Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2869/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6334 Stypendia
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 76 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 674
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia NSA Roman Ciąglewicz (spr.) sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant starszy asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Gd 360/14 w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia pieniężnego za nienależnie pobrane oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 360/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę M. J. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] marca 2014 r., nr [...], w przedmiocie uznania świadczenia pieniężnego za nienależnie pobrane.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją Starosty S. z dnia [...] lutego 2012 r. M. J. uzyskał status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. W marcu 2012 r. skarżący został skierowany przez Powiatowy Urząd Pracy w S. na staż w Samorządowym Kolegium Odwoławczym w S., który odbył w okresie od dnia 12 marca 2012 r. do dnia 11 marca 2013 r., wykonując obowiązki pracownika administracyjno-biurowego, otrzymując z tego tytułu stypendium wysokości 913 zł brutto miesięcznie. Od dnia 1 lipca 2012 r. skarżący został powołany na pozaetatowego członka Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na 6 letnią kadencję. Z wystawionej przez Kolegium informacji PIT - 11 oraz PIT- R wynika, że z tytułu czynności związanych z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich M. J.L. wypłacono świadczenia w wysokości 4 410 zł, odprowadzając zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych.

Starosta S. decyzją z dnia [...] marca 2013 r. orzekł o utracie przez M. J., z dniem 1 września 2012 r., statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do stypendium stażowego. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Wojewody Pomorskiego z dnia [...] kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, prawomocnym wyrokiem z dnia 19 września 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 443/13, oddalił skargę strony.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. Starosta S. orzekł o uznaniu pobranego w okresie od 1 września 2013 r. do 28 lutego 2013 r. stypendium w kwocie 5 718, 60 zł za nienależne świadczenie i zobowiązał stronę do jego zwrotu. Wojewoda Pomorski, decyzją z dnia [...] maja 2013 r., utrzymał decyzję Starosty S. stwierdzając, że ustalony w sprawie stan faktyczny wyczerpuje znamiona art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

W wyniku skargi wniesionej od powyższej decyzji, wyrokiem z dnia 3 października 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 602/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzje organów obu instancji. Sąd wskazał na konieczność odrębnego orzeczenia o uznaniu pobranego świadczenia za nienależnie pobrane świadczenie, wykazania negatywnego zachowania skarżącego ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych oraz zbadania, czy i od kiedy skarżący był świadomy braku prawa do pobierania spornego stypendium w kontekście złej wiary.

Starosta S., decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., działając na podstawie art. 104 K.p.a. oraz art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c), art. 76 ust. 1, ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, uznał pobrane przez M. J. świadczenie pieniężne z Funduszu Pracy w postaci stypendium za okres od 1 września 2012 r. do 28 lutego 2013 r. na łączną kwotę 5 718,60 zł za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne. Organ uznał, że w sprawie zostały spełnione dwa warunki wynikające z art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy. Zaistniała bowiem okoliczność powodująca ustanie prawa do pobierania świadczenia oraz strona została w dniu 28 lutego 2012 r. prawidłowo pouczona o okolicznościach, które powodują utratę status bezrobotnego i uprawnień z nim związanych. Pouczenie było skuteczne i rzeczywiste.

W odwołaniu M. J. zarzucił naruszenie art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 K.p.a oraz naruszenie art. 170 i 171 P.p.s.a. Według odwołującego się, organ w żaden sposób nie wykazał aby skarżący był świadomy, że pobierane świadczenie mu się nie należy. Organ nie wykazał również, że skarżącemu można przypisać jakąkolwiek winę za zaistniałą sytuację

