Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1054/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61, ust. 7
journal: Dz.U. 2014 poz 851
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Przybysz (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, Protokolant referent stażysta Agnieszka Cudna, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2016 r. sprawy ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 30 grudnia 2014 r. nr IPPB5/423-1106/14-3/JC w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Spółka P. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej "Spółka" lub "Skarżąca") wnioskiem z dnia 20 listopada 2014 r., uzupełnionym pismem z dnia 18 grudnia 2014 r., zwróciła się o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych.

Z przedstawionego opisu zdarzenia przyszłego wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą w ramach grupy podmiotów powiązanych ("Grupa"), w zakresie wytwarzania, sprzedaży i dystrybucji energii elektrycznej. W ramach swojej działalności, na podstawie umowy o zarządzanie płynnością finansową, zamierza skorzystać z kompleksowej usługi oferowanej przez bank - podmiot niepowiązany ("Bank"). Umowa o zarządzanie płynnością finansową jest umową typu cash-pooling, której celem jest polepszenie płynności finansowej spółek wchodzących w skład Grupy w prowadzonej działalności gospodarczej, jak również zmniejszenie kosztów finansowania zewnętrznego. Zarządzanie płynnością finansową odbywa się w oparciu o rachunek prowadzony w polskich złotych.

Uczestnikami umowy o zarządzaniu płynnością finansową będzie P. sp. z o.o., spółka matka ("Agent") oraz spółki siostry - wszystkie zarejestrowane w Polsce, są to podmioty powiązane w rozumieniu art. 11 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 851 ze zm.) - dalej "u.p.d.o.p.". Spółka planuje zawrzeć umowę cash-pool do końca 2014 r.

Zasadniczym elementem przedmiotowej umowy jest stworzenie spółkom z Grupy możliwości korzystania z zasobów wspólnej płynności finansowej każdego dnia roboczego - tj. Bank przyzna każdej spółce kredyt dzienny, który może być wykorzystany pod warunkiem istnienia sald dodatnich na rachunkach innych spółek lub dostępności kredytu w rachunku bieżącym dla jednej ze spółek z Grupy przyznanego przez Bank na podstawie odrębnej umowy. Ponadto chodzi o wdrożenie procesu zarządzania posiadanymi na rachunkach bankowych środkami pieniężnymi oraz zadłużeniem Spółki, aby kwota odsetek płaconych Bankowi z tytułu istniejącego zadłużenia była jak najmniejsza, a jednocześnie, aby dochody uzyskiwane przez Spółkę z nadwyżek finansowych były wyższe od standardowego oprocentowania lokat bankowych.

Skarżąca wskazała następnie, że w systemie biorą udział rachunki bankowe (bieżące lub pomocnicze) powiązanych podmiotów tworzące tzw. Grupę Rachunków, w ramach których dokonuje się zarządzanie wspólną płynnością finansową. Jeden z podmiotów pełni rolę zarządzającego strukturą - tzw. Agenta. Dla tego podmiotu Bank prowadzi dwa rachunki: jeden w ramach Grupy Rachunków, drugi dodatkowy - Główny Rachunek Płynności poza Grupą Rachunków. Bank, biorąc pod uwagę płynność Grupy, przyznaje każdemu posiadaczowi indywidualny limit kredytu dziennego, a ich dzienna spłata jest solidarnie poręczona przez wszystkie podmioty uczestniczące w systemie (wynagrodzenie należne z tytułu poręczeń jest uwzględnione w kalkulacji odsetek alokowanych przez Bank do poszczególnych posiadaczy rachunków).

Salda ujemne na rachunkach powstające w ciągu dnia w Grupie Rachunków - tzw. kredyty dzienne, są długami wymagalnymi na koniec każdego dnia roboczego. System oparty jest na mechanizmie zerowania sald realizowanym na podstawie faktu, że każdy posiadacz rachunku nieodwołalnie upoważnia Bank do obciążania jednego lub wszystkich jego rachunków, a Agent nieodwołalnie upoważnia Bank do obciążania Głównego Rachunku Płynności lub rachunku bieżącego prowadzonego w ramach Grupy Rachunków kwotami, które nie zostały spłacone Bankowi przez któregokolwiek z posiadaczy rachunków zaciągających kredyty dzienne.

Oznacza to, że na koniec każdego dnia roboczego Bank na podstawie poręczenia spłaty kredytów dziennych wykorzystuje salda dodatnie na rachunkach jednych spółek prowadzonych w ramach Grupy Rachunków by uregulować salda ujemne powstałe na rachunkach prowadzonych w ramach Grupy Rachunków - należących do pozostałych spółek z Grupy. W rezultacie salda na rachunkach w ramach Grupy Rachunków są wyrównywane do zera. Spłata następuje przy wykorzystaniu technicznego rachunku bankowego, tzw. bankowego konta spłaty (konto rozrachunkowe ING Banku).

Dzienne sumaryczne saldo netto Grupy Rachunków jest transferowane na lub z Głównego Rachunku Płynności prowadzonego dla Agenta poza Grupą Rachunków na rachunek bieżący prowadzony dla Agenta w ramach Grupy Rachunków. Uczestnik systemu, którego saldo dodatnie na rachunku Bank wykorzystał na koniec dnia roboczego do uregulowania salda ujemnego na rachunku innego podmiotu prawnego, wstąpi w prawa zaspokojonego wierzyciela zgodnie z cywilistyczną konstrukcją subrogacji ustawowej, o której mowa w art. 518 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.) dalej "K.c.", Wraz z wstąpieniem w prawa Banku (zaspokojonego wierzyciela) i nabyciem wierzytelności, poszczególni Uczestnicy, również Agent, będą nabywać prawo do odsetek od wartości nominalnej nabytych wierzytelności.

