Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1011/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 16 lutego 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie: WSA Barbara Rymaszewska WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr.) Protokolant: st. referent Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2006 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjo- nowanych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej o d d a l a s k a r g ę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] 2004 r. B. K. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. o przyznanie mu świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej, w okresie od miesiąca [...] 1942 r. do miesiąca [...] 1945 r., w "A" H. – K., będących pod zarządem niemieckim na terenie okupowanym przez III Rzeszę. W uzasadnieniu wniosku podał, iż jako dziecko pracował ponad osiem godzin dziennie przy [...], pod nadzorem SS-Gestapo, w okolicach [...] wzdłuż [...] H.-K..

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 1 i art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 z późn. zmianami), zwanej dalej w skrócie ustawą o świadczeniu pieniężnym, po rozpatrzeniu wniosku B. K., odmówił przyznania mu uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż strona nie spełniła warunku określonego w art. 2 pkt 2 lit "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym, który stanowi, że represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny 1939 – 1945r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła, że wydana decyzja jest dla niej krzywdząca, bowiem jej zdaniem spełnia ona wymogi do przyznania wnioskowanego świadczenia. Akcentowała, iż w latach 1942-1945, będąc [...]– letnim dzieckiem została zmuszona do ciężkiej fizycznej pracy pod nadzorem SS-Gestapo, na terenie okupowanym przez III Rzeszę.

Zaskarżoną decyzją, po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 2 pkt 2 lit. "a" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W motywach uzasadnienia wskazał, że strona nie przedłożyła dowodów, na podstawie których można uznać, że doznała represji (deportacji). Z relacji strony, oświadczeń świadków, zaświadczenia "A" w T. z dnia [...] 2000 r. i zaświadczenia ZUS-u Wydziału Emerytur i Rent w T. wynika tylko, iż w okresie od dnia [...] 1942 r. do dnia [...] 1945 r. pracowała przymusowo przy [...] wzdłuż [...] H.– K. i na tej podstawie zaliczono jej ten okres do wysługi emerytalnej. Jednakże praca ta wykonywana była w powiecie [...] na terenie II Rzeczypospolitej Polskiej, w jej granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. i dlatego nie była ona represją, w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący domagał się przyznania mu uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej i ponowił zarzuty podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Akcentował, iż jako małoletni, w okresie od [...] 1942 r. do [...] 1945 r., pracował na rzecz armii niemieckiej pod nadzorem SS-Gestapo przy [...] w ramach niemieckiej akcji [...], wzdłuż [...] H.– K.. W tym czasie za pracę ponad 8 godzin dziennie nie otrzymywał żadnego wynagrodzenia, a w jej rezultacie utracił zdrowie oraz został pozbawiony możliwości zdobycia wykształcenia.

Odpowiadając na skargę organ orzekający postulował jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany wcześniej zajętego w sprawie stanowiska.

W piśmie procesowym z dnia [...] 2006 r. skarżący ponownie zaznaczył, iż żądanie skargi jest uzasadnione, bowiem w okresie od miesiąca [...] 1942 r. do miesiąca [...] 1945 r. był zmuszony każdego dnia do meldowania się o godzinie siódmej rano na posterunku gestapo przy lokalnym zarządzie [...] i w miarę potrzeb wykonywał pracę w miejscowościach K. i H. oraz na terenie III Rzeszy w miejscowościach R., W., B. i B., a po wojnie z tego tytułu uzyskał odszkodowanie z Fundacji "[...]" w W. oraz refundację kosztów zakupu leków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa.

W niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym kontroli podlegała wyłącznie zaskarżona decyzja, a Sąd badał jej zgodność z prawem, a więc czy przy jej wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego w zakresie, w jakim stosował go Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W..

Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 z późn. zmianami, zwana dalej w skrócie: "ustawą o świadczeniu pieniężnym") określa, że świadczenie to przysługuje osobie, która w okresie podlegania represjom określonym w ustawie była obywatelem polskimi i jest nim obecnie oraz posiada stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ten zacytowany przepis art. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym przewiduje prawo do tego świadczenia jedynie dla osób, które podlegały represjom w niej określonym, z tym że nie wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego oraz nie wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy.

Rodzaje represji, których doznanie, z zastrzeżeniem wymagań art. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego, zostały wymienione enumeratywnie w jej art. 2 i obejmują:

1. osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych;

2. deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. na terytorium:

a. III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945;

b. Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Z powyższego wynika, że prawem do świadczenia przewidzianego w ustawie o świadczeniu pieniężnym objęto przypadki represji zaostrzonej w stosunku do obowiązku pracy na terenach okupowanych, bądź samej deportacji. Jest to uzasadnione, jeśli zważyć, że sytuacja przymusowo zatrudnionych izolowanych całkowicie od dotychczasowego środowiska była z reguły zdecydowanie gorsza od sytuacji innych przymusowo zatrudnionych osób, i to nawet wówczas, gdy warunki pracy były porównywalne.

