Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 126/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2014-12-29 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono zmiany postanowienia referendarza sądowego w zakresie przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art.165 w zw. z art. 246 par.1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Ł. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 9 grudnia 2013r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za listopad 2011 r. wobec sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 listopada 2014 r. postanawia: odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 czerwca 2014 r.


UZASADNIENIE

W dniu 5 lutego 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynęła skarga Ł. W. (dalej jako skarżący, strona) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 9 grudnia 2013 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za listopad 2011 r. W skardze zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2014 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w całości (pkt 1) oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego (pkt 2). W uzasadnieniu ww. postanowienia wskazano m.in., że od końca 2013 r. podstawowe źródło utrzymania rodziny skarżącego stanowią wynagrodzenia skarżącego oraz jego żony uzyskiwane z tytułu umowy o pracę w wysokości odpowiednio: 1.680 zł brutto (1.290 zł netto) oraz 840 brutto (650 netto) zaś koszty bieżącego utrzymania wynoszą około 1.290 zł, skarżący nie posiada żadnych oszczędności ani majątku (poza dwoma samochodami ciężarowymi o wartości odpowiednio 20.000 zł i 25.000 zł, wykorzystywanymi do prowadzenia działalności gospodarczej - obecnie zawieszonej od dnia 1.03.2014 r.), zamieszkuje wraz żoną i dwojgiem niepełnoletnich dzieci (syn - 14 lat, córka - 5 lat) w mieszkaniu o powierzchni 49 m² (należącym do żony), w spłacie rat kredytu w wysokości 1.800 zł pomagają skarżącemu rodzice, jednak po podjęciu pracy przez małżonkę skarżący od 650 zł do 700 zł przeznaczy również na spłatę zobowiązań cywilnoprawnych (kredytu). Wskazana sytuacja materialna skarżącego, przy uwzględnieniu kosztów wszystkich zawisłych przed tut. Sądem spraw ze skargi Ł. W., stanowiła w ocenie referendarza sądowego podstawę do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Natomiast odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika uzasadniono uzyskiwaniem przez rodzinę skarżącego wprawdzie niewielkich ale stałych dochodów ze stosunków pracy, posiadaniem majątku w postaci dwóch samochodów ciężarowych, uzyskiwaniem pomocy finansowej od rodziny oraz regularną spłatą zobowiązań cywilnoprawnych, które nie korzystają z pierwszeństwa w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych.

Skarżący nie wniósł sprzeciwu od powyższego postanowienia, w związku z czym stało się ono prawomocne (art. 259 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - dalej p.p.s.a).

We wszystkich postępowaniach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu skarżący ustanowił pełnomocnika z wyboru w osobie radcy prawnego A. P.

Wyrokiem z dnia 26 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę Ł. W. na decyzję opisaną w sentencji postanowienia.

W związku z otrzymaniem wyroku wraz z uzasadnieniem skarżący złożył do tut. Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, wskazując tego samego z imienia i nazwiska radcę prawnego, którego wskazał w pierwotnym wniosku i który zarazem reprezentował go we wszystkich postępowaniach przed WSA w Opolu (jako pełnomocnik z wyboru). Równocześnie oświadczył, że nie był w stanie zapewnić wynagrodzenia pełnomocnikowi w postępowaniu w I instancji, przez co pełnomocnik wypowiedział mu pełnomocnictwo. Tymczasem ze złożonego przez pełnomocnika oświadczenia wynikało, że powodem wypowiedzenia pełnomocnictwa była niemożność pokrycia kosztów zastępstwa procesowego w ewentualnym postępowaniu kasacyjnym.

W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że na mocy postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu został zwolniony w całości od ponoszenia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, jednocześnie odmówiono mu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Zaznaczył także, że po wyroku tegoż Sądu oddalającym skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu jego sytuacja procesowa uległa zmianie, ponieważ chcąc wnieść skargę kasacyjną od ww. wyroku jest obowiązany skorzystać z usług profesjonalnego pełnomocnika (przymus adwokacko-radcowski) a z uwagi na to że jego sytuacja majątkowa i zarobkowa nie uległa zmianie od czasu poprzedniego postanowienia o przyznaniu prawa pomocy, nie jest w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

