Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 676/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 105, art 138 par 2, art 61 a
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 36, art 67 ust 1
journal: Dz.U. 1986 nr 36 poz 180
law: Ustawa z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.) Sędzia WSA Anna Szymańska, Protokolant ref. staż. Renata Lewandowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2012 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie uzupełnienia aktu zgonu - oddala skargę -


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 676/12

UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...].01.2012 r. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania A. W. od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego W. z dnia [...].03.2012 r. umarzającej, na mocy art. 105 § 2 Kpa, postępowanie w przedmiocie uzupełnienia aktu zgonu nr [...] wydanego na nazwisko K. Wl o dokładną datę jego zgonu - orzekł kasatoryjnie, a mianowicie uchylił decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego Wl z dnia [...].03.2012 r. i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Z akt sprawy wynika, iż wskazany akt zgonu został już uprzednio, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w tym zakresie, uzupełniony na wniosek brata zmarłego w dniu [...].06.2009 r. poprzez wpisanie, iż zgon nastąpił pomiędzy dniem [...].12.2008 r. a [...].12.2008 r. W akcie zgonu ujawniono datę znalezienia zwłok – [...].12.2008 r. Ponownie złożony wniosek dotyczył uzupełnienia aktu zgonu o datę zgonu, która wskazywałaby jednoznacznie dzienną datę śmierci. Jak wyjaśnił organ I instancji umarzając to postępowanie, obecnie w akcie zgonu wpisane zostały wszystkie dane wymagane przepisami prawa. Nie ma więc dalszej możliwości uzupełniania go. Skoro zatem tak sformułowany akt zgonu nie może służyć w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym, pozostaje droga unieważnienia go przed sądem powszechnym, z powodu zmniejszonej mocy dowodowej. Dopiero wówczas można będzie żądać ustalenia treści aktu na podstawie art. 32 pkt 1 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688, zwanej dalej P.a.s.c.), względnie można będzie przeprowadzić sądowe postępowanie o stwierdzenie zgonu lub uznanie za zmarłego brata wnioskodawcy.

Na skutek odwołania złożonego przez brata zmarłego, Wojewoda [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, dostrzegając uchybienia proceduralne. Stwierdził, iż zastosowanie art. 105 K.p.a. wymaga łącznego spełnienia kilku przesłanek, a w rozpatrywanej sprawie A. W. nie wnioskował o umorzenie tego postępowania. Uzasadnienie decyzji kontrolowanej, w ocenie Wojewody, również nie spełniało wymogów wynikających z art. 107 § 3 K.p.a. Następnie zaś, postanowieniem z [...].02.2012 r. Wojewoda [...] odmówił uzupełnienia zaskarżonej decyzji.

W aktach administracyjnych sprawy znajduje się postanowienie Sądu Okręgowego w W. V Wydziału Cywilnego - Odwoławczego z dnia [...].10.2011 r., sygn. akt [...]oddalające zażalenie na odmowę sprostowania przedmiotowego aktu zgonu. W postanowieniu tym Sąd Powszechny stwierdził, że wpisanie danych dotyczących daty zgonu nie mieści się w pojęciu "sprostowanie oczywistego błędu pisarskiego". Natomiast uzupełnienie aktu zgonu przez wpisanie, iż zgon nastąpił pomiędzy dniem [..].12.2008 r. a [...].12.2008 r. nie oznacza, że data zgonu w akcie już istnieje.

W skardze A. W. zarzucił, iż zaskarżona decyzja skoncentrowała się na kwestii istnienia podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego, a nie dotknęła meritum sprawy, a więc zagadnienia w jakim postępowaniu winien uzyskać akt zgonu brata z podaną dzienną, jednoznacznie określoną datą zgonu, co jest mu niezbędne do prowadzenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po bracie, które to postępowanie z tej przyczyny zostało zawieszone. Skarżący stwierdził, że w postępowaniu administracyjnym akt zgonu winien zostać uzupełniony o dokładną datę śmierci K. Wl, a stanowisko swe poparł orzeczeniami Wojewódzkich Sądów Administracyjnych. Z tej też przyczyny oczekiwał od organu odwoławczego zobowiązania organu I instancji do takiego uzupełnienia.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał w całości swe dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r, Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanej decyzji, nie uwzględniając zasady słuszności. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 1270. - zwanej dalej P.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie została wydana z tego rodzaju naruszeniem przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Co do zasady trafne są zarzuty skarżącego sformułowane pod adresem decyzji organu odwoławczego. Jakkolwiek jego rozstrzygniecie jest prawidłowe, uzasadnienie pozostaje błędne. Przede wszystkim nie zawarto w nim stanowiska wobec najistotniejszej dla skarżącego kwestii, a mianowicie czy dokładna data dzienna zgonu jego brata powinna zostać wskazana w postępowaniu administracyjnym, czy sądowym. Organ odwoławczy zawarł natomiast obszerne dywagacje co do istnienia podstaw do zastosowania art. 105 K.p.a., nie formułując konkluzji w jaki sposób postępowanie to organ I instancji winien wobec tego zakończyć. W myśl art. 138 § 2 Kpa wydanie orzeczenia kasatoryjnego uprawnione jest w razie spełnienia łącznie dwóch warunków. Jest to mianowicie możliwe, gdy organ I instancji naruszył przepisy postępowania administracyjnego i jednocześnie konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

