Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 489/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2017-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6160 Ochrona gruntów rolnych i leśnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 124 ust. 1-4
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 1, art. 4 pkt 16, 17, art. 5 ust. 1, art. 22 ust. 1 i ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2015 poz 909
law: Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa WSA Piotr Godlewski /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2017 r. sprawy ze skarg R. D. i W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie rekultywacji działek -skargi oddala-


UZASADNIENIE

II SA/Rz 489/17

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi R. D. i W. D. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO lub Kolegium) z [...] marca 2017 r. Nr [...], dotycząca umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie rekultywacji działek.

Z jej uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy wynika, że Z. P. - pełnomocnik I. P. oraz W. D. - pełnomocnik R. D. [...] lipca 2011 r. wystąpili z wnioskiem o wydanie decyzji o kierunkach rekultywacji działek o numerach ewidencyjnych 1022/2, 1022/3, 321, 151, 156, 157, 158, 160, 166 i 167 w obr. [...] R. – B. i terminie jej wykonania, w związku z prowadzeniem robót na trasie rurociągów dla zadania pn.: "Zagospodarowanie złoża gazu ziemnego [...]".

Po wszczęciu postępowania w sprawie rekultywacji działek nr 156, 157 i 158, Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] sierpnia 2015 r. ([...]) umorzył w całości – jako bezprzedmiotowe - postępowanie administracyjne w sprawie rekultywacji działek o nr 156, 157/2 i 158. Wskutek odwołania I. P. oraz R. D., decyzja ta została uchylona decyzją Kolegium z dnia [...] lutego 2016 r. ([...]), a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia.

W jego wyniku Prezydent M. [...] decyzją z [...] maja 2016 r.

Nr [...] wydaną na podstawie art. 104 i art. 105 § 1 ustawy z dnia

14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r.,

poz. 23, dalej: K.p.a.) – po rozpatrzeniu wniosku W. D. i I. P. o rekultywację działki nr 156 oraz wniosku R. D. i W. D. o rekultywację działek nr 157 (obecnie 157/2) i 158 - ponownie umorzył w całości jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie rekultywacji tych działek.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że A S.A. w [...] Oddział w [...] (dalej: A S.A.) na działkach m. in. nr 156, 157 i 158 obr. [....] R. – B. wybudowało na podstawie pozwolenia na budowę Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w [...] z dnia [...] września 1995 r. znak: 512/11/95 gazociągi kopalniane i metanolociągi łączące odwierty z ośrodkiem zbioru gazu. Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. Nr [...], sprostowaną postanowieniem z [...] marca 2006 r., Prezydent M. [...] na podstawie art. 124 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm., dalej: u.g.n.) orzekł o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości położonych w R. w dzielnicy D. – Z. poprzez zezwolenie na założenie i przeprowadzenie sieci gazociągów przesyłowych m.in. na nieruchomościach odpowiadającym obecnym działkom nr 156, 157/2 i 158

w obr. [...]. Organ zaznaczył, że ww. przepis stanowi szczególny rodzaj wywłaszczenia polegający na ograniczeniu prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego poprzez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości różnego rodzaju przewodów i urządzeń służących do przesyłania płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej

i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów

i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody. W decyzji tej stwierdzono fakt wielokrotnego przeprowadzenia negocjacji z właścicielami działek.

Organ I instancji wskazał, że A S.A. nie występowała z wnioskiem o ustalenie kierunku i terminu wykonania rekultywacji gruntów - w trybie ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, lecz uzyskała decyzję o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości poprzez zezwolenie na założenie i przeprowadzenie sieci gazociągów przesyłowych, w oparciu o art. 124 u.g.n. Natomiast analiza pisma A S.A. z [...] października 2011 r. ([...]) oraz z [...] stycznia 2015 r. ([...]) wraz z dołączoną dokumentacją fotograficzną oraz oględziny terenu podczas rozprawy administracyjnej w dniu [...] marca 2015 r. wykazały, że teren działek nr 156, 157/2 i 158 po pracach budowlano montażowych realizowanych przez A S.A. został wyrównany i przywrócony do należytego stanu i porządku. Wobec powyższego działki te nie są gruntami zdegradowanymi i zdewastowanymi, które wymagałyby rekultywacji w myśl przepisów o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Powyższe uzasadnia umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego.

Odwołanie od tej decyzji złożyła W. D. wskazując, że nie zostały przeprowadzone i zgromadzone wszystkie dowody w sprawie, między innymi nie powołano biegłego i nie przeprowadzono oględzin w terenie. Ponadto organ nie wyjaśnił stronom w sposób wystarczający przesłanek którymi kierował się przy wydawaniu decyzji.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] marca 2017 r. – na podstawie

art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. - SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Powołując się na instytucję umorzenia postępowania wskazało, że w sprawie inwestycji A S.A. zapadły już wyroki, tj. NSA Ośrodka Zamiejscowego

w Rzeszowie z dnia 4 grudnia 2000 r. SA/Rz 1156/00, WSA w Rzeszowie z dnia

12 maja 2011 r. SA/Rz 824/10 oraz NSA z dnia 6 marca 2014 r. I OSK 3016/13.

