Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 792/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.30 ust.2
journal: Dz.U. 2015 poz 859
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Sędziowie WSA Maciej Busz WSA Józef Maleszewski Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę, 2. przyznaje radcy prawnemu R. W. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) podwyższone o kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych i 20/100) stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i 20/100) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, 3. oddala wniosek pełnomocnika skarżącego o zwrot wydatków w postaci poniesionych opłat pocztowych


UZASADNIENIE

Wójt Gminy S. M. decyzją z dnia [...] lutego 2015r. nr [...] na podstawie art.2 pkt 9, art.27 ust.1, art.29 i art.30 ustawy z dnia 07.09.2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012r., poz.1228, zwanej dalej ustawą o pomocy lub u.p.o.u.a.):

1. odmówił D. W. umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na córkę K. W. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami w okresie od dnia [...].10.2011r. do [...].09.2012r.,

2. odmówił D. W. umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na córkę K. W. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami w okresie od dnia [...].10.2012r. do [...].09.2013r.,

3. odmówił D. W. umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na córkę K. W. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami w okresie od dnia [...].10.2013r. do [...]09.2014r.

W uzasadnieniu organ opisując stan faktyczny wskazał, że decyzją Wójta Gminy S. M. nr [...] z dnia [...].01.2013r. zobowiązano skarżącego do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Następnie pismem z dnia [...].02.2013r. D.W. wystąpił z wnioskiem o umorzenie zwrotu należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres [...].10.2011 do [...]09.2012r. Z kolei decyzją Wójta Gminy S. M. z dnia [...].02.2013r. odmówiono umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...].10.2011 do [...]09.2012r. Odwołanie od tej decyzji złożył D.W. w dniu [...].03.2013r., a Samorządowe Kolegium Odwoławcze po jego rozpoznaniu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Skargę na powyższą decyzję złożył D. W. i wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2013r. sygn. akt IV SA/Po 622/13 WSA w Poznaniu uchyli decyzję organu I i II instancji. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą należało uchylić z racji naruszenia art.7,77 i 80 kpa. Mianowicie zarówno organ I, jak i II instancji wydając orzeczenia na podstawie art.30 ust.2 u.p.o.u.a. w zakresie uznania administracyjnego miały obowiązek dokonać szczególnie dokładnej i wnikliwej analizy sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej. Organy ustaliły, że skarżący zamieszkuje wraz z rodzicami, jednak organ I instancji nie ustalił, czy skarżący mieszkając z rodzicami prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Wprawdzie organ odwoławczy usunął ten brak i uzyskał informację, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, jednak z uzyskanej informacji jedynie ogólnikowo wynika, że skarżący ma zapewnione utrzymanie i wyżywienie przez rodziców, lecz nie ustalono czy pomoc rodziców obejmuje wszystkie koszty utrzymania skarżącego, czy też ich część, a jeśli część to w jakim zakresie ponoszą oni koszty utrzymania syna i na jakim poziomie. Nie ustalono również jakie są dochody oraz sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa rodziców skarżącego i czy w możliwościach rodziców skarżącego leży stałe ponoszenie kosztów jego utrzymania. Innymi słowy nie ustalono w jakim stopniu i w jaki sposób pomagają oni synowi w jego utrzymaniu i jakie posiadają możliwości w tym zakresie. Niewątpliwie ustalenie, czy skarżący jest w całości lub częściowo na utrzymaniu osób trzecich, w jakim zakresie sam ponosi koszty swego utrzymania łącznie z proporcjonalnym kosztem mediów i ogrzewania, a jakim zakresie przy pomocy osób trzecich, może przesądzać o zasadności – bądź bezzasadności – wniosku o umorzenie należności. Organy nie ustaliły również na jakie cele przeznacza skarżący swe dochody. Organy administracji w ogóle nie ustaliły wydatków skarżącego, ich charakteru, zasadności i skali. Nie ustaliły również czy i jakie ponosi on koszty leczenia, a także czy i jakie zadłużenie występuje u niego oprócz zadłużenia alimentacyjnego. Brak powyższych danych prowadzi do wniosku, że dokonana przez organy analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego była niepełna. Przy tym brak powyższych danych mógł mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie. Podzielając pogląd organów, że umorzenie należności na podstawie art.30 ust.2 u.p.o.u.a. może nastąpić jedynie wówczas, gdy przyczyny obiektywne nie pozwalają dłużnikowi na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego Sąd wskazał, że organy nie zajęły stanowiska i nie wskazały jednoznacznie, czy w ich ocenie skarżący nie wywiązuje się ze swoich obowiązków alimentacyjnych z przyczyn obiektywnych, czy też z przyczyn subiektywnych, tj. zależnych od skarżącego. W tym zakresie organy powinny zająć jednoznaczne stanowisko i należycie je uzasadnić wskazując przesłanki obiektywnych lub subiektywnych przyczyn niewypełniania obowiązku alimentacyjnego przez skarżącego.