W rozpatrywanej sprawie nie można zgodzić się ze stanowiskiem Wojewody, iż organ I instancji winien wyjaśnić zakres sprawy mający istotny wpływ na jej rozstrzygniecie. Sprawa została wystarczająco wyjaśniona i nie wymaga przeprowadzania już żadnych zasadniczych ustaleń.

Nie budzi wątpliwości, i tego dotyczą orzeczenia WSA przytoczone przez skarżącego, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w oparciu o art. 36 P.a.s.c. należy w ramach przeprowadzanego postępowania wyjaśniającego (art. 22 P.a.s.c.) uzupełnić akt zgonu o niezbędne elementy, które muszą być w nim zawarte. Alternatywa przyjęta w przepisie art. 67 ust. 1 P.a.s.c., stosownie do której w akcie zgonu można wpisać datę, godzinę oraz miejsce zgonu lub znalezienia zwłok, nie wyklucza możliwości uzupełnienia aktu zgonu w trybie art. 36 cyt. ustawy, o dane dotyczące daty i miejsca zgonu, w sytuacji w której w akcie wpisano datę i miejsce znalezienia zwłok. W rozpatrywanej sprawie/jednakże, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego przez organ, takie uzupełnienie już miało miejsce. W jego wyniku Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego Wl w dniu [...].06.2009 r. wydał decyzję uzupełniającą ten akt stanu cywilnego poprzez wpisanie wzmianki, że zgon brata skarżącego nastąpił pomiędzy dniem [...].12.2008 r., a [...].12.2008 r. Stwierdził jednocześnie, że zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalał mu na wskazanie ściślejszej daty śmierci. Decyzja ta stała się ostateczna. Niewątpliwie nie jest to zapis wystarczający dla stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym, w którym to postępowaniu stosuje się odpowiednio przepisy o uznaniu za zmarłego. Skutkuje to więc koniecznością podania daty dziennej zgonu. Wprawdzie literalny zapis art.67 ust.1 pkt 2 P.a.s.c. dopuszcza zarówno jedno, jak i drugie rozwiązanie (data zgonu lub miejsce znalezienia zwłok), niemniej zamieszczanie w akcie zgonu informacji dotyczących zgonu należy uznać za regułę, natomiast zamieszczanie informacji dotyczących znalezienia zwłok stanowi wyjątek. Drugie ze wskazanych rozwiązań, daleko mniej użyteczne z punktu widzenia potrzeb obrotu prawnego, winno znajdować zastosowanie tylko wtedy gdy daty, godziny, czy też miejsca zgonu istotnie nie można ustalić przy sporządzaniu aktu, co nie może jednakże wykluczać możliwości zamieszczenia tych danych w przyszłości. W rozpatrywanej sprawie takie działania w późniejszym okresie zostały podjęte w trybie uzupełnienia aktu stanu cywilnego. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w tym zakresie nie doprowadziły jednak do rezultatu oczekiwanego przez skarżącego. Nie można zatem, w przeciwieństwie do stanów faktycznych spraw, na kanwie których zapadły powołane przez skarżącego wyroki WSA stwierdzić, iż w rozpatrywanej sprawie występował konieczny element aktu zgonu, który nie został uzupełniony, a więc w dalszym ciągu uzupełnieniu mógł podlegać. Po uzupełnienia przedmiotowego aktu zgonu decyzją z [...].06.2009 r., nie było dalszej możliwości jego uzupełnień we wskazanym zakresie. Akt stanu cywilnego może podlegać jednokrotnemu uzupełnieniu w zakresie tych samych, niezbędnych jego elementów, określonych w art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688). Jeśli takie uzupełnienie już nastąpi w formie wzmianki dodatkowej, to nawet gdyby nie było wystarczające na potrzeby prowadzonego postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, zamyka drogę do kolejnych uzupełnień w tym zakresie w postępowaniu zwykłym. Fakt zatem, iż w dalszym ciągu akt ten nie zawierał treści oczekiwanych przez skarżącego, miał zmniejszoną moc dowodową, winien prowadzić do jego unieważnienia przez Sąd Powszechny w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek skarżącego (art. 30 pkt 2 P.a.s.c. w zw. z art. 33 tej ustawy). Dopiero po jego unieważnieniu możliwe stanie się przeprowadzenie postępowania nieprocesowego przed Sądem Powszechnym o stwierdzenie zgonu (art. 535 - 538 K.p.c.). Warunkiem jego uruchomienia jest sytuacja, w której nie został sporządzony akt zgonu (odpowiednio wydany akt zgonu został unieważniony, a więc go nie ma).

