Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1699/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech Sędziowie sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch sędzia del. WSA Monika Nowicka (spr.) Protokolant Małgorzata Penda po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 października 2009 r. sygn. akt II SA/Ol 747/09 w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

I OSK 1699/09

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 października 2009 r. ( sygn. akt II SA/OI 747/09) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] wraz z poprzedzającą ją decyzją Wójta Gminy G. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu stwierdziło z urzędu nieważność decyzji Wójta Gminy G. z dnia [...] września 2008 r. nr [...] o przyznaniu J. G. od dnia [...] września 2008 r. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - mężem P. G., w kwocie 420 zł miesięcznie - z uwagi na wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa.

Następnie, działając na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a", art. 29 ust. 1 ustawy

o świadczeniach rodzinnych, art. 2 ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie

ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2008 r. Nr 223, poz. 1456) oraz § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005 r. Nr 105, poz. 881 ze zm.), Wójt Gminy G. decyzją z dnia [...] maja 2009 r. odmówił J. G. przyznania w/w świadczenia, podnosząc w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a która to sytuacja występowała w niniejszej sprawie.

W odwołaniu wniesionym od powyższej decyzji zainteresowana akcentowała, iż wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07) Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności zapisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to przepis ograniczał przyznanie uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego jedynie na niepełnosprawne dziecko. Wyrok ten zatem – jak wywodziła strona - rozszerzył grupę uprawnionych do w/w świadczenia o członków najbliższej rodziny, którzy - zgodnie z zapisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - są zobowiązani do alimentacji. Do alimentacji – jak twierdziła skarżąca - są przy tym zobowiązani również, wzajemnie w stosunku do siebie małżonkowie, czego ustawodawca nie dostrzegł, nie korygując dyskryminującego i niezgodnego z Konstytucją zapisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu rozpatrując powyższe odwołanie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji stwierdzając w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07) przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie, zdolnej do pracy a niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, został uznany za niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Na skutek natomiast wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r. (sygn. akt P 41/07) za niezgodny z Konstytucją uznany został przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "b" ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy, nad innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla którego stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny. Kolegium wskazało przy tym, że powołane wyżej wyroki Trybunału Konstytucyjnego nie dotyczyły zgodności z Konstytucją przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych, a który to przepis był podstawą rozstrzygnięcia w tej sprawie.

Na wyżej przedstawioną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniosła J. G., wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji. W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uchylając – na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, bowiem organy orzekające w sprawie dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W niniejszej sprawie stan faktyczny Sąd ocenił za bezsporny. Było bowiem ewidentnie ustalone, że skarżąca spełniała pozytywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikające z treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, natomiast negatywną przesłankę, uniemożliwiającą przyznanie świadczenia, stanowił zapis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" omawianej ustawy. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Natomiast - w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" w/w ustawy - świadczenia pielęgnacyjne

nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

W tym miejscu Sąd Wojewódzki nadmienił, iż wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ( w dawnym brzmieniu) w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten, co prawda, odnosił się do treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych sprzed nowelizacji tego przepisu, dokonanej ustawą z dnia 17 października 2008 r., jednakże – zdaniem Sądu - wywody w nim zawarte pozostają nadal aktualne dla właściwej interpretacji zapisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w przedmiocie nabywania uprawnień do świadczeń pielęgnacyjnych, w tym do właściwego odczytywania ograniczeń wynikających z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" tej ustawy. Ten ostatni przepis nie został wprawdzie poddany kontroli Trybunału, jednakże – zdaniem Sądu Wojewódzkiego - jego wykładnia musiała uwzględniać konstytucyjne zasady, w tym wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasadę równości. Poza tym przepis ten należało interpretować – jak wywodził Sąd - w taki sposób, aby nie niweczyć skutku powołanego wyżej orzeczenia Trybunału, który w uzasadnieniu swego wyroku akcentował fakt niezgodnego z prawem pominięcia możliwości nabycia prawa do świadczenia przez osobę rezygnującą z zatrudnienia, aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad, innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego osoba taka jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym. W ocenie Trybunału bowiem wybranie, spośród osób zobowiązanych do alimentacji, jedynie rodziców i przyznanie, wyłącznie tej grupie, prawa do świadczenia naruszało konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno - ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości. Ponadto – wywodził Sąd - w wyroku z dnia z dnia 15 listopada 2006 r. (sygn. akt P 23/05) Trybunał zwrócił uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne nie tylko stanowi formę wsparcia rodziny, pozostającej w trudnej sytuacji (materialnej i faktycznej), ale także zdejmuje z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w formach zorganizowanych i zinstytucjonalizowanych.