W części formularza w pozycjach przeznaczonych na oświadczenie dotyczące sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący ponownie wskazał, że od końca 2013 r. jego jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie z umowy o pracę w wysokości 1.680 zł brutto (1.290 netto) miesięcznie, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną zatrudnioną na 1/2 etatu z wynagrodzeniem 840 zł brutto (650 zł netto) i dwojgiem dzieci (syn - 14 lat, córka - 5 lat), posiada samochody ciężarowe marki Scania (wartość - 20.000 zł) i Man (wartość - 25.000 zł), spłaca kredyt w kwocie wymagalnej wynoszącej ok. 1.800 zł miesięcznie przy wsparciu finansowym dalszej rodziny, przy czym powołując się na to iż od kwietnia 2014 r. żona partycypuje w bieżącym utrzymaniu mieszkania i rodziny, tym samym przeznacza faktycznie na spłatę kredytu ok. 650-700 zł. We wniosku zawarł także oświadczenie o miesięcznych kosztach utrzymania jego gospodarstwa domowego, zgodnie z którym opiewają one na kwotę 1.290 zł (gaz - ok. 120 zł, energia elektryczna - ok. 150 zł, czynsz - ok. 340 zł, TV i Internet - 150 zł, przedszkole córki - 180 zł, zakup żywności dla całej rodziny - ok. 350 zł). W ostatecznym rozrachunku skarżący wskazuje na deficyt w budżecie domowym w wysokości 1.100 zł, podając przy tym szacunkowe wyliczenia wartości towarów, z których zakupu zmuszony był od stycznia 2014 r. zrezygnować.

Postanowieniem z dnia 27 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, wskazując, że sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa skarżącego od momentu rozpoznania przez referendarza pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, również w zakresie ustanowienia zawodowego pełnomocnika, nie uległa zmianie, co potwierdził sam skarżący w uzasadnieniu ponownego wniosku, złożonego tylko ze względu na prawny wymóg skorzystania z zawodowego pełnomocnika przy sporządzeniu skargi kasacyjnej. Dodatkowo wskazano, że pomimo odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w postępowaniu przed tut. Sądem skarżący był reprezentowany przez wskazanego w przedmiotowym wniosku radcę prawnego i wówczas nie podnosił on, iż opłacenie zawodowego pełnomocnika przekracza możliwości finansowe jego gospodarstwa domowego.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył sprzeciw, w którym zaznaczył, że w sprawie doszło do zmiany okoliczności w rozumieniu art. 165 p.p.s.a., bowiem na obecnym etapie postępowania od wyroku sądu I instancji przysługuje skarga kasacyjna, która objęta jest jednak przymusem radcowsko-adwokackim (art. 175 § 1 p.p.s.a.). Ponownie skarżący stwierdził, że reprezentujący go dotychczas radca prawny z dniem 15.09.2014 r. wypowiedział mu pełnomocnictwo ze względu na brak możliwości pokrycia przez stronę jakichkolwiek kosztów zastępstwa procesowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowienie referendarza sądowego, skutecznie zaskarżone sprzeciwem, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego lecz rozstrzyga wniosek od nowa, korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu.

Na wstępie zaznaczyć należy, że w przedmiotowej sprawie skarżący korzystał już z możliwości ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, wskutek czego prawomocnym już postanowieniem z dnia 16 czerwca 2014 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w całości oraz odmówił ustanowienia pełnomocnika. Jak zaś wynika z przepisu art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jednakże zgodnie z treścią przepisu art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zmiana zapadłego uprzednio postanowienia może nastąpić wówczas, gdy strona powoła się na nowe okoliczności, nieistniejące w dacie wydania tego postanowienia, które zarazem mogą być uznane za na tyle istotne, że uzasadniają wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które wcześniej zostało wydane. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego tyczącego się sytuacji finansowej strony skarżącej sąd bez zmiany okoliczności sprawy nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia. Wynika z tego, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2013 r. sygn. akt I FZ 130/13, dostępne, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W orzecznictwie jak i doktrynie funkcjonuje pogląd, że zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tak by uzasadniały zmianę lub uchylenie postanowienia. Przez "zmianę okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązujących przepisach prawnych. Bez takiej zmiany okoliczności sprawy wydane postanowienie nie może być modyfikowane lub uchylone (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Warszawa 2005 r., s. 499). W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, zmiany powyższych okoliczności musiałyby być na tyle widoczne, aby możliwa była zmiana dotychczasowego stanowiska a zatem musiałyby to być zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawcy (postanowienie NSA z dnia 7 listopada 2007 r. sygn. akt I GZ 220/07).

Jak wskazano powyżej, skarżącemu zostało już przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości, a zatem uwzględnienie przedmiotowego wniosku i przyznanie skarżącemu profesjonalnego pełnomocnika wiązałoby się w przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, które zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. jest przyznawane osobie fizycznej w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu, wystąpieniu po stronie skarżącego powyższych przesłanek przeczy okoliczność osiągania przez niego stałego dochodu, uzyskiwania pomocy finansowej od najbliższej rodziny a także bieżącego regulowania zobowiązań cywilnoprawnych.

