Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 1368/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 11 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 lutego 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 919/18 w sprawie ze skargi P. N. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 11 lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 14 lutego 2019r. sygn. akt IV SA/Po 919/18, oddalił skargę P. N. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 11 lipca 2018 r., nr [...], w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 10 maja 2016 r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 5 ust 1 w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693, ze zm.) - dalej: "ustawa o działaczach opozycji", odmówił P. N. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W ocenie organu okoliczności przedstawione przez skarżącego nie spełniają przesłanek z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji. Skarżący dołączył do wniosku kserokopię legitymacji świadczącą o przynależności do Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność" oraz materiały informacyjne z lat 1981 i 1989-94. Wnioskodawca nie przedłożył natomiast dokumentów potwierdzających podleganie represjom. W czasie postępowania administracyjnego organ zapytał, na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o działaczach opozycji, Instytut Pamięci Narodowej o dowody potwierdzające spełnienie przez skarżącego przesłanek z wskazanych powyżej artykułów, określających działalność i represje będące podstawą do potwierdzenia statusu wynikającego z w/w ustawy. W odpowiedzi Prezes IPN stwierdził, że w zasobach archiwalnych tejże instytucji brak jest dowodów na działalność lub represje z udziałem skarżącego, a przewidzianych we wskazanych powyżej przepisach materialnych.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniósł skarżący wskazując, że nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem. Podkreślił, że jego czynna działalność jako działacza NSZZ "Solidarność" obejmowała lata 1980-1995. W tym okresie był szykanowany i represjonowany poprzez brak możliwości awansu zawodowego, nie przyznawanie podwyżek i nagród, ograniczanie w korzystaniu z uprawnień socjalnych, zmuszanie do wykonywania prac dodatkowych, wywieranie presji psychicznej.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 12 września 2016 r. nr [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję.

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący wskazując, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca i nieobiektywna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 1016/16, uchylił ww. decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12 września 2016 r. W ocenie Sądu przeprowadzone postępowanie dowodowe było niepełne. Zasadnym bowiem było zwrócenie się do Organizacji Międzyzakładowej NSZZ "Solidarność" [...] sp. z o.o. Oddział [...] z/s w P. o podanie informacji, czy w jej posiadaniu są dokumenty lub inne dowody ewentualnie potwierdzające spełnienie w przypadku skarżącego przesłanek określonych w art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji. Sąd uznał, że w kontrolowanym postępowaniu organy obu instancji nie ustaliły, czy macierzysta organizacja związkowa skarżącego jest w posiadaniu jakichkolwiek dowodów umożliwiających przyznanie skarżącemu wnioskowanego statusu. Sąd zalecił, aby organ odwoławczy w ponownie prowadzonym postępowaniu uwzględnił wyżej przedstawiona wykładnię i przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe.

Ponownie rozpoznając sprawę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając jako organ odwoławczy decyzją z dnia 11 lipca 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 10 maja 2016 r. Nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że Organizacja Międzyzakładowa NSZZ "Solidarność" [...] Oddział [...] w odpowiedzi na wezwanie organu o nadesłanie dokumentów na podstawie których sporządziła zaświadczenie z dnia 19 czerwca 2017 r. potwierdzające działalność i represje strony stwierdziła, że w pismach z dnia 31 maja 2016 r. i z dnia 4 listopada 2016 r. wskazała na czym polegało zaangażowanie skarżącego i jakie funkcje pełnił on w strukturach organizacji związkowej NSZZ "Solidarność" w [...] w P. Jednocześnie zwrócono uwagę na brak dokumentów potwierdzających przynależność strony do NSZZ z uwagi na likwidację tego związku w latach 90- tych. Organizacja Międzyzakładowa NSZZ "Solidarność" [...] Oddział [...] opiera się na wiedzy z przekazów ustnych od osób, które były współpracownikami lub pracownikami tego zakładu. Zdaniem organu zaświadczenia tej organizacji oparte na bliżej nieokreślonych przekazach ustnych, nie są wiarygodnym dowodem na prowadzenie działalności lub podleganie represjom w rozumieniu przepisów ustawy. Organ wskazał, że Region [...] NSZZ "Solidarność" w P., który w piśmie z dnia 19 czerwca 2017 r. podpisanym przez B. N. potwierdził, że skarżący był "w latach 1981-1995 aktywnym członkiem Związku, współzałożycielem organizacji zakładowej NSZZ "Solidarność" w Zakładzie [...] PKP z siedzibą w P. W Komisji Zakładowej (...) pełnił funkcję zastępcy przewodniczącego, był koordynatorem współpracy z Zarządem regionu [...]. Zajmował się kolportowaniem wydawnictw niezależnych, ulotek oraz innych materiałów informacyjnych. Brał udział we wszystkich akcjach strajkowych i protestacyjnych organizowanych przez Związek. Za swoją bezkompromisową postawę był szykanowany w miejscu pracy, pomijany podczas awansów, podwyżek, nagród; był przesuwany do najgorszych najmniej płatnych prac niezgodnych z jego wykształceniem i kwalifikacjami.". Ponadto ww. podmiot wskazał, że nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających ww. okoliczności.

