Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 506/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 41a ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 299
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2019 r. w Radomiu sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w [...] z dnia [...]maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. Z. (dalej: skarżący, strona) jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: organ, Prezes KRUS)

z [...] maja 2019 r., znak [...], utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] kwietnia 2019 r., w sprawie odmowy umorzenia należnych składek i odsetek za okres od 2005.4 do 2008.2 w kwocie [...] zł, z czego składki w kwocie [...] zł i odsetki w kwocie [...] zł.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Prezes KRUS decyzją z [...] kwietnia 2019 r., na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10, art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2019 r., poz. 299, ze zm., dalej u.u.s.r.) rozpatrując wniosek M. Z. (dalej: skarżący) z [...] lutego 2019 r., odmówił umorzenia zadłużenia należnych składek i odsetek za okres od 2005.4 do 2008.2 w kwocie [...] zł, w tym:

- na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w kwocie [...] zł.(w tym odsetki w kwocie [...] zł.),

- na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w kwocie [...] zł. (w tym odsetki w kwocie [...] zł.).

Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania, wyjaśnieniu kwestii postanowień art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., ważnego interesu w umorzeniu składek, Prezes wskazał m.in., że z analizy dokumentów i przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, iż skarżący w okresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników od 1990 r. do 3 kw. 2013 r. skutecznie unikał regulowania ciążących na nim ustawowych zobowiązań względem KRUS. Organ wyjaśnił, że uwzględniając specyficzną sytuację jaką było wychowywanie niepełnoletnich uczących się synów i samodzielne prowadzenie gospodarstwa rolnego KRUS udzielał stronie stosownych do sytuacji umorzeń w spłacie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Umorzono następujące kwoty: w 2000 r. - [...] zł, w 2010 r. - [...] zł, w 2011 r. - [...] zł, w 2017 r. – [...] zł., w 2018 r. – [...] zł. Ze względu na niepodejmowanie spłaty zadłużenia Kasa zabezpieczyła wpisami na hipotekę zaległość za okres od 1995.1 do 2005.4 i od 2005.4 do 2013.3/09. Ponadto w 2008 r. Kasa skierowała do Urzędu Skarbowego tytuły wykonawcze i w wyniku prowadzonej egzekucji do KRUS wpłynęła kwota [...] zł + 8,80 zł koszty upomnienia.

Organ podniósł, że swój wniosek o umorzenie skarżący uzasadnia faktem pozostawania w bardzo trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej z uwagi na prowadzone postępowanie przed WSA w Warszawie i Sądem Apelacyjnym w [...]. Wskazuje, że miesięczny koszt zakupu leków wynosi 230 zł, natomiast świadczenie emerytalne otrzymywane z KRUS – u netto wynosi 660 zł miesięcznie (kwota miesięcznego potrącenia na zadłużenie 49,85 zł). Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności aby był w stanie uregulować zadłużenie. Ponadto wskazuje, że w latach w których powstało zadłużenie nie wystarczało środków na utrzymanie 7 – mio osobowej rodziny i wszelkiego rodzaju opłat, w tym składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Skarżący, mimo dwukrotnych wezwań organu, nie złożył nowych dowodów w sprawie. Organ wskazał, że po wnikliwym przeanalizowaniu sytuacji skarżącego odmówił umorzenia składek wraz z należnym odsetkami, gdyż mimo udzielenia licznych ulg (umorzeń) nie stały się one impulsem do spłaty chociażby w ratach należności z tytułów j.w. Podniósł, że wspólnie ze skarżącym zamieszkuje dwóch dorosłych synów, którzy są ubezpieczeniu w KRUS jako rolnicy i opłacają składki na ubezpieczenie społeczne rolników, nadto na wszystkich dorosłych osobach mieszkających ze skarżącym ciąży obowiązek ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. W przedmiotowym wniosku o umorzenie skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności mających wpływ na podjęcie decyzji o umorzenie należności. Istniejąca sytuacja była już brana pod uwagę w poprzednich wnioskach o umorzenie, które w miarę możliwości rozpoznawano pozytywnie dla skarżącego.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zarzucił nie uwzględnienie wszystkich okoliczności mających wpływ na podjęcie decyzji, a w szczególności: dokumentów potwierdzających problemy zdrowotne, zwłaszcza dwie ostatnie faktury za miesiąc kwiecień (za leczenie na kwotę 483 zł.), nie uwzględnienie faktu opłacania składek regularnie od 2013 r. oraz tego, że przyczyną nieopłacania składek była choroba skarżącego i syna S..