Jak wynika z treści przedmiotowego wniosku oraz materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy sytuacja materialna strony od chwili przedłożenia pierwszego wniosku, nie uległa zmianie, nadal podstawowe źródło utrzymania rodziny skarżącego stanowią wynagrodzenia skarżącego oraz jego żony uzyskiwane z tytułu umowy o pracę w wysokości odpowiednio: 1.680 zł brutto (1.290 zł netto) oraz 840 brutto (650 netto) zaś koszty bieżącego utrzymania wynoszą około 1.290 zł, skarżący nie posiada żadnych oszczędności ani majątku (poza dwoma samochodami ciężarowymi - zgodnie z oświadczeniem skarżącego zajętymi na wniosek Naczelnika Urzędu Celnego - wykorzystywanymi wcześniej do prowadzenia działalności gospodarczej), zamieszkuje wraz z rodziną w mieszkaniu o pow. 49 m² (należącym do żony), nadto skarżący nadal spłaca raty kredytu w wysokości 1.800 zł/mc.

Skarżący kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy uzasadnił potrzebą wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tut. Sądu z dnia 26.09.2014r., którą skutecznie może sporządzić tylko profesjonalny pełnomocnik. W tym kontekście wskazać należy, że skarżący wnosząc skargę w przedmiotowej sprawie (podobnie jak i w pozostałych 37 sprawach zawisłych przed tut. Sądem), powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztami zastępstwa procesowego i zabezpieczyć odpowiednie środki na ten cel. Dodatkowo skarżący został zwolniony z kosztów postępowania sądowego w zakresie całkowitym (obejmującym postępowanie przed sądami administracyjnymi obu instancji). Uzyskane przez skarżącego wsparcie finansowe spowodowało zatem, iż dotychczas nie ponosił on żadnych kosztów związanych z postępowaniem sądowym, co zarazem ułatwiło mu gromadzenie środków niezbędnych do opłacenia kosztów zastępstwa procesowego, z którego zresztą skarżący korzystał już na etapie postępowania administracyjnego jak i przed tut. Sądem.

Na marginesie zaznaczyć należy, że wniesione przez skarżącego skargi są jednorodzajowe, argumentacja w nich podniesiona jest wspólna dla wszystkich 38 spraw zawisłych przed tut. Sądem (zaskarżone decyzje dotyczą określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za poszczególne miesiące z tytułu nabycia przez skarżącego oleju napędowego od którego na wcześniejszym etapie obrotu nie został zapłacony należny podatek akcyzowy), w związku z czym również nakład pracy pełnomocnika dla sporządzenia skargi kasacyjnej nie będzie wymagał szczególnych nakładów pracy na jednostkową sprawę, czego zasady ponoszenia kosztów pomocy prawnej przez Skarb Państwa nie mogą uwzględnić, czyniąc partycypację publicznych środków na ten cel niewspółmierną wobec zasad obowiązujących przy pełnomocnikach działających z wyboru (por. postanowienie NSA z dnia 24 kwietnia 2013r. w sprawie I FZ 96/13).

Biorąc pod uwagę ilość zarejestrowanych obecnie w tut. Sądzie spraw ze skarg Ł. W., które nie różnią się zasadniczo stanem prawnym ani też stanem faktycznym, a w których wartość przedmiotu zaskarżenia waha się do 4.784 zł do 9.568 zł, wskazać należy, że koszty pomocy prawnej dla skarżącego (ok. 34.000 zł) obciążałby budżet kwotą zdecydowanie niewspółmierną do poniesionego przez pełnomocnika nakładu pracy. Dlatego też mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy, w tym zwłaszcza wcześniejsze zwolnienie skarżącego od kosztów postępowania sądowego w całości, Sąd - nie negując wystąpienia na obecnym etapie postępowania przymusu adwokacko-radcowskiego - doszedł do przekonania, że w sprawie nie zaistniały nowe okoliczności na tyle istotne, które uzasadniałyby zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 czerwca 2014r. Tym samym nie można przyjąć, by wydane rozstrzygnięcie pozbawiło skarżącego prawa do sądu. Zdaniem Sądu wobec uprzedniego zwolnienia od kosztów sadowych w całości, skarżący powinien wygospodarować środki finansowe na pokrycie kosztów udziału pełnomocnika w sprawie, uwzględniając podobny stan wszystkich spraw.

Z uwagi na powyższe nie ma obecnie podstaw do angażowania publicznych środków na pokrycie kosztów pomocy prawnej, tym bardziej że w pierwszej kolejności skarżący realizuje swe zobowiązania cywilnoprawne (z tytułu zaciągniętego kredytu), które jednak nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi.

Zdaniem Sądu przedstawione powyżej okoliczności i ich ocena nie wskazują na zaistnienie tego rodzaju istotnej zmiany w sytuacji skarżącego, która winna spowodować zmianę uprzedniego postanowienia referendarza przyznającego skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości i odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu.

Z tych powodów na podstawie art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji