Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 607/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 05 lipca 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędzia WSA Beata Sokołowska (spr.) WSA Walentyna Długaszewska Protokolant ref. staż. Marek Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 lipca 2006 roku przy udziale Prokuratora sprawy ze skargi E. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zmiany nazwiska I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ W. Długaszewska /-/ T. M. Geremek /-/ B. Sokołowska WSA/wyr. – sentencja wyroku


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Prezydent Miasta P., na podstawie art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 15 listopada 1956r. o zmianie imion i nazwisk (tekst jednolity Dz. U. z 1963r., Nr 59, poz. 328 ze zm.) oraz § 1 pkt 2, ppkt 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 lipca 1993r. w sprawie określenia zadań i kompetencji z zakresu rządowej administracji ogólnej i specjalnej, które mogą być przekazane niektórym gminom o statusie miasta wraz z mieniem służącym do ich wykonywania, a także zasad i trybu przekazania (Dz. U. Nr 65, poz. 309 ze zm.), po rozpatrzeniu podania E. B. w sprawie zmiany nazwiska orzekł o odmowie zmiany nazwiska z B. na J.

W uzasadnieniu decyzji Prezydent podał, iż w dniu [...] czerwca 2004 r. E. B. wystąpiła z wnioskiem do Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta P. o zmianę nazwiska z B. na J. Prośbę swoją umotywowała tym, że nazwisko J. jest nazwiskiem jej męża i syna. Ponadto oświadczyła, iż zmieniając nazwisko chce zachować nazwisko rodowe. Organ I instancji przytoczył treść ust. 2 art. 2 ustawy o zmianie imion i nazwisk, w którym ustawodawca podał, kiedy zachodzą ważne względy uzasadniające zmianę nazwiska oraz art. 3 pkt 1 cytowanej ustawy, z którego wynika, iż wniosek o zmianę nazwiska nie podlega uwzględnieniu, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że wnioskodawca ubiega się o zmianę nazwiska w zamiarze ułatwienia sobie działalności przestępczej albo uchylenia się od odpowiedzialności cywilnej lub karnej. Wydający decyzję powołał się na pismo z dnia 29 kwietnia 2003r., nr DRP-EL-615-13-6089/03 departamentu Rejestrów Państwowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, w którym stwierdzono, że zmiana nazwiska w przypadku, gdy jest ono tożsame z nazwiskiem rodowym oznacza w każdym przypadku również zmianę nazwiska rodowego. Podkreślił, iż stanowisko to znalazło odzwierciedlenie w opinii prawnej z dnia [...] lipca 2003r., nr [...] wydanej przez Biuro Prawne Urzędu Miasta P., która wyraźnie wskazuje, iż w przedmiotowej sprawie zmianie ulega również nazwisko rodowe kobiety. Wyjaśnił też, iż rozpatrując przedmiotowy wniosek należy uwzględnić fakt, iż zgodnie z art. 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk z dnia 15 listopada 1956r., zmienić można nazwisko, które wnioskodawca nosi w danej chwili. Ponieważ E. B. po zawarciu związku małżeńskiego pozostała przy swoim nazwisku rodowym, zatem nazwisko noszone nie uległo zmianie (nie przybrała nazwiska męża) i zmianie musi ulec również jej nazwisko rodowe. W związku z tym możliwe jest dokonanie zmiany nazwiska na J., ale przy jednoczesnej zmianie nazwiska rodowego, na co wnioskodawczyni nie wyraziła zgody.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik E. B. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez orzeczenie o zmianie nazwiska zgodnie ze złożonym wnioskiem, zarzucając decyzji Prezydenta Miasta P. naruszenie prawa materialnego tj. art. 1 ust. 3 ustawy o zmianie imion i nazwisk.

Pełnomocnik podniósł, iż bezspornym jest fakt, iż wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim i składając wniosek o zmianę nazwiska noszonego z B. na J. ma prawo, a nie obowiązek, jednoczesnej zmiany nazwiska rodowego (zgodnie z przepisem art. 1 ust. 3 cytowanej ustawy). Takie stanowisko zdaniem pełnomocnika odzwierciedla również pismo z dnia 29 kwietnia 2003r., nr DRP-EL-615-13-6089/03, które stanowiło podstawę wydania przez Prezydenta Miasta P. przedmiotowej decyzji, a które oznacza, iż ustawodawca chciał umożliwić kobiecie obok zmiany nazwiska aktualnego również zmianę nazwiska rodowego jako uprawnienie dodatkowe. Ponadto podniósł, iż rozpatrując wniosek o zmianę nazwiska należy rozróżnić pojęcia nazwiska rodowego i nazwiska noszonego, albowiem nazwiska te pełnią odrębne funkcje identyfikacyjne. Nazwisko rodowe jest oznaczeniem pochodzenia osoby i wynika z danych dotyczących jej rodziców (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 1973r., sygn. akt III CRN 203/73 OSNC 1974/10/174), natomiast nazwisko noszone służyć ma bieżącej identyfikacji osoby. Zmiana nazwiska noszonego nie może powodować jednoczesnej zmiany nazwiska rodowego. Pełnomocnik odwołującej wskazał, iż sytuacja wnioskodawczyni (nazwisko rodowe i nazwisko noszone jest tożsame), nie może być podstawą odmowy wydania decyzji zmiany nazwiska noszonego, przy braku zgody co do zmiany nazwiska rodowego, gdyż mimo wszystko nazwiska te pełnią odrębne funkcje. Ponadto pełnomocnik podniósł ,iż powoływanie się przez organ I instancji na opinie Departamentu Rejestrów Państwowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Biura Prawnego Urzędu Miasta P., które to podmioty nie wydają źródeł powszechnie obowiązującego prawa nie mogą służyć jako podstawa prawna do rozstrzygania spraw w postępowaniu administracyjnym. Powyższe opinie mogą jedynie służyć pomocniczo, nie mogą zaś być podstawą wydania decyzji. Zaznaczył, iż w niniejszej sprawie priorytetowe znaczenie ma zapis art. 1 ust. 3 cytowanej ustawy, albowiem kształtuje on uprawnienie wnioskodawcy do jednoczesnej zmiany nazwiska rodowego, nie rozstrzygając, że jest to obowiązek wnioskodawcy. Pełnomocnik podniósł także, iż wskazanie przez organ I instancji jako podstawy prawnej zaskarżonej decyzji art. 3 pkt 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk jest bezpodstawne.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Wojewoda, na podstawie art. 1 ust. 1 i 3, art. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1956r. o zmianie imion i nazwisk (tekst jednolity Dz. U. Nr 59, poz. 328 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta P.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, iż E. B. zawierając związek małżeński pozostała przy swoim nazwisku i nie przyjęła nazwiska męża, jak to mogła uczynić zgodnie z art. 25 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wówczas przy przyjęciu nazwiska męża nie musiało dojść do zmiany nazwiska rodowego. Natomiast w późniejszym czasie można dokonać zmiany nazwiska tylko z ważnych względów w oparciu o przepisy zawarte w ustawie o zmianie imion i nazwisk, która wymienia w art. 2 warunki zmiany nazwiska. Warunki te zostały wymienione w uzasadnieniu decyzji organu I instancji z dnia [...] i zdaniem Wojewody należy uznać, że zmieniający nazwisko pragnie zapomnieć o nazwisku dotychczas noszonym i używanie poprzedniego nazwiska jako rodowego, wydaje się stać w sprzeczności z celem ustawy.

W skardze na powyższą decyzję pełnomocnik E. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo oraz o zasądzenie kosztów. Zarzucił naruszenie art. 6 kpa, art.87 ust. 1 Konstytucji, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 , § 3 kpa oraz art. 1 ust. 3, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 15 listopada 1956r. o zmianie imion i nazwisk (Dz. U. z 1963r., Nr 59, poz. 328). W uzasadnieniu skargi podniósł argumenty podobne do tych z odwołania, a ponadto wskazał, iż Wojewoda bezpodstawnie przyjął, iż zmieniający nazwisko pragnie zapomnieć o nazwisku dotychczas noszonym i używanie poprzedniego nazwiska jako rodowego, wydaje się być w sprzeczności z celem ustawy. Zdaniem pełnomocnika skarżącej w zebranym materiale dowodowym brak jest jakichkolwiek okoliczności uzasadniających powyższe twierdzenie organu. Przeciwnie – E. B. wyraźnie oświadczyła, iż nie wyraża zgody na zmianę nazwiska rodowego. Ponadto pełnomocnik skarżącej wskazał, iż przyjęcie w decyzji Prezydenta Miasta P. jako podstawy prawnej art. 3 ust. 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk godzi w dobre imię skarżącej i narusza jej dobra osobiste. Jednocześnie podniósł, iż organ odwoławczy nie zakwestionował w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż wniosek złożony przez skarżącą nie jest uzasadniony ważnymi względami. Ważnych względów nie kwestionował także organ I instancji. Pełnomocnik zarzucił także organowi II instancji, że nie ustosunkował się do zarzutów zawartych w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia [...] lipca 2006r. pełnomocnik skarżącej wskazał, iż chęć noszenia nazwiska, które nosi mąż i syn skarżącej stanowi z całą pewnością "ważny powód" w rozumieniu ustawy o zmianie imion i nazwisk. Odmowa dokonania zmiany nazwiska, pomimo zajścia przesłanek pozytywnych, jak brak i przesłanek negatywnych wskazanych w cytowanej ustawie jest bezpodstawna. Nadto pełnomocnik podkreślił, iż E. B. zawierając związek małżeński nabyła prawo do zmiany swojego nazwiska rodowego, na nazwisko dwuczłonowe, którego elementem jest nazwisko małżonka. Nie skorzystała z możliwości jego zmiany przy zastosowaniu uproszczonej procedury "złożenia oświadczeń" przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego i dlatego podjęła starania o uzyskanie zgody na zmianę nazwiska w trybie decyzji kierownika urzędu stanu cywilnego.

Prokurator, który zgłosił swój udział w postępowaniu przed sądem wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji uznał, że skarga jest uzasadniona.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów administracji publicznej w sprawach zmiany nazwisk stanowią przepisy ustawy z dnia 15 listopada 1956r. o zmianie imion i nazwisk (Dz. U. z 1963r. Nr 59, poz. 328 ze zm.). Według art. 1 ust. 1 tej ustawy zmiana imienia lub nazwiska obywatela polskiego na inne wskazane przez niego imię lub nazwisko może nastąpić na jego wniosek na zasadach określonych w przepisach niniejszej ustawy. Zmiana może dotyczyć również nazwiska rodowego kobiety, która pozostaje lub pozostawała w związku małżeńskim (ust. 1). Z kolei zgodnie z art. 2 powyższej ustawy wniosek o zmianę nazwiska podlega uwzględnieniu, jeżeli jest uzasadniony ważnymi względami (ust.3), a takie względy zachodzą w szczególności, gdy wnioskodawca nosi nazwisko ośmieszające albo nie licujące z godnością człowieka, o brzmieniu niepolskim, posiadające formę imienia, a także gdy wnioskodawca pragnie zmienić dotychczasowe nazwisko i imiona na takie, które od wielu lat używa (ust. 2). Natomiast w myśl art. 3 ustawy o zmianie imion i nazwisk wniosek nie podlega uwzględnieniu, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że wnioskodawca zabiega o zmianę nazwiska w zamiarze ułatwienia sobie działalności przestępczej, albo uchylenia się od odpowiedzialności cywilnej lub karnej (ust. 1), bądź wówczas, gdy ubiega się o zmianę nazwiska na nazwisko historyczne, wsławione na polu kultury lub nauki, działalności politycznej, społecznej lub wojskowej, chyba, że ma członków rodziny o tym nazwisku lub jest pod nim powszechnie znany (ust. 2).

Rozpatrując sprawę w powyższym zakresie Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 kpa, albowiem organy administracji obu instancji wydały decyzje bez wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, powołując się na pismo Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i administracji z dnia 29 kwietnia 2003 roku, które jak słusznie zauważył pełnomocnik E. B. nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa.

Skarżąca domagała się zmiany nazwiska B. na nazwisko J., motywując to tym, iż nazwisko J. jest nazwiskiem jej męża i syna. W związku z tym w pierwszej kolejności rozważenia wymagała kwestia, czy istnieją w niniejszej sprawie ważne względy uzasadniające zmianę nazwiska przez skarżącą. Z uwagi na istotne funkcje jakie pełni nazwisko w życiu jednostki, rodziny i grup społecznych oraz na znaczenie jego trwałości w prawidłowej realizacji tych funkcji, przemawiające za zmianą nazwiska ważne względy, o których mowa w art. 2 omawianej ustawy, nie mogą wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom oceny.

Organy administracji zarówno I jak i II instancji nie zbadały przesłanek zawartych w art. 2 cytowanej ustawy, których spełnienie warunkuje uwzględnienie wniosku o zmianę nazwiska. Nie wyjaśniły, dlaczego zależało skarżącej na jego zmianie, czy istniały ważne względy złożenia przedmiotowego wniosku, na które się powołuje.

Nie wykazano także, ani nie uprawdopodobniono, iż zachodzi którakolwiek z przesłanek przemawiających za nieuwzględnieniem wniosku o zmianę nazwiska, zawartych w art. 3 cytowanej ustawy i dlatego bezpodstawnym jest wydanie przez organ I instancji decyzji w oparciu o cytowany wyżej przepis. Podkreślić w tym miejscu należy, iż Wojewoda nie odniósł się w ogóle do zarzutu podniesionego przez pełnomocnika skarżącej, iż wydanie decyzji przez Prezydenta Miasta P. w oparciu o art. 3 pkt. 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk jest całkowicie bezpodstawne i utrzymanie jej w mocy narusza prawo.

Ponadto Sąd podziela stanowisko pełnomocnika E. B., iż organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji bezpodstawnie przyjął, że "uznać należy, iż zmieniający nazwisko pragnie zapomnieć o nazwisku dotychczas noszonym, a zatem używanie poprzedniego nazwiska jako rodowego, wydaje się stać w sprzeczności z celem ustawy". W materiale dowodowym zebranym przez organy administracji obu instancji brak jest bowiem jakichkolwiek okoliczności uzasadniających powyższe twierdzenie. Skarżąca podczas przesłuchania przed organem I instancji wyraźnie przecież oświadczyła, iż nie wyraża zgody na zmianę nazwiska rodowego (k. 8), co oznacza, iż nie pragnie zapomnieć o nazwisku dotychczas noszonym, lecz nazwisko to chce zatrzymać jako nazwisko rodowe. Sad jednocześnie w pełni zgadza się z poglądem, że nazwisko noszone służy bieżącej identyfikacji osoby, zaś rodowe jest oznaczeniem pochodzenia osoby i wynika z danych dotyczących rodziców danej osoby.

Trzeba więc rozróżnić pojęcia nazwiska rodowego i nazwiska noszonego. W sytuacji zaś, gdy, tak jak w przypadku skarżącej, nazwisko rodowe i nazwisko noszone są tożsame, to nie można odmówić zmiany nazwiska noszonego tylko z tego powodu, że wnioskodawczyni pozostająca w związku małżeńskim nie wyraża zgody na zmianę nazwiska rodowego, albowiem nazwiska te pełnią odrębne, odmienne funkcje.

Ponadto zastrzeżenia budzi uzasadnienie zaskarżonej decyzji, albowiem podstawa faktyczna rozstrzygnięcia sprowadza się do lakonicznego stwierdzenia, iż zmieniający nazwisko pragnie zapomnieć o nazwisku dotychczas noszonym, a zatem używanie poprzedniego nazwiska jako rodowego, wydaje się stać w sprzeczności z celem ustawy, a wyjaśnienie podstawy prawnej sprowadza się do wybiórczego przytoczenia przepisów ustawy o zmianie imion i nazwisk. Prawidłowe uzasadnienie powinno zaś zawierać pełną podstawę prawną i faktyczną, tj. przedstawiać stanowisko organu administracji ze wskazaniem dowodów, na których się oparł i dlaczego uznał je za wiarygodne oraz wyjaśniać przyczyny odmowy uznania za niewiarygodne innych dowodów.

Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji winny mieć na względzie treść powyższych rozważań i przeprowadzić postępowanie administracyjne rzetelnie, zgodnie z obowiązującymi przepisami w szczególności nie uchybić art.6 kpa. Konieczne będzie też uwzględnienie pisma pełnomocnika skarżącej z dnia [...] lipca 2006r., w którym wyraźnie zaznaczono, że E. B. chodzi o zmianę nazwiska rodowego na nazwisko dwuczłonowe, którego elementem jest nazwisko męża. Dopiero bowiem dokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy umożliwi odtworzenie jej rzeczywistego obrazu i uzyskanie podstawy do trafnego zastosowania przepisów prawa materialnego.

W tym stanie rzeczy Sąd uwzględniając skargę, na podstawie art. 145 § 1 lit a i c, art. 200 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

/-/ W. Długaszewska /-/ T. M. Geremek /-/ B. Sokołowska