Organy administracji odmawiając umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie mogą się ograniczyć do konkluzji, że sytuacja dłużnika nie jest wyjątkowa, lecz porównując jego sytuację z sytuacją innych dłużników alimentacyjnych powinny skonkretyzować, jakie stany faktyczne zasługiwałyby na zastosowanie ulgi określonej w art.30 ust.2 u.p.o.u.a. Wydanie decyzji o umorzeniu należności alimentacyjnych musi być poprzedzone wyjaśnieniem rzeczywistej sytuacji strony w aspektach sytuacji i dochodowej, a uzasadnienie decyzji powinno zawierać ocenę tej sytuacji. Uzasadnienie decyzji uznaniowej w tym przypadku zawsze powinno się odnosić do kwestii istnienia bądź nieistnienia w sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających sposób załatwienia sprawy oraz wskazywać na okoliczności, które pozwoliłyby sprawę załatwić po myśli wnioskodawcy. (patrz wyrok WSA w Białymstoku z dnia 08.11.2012r., sygn. II SA/Bk 625/12, publ. CBOSA)

Ponadto rozważając kwestię ewentualnego umorzenia zaległości organ winien mieć również na uwadze skutki jakie może wywołać dla strony decyzja negatywna, w związku z kumulacją postępowań egzekucyjnych, powstaniem nowych długów. Egzekucja zaległych świadczeń nie powinna prowadzić do sytuacji, w której dłużnik Skarbu Państwa, spłacający w ratach swoje zaległości w ostateczności stanie się beneficjentem środków z pomocy społecznej. (tak w wyroku WSA w Szczecinie z dnia 08.03.2012r., sygn. II SA/Sz 70/12, publ. CBOSA)

Odnosząc się do argumentu organów, iż dłużnik wszczął postępowanie o uchylenie lub obniżenie renty alimentacyjnej Sąd wskazał, że dopóki nie istnieje prawomocne orzeczenie właściwego sądu obniżające lub uchylające obowiązek alimentacyjny, dopóty nie ma podstaw, by organ kierował się hipotetyczną możliwością w tym zakresie wydając decyzję w niniejszej sprawie. Decyzje organów administracji naruszały zasady postępowania określone w art.7, 77 § 1 i 80 Kpa, a w konsekwencji wskutek braków postępowania dowodowego nie odpowiadały w pełni wymogom art. 107 § 1 i 3 Kpa, nie zawierały bowiem odpowiedniego uzasadnienia w zakresie wymienionych wyżej braków. Dlatego też Sąd przyjął, że organy administracji przekroczyły granice uznania administracyjnego nie przeprowadzając wyczerpującej analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy i bezpodstawnie przyjmując, że jego sytuacja rodzinna i dochodowa nie stanowi przesłanki do zastosowania ulg określonych w art.30 ust.2 u.p.o.u.a.

Wskazane wyżej uchybienia procesowe, jakich dopuściły się organy obu instancji, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowały koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji powinien zlecić sporządzenie nowego rodzinnego wywiadu środowiskowego zmierzającego do usunięcia wyżej wskazanych braków postępowania i w oparciu o nowy wywiad wydać stosowną decyzję, mając na uwadze wykładnię przytoczonych przepisów prawa przedstawioną przez Sąd. W szczególności organ winien rozważyć celowość ewentualnego umorzenia należności lub zważywszy, że jedyne dochody skarżącego pochodzą ze środków publicznych oceniwszy uprzednio, czy istnieje realna szansa na zmianę tego stanu rzeczy.