Skarżąca wskazała dalej, że bilansowanie sald na rachunkach bankowych Uczestników, dokonywane na koniec każdego dnia roboczego, przebiegać będzie w sposób następujący:

1) Bank ustali saldo netto grupy wykazywane na rachunkach prowadzonych w ramach Grupy Rachunków,

2) w przypadku salda ujemnego Bank, w imieniu i na rzecz Agenta, dokona przelewu środków pieniężnych z Głównego Rachunku Płynności Agenta na rachunek pomocniczy Agenta w ramach Grupy Rachunków, w wysokości pokrywającej saldo ujemne Grupy,

3) w przypadku salda dodatniego Bank, w imieniu i na rzecz Agenta, dokona przelewu środków pieniężnych z rachunku pomocniczego Agenta w ramach Grupy Rachunków na rachunek Główny Rachunek Płynności Agenta, w wysokości nadwyżki pieniężnej wygenerowanej przez Grupę,

4) Bank, w imieniu i na rzecz Agenta, dokona przelewu środków pieniężnych z rachunku pomocniczego Agenta na swoją rzecz, dokonując w ten sposób spłaty przez Agenta wierzytelności Banku wobec Uczestników posiadających salda ujemne; w ten sposób Agent wstąpi w prawa zaspokojonego wierzyciela (Banku) z tytułu wierzytelności Banku przysługujących względem Uczestników ujemnych,

5) jeśli w wyniku operacji opisanych w pkt 4) na rachunku Agenta prowadzonym w ramach Grupy Rachunków powstanie saldo ujemne. Bank, w imieniu i na rzecz Uczestników posiadających salda dodatnie na rachunkach pomocniczych dokona przelewu środków pieniężnych z ich rachunków na swoją rzecz, dokonując w ten sposób spłaty wierzytelności Banku wobec Agenta; w konsekwencji Uczestnicy wstąpią w prawa zaspokojonego wierzyciela (Banku) z tytułu wierzytelności Banku przysługujących względem Agenta.

W rezultacie operacji zerowania sald wykonywanych przez Bank codziennie w ramach procesu końca dnia będącego integralnym elementem usługi cash-pool. spółki będą wykazywały salda równe zero na rachunkach w ramach Grupy Rachunków - spółki z Grupy będą wykazywały w swoich księgach krótkoterminowe należności lub krótkoterminowe zobowiązania wobec innych spółek z Grupy.

Zgodnie z założeniami struktury, na początku każdego kolejnego dnia roboczego w ramach struktury będą występowały transfery odwrotne do wieczornych operacji zerowania sald. Oznacza to, że każdego dnia roboczego rano spółki będą regulowały lub spłacały powstałe w rezultacie wieczornych operacji salda należności lub zobowiązań. W konsekwencji, poszczególni Uczestnicy systemu każdego następnego dnia rano będą posiadali takie same salda na swoich rachunkach bieżących w ramach Grupy Rachunków, jakie posiadały przed dokonaniem wieczornych transferów zerowania sald.

Odsetki od wzajemnych zobowiązań, jakie powstawały pomiędzy spółkami uczestniczącymi w usłudze cash-pool każdego dnia roboczego w poprzednim miesiącu w wyniku wieczornych operacji zerowania sald, będą naliczane na bazie dziennej, natomiast ich płatność przez (do) poszczególnych Uczestników będzie dokonywana raz w okresie rozliczeniowym - każdego pierwszego dnia roboczego na rachunku każdego podmiotu prawnego włączonego do usługi cash-pool. Bank będzie naliczał oraz księgował odsetki.

Końcowo Spółka wskazała, że w umowie cash-pool zostaną określone wysokości oprocentowania kredytów dziennych przyznanych poszczególnym Uczestnikom struktury cash-pool. W rezultacie wykonanych operacji zerowania sald i wstąpienia spółek z Grupy w prawa Banku (zaspokojonego wierzyciela) do odsetek od spłaconych kredytów dziennych, poszczególni Uczestnicy, również Agent, będą nabywać prawo do odsetek od wartości nominalnej nabytych wierzytelności.

Bank będzie świadczył usługę naliczania i alokacji odsetek od wzajemnych zobowiązań na saldach Uczestników zgodnie z zasadami określonymi w umowie cash-pool. Uczestnicy usługi cash-pool, których rachunki bieżące włączone do Grupy Rachunków będą wykazywały dodatnie salda i które to rachunki bieżące wykorzystane zostały do spłaty kredytów dziennych pozostałych Uczestników usługi cash-pool, otrzymają od wykorzystanego w ten sposób salda odsetki od Uczestników usługi cash-pool, których kredyty dzienne zostały spłacone, zgodnie z warunkami oprocentowania dla kredytów dziennych.

