Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 93/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Koszty sądowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy: article: art. 200, art. 205 par. 1i  3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 13, art. 2 ust. 1i  2
journal: Dz.U. 1950 nr 49 poz 445
law: Dekret z dnia 26 października 1950 r. o należnośćiach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. B. na postanowienie o zwrocie kosztów postępowania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 21 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Bk 443/08 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia 25 sierpnia 2008 r., Nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania podatkowego za 2007 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B. NSA/post.1 - postanowienie "ogólne" 2


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Bk 443/08, po rozpoznaniu skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia 25 sierpnia 2008 r., nr [...], w przedmiocie łącznego zobowiązania podatkowego za 2007 r. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji i stwierdził, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości.

W punkcie trzecim wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącego kwotę 118 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia w zakresie kosztów postępowania sądowego Sąd pierwszej instancji, powołując się na art. 200 w zw. z art. 205 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zw. dalej w skrócie: p.p.s.a., wskazał, że uwzględnił uiszczony przez skarżącego wpis (100 zł) oraz koszty dojazdu do Sądu skarżącego (18 zł). Nie uwzględniono natomiast wniosku skarżącego o zasądzenie równowartości utraconego zarobku wskutek stawiennictwa w Sądzie. Sąd powołując się na art. 2 w związku z art. 13 Dekretu z dnia 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 49, poz. 445 ze zm.) zw. dalej w skrócie: Dekretem z dnia 26 października 1950 r. zgodnie z którym strona, która domaga się zwrotu równowartości utraconego zarobku jest zobowiązana wykazać, że zarobek w tak określonej wysokości rzeczywiście utraciła w związku ze stawiennictwem w sądzie, a zatem nie tylko wysokość zarobku, ale też fakt jego utraty. Zaświadczenie dotyczące powierzchni przeliczeniowej gospodarstwa rolnego w ocenie Sądu pierwszej instancji pozwala jedynie na określenie przeciętnego teoretycznego dochodu z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym. Natomiast ze złożonego w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika, aby skarżący osiągał dochody, które mógłby utracić wskutek stawiennictwa w sądzie. W związku z tym w sprawie trudno uznać za dostatecznie udowodnione przez skarżącego, że jego stawiennictwo w Sądzie na rozprawie skutkowało utratą zarobku we wskazanej przez niego wysokości.

Skarżący wniósł zażalenie na zawarte w punkcie trzecim wyroku rozstrzygnięcie co do zwrotu kosztów postępowania w części dotyczącej pominięcia w zasądzonej kwocie zwrotu kosztów utraconego zarobku.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

1) naruszenie art. 205 § 1 p.p.s.a. oraz art. 2 w związku z art. 13 Dekretu z dnia 26 października 1950 r. i art. 205 § 3 p.p.s.a. oraz art. 106 § 3,4,5 p.p.s.a. w związku z art. 322 K.p.c.; w następstwie tego, że

a) Sąd niezasadnie uznał, że skarżący nie udowodnił faktu i wysokości utraconego zarobku, przy czym nie pouczył skarżącego o skutkach ewentualnych zaniedbań - obraza art. 6 p.p.s.a.,

b) zostały pominięte okoliczności znane Sądowi z urzędu oraz fakty powszechnie znane,

c) przy ocenie wyników zaprezentowanych i posiadanych dowodów nie uwzględniono treści art. 322 k.p.c.,

d) bez podania przyczyn nie uwzględniono sposobu udokumentowania utraconego zarobku przez rolnika powszechnie zaakceptowanego w licznych sprawach, które toczyły się w Wydziale II WSA w Białymstoku, NSA oraz skarżonym organie.