Ponownie rozpoznając sprawę pismem z dnia [...].11.2013r. GOPS w L. poinformował iż D. W. uniemożliwia ustalenie sytuacji majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej. Nadto nie dostarczył wymaganej dokumentacji do skompletowania rodzinnego wywiadu środowiskowego. Mimo licznych wizyt w miejscu zamieszkania i kontaktów telefonicznych z D. W., nie uzyskano dokumentów niezbędnych do sporządzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Ponadto pracownik socjalny GOPS w L. poinformował, iż D. W. oraz jego rodzice nie korzystają z pomocy społecznej. D.W. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami. Decyzją z dnia [...]11.2013r. nr [...] organ I instancji odmówił D. W.umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od [...].10.2011r. do [...].10.2012r. W dniu [...]11.2013r. wpłynęło pismo z GOPS w L. wraz z dokumentami dostarczonymi przez D. W., a w dniu [...].11.2013r. pismo od matki J. W.. W dniu [...]11.2013r. D. W. złożył odwołanie od decyzji z dnia [...]11.2013r., a SKO decyzją nr [...] uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji decyzją z dnia [...].03.2014r. odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...].10.2011r. do [...].10.2012r.

Organ I instancji w dniu [...]01.2014r. decyzją nr [...] zobowiązał D. W. do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...].10.2012r. do [...].09.2013r. Na skutek rozpoznania odwołania D. W., decyzją z dnia [...].03.2014r. nr [...] organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Następnie organ I instancji w dniu [...].12.2014r. decyzją nr [...] zobowiązał D. W. do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...].10.2013r. do [...]09.2014r.

W dniu [...].12.2014r. D.W. złożył wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłacanych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego do 2014r. w całości. W dniu [...]01.2015r. do organu I instancji wpłynęły dokumenty przesłane przez D. W. w postaci potwierdzenia wypłaty renty socjalnej za [...] w wysokości [...], karta informacyjna leczenia szpitalnego z 2011r., opinia psychologiczna z [...]09.2012r. W dniu [...]02.2015r. wpłynęło pismo GOPS w L. zawierające informacje z rodzinnego wywiadu środowiskowego, z którego wynika, że D. W. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem dochodu jest renta socjalna w wysokości [...]zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] przyznany do dnia [...].10.2016r. Z dochodu tego wnioskodawca pokrywa koszty : energii elektrycznej [...], telefon [...]00zł, gaz z butli [...], leki i leczenie [...]. Łącznie [...]. W dniu [...].02.2015r. wnioskodawca został pouczony o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i złożenia wyjaśnień.

Dalej organ wskazał, że niezasadne jest umorzenie przedmiotowych należności, gdyż skarżący posiada stały dochód w postaci renty socjalnej i zasiłku pielęgnacyjnego. Jest wprawdzie osobą zaliczoną do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i niezdolną do podjęcia pracy. Jednak jest to orzeczenie wydane na czas określony. Ponadto wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...]01.2013r. sygn.. akt [...] obniżono alimenty należne małoletniej K. W. z [...]zł na [...] zł miesięcznie. Nadto organ podkreślił uznaniowy charakter decyzji, jak i fakt że dochód budżetowy jakim jest zwrot wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest dochodem związanym z wykonywaniem zadań zleconych przez administrację rządową i nie jest zaliczany do danin publicznych.