W wyroku z 4 grudnia 2000 r. Sąd wskazał, że w sprawie z wniosku A S.A. chodzi o wydanie zezwolenia na założenie i przeprowadzenie przez nieruchomości należące do innych osób podziemnych przewodów i urządzeń służących do przesyłania gazu, a tego rodzaju czynności mieszczą się w hipotezie art. 70 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Tym samym NSA odrzucił odmienny pogląd wywodzony z art. 88 ustawy Prawo geologiczne i górnicze i uznał, że przepis ten nie ma zastosowania w sprawie. Zaznaczył też, że

w rozpatrywanej sprawie chodzi o możliwość przesyłania już wydobytego gazu za pomocą przewodów do centrum, w których zostanie on poddany właściwej przeróbce, a następnie "eksmitowany" do dalszego wykorzystania zgodnie

z przeznaczaniem energetycznym tej kopaliny.

Jak zaznaczyło Kolegium, zgodnie z art. 124 ust. 4 u.g.n., na osobie lub jednostce organizacyjnej występującej o zezwolenie ciąży obowiązek przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego niezwłocznie po założeniu lub przeprowadzeniu ciągów, przewodów i urządzeń. Taki obowiązek spoczywał na A S.A.

SKO podało, że w jego ocenie zarzuty dotyczące sposobu prowadzenia postępowania przez organ I instancji nie znajdują potwierdzenia w zebranym

w sprawie materiale dowodowym. W dniu [...] marca 2015 r. odbyła się rozprawa administracyjna połączona z oględzinami terenu. Podczas rozprawy administracyjnej Z. P. odmówił wejścia na teren działek nr 157/2, 156 i 158 w celu dokonania ich oględzin, argumentując m.in., że nie posiada wiedzy, uprawnień i stosownej odzieży BHP do poruszania się na terenie zakładu górniczego. Natomiast w piśmie z [...] marca 2015 r. A S.A przedstawiło stanowisko po odbytej rozprawie, wskazując, że teren po pracach budowlano montażowych na działkach nr 156, 157 (obecnie 157/2) i 158 po wykonaniu prac budowlanych w 2011 r. został przywrócony do należytego stanu i porządku, przez co możliwe jest jego użytkowanie przez właścicieli działek w sposób poprzedzający wspomniane prace. A S.A. poinformowało również, że rozlana substancja o zabarwieniu brunatno-czarnym zaobserwowana podczas rozprawy administracyjnej nie pochodzi z gazociągów, nie pozostaje z nimi w żadnym związku, jak również nie jest związana z ich budową przed ponad trzema laty oraz że tablice informacyjne sugerujące rzekome zagrożenie wynikające z przebywania na tym terenie nie zostały umieszczone przez A S.A. i powinny zostać usunięte. W powyższym piśmie A S.A. stwierdziło również, że prowadzone postępowanie administracyjne w sprawie rekultywacji działek o numerach ewidencyjnych 156, 157/2 i 158 jest bezprzedmiotowe, gdyż po wykonaniu montażu gazociągów działki zostały przywrócone do stanu poprzedniego, a jednocześnie nie zachodzi potrzeba ich rekultywacji, przynajmniej na obecnym etapie, czyli w trakcie eksploatacji gazociągów.

Kolegium podkreśliło, iż zgodnie z art. 4 pkt 18 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r.

o ochronie gruntów rolnych i leśnych, ilekroć w ustawie jest mowa o rekultywacji gruntów, rozumie się przez to nadanie lub przywrócenie gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym wartości użytkowych lub przyrodniczych przez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb, umocnienie skarp oraz odbudowanie lub zbudowanie niezbędnych dróg. Wg art. 4 pkt 16 tej ustawy, grunty zdegradowane to grunty, których rolnicza lub leśna wartość użytkowa zmalała,

w szczególności w wyniku pogorszenia się warunków przyrodniczych albo wskutek zmian środowiska oraz działalności przemysłowej, a także wadliwej działalności rolniczej. W myśl natomiast pkt 17 tego artykułu, grunty zdewastowane to grunty, które utraciły całkowicie wartość użytkową w wyniku przyczyn o których mowa

w pkt 16.

Kolegium podzielając stanowisko organu I instancji podkreśliło, że A S.A. nie występowała z wnioskiem o ustalenie kierunku i terminu wykonania rekultywacji gruntów w trybie ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, lecz uzyskało decyzję Prezydenta M. [...] z dnia [...] kutego 2006 r. Nr [...] o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości poprzez zezwolenie na założenie i przeprowadzenie sieci gazociągów przesyłowych w oparciu o art. 124 u.g.n. Analiza zgromadzonej dokumentacji (w tym fotograficznej) wykazała, że teren działek nr 156, 157/2 i 158 po pracach budowlano montażowych - realizowanych przez A S.A. - został wyrównany i przywrócony do należytego stanu i porządku. Działki te zatem nie są gruntami zdegradowanymi i zdewastowanymi, które wymagałyby rekultywacji w myśl przepisów o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Zdaniem SKO, w tak ustalonych okolicznościach decyzja organu I instancji jest zgodna z obowiązującym prawem.

