Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2328/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Iwona Dąbrowska Sędzia WSA – Ewa Marcinkowska (sprawozdawca) Sędzia WSA – Ewa Grochowska – Jung Protokolant – specjalista Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2014 r. ze skargi K., B., K. i K. P. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego A. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku – oddala skargę –


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2013 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] września 2013 r., o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletnich dzieci K., B., K. i K. P.

Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 9 sierpnia 2012 r. A. P. zwrócił się do Prezesa ZUS o przyznanie renty w drodze wyjątku na rzecz małoletnich dzieci K., B., K. i K. P. po zmarłej matce. We wniosku podniósł, że znajduje się obecnie w ciężkiej sytuacji materialnej wychowując czwórkę małoletnich dzieci. Wyjaśnił, że żona S. P. nie spełniała warunków wymaganych do renty z tytułu niezdolności do pracy, ponieważ brak jest wymaganych 5 lat w ostatnim 10 - leciu przed dniem powstania niezdolności (zgonem). Wyjaśnił, że żona nie pracowała, ponieważ zajmowała się wychowaniem dzieci. Rozchorowała się nagle na chorobę nowotworową i w związku z tym nie mogła podjąć pracy zawodowej. Niestety choroba szybko się rozwinęła i żona w dniu 10 czerwca 2011 r. zmarła mając zaledwie 38 lat. Osierociła 4 małoletnich dzieci w wieku szkolnym.

Wnioskodawca zaznaczył jednocześnie, iż jest osobą przewlekle chorą z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Jest po przebytych dwóch operacjach serca i operacji na kręgosłup, leczy się również na astmę oskrzelową. Musi ponosić stałe koszty leczenia. Pobiera niską rentę w kwocie 712,15 zł i zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł oraz zasiłek rodzinny z dodatkami w wysokości 864 zł. Z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej. Ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie dodatkowo podjąć pracy, a obecne dochody nie zabezpieczają nawet podstawowych potrzeb na utrzymanie i wychowanie dzieci. Bez dodatkowych środków nie będzie zatem w stanie zabezpieczyć swojej rodzinie warunków sprzyjających rozwojowi i edukacji.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] września 2013 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci K., B., K. i K. P.

W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych organ stwierdził, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy spełnione są łącznie wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki, a niespełnienie nawet jednej z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Podkreślił jednocześnie, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia przysługującego osobie zmarłej. W związku z powyższym, w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę – członka rodziny osoby zmarłej.

Organ wskazał, iż z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że wnioskodawca udokumentował 1 rok, 8 miesięcy i 9 dni okresów składkowych i nieskładkowch oraz opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników wynoszące 2 lata, 11 miesięcy i 12 dni matki dzieci, która stała się całkowicie niezdolna do pracy w wieku 37 lat.

Zarówno w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, jak i w 10-leciu przed dniem śmierci matki dzieci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 1 rok, 7 miesięcy i 21 dni tych okresów. Przy czym okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych.

Nie bez znaczenia pozostaje też fakt, że w latach 1995-2005 oraz 2008-2010 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

W ocenie Prezesa ZUS w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec matki dzieci nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Nie istniały zatem w tym czasie przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Organ zaznaczył jednocześnie, iż opieka nad dziećmi, chociaż bardzo pożądana ze względów społecznych, nie jest szczególną okolicznością uniemożliwiającą nabycie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Jest to życiowy wybór pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i poświęceniu się opiece nad dziećmi a kontynuowaniem zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień emerytalno-rentowych, wynikających z ubezpieczenia społecznego.

Organ podkreślił też, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

W skierowanym do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. P. stwierdził, iż stanowisko organu, że krótkie okresy zatrudnienia zmarłej w dziesięcioleciu przed śmiercią uniemożliwiają przyznanie prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku, w sytuacji kiedy zajmowała się ona wychowaniem 4 dzieci, należy uznać za najzupełniej nietrafione.

