Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1427/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4, 153, 106 § 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 30 § 4, 156 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 11 ust. 1, 5 ust. 2, 7 ust. 2, 8, 17 ust. 3 pkt 4
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędzia NSA Irena Kamińska Sędzia NSA Jolanta Rajewska Protokolant Rafał Jankowski po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 284/09 w sprawie ze skarg S. S. i M. L. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej 1. prostuje zaskarżony wyrok w ten sposób, że w sentencji wyroku w miejsce "ze skargi" wpisuje "ze skarg" i w miejsce "skargę" wpisuje "skargi" oraz w uzasadnieniu na stronie 13 w wierszu 3 od dołu wyrazy "skarga podlega" zastępuję wyrazami "skargi podlegają"; 2. oddala skargę kasacyjną; 3. oddala wnioski S. S. i W. P. K. B. "K." w W. w likwidacji o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 maja 2009 r. oddalił skargę S. S. i M. L. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] września 2006 r. nr [...]w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej.

Powyższy wyrok wydany został po ponownym rozpoznaniu skarg S. S. i M. L. na wskazaną decyzję, bowiem Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 stycznia 2009 r. sygn. akt I OSK 24/08, uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 września 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1988/06, w sprawie ze skarg S. S. i M. L. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] września 2006 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Okoliczności sprawy są następujące:

Decyzją z dnia [...] lipca 1969 r. Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy, działając na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 4, poz. 31 ze zm.), orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa w zarząd i użytkowanie Przedsiębiorstwa R. E. B. W., części nieruchomości o powierzchni 5 ha 7749 m² stanowiącej współwłasność W. S. i H. S. z nieruchomości o powierzchni 12 ha 2 ary. Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych, decyzją z [...] marca 1970 r. utrzymała w mocy powyższą decyzję.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] września 2001 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2001 r., w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] lipca 1969 r. i z dnia [...] marca 1970 r.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 18 czerwca 2003 r. sygn. I SA 2802/01, uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2001 r. i z dnia [...] kwietnia 2001 r. Sąd uznał, że zasadniczą kwestią jest jednoznaczne ustalenie wnioskodawcy wywłaszczenia oraz określenie podstawy prawnej wywłaszczenia. Podmiotem bowiem składającym w dniu 26 marca 1955 r. wniosek o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1946 r. było Z. R. K. B. M. w W. Do wniosku dołączono zezwolenie, o którym mowa w art. 5 tego dekretu, wydane Z. R. K., obejmujące zgodę na nabycie nieruchomości w W. O. o powierzchni 18,7 ha, w tym działkę o powierzchni 5,7749 ha z nieruchomości objętej kw. "S. nr hip. [...]".

W dniu 27 czerwca 1967 r. P. R. E. B. W., powołując się na wniosek z 1955 r. podało, że wstępuje do postępowania administracyjnego w miejsce podmiotu składającego wniosek o wywłaszczenie. Wśród nieruchomości koniecznych do wywłaszczenia wskazano nieruchomość o powierzchni 5,7749 ha pochodzącą z nieruchomości o powierzchni 12 ha 3 ary. Naczelny Sąd Administracyjny powziął wątpliwość, czy postępowanie wywłaszczeniowe opisane w treści decyzji z dnia [...] lipca 1969 r. było prowadzone w oparciu o wniosek z dnia 26 marca 1955 r., czy też pismo z dnia 27 czerwca 1967 r. Przedsiębiorstwa Robót Elewacyjnych Budownictwa Warszawa było nowym wnioskiem uruchamiającym nowe postępowanie wywłaszczeniowe. Sąd zarzucił ponadto, że organ administracji nie dokonał oceny skutków prawnych, jakie dla sprawy mogła mieć decyzja Wojewody W. z dnia [...]grudnia 1994 r. o uwłaszczeniu Przedsiębiorstwa P. i E. "K.", poprzednika prawnego Przedsiębiorstwa K. B. "K." z siedzibą w W., nieruchomością położoną w W. przy ul. [...][...] o powierzchni 9645 m².

Następnie Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] marca 1970 r. oraz decyzji Prezydium Rady Narodowej m.st. W. z [...] lipca 1969 r., Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] września 2006 r. utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury.

Skargi od powyższej decyzji wnieśli S. S. i M. L.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając wyrokiem z dnia 7 września 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1988/06 powyższą decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Infrastruktury stwierdził, że decyzje te wydane zostały z naruszeniem art. 99 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). W ocenie Sądu zagadnieniem otwartym pozostała kwestia następstwa prawnego Przedsiębiorstwa R. E. B. W. po Z. R.K. B. M., które złożyło wniosek o wywłaszczenie 26 marca 1955 r. Wskazanie bowiem w decyzji z [...] sierpnia 2005 r., na jakiej podstawie zmieniała się w kolejnych latach od złożenia wniosku nazwa tego podmiotu nie przesądza jeszcze o tym następstwie. Bez jednoznacznego wyjaśnienia tej kwestii nie ma możliwości ustalenia, na jakiej podstawie prawnej po dniu 27 czerwca 1967 r., toczyło się postępowanie wywłaszczeniowe. Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że w zaskarżonych decyzjach nie dokonano oceny skutków prawnych, jakie dla rozpatrywanej sprawy mogła wywołać decyzja Wojewody W. z [...] grudnia 1994 r. dotycząca uwłaszczenia Przedsiębiorstwa P. i E. "K." nieruchomością położoną w W. przy ul. [...][...]o pow. 9645 m².