Szef Urzędu wystąpił do [...] Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych. W odpowiedzi Rada, jednogłośnie zaopiniowała wniosek negatywnie stwierdzając, że przedłożone przez stronę dokumenty nie uzasadniają przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Organ zaznaczył, że skarżący wskazał wprawdzie na kolportaż ulotek, biuletynów należy jednak zauważyć, że dołączone do wniosku wydawnictwa i ulotki pochodzą z okresu od czerwca 1981 r. do listopada 1981 r. oraz od maja 1989 r. do maja 1994 r., a zatem z okresu gdy NSZZ "Solidarność" działał legalnie.

Zdaniem organu opisane czynności nie noszą znamion działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji. Mimo wezwania organu skarżący nie wskazał na inne represje pozwalające na uznanie statusu osoby represjonowanej i nie przedłożył dowodów potwierdzających spełnienie warunków wskazanych w art. 3 ustawy o działaczach opozycji. W ocenie organu także przedłożone zaświadczenia lekarskie nie są dowodem na podleganie represjom w myśl art. 3 ustawy o działaczach opozycji. W zaświadczeniu Poradni [...] z dnia 31 maja 2016 r. wynika, że skarżący leczy się w tej Poradni od 1980 r. i nadal wymaga systematycznego leczenia. Ponadto w zaświadczeniu wskazano, że "sytuacja i przeżycia w miejscu pracy zdaniem pacjenta miały niekorzystny wpływ na stan zdrowia.". Z zaświadczenia nie wynika jednak jakie przeżycia w miejscu pracy miały wpływ na schorzenie wymagające leczenia od 1980 roku lub kiedy miały one miejsce. Także zapisy dotyczące niezdolności do pracy znajdujące się w legitymacji ubezpieczeniowej nie stanowią wiarygodnego dowodu na podleganie represjom wskazanym w ustawie.

P. N. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wskazując, że jest ona krzywdząca dla niego i niczym nie odbiega od poprzednich decyzji. Wskazał, że ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji wynika, że spełnia przesłanki określone w art. 2 i art. 3 pkt 3-3a ustawy o działaczach opozycji. Ponadto zarzucił, że nie wzięto pod uwagę jego działalności w Komitecie Obywatelskim Ziemi [...] w 1989 r.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. W uzasadnieniu Sąd ten uznał, że organ zrealizował zalecenia uprzednio zapadłego w sprawie wyroku i prawidłowo ocenił zgromadzony materiał dowodowy. W ocenie Sądu meriti, biorąc pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy, wystąpieniem wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności nie można uznać funkcjonowania i "przejść" w zakładzie pracy. Dodatkowo w zakresie podniesionego przez stronę wielokrotnego rozstroju zdrowia w latach 80-tych, analizując przy tym treść art. 3 pkt 3 lit a ustawy o działaczach opozycji, należy stwierdzić, że dokumentacja postępowania nie daje podstaw do stwierdzenia uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni w wyniku działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa. W legitymacji ubezpieczeniowej określono jedynie okresy niezdolności do pracy. Nie można ocenić przyczyn tej niezdolności.