Zarzucił, że organ wydaje się preferować doraźne i w sumie niewielkie dochody Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w stosunku do perspektywy, że czwórka jego dzieci w przyszłości podejmie zatrudnienie i będzie ten Fundusz tworzyć. W jego ocenie "interes" ZUS powinien właśnie na tym polegać i to są te "względy społeczne", o których bez bliższego sprecyzowania mówi organ w decyzji odmownej. W jego ocenie, dzieci zmarłej S. P. spełniają warunki określone w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdyż są członkami rodziny ubezpieczonej, nie mogą podjąć zatrudnienia ze względu na wiek, nie spełniają warunków do uzyskania prawa do renty ze względu na szczególne okoliczności, o których mowa wyżej oraz nie posiadają środków utrzymania.

Prezes ZUS, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 23 września 2013 r., odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletnich.

W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał swoją wcześniejszą argumentację wskazując, iż renta rodzinna w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci nie może być przyznana, ponieważ w sprawie nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności.

Organ podkreślił przy tym, że przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Niespełnienie przez matkę dzieci powyższego warunku powoduje, że nie można skutecznie domagać się renty rodzinnej w drodze wyjątku, jako że prawo do tego świadczenia jest pochodną prawa przysługującego ubezpieczonemu.

Organ ponownie podniósł, iż z dokumentacji rentowej wynika, że na 37 lat życia zmarła ma udokumentowane 4 lata, 7 miesięcy, 21 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 2 lata, 11 miesięcy, 12 dni opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W 10-leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy i w 10-leciu przed dniem śmierci matki dzieci - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano natomiast tylko 1 rok, 7 miesięcy, 21 dni tych okresów. Przy czym okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych.

Organ zaznaczył jednocześnie, iż w okresie od 17 kwietnia 1992 r. do 19 marca 1995 r. były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne rolników. Zgodnie jednak z dyspozycją art. 10 ustawy, okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono składki, uwzględnia się przy ustalaniu prawa do renty tylko wówczas, gdy okresy składkowe i nieskładkowe są krótsze od wymaganego do przyznania renty, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.

Z uwagi na to, że udokumentowane okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników wykraczają poza dziesięciolecie przypadające przed dniem powstania niezdolności do pracy, brak jest podstaw do uwzględnienia tych okresów.

Zmarła matka dzieci od dnia 30 marca 1995 r., tj. od zaprzestania opłacania składki na ubezpieczenie społeczne rolników do dnia 31 lipca 2005 r. i od dnia 4 grudnia 2008 r. do dnia 19 października 2010 r. nie wykonywała zatrudnienia ani innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. We wskazanych okresach nie była wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.

Rezygnacja z zatrudnienia na rzecz opieki nad dziećmi nie usprawiedliwia natomiast braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia i nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Poświęcenie się obowiązkom rodzinnym nie może być bowiem uznane za szczególną okoliczność, usprawiedliwiającą bezczynność zawodową i dającą tytuł do świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

Także okres rejestracji w Urzędzie Pracy jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku nie stanowi ani okresu składkowego ani nieskładkowego i nie może zostać uwzględniony w przebiegu ubezpieczenia przy ubieganiu się o świadczenia z ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią natomiast wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku z art. 83 ustawy.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, A. P. zarzucił organowi naruszenie:

1. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, poprzez utrzymanie w mocy decyzji Prezesa ZUS z dnia 23 września 2013 r., odmawiającej przyznania małoletnim dzieciom Karolinie, B., K. i K. P. renty rodzinnej w drodze wyjątku, w sytuacji kiedy nie spełniają oni ustawowych przesłanek do otrzymania renty rodzinnej w drodze "normalnej" procedury, jednocześnie jednak spełniając wszystkie przesłanki określone w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w drodze wyjątku, tj. są członkami rodziny pozostałymi po ubezpieczonym, nie spełniają ustawowych warunków do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, z uwagi na wiek nie mogą podjąć zatrudnienia i nie posiadają środków niezbędnych do utrzymania;

2. art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 K.p.a., poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego i nieustalenie trwałych do przezwyciężenia przeszkód uzasadniających przyznanie małoletnim renty rodzinnej, w sytuacji gdy spełniają one wszystkie przesłanki określone w art. 83 ustawy.

W związku z powyższymi zarzutami wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi.

W uzasadnieniu skargi podniósł, iż matka małoletnich S. P. zmarła w dniu [...] czerwca 2011 r. na chorobę nowotworową. Choroba żony bardzo szybko postępowała, doprowadzając do jej szybkiej śmierci w wieku 38 lat.