Biorąc pod uwagę powyższe wnosił o zmianę zaskarżonego punktu trzeciego wyroku przez podwyższenie zasądzonej kwoty zwrotu kosztów postępowania sądowego o 86,20 zł z tytułu utraconego zarobku, tj. do kwoty 204,20 zł lub ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i zwrócenie sprawy do ponownego rozpoznania oraz dopuszczenie dowodu z załączonych dokumentów na okoliczność szczegółowego wyjaśnienia kwestii utraconego zarobku i kosztów zastępstwa zawodowego oraz na okoliczność zarzucanej niekonstytucyjności zastosowanych przez Sąd przepisów - celem ewentualnego zastosowania przez Naczelny Sąd Administracyjny art. 193 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu wskazano, że z treści ustawy wynika obowiązek zasądzenia zwrotu utraconego zarobku w kwocie przeciętnego dziennego zarobku czyli kwoty hipotetycznie utraconej, a nie rzeczywiście utraconej. W ocenie strony okoliczność braku osiągania dochodów lub osiągania w niewystarczającej wysokości nie oznacza, że nie doszło do utraty zarobków. Skarżący nie świadczy usług, gdzie cena odpowiada wkładowi pracy, lecz zajmuje się produkcją rolną, gdzie cena sprzedawanych produktów zależy od rynku oraz relacji popytu i podaży. Przeciętnie dziennie powierzenie obsługi gospodarstwa rolnego kosztowałoby w firmie zajmującej się świadczeniem usług rolniczych - 304 zł.

Skarżący powołał się na art. 13 Dekretu z dnia 26 października 1950 r., który stanowi, że: "w przypadkach gdy obowiązujące przepisy przewidują stronie należności z tytułu jej udziału w postępowaniu sądowym należności te przyznaje się stronie w wysokości przewidzianej dla świadków oznacza to, że stronie należy się zwrot utraconego zarobku w wysokości jak dla świadków również w przypadku nieobowiązkowego stawiennictwa". Zgodnie z kolei z art. 2 Dekretu z dnia 26 października 1950 r. w związku z § 1 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 lipca 1990 r. w sprawie wysokości należności świadków i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 48, poz. 284 ze zm.) zw. dalej: Rozporządzeniem z dnia 4 lipca 1990 r. świadkowi na jego żądanie może być przyznane odszkodowanie za zarobek utracony z powodu stawiennictwa na wezwanie sądu za każdy dzień nieobecności w pracy, przy czym wynagrodzenie za utracony zarobek przyznaje się świadkowi w wysokości udowodnionej przeciętnego jego zarobku, jednak nie wyższej niż 4,6% kwoty bazowej dla osób, o których mowa w art. 5 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 110, poz. 1255 ze zm.). Tym samym wysokość utraconego zarobku, za który strona może domagać się rekompensaty nie może przekraczać kwoty 86,20 zł.

Skarżący podkreślił, że orzecznictwo sądowe wypracowało metodę obliczania kwoty utraconego zarobku na podstawie przeciętnego dochodu rolnika z jednego hektara przeliczeniowego (powołano się na sprawę II SA/Bk 778/05, II SA/Bk 28/08).

Podkreślono, że ze względu na to, że ponad połowa gruntów rolnych skarżącego to grunty niedochodowe najbardziej sprawiedliwą metodą jest ustalania zwrotu utraconego zarobku, tj. maksymalną kwotę wynikającą z treści Rozporządzenia z dnia 4 lipca 1990 r., albowiem przy przyjęciu jednego hektara fizycznego za jeden hektar przeliczeniowy wyliczona kwota przekroczyłaby maksymalny próg. Metoda ta oparta jest na treści art. 322 k.p.c. Metodę tę zastosowano w następujących sprawach: I OSK 873/08, II OSK 165/08, II OSK 101/08, II SA/Bk 839/08.

Ponadto skarżący wyjaśnił, że posiada inwentarz żywy i przez to jego praca ma charakter ciągły.

Zdaniem skarżącego Sąd pierwszej instancji zarzucając mu obowiązku dowodowego nie uwzględnił treści art. 6 p.p.s.a. nakładającego na Sąd obowiązek udzielenia stronie występującej bez adwokata wskazówek i pouczeń o obowiązkach prawnych i skutkach ich zaniedbań.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 200 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Z treści art. 205 § 1 p.p.s.a. wynika, że do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się m.in. równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Z kolei z art. 205 § 3 p.p.s.a. wynika, że zasady ustalania wysokości przysługujących stronie należności, o których mowa w § 1 i 2 oraz tryb przyznawania i sposób wypłacania tych należności określają przepisy odrębne. Przepisami tymi są: Dekret z 26 października 1950 r. oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 4 lipca 1990 r. Jak słusznie podkreśliła strona zgodnie z art. 13 Dekretu z dnia 26 października 1950 r., w przypadkach gdy obowiązujące przepisy przewidują przyznanie stronie należności z tytułu jej udziału w postępowaniu sądowym, należności te przyznaje się stronie w wysokości przewidzianej dla świadków.