Odnosząc się do przedłożonego polecenia służbowego z dnia 28 lipca 1986 r. Sąd Wojewódzki wskazał, że potwierdza ono jedynie, że strona zajmowała się wykonywaniem przeglądów okresowych urządzeń elektrycznych wagonów osobowych na warsztacie [...]. Z życiorysu skarżącego wynika, że był zatrudniony w latach 1980-1995 jako elektromonter specjalista, a zatem organ słusznie uznał, że wykonywanie pracy wskazanej w poleceniu mieści się w zakresie obowiązków służbowych i nie stanowi to represji w rozumieniu przepisów ustawy. Ponadto w ocenie Sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie nie było konieczne przesłuchanie przez organ współpracowników skarżącego. Przesłuchanie świadka jest środkiem dowodowym o charakterze uzupełniającym (pomocniczym) i w okolicznościach niniejszej sprawy mógłby jedynie potwierdzić prawdziwość złożonych do akt sprawy oświadczeń współpracowników skarżącego. Oświadczenia te nie mają charakteru dokumentów urzędowych i nie mogą zostać uznane za obiektywne. Przesłuchanie takie bez powiązania z konkretnymi dokumentami prowadziłoby jedynie do przedłużenia postępowania.

W odniesieniu do okoliczności, że skarżący, na przełomie 1989/1990 roku, brał udział w działalności "Komitetu Obywatelskiego Ziemi [...]", agitując na rzecz wyboru do parlamentu przedstawicieli "Solidarności", Sąd meriti wskazał, że działalność od 1980 do 1995 r. (z wyłączeniem okresu stanu wojennego), w ramach NSZZ "Solidarność", odbywała się w ramach struktur organizacyjnych przewidzianych w ustawodawstwie PRL i w konsekwencji nie groziła odpowiedzialnością karną. W związku z powyższym okoliczności prawne i faktyczne wskazują, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki warunkujące potwierdzenie wobec strony statusu działacza opozycji antykomunistycznej w rozumieniu ustawy o działaczach opozycji. Podobnie należy potraktować, na gruncie ustawy, działalność agitacyjną w okresie przygotowań do przeprowadzenia wyborów parlamentarnych 1989 roku oraz organizowanie w tym okresie struktur związkowych na terenie zakładu pracy.

Stanowisko [...] Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych z dnia 20 marca 2018 r. nie jest dla organu wiążące, jednak zdaniem Sądu Wojewódzkiego w niniejszej sprawie negatywna opinia Rady znajduje odzwierciedlenie w przeprowadzonym przez organ postępowaniu dowodowym. Ponadto bezzasadne jest podważanie stanowiska zaprezentowanego przez Radę ze względu na to, że B. N. w piśmie z 19 czerwca 2017 r. wskazała, że skarżący w latach 1981-1995 był aktywnym członkiem Związku, współzałożycielem organizacji zakładowej NSZZ "Solidarność" w Zakładzie [...] PKP z siedzibą w P. W Komisji Zakładowej, pełnił funkcję zastępcy przewodniczącego, był koordynatorem współpracy z Zarządem Regionu [...]. Zajmował się kolportowaniem wydawnictw niezależnych, ulotek oraz innych materiałów informacyjnych. Brał udział we wszystkich akcjach strajkowych i protestacyjnych organizowanych przez Związek. Za swoją bezkompromisową postawę był szykanowany w miejscu pracy, pomijany podczas awansów, podwyżek, nagród; był przesuwany do najgorszych najmniej płatnych prac niezgodnych z jego wykształceniem i kwalifikacjami. Sąd Wojewódzki wskazał, że B. N. w piśmie z dnia 19 czerwca 2017 r. reprezentowała Zarząd Regionu [...] NSZZ "Solidarność", który jest innym podmiotem, niż stanowisko [...] Rada Konsultacyjna do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych. Ponadto należy wskazać, że Rada jest organem kolegialnym i o treści przedmiotowej uchwały decydowali członkowie Rady, biorący udział w głosowaniu, a nie wyłącznie B. N.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.) – dalej: "P.p.s.a." oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł P. N. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucił naruszenie:

I. prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1.1 naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. - w zw. z naruszeniem art. 3 ust. 3 pkt. a ustawy o działaczach opozycji, poprzez błędną wykładnię tego przepisu, polegającą na przyjęciu, że skarżący nie spełnia wymogów z cytowanego przepisu do uznania go za osobę represjonowaną z powodów politycznych, podczas gdy na przestrzeni lat 1980-1995 skarżący brał udział w wystąpieniach wolnościowych na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności, na poziomie swojego zakładu pracy, w szczególności:

1.1.1 tworzył i uczestniczył w strukturach Organizacji Międzyzakładowej NSZZ "Solidarność" [...] P. w miejscu pracy,