Odwołanie od decyzji z dnia [...] stycznia 2014r. wniósł D.W., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie organowi I instancji sprawy do ponownego rozpoznania. Podniósł, że urodził się z upośledzeniem umysłowym i pobiera rentę socjalną.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...].04.2015r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu swej decyzji wskazał, że odwołanie dotyczy decyzji z dnia [...] lutego 2015r. oraz, że zgodnie z art.27 ust.1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W myśl art.30 ust. 2 u.p.o.u.a. właściwy organ wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Kolegium wskazało, że decyzja wydana na podstawie art.30 ust.2 u.p.o.u.a. ma charakter uznaniowy. W ocenie SKO przeprowadzone postępowanie nie wykazało, by okoliczności dochodowe i rodzinne skarżącego dawały podstawę do umorzenia przedmiotowych należności z funduszu alimentacyjnego. Kolegium podkreśliło, że muszą występować szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie zadłużenia alimentacyjnego. Brak możliwości wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego musi mieć charakter obiektywny. Orzeczenia zarówno ZUS, jak i Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności są w tym przypadku wydane na czas określony, a nie na stałe. Organ nie kwestionował, że odwołujący ma bez wątpienia problemy zdrowotne, ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności orzeczony został do dnia [...] października 2016r. Z orzeczenia wynika, że strona niezdolna jest do podjęcia zatrudnienia. Jednakże odwołujący nie jest osobą nieposiadającą żadnego dochodu, bowiem pobiera zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł oraz rentę socjalną z ZUS w wysokości [...]zł pomniejszoną z powodu potrąceń alimentacyjnych tj. o [...]zł i wynosi [...] zł miesięcznie. Renta socjalna przysługuje do dnia[...] lutego 2018r., z kolei zasiłek pielęgnacyjny przyznany jest do [...] października 2016r. Łączny dochód po potrąceniach wynosi [...] zł. Z dochodu tego strona pokrywa miesięcznie : energię elektryczną [...]zł, telefon [...]zł, gaz z butli [...] zł, leki i leczenie [...]zł, z tym że wydatki na leki i leczenie nie zostały udokumentowane prze stronę fakturami ani rachunkami. Strona przedstawiła kartę informacyjną leczenia szpitalnego od dnia [...]10 do dnia [...].11.2011r. oraz opinię psychologiczną z dnia [...].09.2012r. Łączne wydatki wynoszą [...]zł. Zatem po pokryciu miesięcznych wydatków stronie do dyspozycji pozostaje 240zł miesięcznie. Z informacji z [...]02.2013r. wynika, że D. W. nie posiada nieruchomości, ruchomości, zasobów pieniężnych ani żadnych przedmiotów wartościowych. Z kolei z pisma GOPS L. z dnia [...].02.2015r. wynika, że mieszka w domu jednorodzinnym rodziców (własność matki J. W.). Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W domu zajmuje jeden pokój, oddzielną kuchnię, łazienkę, w-c, c.o. Mieszkanie jest czyste i zadbane. Nie może liczyć na pomoc rodziców, którzy sami są chorzy. Z akt sprawy nie wynika, aby odwołujący korzystał ze środków pomocy społecznej. Skoro orzeczenie ZUS-u i zespołu d/s orzekania o niepełnosprawności zostały wydane na czas określony, istnieją szanse iż w przyszłości strona będzie mogła podjąć pracę i spłacić zobowiązania alimentacyjne. W przeciwnym razie byłyby to orzeczenia wydane na stałe. Ponadto wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] stycznia 2013r. obniżono alimenty należne małoletniej K. W. z kwoty 300 zł do kwoty 200 zł miesięcznie Kolegium nie zakwestionowało trudnej sytuacji skarżącego, jednak wskazało, że obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym rodzicu. W opinii organu nawet bardzo trudna sytuacja zdrowotna i materialna nie stanowi samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności. Umorzenie przedmiotowych należności doprowadziłoby do nieuzasadnionego okolicznościami sprawy przerzucenia obowiązku alimentacyjnego skarżącego na wszystkich podatników, co jest sprzeczne z interesem społecznym. Zdaniem Kolegium sytuacja skarżącego nie ma charakteru szczególnego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w ustawowym terminie wniósł D.W..

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania zarzucając naruszenie art.7,8,10 § 1, 75, 77 i 80 Kpa. Zasadniczo skarżący powtórzył swoją argumentację zawartą w odwołaniu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Postanowieniem z dnia [...] października 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Pismem z dnia [...] stycznia 2016r. pełnomocnik podtrzymał skargę domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz zwrotu kosztów przesyłek. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art.107 § 3 kpa poprzez brak dokonania oceny materiałów dowodowych i powtórzenie uzasadnienia decyzji organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga została wniesiona w terminie, jednak nie zasługiwała na uwzględnienie.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej Ppsa) polega na badaniu legalności (zgodności z prawem) zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym. W razie stwierdzenia istotnych uchybień sąd administracyjny nie ma więc kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia danego postępowania, lecz jest upoważniony jedynie do uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Nadto zgodnie z art.153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Należy zauważyć, że Sąd w wyroku z dnia 28 sierpnia 2013r. sygn.akt IV SA/Po 622/13 uchylił decyzję organów obu instancji wskazując w uzasadnieniu w jakim zakresie należy uzupełnić materiał dowodowy w sprawie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 07 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r., nr 1, poz.7 ze zm. – zwanej dalej ustawą o pomocy lub u.p.o.u.a.). Niespornym było, że Wójt Gminy Stare Miasto swoimi uprzednimi decyzjami zobowiązał skarżącego do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną, tj. córkę Klaudię Wierzbicką należności alimentacyjnych wraz z ustawowymi odsetkami. Decyzje te zostały wydane na mocy art.27 ust.1 u.p.o.u.a. zgodnie z którym dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej wraz z ustawowymi odsetkami

Zakres niniejszej kontroli Sądu orzekającego dotyczył oceny zasadności odmowy skarżącemu umorzenia ciążących na nim należności alimentacyjnych, jak i wykonania wytycznych Sądu. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji nadal stanowił w szczególności art. 30 u.p.o.u.a.