Ustawodawca zatem, uwzględniając stanowisko Trybunału zawarte w wyroku z dnia

18 lipca 2008 r., w nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 17 października 2008 r.

o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, poszerzył krąg osób, które nabyły

uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wobec konieczności sprawowania opieki

nad innymi osobami, poza dziećmi, w stosunku do których, zgodnie z przepisami

ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli osoby te

legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże nie uległ zmianie przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W tych warunkach Sąd Wojewódzki podniósł, iż również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, co łączy się z prawem ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, który to pogląd znalazł już odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, które Sąd w tym miejscu przywołał ( vide: wyroki NSA z dnia 26 lutego 2009 r. sygn. akt l OSK 533/08, WSA w Łodzi z dnia 6 listopada 2008 r. sygn. akt II SA/Łd 814/08 i WSA w Warszawie z dnia 4 marca 2009r. sygn. akt l SA/Wa 7/09).

Podzielając powyższe stanowisko, Sąd orzekający uznał zatem, że choć literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych może być podstawą do twierdzenia, że w przypadku osób wymagających stałej opieki, które pozostają w związku małżeńskim, wyłączone zostało prawo ubiegania się o świadczenie przez osobę, która sprawuje nad nimi faktyczną opiekę, rezygnując z zatrudnienia, to jednak takie rozumienie powołanego przepisu niweczyłoby możliwość przyznania świadczenia osobie, która sprawuje opiekę nad osobą pozostającą w związku małżeńskim. W związku z powyższym tego rodzaju interpretacja omawianej regulacji, zwłaszcza w kontekście uzasadnienia wyroku Trybunału z dnia 18 lipca 2008 r. – w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - nie zasługiwała na akceptację.

Sąd Wojewódzki zaakcentował przy tym, iż rzeczywiste znaczenie normy prawnej, zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych, przed orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, odczytywać należało w kontekście treści art. 17 ust. 1, bo tylko wówczas przepis ten stanowił logiczną i prawną całość. Wówczas bowiem świadczenie rodzinne przysługiwało: matce, ojcu albo opiekunowi faktycznemu, którzy rezygnowali z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem. W przypadku zaś zawarcia przez to dziecko związku małżeńskiego, umieszczenia go w rodzinie zastępczej, czy też placówce zapewniającej całodobową opiekę nad

niepełnosprawnym dzieckiem, uprawnienie rodziców albo opiekunów faktycznych

- z woli ustawodawcy - wygasało. Jednakże, po wydaniu wyroku przez Trybunał,

tak rozumiana istota i znaczenie omawianego unormowania musi ulec zmianie.

Poszerzony został bowiem krąg podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia

pielęgnacyjnego, w stosunku do których omawiany przepis także będzie miał zastosowanie, w razie zaistnienia przesłanek w nim określonych. Tak więc,

w aktualnym stanie prawnym, zmienionym na skutek wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., okoliczność, iż skarżąca wystąpiła

o świadczenie z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem,

nie mogło stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,

nawet w przypadku pozostawania w związku małżeńskim.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło do Naczelnego Sądu Administracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie, wskazując jako podstawy kasacyjne:

- naruszenie prawa materialnego ( art. 174 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) w postaci:

1. niewłaściwego zastosowania art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. ) i przyjęcie, że przepis ten - jako niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej w jego brzmieniu sprzed nowelizacji zawartej w art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 233, poz. 1456) i obowiązującym od dnia 2 stycznia 2009 r. - daje organom administracji publicznej swobodę w stosowaniu norm bezwzględnie obowiązujących sformułowanych na gruncie art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i możliwość określania kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, według uznania organu;

2. błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że wskazany przepis prawa, sformułowany w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, może być pominięty przez organy administracji publicznej w

procesie stosowania prawa, mimo że Trybunał Konstytucyjny nie oceniał jego

zgodności z konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej;

3. naruszenie art. 6 k.p.a. - poprzez przyjęcie, że organy pomocy społecznej, w toku wydawania decyzji administracyjnych, mogą odstąpić od stosowania

powszechnie i bezwzględnie obowiązujących norm prawa;

- naruszenie przepisów postępowania ( art. 174 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) poprzez uwzględnienie skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami

administracyjnymi, podczas gdy powinna była ona zostać oddalona na podstawie art.

151 tej ustawy, z uwagi na treść bezwzględnie obowiązującego przepisu ustawy o

świadczeniach rodzinnych wykluczającego możliwość przyznania świadczenia

pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą pozostającą w

związku małżeńskim.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie.