1.1.2 pełnił funkcję wiceprzewodniczącego oraz łącznika z Regionem w Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" [...] P.,

1.1.3 współtworzył i uczestniczył w działalności "Komitetu Obywatelskiego Ziemi P.",

1.1.4 brał udział w wystąpieniach wolnościowych - w szczególności prowadził i przygotowywał tzw. prowokację bydgoską w dniu 19 marca 1981 r. w Bydgoszczy,

1.1.5 nawoływał do strajków, prowadził akcje agitacyjne, kolportował ulotki, emblematy i biuletyny informacyjne oraz krytykował władze PRL itp.;

1.2 naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. - w zw. z naruszeniem art. 3 ust. 3 pkt. a ustawy o działaczach opozycji poprzez błędną wykładnię tego przepisu pozwalającą na przyjęcie, że skarżący na skutek działań organów bezpieczeństwa państwa nie doznał rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, i to pomimo, że w toku postępowania przedłożono do akt sprawy dwa zaświadczenia lekarskie potwierdzające zły stan zdrowia (z dnia 31 maja 2016 r. i 1 czerwca 2017 r.), a także zaświadczenie z ZUS o całkowitej niezdolności do pracy oraz zaświadczenie ze Starostwa Powiatowego o umiarkowanym inwalidztwie - potwierdzające rozstrój zdrowia Skarżącego w wyniku działalności związkowej skarżącego;

1.3 naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. - w zw. z naruszeniem art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, tj. jego niewłaściwe zastosowanie poprzez niezastosowanie art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, w taki sposób, że Sąd pierwszej instancji pominął i nie uwzględnił w ramach rozpatrywania niniejszej sprawy, że skarżący spełnia wymogi do uznania go za osobę podejmującą działalność opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, tj. osobę, która prowadziła w ramach struktur zorganizowanych lub z współpracy z nimi zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności;

Powyższe naruszenia przepisów materialnych wpłynęły na niezasadne wydanie orzeczenia oddalającego skargę (art. 151 P.p.s.a.), podczas gdy prawidłowe zastosowanie wskazanych przepisów powinno prowadzić do uwzględniania skargi Skarżącego.

2. przepisów postępowanie, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:

2.1 naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - w zw. z naruszeniem art. 5 ust. 3 pkt. 1 Ustawy w zw. z art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. poprzez dowolne i bezprawne przyjęcie, że jedynie skarżącego obciąża obowiązek przedłożenia dokumentów potwierdzających spełnienie warunków wymaganych Ustawą dla osób represjonowanych, a Sąd jak i organ I i II instancji zwolnieni są od obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, podczas gdy wskazany przepis nie zwalnia organu od obowiązku prowadzenia postępowania w sposób wyczerpujący, w szczególności poprzez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego zebranego materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionej opieszałości i braku działania Sądu I instancji, a także wcześniej - organu I i II instancji, w podejmowaniu czynnościach ustalających istotne okoliczności sprawy, a ostatecznie do wydania zaskarżonego wyroku oddalającego skargę;

2.2 naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - w zw. z naruszeniem art. 5 ust. 3 pkt. 1 u ustawy o działaczach opozycji w zw. z art. 75 § 1 i 80 K.p.a. poprzez dowolne i bezprawne przyjęcie, że likwidacja Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" [...] w 1997 r. oraz brak zachowania się dokumentacji statutowej, co nastąpiło w latach 90-tych oraz związany z tym brak możliwości przedłożenia dokumentów źródłowych stanowi podstawę do uznania, że skarżący nie wykazał tzw. przesłanek pozytywnych do uzyskania statusu osoby represjonowanej, podczas gdy okoliczność likwidacji NSZZ "Solidarność" przy [...] P. jest okolicznością niezależną od wiedzy i woli skarżącego i jako taka podlega ocenie dowodowej Sądu, a także pominięcie przez Sąd, że w toku postępowania zgromadzono materiał dowodowy potwierdzający wprost aktywną działalność związkową Skarżącego, co w konsekwencji doprowadziło do wydania zaskarżonego wyroku oddalającego skargę;