Wniosek o stwierdzenie zgonu może być zgłoszony w każdym czasie. Co jednak najistotniejsze, we wskazanym postępowaniu nieprocesowym Sąd Powszechny w postanowieniu stwierdzającym zgon ma obowiązek ściśle oznaczyć chwilę śmierci, który to wymóg nie spoczywa na kierowniku urzędu stanu cywilnego w postępowaniu o uzupełnienie aktu zgonu, w zakresie dziennej daty zgonu, gdy nie pozwala na to przeprowadzone postępowanie wyjaśniające. Jeśli po unieważnieniu tego aktu kierownik urzędu stanu cywilnego ponownie poczyni konieczne ustalenia, może po raz kolejny datę zgonu określić tak jak miało to już miejsce w rozpatrywanej sprawie, a więc jako pewien przedział czasu, używając zwrotu "zgon nastąpił". Z uwagi na to, po ewentualnym unieważnieniu przedmiotowego aktu zgonu, ponownego prowadzenie postępowania przed organem I instancji o ustalenie jego treści, szczególnie w zakresie dziennej daty zgonu, mogłoby się zakończyć w ten sam sposób co obecnie. W postępowaniu przed Sądem Powszechnym data ta musi zostać ściśle wskazana. W tym celu Sąd ten stosuje stosowne domniemania.

W tym stanie rzeczy, mając na uwadze, iż nie było już możliwości uzupełnienia kwestionowanego aktu zgonu (zawierał wszystkie niezbędne elementy, został bowiem uprzednio uzupełniony co do określenia daty śmierci, jako przedziału czasowego), Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego W. rozstrzygając w dniu [...].03.2012 r. winien rozważyć zastosowanie art. 61a Kpa, obowiązującego od 11.04.2011 r., zważywszy iż obecnie rozpatrywany, ponowny wniosek o uzupełnienie tego aktu zgonu został opatrzony datą [..]..11.2011 r. Mając na uwadze, że na postanowienie wydawane w trybie art. 61 a Kpa służy zażalenie, by zachować dwuinstancyjność postępowania administracyjnego, wynikającą z art. 15 K.p.a., Sąd stanął na stanowisku, iż z tej przyczyny decyzja organu odwoławczego, mimo że nieprawidłowo uzasadniona, nie naruszyła przepisów postępowania, w sposób który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W realiach niniejszej sprawy, nie ma także znaczenia fakt, iż w postępowaniu przed Sądem Powszechnym odrzucono skargę o sprostowanie tego aktu zgonu. Wnioskodawca przed tym Sądem żądał w istocie uzupełnienia aktu stanu cywilnego stwierdzającego śmierć jego brata, co pozostaje poza kognicją sądów powszechnych. Jednocześnie, nie było również podstaw do sprostowania tego aktu zgonu, o czym przesądził Sąd Okręgowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, nie podziela natomiast stanowiska Sądu Okręgowego wyrażonego w uzasadnieniu cyt. postanowienia, jakoby uzupełnienie przedmiotowego aktu - w zakresie daty dziennej zgonu - było w dalszym ciągu możliwe w ramach postępowania administracyjnego. Należy bowiem mieć na

uwadze, iż postępowanie wyjaśniające w tym zakresie w oparciu o art. 22 P.a.s.c. zostało już przez organ przeprowadzone i zakończyło się ostateczną decyzją wprowadzającą do tego aktu kwestionowaną obecnie - z uwagi na zmniejszenie jego mocy dowodowej - wzmiankę dodatkową z dnia [...].06.2009 r. Postępowanie to nie mogło więc być w tym samym przedmiocie prowadzone niejako "do skutku", zwłaszcza wobec brzmienia art. 67 ust. 1 pkt 2 P.a.s.c.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz.1270).