Skargę na opisaną decyzję Kolegium z [...] marca 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożył R. D. - reprezentowany przez adw. M. K. oraz W. D.

R. D. zawnioskował o uchylenie decyzji organów obu instancji

i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił brak rozpoznania przedmiotu postępowania, brak poczynienia ustaleń w zakresie wskazanym przez wnioskodawcę, brak przeprowadzenia badania gruntu, który został zdegradowany przez działalność [...].

Wskazał, że rekultywację w zakresie działki objętej postępowaniem powinno się prowadzić jak dla terenu górniczego, gdyż jest on objęty planem ruchu Zakładu Górniczego [....]. Umieszczone w ziemi rury są rurami przedsiębiorcy górniczego związanymi z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą i stanowią część Zakładu. Powołując się na art. 6 pkt 10 ustawy z 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze wskazał, że przywrócenie stanu poprzedniego będzie mogło mieć miejsce po zakończeniu działalności górniczej. Powyższe określono we wniosku, który dotyczył przywrócenia wartości nieruchomości po zakończeniu działalności górniczej z określeniem terminu przeprowadzenia tych czynności

i wyznaczenia kierunku rekultywacji. Skarżący zarzucił, że organ przytoczył jedynie przepisy dotyczące rekultywacji gruntów, natomiast nie zbadał, czy grunty te uległy degradacji i zdewastowaniu. W ocenie skarżącego działanie KGZ [...] wypełniło przesłanki wskazane w art. 4 pkt 16 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych.

W. D. zarzuciła natomiast wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, a mianowicie "art. 7, art. 8, art. 77, art. 80, art. 107, art. 10 oraz art. 21 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, poprzez oparcie się wyłącznie na jego literalnej wykładni, bez wskazania na jakich danych i z jakiego okresu pochodzących, niezgodnych ze stanem prawnym i faktycznym zapisów ksiąg wieczystych oraz prawomocnych wyroków sądów administracyjnych".

Powołując się na przepisy rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego

i Budownictwa z 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków, w tym jego § 44 podniosła, że obowiązkiem organu – tu Prezydenta M. [...] – jest utrzymywanie ewidencji w aktualizacji. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ

I instancji dopuścił się zaniedbania poprzez zaniechanie aktualizacji ewidencji, zaś SKO to "toleruje". W dalszej części wskazała, że uznanie rekultywacji za zakończoną wymaga wiedzy specjalistycznej, którą posiada rzeczoznawca. Powołując się na

art. 22 ust. 1 pkt 1, art. 4 pkt 15 i art. 28 ust. 5 ustawy podała, że stopień ograniczenia lub utraty wartości gruntu powinien być ustalony na podstawie dwóch odrębnych opinii. Wymóg ten odnosi się również do decyzji o uznaniu rekultywacji gruntów za zakończoną. Jedną z przesłanek decyzji o zakończeniu rekultywacji po pracach budowlanych technologicznych urządzeń zakładu górniczego, zgodnie

z pozwoleniem budowlanym z [...] września 1995 r., jest orzeczenie co do zdolności produkcyjnej gruntów. W. D. wskazała, że grunt rekultywowany nadal pozostaje gruntem zajętym pod działalność gospodarczą zakładu górniczego Kopalni [...] w R. Tymczasem wykonanie rekultywacji podlega kontroli instancyjnej (art. 22 ust. 1 pkt 14). Zwróciła uwagę na nieprawidłowe działania orzekających w sprawie organów obu instancji, zarzucając brak w aktach dokumentacji na którą powołuje się organ. Zawnioskowała też o zwrot kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności lub niezgodności z prawem, gdy dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione

w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach.

Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w opisanym powyżej zakresie Sąd wskazanych uchybień nie stwierdził. Istotą sprawy pozostaje ustalenie, czy wobec wniosku W. D. i I. P. o rekultywację terenu działek nr 156, 157/2 i 158 położonych w obr. [...] R. – B. związanych z zagospodarowaniem złoża gazu ziemnego Z., prawidłowo organy administracji umorzyły wszczęte w tym zakresie postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe.

Zwrócenia uwagi wymaga, że już piśmie inicjującym postępowanie (oznaczonym datą [...] lipca 2011 r.), wnioskodawczynie wniosły o wydanie decyzji o kierunkach rekultywacji i terminie jej wykonania "zgodnie z ustawą o ochronie gruntów rolnych art. 22 oraz ustawą o odpadach art. 13 oraz zgodnie z przepisami ustawy z dnia

