Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3165/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174 pkt 1 i 2, art. 183 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 66 ust. 1, art. 66 ust. 1 pkt 4, art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b, art. 68 ust. 3, art. 68 ust. 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2014 poz 635
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 566/15 w sprawie ze skargi Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 566/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów: 1. uchylił zaskarżoną decyzję; 2. stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądził od Ministra Sprawiedliwości na rzecz Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej kwotę 457 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął on następujące ustalenia.

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2014 r. C. M. M. zwróciła się o Okręgowej Rady Adwokackiej we Wrocławiu o wpis na listę adwokatów na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2014 r., poz. 635 ze zm., dalej: p.o.a.), dołączając do wniosku m.in. notarialnie poświadczoną kopię umowy o patronacie i zatrudnieniu na zasadach wolontariatu z dnia [...] kwietnia 2010 r., zawartej z Kancelarią Adwokacką Z. K. na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze godzin, bez wynagrodzenia, w zamian za umożliwienie praktycznego szkolenia i odbywania praktyki związanej bezpośrednio ze świadczeniem pomocy prawnej przez patrona, zaświadczenie z dnia [...] czerwca 2014 r. wystawione przez adw. Z. K. potwierdzające wykonywanie przez nioskodawczynię czynności wymagających wiedzy prawniczej bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na podstawie wyżej powołanej umowy cywilnoprawnej oraz oświadczenie wnioskodawczyni z dnia [...] czerwca 2014 r. o zwolnieniu umowy o wolontariacie z wszelkich opłat skarbowych i podatków.

Uchwałą z dnia [...] lipca 2014 r. Okręgowa Rada Adwokacka we Wrocławiu (dalej: ORA) odmówiła wpisu wnioskodawczyni na listę adwokatów, uznając, że kandydatka nie spełnia określonych w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b p.o.a. przesłanek wpisu na listę adwokatów, bowiem nie wykazała, iż legitymuje się trzyletnim okresem wykonywania czynności określonych w ustawie – Prawo o adwokaturze. ORA wskazała, że wymóg legitymowania się odpowiednią praktyką w zawodzie jest spełniony wówczas, gdy praktyka ta ma charakter odpłatny, a umowa została zgłoszona w drodze deklaracji do właściwego urzędu skarbowego i odprowadzono od niej należny podatek.

Uchwałą z dnia [...] października 2014 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę.

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., po rozpatrzeniu odwołania od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w Warszawie z dnia [...] października 2014 r., utrzymującej w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej we rocławiu z dnia [...] lipca 2014 r. odmawiającą wpisu na listę adwokatów, uchylił obie powyższe uchwały i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ORA.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał, iż nie podzielił stanowiska Prezydium NRA oraz ORA, zgodnie z którym prawidłowe rozumienie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) p.o.a. zakłada, że warunek legitymowania się odpowiednią praktyką w zawodzie jest spełniony tylko wówczas, gdy praktyka ta ma charakter odpłatny. Zdaniem organu w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) p.o.a. ustawodawca, dopuszczając możliwość wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na podstawie umowy cywilnoprawnej, nie przesądził o tym, czy muszą to być umowy o charakterze odpłatnym, czy nieodpłatnym, w związku z czym umowy te mogą cechować się zarówno odpłatnością, jak i mieć charakter nieodpłatny.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości Prezydium NRA oraz ORA wydały zaskarżone uchwały z naruszeniem przepisów art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej k.p.a.), gdyż nie rozważyły należycie i wszechstronnie całokształtu materiału dowodowego, i w konsekwencji dowolnie ustaliły, że skarżąca nie spełnia przesłanek wpisu na listę adwokatów.

Zdaniem Ministra Sprawiedliwości organy błędnie przyjęły, że wnioskodawczyni nie posiada odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym, pozwalającej na uzyskanie wpisu na listę adwokatów, a dowody z przedstawionej przez wnioskodawczynię umowy cywilnoprawnej powinny być przeprowadzone i ocenione z uwzględnieniem wszystkich normatywnych kryteriów tej oceny w postępowaniu rozpoznawczym przed organami samorządu adwokackiego jako właściwymi w sprawach z wniosku o dokonanie wpisu na listę adwokatów.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za zasadną.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że podstawą żądania przez wnioskodawczynię dokonania wpisu na listę adwokatów był art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) p.o.a. stanowiący, że wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 4a ust. 1, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 233 ze zm.; dalej u.r.p.).

Sąd I instancji wskazał przy tym, że przepisy art. 66 i 68 p.o.a. w zasadniczym brzmieniu zostały wprowadzone do ustawy – Prawo o adwokaturze na mocy art. 1 pkt 5 i 7 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy – Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 39, poz. 286). Zdaniem Sądu I instancji nie można traktować art. 68 p.o.a. jako zawierającego wymogi formalne co do dokumentów, jednocześnie nierodzącego skutków procesowych w przypadku nieprzedłożenia dokumentów albo dołączenia dokumentów niespełniających kryteriów z tego przepisu. W ocenie WSA, Minister nie wskazał, na jakiej podstawie oparł swoje stanowisko w tym względzie, wbrew założeniom ustawodawcy.

Sąd I instancji podniósł, że w argumentacji Ministra brak jest spójności, skoro twierdzi, że art. 68 ust. 3 p.o.a. ma jedynie charakter formalny, a równocześnie nie wskazał, jakimi dowodami ma być wykazane istnienie przesłanek uprawniających do ubiegania się o wpis, co jest szczególnie istotne z punktu widzenia osoby ubiegającej się o wpis, aby miała przejrzystość obowiązujących reguł.

Ponadto, zdaniem WSA, skoro doświadczenie praktyczne nabywane w ramach wykonywania czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej ma – w założeniu ustawodawcy – zastępować doświadczenie praktyczne nabywane podczas aplikacji adwokackiej, to do czynności tych należy zaliczyć takie, które pozostają w związku ze stosowaniem prawa. Przy czym pomoc prawną świadczy adwokat lub radca prawny, natomiast osoby, o których mowa w analizowanych przepisach, wykonują wymagające wiedzy prawniczej czynności asystenckie, m. in. przygotowywanie akt sprawy, wyszukiwanie i gromadzenie orzecznictwa, przygotowywanie projektów pism procesowych oraz czynny udział podczas ustalaniu strategii postępowania.

Zdaniem WSA, zasadne jest także odwoływanie się przez Prezydium NRA przy ocenie relacji między osobą wykonującą czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej a adwokatem/radcą prawnym (bez względu czy praca jest wykonywana w kancelarii indywidualnej czy spółce) jako odpowiadających patronatowi w rozumieniu art. 76 ust. 1, 4 i 5 p.o.a.

Ponadto, w ocenie WSA Minister nie wykazał, jakiego rodzaju umowa zwalniałaby od opodatkowania. Sąd I instancji wskazał przy tym, że skarżąca sama podjęła decyzję o nieprzedstawieniu umowy zawartej z adwokatem – Z. K. Urzędowi Skarbowemu, co słusznie zdaniem organów samorządu miało wpływ na ocenę tej umowy w kontekście spełnienia warunków z art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) p.o.a.

Sąd I instancji podniósł również, że niezależnie od braku zgłoszenia umowy do opodatkowania, Minister Sprawiedliwości przy ocenie omawianej umowy o patronacie i zatrudnieniu na zasadach wolontariatu oraz zaświadczenia z dnia [...] czerwca 2014 r. wystawionego przez adwokata Z. K. naruszył przepisy art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. w powiązaniu z powoływanymi wyżej przepisami Prawa o adwokaturze. Nie uwzględnił, że chodziło w umowie o współpracę pomiędzy dwoma samodzielnymi podmiotami gospodarczymi (§ 1), mimo współpracy doradca prawny (wnioskodawczyni) będzie pracować na własne ryzyko i odpowiedzialność (§ 3), wnioskodawczyni miała konsultować prowadzenie spraw (w sytuacji wymaganej przez art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) p.o.a. podległość osoby wykonującej czynności jest znacznie większa aniżeli konsultowanie).

