Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 391/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2011-08-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 56 par. 1, art. 63 par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 10 par. 1, art. 18, art 40 par. 2, art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Kędzierski, Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Błesiński (sprawozdawca), Sędzia WSA Tadeusz Piskozub, Protokolant Praktykant Marta Starszewska, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 04 sierpnia 2011 r., sprawy ze skargi J. B. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego I . uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji; II. określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu ; III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej kwotę 117 (sto siedemnaście ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2011r. , Naczelnika Urzędu Skarbowego w O., na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. D.U. nr 98 z 2000r. , poz. 1071 ze zm., dalej jako kpa ) , umorzył z uwagi na bezprzedmiotowość , prowadzone przeciwko J. K. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej postępowanie egzekucyjne .

Po rozpoznaniu zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej, zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 marca 2011r., nr "[...]" , utrzymał powyższe postanowienie w mocy .

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia , organ odwoławczy potwierdził słuszność potraktowania żądań strony jako bezprzedmiotowych w myśl art. 105 § 1 kpa. Zarówno w dniu wniesienia wniosku z dnia 23 grudnia 2010r. ( o zawieszenie postępowania i wyłączenie spod egzekucji kwoty niezbędnej na prowadzenie działalności gospodarczej ) , jak i w dniu wydania przez organ I instancji postanowienia z 21 stycznia 2011r. istniała bezprzedmiotowość żądań strony. Postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej zostało bowiem zakończone poprzez wyegzekwowanie dochodzonych należności. Materialnoprawną podstawę zawieszenia postępowania może stanowić art. 56 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t.j. D. U. nr 229 z 2005r. , poz. 1954 ze zm. , dalej jako u.p.e.a. ) . Żadna z przewidzianych w nim przesłanek nie zaistniała . Zawiesić można tylko postępowanie w toku , a nie – jak w niniejszej sprawie –zakończone . Bezsporne jest bowiem , że dłużnik zajętej wierzytelności firma A S.A. ( w jej ramach prowadziła działalność gospodarczą skarżąca) w dniu 23 grudnia 2010 r. zrealizował zajęcie dokonane zawiadomieniem z dnia 6 grudnia 2010r. Od tej daty przedmiot postępowania nie istniał. W tym też dniu wpłynął wniosek strony o zawieszenie postępowania egzekucyjnego i zwolnienie od egzekucji. Zgodnie z art. 68a u.p.e.a. wpłata dokonana prze dłużnika zajętej wierzytelności do organu egzekucyjnego wywiera ten sam skutek, co wpłata dokonana przez zobowiązanego do rąk wierzyciela .

W ocenie organu odwoławczego ani zawieszenie postępowania ani zwolnienie spod egzekucji nie mogło zatem nastąpić .

Odnosząc się do zarzutu sprzecznego z prawem przekazania egzekucji do łącznego prowadzenia naczelnikowi Urzędu Skarbowego, organ odwoławczy wskazał na treść art. 63 w związku z art. 19 u.p.e.a. Z przepisów tych wynika zasada, że przy zbiegu egzekucji do tego samego przedmiotu nie prowadzi jej kilka podmiotów jednocześnie, lecz jeden organ łącznie, wskazany wyraźnym uregulowaniem ustawowym.

Organ wskazał także , że zarzuty strony co do pozbawienia jej możliwości złożenia skargi na czynność egzekucyjną są bezzasadne a świetle art. 54 u.p.e.a. Termin 14 dni przewidziany w tym przepisie, zgodnie z interpretacją korzystną dla strony w orzecznictwie sądowym, biegnie od dnia powzięcia wiadomości o dokonaniu zajęcia , a więc od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej. Odebranie przez skarżącą zawiadomienia dopiero po dwukrotnym awizowaniu nie miało wpływu na upływ terminu , który upłynął po 14 dniach od doręczenia.