W myśl ust.1 powołanego przepisu, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 powołanej ustawy w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Natomiast zgodnie z art. 30 ust. 2 powołanej ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając jego sytuację dochodową i rodzinną.

Przepis art.30 ustawy należy rozumieć w ten sposób, że w pierwszej kolejności należy rozważyć możliwość umorzenia należności w razie spełnienia przesłanek określonych w ust.1, a dopiero w razie stwierdzenia braku takich przesłanek należy rozważyć, czy występują przesłanki określone w ust. 2 omawianego przepisu.

Podstawę prawną wniosku skarżącego stanowił art.30 ust.2 u.p.o.u.a. Sama wykładnia gramatyczna treści art.30 ust.2 wskazuje jednoznacznie na to, że przepis ten ma zastosowanie w sytuacjach szczególnych, gdy należy poddać analizie i ocenie sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Zgodzić się należy z organem, że poddana kontroli Sądu orzekającego decyzja organu administracji miała charakter uznaniowy. Decyzja podejmowana na gruncie art. 30 ust. 2 w zw. z ust. 3 tego przepisu ma bowiem taki charakter. (vide m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2011 r., o sygn. I OSK 1794/10,LEX nr 1082675)

Taki charakter decyzji oznacza, że organ administracji ma swobodę decyzyjną co do ustalenia treści decyzji uznaniowej, związaną z realizowaniem określonej w zakresie przedmiotu decydowania, polityki państwa. Jakkolwiek organ jest związany przesłankami wskazanymi w tym przepisie. Przesłankami tymi są: sytuacja dochodowa i rodzinna.

Kontrola sądu administracyjnego I instancji, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 kpa oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę.

W przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie - czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Oczywistym jest, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r., I OSK 1535/08).

Podkreśla się, że umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności. Wskazać bowiem należy, że zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, a które wynikają z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.), mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach.

Podobnie umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu z wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Sąd orzekający podziela pogląd o wyjątkowości zastosowania umorzenia określonego w art.30 ust.2 ustawy. Nie oznacza to jednak, że ustawodawca wyklucza możliwość takiego umorzenia w sytuacjach wyjątkowych. Intencją ustawodawcy było umożliwienie umorzenia wspomnianych należności w sytuacjach wyjątkowych, gdy z przyczyn obiektywnych np. ich egzekucja jest niemożliwa lub wywołałaby wobec dłużnika znaczną szkodę i trudne do odwrócenia skutki negatywne. Temu właśnie celowi służy przepis art.30 ust.2 ustawy.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, wynika, że przyczyną odmowy umorzenia skarżącemu obciążających go należności był fakt posiadania przez skarżącego stałych dochodów oraz - w związku z okresowym jedynie orzeczeniem o niepełnosprawności skarżącego i uprawnieniu do renty socjalnej - istniejąca szansa, że w przyszłości będzie on mógł podjąć zatrudnienie i spłacić zadłużenie alimentacyjne. Zarówno organ I, jak i II instancji wydając ponownie orzeczenia na podstawie art.30 ust.2 u.p.o.u.a. w zakresie uznania administracyjnego dokonały szczególnie dokładnej i wnikliwej analizy sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej. Organy ustaliły, że skarżący zamieszkuje wraz z rodzicami, jednak mieszkając z rodzicami prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. W domu stanowiącym własność matki zajmuje jeden pokój, kuchnię i łazienkę. Skarżący utrzymuje się sam, z dochodu miesięcznego pokrywa koszty energii -[...]zł, telefonu - [...]zł, gazu z butli [...] zł, leków i leczenia - [...]zł. Rodzice nie pomagają mu finansowo, bo sami są schorowani, pobierają renty w wysokości [...] zł matka i [...] zł ojciec. Dochód miesięczny skarżącego stanowi natomiast zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...]zł przyznany do [...].10.2016r. i renta socjalna [...] zł miesięcznie przyznana do [...]02.2018r., pomniejszana miesięcznie o kwotę [...]zł z powodu potrąceń alimentacyjnych, do wypłaty pozostaje [...]zł. Łączny dochód (po potrąceniach) wynosi [...]zł., zaś łączne wydatki wynoszą [...]zł. Zatem po pokryciu miesięcznych wydatków skarżącemu do dyspozycji pozostaje kwota ok.... zł miesięcznie. Skarżący przedstawił kartę informacyjną leczenia szpitalnego od dnia [...].10. do dnia [...].11.2011r. oraz opinię psychologiczną z dnia [...].09.2012r. Nie udokumentował natomiast swoich wydatków na leki fakturami, ani rachunkami, do czego był zobowiązany. Skarżący jest osobą młodą, ma 33 lata, nie korzystał dotąd ze środków pomocy społecznej. Organy administracji ustaliły zatem wydatki skarżącego, ich charakter, zasadność i skalę. Ustaliły również, iż nie występuje u skarżącego inne zadłużenie oprócz zadłużenia alimentacyjnego. Dokonana zatem przez organy analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego w ocenie Sądu jest wyczerpująca.