On także jest osobą schorowaną o orzeczonym umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Przeszedł 2 operacje na serce i kręgosłup. Z powodu złego stanu zdrowia nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Utrzymuje się z renty w kwocie 712,15 zł, zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł oraz zasiłku rodzinnego z dodatkami w łącznej kwocie 864 zł. Ze środków tych musi opłacić swoje leczenie oraz utrzymać dzieci oraz siebie. Korzysta także z usług Ośrodka Pomocy Społecznej.

Skarżący podkreślił, iż ma świadomość tego, że żona nie spełniała warunków do przyznania renty rodzinnej na rzecz małoletnich w normalnym trybie. Jednak w jego przekonaniu zasadny jest wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, gdyż warunki jakie nakłada ustawodawca w celu uzyskania tego świadczenia określone w art. 83 ustawy są spełnione w całości. Dzieci są niepełnoletnie, objęte obowiązkiem szkolnym. Przez najbliższe kilka lat będą pobierać naukę, być może pójdą także na studia, a ich sytuacja rodzinna jest naprawdę ciężka.

Skarżący zaznaczył, iż art. 83 ustawy uzasadniający przyznanie świadczenia w drodze wyjątku traktować należy jako wyjątek od ogólnie przyjętej reguły na jakiej przyznawane jest świadczenie w normalnej formie. Kluczowym jest tutaj fakt, że zastosowanie ma on w momencie, gdy nie ma podstaw do przyznania świadczenia na podstawie art. 65 i następnych ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zmarła nie musiała zatem posiadać okresów składkowych wymaganych przez ustawę w drodze normalnie przyznawanego świadczenia, wystarczy że spełnione zostały warunki określone w art. 83 ustawy.

W ocenie skarżącego stanowisko Prezesa ZUS, iż fakt zajmowania się wychowywaniem dzieci nie uzasadnia braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia i nie wystarcza do przyznania świadczenia jest krzywdzące dla jego zmarłej żony, gdyż wychowanie 4 dzieci w wieku od 14 do 6 lat jest pracą na cały etat. Wychowując czwórkę dzieci żona miała znaczne problemy ze znalezieniem stałej pracy, która nie kolidowałaby z ich wychowaniem. Już sama liczba dzieci sprawia, że osoba taka z punku widzenia pracodawcy jest nieatrakcyjna, gdyż wiążą się z tym obowiązki, które mogą sprawić, że taki pracownik będzie zmuszony sporo czasu poświęcić nie pracy, a dzieciom.

Skarżący zaznaczył jednocześnie, iż przy obecnym stanie, kiedy z roku na rok maleje przyrost naturalny w Polsce, jego czwórka dzieci w niedługiej przyszłości rozpocznie pracę zawodową i będą pracować na przyszłe emerytury, tym samym otrzymane świadczenie zostanie przez nich de facto "odpracowane".

Podniósł też, iż renta rodzinna w drodze wyjątku przyznawana jest na wniosek decyzją Prezesa ZUS, która ma charakter uznaniowy. Przed wydaniem takiej decyzji Prezes ZUS powinien zatem zbadać cały dostępny materiał dowodowy i szczegółowo zapoznać się z sytuacją rodzinną wnioskodawcy, czego nie uczynił.

Na poparcie swojego stanowiska skarżący powołał się w skardze obszernie na orzecznictwo sądów administracyjnych.

Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ wyjaśnił, iż rezygnacja z zatrudnienia, by sprawować osobistą opiekę nad dziećmi nie ma charakteru okoliczności szczególnej, lecz wynika z wyboru osoby zainteresowanej. To skarżący utrzymywał rodzinę w czasie, kiedy jego żona pozostawała w domu - i teraz nadal on ponosi ciężar utrzymania rodziny. Najgłębsze nawet przekonanie skarżącego, że okoliczność ta ma charakter szczególny, a sytuacja jego dzieci w pełni uzasadnia przyznanie świadczenia nie jest argumentacją wystarczającą do zmiany stanowiska organu. Matka dzieci na niemal 20 lat okresu aktywności zawodowej pozostawała w jakimkolwiek ubezpieczeniu przez lat niespełna 5 i to doliczając okresy ubezpieczenia w KRUS, pobierania zasiłków macierzyńskich i dla bezrobotnych. Nie wydaje się zatem, by praca zawodowa zmarłej stanowiła kiedykolwiek podstawę utrzymania rodziny.