Treść zacytowanego przepisu art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, w powiązaniu z jej art. 3, określającym podstawę wymiaru świadczenia za każdy pełny miesiąc trwania pracy, wskazuje, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania tego świadczenia. W konsekwencji, osoba ubiegająca się o świadczenie pieniężne na podstawie przepisów cytowanej ustawy o świadczeniu pieniężnym powinna wykazać istnienie po swej stronie przesłanek uzasadniających zaliczenie jej do jednej z dwóch wymienionych w art. 2 tej ustawy kategorii osób represjonowanych.

W przypadku unormowanym w art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym, prawo do świadczenia z tytułu pracy przymusowej przysługuje osobom deportowanym (wywiezionym) do tej pracy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

W rozpatrywanej sprawie poza sporem jest, że skarżący jest obywatelem polskim. Jednakże, zdaniem Sądu, nie został on poddany represji w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym, bowiem nie został deportowany do robót przymusowych na terytorium III Rzeszy bądź terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Potwierdza to okoliczność wykonywania przez skarżącego pracy na terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., w okolicach miejscowości H.– K., wówczas powiecie [...].

Ten fakt przesądził o niemożności uzyskania przez skarżącego świadczenia pieniężnego, gdyż ustawodawca jasno określił, że represją jest deportacja do pracy przymusowej i wskazał dokąd, a w przypadku skarżącego przesłanka ta nigdy nie występowała.

W tym zakresie ustawodawca nie pozostawił organowi orzekającemu żadnej sfery uznania, bowiem decydujące pozostaje tutaj jedynie brzmienie przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym.

W zaistniałej sytuacji brak jest zatem podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że niezwiązane z deportacją (wywiezieniem) przymusowe zatrudnienie małoletniego skarżącego w okresie od dnia [...] 1942 r. do dnia [...] 1945 r. przy [...] wzdłuż [...] H.– K. czyli miejscowości położonych na terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., a po tej dacie okupowanych przez III Rzeszę, nie stanowi represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym, przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej.

W tym miejscu wyjaśnić należy, iż w zaskarżonej decyzji oraz postępowaniu administracyjnym poprzedzającym jej wydanie rozpatrywany był wniosek skarżącego z dnia [...] 2004r., którego przedmiotem było przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej w "A" wzdłuż [...] H.– K.. Natomiast treści pisma skarżącego z dnia [...] 2006 r. wskazuje na inne miejsca pracy przymusowej skarżącego podane przez niego po raz pierwszy, które nie były objęte jego wnioskiem z dnia [...] 2004 r.

Odnosząc się do zarzutu, pośrednio zawartego w tym piśmie z dnia [...] 2006 r., iż już wcześniej Fundacja "[...]" w W. uznała skarżącego za osobę represjonowaną wskazać należy, że zgodnie z ustawą o świadczeniu pieniężnym uprawnienie do świadczenia pieniężnego przyznaje w formie decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (bądź upoważniony przezeń pracownik art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym), na wniosek zainteresowanego (poparty dokumentami i innymi dowodami potwierdzającymi rodzaj i czas trwania represji) zaopiniowany przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych (art. 4 ust. 1 tej ustawy o świadczeniu pieniężnym). Tryb postępowania w sprawie wniosków oraz szczegółowe wymagania dotyczące dokumentów i innych dowodów potwierdzających podleganie represjom określił na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy Minister Pracy i Polityki Socjalnej w rozporządzeniu z dnia 29 grudnia 1999r. w sprawie wymaganych dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowego trybu postępowania przy składaniu i rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 111, poz. 1300). Dokumentami tym są wystawione przez powołane do tego, w zakresie ich działania, krajowe i zagraniczne organy państwowe lub inne państwowe i niepaństwowe jednostki organizacyjne, potwierdzające rodzaj, miejsce i czas trwania represji, a w szczególności przez: Międzynarodowe Biuro Poszukiwań w Bad Arolsen (RFN), Międzynarodowy Czerwony Krzyż i jego agendy w poszczególnych państwach, Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, archiwa państwowe - krajowe i zagraniczne, muzea państwowe i samorządowe, Centralne Archiwum Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Archiwum Wschodnie w Fundacji Ośrodka "Karta" w Warszawie, Instytut Hoovera; Uniwersytet w Stanford (USA), Instytut Sikorskiego w Londynie (Wielka Brytania), a takimi dokumentami skarżący nie dysponował. W związku z powyższym skarżący błędnie wywiódł, iż posiada status osoby represjonowanej, uprawnionej do świadczenia pieniężnego z ustawy o świadczeniu pieniężnym.

Mając na uwadze powyższe okoliczności i uwzględniając zarzuty skarżącego uznać należy, że podjęte w sprawie rozstrzygnięcie odpowiada prawu, gdyż nie narusza przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, które obowiązywały w dacie jego wydania.

Wobec powyższego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzeczono, jak w sentencji.