W odniesieniu do argumentów strony co do doręczeń z pominięciem pełnomocnika , organ odwoławczy zauważył , że organ I instancji otrzymał pełnomocnictwo osoby ustanowionej do reprezentowania strony dopiero przy piśmie Izby Celnej z dnia 11 .02.2011r. Z akt sprawy wynika, że wcześniej, tj. w dniu 06.12.2010r. w chwili dokonywania zajęcia wierzytelności w firmie A. S.A. ,organ egzekucyjny nie posiadał informacji o ustanowionym pełnomocniku. Ponadto, Dyrektor Izby Celnej , przekazując akta sprawy Naczelnikowi Urzędu Skarbowego, pismem z dnia 30.11.2010r. , w związku ze zbiegiem egzekucji do rachunku bankowego, poinformował o tym fakcie zobowiązaną oraz jej pełnomocnika. Strona miała więc możliwość złożenia pełnomocnictwa w organie , który przejął egzekucję do łącznego prowadzenia.

Skargę na powyższe postanowienie wniosła J. K. – "A".

Skarga wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Jako zarzut skarga podniosła, że postępowanie egzekucyjne należności Izby Celnej prowadzone było przez organ nieuprawniony. Wskazując na daty czynności organu egzekucyjnego ( naczelnika urzędu skarbowego) i daty ich odebrania przez skarżącą , skarga wywodzi ,że organ nie miał prawa realizować przelewu i powinien co najmniej wstrzymać się z tym do czasu rozpoznania złożonego w dniu 23.12. 2010r. wniosku o zawieszenie egzekucji i wyłączenie kwoty spod egzekucji . Brak poszanowania prawa pozbawił tym samym stronę prawa do złożenia skargi na czynności egzekucyjne w terminie 14 dni od ich dokonania .

Ponadto skarga zarzuciła pominięcie pełnomocnika przy dokonywaniu doręczeń . Według niej , organ miał świadomość , że pełnomocnik jest ustanowiony , bowiem informacja taka była zawarta w piśmie Dyrektora Izby Celnej z dnia 30.11.2010r. , przekazującym akta sprawy .

Skarga podniosła nadto , że w rzeczywistości nie występował zbieg egzekucji, gdyż postępowanie egzekucyjne prowadzone na wniosek ZUS było niezgodne z prawem i powinno być umorzone na podstawie wyroku WSA w Olsztynie z dnia 09.12.2010r. Przepisy prawa nie przewidują dowolnego przekazywania egzekucji innemu organowi. W sprawie niniejszej jedynym organem uprawnionym do określania praw i obowiązków strony była Izba Celna.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu odpowiedzi w całej rozciągłości podtrzymał swoje stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., cyt. dalej jako p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 §1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Według art. 135 p.p.s.a. , sąd stosuje przewidziane ustawą środki w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla jej końcowego załatwienia.

Rozpatrywana skarga na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego formułuje w istocie dwa zarzuty . Pierwszy , kwestionujący uprawnienie Naczelnika Urzędu Skarbowego do prowadzenia postępowania egzekucyjnego , a to związku z błędnym przyjęciem , że miał miejsce zbieg egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( ZUS) z egzekucją prowadzoną przez organ celny na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej. Drugi, wskazujący na naruszenie przepisów postępowania , polegający na pominięciu ustanowionego przez stronę pełnomocnika w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez naczelnika urzędu skarbowego.

W ocenie sądu, drugi z wymienionych zarzutów jest zasadny . Nie jest bowiem sporne , że w postępowaniu prowadzonym przez naczelnika urzędu skarbowego już po przejęciu egzekucji na mocy art. 63 § 1 u.p.e.a., doręczenia nie były dokonywane pełnomocnikowi strony lecz bezpośrednio stronie . Dotyczy to w szczególności doręczenia zawiadomienia o zajęciu oraz doręczenia odpisu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Taki sposób doręczenia niezgodny był z nakazem wynikającym z art. 40 § 2 kpa , który ma zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 18 kpa. Zgodnie z art. 40 § 2 kpa "Jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika , pisma doręcza się pełnomocnikowi" . Utrwalone od wielu lat orzecznictwo w tej kwestii nie pozostawia wątpliwości , że doręczenia dokonane z naruszeniem tego przepisu nie mogą być uznane za skuteczne . Nie wywierają więc skutków prawnych związanych z doręczaniem pism w postępowaniu. Doręczenie pisma tylko stronie jest bezskuteczne . Cytowany przepis nie dopuszcza żadnych wyjątków. Pominięcie pełnomocnika strony ma nadto inne poważne konsekwencje procesowe . Stanowi bowiem naruszenie sformułowanej w art. 10 § 1 kpa zasady czynnego udziału strony w postępowaniu a także może stanowić przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego ( art. 145 § 1 pkt 4 kpa ). Naruszenie wspomnianej zasady doręczeń stanowi zatem istotne naruszenie przepisów postępowania i powinno spowodować uchylenie zaskarżonego postanowienia przez organ odwoławczy , rozpatrujący zażalenie , w którym zarzut taki został postawiony (vide: B. Adamiak i in. "Kodeks postępowania administracyjnego . Komentarz." , 9. Wyd. , W-wa2008r. , s. 304 i 665 ; P.Przybysz "Kodeks postępowania administracyjnego . Komentarz." , Wyd. 7. , W-wa 2010, s.161; H. Knysiak – Molczyk , A. Mudrecki "Czyności procesowe zawodowego pełnomocnika w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych.", W-wa 2011 , s. 63-64 , 68 i cytowane w tych publikacjach orzecznictwo sądów ).