Naczelny Sąd Administracyjny uchylając wyrokiem z dnia 9 stycznia 2009 r. sygn. akt I OSK 24/08 powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wskazał, że stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż organy wydające decyzje w niniejszej sprawie nie zastosowały się do oceny prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2003 r. sygn. akt I SA 2802/01, co skutkowało naruszeniem przepisu art. 99 Przepisów wprowadzających (...) było bezzasadne. Organy zgodnie z oceną prawną wyrażoną w wyroku NSA z dnia 18 czerwca 2003 r. dokonały analizy następstwa prawnego i uznały, iż Przedsiębiorstwo R. E. B. W. jest następcą prawnym Z. R. K. B. M. Natomiast wytyczne zawarte w powołanym wyroku NSA dotyczące dokonania oceny skutków decyzji uwłaszczeniowej wobec odmowy stwierdzenia nieważności decyzji stały się nieaktualne.

Naczelny Sad Administracyjny wobec uchybień w postępowaniu, jakich dopuścił się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie odniósł się do zarzutów naruszenia prawa materialnego. Sąd ten nakazał przy ocenie prawidłowości dokonanych przez organ ustaleń co do następstwa prawnego, kontrolę stosowania obowiązujących ówcześnie odpowiednich przepisów dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 49, poz. 439) i uwzględnienie zmian wprowadzonych m.in. ustawą z dnia 16 lutego 1960 r. o zmianie dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 9, poz. 57), a także uwzględnienie przepisów m.in. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 stycznia 1952 r. w sprawie urządzenia i prowadzenia rejestru przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 3, poz. 22) czy też zarządzenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 27 stycznia 1951 r. w sprawie łączenia przedsiębiorstw państwowych (M.P. Nr A-16, poz. 222). NSA zalecił, by ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji, poczynając od kontroli dokonanych przez organ ustaleń co do następstwa prawnego Przedsiębiorstwa R. E. B. W.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając wyrokiem z dnia 13 maja 2009 r. skargi S. S. i M. L. na podstawie art. 151 P.p.s.a., podkreślił, że zasadniczą kwestią wskazaną w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2003 r. i z dnia 9 stycznia 2009 r. jest jednoznaczne ustalenie wnioskodawcy wywłaszczenia, a co za tym idzie, określenie podstawy prawnej dokonanego w sprawie wywłaszczenia. Zdaniem Sądu pierwszej instancji organy nie naruszyły przepisu art. 99 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Minister Infrastruktury ponownie rozpatrując sprawę zebrał materiał dowodowy w postaci odpisów z Rejestru Przedsiębiorstw Państwowych oraz zarządzeń organów założycielskich dotyczących utworzenia przedsiębiorstw i dokonywanych w nim zmian organizacyjnych, w sposób szczegółowy wykazując w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2005 r. następstwo prawne po byłym Z. R. K. B. M.

Znajdujące się w aktach sprawy dowody z dokumentów potwierdzają, że wnioskodawca wywłaszczenia – Z. R. K. B. M. zostało utworzone Zarządzeniem Ministra Budownictwa Miast i Osiedli z dnia [...] grudnia 1952 r. i wpisane do Rejestru Przedsiębiorstw Państwowych pod nr [...]. Po kolejno następujących zmianach dotyczących organu założycielskiego, nazwy przedsiębiorstwa, przedmiotu działalności czy siedziby przedsiębiorstwa (co wykazano w odpisie z Rejestru P.P. i zarządzeniach ministrów), zarządzeniem Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych Nr 127 z dnia 27 maja 1961 r. dokonano połączenia przedsiębiorstw państwowych w ten sposób, że Przedsiębiorstwo R. E. przejęło majątek Przedsiębiorstwa K.B. W., utworzonego dnia 31 grudnia 1952 r. pod nazwą Z. R. K. B. M., według bilansu sporządzonego na dzień 30 czerwca 1961 r. Istnieje również dowód w postaci Zarządzenie Specjalnego Nr [...] Dyrektora Zarządu Budownictwa "W." z dnia [...] czerwca 1961 r. w sprawie wskazanego połączenia przedsiębiorstw oraz protokół przejęcia – przekazania Przedsiębiorstwa K.B. W. (teczka akt Ministerstwa Budownictwa oznaczona [...]). Następnie, z rejestru Przedsiębiorstw Państwowych wynika, że podmiot o nazwie Przedsiębiorstwo R. E. B. W. jest następcą prawnym byłego Z. R. K. B. M., bowiem dla dwóch przedsiębiorstw państwowych (później połączonych) prowadzone były osobne rejestry, tj. dla Z. R. K. B. M. utworzonego dnia 31 grudnia 1952 r. i zarejestrowanego pod numerem [...] i dla Z. R. E.B.M. utworzonego dnia 18 grudnia 1953 r. i zarejestrowanego pod numerem [...].