W dalszej części uzasadnienia, Sąd I instancji wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę Minister uwzględni przedstawioną wyżej wykładnię przepisów prawa oraz przeprowadzi postępowanie zgodnie z wskazanymi regułami k.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Sprawiedliwości, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wyrokowi Sądu I instancji zarzucono:

I. naruszenie prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b p.o.a. w związku z art. 735 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.; dalej k.c.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż ustawodawca uwarunkował uznanie umowy, na podstawie której wnioskujący o wpis na listę adwokatów nabywa praktykę zawodową, od jej odpłatności, mimo iż wymóg taki nie został wskazany wprost w przepisie art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b p.o.a., a jednocześnie przepis art. 735 k.c. dopuszcza możliwość świadczenia umowy bez otrzymywania wynagrodzenia, przy czym utrwalone orzecznictwo administracyjne wskazuje na ekwiwalentność takiej umowy, jeżeli osoba nieodpłatnie wykonująca umowę zdobywa doświadczenie i podnosi kwalifikacje,

2. art. 68 ust 3 pkt 3 p.o.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż stanowi on uszczegółowienie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b p.o.a., podczas gdy w przypadku ekwiwalentności świadczeń wymóg zgłoszenia takiej umowy do właściwego urzędu skarbowego czy też złożenia jakiejkolwiek deklaracji w tym zakresie zostaje zniesiony, a więc nie można w takiej sytuacji wymagać od osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów przedstawienia wymienionych w art. 68 ust 3 pkt 3 p.o.a. oświadczeń.

II. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niezasadne uchylenie decyzji Ministra Sprawiedliwości wobec niewłaściwego zastosowania przepisów w stanie faktycznym oraz sytuacji prawnej niniejszej sprawy, wskutek przyjęcia, że organ oparł swe rozstrzygnięcie w sprawie na materiale niekompletnym, nie wyjaśnił przesłanek wymaganych do dokonania wpisu na listę adwokatów, w tym m.in. nie wykazał, jakiego rodzaju umowa zwalniałaby od opodatkowania, podczas gdy stan faktyczny sprawy został wyjaśniony prawidłowo i wynika z niego jednoznacznie, że wnioskodawczyni wykonywała czynności związane ze stosowaniem prawa w wymaganym ustawą Prawo o adwokaturze okresie.

Organ nie skorzystał z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art.174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art.183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna w rozpoznawanej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art.174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.

Mimo iż w przypadku postawienia zarzutów opartych na obu podstawach z art. 174 p.p.s.a. zasadą jest rozpoznawanie w pierwszej kolejności argumentów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, to jednakże w niniejszej sprawie należało najpierw ocenić zarzuty naruszenia prawa materialnego, albowiem ustalenie przesłanek warunkujących zwolnienie z odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego oraz przesłanek dotyczących wpisu na listę adwokatów decydowało o kierunku prowadzonego postępowania dowodowego.

Niewątpliwie, konstrukcja zarzutów skargi kasacyjnej wskazuje na to, że zdaniem autora skargi kasacyjnej, zasadniczym zagadnieniem mającym istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest kwestia wykładni przepisu prawa materialnego.

Wobec powyższego przed przystąpieniem do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej zgłoszonych w ramach podstawy kasacyjnej wymienionej w art.174 pkt 1 p.p.s.a. podkreślić należy, że błędna wykładnia prawa materialnego może polegać na nieprawidłowym odczytaniu normy prawnej wyrażonej w przepisie, mylnym zrozumieniu jego treści lub znaczenia prawnego bądź też na niezrozumieniu intencji ustawodawcy (vide wyrok NSA z 13.09.2005 r., sygn. akt II OSK 16/05; wyrok NSA z 23.02.2005 r., sygn. akt OSK 539/04; wyrok NSA z 2.02. 2005 r., sygn. akt OSK 1026/04 niepublikowane). W każdym więc z tych przypadków chodzi o sytuację, gdy wykładnia dokonana przez sąd jest nie do przyjęcia w kontekście logiczno-językowym, pozostałych przepisów prawa lub celu, w jakim został wprowadzony dany przepis. Natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu, dlaczego powinien być zastosowany.