2.3 naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - w zw. z naruszeniem art. 3 ust. 3 pkt a ustawy o działaczach opozycji w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez dowolne i bezprawne przyjęcie, że zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie wystąpienia rozstroju zdrowia skarżącego na okres dłuższy niż 7 dni, podczas gdy w toku postępowania zgromadzono materiał dowodowy pozwalający na przyjęcie, że stan zdrowia skarżącego, w wyniku jego działalności opozycyjnej, uległ znacznemu pogorszeniu. Obecnie skarżący jest osobą całkowicie niezdolną od pracy posiadającą umiarkowany stopień inwalidztwa, leczy się [...] od 1980 r., co uzasadnia przyjęcie, że nastąpił u niego rozstrój zdrowia w stopniu przekraczającym 7 dni, co w konsekwencji doprowadziło do niezgodnego z prawem wydania zaskarżonego wyroku oddalającego skargę;

2.4 naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - w zw. z naruszeniem art. 75 § 1 w zw. z art. 78 § 1 K.p.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., poprzez brak przeprowadzenia zarówno przez Organ jak i przed Sąd pierwszej instancji dowodu z zeznań świadków: W. D., G. P. oraz M. B., który byli bezpośrednimi świadkami działalności skarżącego - odpowiednio - w ramach NSZZ "Solidarność" oraz "Komitety Obywatelskiego Ziemi P.", w sytuacji gdy ich zeznania - wobec braku innej dokumentacji, (która zaginęła) oraz uwzględniając możliwość ich wzajemnej konfrontacji - miały istotne znaczenie dla wykazania, że Skarżący spełnia wymogi Ustawy do uznania do za osobę prowadzącą działalności opozycyjną oraz za osobę represjonowaną zgodnie z ustawą o działaczach opozycji, co w konsekwencji doprowadziło do wydania zaskarżonego wyroku oddalającego skargę;

2.5 naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - w zw. z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. wobec niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji, że organy administracji zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy, a ocena czy dana okoliczność jest udowodniona musi nastąpić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a także poprzestanie na bezkrytycznym przyjęciu ustaleń faktycznych organu jako prawidłowych, co w konsekwencji doprowadziło do wydania zaskarżonego wyroku oddalającego skargę;

2.6 naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - w związku z naruszeniem art. 153 P.p.s.a. w zw. z art. 77 i 80 K.p.a., poprzez brak uwzględnienia przez Sąd, że Organ nie wykonał w sposób prawidłowy wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z dnia 5 kwietnia 2017 r. o sygn. IV SA/Po 1016/16 uchylającego decyzję Organu z dnia 12 września 2016 r., które zobowiązywały Organ do zwrócenia się do Organizacji Międzynarodowej NSZZ "Solidarność" [...] sp. z o.o. Oddział [...] o podanie informacji, czy w jej posiadaniu są dokumenty lub inne dowody ewentualnie potwierdzające spełnienie w przypadku skarżącego przesłanek określających w art. 2 ust. 1 oraz art. 3 Ustawy, oraz przyjęcie za prawidłowe postępowanie Organu, który ograniczył się - w ramach postępowania "wznowieniowego" - jedynie do wysłania pisma do macierzystej organizacji, a pominął przy tym odpowiedź tej organizacji z dnia 7 września 2017 r. oraz treść wcześniej złożonych przez tę organizację pism z dnia 31 maja 2016 r., 4 listopada 2016 r., 19 czerwca 2017 r. oraz oświadczeń ustnych współpracowników skarżącego: W. D. i G. P., co w konsekwencji doprowadziło do wydania zaskarżonego wyroku oddalającego skargę.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania; ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku i uchylenie decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 11 lipca 2018 r; zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego, a ewentualnie - przyznanie kosztów udzielonej pomocy prawnej, gdyż nie zostały one przyznane ani w całości ani w części oraz rozpoznanie skargi na rozprawie. Nadto, na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. skarżący kasacyjnie wniósł o przeprowadzenie dowodu z:

a) oryginału zawiadomienia Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" przy [...] P. z dnia 20 maja 1993 r. do Zarządu Regionu [...] NSZZ "Solidarność" w P., na okoliczność ustanowienia skarżącego łącznikiem pomiędzy Komisją Zakładową a Regionem,

b) uwierzytelnionego odpisu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 21 lipca 2017r. na okoliczność rozstroju zdrowia skarżącego, charakteru szkód w stanie zdrowia jakich doznał i aktualnie doznaje Skarżący; gdyż przeprowadzenie wnioskowanego dowodu z ww. dokumentów jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, a także nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowany.