W związku z zarządzeniem Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych Nr 127 z dnia 27 maja 1961 r. o połączeniu przedsiębiorstw państwowych występujących pod nazwą: Przedsiębiorstwo R. E. B. W. (RPP nr [...]) i Przedsiębiorstwo R. E. i K. B. W. (RPP nr [...]), rejestry tych przedsiębiorstw zostały połączone. Ze względu na to, że przedsiębiorstwem przejmującym było Przedsiębiorstwo R. E. B. W., decyzją z dnia [...] października 1961 r. Ministerstwo Finansów Biuro Rejestru Przedsiębiorstw wpisało połączone przedsiębiorstwa do Rejestru w ten sposób, że akta RPP nr [...] dołączono do akt RPP nr[...]i odtąd prowadzono Rejestr pod numerem RPP [...] do RPP nr [...], pod którym, dalej prowadzono Rejestr dla Przedsiębiorstwa R. E. B. W.

Sąd zgodził się z organem, że zmiana nazwy nie pociąga innych skutków np. likwidacji. O ile nie nastąpiła wyraźna likwidacja podmiotu to on nadal istnieje tyle, że pod zmienioną nazwą. Zgodnie z przepisami dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 49, poz. 439 ze zm.) – art. 21 obowiązujący do dnia 27 lutego 1960 r. – likwidacja przedsiębiorstwa państwowego następowała na podstawie zarządzenia władz, której przedsiębiorstwo podlegało. Przepis dotyczący likwidacji przedsiębiorstwa państwowego w cytowanym dekrecie znalazł się następnie najpierw w treści przepisu art. 19 cytowanego dekretu – według brzmienia od dnia 27 lutego 1960 r. (Dz. U. z 1960 r. Nr 9, poz. 57), a później w treści przepisu art. 18 – którego brzmienie ustalono od dnia 4 kwietnia 1960 r. i stanowił, że podstawą łączenia lub likwidacji przedsiębiorstwa kluczowego jest zarządzenie właściwego ministra.

Z akt sprawy nie wynika, aby do 1961 r., zarówno co do przedsiębiorstwa - wnioskodawcy wywłaszczenia, jak i Z. R. E. B. M. wydane zostały jakiekolwiek zarządzenia w sprawie likwidacji tych przedsiębiorstw. Zmiany nastąpiły z dniem 1 lipca 1961 r., kiedy to połączono przedsiębiorstwa państwowe pod nazwą: Przedsiębiorstwo R. E. B. W. i Przedsiębiorstwo K.-E. B. W. – zarządzeniem Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia[...]maja 1961 r., wydanym na podstawie przepisu art. 18 ust. 1 cytowanego dekretu (Dz. U. z 1960 r. Nr 18, poz. 111).

Sąd nie zgodził się z zarzutami strony skarżącej dotyczącymi braku sukcesji generalnej pomiędzy łączonymi przedsiębiorstwami i podniósł, że zgodnie z zarządzeniem specjalnym Nr [...] Dyrektora Zarządu Budownictwa W. z dnia [...] czerwca 1961 r. w sprawie połączenia przedsiębiorstw państwowych pod nazwą: Przedsiębiorstwo R. E. B. W. i Przedsiębiorstwo K.-E. B. W. wydanym w wykonaniu zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia [...] maja 1961 r. przedsiębiorstwa podlegały połączeniu z dniem 1 lipca 1961 r. według stanu na dzień 30 czerwca 1961 r. Połączenie przedsiębiorstw następowało w ten sposób, że Przedsiębiorstwo R. E. przejmowało majątek Przedsiębiorstwa K.-E. B. W. według bilansu sporządzonego na dzień 30 czerwca 1961 r. Połączenie przedsiębiorstw następowało w sposób ustalony Zarządzeniem Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 27 stycznia 1951 r. w sprawie łączenia przedsiębiorstw państwowych (MP Nr A-16, poz. 222). Zgodnie zaś z § 1 powołanego Zarządzenia z dnia 27 stycznia 1951 r. łączenie przedsiębiorstw państwowych następowało przez przejęcie całego majątku przedsiębiorstw przejmowanych przez jedno przedsiębiorstwo przejmujące. W myśl § 5 tego Zarządzenia przedsiębiorstwo przejmujące odpowiadało za wszelkie zobowiązania przejętych przedsiębiorstw. Zarządzenie specjalne z dnia 7 czerwca 1961 r. stanowiło, że Dyrektor Przedsiębiorstwa R. E. i K. B. W. zabezpieczy wykonanie kontynuowanych i przyjętych uprzednio w portfelu zleceń robót przez obydwa łączone przedsiębiorstwa.

O braku następstwa prawnego pomiędzy przedmiotowymi przedsiębiorstwami nie świadczy, w ocenie Sądu, protokół przejęcia z dnia 28 lipca 1961 r., w którym ustalony został jedynie stan przejmowanych składników majątkowych. Zgodnie z § 4 zarządzenia z dnia 27 stycznia 1951 r. w sprawie łączenia przedsiębiorstw państwowych przejęciu mogły podlegać wyłącznie wszystkie aktywa i pasywa objęte bilansem jak również ustalone dla przejmowanych przedsiębiorstw limity finansowania robót kapitalnych i środków obrotowych oraz dotacje na pokrycie planowanych strat.