W motywach skargi kasacyjnej Kolegium zaakcentowało, że nieuzasadnione było stanowisko Sądu wskazujące na potrzebę innego niż literalne odczytanie treści przepisu zawartego w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten jest bowiem sformułowany w sposób jasny, jednoznaczny. Nieuzasadnione było także twierdzenie, że przepis ten powinien, być odczytywany i interpretowany poprzez pryzmat art. 17 ust. 1 omawianej ustawy, gdyż mimo, iż Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ( w dawnym brzmieniu), to jednocześnie uznał, iż

wskazane w dalszej redakcji art. 17 ustawy, przesłanki negatywne, wymagają

odrębnej oceny, którą to ocenę zawarł z kolei w wyroku z dnia 22 lipca 2008 r. ( sygn. akt P 41/07). W uzasadnieniu cytowanego wyżej wyroku, w którym przedmiotem

rozważań Trybunału Konstytucyjnego był przepis art. 17 ust. 5 ustawy o

świadczeniach rodzinnych, Trybunał ten wskazał wyraźnie, że wymienione przesłanki

negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego mają charakter rozłączny i każda z nich przesądza o przeszkodzie w uzyskaniu prawa do tego świadczenia. Za taką też oczywistą przeszkodę Trybunał w w/w sprawie uznał między innymi fakt pozostawania przez osobę, nad którą sprawowana ma być opieka w związku małżeńskim.

Skarżący kasacyjnie podkreślał także, iż gdyby, dla oceny zgodności z Konstytucją przepisów zamieszczonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wystarczyła ocena Trybunału Konstytucyjnego odnosząca się do art. 17 ust. 1 tej ustawy, Trybunał Konstytucyjny nie oceniałby następnie zgodności z Konstytucją , kolejnego przepisu zawartego w art. 17 to jest przepisu zamieszczonego w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy.

Kolegium akcentowało też, że w wyniku nowelizacji prawa, która dokonana została w art. 1 pkt 8 lit a ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o

świadczeniach rodzinnych (Dz. U Nr 223 poz. 1456), w myśl przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 17 ust. 2b tej ustawy - osobami

uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego są także krewni w linii prostej i

rodzeństwo, a nie tylko wcześniej wymienieni rodzice dzieci oraz ich opiekunowie

faktyczni. Przeszkoda w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego J. G.

nie leży zatem, w zbyt wąsko określonej grupie osób uprawnionych do uzyskania takiego świadczenia, a w treści wyraźnie sformułowanego przepisu prawa

określającego cechę osoby, nad którą sprawowana jest opieka.

Skarżący kasacyjnie podkreślał, że organy administracji publicznej obowiązane są – zgodnie z art. 6 k.p.a. – stosować obowiązujące przepisy i nie mają możliwości ich pominięcia i wydawania decyzji, wywodząc znaczenie danej normy wprost z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, czy też dokonywać własnej oceny zgodności przepisu z Konstytucją.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Zarzuty jej sprowadzały się do naruszenia przepisów postępowania oraz naruszenia przepisów prawa materialnego.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia przepisów postępowania – co zdaniem skarżącego kasacyjnie – miało istotny wpływ na wynik sprawy - a polegało na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy stwierdzić, że zarzut ten nie był zasadny, choćby już z tej przyczyny, że przepis ten nie był w ogóle podstawą uchylenia decyzji Kolegium. Uchylenie zaskarżonej do Sądu Wojewódzkiego decyzji nastąpiło bowiem w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) cytowanej ustawy tj. z powodu stwierdzenia, że decyzja narusza prawo materialne, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Ze względu zaś na dokonanie przez Sąd pierwszej instancji prawidłowej oceny zaskarżonej decyzji ( o czym będzie mowa poniżej), uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej było w pełni usprawiedliwione.

Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego trzeba przede wszystkim podnieść, iż w pierwotnej wersji ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. ) przepis art. 17 ust. 1 przewidywał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługiwało matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z przepisem tym korespondował zapis zawarty w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a cytowanej ustawy, w myśl którego świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

Powyższa regulacja związana była z faktem, że – zgodnie z art. 133 § 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ( zwanego niżej: k. r. i o. ) - obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka istnieje do czasu, w którym dziecko jest już w stanie utrzymać się samodzielnie ( chyba, że pozostaje w niedostatku). Obowiązek natomiast alimentacyjny między małżonkami a nawet obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa, wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka ( art. 130 k.r. i o. ).

Z tego powodu ustawodawca ustalił, iż zawarcie związku małżeńskiego przez osobę wymagająca opieki powodowało, że rodzice dziecka, tracąc - z tą chwilą - obowiązek alimentacyjny względem niego, tracili jednocześnie prawo do pobierania na nie świadczenia pielęgnacyjnego. Obowiązek opieki nad taką osobą przechodził bowiem na współmałżonka, który – z mocy art. 27 k. r. i o. - miał od tego momentu m. in. obowiązek zaspakajania potrzeb nowopowstałej rodziny.