Podzielając pogląd organów, że umorzenie należności na podstawie art.30 ust.2 u.p.o.u.a. może nastąpić jedynie wówczas, gdy przyczyny obiektywne nie pozwalają dłużnikowi na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego wskazać należy, że organy jednoznacznie wykazały, że skarżący nie wywiązuje się ze swoich obowiązków alimentacyjnych z przyczyn subiektywnych, tj. zależnych od skarżącego. Orzeczenia (zarówno ZUS jak i Powiatowego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności w Kaliszu) choć zostały wydane na czas określony, nie wynika z nich aby skarżący nie mógł wykonywać dodatkowo żadnej fizycznej, czy dorywczej pracy. Ponadto wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] stycznia 2013r. została obniżona renta alimentacyjna małoletniej K. W. z kwoty [...] zł do kwoty [...]zł miesięcznie. Pomimo niższej kwoty skarżący nie czyni żadnych starań by umniejszać dług. Nadto należy zauważyć, iż karta leczenia skarżącego pochodzi z 2011r. a więc sprzed 4 lat, co oznacza, że stan zdrowia skarżącego nie uległ pogorszeniu bowiem nie korzystał więcej ze szpitalnych form leczenia. Nie przedłożył na tą okoliczność żadnych aktualnych dokumentów. Jedyne zaświadczenie lekarskie wydane na prośbę matki skarżącego na potrzeby sprawy sądowej pochodzące z daty [...].09.2015r. potwierdza, iż skarżący jest pacjentem Poradni Zdrowia Psychicznego i jest leczony z powodu deficytu intelektu z towarzyszącymi zaburzeniami emocji. Nie są to nowe okoliczności z których wynikałoby, że skarżący nie może funkcjonować w środowisku, o sobie stanowić, czy też podjąć aktywności, tym bardziej, iż jak wynika z postępowania dowodowego prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i sam opłaca rachunki.

Wydanie decyzji o umorzeniu należności alimentacyjnych musi być poprzedzone wyjaśnieniem rzeczywistej sytuacji strony w aspektach sytuacji osobistej, zdrowotnej i dochodowej, a uzasadnienie decyzji powinno zawierać ocenę tej sytuacji. Uzasadnienie decyzji uznaniowej w tym przypadku zawsze powinno się odnosić do kwestii istnienia bądź nieistnienia w sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających sposób załatwienia sprawy oraz wskazywać na okoliczności, które pozwoliłyby sprawę załatwić po myśli wnioskodawcy. (patrz wyrok WSA w Białymstoku z dnia 08.11.2012r., sygn. II SA/Bk 625/12, publ. CBOSA)

Wobec powyższego w ocenie Sądu decyzje organów administracji nie naruszały zasad postępowania określonych w art.7, 77 § 1 i 80 Kpa, a w konsekwencji odpowiadały w pełni wymogom art. 107 § 1 i 3 Kpa, jak również nie naruszyły dyspozycji art.153 p.p.s.a. Należało też przyjąć, że organy administracji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego przeprowadzając wyczerpującą analizę sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy.

Mając powyższe na uwadze Sad na podstawie art.151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach orzeczono w myśl przepisu § 14 ust.1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego (Dz. U. z 2013r., poz.490). Sąd nie uwzględnił wniosku pełnomocnika skarżącego w zakresie zwrotu kosztów przesyłek. Katalog niezbędnych kosztów postępowania wskazany bowiem został w art.205 p.p.s.a. i ma charakter wiążący, i wyczerpujący. W tej sytuacji, wykraczające poza zakres tego katalogu koszty związane z prowadzeniem korespondencji oraz opłaty ponoszone przez stronę w związku z tym, nie mogą podlegać zasądzeniu, czy też zwrotowi na rzecz skarżącego.