Zestawienie całości przeobrażeń, w tym zmiany nazw, jakie przechodziły w stanie faktycznym sprawy dwa przedsiębiorstwa państwowe – Z. R. K. B. M. (Zarządzenie Ministra Budownictwa Miast i Osiedli z dnia [...] grudnia 1952 r.) i Z. R. E. B. M. (Zarządzenie Ministra Budownictwa Miast i Osiedli z dnia [...] grudnia 1953 r.), następnie połączone – jak szczegółowo wykazał organ administracji – umożliwia ustalenie następstwa prawnego.

Sąd wskazał, że przepisy prawa materialnego zawarte w art. 7 ust. 1, art. 19 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych oraz § 6, § 8 ust. 6, § 26 pkt 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 stycznia 1952 r. w sprawie urządzania i prowadzenia rejestru przedsiębiorstw państwowych, dają podstawę prawną do wykazania następstwa prawnego podmiotu będącego wnioskodawcą wywłaszczenia. Ciągłość bytu prawnego przedsiębiorstwa państwowego potwierdzają dowody w postaci odpisów z Rejestru Przedsiębiorstw Państwowych i zmiany dokonywane w tym Rejestrze. W tej sytuacji organy prawidłowo przyjęły, że podstawę prawną wywłaszczenia stanowiły przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1946 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). Stosownie bowiem do art. 48 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) – obowiązującej już w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu – postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte i niezakończone przed dniem 5 kwietnia 1958 r. będzie nadal prowadzone według dotychczasowych przepisów.

Sąd pierwszej instancji uznał, że organ prawidłowo dokonał analizy decyzji wywłaszczeniowych.

Sąd podał, że z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że w dniu [...] lipca 1954 r. zostało wydane zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego nr [...], potwierdzające niezbędność przedmiotowej nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych, jak tego wymaga przepis art. 5 dekretu z dnia 26 kwietnia 1946 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów w gospodarczych. W aktach brak jest natomiast opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej, o której mowa w art. 5 cytowanego dekretu. Przy czym, zdaniem Sądu, na ocenę orzeczenia wywłaszczeniowego w aspekcie art. 156 § 1 K.p.a. nie ma wpływu, podnoszone przez skarżących, naruszenie art. 5 dekretu, ponieważ dotyczy to poszczególnej, samodzielnej kwestii wpadkowej wyłaniającej się w toku postępowania wywłaszczeniowego (warunków i trybu wydania zezwolenia na nabycie nieruchomości), która nie ma bezpośredniego wpływu na ocenę sprawy dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości.

Przepis art. 8 dekretu nakładał na wykonawcę narodowego planu gospodarczego zainteresowanego wywłaszczeniem obowiązek wezwania właściciela nieruchomości, niezbędnej dla realizacji planu, by odstąpił mu tę nieruchomość za cenę, określoną na podstawie art. 28 przez wykonawcę, a zatwierdzoną przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej. W przypadku nabywania nieruchomości należącej do kategorii określonych w art. 30 ust. 1 wezwanie powinno zawierać ponadto wyrażenie gotowości zawarcia umowy o przejęcie nieruchomości w zamian za nieruchomość zamienną. Tryb wzywania ustalał Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. W przypadku, gdy zezwolenie na nabycie (art. 5) obejmowało większą liczbę nieruchomości, położonych na terenie jednej gminy (miasta), jak również w przypadkach, kiedy miejsce zamieszkania właściciela nie było znane, Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego mógł ustalić, że wezwanie będzie dokonane za pomocą obwieszczeń publicznych we właściwej gminie (mieście). Jeżeli w terminie 15-dniowym od doręczenia wezwania lub dokonania obwieszczenia nie została zawarta umowa sprzedaży albo zamiany lub umowa przedwstępna w przedmiocie sprzedaży lub zamiany nieruchomości, wówczas wykonawca planu mógł nabyć niezbędną dla realizacji nieruchomość w drodze wywłaszczenia.

Sąd podniósł, że w niniejszej sprawie zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] lipca 1954 r. obejmowało obszar o łącznej powierzchni ok. 18,7 ha, stanowiący kilkadziesiąt nieruchomości, będących własnością różnych właścicieli. Organ zezwolił także na niezwłoczne objęcie nieruchomości oraz na wezwanie właścicieli do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości za pomocą obwieszczeń publicznych. Znajdujące się w aktach archiwalnych wezwanie do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń w dniach 15 lutego-2 marca 1955 r. Zawiera ono tabelaryczne zestawienie nieruchomości i ich właścicieli pogrupowanych w ten sposób, że odrębnie wskazane są nieruchomości, za które przysługuje odszkodowanie, odrębnie te, których wywłaszczenie rodziło obowiązek zaoferowania nieruchomości zamiennej i kolejną grupę stanowiły nieruchomości, co do których miejsc zamieszkania właścicieli, organowi nie udało się ustalić. Odnośnie do przedmiotowej nieruchomości, której część o pow. 57749 m² była objęta wywłaszczeniem, z wezwania wynika, że Wydział Geodezyjny nie posiadał informacji o jej właścicielach.