27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska i innych", wskazując przy tym, że

w myśl art. 20 ust. 3 pierwszej z wymienionych ustaw, rekultywację

i zagospodarowanie gruntów planuje się, projektuje i realizuje na wszystkich etapach działalności przemysłowej. Taka redakcja wniosku nie pozostawiała wątpliwości co do wyznaczonych nim przez osoby wnioskujące ram postępowania i podstawy prawnej, w oparciu o które oczekiwały one stosownego rozstrzygnięcia.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych

i leśnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 909 ze zm., dalej: u.o.g.r.l.), reguluje ona zasady ochrony gruntów rolnych i leśnych oraz rekultywacji i poprawiania ich wartości użytkowej. Wg definicji ustawowej, grunty zdegradowane to takie, których rolnicza lub leśna wartość użytkowa zmalała, w szczególności w wyniku pogorszenia się warunków przyrodniczych, albo wskutek zmian środowiska oraz działalności przemysłowej, a także wadliwej działalności rolniczej (art. 4 pkt 16). Grunty zdewastowane zaś to grunty, które utraciły całkowicie wartość użytkową w wyniku przyczyn, o których mowa w pkt 16 (art. 4 pkt 17). Rekultywacja gruntów, w myśl

art. 4 pkt 18, oznacza zaś nadanie lub przywrócenie gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym wartości użytkowych lub przyrodniczych przez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb, umocnienie skarp oraz odbudowanie lub zbudowanie niezbędnych dróg.

Decyzje starosty jako organu właściwego w sprawach ochrony gruntów rolnych

(art. 5 ust. 1) wydawane w sprawach rekultywacji i zagospodarowania określają stopień ograniczenia lub utraty wartości użytkowej gruntów, osobę obowiązaną do rekultywacji gruntów, kierunek i termin wykonania rekultywacji gruntów oraz uznanie rekultywacji gruntów za zakończoną. W odniesieniu do działalności górniczej decyzja ta jest wydawana po zasięgnięciu opinii dyrektora właściwego terenowo okręgowego urzędu górniczego (art. 22 ust. 1 i ust. 2 pkt 1).

O ile zatem na podstawie znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy wypisów z ewidencji gruntów dla przedmiotowych działek należy stwierdzić, że co do zasady mają one charakter rolny, należy w pierwszej kolejności ustalić, czy grunty te w ogóle podpadają pod przepisy u.o.g.r.l. i mają związek z działalnością górniczą,

a więc czy skarżący zasadnie domagają się w jej trybie dokonania ich rekultywacji.

Zdaniem strony skarżącej, rekultywację w zakresie działek objętych postępowaniem powinno się prowadzić jak dla terenu górniczego, gdyż jest on objęty planem ruchu Zakładu Górniczego [...] (umieszczone w ziemi rury są rurami przedsiębiorcy górniczego związanymi z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą i stanowiącą część ZG [...]).

Z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy wynika jednak, że na przedmiotowych działkach na podstawie pozwolenia na budowę udzielonego decyzją Dyrektora OUG w [...] z dnia [...] września 1995 r. Nr [...] A S.A. wykonało prace ziemne polegające na przeprowadzeniu sieci gazociągów przesyłowych (decyzją Wojewody [...] z dnia [...] marca 1993 r. [...] ustalono lokalizację inwestycji pn. "Zagospodarowanie istniejących odwiertów eksploatacyjnych oraz budowa gazociągów kopalnianych i metanolociągów łączących odwierty z ośrodkiem odbioru gazu dla Kopalni Gazu Ziemnego [...] w R."). Decyzją zaś Prezydenta M. [...] z dnia [...] lutego 2006 r. Nr [...] orzeczono o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości położonych w R. w dzielnicy D. – Z. poprzez zezwolenie na założenie i przeprowadzenie sieci gazociągów przesyłowych; decyzja ta obejmowała m.in. związane z przedmiotem niniejszego postępowania działki odpowiadające obecnym działkom nr 156, 157/2 i 158 położonym w obr. [...] R. – B.

To co jednak w okolicznościach sprawy wymaga wyraźnego podkreślenia jako kluczowe dla jej rozstrzygnięcia i na co zresztą zwróciły uwagę orzekające w sprawie organy, to fakt, że decyzja ta została wydana na podstawie art. 124 ust. 1, 2 i 3 u.g.n.; zgodnie z ust. 1 tego artykułu, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania

z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody. Ograniczenie następuje zgodnie z planem miejscowym, a w przypadku braku planu, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego. W uzasadnieniu decyzji Prezydenta wskazano przy tym, że cel realizacji inwestycji dla której została wydana decyzja lokalizacyjna, mieści się w katalogu celów publicznych wskazanych w art. 6 pkt 2 u.g.n.

WSA w Rzeszowie dokonując kontroli decyzji Wojewody z dnia [...] października 2006 r. Nr [...] (utrzymującej w opisanym zakresie w mocy decyzję Prezydenta z [...} lutego 2006 r.), wyrokiem z dnia 12 maja 2011 r.

II SA/Rz 824/10 (kserokopia w aktach administracyjnych sprawy) oddalił skargę

w zakresie odnoszącym się do wskazanych działek (NSA wyrokiem z dnia 6 marca 2014 r. I OSK 3016/13 oddalił wniesioną od tego wyroku skargę kasacyjną).