Odsetki od dodatnich sald na rachunkach bieżących włączonych do Grupy Rachunków, z których dokonano spłaty kredytów dziennych pozostałych Uczestników usługi cash-pool, oraz odsetki od niespłaconych kredytów dziennych będą kapitalizowane jedną kwotą, osobno na każdym Rachunku Bieżącym włączonym do Grupy Rachunków, pierwszego Dnia Roboczego danego miesiąca kalendarzowego za okres obejmujący miesiąc poprzedni. Powyżej opisany mechanizm zarządzania płynnością finansową jest w pełni administrowany i zarządzany przez Bank. Nie wymaga on żadnego dodatkowego zaangażowania ani Spółki, ani pozostałych podmiotów w nim uczestniczących. Za korzystanie z usługi cash-pool każda ze spółek z Grupy będzie płaciła Bankowi opłatę miesięczną w takiej samej wysokości.

W związku z powyższym Skarżąca zapytała:

1) Czy transfery gotówki dokonywane w ramach systemu Cash-pool oparte o wspólną odpowiedzialność wynikającą z poręczeń uczestników i subrogacji (wstępowania w prawa wierzyciela) podlegają opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych?

2) Czy do odsetek wypłaconych w ramach tej umowy (umowy Cash-pool) mają zastosowanie przepisy o cienkiej kapitalizacji (u.p.d.o.p.)?

Niniejsze postępowanie dotyczyło odpowiedzi na pytanie nr 2 – w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych.

Zdaniem Spółki w ramach Umowy systemu cash-pool, każdy z Posiadaczy Rachunków udziela na rzecz Banku nieodwołalnego poręczenia za spłatę kredytu do wysokości poręczenia oraz spłatę należnych odsetek od tych kredytów i chociaż Umowa nie przewiduje wynagrodzenia za udzielenie poręczeń, to jednak fakt, że każdy z Posiadaczy Rachunków poręcza za dług każdego z pozostałych Posiadaczy Rachunków, przesądza o istnieniu choćby częściowej ekwiwalentności tych świadczeń.

Według Skarżącej przepisy dotyczące cienkiej kapitalizacji - art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p. mają zastosowanie zarówno do odsetek od pożyczek (kredytów) udzielonych przez podatnika lub podatników, będących nierezydentami podatkowymi w Polsce (mających siedzibę poza terytorium Polski), jak i podmiotów mających siedzibę na terytorium Polski. W świetle art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. przez pożyczkę rozumie się każdą umowę, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy; przez pożyczkę, na potrzeby niedostatecznej kapitalizacji, rozumie się także emisję papierów wartościowych o charakterze dłużnym, depozyt nieprawidłowy lub lokatę. W tym kontekście, mając na uwadze fakt, że uczestnicy nie przenoszą środków pieniężnych, lecz spłacają istniejące zadłużenia, należałoby konsekwentnie twierdzić, że pożyczka nie ma miejsca.

W opinii Skarżącej drugim argumentem przemawiającym za nieuznaniem spłat zadłużenia za pożyczkę jest fakt, że przepis podając definicję pożyczki dla potrzeb cienkiej kapitalizacji wyklucza stan prawny inny, niż powstały w wyniku umowy (a więc zgodnego oświadczenia woli obydwu stron). W przypadku subrogacji nie ma jakiejkolwiek umowy z dłużnikiem. W wyniku spłaty cudzej wierzytelności wobec Banku przez osobę trzecią, spłacający dług z mocy prawa nawiązuje stosunek prawny z dłużnikiem. Stosunek prawny nie powstaje zatem w następstwie umowy między dłużnikiem czy dotychczasowym wierzycielem. Równocześnie też w wyniku tych zdarzeń wierzyciel nie przenosi na rzecz dłużnika żadnych środków pieniężnych, co odróżnia wyraźnie system cash-pool od pożyczki (nie następuje bezpośredni transfer środków pomiędzy rachunkami Uczestników systemu cash-pool - operacje zerowania sald są wykonywane przez Bankowe Konto Spłaty, należące do Banku będącego pośrednikiem w rozliczeniach związanych z subrogacją).

Zdaniem Spółki należy uznać, że w opisanym stanie faktycznym w ogóle nie można mówić o pożyczce, a zatem porównując stan faktyczny ze stanem prawnym, w szczególności z powyżej przytoczonymi przepisami dotyczącymi niedostatecznej kapitalizacji nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p. Powyższe stanowisko potwierdza również dotychczasowa praktyka organów podatkowych.

W interpretacji indywidualnej z dnia 30 grudnia 2014 r. Minister Finansów, z upoważnienia którego działał Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie, uznał stanowisko Skarżącej za nieprawidłowe.

Minister stwierdził, że umowa cash-poolingu jest formą efektywnego zarządzania środkami finansowymi, stosowaną przez podmioty należące do jednej grupy kapitałowej, lub podmioty powiązane ekonomicznie w jakikolwiek inny sposób. Sprowadza się ona do koncentrowania środków pieniężnych z jednostkowych rachunków poszczególnych podmiotów na wspólnym rachunku grupy (rachunek główny) i zarządzaniu zgromadzoną w ten sposób kwotą, przy wykorzystaniu korzyści skali. Pozwala to na kompensowanie przejściowych nadwyżek, wykazywanych przez jedne z podmiotów z przejściowymi niedoborami zaistniałymi u innych podmiotów. Dzięki temu dochodzi do minimalizowania kosztów kredytowania działalności podmiotów z grupy poprzez kredytowanie się przy wykorzystaniu środków własnych grupy. W ramach porozumienia cash-poolingu uczestnicy wskazują podmiot organizujący cash-pooling i zarządzający systemem, tzw. pool leadera (agenta), którym może być wyspecjalizowany bank, jak również jednostka z grupy. Zarządzający systemem w ramach umowy zapewnia dla wszystkich uczestników systemu środki finansowe na pokrycie sald ujemnych, a w przypadku wystąpienia sald dodatnich na rachunkach uczestników to na jego rachunek trafiają środki finansowe.

Organ odwołał się następnie do treści art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p. Podkreślił, że ograniczeniom przewidzianym w powyższej regulacji podlegają odsetki od pożyczek udzielanych spółce (pożyczkobiorcy) przez określoną grupę podmiotów (pożyczkodawców), tj.: 1) wspólnika posiadającego nie mniej, niż 25% udziałów w kapitale zakładowym spółki, 2) wspólników posiadających łącznie co najmniej 25% udziałów w kapitale zakładowym spółki, 3) spółkę - siostrę, jeżeli w obydwu spółkach (pożyczkodawcy i pożyczkobiorcy) ten sam wspólnik posiada co najmniej 25% udziałów. W przypadku przekroczenia przez spółkę (pożyczkobiorcę) wskaźnika zadłużenia, ustalonego jako trzykrotność wartości jej kapitału zakładowego, odsetki od pożyczek zaciągniętych od podmiotów wskazanych powyżej nie będą stanowiły kosztów uzyskania przychodów w części, w jakiej kwota pożyczki przekracza ten wskaźnik.

Minister stwierdził dalej, że wysokość zadłużenia, decydującą o wystąpieniu ograniczeń w zaliczeniu odsetek od pożyczki do kosztów uzyskania przychodów, ustala się biorąc pod uwagę: 1) zadłużenie spółki wobec jej wspólników posiadających bezpośrednio co najmniej 25% udziałów spółki, 2) zadłużenie spółki wobec podmiotów posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale tych wspólników (tj. pośrednich wspólników spółki). Organ wskazał przy tym na treść art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p.

Minister wskazał następnie, że polskie przepisy prawa cywilnego nie zawierają regulacji odnoszących się do umowy cash-poolingu. Stąd też umowę taką zaliczyć należy do umów nienazwanych na gruncie polskich przepisów prawa cywilnego. Tym niemniej cechą takiej umowy jest to, że jeden z podmiotów (uczestnik umowy) przekazuje własne środki finansowe innemu podmiotowi (innemu uczestnikowi umowy), celem pokrycia przez ten inny podmiot zobowiązań pieniężnych. Otrzymane przez podmiot środki finansowe podlegają zwrotowi wraz z wynagrodzeniem za korzystanie z tych środków, określonym w formie odsetek. Nawet zatem w przypadku, gdy umowa cash-poolingu polega na konwersji długu pomiędzy podmiotami w niej uczestniczącymi czy subrogacji (jak ma to miejsce na gruncie opisanego zdarzenia przyszłego), faktycznym jej celem jest udostępnianie środków pieniężnych pomiędzy podmiotami z grupy oraz osiąganie przez te podmioty korzyści w postaci odsetek. Istotą natomiast zobowiązania wynikającego z umowy pożyczki jest przejście prawa własności przedmiotu pożyczki na pożyczkobiorcę oraz zobowiązanie pożyczkobiorcy do zwrotu, czyli do przeniesienia własności takiego samego przedmiotu na pożyczkodawcę.

W ocenie Ministra opisana we wniosku Spółki umowa cash-poolingu wypełnia zatem przesłanki zaliczenia jej do umowy pożyczki zdefiniowanej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. W przedmiotowej sprawie mamy bowiem do czynienia z przekazywaniem środków pieniężnych pomiędzy podmiotami (uczestnikami), przy jednoczesnym zobowiązaniu do zwrotu danych środków oraz uzyskiwaniu w związku z tym określonego wynagrodzenia w postaci odsetek. Tym samym, w sytuacji, gdy Spółka będzie wykazywała saldo debetowe, a także łączna wartość zadłużenia wobec podmiotów wskazanych w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. przekroczy trzykrotność wartości kapitału zakładowego Spółki, wówczas w odniesieniu do odsetek wypłacanych w związku z uczestnictwem w strukturze cash-poolingu znajdą zastosowanie ograniczenia w zakresie niedostatecznej kapitalizacji. Jeżeli natomiast w momencie zapłaty odsetek Spółka będzie wykazywała saldo dodatnie (kredytowe) oraz nie będzie zadłużona - powyżej określonego w ww. przepisach pułapu - wobec podmiotów powiązanych, bowiem zadłużenie wobec tych podmiotów już spłaciła, przepisy o niedostatecznej kapitalizacji nie będą miały zastosowania.

W ocenie Ministra stanowisko Spółki było zatem nieprawidłowe, gdyż w kontekście przedstawionej struktury cash-poolingu, nie można było wykluczyć okoliczności stosowania art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p. z uwagi na brzmienie art. 16 ust. 7b tej ustawy.