Wynagrodzenie za utracony zarobek przyznaje się stronie w wysokości udowodnionej jej przeciętnego zarobku (art. 2 ust. 2 Dekretu z dnia 26 października 1950 r.), jednakże nie w wyższej niż górna granica należności określona w Rozporządzeniu z dnia 4 lipca 1990 r.

Skoro wynagrodzenie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 i 2 Dekretu z dnia 26 października 1950 r. stanowi odszkodowanie za utracony zarobek z powodu stawiennictwa w sądzie, to oznacza to, że strona, która domaga się w oparciu o art. 205 § 1 p.p.s.a. m.in. zwrotu równowartości utraconego zarobku jest zobowiązana wykazać, że zarobek w tak określonej wysokości rzeczywiście utraciła w związku ze stawiennictwem w sądzie.

Odnosząc się do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji słusznie zauważył, że to strona skarżąca musi wykazać, że zarobek utraciła wskutek stawiennictwa w Sądzie.

Niemniej jednak Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wyrażonym w postanowieniu z dnia 2 października 2007 r., sygn. akt II SA/Bk 778/05, w sprawie skarżącego zgodnie, z którym z uwagi na trudności z dowiedzeniem wysokości utraconego zarobku przez rolnika prowadzącego indywidualne gospodarstwo rolne ze względu na fakt, że jego dochody nie są stałe, systematyczne, obiektywnie przewidywalne oraz z uwagi na różnorodność sposobów ustalania dochodów rolnika zależną od przyjętej metody badań Sąd winien znaleźć obiektywne kryterium do ustalenia przeciętnego zarobku rolnika indywidualnego. Przy ustalaniu kwoty utraconego zarobku rolnika można posiłkować się wysokością przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym z 1 ha przeliczeniowego. Coroczne dane w tym zakresie są publikowane przez Prezesa GUS na podstawie upoważnienia wynikającego z art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 Nr 136, poz. 969). W związku z powyższym zaświadczenie skarżącego dotyczące powierzchni przeliczeniowej gospodarstwa rolnego, na które powołał się Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku, pozwala na określenie przeciętnego teoretycznego dochodu z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym.

Nie bez znaczenia jest więc, że na rozprawie w dniu 7 stycznia 2009 r. skarżący wniósł o zwrot kosztów utraconego zarobku: przy uwzględnieniu posiadanych hektarów przeliczeniowych (podkreślono, że zaświadczenie zostało złożone do akt II SA/Bk 348/07) lub na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 lipca 1990 r. w kwocie 90 zł. Wobec tego należało wyjaśnić na jakiej podstawie skarżący dokonał obliczenia podanej kwoty 90 zł i czy kwota ta stanowi równowartość rzeczywistej straty majątkowej w dochodzie skarżącego spowodowanej stawiennictwem w Sądzie w związku z charakterem prowadzonej działalności rolniczej. Tymczasem mimo złożenia przez stronę takiego oświadczenia Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił powyższej kwestii. Nie jest również prawidłowe niedołączenie do akt niniejszej sprawy zaświadczenia, o którym mówił skarżący na rozprawie, które zostało złożone do akt sprawy II SA/Bk 348/07. Takie postępowanie umożliwiło dokonanie oceny zaświadczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Należy również zwrócić uwagę na podane przez skarżącego w zażaleniu orzeczenia (sygn. akt: II SA/Bk 778/05, II SA/Bk 839/08, I OSK 873/08), w których Sąd pierwszej instancji przyznał stronie zasądzenie równowartości utraconego zarobku wskutek stawiennictwa do Sądu.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

-----------------------

6