Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 314/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Anna Jarosz Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2015 r. sprawy ze skargi A. M. S., M. A. S., Z. W., J. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2015 r. Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 zwanej dalej jako "k.p.a.") utrzymał w mocy decyzję Starosty P. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...].

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Postanowieniem z [...] lipca 1945 roku, nr. [...] Sąd Grodzki w P. w sprawie o przywrócenia posiadania nieruchomości, postanowił o wprowadzeniu F.R., A.R., S.R., Z.R. i S.R. w posiadanie nieruchomości położonej w P., przy ul. S. [...] i zapisanej w księdze wieczystej P., wyk. [...].

Postanowieniem z [...] października 1949 roku, Sąd Grodzki w P. postanowił odmówić unieważnienia wpisów dokonanych w latach 1941-1942 przez władze okupacyjne w księdze wieczystej P. [...].

Orzeczeniem z dnia z [...] lutego 1964 roku, numer [...] Prezydium Rady Narodowej miasta P. orzekło o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w P. przy ul. J. zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego dla miasta P. w P., P., tom [...], karta [...], działki nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...]o pow. [...] m2 stanowiącej współwłasność F.R., A.R.,S.R., Z.W. i S.S.

Następnie orzeczeniem z dnia [...] października 1964 r. nr [...]Prezydium Rady Narodowej miasta P. orzekło o F.R., A.R., S.R., Z.W. i S.S. kwotę [...] zł tytułem odszkodowania za wywłaszczoną prawomocnym orzeczeniem o wywłaszczeniu nieruchomości z dnia [...] lutego 1964 roku, numer [...].

Wnioskiem z [...] marca 1999 r. S.S. działając w imieniu własnym i pozostałych współwłaścicieli wystąpiła do Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego "[...]" w P. o zwrot nieruchomości położonej w P. w rejonie ulic R. – J. – O., oznaczonej w 1943 r: obręb D. parcela [...]o pow. [...] m2, księga wieczysta tom [...] karta [...], a obecne: obręb D., arkusz mapy [...], działki numer [...],[...],[...],[...],[...],[...] oraz część działek numer [...],[...].

Postanowieniem z [...] listopada 2004 r. nr [...] Wojewoda [...] wyznaczył Starostę P. jako organ właściwy do załatwienia sprawy zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

Decyzją z [...] września 2011 r. Starosta P. orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości stanowiącej własność Miasta P. położonej w P. przy ulicy R. – J. – O. oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki numer [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] arkusz mapy [...], obręb [...] D. Od powyższej decyzji odwołanie złożyli S.S., Z.W., J.R..

Wojewoda [...] decyzją z [...] lutego 2012 r. znak [...], uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Starosta P. w dniu [...] czerwca 2013 r. znak [...] odmówił zwrotu działek o nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...][...]. W stosunku zaś do działki nr [...] umorzył postępowanie.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. znak [...] Wojewoda [...]ponownie uchylił decyzję Starosty i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu Wojewoda wskazał m.in., iż organ I instancji uchylił się od zbadania czy cała nieruchomość gruntowa jest niezbędna do korzystania z budynków mieszkalnych a tym samym czy istnieje możliwość orzeczenia choćby częściowego zwrotu rzeczonej nieruchomości.

Starosta P. decyzją z [...] lutego 2015 roku znak [...] na podstawie art. 104 § 2 i art. 105 § 1 k.p.a. oraz art 136 ust.3 , art. 137 ust. 1, art. 142, art. 216, art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2014 r. poz. 518 zwanej dalej jako "u.g.n.") odmówił A.M.S., M.A.S., Z.W., J.R. i P.R. zwrotu nieruchomości stanowiącej własność Miasta P., położonej w P. przy ulicy R. - J. - O, oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb [...] D. arkusz mapy [...], działka nr [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż na działce nr [...] w okresie okupacji został wybudowany blok mieszkalny w związku z czym należy uznać, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany. Ponadto organ dodał, że część lokali w tym budynku została zbyta osobom trzecim, co dodatkowo potwierdza brak możliwości zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

W odwołaniu od ww. decyzji Starosty A.M.S., M.A.S., Z.W. oraz J.R. podnieśli, iż organ pierwszej instancji nie zastosował się do wytycznych Wojewody zawartych we wcześniej wydanej decyzji. W tym m.in. Starosta nie ustalił w jakiej dacie nieruchomość została sprzedana (ustanowiono odrębną własność lokalu). Zarzucili organowi I instancji, iż ten przy kolejnym rozpoznaniu sprawy dokonał uchybienia identycznego jak poprzednio prowadzonych postępowaniach. Organ ponownie nie wyjaśnił okoliczności związanych ze zbyciem przedmiotowych lokali, zaś podana przez Starostę data wskazuje, że zbycie lokalu na rzecz H. i J. S. nastąpiło w 2000 r. czyli rok po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, zatem nie stanowi to okoliczności uzasadniającej wyłączenia roszczenia o zwrot przedmiotowej nieruchomości.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda [...] zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w uzasadnieniu orzeczenia Prezydium Rady Narodowej miasta P., Urząd Spraw Wewnętrznych z [...] lutego 1964 r. numer [...] wskazano, że w okresie do dnia [...] grudnia 1964 roku mogą być wywłaszczone grunty z budowlami na tych gruntach o ile budowle te zostały wzniesione lub nadbudowane przez byłe władze okupacyjne, a wartość tych budowli lub nadbudowy przekracza pozostałą wartość nieruchomości. W stosunku do przedmiotowej nieruchomości zaktualizowały się przesłanki zawarte w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w związku z czym za zasadne uznano przeprowadzenie postępowania wywłaszczeniowego.

Wojewoda zaznaczył, że zgodnie z art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11. poz. 79). Wskazał również, że z treści orzeczenia Prezydium Rady Narodowej miasta P. z [...] lutego 1964 r. wynika , iż w stosunku do nieruchomości objętej tym orzeczeniem zaktualizowały się przesłanki z art. 47 ust. 1 ówczesnej ustawy wywłaszczeniowej i z tego też względu nastąpiło wywłaszczenie rzeczonej nieruchomości.

Organ odwoławczy wyjaśnił też, że w związku z okolicznością, iż wnioskiem o zwrot jest objęty znaczny teren na którym posadowionych jest kilka budynków mieszkalnych organ I instancji postanowił o wyodrębnieniu do odrębnego postępowania działki nr [...], odpowiadającej fragmentowi ówcześnie wywłaszczonej nieruchomości a na której to działce obecnie znajduje się fragment budynku mieszkalnego. Mając więc na uwadze, iż postępowanie to dotyczy tylko i wyłącznie części budynku, który to budynek został wybudowany jeszcze przed wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu to w ocenie organu odwoławczego nie budzi wątpliwości, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek uprawniających do zwrotu tej części nieruchomości. Nie można bowiem w tym przypadku mówić o niezrealizowaniu celu wywłaszczenia. Z uwagi zaś na okoliczność, iż na działce nr [...] znajduje się jedynie budynek mieszkalny (bez terenu otaczającego) nie ma również możliwości zwrotu choćby jakiejkolwiek części tej nieruchomości.

Wojewoda nie podzielił argumentów zawartych w odwołaniu, iż wyłączenie tej części nieruchomości do odrębnego postępowania uniemożliwia rzetelne wyjaśnienie całokształtu sprawy. W ocenie organu odwoławczego działanie takie w pełni uzasadnione, bowiem wnioskiem o zwrot został objęty teren o znacznej powierzchni, na którym to terenie posadowionych jest kilka bloków mieszkalnych. To natomiast powoduje konieczność zawiadamiania o toczącym się postępowaniu i podjętych przez organ czynnościach wiele podmiotów. Nadto w budynku mieszkalnym posadowionym na działce nr [...] znajdują się lokale mieszkalne, co do których osoby je zamieszkujące posiadają uprawnienie do ich wykupu. Na drodze do skorzystania z tego uprawnienia stoi właśnie toczące się od kilku lat postępowanie zwrotowe. Z uwagi zaś na skomplikowany stan całej sprawy a jednocześnie oczywisty stan prawny i faktyczny jednej z działek objętej wnioskiem zwrotowym tj. działki nr [...] uzasadnione było wyodrębnienie tej części nieruchomości do oddzielnego postępowania.

Wojewoda podzielił natomiast zawarte w odwołaniu argumenty o braku uzasadnienia do odmowy zwrotu nieruchomości tylko z tej przyczyny, iż w budynku objętym wnioskiem zwrotowym została wyodrębniona własność lokali po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Niemniej jednak przyczyną odmowy zwrotu przedmiotowej działki jest fakt, iż nieruchomość nie stała się zbędna na cel jej wywłaszczenia. Była ona wywłaszczona w związku z wybudowaniem na niej budynków mieszkalnych, które to budynki funkcjonują do dnia dzisiejszego. Ponadto organ I instancji nie zastosował się do zaleceń wskazanych w poprzednich decyzjach Wojewody, niemniej wszystkie osoby posiadające prawa do lokali znajdujących się przy ulicy O. [...] (wejście nr [...]) brały udział w toczącym się postępowaniu.