Minister stwierdził ponadto, że formułując rozstrzygnięcie dokonał analizy orzecznictwa organów podatkowych (interpretacji indywidualnych) odnoszących się do podobnych stanów faktycznych/zdarzeń przyszłych, w tym interpretacji powołanych przez Spółkę, uwzględniając jednak przede wszystkim naczelną zasadę dotyczącą instytucji interpretacji indywidualnej, tj. zasadę praworządności wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP, której odzwierciedleniem na gruncie prawa podatkowego jest norma prawna określona w art. 120 (w zw. z art. 14h) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.) - dalej "O.p.". Ze względów wskazanych w uzasadnieniu Minister nie podzielił stanowiska zawartego w powołanych przez Spółkę interpretacjach. Stwierdził, że jego stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Minister Finansów, w odpowiedzi z dnia 19 lutego 2015 r., na skierowane przez Skarżącą wezwanie do usunięcia naruszenia prawa z dnia 16 stycznia 2015 r., stwierdził brak podstaw do zmiany powyższej interpretacji indywidualnej.

W skardze z dnia 17 marca 2015 r. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości powyższej interpretacji, zarzucając naruszenie:

1) art. 14c § 1 w związku z art. 14b § 1 i 3 O.p., poprzez przedstawienie w interpretacji oceny prawnej stanowiska Skarżącego w oparciu o zrekonstruowany opis zdarzenia przyszłego, który nie pokrywa się z opisem przedstawionym we wniosku o wydanie interpretacji;

2) art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., poprzez jego błędną wykładnię, co skutkowało niewłaściwym zastosowaniem w przedmiotowej sprawie przepisów art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 tej ustawy.

Zdaniem Skarżącej - wbrew twierdzeniom Ministra, w przedmiotowej sprawie nie będzie dochodziło do przekazywania środków pieniężnych pomiędzy podmiotami z Grupy, wraz z zobowiązaniem się do zwrotu środków przez spółkę, która na koniec dnia roboczego posiada saldo ujemne. Jak bowiem wskazała Spółka, cash-pooling opiera się na umowie o zarządzanie płynnością finansową. Jest to więc usługa bankowa, świadczona przez Bank występujący w roli usługodawcy. Rolą omawianego produktu bankowego jest polepszenie płynności finansowej należących do Grupy podmiotów i zmniejszenie kosztów finansowania zewnętrznego. Podmioty z Grupy, w tym Skarżąca, są tu więc usługobiorcami. Każdy uczestnik systemu ma przyznany przez Bank limit kredytu dziennego, zaś dzienna spłata będzie solidarnie poręczona przez wszystkie podmioty uczestniczące w cash-poolingu. Nie będzie istniała przy tym jakakolwiek umowa pomiędzy samymi podmiotami z Grupy (bez udziału Banku), w której jedna spółka pełniłaby rolę świadczeniodawcy, a druga świadczeniobiorcy w zakresie usług finansowych.

Według Spółki na koniec dnia roboczego Bank dokonuje wyzerowania każdego z rachunków bankowych prowadzonych indywidualnie dla poszczególnych spółek. Ma to miejsce na podstawie upoważnienia udzielonego przez każdego z uczestników na rzecz Banku. Nie znajdowało więc podstawy twierdzenie Ministra, jakoby w przedmiotowej sprawie dochodzić będzie do przekazywania środków pomiędzy podmiotami, z których jeden posiada saldo dodatnie na rachunku, a drugi saldo ujemne. To bowiem Bank wykorzystuje salda dodatnie posiadane w określonym dniu przez podmioty z Grupy w celu pokrycia zadłużenia innych uczestników systemu. Podstawą do takiej spłaty są jednakże ustanowione na rzecz Banku poręczenia spłaty zobowiązań obciążających uczestników wykazujących w określonym dniu salda ujemne.

W opinii Skarżącej w zaskarżonej interpretacji organ wykroczył poza opis przedstawionego zdarzenia przyszłego. Trzeba bowiem wskazać, że uregulowanie sald ujemnych nie będzie wynikać ze zlecenia złożonego przez posiadaczy rachunków wykazujących salda dodatnie, lecz z poręczenia udzielonego przez spółki z Grupy na rzecz Banku. Poręczenie to ma charakter solidarny i pochodzić będzie od wszystkich uczestników systemu. Nie można przy tym z góry ustalić, która ze spółek w danym dniu będzie posiadała na swym rachunku saldo dodatnie, co może stanowić przesłankę do faktycznego wykonania funkcji poręczyciela. Co więcej, uregulowanie zobowiązania z tytułu salda ujemnego nie będzie następować poprzez przekazanie środków z rachunku o saldzie dodatnim na rachunek o saldzie ujemnym. Przekazanie środków w celu pokrycia zadłużenia dokonywane będzie bowiem przez Bank, który przelewa środki pieniężne na swoją rzecz, korzystając w tym celu z sald dodatnich uczestników systemu.

Zdaniem Spółki ma tu więc miejsce z mocy samego prawa - a nie wskutek umowy zawartej pomiędzy podmiotami z Grupy - nabycie spłaconej wierzytelności przez uczestnika posiadającego saldo dodatnie, który zobowiązany jest do zapłaty za cudzy dług z uwagi na udzielone poręczenie. Spółka wskazała przy tym na art. 518 § 1 pkt 1 i art. 876 § 1 K.c.