W ramach zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, autor skargi kasacyjnej wskazuje, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b p.o.a. poprzez jego błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, iż ustawodawca uwarunkował uznanie umowy, na podstawie której wnioskujący o wpis na listę adwokatów nabywa praktykę zawodową, od jej odpłatności, mimo iż wymóg taki nie został wskazany wprost w przepisie art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy oraz podnosi, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art. 68 ust. 3 pkt 3 p.o.a. poprzez błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, iż przepis ten stanowi uszczegółowienie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy, podczas gdy w przypadku ekwiwalentności świadczeń, wymóg zgłoszenia takiej umowy do właściwego urzędu skarbowego czy też złożenia deklaracji w tym zakresie zostaje zniesiony.

W związku z powyższym przypomnieć więc należy, że zgodnie z treścią art.66 ust.1 pkt 5 lit. b p.o.a. (w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie) wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub innej umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art.4a ust.1, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art.8 ust.1 u.r.p.

Natomiast przepis art. 68 ust. 3 pkt 3 p.o.a. (w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie) stanowi, że do wniosku o wpis na listę adwokatów, o którym mowa w ust. 2 (chodzi o wnioski osób wymienionych w art. 66 ust. 1), osoba ubiegająca się o wpis jest obowiązana dołączyć umowę o pracę wraz z dokumentami określającymi zakres obowiązków lub zaświadczeniami od pracodawcy określającymi zakres obowiązków lub umowy cywilnoprawne wraz z oświadczeniem o złożeniu deklaracji do właściwego urzędu skarbowego oraz zapłaceniu podatku wynikającego z tytułu tych umów – w przypadku osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 4 i 5. Przechodząc zatem do wykładni w/w przepisów prawa, przede wszystkim należy mieć na uwadze istotę regulacji zawartej w art. 66 ust. 1 p.o.a. Generalnie przepis ten określa przesłanki dopuszczalności przechodzenia pomiędzy zawodami prawniczymi, w tym wypadku do zawodu adwokata. Oczywiście poza sporem winna pozostawać okoliczność, że zawód adwokata to zawód zaufania publicznego, wobec czego weryfikacja przygotowania do tego zawodu, jak i nabór do tego zawodu nie mogą być pozbawione jakichkolwiek regulacji i wymogów profesjonalnych, których określenie należy do ustawodawcy. W omawianym art. 66 ust.1 p.o.a. ustawodawca zwolnił z wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego osoby, które spełniają przesłanki określone w ust. 1 pkt 1-5 tej normy prawnej. Analiza art. 66 ust. 1 pkt 1-5 tej ustawy wskazuje, że z powyższego wymogu, czyli uzyskania wykształcenia zawodowego (odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego), zostały zwolnione osoby legitymujące się odpowiednio wysokim poziomem wiedzy prawniczej oraz zdobytym stosownym doświadczeniem zawodowym. Wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się bowiem także do doktorów nauk prawnych, którzy legitymują się zdobytym odpowiednim praktycznym doświadczeniem prawniczym. Przy czym, jak wskazuje ustawodawca, chodzi o osoby posiadające stopień naukowy doktora nauk prawnych wykonujące czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na zasadach określonych w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b p.o.a., przez okres co najmniej trzech lat w okresie pięciu lat przed złożeniem wniosku.

W tym miejscu należy zauważyć, iż w doktrynie oraz w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że dla dokonania wykładni językowej konieczne jest uwzględnienie całości relewantnego dla rozstrzygnięcia danego problemu tekstu prawnego. Odtworzenie zaś normy prawnej z tekstu prawnego zwykle wymaga nie tylko odwołania się do znaczenia większej niż tylko jeden – zrębowy – przepis, przepisów prawnych, ale i do pewnych twierdzeń o systemie prawa, w tym twierdzeń o regułach jego konstrukcji (vide J. Mikołajewicz, Glosa do uchwały 7 sędziów NSA z dnia 24 września 2001 r., sygn. OPK 16/01, opubl. ONSA 2002/1/13).