Prezes KRUS, po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, zaskarżoną decyzją

z dnia [...] maja 2019 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 127 § 3 kpa i art. 59 ust. 3, 36 ust. 1 pkt 10, art. 41 a ust. 1 pkt. 1 u.u.s.r. utrzymał w mocy decyzję własną z [...] kwietnia 2019 r.

Uzasadniając decyzję, Prezes szczegółowo przytoczył argumentację przedstawioną we wcześniejszym etapie postępowania i opisał sytuację strony, okoliczności związane z poprzednimi wnioskami o umorzenie zaległych składek. Odnosząc się do wniosku z [...] lutego 2019 r. o umorzenie zadłużenia Prezes KRUS podniósł w szczególności, że ważny interes zobowiązanego istnieje wtedy, gdy spłata należności z tytułu składek mogłaby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Oznacza to, że nie każdy wniosek strony musi być rozpoznany pozytywnie. Mając na uwadze fakt, że z danych do protokołów podczas wcześniejszych wizytacji w gospodarstwie rolnym wynika, iż skarżący zamieszkuje z dwoma dorosłymi synami w połowie drewnianego domu (skarżący zajmuje 1 pokój + kuchnia i łazienka wspólna z bratem). W drugiej połowie mieszka brat strony – M. Z.. Na terenie gospodarstwa znajdują się stodoła drewniana i obora kryta eternitem. Skarżący obecnie nie posiada inwentarza żywego, sprzęt rolniczy (ciągnik) wydzierżawił synowi.

Podniesiono, że powstała zaległość zaś jest wynikiem wieloletniego uchylania się od ustawowego obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Przy czym wskazano na fakt wielokrotnego umarzała zaległości, na łączną kwotę 21029,00 zł. Każde umorzenie należności w ocenie Prezesa KRUS z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników skutkuje obniżeniem dochodów własnych Funduszu emerytalno –rentowego, z którego finansowane są między innymi świadczenia emerytalne i rentowe oraz samofinansującego się Funduszu składkowego, z którego wypłacane są świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego. Argumenty przedstawione we wniosku o umorzenie zadłużenia oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (tj. stan zdrowia, koszty leczenia, oraz fakt opłacania przez Skarżącego składek na ubezpieczenie społeczne rolników od 2013.4/10) były już brane pod uwagę przez organ przy rozpatrywaniu poprzednich wniosków skarżącego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów:

1) art. 7 kpa poprzez brak podjęcia przez organ administracji wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz pominięcie przez tenże organ ustawowego interesu społecznego w tym interesu obywatela – skarżącego;

2) art. 77, art. 80 kpa poprzez brak dokonania przez organ administracji właściwej oraz rzetelnej analizy zgromadzonego w niniejszym postępowaniu materiału dowodowego, czego konsekwencją było wydanie wadliwej decyzji, a mianowicie uznaniu, iż w sytuacji skarżącego nie zachodzą okoliczności do umorzenia zaległości z tytułu ubezpieczenia rolników, podczas gdy osiągane przez niego dochody są niewystarczające na codzienną egzystencję, w tym na utrzymanie jego osoby w szczególności z uwagi na problemy zdrowotne i związana z tym konieczność zakupu medykamentów;

3) art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. poprzez jego niezastosowanie, a mianowicie brak umorzenia w całości zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pomimo jego uzasadnionego interesu, przejawiającego się w niezmiernie trudnej sytuacji majątkowej;

4) przepisów prawa wspólnotowego, a mianowicie postanowień rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 dotyczących stosowania art. 107 oraz art. 108 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej w zakresie pomocy de minimis w sektorze rolnym.

W uzasadnieniu skarżący podkreślił fakt samotnego wychowywania synów, sprawowania osobistej i wyłącznej pieczy nad trójką synów w okresie objętym zaległymi składkami tj. od 2005 do 2008 r., fakt płacenia składek na bieżąco od roku 2013. Za nietrafny uznał zarzut organu, że ewentualna spłata należności z tego tytułu nie musi powodować niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wskazał, że organ nie odniósł się do wysokości dochodów skarżącego, a przecież skarżący utrzymuje się z emerytury w wysokości 678 zł netto a samo leczenie i zakup leków wyniósł w kwietniu 592 zł, w maju 636 zł w czerwcu 820 zł., co przewyższa wysokość emerytury skarżącego, który nie ma już od kogo pożyczać pieniędzy, a brak leków jest zagrożeniem dla jego życia i zdrowia. Zarzucił, że organy nie dokonały rzeczywistych ustaleń wskazujących na brak obecnie możliwości płatniczych skarżącego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników stanowi art. 41a ust.1 pkt 1 u.u.s.r., zgodnie z którym: organ rentowy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego może w całości lub w części umorzyć należności z tytułu składek.

Nie budzi wątpliwości, że użycie w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. sformułowania "może" oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia działa w ramach uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 listopada 2017 r., II GSK 318/16 i wymienione tam orzecznictwo tego Sądu; Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej NSA; dalej jako CBOSA). Wybór jednak nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Sądowej kontroli legalności decyzji uznaniowych podlega natomiast prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalnej prawidłowości decyzji, nie zaś jej celowości.

Kwestią kluczową jest ustalenie czy w konkretnej sprawie występuje przesłanka z art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. tj. ważny interes zainteresowanego. Przesłanka ta powinna być wyjaśniona przy uwzględnieniu możliwości płatniczych strony wnioskującej i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego oraz składkowego. Niezbędne jest zatem wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej skarżącego, ze szczególnym uwzględnieniem możliwości płatniczych. Następnie odniesienie takiego stanu faktycznego do wysokości zadłużenia względem KRUS. Bez wątpienia sytuacja materialna, stan zdrowia i wynikająca z tego niemożność opłacania rat należności może uzasadniać istnienie przesłanki ważnego interesu ubezpieczonego. Ważny interes ze względu na trudną sytuację materialną skarżącego istnieje, gdy wykonywanie obowiązku spłaty zadłużenia mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez skarżącego podstawowych potrzeb życiowych. Zatem, obowiązkiem organu wynikającego z art. 77 § 1 kpa było wyjaśnienie sytuacji materialnej i życiowej wnioskującej strony. Dla ustalenia powyższego przede wszystkim istotne jest ustalenie dochodów i wydatków, a także relacji pomiędzy dochodami, a wydatkami koniecznymi dla egzystencji konkretnego zobowiązanego i rodziny pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.

W świetle wskazanych wyżej okoliczności organ rozpoznający wniosek o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie winien dokonać oceny sytuacji materialnej podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie na dzień wydania przez organ decyzji ostatecznej. Przy przesłance możliwości płatniczych organ bierze pod uwagę dochody osiągane przez płatnika, jego majątek ze szczególnym uwzględnieniem możliwości zaspokojenia z niego należności. Możliwości płatnicze pozostają w związku z wydatkami ponoszonymi przez wnioskującego o umorzenie na utrzymanie własne i osób pozostających na jego utrzymaniu.

W końcu oceniając stan finansów ubezpieczeń organ bierze pod uwagę stosunek wpłat składek do wypłat świadczeń. Ta przesłanka nie będzie przy tym, w ocenie sądu, wymagała znacznej analizy skoro jest faktem powszechnie znanym, że fundusz ubezpieczeń rolniczych jest dotowany z budżetu państwa (co każdorocznie przewiduje ustawa budżetowa). Co do zasady stan finansów będzie sprzeciwiał się umorzeniu należności, bowiem każda należność nie wpływająca do funduszu pogarsza jego złą sytuację rozumianą jako stosunek wpłat składek do wypłat rent i emerytur.

Sąd ocenia, że organ administracji publicznej – Prezes KRUS należycie przeprowadził postępowanie, odniósł się do sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. Podkreślenia wymaga, że skarżący nie podważył w zarzutach skargi prawidłowych ustaleń organu co do jego sytuacji finansowej czy rodzinnej, a jedynie podkreślał, że na jego barkach spoczywało nie tylko utrzymanie domu, synów, ale i praca w gospodarstwie, jak również kwestionował swoje możliwości płatnicze.

Skarżący jak wynika z akt sprawy zamieszkuje z bratem M., dwoma synami. Miesięczne wydatki skarżącego na niezbędne potrzeby bytowe: leki, energia, woda, ścieki wynoszą 480 zł. Strona nie korzysta z pomocy finansowej z innych źródeł, jej źródłem dochodu jest emerytura z KRUS w wysokości 660 zł. Przeszedł [...], cierpi na [...], [...], [...]. Ponadto strona jest właścicielem gospodarstwa rolnego obecnie wydzierżawionego wraz z budynkami gospodarczymi, sprzętem rolniczym synom (protokół z wizytacji w gospodarstwie rolnym skarżącego z [...] marca 2019 r.).