Według Skarżącej opis zdarzenia przyszłego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej nie pokrywa się więc z jego rekonstrukcją przedstawioną w zaskarżonej interpretacji, zawartą w stwierdzeniu, że "w przedmiotowej sprawie mamy bowiem do czynienia z przekazywaniem środków pieniężnych pomiędzy podmiotami (uczestnikami), przy jednoczesnym zobowiązaniu do zwrotu danych środków oraz uzyskiwaniu w związku z tym określonego wynagrodzenia w postaci odsetek". Minister tym samym dokonał samodzielnych ustaleń w zakresie zdarzenia przyszłego, gdy tymczasem był on związany opisem przedstawionym we wniosku o interpretację, naruszając przez to art. 14c § 1 w związku z art. 14b § 1 i 3 O.p.

Spółka nie zgodziła się ponadto z wykładnią przepisów u.p.d.o.p. dokonaną przez Ministra, w szczególności z wykładnią art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Wskazała, że zdefiniowanej w tym przepisie umowy pożyczki nie można utożsamiać z umową cash-poolingu. Ta ostatnia jest bowiem formą zarządzania finansami stosowaną przez podmioty należące do jednej grupy kapitałowej. Istota cash-poolingu sprowadza się do kumulowania sald pieniężnych z jednostkowych rachunków poszczególnych podmiotów na rachunku głównym, celem zmniejszenia finansowania zewnętrznego. W przeciwieństwie do pożyczki, wykorzystanie salda dodatniego celem spłaty zadłużenia podmiotu wykazującego saldo ujemne następuje na podstawie umowy (cash-poolingu), która zawierana jest z jednej strony przez podmioty z Grupy, a z drugiej przez Bank. Nie dochodzi więc, tak jak przy pożyczce, do powstania umownej relacji prawnej pomiędzy spółką posiadającą środki finansowe (saldo dodatnie) i spółką zadłużoną (z saldem ujemnym). Ponadto, w cash-poolingu żadna ze spółek nie zobowiązuje się do przeniesienia na własność innej konkretnej spółki określonej ilości pieniędzy. Żadna ze stron nie zobowiązuje się także do ich zwrotu. Nie można ustalić, jaka konkretnie kwota i na rzecz którego posiadacza rachunku miałaby być w danym dniu przekazana przez inny podmiot z Grupy.

W opinii Skarżącej przywołane w interpretacji wyroki sądów administracyjnych, które miałyby potwierdzać pogląd Ministra są całkowicie odosobnione, a dominująca linia orzecznicza potwierdza stanowisko Spółki.

W odpowiedzi na skargę z dnia 15 kwietnia 2015 r. Minister Finansów podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z normą wynikającą z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie zaś do art. 3 § 2 pkt 4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") takiej kontroli podlegają także pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach.

W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej interpretacji indywidualnej - w zakresie i według kryteriów określonych powołanymi wyżej przepisami - Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Spór w niniejszej sprawie dotyczy umowy cash-poolingu, a w szczególności sporna pomiędzy stronami jest kwestia, czy przepływy środków w ramach cash-poolingu pomiędzy uczestnikami systemu mogą zostać uznane za pożyczki w rozumieniu art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Strony prezentują odmienne stanowisko co do tego, czy koszt odsetek ponoszony przez Spółkę podlega ograniczeniom wynikającym z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. (w ramach stanu prawnego obowiązującego od dnia 1 stycznia 2015 r.).

Odnosząc się do tak zarysowanego sporu powtórzyć wypada, że cash-pooling jest umową nienazwaną, która stanowi formę efektywnego zarządzania środkami finansowymi, stosowaną przez podmioty należące do jednej grupy kapitałowej lub podmioty powiązane ekonomicznie w jakikolwiek inny sposób. Sprowadza się ona do koncentrowania środków pieniężnych z jednostkowych rachunków poszczególnych podmiotów na wspólnym rachunku grupy i zarządzaniu zgromadzoną w ten sposób kwotą, przy wykorzystaniu korzyści skali. Pozwala to na kompensowanie przejściowych nadwyżek wykazywanych przez jedne z podmiotów z przejściowymi niedoborami zaistniałymi u innych podmiotów. Dzięki temu dochodzi do minimalizowania kosztów kredytowania działalności podmiotów z grupy, poprzez kredytowanie się przy wykorzystaniu środków własnych grupy. W ramach porozumienia cash-poolingu uczestnicy wskazują podmiot organizujący i zarządzający systemem, tzw. pool-leadera (lidera, agenta), którym może być wyspecjalizowany bank, jak również jednostka z grupy. Zarządzający systemem w ramach umowy zapewnia dla wszystkich uczestników systemu środki finansowe na pokrycie sald ujemnych, a w przypadku wystąpienia sald dodatnich na rachunkach uczestników, to na jego rachunek trafiają środki finansowe.