Odpowiadając na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2022 r. pełnomocnik organu zawnioskował o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym (pismo z dnia 25 maja 2022 r.), natomiast pełnomocnik skarżącego kasacyjnie nie udzielił odpowiedzi na wezwanie Sądu. Z uwagi na powyższe zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2022 r. poinformowano strony postępowania, że z uwagi na brak zgody wszystkich stron na przeprowadzenie rozprawy w trybie zdalnym, Przewodnicząca Wydziału, na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 1842, z późn. zm.) - dalej: "ustawa COVID-19", zarządziła skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne celem rozpoznania skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W myśl art. 15zzs4 ust. 1 ustawy COVID-19 w brzmieniu od dnia 3 lipca 2021 r. (Dz.U. z 2021 poz. 1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego, albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy. Zgodnie z ust. 3 powołanego przepisu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie Sąd uznał rozpoznanie sprawy za konieczne, zaś wobec braku zgody wszystkich stron postępowania na przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19.

Zarzuty skargi, wskazujące na naruszenie prawa materialnego, jak też na naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, poddane zostaną kontroli kasacyjnej łącznie, w kontekście naruszenia prawa materialnego. Dopiero wynik tego aspektu kontroli zostanie nałożony na ocenę zarzutu naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie wyjaśnić należy, że nie każda działalność opozycyjna, jak również nie każda represja z powodów politycznych ze strony władz komunistycznych jest przez prawodawcę uznawana jako podlegająca ustawie, a tym samym uprawniająca do ubiegania się o świadczenia pieniężne czy pomoc pieniężną. Ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej dla potrzeb realizacji przewidzianych w niej uprawnień, każe wyróżniać dwie kategorie podmiotów. Pierwszą kategorią są działacze opozycji antykomunistycznej, czyli osoby, które w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziły, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji). Do wskazanego w art. 2 ust. 1 okresu 12 miesięcy, z mocy wyraźnej decyzji ustawodawcy, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Natomiast drugą kategorię uprawnionych stanowią "osoby represjonowane z powodów politycznych". Definicję takiej osoby zawarto w art. 3 ustawy o działaczach opozycji. Powołany przepis wskazuje na kilka rodzajów okoliczności uznawanej przez ustawodawcę za represjonowanie z powodów politycznych, co powoduje, że zaistnienie choćby jednej z nich uzasadnia nadanie przez organ żądanego przez wnioskodawcę statusu.

W niniejszej sprawie skarżący nieskutecznie wykazywał, że zaistniały w stosunku do niego przesłanki normatywne uznania za działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych. Sąd Wojewódzki dokonał rzetelnej oceny stanowiska organu odnośnie podawanych przez skarżącego okoliczności w aspekcie ich zakwalifikowania, jako nie dających podstaw, aby uznać, że ziściły się przesłanki umożliwiające z tych powodów przyznanie stronie wnioskującej statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Tej kwalifikacji, przy zastosowaniu przepisów prawa materialnego, strona skarżąca nie podważyła w skardze kasacyjnej.

W pierwszej kolejności należy mieć na uwadze, że w kontrolowanej sprawie zapadł już uprzednio prawomocny wyrok sądu administracyjnego, a mianowicie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 1016/16. Jest to o tyle istotne, że zarówno organ administracji publicznej ponownie rozpoznający sprawę, jak i wojewódzki sąd administracyjny, są zasadniczo związane oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi we wcześniejszym, prawomocnym wyroku (art. 153 P.p.s.a.). Sąd Wojewódzki zasadnie ocenił, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ administracji prawidłowo wykonał zalecenia zawarte w ww. wyroku i uzupełnił materiał dowodowy zgodnie z zaleceniami Sądu.

Trafnie skonstatował Sąd Wojewódzki, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżący wskazał na okoliczności, które mogłyby wpłynąć na spełnienie przesłanek z art. 2 ustawy o działaczach opozycji, w szczególności na prowadzenie, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożonej odpowiedzialnością karną, działalności na rzecz odzyskania przez Polskę suwerenności i niepodległości lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce przez co najmniej 12 miesięcy. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji znamion takiej działalności nie wyczerpuje działalność agitacyjna w okresie przygotowań do przeprowadzenia wyborów parlamentarnych 1989 r. oraz organizowanie w tym okresie struktur związkowych na terenie zakładu pracy. Działalność od 1980 do 1995 r. (z wyłączeniem okresu stanu wojennego), w ramach NSZZ "Solidarność", odbywała się w ramach struktur organizacyjnych przewidzianych w ustawodawstwie PRL i w konsekwencji nie groziła odpowiedzialnością karną. W aneksie do życiorysu dołączonym do wniosku w przedmiocie potwierdzenia statusów wskazanych w ustawie skarżący opisał swoją działalność prowadzoną od 1980 r. kiedy tworzyły się struktury związku w jego zakładzie pracy, poprzez prowokację bydgoską która miała miejsce w dniu 19 marca 1981 r. w Bydgoszczy, do 13 grudnia 1981 r., a po tym okresie odniósł się do represji jakie miały go spotkać w związku z działalnością związkową oraz do swojej postawy polegającej na wytrwaniu przy ideałach związkowych oraz otwartym głoszeniu słusznych przekonań politycznych oraz udziale w mszach i uroczystościach rocznicowych. Wymienione przez skarżącego represje polegające na braku możliwości awansu, nieprzyznawaniu podwyżek i nagród, utrudnianiu korzystania z praw socjalnych, zmuszaniu do wykonywania prac niezwiązanych z wykonywaniem zawodu i wywieraniu ciągłej presji psychicznej - w związku z działalnością w NSZZ "Solidarność" nie zostały przewidziane przez ustawodawcę w katalogu zamkniętym represji uzasadniających potwierdzenie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd meriti.

Skarżący nie wskazał także na okoliczności uzasadniające przyjęcie, że był osobą represjonowaną z powodów politycznych, w myśl art. 3 pkt 3 lit. a ustawy o działaczach opozycji. Odnosząc się do tej kwestii wskazać należy, że pojęcie normatywne: "udział w wystąpieniu wolnościowym" nie jest pojęciem zdefiniowanym, jednakże w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że jest to wyłącznie forma świadomego uczestnictwa, aktywności danej osoby w przedsięwzięciu zorganizowanym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 listopada 2017 r., IV SA/Wa 3264/16, LEX Nr 2415856). Nie chodzi więc w tej aktywności jedynie o postawę ukierunkowaną na ochronę innej osoby bądź grupy osób, choć postawa taka niewątpliwie zasługuje na najwyższe uznanie i szacunek. Ustawodawca wprowadzając status "osoby represjonowanej z powodów politycznych", (czy "działacza opozycji antykomunistycznej") uzależnia go od szczególnego rodzaju działalności mającej charakter zorganizowany, mający na celu suwerenność narodu i odzyskanie niepodległości. "Tylko z działaniem zmierzającym bezpośrednio do tego właśnie celu ustawodawca wiąże przyznanie statusu "osoby represjonowanej z powodów politycznych". Za takie działanie powszechnie uważa się demonstrację, strajk czy manifestację, mające charakter powszechnego wystąpienia, wobec większej liczby osób" (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 6 marca 2019 r., sygn. II SA/Rz 1429/18, LEX nr 2652853). Pojęcie "wystąpienie" oznacza natomiast w języku polskim "publiczne zabranie głosu" i "zorganizowane działanie podjęte przeciwko czemuś" (por. https://sjp.pwn.pl/slowniki/). Wystąpienie co do zasady musi wiązać się z zewnętrzną manifestacją sprzeciwu przeciwko jakiemuś zjawisku lub działaniu osób. Wystąpienie nie jest bowiem niczym innym, jak publicznym okazywaniem uczuć, postawy wobec czegoś lub kogoś przez jednostkę lub grupę, pokazaniem swoich poglądów i opinii na ważne sprawy polityczne i społeczne. W orzecznictwie prezentowane jest wprawdzie również stanowisko, że działalność opozycyjna nie zawsze musi być rozumiana wyłącznie jako bezpośredni, publiczny udział w strajku, czy manifestacji (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 lipca 2018 r., sygn. akt II SA/Gd 301/18, LEX nr 2527175), gdyż działalność opozycyjna zwykle obejmowała szereg mniejszych czynności, które składały się na pewną całość. W związku z tym za udział w wystąpieniu wolnościowym należy potraktować także podejmowanie działań o charakterze organizacyjnym, przygotowawczym, jednak w każdym wypadku czynności te powinny być ściśle związane z jakimś większym przedsięwzięciem, stanowiąc jego niezbędny etap/element. Jednakże takich cech działanie skarżącego nie nosiło.

Jak wynika z akt sprawy, wykonując zobowiązanie Sądu Wojewódzkiego zawarte w wyroku z dnia 5 kwietnia 2017 r., organ zwrócił się do Regionu [...] NSZZ "Solidarność" oraz do Organizacji Międzyzakładowej NSZZ "Solidarność" [...] Oddział [...] o nadesłanie dokumentów potwierdzających, że skarżący był działaczem opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji lub podlegał represjom w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji. W odpowiedzi Organizacja Międzyzakładowa NSZZ "Solidarność" [...] sp. z o.o. wskazała, że skarżący w latach 1981-1995 aktywnie podejmował działalność związkowo-polityczną i był z tego powodu poddany represjom i szykanom ze strony kierownictwa zakładu i aktywu partyjnego PZPR, jednakże nie przedstawiono dokumentów potwierdzających te twierdzenia. Dodatkowo organ zwrócił się do Organizacji Międzyzakładowej NSZZ "Solidarność" [...] sp. z o.o. o nadesłanie wyjaśnień, na czym miała polegać działalność skarżącego w okresie od 13 grudnia 1981 do 4 czerwca 1989 r. Organ wniósł również o sprecyzowanie w jakich okolicznościach, kiedy i przez kogo zostały zebrane informacje wynikające z przekazów ustnych, na które się powołano. Jednakże nie uzyskał żadnej odpowiedzi. Z kolei Region [...] NSZZ "Solidarność" wskazał, że nie posiada dokumentów potwierdzających, że skarżący był działaczem opozycji antykomunistycznej lub podlegał represjom w rozumieniu ustawy o działaczach opozycji.

Nadto, w ramach uzupełnienia materiału dowodowego, organ zwrócił się do [...] Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku skarżącego o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Rada podjęła uchwałę, w której negatywnie zaopiniowała wniosek skarżącego, wskazując, że przedłożone dokumenty nie uzasadniają przyznania wnioskodawcy statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, powyższa uchwała, choć niemająca mocy wiążącej dla podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, znajduje odzwierciedlenie w przeprowadzonym przez organ postępowaniu dowodowym.

Należy zatem uznać, że organ, a w ślad za nim Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenili, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy zostały udowodnione okoliczności uzasadniające potwierdzenie skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ opierał się przy tym zarówno na dowodach dostarczonych przez skarżącego, zeznaniach świadków, jak również pozyskanych we własnym zakresie i wyprowadził z nich wnioski, które w sposób racjonalny uzasadnił w wydanej decyzji.

Podkreślić w tym miejscu należy, że powszechne rozumienie represji politycznych jest znacznie szersze niż przyjmowane przez ustawodawcę w art. 3 ustawy o działaczach opozycji, który to przepis wymienia enumeratywnie okoliczności, jakie muszą zachodzić wobec osoby, aby przyznać jej status represjonowanego. Poczucie osobistej krzywdy, doznanej traumy, cierpienia, utrudnień życiowych w tamtym czasie nie zostały uznane przez ustawodawcę za przesłankę umożliwiającą uzyskanie przedmiotowego statusu. Tym samym przestawione przez skarżącego zaświadczenie lekarskie z dnia 31 maja 2016 r. o tym, że leczy się w poradni [...] od 1980 r. nie mogło mieć w przedmiotowej sprawie, zakładanego przez skarżącego, znaczenia. Odmienna od oczekiwań skarżącego ocena przez organ administracji, a następnie Sąd pierwszej instancji zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie świadczy o tym, że doszło do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek dowodowy skarżącego o dopuszczenie dowodu z dokumentów wskazanych w petitum skargi kasacyjnej, gdyż możliwość przeprowadzenia dowodów uzupełniających z dokumentów dotyczy postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Zgodnie z przepisem, art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Wprawdzie w postępowaniu kasacyjnym, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 193 P.p.s.a., stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jednak nie znaczy to, że do tego postępowania stosuje się art. 106 § 3 P.p.s.a. Ponadto co do zasady rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego jest kontrola ustaleń Sądu Wojewódzkiego, a nie zastępowanie tego Sądu.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna nie została oparta na uzasadnionych podstawach, orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i art. 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.