Skargę na powyżej wskazaną decyzję Wojewody złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A.N.S., M.A.S., Z.W. oraz J.R. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zwrot kosztów postępowania. W ocenie skarżących wyłączenie działki o nr ewid [...] do odrębnego postępowania stanowi naruszenie art. 104 § 2 k.p.a. bowiem uniemożliwia rzetelne wyjaśnienie całokształtu sprawy. Ich zdaniem takie działanie stanowi obejście prawa polegające na umożliwieniu osobom trzecim wykupu lokali, przed zakończeniem postępowania zwrotnego w całości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

W pierwszym rzędzie zauważyć należy, iż w niniejszym postępowaniu Sąd badał zgodność z przepisami prawa decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2015 roku utrzymującą w mocy decyzję Starosty P. z dnia [...] lutego 2015 roku znak [...] o odmowie zwrotu nieruchomości stanowiącej własność Miasta P. położonej w P. przy ulicy R. - J. - O., działki o nr [...]. Starosta P. prowadził postępowanie o zwrot kilku oznaczonych geodezyjnie nieruchomości. Ostatecznie doszedł do przekonania ,że odnośnie tej właśnie działki stan faktyczny i prawny jest dostatecznie wyjaśniony i nie ma potrzeby łącznego rozstrzygania z innymi geodezyjnie oznaczonymi działkami , sprawa bowiem nadawała się do odrębnego merytorycznego rozstrzygnięcia. Pełnomocnik skarżącej w skardze podniósł ,iż jest to istotne uchybienie proceduralne. W uznaniu Sądu zarzut ten jest chybiony.

Zauważyć należy, że decyzje rozstrzygające sprawę co do jej istoty w całości i decyzje rozstrzygające sprawę co do jej istoty w części są decyzjami merytorycznymi. Zasadą w postępowaniu administracyjnym powinno być rozpatrzenie i rozstrzygnięcie całej sprawy administracyjnej co do jej istoty jedną decyzją administracyjną. Kodeks, który w przepisie art. 104 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 przewiduje wydanie decyzji częściowej, nie określa żadnych przesłanek dopuszczalności wydania decyzji częściowej. Należy w związku z tym przyjąć, że dopuszczalność wydania decyzji częściowej wiąże się z charakterem przedmiotu postępowania, który może być w tym sensie podzielny, że "możliwe będzie rozstrzyganie kolejno co do istoty o kilku elementach składających się na całe uprawnienie lub obowiązek" (J. Borkowski (w:) Komentarz, 1996, s. 454). Zgodnie z zasadą prawdy materialnej decyzja częściowa może być wydana wówczas, gdy część sprawy została dostatecznie wyjaśniona i jest tego rodzaju, że może być przedmiotem odrębnego rozstrzygnięcia. Decyzja częściowa nieostateczna kończy sprawę w danej instancji jedynie w części objętej rozstrzygnięciem i w związku z tym może być zaskarżona tylko w tym zakresie w drodze odwołania (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 8 grudnia 1981 r). . W niniejszej sprawie jak najbardziej możliwe było wydanie decyzji ,co do części nieruchomości.

Otóż zgodnie z art. 136.ugn 1. Nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości.

2. W razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

3. Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot

nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Z przepisów powyższych ewidentnie wynika możliwość zwrotu nieruchomości w części . Tym samym możliwe jest rozstrzyganie o części nieruchomości zgodnie z treścią art.104§ 2 kpa. Wbrew twierdzeniom skarżących sprawa jest więc podzielna i nadaje się do samodzielnego rozstrzygnięcia. Przy tak skomplikowanym długoletnim postępowaniu ( sprawa toczy się od 1999 roku) wręcz wskazane było skorzystać z takiej możliwości proceduralnej.

Bezspornym pozostaje fakt , iż wywłaszczenie działki będącej przedmiotem niniejszego postępowania( oznaczonej aktualnie jako nr [...]) nastąpiło na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. nr 18, poz. 94). Prezydium Rady Narodowej miasta P. Urząd Spraw wewnętrznych w orzeczeniu z dnia [...] lutego 1964 roku numer [...] orzekło o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w P. przy ul. J. zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego dla miasta P. w P., P., tom [...], karta [...] działki nr [...] o pow. [...]m 2 nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2 stanowiącej współwłasność F.R., A.R., S.R., Z.W., S.S.. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano ,że w okresie do dnia [...] grudnia 1964 roku mogą być wywłaszczone grunty z budowlami na tych gruntach o ile te zostały wzniesione lub nadbudowane przez władze okupacyjne , a wartość tych budowli lub nadbudowy przekracza pozostałą wartość nieruchomości. W stosunku do przedmiotowej nieruchomości zaktualizowały się przesłanki zawarte w ustawie z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w związku z czym uznano przeprowadzenie postępowania wywłaszczeniowego .

Na powyższe wskazuje nie tylko wskazana w orzeczeniu wywłaszczeniowym podstawa prawna ale także analiza uzasadnienia, z której wprost wynika, iż jedyną przesłanką wywłaszczenia była przesłanka określona w art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w brzmieniu obowiązującym od 6 kwietnia 1961 r., zgodnie z którym to przepisem w okresie do dnia 31 grudnia 1964 r. mogą być wywłaszczane grunty wraz z budowlami na tych gruntach, o ile budowle zostały wzniesione lub nadbudowane przez instytucje lub przedsiębiorstwa określone w art. 2 ust. 2 lub przez byłe władze okupacyjne, a wartość tych budowli lub nadbudowy przekracza pozostałą wartość nieruchomości, a prawo Państwa do przejęcia na własność w trybie wywłaszczenia gruntu i budowli zachowane jest nawet wówczas, kiedy roszczenia o nakłady z tytułu wzniesienia budowli lub nadbudowy uległy przedawnieniu.

Powyższe ustalenia rodzą konieczność rozważenia czy w sytuacji wywłaszczenia nieruchomości na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości dopuszczalne jest roszczenie o zwrot takiej nieruchomości, a jeżeli tak to jakie są przesłanki tegoż zwrotu.

W pierwszym rzędzie zauważyć należy, iż art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm., dalej u.g.n.) w swoim pierwotnym brzmieniu nie przewidywał możliwości zwrotu nieruchomości wywłaszczonym na podstawie wyżej wskazanego przepisu.

Do zmiany stanu prawnego w tym zakresie doszło w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 maja 2011 r., sygn. SK 9/08 (Dz. U. z 2011, Nr 115, poz. 673), w którym to wyroku Trybunał orzekł, iż art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651, Nr 106, poz. 675, Nr 143, poz. 963, Nr 155, poz. 1043, Nr 197, poz. 1307 i Nr 200, poz. 1323 oraz z 2011 r. Nr 64, poz. 341) w zakresie, w jakim pomija art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79) jako podstawę nabycia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości, do której stosuje się odpowiednio przepisy rozdziału 6 działu III ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 oraz z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie mają przy tym znaczenia występujące w nauce prawa i orzecznictwie rozbieżności co do oceny skutków prawnych orzeczeń

Trybunału Konstytucyjnego, albowiem w wykonaniu tegoż wyroku miała miejsce postulowana przez Trybunał interwencja ustawodawcy, który ustawą z dnia 9 listopada 2012 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2012 r., poz. 1429) znowelizował z dniem 3 stycznia 2013 r. art. 216 ust. 1 u.g.n.

W aktualnym brzmieniu art. 216 ust. 1 u.g.n. stanowi między innymi, iż przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79).

W kontekście dokonanej przez ustawodawcę zmiany przepisu art. 216 ust. 1 u.g.n. bez znaczenia dla sprawy pozostają rozważania zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 maja 2011 r., sygn. SK 9/08 dotyczące swoistości pominięcia art. 47 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. w art. 216 ust. 1 ustawy, albowiem dotyczą one okoliczności sprawy na gruncie której doszło do przedstawienia Trybunałowi skargi konstytucyjnej i co za tym idzie nie mogą mieć zasadniczego znaczenia dla dokonania wykładni art. 216 ust. 1 u.g.n. w jego obecnym brzmieniu.

Dla dokonania wykładni tegoż przepisu kluczowe znaczenia ma okoliczność, iż prawodawca nakazał w nim w stosunku do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości jedynie odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III u.g.n.

W tym miejscu należy zauważyć, że instytucja odesłania do odpowiedniego stosowania pewnej kategorii przepisów do innych stanów faktycznych nie jest zdefiniowana prawnie. W nauce prawa i orzecznictwie sądowym powszechnie przyjmuje się, że odpowiednie stosowanie przepisów, do których odsyła ustawodawca, może oznaczać zarówno stosowanie ich wprost, jak i ich stosowanie z pewnymi modyfikacjami, a także rezygnację ze stosowania danych przepisów w stosunku do określonych stanów faktycznych i prawnych.

Synonimy przysłówka "odpowiednio" to "adekwatnie, właściwie, stosownie, należycie, poprawnie, słusznie, trafnie, jak należy", co wyraźnie wskazuje na to, że stosowanie odpowiednie to takie, które najpełniej umożliwi realizację celów danej regulacji i uzyskanie poprawnych (trafnych) rozwiązań.

Odpowiednie stosowanie określonych przepisów zatem oznacza konieczność respektowania specyfiki postępowań, w jakich mają one znaleźć zastosowanie, i to w taki sposób, by tych postępowań nie modyfikować i nie wypaczać ich istoty.

Należy przy tym pamiętać, że zasadniczą przesłanką dokonywania wykładni przepisów prawa jest zasada racjonalności ustawodawcy, z której wynika założenie, iż nie stosuje on w treści aktów prawnych zbędnych słów i wyrażeń, a jednocześnie instytucjom prawnym odmiennie nazwanym przypisuje odmienne znaczenie.

W świetle powyższej zasady okoliczność, że ustawodawca w art. 216 ust. 1 u.g.n. użył przysłówka "odpowiednio" i odesłał do odpowiedniego stosowania do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie przepisów w nim wskazanych rozdziału 6 działu III u.g.n., a nie nakazał wprost bezpośredniego stosowania określonych przepisów u.g.n., wskazuje na występujący u prawodawcy zamiar zróżnicowania prawnego tych instytucji i uwzględnienia specyfiki różnych trybów odejmowania własności.

W przypadku nieruchomości wywłaszczanych na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości tą specyfiką jest niewątpliwie okoliczność, iż był to przepis szczególny stanowiący samoistną podstawę wywłaszczenia, który nie miał na celu wywłaszczenia dla zrealizowania określonej inwestycji, lecz tylko dla zabezpieczenia roszczeń Skarbu Państwa o nakłady z tytułu wzniesienia budowli lub nadbudowy przez określone podmioty. Najpierw następowało zatem zrealizowanie inwestycji na cudzym gruncie i faktyczne pozbawienie bądź ograniczenie właściciela we władaniu nieruchomością, a dopiero następczo wywłaszczenie.

Odpowiednie stosowanie do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przepisów rozdziału 6 działu III u.g.n. oznacza, iż również odnośne tych nieruchomości zastosowanie znajdzie art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze u.g.n., zgodnie z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Dla ustalenia zaistnienia przesłanki zbędności nieruchomości wywłaszczonej na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, uzasadniającej orzeczenie o zwrocie nieruchomości nie należy jednakże wprost stosować art. 137 ust. 1 u.g.n., lecz zbędność tą definiować należy swoiście - jako sytuację, w której nie zachodzi już konieczność zabezpieczenia roszczeń Skarbu Państwa z tytułu nakładów związanych z wzniesieniem budowli lub nadbudowy. Najbardziej oczywistym przykładem sytuacji gdy nie zachodzi już potrzeba zabezpieczenia interesów Skarbu Państwa z tego tytułu jest sytuacja, gdy już po wywłaszczeniu zostaną zlikwidowane budowle, których wzniesienie było przesłanką wywłaszczenia. Podkreślić należy, iż w przypadku likwidacji budowli, których wzniesienie na cudzym gruncie było jedyną przesłanką odjęcia obywatelowi konstytucyjnie chronionego prawa własności, brak jest jakichkolwiek argumentów o charakterze sprawiedliwościowym uzasadniających odmawianie obywatelowi prawa do wystąpienia z roszczeniem o zwrot tej nieruchomości. Jakiegokolwiek uzasadnienia nie znajduje bowiem różnicowanie sytuacji prawnej obywatela, którego pozbawiono prawa własności nieruchomości w związku z przeznaczeniem jej na określony w decyzji cel, którego to celu następnie nie zrealizowano i obywatela, którego pozbawiono własności ze względu na uprzednie wzniesienie na jego gruncie budowli, która następnie została zlikwidowana.

Odpowiednie stosowanie art. 137 ust. 1 u.g.n. w tego rodzaju sprawach oznaczać przy tym będzie, iż nie znajdą w nich zastosowania regulacje dotyczące terminów określonych w tym przepisie. Terminy te służą bowiem zagwarantowaniu beneficjentowi wywłaszczenia czasu na realizację celu wywłaszczenia, który to cel w przypadku wywłaszczenia na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., jest zrealizowany jeszcze przed datą wywłaszczenia.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości iż w dacie wywłaszczania nieruchomość oznaczona jako działka oznaczona aktualnie geodezyjnie numerem [...] była już zabudowana w całości budynkiem mieszkalnym przez okupanta i nieprzerwanie do dnia dzisiejszego pełni funkcję mieszkalną . Tym samym trudno jest doszukać się przesłanki powodującej konieczność zwrotu tej części nieruchomości wcześniej wywłaszczonym właścicielom.

W tym stanie rzeczy Sąd skargę na podstawie art. 151 ppsa oddalił.