Decyzją z dnia [...] marca 2014 r., Wojewoda Pomorski, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Odnosząc się do regulacji zawartej w art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy organ wskazał, że dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane konieczne jest łączne wystąpienie dwóch przesłanek. Po pierwsze - muszą zaistnieć okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania świadczenia. Po drugie - pobierający świadczenie musi być wcześniej pouczony o konsekwencjach takich okoliczności. W sprawie zaistniała pierwsza z tych przesłanek i kwestia ta została już ostatecznie rozstrzygnięta przez organy obu instancji, jak i w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2013 r. Odnośnie drugiej przesłanki organ stwierdził, że strona została we właściwy sposób pouczona o okolicznościach powodujących utratę statusu osoby bezrobotnej, a tym samym i prawa do stypendium. Podczas rejestracji w dniu 28 lutego 2012 r. strona otrzymała egzemplarz "Informacji dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy" zawierającej stosowne wyjaśnienia w tym zakresie (część II pkt 17 i część III pkt 1). Informacja ta została przekazana stronie, która w dogodnych dla siebie warunkach mogła zapoznać się szczegółowo z jej treścią i realizować nałożone na nią obowiązki. Żaden przepis prawa nie formułuje wprost, że uzyskanie określonej wysokości świadczeń z tytułu pełnienia funkcji pozaetatowego członka samorządowego kolegium odwoławczego powoduje utratę przez niego prawa do stypendium wypłacanego bezrobotnym skierowanym na staż przez PUP, dlatego brak było podstaw do takiego literalnego pouczania, informowania o tym bezrobotnego. Niemniej taka informacja jest zawarta w treści pouczenia zawartego w części II pkt 17 "Informacji dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy". Zdaniem organu, działaniu strony nie można przypisać dobrej wiary. Wojewoda wyjaśnił, że dobra wiara oznacza stan psychologiczny osoby wyrażający się w błędnym, ale usprawiedliwionym jej przekonaniu o istnieniu jakiegoś prawa lub stosunku prawnego lub też sytuacji istotnej z punktu widzenia prawa, mimo że rzeczywisty stan prawny obiektywnie oceniany jest odmiennie. Natomiast rzekoma niewiedza strony o opodatkowaniu comiesięcznych świadczeń z tytułu pełnienia funkcji pozaetatowego członka SKO nie mogła być uznana za usprawiedliwioną w sytuacji, gdy co miesiąc Kolegium potrącało zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. Strona, podpisując stosowne oświadczenia w karcie rejestracyjnej bezrobotnego oraz otrzymując egzemplarz "Informacji dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy" ze stosownymi wyjaśnieniami w analizowanym zakresie o negatywnej przesłance do posiadania statusu osoby bezrobotnej, była we właściwy sposób pouczona. Było to oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe składanie zeznań. W interesie strony było dokładne zapoznanie się z jego treścią. Będąc zatem pouczona w prawidłowy sposób, co do przeszkody do posiadania statusu osoby bezrobotnej, strona pobrała stypendium pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania. Wojewoda uznał, że stan faktyczny wyczerpał znamiona art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy do uznania pobranego przez stronę stypendium za okres od dnia 1 września 2012 r. do dnia 28 lutego 2013 r. w łącznej kwocie brutto 5.718,60 zł za świadczenie nienależnie pobrane.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. J. wniósł o uchylenie decyzji obu instancji. Podniósł, że rozstrzygnięcia są sprzeczne z prawomocnym wyrokiem WSA w Gdańsku z dnia 3 października 2013 r. Jego zdaniem, decyzje są niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Postępowanie w sprawie winno zostać umorzone przez organy z uwagi na fakt, że po stronie skarżącego nie leży wina za zaistniałą sytuację, a nadto postępowanie strony w trakcie odbywania stażu na żadnym jego etapie nie nosi znamion działania w złej wierze. Pokreślił, że gdyby działał w sposób świadomy i celowy, nie informowałby PUP o fakcie powołania na pozaetatowego członka Kolegium, ani o uzyskiwaniu z tego tytułu dochodów.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu, organy orzekając ponownie w sposób prawidłowy wykonały wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku z dnia 3 października 2013 r. Uwzględniając te zalecania, wydając zaskarżone decyzje, organy orzekły jedynie w przedmiocie uznania pobranego przez skarżącego świadczenia z Funduszu Pracy w postaci stypendium za nienależne. Sąd podał, że zgodnie z art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy, dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane konieczne jest łączne wystąpienie dwóch przesłanek. Po pierwsze - muszą zaistnieć okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania świadczenia. Po drugie - pobierający świadczenie musi być wcześniej pouczony o konsekwencjach takich okoliczności. Bezsporne jest, że w sprawie zaistniała pierwsza z tych przesłanek. Zdaniem Sądu, odnośnie drugiej przesłanki organy wykazały, że skarżący został we właściwy sposób pouczony o okolicznościach powodujących utratę statusu osoby bezrobotnej, a tym samym i prawa do stypendium. W dacie zgłoszenia się przez skarżącego do urzędu pracy w dniu 28 lutego 2012 r. skarżący został o tym pouczony w "Informacji dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy" (część II pkt 17 i część III pkt 1), jak również podpisał "Oświadczenie bezrobotnego", w którym oświadczył, że został pouczony o obowiązku składania pisemnego oświadczenia o przychodach w terminie 7 dni od daty ich uzyskania (karta C pkt 19 lit. c) Karty rejestracyjnej bezrobotnego). Sąd podzielił pogląd organu odwoławczego, że skarżący był świadomy, że prawo do stypendium z tytułu odbywania stażu przysługuje mu z tego tytułu, że jest osobą bezrobotną w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy. Wynika to wprost z treści podpisanego przez skarżącego "Skierowania do odbycia stażu" z dnia 5 marca 2012 r., w tym zwłaszcza znajdującego się tam pouczenia. Pouczenie zatem o okolicznościach warunkujących posiadanie statusu osoby bezrobotnej i pobieranie z tego tytułu świadczeń pieniężnych, odnosi się również do prawa do pobierania stypendium, jako jednego z tych świadczeń. Mając przy tym na uwadze, że pomiędzy rejestracją skarżącego w PUP a skierowaniem go na staż minęło 6 dni, nie było, zdaniem Sądu, obowiązku ponownego pouczania skarżącego o prawach i obowiązkach osoby bezrobotnej w pełnym zakresie.

W ocenie Sądu słusznie również organ odwoławczy stwierdził, że brak było możliwości pouczenia skarżącego wprost, że uzyskanie określonej wysokości świadczeń z tytułu pełnienia funkcji pozaetatowego członka kolegium spowoduje utratę przez niego prawa do stypendium wypłacanego bezrobotnym skierowanym przez PUP na staż. Pouczenia dla osób dokonujących rejestracji w urzędzie pracy mają ogólny, abstrakcyjny charakter i nie są kierowane do indywidualnie oznaczonego adresata. "Karta rejestracyjna bezrobotnego" jest prowadzona według ustalonego wzoru, podobnie jak "Informacja dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy". Podpisując oba ww. dokumenty skarżący zobowiązał się do informowania organu o uzyskiwaniu przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia.

Sąd podzielił także stanowisko organu odwoławczego, który powołując się na pojęcie "dobrej wiary" stwierdził, że rzekoma niewiedza skarżącego o opodatkowaniu comiesięcznych świadczeń z tytułu pełnienia funkcji pozaetatowego członka SKO nie mogła być uznana za usprawiedliwioną, w sytuacji, gdy co miesiąc Kolegium potrącało zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. Sąd podzielił wyrażony w orzecznictwie pogląd, według którego, dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem.

Zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że skarżący, będąc poinformowany o obowiązkach osoby bezrobotnej i podpisując w momencie rejestracji oświadczenie, powinien w przypadku podjęcia się pełnienia funkcji pozaetatowego członka samorządowego kolegium odwoławczego i uzyskiwania z tego tytułu przychodów powiadomić organ o tej okoliczności. Była to bowiem okoliczność o istotnym znaczeniu, zmieniająca diametralnie jego sytuację prawną. Rzekoma niewiedza skarżącego o opodatkowaniu comiesięcznych świadczeń z tytułu pełnienia funkcji pozaetatowego członka SKO nie mogła być uznana za usprawiedliwioną. W świetle zasad doświadczenia życiowego, każda osoba dbającą w sposób należyty o swoje interesy finansowe dysponowałaby wiedzą o fakcie comiesięcznego potrącania zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych, co powodowało przecież zmniejszenie dochodu skarżącego.

W ocenie Sądu nie ma dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji znaczenia fakt, że w orzecznictwie kwestia opodatkowania dochodów pozaetatowych członków samorządowych kolegiów odwoławczych jest kontrowersyjna, co podnosił skarżący. Wraz podjęciem przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały z dnia 30 marca 2009 r., sygn. akt II FPS 7/08, stwierdzającej, że świadczenie wypłacane pozaetatowym członkom samorządowego kolegium odwoławczego podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, ww. kwestia nie powinna budzić kontrowersji. Ponadto skarżący, będąc osobą z wyższym wykształceniem prawniczym, winien był zachować szczególną staranność polegającą na ustaleniu sytuacji prawnej, w jakiej się znalazł po tym, jak został powołany na członka kolegium. Z funkcją członka kolegium łączy się uzyskiwanie wynagrodzenia, co wynika wprost z przepisów ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych. Skarżący nie mógł zatem przyjąć a priori, że kolegium nie będzie odprowadzało zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych. Tym bardziej, że musiał poinformować tenże organ o swoim numerze NIP.

