Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 840/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 210 par 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2001 nr 75 poz 802
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Kazimierz Brzeziński Sędziowie Cezary Pryca NSA Janusz Zajda (spr.) Protokolant Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 8 września 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 kwietnia 2008 r.; sygn. akt III SA/Po 803/07 w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] września 2007 r.; nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt III SA/Po 803/07 uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z [...] września 2007 r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w K. z [...] maja 2005 r. oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

Sąd orzekał w następującym stanie sprawy.

W dniu [...] października 2003 r. P. M. złożył w Wydziale Komunikacji i Dróg Starostwa Powiatowego w T. wniosek o zarejestrowanie samochodu marki R. C. Do wniosku dołączył umowę kupna - sprzedaży z [...] października 2003 r. oraz dowód rejestracyjny wystawiony na nazwisko R. B. W wyniku przeprowadzonych czynności sprawdzających okazało się, że dowód został sfałszowany, a osoba o personaliach R. B. nie istnieje.

Naczelnik Urzędu Celnego w K. decyzją z [...] maja 2005 r., nr [...] określił kwotę długu celnego z tytułu nielegalnego przywozu samochodu, uznając za dłużnika celnego P. M.

Orzekając na skutek odwołania strony, Dyrektor Izby Celnej w P. decyzją z [...] września 2007 r. utrzymał w mocy decyzję organu celnego I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że weryfikacja przez P. M. dowodu rejestracyjnego pojazdu i dowodu osobistego zbywcy nie była wystarczająca, a oględziny numerów identyfikacyjnych pojazdu, dokonane na ulicy i w godzinach wieczornych, były znacznie utrudnione. Strona przy tym nie zweryfikowała autentyczności przedstawionych dokumentów pojazdu (polisy ubezpieczeniowej i dowodu rejestracyjnego), ani nie zażądała od zbywcy dokumentów związanych z przywozem pojazdu z zagranicy. Wskazał, że sam fakt nabywania w tych warunkach towaru o dużej wartości nie może świadczyć o zachowaniu należytej staranności.

W skardze na powyższą decyzję P. M. zarzucił organom celnym naruszenie art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego, przez bezpodstawne przyjęcie, iż nie dochował należytej staranności przy zakupie pojazdu.

Uchylając w sprawie obie decyzje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu podniósł, że istota sporu sprowadza się do oceny miernika należytej staranności, o której mowa w przepisie art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego. Dla ustalenia wzorca tej należytej staranności należy odnieść się do ogólnego doświadczenia oraz warunków i zwyczajów panujących w danych stosunkach gospodarczych. Organ błędnie uznał, iż zachowanie skarżącego nie odpowiadało temu normatywnemu wzorcowi, bowiem nie uwzględnił on, że przy obecnym rozwoju gospodarczym, rozwoju środków komunikacji, a także wzroście zamożności społeczeństwa, dziesięcioletni używany samochód przestał być dobrem luksusowym. Jego nabycie dokonywane jest nie tylko od podmiotów zawodowo trudniących się sprzedażą samochodów (na giełdach) lecz również w drodze kontaktów nawiązywanych za pośrednictwem internetu. Podczas transakcji kupujący wylegitymował sprzedawcę, ustalił iż posługuje się on dowodem osobistym wystawionym na nazwisko R. B., a więc sprawdził jego personalia i odnotował je w umowie sprzedaży. Sprawdził numery silnika i numery nadwozia samochodu oraz wpisał je do umowy. Nie stwierdził przy tym, aby numery pojazdu były przerobione lub niezgodne z rzeczywistymi numerami pojazdu. Pojazd nie był również kradziony, a jakiekolwiek próby sprawdzenia pojazdu w rejestrze pojazdów skradzionych nie przyniosłyby żadnych rezultatów i mogły jedynie utwierdzić kupującego, że nabywa samochód z legalnego źródła.

Sąd I instancji podkreślił, że strona przy zawieraniu umowy sprzedaży otrzymała od zbywcy polisę ubezpieczenia OC oraz dowód rejestracyjny samochodu. Dowód ten nie wzbudził podejrzeń co do jego autentyczności również urzędników Starostwa Powiatowego w T., którzy [...] października 2003 r. dokonali czasowej rejestracji samochodu. Od strony formalnej dokument ten musiał być więc poprawny. Czasowa rejestracja samochodu służy ustaleniu, czy pojazd jest rejestrowany na podstawie dokumentów nie budzących wątpliwości i czy nie jest obarczony jakimiś innymi nieprawidłowościami. Takie sprawdzenie wymaga czasu i dostępu do rejestrów oraz informacji, do których jednak nie ma dostępu kupujący. Oczekiwanie, aby kupujący przed zawarciem umowy sprzedaży obowiązany był przeprowadzić weryfikację dokumentów, które nie budziły wątpliwości, i z tego powodu odraczać dokonanie transakcji, uznał za zbyt daleko idące.

Sąd określił jako nietrafny pogląd organów celnych, że P. M. winien domagać się od zbywcy dokumentów odprawy celnej samochodu, czy też wcześniejszych umów sprzedaży. Samochód po raz pierwszy został zarejestrowany w Polsce [...] maja 1993 r., a więc musiał zostać wprowadzony na polski obszar celny przed tą datą. Jest to okres ponad 10 lat w stosunku do daty kupna pojazdu przez P. M. Wobec tego strona mogła zasadnie przyjąć, iż dokumenty celne oraz dokumenty związane z pierwszą sprzedażą samochodu w Polsce, nie będą już istnieć. Nie można w tych warunkach przypisać stronie braku należytej staranności przy zakupie przedmiotowego pojazdu, zaś organy celne nie wykazały aby dokumenty okazane D. M. przez zbywcę pojazdu, były podrobione.

Zdaniem Sądu, ocena należytej staranności nie może być dokonywana przy założeniu, że w każdym przypadku dokumenty urzędowe, takie jak dowód osobisty i dowód rejestracyjny pojazdu, przedstawione kupującemu przez zbywcę, winny być przez tego ostatniego przed zawarciem transakcji każdorazowo weryfikowane pod kątem tego, czy są, czy też nie są oryginalne.

W konkluzji Sąd uznał, że w konkretnym przypadku nie chodziło o samochód kradziony lub z przerobionymi numerami, lecz samochód, który - jak się okazało - został wprowadzony na polski obszar celny bez dokonania odprawy celnej.

W skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Celnej w P. zaskarżył w całości powyższy wyrok, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 210 § 3 pkt 3 ustawy z 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz.U. Nr 75, poz. 802 ze zm.) kwestionującą ustalony przez organy celne wzorzec należytej staranności i w efekcie niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie) ww. normy ze względu na uznanie, iż stan faktyczny niniejszej sprawy nie odpowiada jej hipotezie, co spowodowało naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. i uchylenie decyzji organów celnych.

Autor skargi kasacyjnej podkreślił, że zachowanie P. M. podczas transakcji nie było staranne, a dokonane czynności sprawdzające (wylegitymowanie sprzedawcy, weryfikacja dowodu rejestracyjnego pojazdu) niewystarczające. W okolicznościach sprawy, ze względu na sposób nabycia przedmiotowego samochodu (giełda, dworzec PKP) i zachowanie sprzedawcy (podejrzany pośpiech, niższa cena) wymagało podjęcia przez stronę dodatkowych czynności umożliwiających potwierdzenie legalnego pochodzenia towaru.

Dyrektor Izby Celnej wskazał, że stan faktyczny niniejszej sprawy odpowiada dyspozycji art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego. Użyta w tym przepisie klauzula generalna została doprecyzowana przez organ celny z uwzględnieniem zarówno sytuacji prawno-gospodarczej, istniejącej w dacie nabycia samochodu, jak też obiektywnych możliwości weryfikacji legalnego jego pochodzenia. Zastosowany miernik staranności odnosił się do okresu sprzed wejścia Polski do Unii Europejskiej, zaś przywóz towarów z zagranicy przed przystąpieniem Polski do UE wiązał się z koniecznością załatwienia dodatkowych formalności. Większa była pokusa ich omijania i prawdopodobieństwo nabycia pojazdu pochodzącego z przemytu. Zakup w tym okresie samochodu używanego wymagał dużo dalej idącej ostrożności niż zaprezentowana przez stronę.

Organ podniósł, że od osoby nabywającej pojazd pochodzący z zagranicy, w miejscu uznanym za ryzykowne (na giełdzie) bez udokumentowanej historii pojazdu, należałoby oczekiwać szczególnego rodzaju czujności. Nabywca powinien w tej sytuacji wykazać się dodatkową aktywnością i wnikliwością, która nawet jeżeli nie doprowadziłaby do ustalenia legalności towaru, to zwolniłaby go od odpowiedzialności za dług celny. Ocena należytej staranności posiadacza nielegalnego towaru wymaga założenia, iż zakup używanego samochodu wiąże się ze szczególnym ryzykiem prawnym. Z obowiązku weryfikacji dokumentów nie zwalnia w tym przypadku ani otrzymanie dowodu rejestracyjnego, ani też sporządzenie umowy sprzedaży.

Naczelny Sad Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania w przypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi.

Działanie Naczelnego Sądu Administracyjnego w granicach skargi kasacyjnej oznacza pełne związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej, które determinują zakres kontroli jaką Sąd ten powinien podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Naczelny Sąd Administracyjny nie może w związku z tym podjąć z własnej inicjatywy żadnych badań w celu ustalenia innych - poza przedstawionymi w skardze kasacyjnej - wad zaskarżonego orzeczenia, ponieważ oznaczałoby to działanie ex officio, które - poza przypadkami nieważności postępowania - nie jest dopuszczalne.