W uzasadnieniu tego wyroku WSA powołał się na związany bezpośrednio z niniejszą sprawą wcześniejszy wyrok NSA OZ w Rzeszowie z dnia 4 grudnia 2000 r. SA/Rz 1156/00 (uchylający decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 1995 r.

Nr [...] w przedmiocie zezwolenia na wejście w teren) oraz wynikające

z niego wiążące wskazanie (art. 153 P.p.s.a.) co do dopuszczalności drogi administracyjnej w sprawie z wniosku A o wydanie zezwolenia na założenie

i przeprowadzenie przez nieruchomości należące do innych osób podziemnych przewodów i urządzeń służących do przesyłania gazu, które to czynności mieściły się w hipotezie stojącego u podstaw kontrolowanej decyzji art. 70 ust. 1 ustawy z dnia

29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (obowiązującej do 31 grudnia 1997 r.). Tym samym Sąd ten odrzucił odmienny pogląd wywodzony z art. 88 obowiązującej wówczas ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze (stanowiący, że jeżeli cudza nieruchomość lub jej część jest niezbędna do wykonywania działalności regulowanej ustawą, przedsiębiorcy służy roszczenie o ograniczenie prawa własności tej nieruchomości lub jej części za wynagrodzeniem), uznając, że przepis ten nie ma zastosowania

w sprawie, bowiem odnosi się do wykonywania działalności regulowanej tą ustawą,

a jego zapis koresponduje z treścią jej art. 1, określającym zakres przedmiotowy ustawy, obejmując wykonywanie prac geologicznych, wydobywanie kopalin ze złóż

i ich ochronę. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie chodzi o możliwość przesyłania już wydobytego gazu za pomocą przewodów do centrum, w którym zostanie on poddany właściwej przeróbce, a następnie wyemitowany do dalszego wykorzystania zgodnie z przeznaczeniem energetycznym tej kopaliny. Art. 124 ust. 1 u.g.n. posługuje się ogólnym określeniem "przewodów i urządzeń do przesyłania gazu", zatem kwestia charakteru gazociągu, a w konsekwencji związania prawomocnym wyrokiem SA/Rz 1156/00, czyni bezskutecznymi wywody skargi eksponujące nakaz uwzględniania przepisów Prawa geologicznego i górniczego przez orzekające w sprawie organy.

Jak wskazał WSA w dalszej części uzasadnienia wyroku II SA/Rz 824/10, zakres dopuszczalnego ograniczenia prawa własności nieruchomości skarżących wyznaczały ustalenia nadal obowiązującej decyzji lokalizacyjnej Wojewody [...] z 23 marca 1993 r., przy czym zmiany związane z podziałem

i zmianą numeracji działek, czy też przejściem prawa ich własności na inne osoby nie miały wpływu na ocenę dotyczącą obowiązywania w rozpatrywanej sprawie drogi administracyjnej. Nie doszło też do zmiany stanu prawnego, bowiem zakres przedmiotowy art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości obowiązujący w dacie wydania objętej kontrolą Sądu w ramach wyroku NSA OZ w Rzeszowie z dnia z 4 grudnia 2000 r. SA/Rz 1156/00 decyzji Wojewody z dnia [...] czerwca 1995 r. jest tożsamy z zakresem przedmiotowym obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji Wojewody z dnia [...] października 2006 r. art. 124 ust. 1 u.g.n. (art. 70 ust. 1 wskazanej ustawy stanowił, że zakładanie i przeprowadzanie na nieruchomościach, zgodnie z decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń technicznych łączności i sygnalizacji, a także innych podziemnych lub nadziemnych urządzeń technicznych niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, wymagało zezwolenia rejonowego organu rządowej administracji ogólnej).

Sąd rozpoznający sprawę objętą obecnie wniesioną skargą R. D. i W. D. w pełni podziela stanowisko wyrażone w wyroku II SA/Rz 824/10, że w sprawie nie zaistniały okoliczności wyłączające związanie przedstawioną wyżej oceną prawną wynikającą z wyroku NSA OZ w Rzeszowie z dnia 4 grudnia 2000 r. SA/Rz 1156/00.

Oznacza to, że wobec nie budzącego żadnych wątpliwości ograniczenia sposobu korzystania z działek nr 156, 157/2 i 158 na podstawie art. 124 ust. 1, 2 i 3 u.g.n., brak jest uzasadnionych przesłanek do wywodzenia podstaw żądania usunięcia wynikłych z tego skutków (w tym przeprowadzenia ich rekultywacji) w trybie u.o.g.r.l. Przepisy u.g.n. zawierają bowiem w tym względzie samodzielną regulację, stanowiąc w art. 124 ust. 4, że na osobie lub jednostce organizacyjnej występującej

o zezwolenie ciąży obowiązek przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego, niezwłocznie po założeniu lub przeprowadzeniu ciągów, przewodów i urządzeń,

o których mowa w ust. 1.; jeżeli przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego jest niemożliwe albo powoduje nadmierne trudności lub koszty, stosuje się odpowiednio przepis art. 128 ust. 4.