Wymaga podkreślenia, że sporne zagadnienie było przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego w orzeczeniach z dnia 30 września 2015 r., sygn. akt II FSK 3137/14 oraz II FSK 2033/14, mocą których uchylono wyroki WSA w Warszawie z dnia 15 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 277/14 oraz WSA w Bydgoszczy z dnia z dnia 19 marca 2014 r. o sygn. akt I SA/Bd 208/14. W wyrokach tych NSA ukształtował nową linię orzeczniczą uznając, że transfery pieniężne w ramach cash-poolingu mieszczą się w definicji "pożyczki", o której mowa w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., wprowadzonej na potrzeby tzw. "cienkiej kapitalizacji". W ocenie NSA: "przekazanie określonej sumy pieniężnej na rachunek pożyczkodawcy (skutkujące uznaniem jego rachunku bankowego) może być kwalifikowane jako wykonanie przez dającego pożyczkę jego zobowiązania. Pożyczkodawca uzyskuje bowiem w takim przypadku wierzytelność - względem banku - o wypłatę sumy pożyczki w formie gotówkowej (czyli wierzytelność o przeniesienie własności znaków pieniężnych), którą to wierzytelność może niejako bez żadnych trudności zrealizować. Istota umowy pożyczki polega bowiem nie tyle na przeniesieniu własności jej przedmiotu na biorącego pożyczkę, ile na stworzeniu prawnej podstawy uzyskania własności przez tego ostatniego (...) Nie powinno budzić wątpliwości, iż w przypadku uczestników umowy posiadających środki finansowe, które nie zostaną ulokowane na lokacie bankowej, lecz posłużą pokryciu niedoborów finansowych innych uczestników umowy, można mówić o udzieleniu tych środków przez nich innym uczestnikom umowy w formie pożyczki w rozumieniu art. 16 ust 7b u.p.d.o.p. (vide: wyrok NSA z dnia 30 września 2015 r. sygn. akt II FSK 2033/14).

Argumenty zaprezentowane przez NSA w ww. wyrokach Sąd orzekający w sprawie w pełni aprobuje i przedstawi je także jako własne w niniejszym uzasadnieniu. Analogiczny pogląd wyraził tutejszy Sąd w wyroku z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 147/15.

Stosownie do art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. - w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania interpretacji - nie uważa się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielonych spółce przez jej udziałowca (akcjonariusza) posiadającego nie mniej niż 25% udziałów (akcji) tej spółki albo udziałowców (akcjonariuszy) posiadających łącznie nie mniej niż 25% udziałów (akcji) tej spółki, jeżeli wartość zadłużenia spółki wobec udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki posiadających co najmniej 25% udziałów (akcji) i wobec innych podmiotów posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale takiego udziałowca (akcjonariusza) osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki - w części, w jakiej pożyczka (kredyt) przekracza tę wartość zadłużenia, określoną na dzień zapłaty odsetek; przepisy te stosuje się odpowiednio do spółdzielni, członków spółdzielni oraz funduszu udziałowego takiej spółdzielni.

Z kolei, w myśl art. 16 ust. 1 pkt 61 u.p.d.o.p., kosztów uzyskania przychodów nie stanowią odsetki od pożyczek udzielonych spółce przez inną spółkę, jeżeli w obu tych podmiotach ten sam wspólnik posiada nie mniej, niż po 25% udziałów (akcji), a wartość zadłużenia spółki otrzymującej pożyczkę (kredyt) wobec wspólników tej spółki posiadających co najmniej 25% jej udziałów (akcji) i wobec innych podmiotów posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale tych wspólników oraz wobec spółki udzielającej pożyczki (kredytu) osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki - w części, w jakiej pożyczka (kredyt) przekracza tę wartość zadłużenia, określoną na dzień zapłaty odsetek; przepisy te stosuje się odpowiednio do spółdzielni, członków spółdzielni oraz funduszu udziałowego takiej spółdzielni.

Wreszcie - stosownie do art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. - przez pożyczkę, o której mowa w ust. 1 pkt 60 i 61 cyt. przepisu, rozumie się każdą umowę, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy; przez pożyczkę tę rozumie się także emisję papierów wartościowych o charakterze dłużnym, depozyt nieprawidłowy lub lokatę. Zgodnie z przytoczoną definicją, przez użyte w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. wyrażenie pożyczka można rozumieć każdą formę zadłużenia funkcjonującą w obrocie gospodarczym. Nie budzi również wątpliwości, że powołany przepis definiuje umowę pożyczki na użytek stosowania normy wynikającej z brzmienia art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy szerzej, niż wynika to z definicji zawartej w kodeksie cywilnym.

Przepisy kodeksu cywilnego nie zawierają regulacji odnoszących się do umowy cash-poolingu. Stąd też słusznie wskazał organ interpretacyjny, że umowę taką zaliczyć należy do umów nienazwanych na gruncie polskich przepisów prawa cywilnego. Tym niemniej cechą takiej umowy jest to, że jeden z podmiotów (uczestnik umowy) przekazuje własne środki finansowe innemu podmiotowi (innemu uczestnikowi umowy), celem pokrycia przez ten inny podmiot zobowiązań pieniężnych. Otrzymane przez podmiot środki finansowe podlegają zwrotowi wraz z wynagrodzeniem za korzystanie z tych środków, określonym w formie odsetek.

W ocenie Sądu, opisana przez wnioskodawcę umowa (usługa) cash-poolingu wypełnia przesłanki zaliczenia jej do umowy pożyczki zdefiniowanej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. W przedmiotowej sprawie mamy bowiem do czynienia z przekazywaniem środków pieniężnych pomiędzy podmiotami (uczestnikami), przy jednoczesnej - wynikającej z logiki struktury zarządzania płynnością finansową - konieczności zwrotu danych środków oraz uzyskiwaniu w związku z tym określonego wynagrodzenia w postaci odsetek. Spółka będzie otrzymywać odsetki w przypadku, gdy zgromadzone przez nią środki będą zasilały strukturę oraz będzie zobowiązana do zapłaty odsetek w sytuacji, gdy saldo ujemne na jej rachunku zostanie wyrównane środkami pochodzącymi ze struktur. Wynika to w sposób jednoznaczny z opisu stanu faktycznego.