W związku z powyższym podkreślić należy, że w okolicznościach stanu sprawy oraz wskazanej powyżej istoty sporu prawnego koniecznym jest wskazanie, że dla wykonywania zawodu adwokata konieczne jest wpisanie na listę adwokatów, złożenie ślubowania oraz podjęcie się wykonywania tego zawodu. Określając szczegółowe przesłanki, od spełnienia których, w odniesieniu do konkretnych osób, uzależnione jest wpisanie na listę adwokatów, na gruncie regulacji zawartej w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b p.o.a., ustawodawca ustanowił zasadę wnioskowego trybu postępowania w sprawie o dokonanie wpisu na listę adwokatów. Jednocześnie w art. 68 ust. 3 p.o.a. został określony katalog dokumentów, które osoba ubiegająca się o wpis zobowiązana jest dołączyć do wniosku, a to w celu weryfikacji przesłanek warunkujących dokonanie tego wpisu.

Jednym z wymaganych dokumentów, do złożenia których ustawodawca zobowiązał osoby, które składają wniosek o wpis na listę adwokatów, jest zgodnie z art. 68 ust. 3 pkt 3 p.o.a., umowa o pracę wraz z dokumentami określającymi zakres obowiązków lub umowy cywilnoprawne wraz z oświadczeniem o złożeniu deklaracji do właściwego urzędu skarbowego oraz zapłaceniu podatku wynikającego z tytułu tych umów – w przypadku osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 4 i 5. Zauważyć należy, że obowiązek, o którym mowa w przywołanym przepisie prawa jest wyraźnie skierowany do osób korzystających z przywileju w postaci zwolnienia z obowiązku odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego.

W tym stanie rzeczy przepis art. 66 ust. 1 p.oa. określa przesłanki warunkujące zwolnienie z obowiązku odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego, a dla dokonania wpisu na listę adwokatów konieczne jest złożenie wniosku wraz z dokumentami, których katalog został szczegółowo podany w art. 68 ust. 3. Innymi słowy osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów bez konieczności odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego ma ustawowo określony obowiązek w zakresie wykazania przesłanek warunkujących realizację tego uprawnienia. Braki w tym zakresie nie dają podstaw do uznania, że osoba występująca o wpis na listę adwokatów wykazała, iż opisane wyżej warunki spełniła. Przy czym nie chodzi tutaj o wprowadzenie dodatkowych przesłanek materialnoprawnych, ale o przedstawienie wymaganych prawem dokumentów, które dają właściwym organom samorządu adwokackiego możliwość zweryfikowania spełnienia przez wnioskodawcę opisanych wyżej przesłanek. Tak więc sytuacja, w której strona składając wniosek o wpis na listę adwokatów załącza do wniosku umowę cywilnoprawną bez oświadczenia o złożeniu deklaracji do właściwego urzędu skarbowego oraz zapłaceniu podatku wynikającego z takiej umowy, nie odpowiada wymogom, jakie zostały nałożone przez ustawodawcę na osoby ubiegające się o wpis na listę adwokatów, o których mowa w art. 66 ust. 1 p.o.a.. Podkreślić jednocześnie należy, że okoliczność dotycząca charakteru umowy cywilnoprawnej, zwłaszcza to, że załączona do wniosku umowa była umową o patronacie i zatrudnieniu na zasadach wolontariatu, sama przez się nie stanowi podstawy do uchylenia się przez wnioskodawcę od spełnienia ustawowo określonych wymogów w zakresie deklaracji do właściwego urzędu skarbowego oraz zapłacenia podatku wynikającego z takiej umowy. Okoliczność, że wskazana wyżej umowa może nie podlegać opodatkowaniu nie jest przesłanką zwalniającą z tego obowiązku. Bowiem, jak trafnie zauważył Sąd I instancji, czym innym jest niepodleganie opodatkowaniu od stosowania zerowej stawki podatku. Jednak w tym zakresie nie może być decydujące stanowisko samego wnioskodawcy.

Z tych względów zarzuty skargi kasacyjnej należało uznać za niezasadne.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.