W tej sytuacji wszelkie zarzuty skargi nakierowane na brak możliwości zastosowania przepisów u.g.n. i wskazujące na brak rozpoznania przedmiotu postępowania (w tym prowadzenia rekultywacji jak dla terenu górniczego), brak poczynienia niezbędnych ustaleń (czy wskazane grunty uległy degradacji i zdewastowaniu, z planu ruchu Zakładu Górniczego [...], operatu wodnoprawnego dla wskazanego terenu,

z opinii rzeczoznawców co do rozmiaru ograniczenia wartości użytkowej gruntów oraz co do zdolności produkcyjnej gruntów) - czy to ze wskazaniem na przepisy u.o.g.r.l. czy też innych regulacji (ustawy Prawo geologiczne i górnicze, ustawy

o odpadach, ustawy Prawo ochrony środowiska) - nie mogły być przez Sąd uwzględnione. Skuteczności nie sposób też przypisać zarzutom wskazującym na rzekomy brak aktualności zapisów w ewidencji gruntów i księgach wieczystych wskazanych działek, jako nie uwzględniających dotyczących ich prawomocnych wyroków sądów administracyjnych.

Wyraźnego podkreślenia wymaga przy tym, że jak stwierdzono w toku postępowania administracyjnego, po przeprowadzonych na przedmiotowych działkach w czerwcu 2011 r. pracach budowlano – montażowych polegających na wykonaniu gazociągów kopalnianych i metanolociągów, ich teren został przywrócony do należytego stanu i porządku wraz z zasianiem trawy, a przeprowadzona przez OUG w [...] inspekcja nie wniosła do tego uwag i zastrzeżeń. Potwierdza to m.in. notatka służbowa sporządzona na okoliczność odbioru terenu po wykonaniu prac

z dnia [...] sierpnia 2011 r. i pismo A S.A. złożone w UM [...]

[...] października 2011 r.; wynika z nich jednocześnie, że pozostałą po robotach ziemię zeskładowano na działce R. D. – zgodnie z zaleceniem pełnomocnika W. D. /ubocznie należy wskazać, że postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r. Nr [...] Prezydent M. [...] po rozpatrzeniu wniosku R. D. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji nakazującej posiadaczowi odpadów ich usunięcia z miejsca nieprzeznaczonego do ich magazynowania lub składowania, tj. działki nr 157/2, wskazując, że nie jest to możliwe na podstawie wnioskowanego art. 34 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r., Dz. U. z 2010 r., Nr 185 poz. 1243 ze zm. (obowiązującej do

22 stycznia 2013 r.), natomiast art. 2 pkt 3 obowiązującej od 23 stycznia 2013 r. ustawy o odpadach (Dz. U. z 2013 r., poz. 21 ze zm.) stanowi, że jej przepisów nie stosuje się do niezanieczyszczonej gleby i innych materiałów występujących w stanie naturalnym, wydobytych w trakcie robót budowlanych, pod warunkiem, że materiał ten zostanie wykorzystany do celów budowlanych w stanie naturalnym na terenie, na którym został wydobyty/.

Także z kolejnego pisma A S.A. z dnia [...] stycznia 2015 r. adresowanego do Prezydenta M. [...] wynika, że przedmiotowe działki po przeprowadzonej przez inwestora ich rekultywacji, nie wykazują jakichkolwiek nieprawidłowości; ich teren jest równy (nie wykazuje oznak osiadania), porośnięty trawą i możliwy do rolniczego wykorzystania zgodnie z przeznaczeniem. Wskazano, że mimo tego od 2011 r. nie zauważono ich uprawy przez właścicieli (leżą odłogiem, zachwaszczone

i niekoszone), a po śladach maszyn rolniczych stwierdzono opryskiwanie trawy i jej wysychanie na powierzchni szerszej niż pas gazociągów. Dodatkowo podkreślono, że każdy użytkowany rurociąg nie rzadziej niż raz w roku – zgodnie z instrukcjami eksploatacji, normami i innymi obowiązującymi przepisami - poddawany jest kontroli wizualnej (obejście lub objazd jego trasy) i pomiarowej (w tym szczelności), których wyniki dokumentowane są wpisami do książki obiektu lub protokołem załączanym do dokumentacji sieci; w okresie 2011 – 2014 nie stwierdzono jakichkolwiek zmian

w tym zakresie.

Powyższe informacje co do uporządkowania i wyrównania terenu przedmiotowych działek znalazły potwierdzenie podczas ich oględzin dokonanych

w toku rozprawy administracyjnej [...] marca 2015 r. Za przeprowadzeniem rekultywacji w rozumieniu przepisów u.o.g.r.l. nie przemawia hałda ziemi pozostawiona za zgodą właściciela na działce nr 157/2. Nie uzasadnia jej także stwierdzona podczas oględzin, rozlana wzdłuż trasy rurociągów kopalnianych na działkach nr 157/2 i 158 bliżej nieokreślona substancja o zabarwieniu brunatno – czarnym; w tym zakresie za wiarygodne i przekonujące należy uznać stanowisko przedstawicieli A S.A. wyrażone podczas rozprawy i piśmie przesłanym następnie do UM [...] (oznaczonym datą [...] marca 2015 r.), iż nie pochodzi ona z gazociągów i transportowanego gazu (nie pozostaje z nimi w żadnym związku, zwłaszcza technologicznym i technicznym oraz z budową gazociągów),

a prawdopodobnie została świeżo rozlana przez osoby trzecie w godzinach rannych w dniu oględzin, gdyż nie została jeszcze rozmyta przez padający tego dnia deszcz.