Błędne jest przy tym stanowisko organu odwoławczego , że organ egzekucyjny I instancji nie był poinformowany o istnieniu pełnomocnika , gdyż ten nie złożył stosownego pełnomocnictwa już po przekazaniu prowadzenia egzekucji . Takie ustalenie nie znajduje oparcia w aktach sprawy . Organ skarbowy przejął bowiem na podstawie art. 63 u.p.e.a. prowadzenie egzekucji już wszczętej przez organ celny . Z pisma Dyrektora Izby Celnej ( k.31 akt adm.) z dnia 30 listopada 2010r. , przy którym przesłano akta sprawy jednoznacznie wynika ,że strona ustanowiła pełnomocnika , a więc pełnomocnictwo powinno znajdować się w aktach przekazanej sprawy. Jeżeli takiego pełnomocnictwa nie było , organ powinien wezwać stronę do uzupełnienia braku . Ponadto o działaniu w sprawie pełnomocnika świadczyło jego pismo z dnia 22 grudnia 2010r. ( wniosek o zawieszenie egzekucji , k.43 akt adm.), w którym pełnomocnik powołał się na "pełnomocnictwo w aktach sprawy". Organ egzekucyjny nie mógł więc przejść do porządku nad tymi okolicznościami i pominąć w swoich czynnościach pełnomocnika strony . Natomiast organ odwoławczy nie mógł uznać takiego postępowania za prawidłowe i zgodne z cytowanymi wyżej przepisami kodeksu postępowania administracyjnego o doręczeniach i udziale strony w postępowaniu.

Nie jest natomiast trafny zarzut dotyczący niewłaściwości organu egzekucyjnego wobec braku zbiegu egzekucji . W tym zakresie stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu prawidłowe i zostało trafnie uzasadnione. Nie ulega bowiem wątpliwości , że zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej dokonane zostały zarówno przez organ skarbowy w związku z należnościami ZUS , jak i przez organ celny na podstawie jego tytułów . Doszło więc do przewidzianego w art. 63 §1 u.p.e.a. zbiegu egzekucji administracyjnej do tego samego przedmiotu lub prawa majątkowego, prowadzonej przez organy egzekucyjne , o których mowa w art. 19 u.p.e.a. Zgodnie z art. 19 § 5 u.p.e.a. dyrektor izby celnej jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w egzekucji należności pieniężnych , do których poboru zobowiązane są organy celne . W takiej sytuacji , z mocy prawa ( art. 63 § 1 u.p.e.a.) , łączne prowadzenie egzekucji przejmuje naczelnik urzędu skarbowego .

Na powyższe nie ma wpływu , podnoszona przez skargę okoliczność wystąpienia skarżącej o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego z wniosku ZUS i powoływanie się przy tym na wyrok WSA w Olsztynie z dnia 9 grudnia 2010 r. W dacie zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego jako właściwego na podstawie art. 63 § 1 u.p.e.a. , egzekucja należności ZUS nie była zakończona i niewątpliwie pozostawała w zbiegu z egzekucją należności organów celnych .

W świetle powyższego , na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c/ p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji wyroku . Cytowana na wstępie treść art. 135 p.p.s.a. uzasadnia uchylenie także decyzji organu I instancji , co przyśpieszy końcowe załatwienie sprawy.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt.III wyroku na mocy art..200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. Zasądzona kwota obejmuje uiszczony wpis sądowy (100zł) oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł) .