Przy czym podkreślić należy, że brak sporządzonych umów pożyczek pomiędzy uczestnikami struktury nie przekreśla możliwości uznania określonych transakcji jako odpowiadających definicji sformułowanej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Przepis ten wprowadza bowiem własną definicję wskazanej umowy na potrzeby przepisów dotyczących tzw. cienkiej kapitalizacji. Warto również zwrócić uwagę, że usługa cash-poolingu stanowi kompleksową usługę finansową, oferowaną przez bank i obejmuje szereg powiązanych ze sobą czynności, mających na celu umożliwienie spółkom należącym do grupy, optymalizację gospodarowania wolnymi środkami finansowymi oraz ograniczenie obciążeń związanych z niedoborami środków finansowych. Faktycznym jej celem jest udostępnianie środków pieniężnych pomiędzy podmiotami z grupy oraz osiąganie przez te podmioty korzyści w postaci odsetek. Jest to zatem rodzaj pożyczek udzielanych pomiędzy podmiotami uczestniczącymi w tym systemie.

Należy także podkreślić, że specyfika systemu cash-poolingu nie oznacza, że nie może on zostać uznany za realizujący znamiona pożyczki w świetle przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Jak już wyjaśniono powyżej, w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z przekazywaniem środków pieniężnych pomiędzy podmiotami, przy jednoczesnym zobowiązaniu do zwrotu danych środków oraz uzyskiwaniu w związku z tym określonego wynagrodzenia w postaci odsetek, co wynika z zasad funkcjonowania przedstawionego systemu. Są to trzy ustawowe (art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p.) przesłanki uznania umowy za pożyczkę i umowa przedstawiona we wniosku o wydanie interpretacji je spełnia.

Bez znaczenia jest także i to, że uczestnicy literalnie zobowiązują się do konsolidowania swoich środków ze środkami innych podmiotów uczestniczących w systemie, a nie do pożyczenia ich konkretnemu uczestnikowi, w wysokości z góry ustalonej, na rzecz określonego podmiotu. Trudno bowiem dojść do innych wniosków w sytuacji, kiedy uczestnik umowy (w tym strona skarżąca) posiada na swoim rachunku saldo ujemne - debet, a drugi uczestnik, posiadający saldo dodatnie, poprzez automatyczne transfery dokona spłaty tego debetu i otrzyma z tego tytułu wynagrodzenie w postaci odsetek. Uczestnik o saldzie ujemnym skorzysta więc ze środków innego uczestnika dysponującego saldem dodatnim celem pokrycia przez tego uczestnika zobowiązań pieniężnych. Jest to nic innego, jak pożyczka pomiędzy tymi podmiotami. Tym samym skarżąca, która w związku z uczestnictwem w systemie posiada saldo ujemne (np. wykorzystuje środki pochodzące z systemu) korzysta ze środków innych podmiotów posiadających saldo dodatnie w celu wyrównania tego salda ujemnego; zamiast korzystania z finansowania zewnętrznego korzysta z finansowania wewnętrznego w ramach grupy. Tego faktu nie można pomijać i wywodzić, jak to czyni Spółka, że transfery środków pieniężnych w ramach cash-poolingu nie będą stanowiły pożyczek w rozumieniu art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Oceny przedstawionego we wniosku stanu faktycznego nie mogą zmienić także argumenty dotyczące: a) braku zobowiązania do przeniesienia określonej ilości pieniędzy na określony w umowie podmiot, b) niewiedza uczestnika, czy środki pieniężne zostaną wykorzystane i w jakiej wysokości oraz przez którego uczestnika, c) braku skonkretyzowania drugiej strony transakcji.

Podkreślenia bowiem wymaga, że zgoda na przeniesienie określonej ilości pieniędzy na określony podmiot została przecież wyrażona poprzez to, że w umowie podano sposób wskazania i ustalenia tego podmiotu. Skoro określono kryteria, a ilość członków grupy jest stała, to z góry wiadomo, kto i w jakim zakresie będzie drugą stroną transakcji. Każdy z uczestników umowy z góry wyrażał w niej zgodę na przekazanie określonej co do sposobu i wysokości wskazanej w umowie kwoty środków. Zgoda na zobowiązanie się, jak i zgoda na zwrot wcale nie muszą być wyrażone wprost. Wystarczy, że można je będzie ustalić na podstawie każdego zachowania się uczestników, jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Takie rozumienie wynika z wykładni użytego w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. określenia "każdą umowę".

W konsekwencji zasadnie stwierdził organ interpretacyjny, że w odniesieniu do odsetek wypłacanych z związku z realizacją umowy cash-poolingu, ograniczenia w zakresie niedostatecznej kapitalizacji wynikające z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. mogą znaleźć zastosowanie. Tym samym w sprawie nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego.

W opinii Sądu postępowanie prowadzone było zgodnie z procedurą przewidzianą w Rozdziale 1a O.p. dotyczącym "Interpretacji przepisów prawa podatkowego". Wydana przez Ministra Finansów interpretacja indywidualna spełnia wymogi określone w art. 14c O.p., gdyż zawiera ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny, wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym, pouczenie o prawie jej zaskarżenia. Przy wydawaniu zaskarżonej interpretacji nie naruszono więc przepisów proceduralnych, ujętych w Rozdziale 1a Działu II Ordynacji podatkowej.

Z powyższych względów Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.