Zauważyć należy, że aczkolwiek skarżący w swym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał, że organ nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności związanych z jego sytuacją zdrowotną i przyczynami powstania zaległości, nie pozwolił na ponowne ustalenie stanu faktycznego. Podczas spisywania w dniu 8 maja 2019 r. protokołu z wizytacji gospodarstwa rolnego na potrzeby ustalenia sytuacji materialno –bytowej dłużnika KRUS skarżący wygonił pracowników Wydziału Ubezpieczeń, nie pozwalając na dokończenie spisywania protokołu (vide: notatka urzędowa z [...] maja 2019 r. w aktach administracyjnych). Nie może zatem skutecznie stawiać zarzutów związanych z naruszeniem art. 7, 77 i 80 kpa, skoro sam uniemożliwił poczynienie stosownych ustaleń faktycznych dotyczących swojej sytuacji materialno – bytowej.

W tym stanie rzeczy w przekonaniu Sądu organ prawidłowo dokonał oceny i analizy dochodów skarżącego na 2019 r. na które składa się emerytura z KRUS w wysokości ok. 660 zł miesięcznie (datę złożenia wniosku o umorzenie), uwzględniając jego koszty utrzymania – wydatki na kwotę 480 zł miesięcznie, które ustalono w toku wizytacji gospodarstwa [...] marca 2019 r.

Przede wszystkim przypomnieć należy, że skarżący obecnie nie korzysta z pomocy opieki społecznej, posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego z KRUS, ponadto jest właścicielem gospodarstwa rolnego, nie ma nikogo na utrzymaniu, jego synowie są dorośli, samodzielni. Strona nie wykazywała, że korzysta z pomocy rodziny – dorosłych synów w swoim utrzymaniu, bądź że zachodziła taka konieczność. Możliwości płatnicze skarżącego oceniane w sposób obiektywny nie przemawiają więc za umorzeniem składek. Jednocześnie należy wskazać, że wydzierżawienie gospodarstwa rolnego świadczy o pozbawieniu się przez Stronę możliwości otrzymywania dopłat unijnych.

Sąd zauważa, że po pierwsze okoliczności wskazywane w skardze, a odnoszące się do wychowywania małoletnich synów i ich utrzymywania były podnoszone przez skarżącego w poprzednich postępowaniach i uwzględniane w decyzjach o umorzeniu należności w latach 2000 – 2011. Okoliczności te pozostają irrelewantne w stosunku do toczącego się obecnie postępowania. Aktualnie skarżący nie wychowuje już małoletnich synów, którzy są osobami dorosłymi i sami mogą wspierać skarżącego zwłaszcza, że pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym.

Należy podzielić stanowisko organu, że ważny interes strony nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem skarżącego o potrzebie umorzenia należności i że nie każdy jego wniosek musi być rozpatrzony pozytywnie.

Organ wskazał na możliwości płatnicze skarżącego, na fakt, że na wszystkich dorosłych osobach ciąży obowiązek ponoszenia kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wskazał też na zasady sprawiedliwości i słuszności, które są przez Sąd akceptowane jako jedna z przyczyn odmowy umorzenia należności. Prezes wskazał, że do powstania należności doszło na skutek wieloletniego niepłacenia składek, w sytuacji gdy organ wielokrotnie monitował skarżącego, przynaglał go do zapłaty, umarzał kilkukrotnie zaległości, rozkładał płatność na raty. Skarżący natomiast składał jedynie wnioski o umorzenie, a nadto unikał i uchylał się od zapłaty składek.

Na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut naruszenia przepisów prawa wspólnotowego postanowień rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 dotyczących stosowania art. 107 oraz art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w zakresie pomocy de minimis w sektorze rolnym. Rozporządzenie to nie stanowiło podstawy prawnej wydania zaskarżonej decyzji, znajduje zaś zastosowanie do pomocy niezgodnej z rynkiem wewnętrznym, a więc pomocy przyznawanej przez Państwo Członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów. Jak wykazano w art. 107 ust. 2 Traktatu, zgodnie z rynkiem wewnętrznym rolnikom jest przyznawana pomoc o charakterze socjalnym. Tym samym wskazywane w skardze rozporządzenie nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie.

Reasumując, i nie tracąc z pola widzenia stanowiska skarżącego, który uniemożliwił ponowną wizytację gospodarstwa rolnego, zdaniem sądu w zaskarżonej decyzji w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy organ w sposób wystraczający zebrał materiał dowodowy, ustalił stan faktyczny i dokonał jego oceny. W ocenie Sądu decyzja nie nosi cech dowolności. Organ przedstawił argumenty przemawiające za odmową umorzenia należności. Znajdują one oparcie w zebranym materiale dowodowym, są logiczne, przekonujące. Eksponowany w skardze wydatek na leczenie i leki w wysokości 820 zł w miesiącu czerwcu nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, bowiem dokonany został, po dacie wydania decyzji ostatecznej.

Z tych względów Sąd oddalił skargę - art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302).