Zgodnie z art. 174 pkt 1p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Skarżący organ oparł skargę kasacyjną wyłącznie na podstawie wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucając, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego, kwestionującą przyjęty przez organ celny wzorzec należytej staranności, i w efekcie niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie) tego przepisu wskutek uznania, iż stan faktyczny sprawy nie odpowiada hipotezie tej normy.

Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię polega na mylnym rozumieniu treści określonej normy prawnej, natomiast naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, albo że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 245-246 i powołane tam orzeczenia SN).

Zgodnie z art. 210 § 1 Kodeksu celnego dług celny powstaje w wypadku:

1. nielegalnego wprowadzenia na polski obszar celny towaru podlegającego należnościom przywozowym;

2. nielegalnego wprowadzenia towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym z wolnego obszaru celnego na pozostałą część polskiego obszaru celnego.

Z kolei w myśl pkt 3 § 3 tego artykułu dłużnikami celnymi są osoby, które nabyły lub posiadały towar, o jakim mowa w § 1 i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że w chwili jego nabycia lub wejścia w jego posiadanie był to towar wprowadzony nielegalnie. Ten właśnie przepis stanowił podstawę rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Celnej w P. z [...] września 2007 r. Ustawodawca oznaczając w art. 3 Kodeksu celnego użyte w tej ustawie określenia nie zdefiniował wzorca "należytej staranności". Dokonując sądowej kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z prawem należy odpowiedzieć na pytanie, czy P. M. przy zakupie przedmiotowego pojazdu zachował należytą staranność, o której mowa w art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego. Innymi słowy należy ocenić, czy w realiach transakcji kupna pojazdu P. M. mógł się dowiedzieć (zorientować), że pojazd, który zamierza nabyć był wprowadzony na polski obszar celny nielegalnie. W celu zinterpretowania pojęcia "należytej staranności" należy sięgnąć posiłkowo do poglądów prezentowanych w doktrynie cywilistycznej, które wskazują, że pod pojęciem tym rozumieć należy: staranność jaką można wymagać ogólnie od grupy osób, znajdującej się w danej sytuacji, chodzi tu o zachowania uznane za powszechne w danej sytuacji, przeciętne. Staranność należy zatem utożsamiać z takimi wyrażeniami jak: ostrożność, zapobiegliwość, przezorność, rozwaga czy też uwaga. Dochowanie należytej staranności powinno być zawsze oceniane w odniesieniu do konkretnych okoliczności danego zdarzenia i przy określaniu wzorca zachowania należy mieć na uwadze także ryzyko pojawienia się szkody na skutek niezachowania należytej staranności. Im większe jest ryzyko powstania szkody, tym większą staranność należy zachować. Ponadto obowiązek dochowania należytej staranności powinien być odnoszony do wszystkich momentów wykonywania zobowiązania, tj. fazy negocjacyjnej, przygotowawczej, zasadniczej oraz końcowej, jeśli tylko da się je wyróżnić.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni powołanego przepisu Kodeksu celnego wskazując, że dochowanie należytej staranności powinno być zawsze ocenione na tle konkretnych okoliczności zaś miernik tej staranności nie może być formułowany na poziomie obowiązków nie dających się wyegzekwować, oderwanych od doświadczenia życiowego i konkretnych okoliczności. Sąd I instancji słusznie również stwierdził, że dochowanie należytej staranności w warunkach zakupu pojazdu na giełdzie powinno być oceniane przez pryzmat możliwości zweryfikowania dokumentów i przy uwzględnieniu przeciętnego, cechującego się rozwagą i ostrożnością zachowania przy zakupie pojazdu, które jest charakterystyczne dla ogółu i tym samym stanowi wzorzec zachowania uznanego powszechnie za prawidłowe. Sąd w czytelny sposób w uzasadnieniu wyroku wskazał na konkretne okoliczności faktyczne sprawy, które wskazywały, że Paweł Maciaszek podczas kupna pojazdu zachował należytą staranność w rozumieniu art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego. Natomiast organy celny celne obu instancji niesłusznie uznały D. M. dłużnikiem celnym.

Organ kwestionując w skardze kasacyjnej niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie) tego przepisu przez Sąd I instancji, podważa ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonego wyroku, dokonuje odmiennej oceny dowodów i wyprowadza na jej podstawie własne wnioski w zakresie aktów staranności jakie P. M. powinien zachować przy zakupie samochodu. Dyrektor Izby Celnej w P. sformułował ten zarzut bez wskazania w skardze kasacyjnej przepisów postępowania, których naruszenie stanowi uchybienie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tak sformułowany zarzut nie stanowi usprawiedliwionej podstawy kasacyjnej w rozumieniu art. 174 i 176 p.p.s.a., ponieważ przy ocenie zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego przy braku zasadnych zarzutów w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku, które nie mogą być skutecznie podważone zarzutem naruszenia prawa materialnego (por. wyrok NSA z 31 marca 2004 r., sygn. akt OSK 59/04, publ. w: ONSAiWSA 2004/1/10).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.