Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1230/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-07-30 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2 w zw. z  art. 245 par. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi kasacyjnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 28 kwietnia 2014 r. skarżąca, działająca przy pomocy fachowego pełnomocnika, domagała się częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w postaci wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej.

W uzasadnieniu powyższego podała, że nie prowadzi aktualnie żadnej działalności gospodarczej. Nie jest też nigdzie zatrudniona. Ponieważ jest w trakcie poszukiwania pracy utrzymuje się wyłącznie z alimentów płaconych przez ojca dziecka, które wynoszą [...] zł. Tymczasem ponoszone przez nią wydatki zamykają się w łącznej kwocie ok. [...] zł. Obejmują one opłaty za mieszkanie (ok. [...] zł), wyżywienie (ok. [...] zł), ubranie (ok. [...] zł), przybory szkolne (ok. [...] zł), lekarstwa (ok. [...] zł) i kieszonkowe syna (ok. [...] zł).

Wprawdzie podane wyżej dane stanowiły podstawę do zwolnienia skarżącej z wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej [...] zł (vide: postanowienie z 19 sierpnia 2013 r.), niemniej jednak były one poparte stosowną dokumentacją źródłową. Ponieważ ta obrazowała sytuację rodzinną i finansową wnioskodawcy w latach 2012/2013 referendarz sądowy uznał, że złożony w chwili obecnej wniosek wymaga uaktualnienia o wskazane w piśmie z [...] r. dokumenty w postaci:

- złożonego przez skarżącą za 2013 r. zeznania podatkowego albo zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. o wysokości osiągniętego w 2013 r. dochodu bądź zaświadczenia wskazującego, że skarżąca nie była zobligowana do jego składania z uwagi na brak dochodów podlegających opodatkowaniu;

- aktualnego zaświadczenia wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zawierającego informację o wszystkich osobach zameldowanych w miejscu zamieszkania wnioskodawcy;

- rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat aktualnie ponoszonych opłat za czynsz, wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, podatek od nieruchomości itp.;

- wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy;

- zaświadczenia wystawionego przez Powiatowy Urząd Pracy w S. wskazującego czy skarżąca figuruje w ewidencji osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku;

- aktualnego zaświadczenia wystawionego przez ZUS potwierdzającego, że w 2013 r., jak również w okresie od stycznia bieżącego roku do nadal nie były za skarżącą odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne;

- potwierdzenia wysokości otrzymywanych obecnie alimentów;

- dodatkowego oświadczenia wskazującego czy skarżąca korzysta z pomocy finansowej osób trzecich z podaniem jej rodzaju i wysokości, a nadto oświadczenia wskazującego jaki jest obecny stan cywilny wnioskodawcy.

Ponieważ dokumenty te nie zostały nadesłane referendarz sądowy postanowieniem z 18 czerwca 2014 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu powyższego wskazał, że wprawdzie pismem z [...] r. pełnomocnik skarżącej wystąpił o wydłużenie do [...] r. terminu do wykonania wezwania, informując o niemożności uzyskania wskazanych wyżej dokumentów, niemniej jednak jego wniosek nie zawierał żadnego merytorycznego uzasadnienia. Mianowicie w żaden sposób nie uprawdopodobniono, że skarżąca poczyniła jakiekolwiek starania celem uzyskania żądanych dokumentów, tj. że zwróciła się do właściwych instytucji o wydanie stosownych zaświadczeń czy dokumentów i oczekuje na ich wydanie. Co więcej nie podjęła nawet próby częściowego wykonania wezwania i nadesłania choćby tych dokumentów źródłowych, które były w jej posiadaniu. Okoliczność ta skutkowała rozpoznaniem wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w treści urzędowego formularza, które uznane zostały za niewystarczające do merytorycznego rozpoznania złożonego wniosku.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem pełnomocnik strony skarżącej złożył stosowny środek zaskarżenia, tj. sprzeciw. W jego uzasadnieniu podał, że skarżąca przedłożyła stosowne oświadczenie majątkowe, z treści którego wynika, że nie posiada środków na pokrycie opłat sądowych, które we wszystkich 12 sprawach wynoszą ponad 4.000,00 zł. Kwota ta przekracza zarówno jej możliwości finansowe jak i osób z pomocy, których korzysta. Dlatego też za sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego uznał stwierdzenie, że oświadczenie skarżącej pozostaje gołosłowne, zbyt lakoniczne a sama postawa świadczy o braku chęci rzetelnego udziału w wyjaśnieniu i dokonaniu oceny jej sytuacji materialnej. Tym bardziej, że postanowieniem z 19 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy zwolnił ją z wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej 80,00 zł, a od tamtego czasu sytuacja faktyczna strony skarżącej nie uległa zmianie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 ustawy, to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 ustawy p.p.s.a.).

Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu. W takiej sytuacji to sąd rozpatruje złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy, który w rozpoznawanej sprawie dotyczy częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w postaci opłaty od skargi kasacyjnej. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią przywołanego wyżej przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w postaci zwolnienia z opłat sądowych w całości lub w części (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy) uzależnione jest od wykazania, że strona ta nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania zarówno siebie jak i swojej rodziny. Należy zauważyć, że powyższe następuje w oparciu o oświadczenie złożone na stosownym formularzu, które zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (vide: art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a.), a owa "dokładność" stopniowana jest przekonaniem sądu, że strona podnoszone przez siebie okoliczności "wykazała", czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. W takim bowiem znaczeniu pojawiło się w tym przepisie sformułowanie "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994r.). Jeżeli zatem strona nie wywiąże się w sposób należyty z ciążących na niej powinności przejawiających się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz w dostarczaniu wszelkich dokumentów źródłowych pozwalających na wolną od wątpliwości weryfikację złożonego w tym zakresie oświadczenia przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę w jakiejkolwiek części. Instytucja przyznania prawa pomocy ma bowiem charakter wyjątkowy co oznacza, że stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.). Zatem jej stosowanie może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy wnioskodawca kwalifikuje się do osób znajdujących się w ubóstwie, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia bądź środki takie posiadają, ale te są tak znikome, że wystarczają im jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Wykazanie, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy rzeczywiście znajduje się w takiej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Stosownie bowiem do treści art. 255 ustawy p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości strona zobowiązana jest na wezwanie sądu złożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia (vide: M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244) przyjęty został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Zawarte w treści urzędowego formularza dane nie pozwoliły na jednoznaczną ocenę złożonego wniosku. Wprawdzie skarżąca postanowieniem referendarza sądowego z dnia 19 sierpnia 2013 r. została zwolniona z wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej 80,00 zł, niemniej jednak wniosek ten poparty był stosownym materiałem dowodowym. Ponieważ obrazował on sytuację rodzinną i finansową skarżącej w latach 2012/2013, wymagał uaktualnienia o wskazane w piśmie z [...] r. dokumenty, które jak wynika z akt sprawy nie zostały nadesłane. Choć w piśmie pełnomocnika z [...] r. zapewniano, że zostaną one przedłożone do [...] r. Również do złożonego sprzeciwu materiał dowodowy, o który wzywano nie został dołączony. Dlatego też przyjąć należało, że zawarte w treści formularza dane nie pozwalały na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. A ponieważ skarżąca sama uchyliła się od nadesłania żądanych w trybie art. 255 ustawy p.p.s.a. dowodów, zasłaniając się zbyt krótkim terminem na zgromadzenie wskazanych w nim dokumentów, podczas gdy część z nich znajdowała się w posiadaniu wnioskodawcy jak chociażby rachunki za tzw. media. Podobnie złożenie dodatkowych oświadczeń o stanie cywilnym wnioskodawcy oraz o korzystaniu z pomocy finansowej osób trzecich nie wymagało większego wysiłku, a mimo to nie zostały one nadesłane w wyznaczonym terminie. Stąd weryfikacja podanych w treści wniosku danych nie była możliwa. Orzekanie na podstawie nieaktualnego materiału dowodowego nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Wobec powyższego przyjąć należało, że skarżąca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie go ponieść. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić wniosku, albowiem w sytuacji gdy strona nie wywiąże się w sposób należyty z ciążących na niej powinności przejawiających się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz w dostarczaniu wszelkich dokumentów źródłowych pozwalających na jednoznaczną weryfikację składanego oświadczenia, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę nawet w części. Brak jest bowiem jakichkolwiek możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Tym bardziej, że z treści art. 255 ustawy p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć ona sama. Dlatego też jej bierność w tym zakresie musi być postrzegana jako nienależyte wykazanie przewidzianej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanki przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, LEX nr 1405507). To oznacza, że błędne jest stanowisko pełnomocnika skarżącej jakoby wydane 19 sierpnia 2013 r. postanowienie, na mocy którego zwolniono ją z wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej 80,00 zł, stanowiło argument przemawiający za uwzględnieniem złożonego w chwili obecnej wniosku o zwolnienie z wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Należy bowiem zauważyć, że przedmiotem badania Sądu jest aktualna sytuacja majątkowa. Z tych względów dowody dołączone do poprzedniego wniosku nie mogły mieć znaczenia przesądzającego, skoro obrazowały możliwości płatnicze skarżącej z roku ubiegłego. Od tego czasu jej sytuacja majątkowa mogła ulec zmianie. Czy nastąpiło polepszenie tej sytuacji, czy też jej pogorszenie, Sąd nie może domniemywać. Dlatego też to sprawą skarżącej było wykazanie zasadności złożonego wniosku na dzień jego wniesienia. A ponieważ do dnia dzisiejszego wezwanie z [...] r. nie zostało wykonane, weryfikacja podanych w treści wniosku danych nie była możliwa. Konsekwencją powyższego jest odmówienie skarżącej przyznania prawa pomocy na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.

W tym stanie sprawy orzeczono jak w sentencji.