W kontekście powyższego należy zatem wykluczyć istnienie faktycznych

i prawnych podstaw do uznania terenu działek nr 156, 157/2 i 158 z poprowadzonymi przez nie gazociągami przesyłowymi jako zdegradowanego /zdewastowanego

w sposób kwalifikujący je do procesu rekultywacji w rozumieniu przepisów u.o.g.r.l. Sami skarżący zresztą wnosząc o przeprowadzenie ich rekultywacji nie wykazali

w toku postępowania, z jakich przesłanek – oprócz samego zlokalizowania na nich gazociągów - wywodzą taką potrzebę.

Bez wątpienia gazociągi te są związane z funkcjonowaniem Kopalni Gazu Ziemnego [...], umożliwiając przesył surowca z odwiertów do ośrodka odbioru gazu. W tym zakresie istotne jest jednak dokonane już na etapie wydawania decyzji

o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości celem założenia

i przeprowadzenia gazociągów faktyczne rozróżnienie tych urządzeń jako służących tylko i wyłącznie do przesyłu, od infrastruktury służącej eksploatacji złóż, jako związanej z wykonywaniem działalności regulowanej ustawą Prawo geologiczne

i górnicze.

Tylko w odniesieniu do gruntów bezpośrednio związanych z wydobywaniem kopalin, zarówno obowiązująca w dacie wydawania przez Prezydenta M. [...] a decyzji

o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości ustawa z dnia z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. z 2005 r., Nr 228 poz. 1947 ze zm.), jak

i zastępująca ją od 1 stycznia 2012 r. ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o takim samym tytule (Dz. U. z 2016 r., poz. 1131 ze zm.), przewidywały stosowne rozwiązania. Pierwsza z nich w art. 94 ust. 3 stanowiła, że naprawienie szkody

w gruntach rolnych i leśnych następuje w drodze rekultywacji, zgodnie z przepisami

o ochronie tych gruntów, druga natomiast w art. 147 ust. 2 przewiduje, iż naprawienie szkody w gruncie rolnym lub leśnym zdegradowanym lub zdewastowanym na skutek ruchu zakładu górniczego następuje w sposób określony przepisami o ochronie tych gruntów; art. 6 ust. 1 pkt 18 tej ustawy definiuje przy tym zakład górniczy jako wyodrębniony technicznie i organizacyjnie zespół środków służących bezpośrednio do wykonywania działalności regulowanej ustawą w zakresie wydobywania kopalin ze złóż (...) w tym wyrobiska górnicze, obiekty budowlane, urządzenia oraz instalacje. Oznacza to odesłanie do u.o.g.r.l. i przewidzianych nią rozwiązań tylko

i wyłącznie w zakresie, w jakim grunty rolne i leśne pozostają w związku

z działalnością górniczą polegającą na wydobywaniu kopalin. Inaczej ujmując, skoro u.o.g.r.l. nie przewiduje wprost ani w wyniku odesłania możliwości rekultywacji

w odniesieniu do określonej kategorii gruntów (w niniejszym przypadku wykorzystanych w celu przeprowadzenia gazociągów przesyłowych), nie jest możliwe jej nakazanie w oparciu o jej przepisy. Bez znaczenia w tym zakresie pozostaje stwierdzona w trakcie oględzin [...] marca 2015 r. obecność na wskazanych działkach tablic z napisami "Zakład Górniczy [...]", "uwaga strefa zagrożenia wybuchem", "zakaz palenia na terenie obiektu" i "nieupoważnionym wstęp wzbroniony", skoro nie odzwierciedlają one stanu rzeczywistego i jak stwierdzili przedstawiciele A S.A., jako nie stanowiące własności Spółki i nie przez nią ustawione, powinny zostać usunięte.

W opisanych okolicznościach stanowiący podstawę prawną wydania decyzji

o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości art. 124 u.g.n. należy zatem uznać za determinujący również stanowiące jej następstwo postępowanie mające na celu przywrócenie nieruchomości wykorzystanej do realizacji inwestycji o jakich mowa w jego ust. 1 do stanu poprzedniego (normuje je ust. 4 i 5 tego artykułu),

w które co do zasady wpisuje się żądanie skarżących. Brak jest bowiem uzasadnionych przesłanek, aby w sytuacji, gdy ustawodawca przewidując konsekwencje ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości wprost nałożył na podmiot występujący o zezwolenie obowiązek przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego niezwłocznie po założeniu lub przeprowadzeniu ciągów, przewodów

i urządzeń o których mowa w ust. 1, właściciel nieruchomości mógł swobodnie decydować, w oparciu o jaką regulację prawną to nastąpi.

O ile w tej sytuacji nie budzi zastrzeżeń Sądu, że żądanie skarżących przeprowadzenia rekultywacji w trybie u.o.g.r.l. nie może zostać uwzględnione, to ubocznie odniesienia wymaga charakter wydanych w sprawie przez organy administracji rozstrzygnięć. Utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją decyzja organu

I instancji umarzająca w całości na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. postępowanie administracyjne w sprawie rekultywacji działek ma charakter formalny (zgodnie z tym przepisem, organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe w całości albo w części).

W rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej ingerencji organu administracyjnego. Oznacza to, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu – pozytywne, czy negatywne – staje się prawnie niedopuszczalne z uwagi na brak któregoś

z elementów materialnego stosunku prawnego, wobec czego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty.

Oznacza to, iż wszystkie elementy badanego stanu prawnego i faktycznego są tego rodzaju, że niepotrzebne jest postępowanie mające na celu wyjaśnienie wszystkich tych okoliczności w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2012 r.

II OSK 2104/10).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd który Sąd w pełni podziela, że brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony z uwagi na ich bezzasadność nie czyni postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym

w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. i nie oznacza, że postępowanie takie nie powinno być prowadzone.

Jeżeli strona domaga się rozstrzygnięcia organu opierając swój wniosek na obowiązujących przepisach prawa materialnego, to organ administracji nie może uchylać się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Czym innym jest kwestia zasadności takiego wniosku, która powinna zostać rozstrzygnięta merytorycznie po przeprowadzeniu postępowania. Dopiero wynik postępowania pozwala na ocenę zasadności żądania strony. O ile zatem umorzenie postępowania administracyjnego podyktowane jest przesłankami procesowymi, o tyle istnienie bądź nieistnienie przesłanek materialnych, od których uzależnione jest przyznanie stronie określonego uprawnienia, powinno skutkować merytorycznym rozpatrzeniem żądania strony

(por. m.in. wyroki NSA: z dnia 11 stycznia 2013 r. I OSK 1453/11, z dnia 11 września 2012 r. II OSK 224/11, z dnia 17 marca 2011 r. I OSK 1740/10, z dnia 20 września 2011 r., I OSK 697/11, z dnia 20 października 2010 r. II OSK 79/10).

W toku przeprowadzonego postępowania organy w sposób szczegółowy ustaliły aktualny stan zagospodarowania przedmiotowych działek, reżim prawny

w jakim doszło do ich udostępnienia A S.A. pod budowę gazociągów oraz spełnianą przez nie funkcję w postaci połączenia odwiertów z ośrodkiem odbioru gazu, a więc nie związaną bezpośrednio z działalnością górniczą (wydobywczą). Dopiero na tak ustalonych podstawach stwierdzono, że działki te nie spełniają ustawowej przesłanki kwalifikującej ich do procesu rekultywacji w oparciu o przepisy u.o.g.r.l. Okoliczności z tym związane zostały szczegółowo przedstawione i uzasadnione tak w treści zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, spełniających wymogi przewidziane w art. 107 § 3 K.p.a.

Jeżeli zatem w wyniku przeprowadzonego postępowania organy doszły do przekonania, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do rekultywacji działek

nr 156, 157/2 i 158 w trybie u.o.g.r.l., nie skutkowało to bezprzedmiotowością postępowania uzasadniającą jego umorzenie, a jedynie bezzasadnością złożonego wniosku i zawartego w nim żądania. Nie oznaczało to więc braku możliwości jego załatwienia poprzez wydanie merytorycznej decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty, a tym samym zakończenia postępowania zgodnie z art. 104 K.p.a. decyzją merytoryczną, tj. odmawiającą uwzględnienia wniosku o rekultywację wskazywanych działek, a nie decyzją o umorzeniu postępowania.

Stanowi to niewątpliwie naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 105 § 1 K.p.a.

Oceniając jednak wpływ tego uchybienia na wynik sprawy przez pryzmat

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. (przewidujący uchylenie decyzji) Sąd stwierdza, że naruszenie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Pomimo bowiem nieprawidłowego rozstrzygnięcia zawartego w sentencji decyzji organu I instancji oraz odpowiadających im w tej części uzasadnień decyzji tego organu i organu odwoławczego, dokonana przez nie ocena ustalonego stanu faktycznego prawidłowo sprowadzała się do uznania braku podstaw do zastosowania w sprawie przepisów u.o.g.r.l. Skoro zatem decyzja merytoryczna odmawiająca przeprowadzenia rekultywacji terenu przedmiotowych działek na podstawie u.o.g.r.l. (a tylko taka mogła zapaść w rozpoznawanej sprawie) oparta byłaby de facto na tej samej argumentacji, Sąd uznał uchybienie polegające na zastosowaniu art. 105 § 1 K.p.a. jako nie mające wpływu na wynik sprawy.

W konsekwencji należało stwierdzić, że wbrew zarzutom sformułowanym

w skardze, przy wydawaniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu

I instancji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego jak i procesowego w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Z podanych wyżej względów skarga podlegała zatem oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a.