Sama trudna sytuacja materialna, choć była brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi natomiast wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy, nie jest też odszkodowaniem za zgon rodzica.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Przepis art. 83 ust. 1 ww. ustawy wprowadza do systemu powszechnych świadczeń emerytalnych regulację dopuszczającą odstąpienie od obowiązującej reguły spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Jako wyjątek od reguły regulacja ta ma charakter regulacji szczególnej. Taki charakter regulacji szczególnej, stanowiącej wyjątek od reguły wymaga zastosowania tylko do "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że nie doszło do wypracowania prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach. Podkreślić należy, że ustawa o emeryturach i rentach nie precyzuje, jak należy rozumieć szczególne okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. W orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy.

Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności.

Wyjaśnienia również wymaga, że wnioskowana przez skarżących renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodnym od świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Organ był zatem obowiązany, w pierwszej kolejności zbadać spełnienie ww. przesłanek przez zmarłą matkę małoletnich dzieci, a następnie przez małoletnich członków rodziny zmarłej.

Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku w niniejszej sprawie byłoby zatem możliwe tylko w przypadku wykazania, że zmarła matka dzieci przejawiała wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jej woli okoliczności nie mogła spełnić wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia. Tylko w takiej sytuacji przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na rzecz małoletnich dzieci byłoby zasadne.

Z brzmienia art. 83 ust. 1 wynika, że jest to przepis, na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję, kierując się uznaniem administracyjnym. Określenie, że muszą zaistnieć szczególnie uzasadnione okoliczności, usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek, należy do oceny organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać wnikliwej analizie, indywidualizując każdy rozpatrywany przypadek. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać wszelkie okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem.

W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, iż nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż w przypadku matki małoletnich nie można stwierdzić, iż na skutek szczególnych okoliczności nie spełniła ona warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do renty w trybie zwykłym.

Zmarła w wieku 37 lat matka małoletnich posiadała udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące łącznie 1 rok, 8 miesięcy i 9 dni oraz okres opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników od 17 kwietnia 1992 r. do 19 marca 1995 r. wynoszący 2 lata, 11 miesięcy i 12 dni. Zarówno w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, jak i w 10-leciu przed dniem śmierci matki dzieci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 1 rok, 7 miesięcy i 21 dni tych okresów.

W przypadku lat 1995-2005 oraz 2008-2010 nie został udowodniony u matki małoletnich żaden okres zatrudnienia, ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. We wskazanych przerwach w ubezpieczeniu nie była wobec matki dzieci orzeczona całkowita niezdolność do pracy, a zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonej, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Brak jednocześnie jakichkolwiek dowodów na to, że zmarła w okresach przerw w zatrudnieniu podejmowała jakiekolwiek próby znalezienia zatrudnienia i była w ogóle zainteresowana podjęciem pracy.

Dzieci zmarłej urodziły się w latach 1997, 2002, 2003 oraz 2005. W ocenie ojca małoletnich fakt urodzenia czwórki dzieci oraz ich wychowywania stanowił usprawiedliwienie niewypracowania przez zmarłą wymaganego do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym stażu ubezpieczeniowego.

Zgodzić się jednak należy z oceną organu, iż okoliczność ta nie może zostać uznana za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 powołanej wyżej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Poświęcenie życia na wychowywanie dzieci było efektem dokonanego przez zmarłą wyboru. Taka decyzja jest wyborem każdego rodzica i nie jest okolicznością niezależną od jego woli, w związku z czym nie stanowi szczególnej okoliczności, o jakiej mowa w art. 83 ustawy.

Jakkolwiek postawa zmarłej z pewnością zasługuje na uznanie, to niemniej jednak z wyborem takiej drogi życiowej łączy się w konsekwencji brak prawa do świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Niewątpliwie sytuacja materialna małoletnich jest trudna. Nie wystarcza to jednak do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, jakim jest świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez ojca małoletnich dzieci o świadczenie z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] września 2013 r. odpowiadają prawu.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.