W ocenie Sądu, pomimo tego, że w aktach archiwalnych nie zachowały się wszystkie strony powyżej wspomnianego wezwania do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, zawarte w nim dane pozwalają przyjąć, że dokonano czynności, o których mowa w art. 8 ust. 1, 2 i 4 dekretu.

Sąd nie zgodził się z argumentami skargi, iż przez to, że właścicieli nieruchomości nie określono w wezwaniu do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości – byli nieznani – można stwierdzić, ze postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte z naruszeniem art. 8 ust. 4 dekretu. W świetle brzmienia przepisu art. 8 ust. 3 dekretu, który zezwalał na dokonanie wezwania za pomocą publicznego obwieszczenia właśnie w przypadku, gdy miejsce zamieszkanie właściciela nie było znane, nieustalenie właściciela nieruchomości wywłaszczanej nie ma wpływu na skuteczność wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego, a brak uczestnictwa właściciela na tym etapie postępowania stanowi przesłankę wznowieniową.

W ocenie Sądu, nie bez znaczenia w sprawie pozostają te okoliczności, które wskazują, że współwłaścicielka przedmiotowej nieruchomości W. S. uczestniczyła w postępowaniu wywłaszczeniowym kontynuowanym w latach 60-tych, brała udział w rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej w dniu 18 sierpnia 1967 r. oraz wniosła odwołanie od decyzji o wywłaszczeniu z dnia [...] lipca 1969 r., w którym podniosła wyłącznie zarzuty dotyczące wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Przepis art. 8 ust. 4 dekretu uzależniał dopuszczalność wywłaszczenia od uprzedniego wyczerpania trybu nabycia nieruchomości na podstawie umowy cywilnoprawnej. Dopiero niezawarcie umowy sprzedaży nieruchomości, w terminie 15 dni od dnia doręczenia wezwania, o którym mowa w art. 8 ust. 4 dekretu, uprawniało organ wywłaszczeniowy do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego na wniosek złożony przez wykonawcę narodowych planów gospodarczych. Sąd uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy będącej przedmiotem postępowania nadzorczego przesłanki stanowiące podstawę do wywłaszczenia zostały zachowane. Zawiadomieniem z dnia 31 maja 1955 r. poinformowano o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej. Zawiadomienie to zostało wysłane do właścicieli, których miejsce zamieszkania było znane organowi, ponadto zostało ono wywieszone na tablicy ogłoszeń w siedzibie Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej W. w dniach 16-30 czerwca 1955 r., co było zgodne z przepisami dekretu.

Prawidłowo też w ocenie Sądu organ nadzorczy przyjął, że akta sprawy potwierdzają, iż organ wywłaszczeniowy w decyzji z dnia 12 lipca 1969 r. ustalił przedmiot i rozmiar wywłaszczenia, wskazując stan prawny nieruchomości oraz mapę sytuacyjną.

Sąd zgodził się również z organem nadzoru, iż odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało prawidłowo ustalone na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 52, poz. 339 ze zm.). Zgodnie bowiem z art. 48 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości odszkodowanie ustala się według zasad odszkodowania przewidzianych w tej ustawie, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania; w pozostałych przypadkach odszkodowanie ustala się według przepisów dotychczasowych.

Akta sprawy potwierdzają też ustalenia organu wywłaszczeniowego, że teren nieruchomości o pow. 57749 m² objęty wnioskiem wywłaszczeniowym był niezabudowany i stanowił nieużytek.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że podstawową zasada ogólną postępowania administracyjnego jest zasada trwałości decyzji administracyjnej wyrażona w art. 16 K.p.a. Stwierdzenie nieważności decyzji, będące jednym z trybów godzących w zasadę trwałości decyzji administracyjnej, jest instytucją szczególną, stąd też zaistnienie przesłanki powodującej stwierdzenie nieważności decyzji musi być oczywiste. Wśród przesłanek stwierdzenia nieważności art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. wymienia brak podstawy prawnej lub rażące naruszenie prawa, które określa się jako oczywiste naruszenie przepisu prawa, a przy tym takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym. Organ wykazał, że wskazane naruszenia prawa nie stanowią jego rażącego naruszenia.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji kwestionowana w trybie nadzoru decyzja narusza prawo w zakresie częściowo wskazanym w skargach, lecz nie oznacza to, że naruszenie było rażące w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2009 r.(data zaskarżonego wyroku sprostowana na rozprawie z dniu 31 sierpnia 2010 r.) wniosła M.L. reprezentowana przez radcę prawnego wnosząc, na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącej, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła:

1) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1417 ze zm.):

a/ naruszenie art. 141 § 4 wymienionej wyżej ustawy poprzez niedostateczną analizę przepisów mających zastosowanie w przedmiotowej sprawie, w tym zwłaszcza nieuwzględnienie, iż art. 30 § 4 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1980 r. Nr 4, poz. 8) w zakresie możliwości wstąpienia w miejsce strony jej następców prawnych w postępowaniu dotyczącym praw zbywalnych nie obowiązywał w chwili wydawania decyzji wywłaszczeniowych, co w konsekwencji spowodowało nieuprawnione przyjęcie przez Sąd dla oceny następstwa prawnego obecnie obowiązujących przepisów oraz poglądów doktryny, które w chwili wydawania decyzji wywłaszczeniowych nie miały zastosowania oraz nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skierowanych wobec zaskarżonych decyzji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

2) na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1417 ze zm.)

a/ naruszenie § 1, § 4 oraz § 5 zarządzenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 27 stycznia 1951 r. poprzez błędną ich wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż z powołanych wyżej przepisów wynika zasada sukcesji uniwersalnej w ramach stosunków administracyjnoprawnych, a tym samym błędne ustalenie, iż Przedsiębiorstwo R. E. "W." na zasadzie sukcesji uniwersalnej wstąpiło w toku postępowania wywłaszczeniowego w miejsce Z. R. K. B. M., a w konsekwencji błędne uznanie, iż dla oceny skarżonych decyzji znajdują zastosowanie przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. 1949 r. Nr 27, poz. 197 ze zm.);

b/ naruszenie art. 5 ust. 2, art. 7 ust. 2, art. 8, art. 17 ust. 3 pkt 4 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. 1949 r. Nr 27, poz. 197 ze zm.), w związku z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) poprzez błędne przyjęcie, iż naruszenie wymienionych wyżej przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych nie miało charakteru rażącego, pomimo ich zasadniczego znaczenia dla ustalenie zasadności wywłaszczenia i należytego uczestnictwa w postępowaniu właścicieli nieruchomości.

Uczestnik postępowania Przedsiębiorstwo R. E. B. W. Sp. z o.o. w W. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosło o jej oddalenie, wskazując na nieprawidłowe oznaczenie daty zaskarżonego wyroku, oparcie skargi kasacyjnej na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, podniesienie zarzutów dotyczących uchybień proceduralnych, co stoi w sprzeczności z charakterem i przesłankami prowadzenia postępowania w trybie nieważności decyzji i zarzucając skarżącej celowe działanie ukierunkowane wyłącznie na przedłużanie ostatecznego zakończenia sprawy, pełnomocnik Przedsiębiorstwa na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2010 r. poparł powyższe stanowisko. Na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2010 r. pełnomocnik S. S. wnosił o uwzględnienie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, natomiast pełnomocnik W. P. K. B. "K." w W. w likwidacji, wnosił o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W takim więc przypadku, jak w rozpoznawanej sprawie, gdy nie stwierdzono by wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 tej ustawy, granice rozpoznania sprawy wyznaczają podstawy skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przede wszystkim należy zauważyć, że podstawy te zostały wadliwie określone. I tak w pkt 1 zarzuty oparto na podstawie art. 174 pkt 1, natomiast w pkt 2 skargi zarzuty postawione zostały w oparciu o art. 174 pkt 2, w obu przypadkach powołano ustawę z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i wskazano miejsce publikacji – Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1417 ze zm. Tymczasem, wskazana ustawa zawiera jedynie 50 artykułów i została opublikowana w Dzienniku Ustaw z 2002 r. Nr 153, poz. 1269. Natomiast w Dzienniku Ustaw z 2005 r. Nr 169, poz. 1417 ogłoszona została ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.

Jak można przypuszczać podstawy zaskarżenia miały zapewne stanowić art. 174 pkt 1 i art. 174 pkt 2 powołanej wcześniej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z pierwszym ze wskazanych przepisów, skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, zaś art. 174 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Niezależnie od wskazanej wyżej wadliwości w określeniu podstaw skargi kasacyjnej stwierdzić należy ponadto, że nawet przypisanie wskazanych jako podstawa zaskarżenia przepisów do właściwej ustawy nie usuwa nieprawidłowości w sformułowaniu podstaw kasacyjnych, jako że w pkt 1 na podstawie art. 174 pkt 1 zarzucono naruszenie przepisów postępowania, zaś w pkt 2 – na podstawie art. 174 pkt 2 zarzuty dotyczą uchybienia przepisom materialnoprawnym.

Mimo wskazanych wyżej wadliwości, mając na uwadze stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w pełnym składzie w uchwale z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09 (ONSAiWSA 2010 r. z. 1, poz. 1), zgodnie z którym "Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które – zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną – zostały naruszone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych", Naczelny Sąd Administracyjny ustosunkował się kolejno do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Pierwszy zarzut dotyczył naruszenia "art. 141 § 4 wymienionej wyżej ustawy", a więc ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Uwzględniając, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przytoczono treść art. 141 § 4 P.p.s.a., zgodnie z którym (zdanie pierwsze) "Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie" przyjęto, że zarzut ten dotyczy naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. – jak wskazano poprzez niedostateczną analizę przepisów mających zastosowanie w przedmiotowej sprawie, w tym zwłaszcza nieuwzględnienie, iż art. 30 § 4 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 8) w zakresie możliwości wstąpienia w miejsce strony jej następców prawnych w postępowaniu dotyczącym praw zbywalnych, nie obowiązywał w chwili wydawania decyzji wywłaszczeniowych i nie miał zastosowania, a nadto poprzez nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie naruszył w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, powyższego przepisu, zgodnie z którym obowiązany był przedstawić zwięźle stan sprawy, zarzuty podniesione w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wszystkie te elementy zawiera zaskarżony wyrok, który co nie jest bez znaczenia w kontekście rozważanego zarzutu, wydany został po uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny wcześniej wydanego przez Sąd pierwszej instancji rozstrzygnięcia ze skarg S. S. i M. L., na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] września 2006 r., którą została utrzymana w mocy decyzja Ministra Infrastruktury z dnia 16 sierpnia 2005 r., odmawiająca stwierdzenia nieważności wydanych w sprawie decyzji wywłaszczeniowych. Będąc związanym na mocy art. 153 P.p.s.a. wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 24/08, Wojewódzki Sad Administracyjny obowiązany był do rozpoznania sprawy zgodnie z oceną prawną i zaleceniami co do dalszego postępowania zawartymi w tym wyroku, co niewątpliwie miało wpływ na konstrukcję motywów orzeczenia. Ponadto, istniejące na podstawie art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, związanie tego Sądu wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2003 r., sygn. akt I SA 2802/01 wymagało szczegółowego rozważenia podniesionych tam zagadnień. Jak wówczas wskazano, zasadniczą kwestią było jednoznaczne ustalenie wnioskodawcy wywłaszczenia, a następnie określenie podstawy wywłaszczenia. Sąd oceniając, czy organy w postępowaniu nadzorczym prawidłowo wykonały te zalecenia dokonał szczegółowej analizy w .świetle ówcześnie obowiązujących przepisów przekształceń podmiotowych wnioskodawcy wywłaszczenia zobrazowanych przez znajdującą się w aktach dokumentację. Rozważania te doprowadziły Sąd pierwszej instancji do prawidłowego wniosku, że ocena tej kwestii przez organ nadzoru jest właściwa.

Jak słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej art. 30 § 4 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w aktualnym brzmieniu, do którego odwołał się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 czerwca 2003 r., w dacie wydawania decyzji wywłaszczeniowych, których dotyczy postępowanie nadzorcze jeszcze nie obowiązywał, gdyż nastąpiło to dopiero z dniem 28 marca 1980 r. stąd szersze rozważania w tym względzie nie mogły mieć dla sprawy istotnego znaczenia.

Art. 30 § 4 K.p.a. regulujący następstwo prawne w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania w ogóle nie mógłby być przydatny dla ustalenia czy postępowanie wywłaszczeniowe, wszczęte na wniosek Z. R. K. B. M. w W. z dnia 26 marca 1955 r. złożony w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych mogło być w związku z pismem z dnia 27 czerwca 1967 r. prowadzone w dalszym ciągu z udziałem jako wnioskodawcy Przedsiębiorstwa R. E. B. W.

W myśl art. 11 ust. 1 powołanego dekretu, jeżeli dekret nie stanowi inaczej, w postępowaniu prowadzonym na jego podstawie stosuje się przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. z 1928 r. Nr 36, poz. 341), zaś zgodnie z art. 191 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168) sprawy wszczęte przed dniem wejścia w życie Kodeksu rozpoznawane będą aż do ich ukończenia w danej instancji według przepisów dotychczasowych, co koresponduje ze wskazanym przepisem dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Jednakże przepisy procesowe nie dają odpowiedzi na powyższe pytanie, dlatego konieczna była analiza przekształceń, jakim podlegały występujące w sprawie wywłaszczeniowej przedsiębiorstwa państwowe, co też zalecono w obu wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanych w sprawie i co Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wykonał, odwołując się do dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy i obowiązujących w tym względzie przepisów. Zmiany nazw przedsiębiorstw państwowych, ich przekształcenia polegające na połączeniu w przepisanym trybie dwóch przedsiębiorstw państwowych (a nie likwidacji pierwotnego wnioskodawcy) uprawniały do stwierdzenia, że w świetle przytoczonych w zaskarżonym wyroku przepisów dotyczących przedsiębiorstw państwowych uzasadnione było po połączeniu przedsiębiorstw kontynuowanie postępowania wszczętego na wniosek Z. R. K. B. M. w W. z udziałem jako wnioskodawcy Przedsiębiorstwa R. E. B. W. Skoro tak, to w konsekwencji słusznie organy i Sąd pierwszej instancji przyjęły, że stosownie do art. 48 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte i niezakończone przed dniem 5 kwietnia 1958 r. należało prowadzić według dotychczasowych przepisów.

Odnosząc się do obszernych rozważań zawartych w motywach skargi kasacyjnej dotyczących kontrowersji w zakresie dopuszczalności następstwa prawnego co do uprawnień i obowiązków w postępowaniu administracyjnym zauważyć należy, że skoro brak było w tym względzie jednoznacznych regulacji prawnych, pozwalających ocenić prawidłowość postępowania organów wywłaszczeniowych, to nie ma podstaw by twierdzić, że organy te rażąco naruszyły prawo uwzględniając wniosek Przedsiębiorstwa R. E. B. W. z dnia 27 czerwca 1967 r., które po połączeniu było przedsiębiorstwem przejmującym.

Nieskuteczny pozostać też musiał zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie kwestii związanych z powierzchnią wywłaszczonej nieruchomości. Sąd uznał w zaskarżonym wyroku za prawidłowe stanowisko organu nadzoru co do przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia decyzją z dnia [...] maja 1969 r. Zdaniem Sądu akta sprawy potwierdzają ustalenia organu wywłaszczeniowego, że teren nieruchomości o powierzchni 57749 m2 objęty wnioskiem wywłaszczeniowym był niezabudowany i stanowił nieużytek. Jeżeli strona zamierzała to stanowisko zakwestionować, to niezbędne było, poza zarzucanym naruszeniem art. 141 § 4 P.p.s.a. wskazać na naruszenie – w zakresie ustaleń faktycznych – innych jeszcze przepisów. Stwierdzenie, że Sąd nie przeprowadził uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, przy braku zarzutu naruszenia art. 106 § 3 P.p.s.a. jest niewystarczające, by kwestie to mogły być rozważane. Zgodnie ze stanowiskiem, jakie Naczelny Sąd Administracyjny zajął w uchwale z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, które skład orzekający podziela: "Przepis art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 tej ustawy), jeżeli uzasadnienie orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego, przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia" (ONSAiWSA 2010 r. nr 3, poz. 39). Skoro w tym przypadku Sąd wyraził stanowisko co do stanu faktycznego, to jego zakwestionowanie wymagało wskazania jakie inne – poza art. 141 § 4 P.p.s.a. – przepisy zostały zdaniem strony skarżącej naruszone.

Skarżąca nie podała konkretnie, w ramach zarzutu z art. 141 § 4 P.p.s.a. brak rozważenia przez Sąd jakich, precyzyjnie wskazanych zarzutów, które podniesione były w skargach, wpłynął – i w jaki sposób na treść rozstrzygnięcia.

Nie mógł być także uznany za zasadny zarzut, że doszło w sprawie do naruszenia art. 5 ust. 2, art. 7 ust. 2, art. 8 i art. 17 ust. 3 pkt 4 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. "poprzez błędne przyjęcie", iż naruszenie wymienionych przepisów dekretu nie miało charakteru rażącego.

Przede wszystkim wskazać trzeba, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oceniając zgodność z prawem zaskarżonych decyzji nadzorczych uznał, że dokonana przez organ analiza decyzji wywłaszczeniowych jest prawidłowa i słusznie odmówiono stwierdzenia nieważności tych decyzji, jako że nie zostało wykazane, że decyzje te wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Ze stanowiskiem tym, w świetle okoliczności faktycznych wynikających z akt prowadzonego przez organy postępowania, należy się w pełni zgodzić.

Przeprowadzana w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji weryfikacja ostatecznej decyzji administracyjnej, będąca jednym z wyjątków od wyrażonej w art. 16 § 1 K.p.a. zasady trwałości decyzji administracyjnej i służąca ocenie, czy decyzja ta dotknięta jest jedną z kwalifikowanych wad wskazanych w art. 156 § 1 pkt 1-7 K.p.a. tylko wówczas może prowadzić do stwierdzenia nieważności tej decyzji, gdy w sposób niebudzący żadnych wątpliwości wykazane zostanie wystąpienie jednej z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji. Brak po kilkudziesięciu latach od wydania decyzji pełnej dokumentacji aktowej nie uprawnia do twierdzenia, że czynności objęte brakującymi dokumentami nie zostały w ogóle dokonane. Dlatego wskazany przez Sąd brak w aktach sprawy opinii, o której mowa w art. 5 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. w żadnym razie nie uprawnia do twierdzenia, że opinia taka nie była w sprawie wydana i uznania, że doszło do naruszenia tego przepisu. Zgodnie z art. 5 ust. 1 dekretu zezwolenia na nabycie nieruchomości udziela Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na wniosek wykonawcy narodowych planów gospodarczych – na podstawie opinii prezydium wojewódzkiej rady narodowej...Art. 5 ust. 2 dekretu, który określa co powinna zawierać treść powyższej opinii nie mógł być w niniejszej sprawie w żaden sposób naruszony, podobnie jak art. 7 ust. 2 dekretu wskazujący jakie kwestie powinny być ujęte we wniosku o udzielenie zezwolenia na nabycie nieruchomości.

Słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny, z przyczyn podanych w zaskarżonym wyroku stwierdził, że dokonano czynności, o których mowa w art. 8 dekretu, a nieustalenie właściciela nieruchomości wywłaszczonej w pierwszym etapie postępowania nie miało wpływu na skuteczność wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego, mogłoby jedynie stanowić przesłankę wznowieniową. Brak przy wniosku poświadczonego odpisu z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo własności nieruchomości (art. 17 ust. 3 pkt 4 dekretu) został usunięty w 1967 r., wówczas to ustalono właścicieli przedmiotowej działki i dokonano stosownych zawiadomień, brali oni udział w dalszym postepowaniu.

Z przedstawionych wyżej względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jednocześnie na podstawie art. 156 § 3 tej ustawy dokonano sprostowania w sentencji i uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oczywistych omyłek w zakresie wskazanym w pkt 1 wyroku.

Pochodzące od uczestników postępowania wnioski dotyczące zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego podlegały oddaleniu, bowiem brak było podstaw wskazanych w art. 204 P.p.s.a. do ich uwzględnienia.