Sąd wskazał również, że powołane wyżej przepisy ustawy nie wprowadzają modyfikacji w rozumieniu pojęcia dobrej wiary, co oznacza, że na gruncie rozpoznawanej sprawy uprawnione jest przyjęcie rozumienia tego pojęcia w znaczeniu nadanym mu przez orzecznictwo sądowoadministracyjne i doktrynę. Istnienie dobrej lub złej wiary oparte jest o wiedzę o prawie, przy uwzględnieniu usprawiedliwionego błędu. Sąd stwierdził, że brak zgłoszenia przez stronę informacji o uzyskiwanych przychodach podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia nie wynikał z usprawiedliwionego błędu. Skarżący nie może się przy tym tłumaczyć brakiem wiedzy, że taki przychód uzyskiwał, bowiem przy dołożeniu należytej staranności mógł taką wiedzę uzyskać. Niezgłoszenie w terminie niezwłocznym organowi administracji istotnych informacji wynikało jedynie z jego niedbalstwa.

Skargę kasacyjną złożył M. J. Wyrok zaskarżył w całości i zarzucił naruszenie:

1) przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez błędną wykładnię i zastosowanie w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., gdy chodzi o ocenę Sądu stanowiącą podstawę oddalenia skargi, akceptującą stwierdzenie przez organy obu instancji podstaw do nakazania skarżącemu zwrotu pobranych świadczeń, a w konsekwencji;

2) art. 144 w zw. z art. 153 P.p.s.a. poprzez wydanie wyroku nieuwzględniającego, niezgodnie z oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania organów administracji wyrażonymi w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 października 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 602/13, co skutkowało bezpodstawnym oddaleniem skargi wbrew dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 151 P.p.s.a.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wojewoda Pomorski wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., nie zachodzą. Należało zatem odnieść się do zagadnień wyartykułowanych w podstawach kasacji.

Przed dalszą analizą należy zauważyć, że zarzut naruszenia art. 144 w zw. z art. 153 P.p.s.a., które skutkowało bezpodstawnym oddaleniem skargi, wbrew dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 151 P.p.s.a., ma charakter procesowy, a nie materialnoprawny, jak to sformułował sam wnoszący kasację. W związku z tym zarzut ten wymaga rozważenia pierwszej kolejności.

Bezpodstawny jest powołanie w omawianej podstawie kasacji przepisu art. 144 P.p.s.a. Wynika z niego, że sąd jest związany wydanym wyrokiem od chwili jego ogłoszenia, a jeżeli wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym - od podpisania sentencji wyroku. Chodzi o sąd w znaczeniu procesowym, a więc o skład orzekający w danej sprawie. Związanie sprowadza się zatem do tego, że sąd, który wydal wyrok nie może go uchylić, czy zmienić. Taka zmiana jest możliwa tylko w wyniku wniesienia środka odwoławczego (patrz: Andrzej Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LEX 2013, komentarz do art. 144).

Związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wynika z art. 153 P.p.s.a. Jest niewątpliwe, że organy rozstrzygające w niniejszej sprawie były związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 października 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 602/13. Formułując ocenę prawną na tle art. art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2013 r. poz. 674 ze zm.) Sąd stwierdził wówczas, że nakazanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia może nastąpić dopiero po uprawomocnieniu się decyzji uznającej świadczenie za nienależnie pobrane. Ocena ta i wskazanie z niej wynikające zostały w postępowaniu administracyjnym wykonane. Wykonanie to odnotował Sąd pierwszej instancji i nie jest to przedmiotem analizowanego zarzutu. Kontrowersyjne jest natomiast dostosowanie się organów i Sądu do oceny prawnej w pozostałym zakresie oraz wykonanie wskazań co dalszego postępowania w tej mierze. Ocena prawna dokonana w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 października 2013 r. dotyczyła rozumienia przesłanek tej postaci nienależnie pobranego świadczenia, o której mowa w art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Kluczowe w tym zakresie są stwierdzenia Sądu, według których, obie przesłanki z art. 76 ust. 2 pkt 1 odwołują się do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym. W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał wówczas, że organ będzie zobowiązany do ustalenia, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło w "winy" strony. Należy zgodzić się z zaskarżonym wyrokiem, że organy administracyjne orzekając ponownie prawidłowo wykonały wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku z dnia 3 października 2013 r. Najpierw zauważyć trzeba, że mimo nawiązania w uzasadnieniu do skargi kasacyjnej do obu przesłanek z art. 76 ust. 2 pkt 1, wnoszący kasację nie podjął próby podważenia zaistnienia przesłanki ustania prawa do pobierania świadczenia. W tym zakresie wiążący jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 września 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 443/13, oddalający skargę M. J. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do stypendium. Organy wykonały także wskazania poprzedniego wyroku co do drugiej przesłanki z art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Bezrobotny został pouczony o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania świadczenia. Pouczenie to zostało zamieszczone w "Informacji dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy". O wywiązaniu się organu zatrudnienia z obowiązku pouczenia świadczy także "Oświadczenie bezrobotnego" i "Skierowanie do odbycia stażu". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, pouczenie to było na tyle precyzyjne, że przy należytej staranności skarżącego nie doszłoby do nienależnego pobrania stypendium. Z pouczenia tego wynikało przecież m.in., że prawo do stypendium jest uwarunkowane statusem bezrobotnego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Wśród przesłanek pojęcia bezrobotnego znajduje się art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h, zgodnie z którym, bezrobotnym jest osoba, która nie uzyskuje miesięcznie przychodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Jest bezsporne, że przy zachowaniu należytej staranności skarżący mógł nie tylko zapoznać się z wymogami wynikającymi z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy, ale także ustalić, czy jego sytuacja osobista, wynikająca z pobierania świadczenia jako pozaetatowego członka Samorządowego Kolegium Odwoławczego, ma związek z wymogiem art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h ustawy. Jak trafnie uznał Sąd pierwszej instancji, przy ocenie dobrej wiary skarżącego i stopnia jego obowiązków jako bezrobotnego, wynikających z pouczenia, nie można abstrahować od wykształcenia prawniczego skarżącego i powołania go na członka organu administracyjnego stosującego prawo, w dodatku w instancji odwoławczej. Jest oczywiste, że skarżący miał świadomość otrzymywania przychodu. Będąc pouczony w trakcie rejestracji i oraz pełniąc tego rodzaju funkcję orzeczniczą powinien był co najmniej podjąć próbę ustalenia, czy otrzymuje przychód, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h, a w razie wątpliwości powinien skontaktować się z organem zatrudnienia. Wówczas uzyskałby wiążące w jego indywidualnej sytuacji stanowisko organu. To do organu należałoby wówczas rozstrzyganie o jego statusie, w nawiązaniu do kontrowersji będącej przedmiotem m.in. uchwały NSA z dnia 30 marca 2009 r., sygn. akt II FPS 7/08.

Zajmując takie stanowisko w zakresie drugiej przesłanki z art. 76 ust. 1 pkt 2 ustawy, organy administracyjne wywiązały się ze wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku z dnia 3 października 2013 r. Ocena wyrażona w tym zakresie w zaskarżonym wyroku jest zatem trafna. Nie można zatem postawić Sądowi pierwszej instancji zarzutu naruszenia art. 153 P.p.s.a.

Można zauważyć, że w części uzasadnienia wyroku z dnia 3 października 2013 r. Sąd przyjął, że organy nie wyjaśniły, czy udzielone skarżącemu pouczenie może być uznane za skuteczne i rzeczywiste w okolicznościach sprawy. W związku z tym, za wiążące wskazanie co do dalszego postępowania może być uznane zalecenie dokonania przez organy stosownych ustaleń w tym zakresie. W tej sytuacji, podjęta przez Sąd, w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 października 2013 r., próba ustalenia stanu faktycznego w oparciu o akta sprawy, nie stanowi wskazań w rozumieniu art. 153 P.p.s.a. Jest oczywiste, że wskazania nie mogą z góry narzucać sposobu rozstrzygnięcia konkretnych kwestii związanych z treścią przyszłego rozstrzygnięcia sprawy; nie mogą np. wskazywać, że określone dowody są bardziej wiarygodne od innych (patrz: Andrzej Kabat, op. cit., komentarz do art. 153; wyrok NSA z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt II OSK 16131/09; wyrok NSA z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt II GSK 2246/15).

Zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez błędną wykładnię i zastosowanie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim konieczne jest wskazanie, że z opisu naruszenia nie wynika na czym polega błędna wykładnia. Opis ten nawiązuje zaś do indywidualnej sytuacji skarżącej, a wykładnia jest procesem odczytania treści abstrakcyjnej normy prawnej. Chodzi więc raczej o naruszenie w postaci niewłaściwego zastosowania, przy czym to zastosowanie może być rozumiane jako rezultat błędnej wykładni. Nadto, w podstawie materialnej wnoszący kasację powołał przepisy art. 7, 77 i 80 K.p.a., które nie są przepisami prawa materialnego. Uwzględniając jednak tę wadliwie skonstruowaną podstawę kasacji w kontekście uzasadnienia skargi kasacyjnej oraz powołanych w podstawie kasacji przepisów, a także uwag odnoszących się do zarzutu naruszenia art. 153 P.p.s.a., można zrekonstruować istotę sporu. Zdaniem wnoszącego kasację, przepisy art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy jako nienależnie pobrane świadczenie definiują tylko te wypłacone świadczenia, które bezrobotny pobiera umyślnie mimo świadomości, że nie ma prawa do ich pobierania, przy czym ewentualne niedbalstwo bezrobotnego w kwestii świadomości braku podstaw do otrzymywania świadczenia nie ma znaczenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jest to interpretacja sprzeczna z art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy. Prawidłowa jest wykładnia zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Jak już z powyższych uwag wynika, sporna przesłanka zawarta w hipotezie art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy powinna być rozumiana jako spoczywający na organie obowiązek pouczenia bezrobotnego o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania świadczenia. Są to, jak w przypadku każdej normy prawa materialnego, okoliczności abstrakcyjne. Bezrobotny powinien być świadomy, że takie okoliczności występują. W ramach pouczenia udzielanego w trakcie rejestracji organ nie jest natomiast w stanie przewidzieć sytuacji faktycznych, w których wobec bezrobotnego będą stosowane przepisy o statusie bezrobotnego, a więc także przepisy regulujące ustanie prawa do pobierania świadczenia. Wymaganie zatem od organu takiego konkretnego pouczenia nie tylko nie wynika z przepisów, ale także byłoby zobowiązaniem do czynności niemożliwych. O ile w trakcie trwania bezrobocia dochodzi do sytuacji, w których należałoby skonkretyzować pouczenie, obowiązkiem organu byłoby udzielenie bezrobotnemu szczegółowych informacji. Warunkiem nałożenia na organ zatrudnienia takiego obowiązku jest jednak obciążenie bezrobotnego obowiązkiem aktywnego uczestniczenia w kształtowaniu swojej sytuacji prawnej. Jeśli zatem bezrobotny nie wie, czy określone działania, w tym przypadku orzekanie w Samorządowym Kolegium Odwoławczym i otrzymywanie z tego tytułu przychodów, spowodują ustanie prawa do pobierania świadczenia wypłacanego mu jako osobie bezrobotnej, powinien sam zwrócić się do organu o dodatkowe pouczenie. Zaniedbanie w tym zakresie skutkuje, że można go obarczyć winą za pobieranie nienależnego świadczenia.

W materialnej podstawie kasacji nie można skutecznie podważać stanu faktycznego. Niezależnie od tego, z uwagi na powołanie przez wnoszącego kasacje przepisów art. 7, 77 i 80 K.p.a., można skonstatować, że stan faktyczny w zakresie istoty normy materialnej art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy został przez organy ustalony prawidłowo. Wnoszący kasację nie podważył ustalenia, zgodnie z którym, w trakcie rejestracji udzielno mu pouczeń wskazanych w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji. Nie podjął także próby wykazania, że zwrócił się do organu o dodatkowe wyjaśnienia w sytuacji zmiany jego statusu, do której doszło po powołaniu go na pozaetatowego członka Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz po pobraniu przezeń przychodów z tego tytułu.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.