Powyższe wskazuje zatem, że oba omawiane przepisy są ( a raczej były) ze sobą powiązane. O ile jednak, zrozumienie treści tych przepisów poprzednio, nie budziło żadnych wątpliwości interpretacyjnych, o tyle odczytywanie regulacji prawnej obowiązującej obecnie, wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie, musi być dokonywane przy zastosowaniu wykładni.

Wyrokiem bowiem z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skutkiem tego wyroku przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 233, poz. 1456) znowelizowano przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który – w dacie orzekania przez organy w niniejszej sprawie – przewidywał już, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm. ) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka ( w tym ostatnim przypadku z zastrzeżeniami jak poprzednio).

Nowela ta nie zmieniła ( uchyliła) natomiast przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) omawianej ustawy.

Aktualnie zatem powstał swego rodzaju rebus prawny polegający na tym, że interpretując przepisy art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) w/w ustawy, albo przeprowadzi się wykładnię tych przepisów czysto gramatyczną, ale niezgodną z zasadą równości, określoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którą to wykładnią, przepis art. 17 ust. 1 ustawy oświadczeniach rodzinnych nie będzie mógł być nigdy podstawą do przyznania świadczeń pielęgnacyjnych na rzecz współmałżonka, albo zostanie zastosowana wykładnia systemowa i celowościowa, zgodna ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego. W myśl takiej wykładni świadczenie pielęgnacyjne będzie mogło być przyznawane na rzecz współmałżonka, jeśli zostaną spełnione pozostałe przesłanki, warunkujące – co do zasady – możliwość ubiegania się o ten rodzaj świadczenia i którą to wykładnię zastosował Sąd Wojewódzki i z którą to wykładnią Naczelny Sąd Administracyjny - w tym składzie - w pełni się zgadza.

Przypomnieć bowiem wypada, że świadczenie pielęgnacyjne zastąpiło od dnia 1 maja 2004 r. ( data wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych) zasiłek stały, przewidziany w art. 27 ust. 1, 2, 3 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm. ), które to przepisy wyrokiem Trybunał Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r. ( sygn. akt P 23/05) zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim uniemożliwiają one nabycie prawa do zasiłku stałego osobie "zdolnej do pracy, lecz niepozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki (...) nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym, pełnoletnim członkiem rodziny".

W związku z powyższym powtórzenie obecnie, w obowiązującej ustawie o świadczeniach rodzinnych, normy prawnej, której niekonstytucyjność została poprzednio stwierdzona przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który na skutek wydania w/w wyroku ukształtował w odpowiedni sposób stan prawny, pozwala aktualnie na dokonanie wykładni omawianych norm w taki sposób, aby umożliwić najpełniejsze urzeczywistnienie norm, zasad i wartości konstytucyjnych. Dokonana w ten sposób wykładnia nie narusza przy tym w żaden sposób art. 6 k.p.a. nakazującego organom działanie na podstawie przepisów prawa.

Należy bowiem mieć na względzie, że jak stwierdził to Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 maja 2005 r. ( sygn. akt SK 22/99, OTK 2000/4/107) orzeczenie o niezgodności przepisu z Konstytucją oznacza przypisanie atrybutu konstytucyjności nie pewnej jednostce redakcyjnej bez względu na jej treść, lecz określonej treści normy zawartej w tym przepisie, ustalonej w wyniku interpretacji ( vide: także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 533/08, LEX nr 518238).

Dokonując wykładni wspomnianych przepisów zwrócić także trzeba uwagę, że w powołanym na wstępie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., w części końcowej uzasadnienia wyroku, Trybunał wyraźnie zwrócił uwagę, że wprawdzie orzeczenie o niekonstytucyjności dotyczy wyłącznie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale do organów stosujących przepisy tej ustawy należeć będzie ocena skutków stwierdzenia niekonstytucyjności zaskarżonego art. 17 ust. 1 ustawy w konfrontacji z innymi przesłankami określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał w tym miejscu zwrócił szczególną uwagę na znaczenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy dla sprawy, w której zapadł w/w wyrok, a w którym to stanie faktycznym o świadczenie pielęgnacyjne wystąpił – analogicznie, jak w sprawie niniejszej - współmałżonek. Redakcja pytania prawnego, skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego, ograniczona jedynie do przepisu art. 17 ust. 1 omawianej ustawy, uniemożliwiła wprawdzie Trybunałowi na zajęcie stanowiska odnośnie w/w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, tym niemniej tę końcową wypowiedzią Trybunał zasygnalizował istotę problemu i tym samym wprost zauważył, że to organ – orzekając w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na opiekę nad współmałżonkiem – musi "ocenić skutek stwierdzenia niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy" w dawnym brzmieniu.

Biorąc pod uwagę zatem, że skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji.