Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 995/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-08-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 32 ust.  1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 36 (5) ust 2, art 36 (4)
journal: Dz.U. 1982 nr 19 poz 145
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.
article: art. 8 , art. 11 ,art. 107
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Protokolant st. ref. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi A. J. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego uchwałą z dnia [...] stycznia 2013 r., na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) – dalej jako u.r.p. lub ustawa - w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] września 2012 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w T. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego A .J. ustalając ten wynik, na podstawie art. 366 ust. 1 u.r.p., na ocenę negatywną, gdyż zdająca z pierwszej części egzaminu (test) otrzymała ocenę dostateczną, z drugiej części (prawo karne) ocenę niedostateczną, z części trzeciej (prawo cywilne) ocenę dobrą, z części czwartej (prawo gospodarcze) ocenę dostateczną, zaś z części piątej (prawo administracyjne) ocenę bardzo dobrą.

Uchwały podjęto w następujących ustaleniach;

Zadanie z części drugiej egzaminu radcowskiego –z zakresu prawa karnego -polegało na sporządzeniu (w oparciu o załączone materiały), przez pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej apelacji albo - w przypadku uznania, że brak jest podstaw do jej sporządzenia - opinii prawnej o braku podstaw do sporządzenia apelacji. Zdająca sporządziła apelację.

W ocenach cząstkowych z części drugiej egzaminu egzaminatorzy wystawiając oceny niedostateczne zgodnie stwierdzili, że sporządzona apelacja nie kwalifikowała się do oceny pozytywnej, bowiem poczynione działania procesowe zmierzały do pogorszenia sytuacji oskarżycielki posiłkowej.

Pierwszy z egzaminatorów uznał, iż mając na względzie interes oskarżycielki posiłkowej, zasadnym w sprawie niniejszej było sporządzenie opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia apelacji.

Uzasadniając swe stanowisko, egzaminator wyjaśnił, że osoba zdająca wykazała się słabą znajomością przepisów oraz nieumiejętnym ich zastosowaniem, gdyż nieprawidłowo zaskarżyła wyrok co do obu czynów. Nie dostrzeżono bowiem, iż nastąpiło przedawnienie karalności czynu z art. 190 § 1 k.k., zatem wniesiona apelacja spowodowałaby rozstrzygnięcie na korzyść oskarżonego, bowiem miałby zastosowanie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., zatem doszłoby do uchylenia wyroku i umorzenia w części dotyczącej czynu określonego w art. 190 § 1 k.k. Konkludując egzaminator uznał, że zdająca nie dostrzegła, że takie działanie skutkowałoby rozstrzygnięciem przez sąd odwoławczy na korzyść oskarżonego, a nie oskarżycielki posiłkowej.

Drugi z egzaminatorów uznał m.in., że osoba zdająca nieprawidłowo zastosowała przepisy prawa, a dodatkowo dokonała ich niewłaściwej interpretacji. Zdająca zaproponowała nieprawidłowe rozstrzygnięcie problemu godząc w interes oskarżycielki posiłkowej. W ocenie egzaminatora, nie dostrzegła uchybienia w postaci przedawnienia karalności czynu z pkt 1, stanowiącego bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. Przesłanka ta obligowałaby sąd odwoławczy, niezależnie od granic zaskarżenia (także przedmiotowych), do uchylenia wyroku i umorzenia postępowania co do czynu z pkt 1, czego konsekwencją byłoby także rozwiązanie węzła kary łącznej grzywny (w mocy pozostałaby więc niższa od kary łącznej grzywna za czyn z pkt II) oraz obliczenie na nowo opłaty (również niższej od wymierzonej przez sąd I instancji). Wówczas, jak podał egzaminator, rozstrzygnięcia te działałyby na korzyść oskarżonego, a nie oskarżycielki posiłkowej.

W świetle tak stwierdzonych uchybień, egzaminatorzy ocenili pracę z części drugiej egzaminu radcowskiego na ocenę niedostateczną.

W związku z powyżyszym Komisja Egzaminacyjna z siedzibą w T. uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2012 r. ustaliła wynik egzaminu A. J. na ocenę negatywną.

Od uchwały A. J. złożyła odwołanie z wnioskiem o jej uchylenie, zmianę oceny z zakresu prawa karnego i ustalenia wyniku egzaminu końcowego jako pozytywny. Strona zanegowała wymagane rozwiązanie zadania z prawa karnego, przez pryzmat którego nie dokonano oceny merytorycznej przygotowanego przez nią rozwiązania. Dodatkowo zarzuciła naruszenie przepisów art. 36 4 ust. 1 oraz art. 36 5 ust. 2-3 u.r.p., poprzez brak obiektywizmu i rzetelności w ocenie pracy z dziedziny prawa karnego. Podniosła, że uzasadnianie ocen niedostatecznych w stosunku do innych zdających było w zasadzie jednolite, pomimo faktu, iż oceniane prace nie miały charakteru identycznych. Podniosła również naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez brak jednakowego wzorca oceny prac z zakresu prawa karnego we wszystkich komisjach krajowych. Zdaniem A. J., ocena pracy zależała od subiektywnych poglądów prawnych egzaminatorów, a nie od prawidłowości napisanej pracy.

W uzasadnieniu odwołania podkreśliła, iż wbrew opinii egzaminatorów to właśnie fakt dostrzeżenia przez zdającą okoliczności przedawnienia, pozwolił podnieść w sporządzonej przez nią apelacji, mylne ustalenia poczynione przez Sąd Rejonowy, które jej zdaniem polegały na błędnym przyjęciu, że oskarżony dopuścił się czynu z art. 190 § 1 k.k., mimo iż z akt sprawy wynikało wypełnienie znamion formy stadialnej przestępstwa z art. 157 § 1 k.k. Odwołująca wyjaśniła, iż jej zdaniem Sąd Odwoławczy wydałby orzeczenie reformatoryjne, z pewnością orzekając wobec oskarżonego karę wyższą niż orzeczona, co jednoznacznie byłoby w interesie klientki.

Wyjaśniając tok przeprowadzonego wywodu w sporządzonej apelacji odwołująca podnosiła, iż z treści zadania wynikało, że oskarżycielka posiłkowa nie chciała, aby wobec jej męża orzeczono bezwzględną karę pozbawienia wolności, ale mimo to pięć dni po ogłoszeniu wyroku ustanowiła pełnomocnika, wobec czego zdająca przyjęła, że treść wyroku w przedmiotowej w sprawie nie była dla jej klientki satysfakcjonująca.

Ponadto dodała, iż niewniesienie apelacji w przedmiotowej sprawie spowodowałoby, że nigdy nie doszłoby do wznowienia postępowania karnego, a w konsekwencji postępowania w sprawie o rozwód, bowiem zgodnie z przepisem art. 542 § 3 k.p.k. z urzędu wznawia się postępowanie w razie ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. W związku z tym niewniesienie apelacji doprowadziłoby do pozostawania oskarżycielki posiłkowej w niepewności co do jej sytuacji i narażania jej na dwa postępowania wznowieniowe (karne - art. 542 § 3 k.p.k. oraz cywilne - art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c.).

Dodatkowo odniosła się szeroko do sposobu oceniania przez egzaminatorów, którego formuła naruszała zasadę równości wobec prawa wynikającej z Konstytucji RP oraz regulacji prawa międzynarodowego, bowiem inne komisje egzaminacyjne sporządzenie w sprawie karnej apelacji a nie opinii prawnej - uznawały za prawidłowe. Według odwołującej, sposób oceniania był sprzeczny z art. 365 ust. 2 u.r.p., bowiem sprawdzający winni ocenić zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Zdaniem odwołującej ustawodawca nie przewidział, iż praca zdającej powinna być sprawdzana jedynie w oparciu o systemu oceniania ujęty w "Opisie istotnych zagadnień", a trzymanie się sztywno "klucza" odpowiedzi, stanowiło przekroczenie granic uznania administracyjnego.

Powołując się na generalną zasadę zakazu dyskryminacji wyrażoną w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, podniosła iż ocena jej pracy egzaminacyjnej była nieobiektywna i pozbawiona rozsądnego uzasadnienia.

Wymienioną na wstępie uchwałą Komisja II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej w T.

Wskazując na przepisy ustawy o radcach prawnych i rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnych II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314 ze zm.) podkreślano, że jeżeli Komisja II Stopnia, rozpatrując odwołanie, dostrzeże mankamenty pracy skarżącego (niedostrzeżone przez Komisję egzaminacyjną I stopnia) ma obowiązek brania ich pod uwagę, co nie powoduje naruszenia zakazu reformationis in peius, jeżeli nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu.

W uzasadnieniu Komisja II Stopnia odniosła się do wniesionego odwołania analizując zaskarżoną część egzaminu. Odnosząc się do części drugiej egzaminu, którą oceniono na ocenę niedostateczną, Komisja Odwoławcza zważyła, że zgodnie z art. 364 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania.

Odnosząc się zarzutów odwołania w zakresie braku obiektywizmu i rzetelności w ocenianiu prac z dziedziny prawa karnego przez poszczególnych egzaminatorów, Komisja Odwoławcza uznała je za bezzasadne, gdyż zgodnie z art. 364 ust. 1 u.r.p. w ramach egzaminu radcowskiego sprawdzeniu poddawana jest, między innymi, wiedza zdającego "z zakresu prawa i umiejętność jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego (...)"; a także zgodnie z art. 364 ust. 5 u.r.p. "druga część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego, polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo - w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia - na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny".

Odnosząc powyższe do oceny egzaminu z zakresu prawa karnego, Komisja II Stopnia stwierdziła, że zdająca nie uwzględniła interesu reprezentowanej strony. Wprawdzie sporządzona przez nią apelacja odpowiadała wymogom formalnym, jednakże trzeci z ocenianych elementów rozwiązania, tj. właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, nie spełniał oczekiwań stawianych profesjonalnemu pełnomocnikowi w postępowaniu karnym, co wskazywało na to, że zdająca nie była przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Komisja Odwoławcza odniosła się do wyjaśnień strony, w zakresie jej działań zmierzających do szeroko pojętej ochrony praw klientki. Wskazano, że zdająca nie uzyskałaby zabezpieczenia interesów oskarżycielki posiłkowej przed ewentualnymi skutkami wzruszenia prawomocnego orzeczenia, formułując apelację w przedstawionym na egzaminie kształcie. Wnosząc apelacje uzyskałaby jedynie uchylenie wyroku w części dotyczącej czynu przypisanego oskarżonemu w pkt. I wyroku i umorzenie postępowania w tym zakresie z uwagi na przedawnienie karalności, a zatem rozstrzygnięcie oczywiście korzystne dla oskarżonego, nie dla oskarżycielki posiłkowej. Oceniając apelację pod kątem jej skuteczności, Komisja Odwoławcza odniosła się do trafności zarzutów sformułowanych przez zdającą. Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, polegającego na przypisaniu oskarżonemu przestępstwa z art. 190 § 1 k.k., podczas gdy z materiału dowodowego wynikało, że należało mu przypisać przestępstwo z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 157 § 1 k.k. uznano za bezzasadny, podobnie jak sformułowany w pkt. 2 zarzut błędu w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że oskarżony "popełnił jedno przestępstwo wyczerpujące znamiona określone w dwóch przepisach ustawy karnej - art. 157 § 2 k.k. i 207 § 1 k.k.", podczas gdy sąd powinien uznać, że doszło do popełnienia dwóch czynów, co w konsekwencji spowodowało błędne zastosowanie art. 11 § 2 k.k. i niezastosowanie art. 85 k.k.

Zdaniem Komisji II Stopnia, zarzut niezastosowania art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 157 § 1 k.k. w odniesieniu do pierwszego z czynów był całkowicie chybiony, bowiem brak było jakichkolwiek podstaw dowodowych do przypisania oskarżonemu tego przestępstwa. Podobnie zupełnie bezpodstawne było przyjęcie, że sąd niesłusznie uznał, iż czyny przypisane oskarżonemu w pkt. II wyroku pozostawały w zbiegu. Zarzut pierwszy apelacji był sformułowany nieprawidłowo, w sposób świadczący o nierozróżnianiu przesłanek z art. 438 k.p.k. wadliwie łączący argumentację adekwatną dla treści art. 438 pkt 1 k.p.k. oraz art. 438 pkt 3 k.p.k. Zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych skarżąca dowodziła błędnej kwalifikacji prawnej czynu, pomijając to, co powinno być treścią prawidłowo sformułowanego zarzutu z art. 438 pkt 3 k.p.k.

W zarzucie drugim zdająca błędnie wskazała, że podstawą zaskarżenia powinien być art. 438 pkt. 3 k.p.k. podczas gdy - w razie zasadności zarzutu - uznać należało, że doszło do obrazy prawa materialnego.

Zdaniem Komisji II Stopnia, zarzuty sformułowane przez egzaminowaną nie zostałyby uwzględnione przez sąd odwoławczy. Stąd też nietrafny był argument zdającej, że wykazała, iż doszło do popełnienia innego czynu niż groźba popełnienia przestępstwa, co do którego wg zdającej przedawnienie karalności nie nastąpiło.

Fakt, iż oskarżycielka posiłkowa ustanowiła pełnomocnika, nie potwierdzał jej intencji do wzruszenia wyroku, zatem rolą radcy prawnego było poprowadzenie sprawy zgodnie z interesem klienta.

Komisja II Stopnia zgodziła się ze zdającą w kwestii wadliwości wyroku, co mogłoby spowodować jego wzruszenie nawet po uprawomocnieniu się. Niewątpliwie jednak, wnosząc apelację zdająca doprowadziłaby do sytuacji, w której upada orzeczenie z pkt 1 wyroku, a argumenty dotyczące uchybień w zakresie czynu z pkt 2 wyroku nie przekonałyby sądu odwoławczego. Działanie to przynosiłoby zatem korzyść oskarżonemu.

Zdaniem Komisji Odwoławczej przywoływanie jako argumentu okoliczności, że zdający w innych komisjach otrzymali pozytywne oceny za sporządzenie apelacji było chybione, bowiem każda praca oceniana była indywidualnie.

Od uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości A. J. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę z wnioskiem o uchylenie tej uchwały, zarzucając jej naruszenie przepisów art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a. oraz art. 107 § 1 k.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, w związku z brakiem uzasadnienia prawnego w zakresie zarzucenia skarżącej błędu w zaskarżeniu pkt I wyroku będącego przedmiotem zadania z prawa karnego, a także niewskazaniem poprawnego rozwiązania kazusu z prawa karnego na egzaminie radcowskim w 2012 roku. Ponadto zarzuciła naruszenie przepisu art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, tj. zasady równości wobec prawa, w związku z brakiem istnienia, a przez to i stosowania, jednakowego wzorca oceniania prac, przez egzaminatorów z dziedziny prawa karnego, wchodzących w skład Komisji Egzaminacyjnych w całej Polsce, co powodowało, iż uzyskanie oceny pozytywnej z zakresu prawa karnego miało miejsce zarówno w przypadku napisania apelacji, jak i opinii o braku podstaw do wniesienia apelacji, tj. rozwiązań wzajemnie się wykluczających.

Skarżąca odnosząc się do uchwały wyjaśniła, iż kwestionowana praca egzaminacyjna spełniała wymogi formalne, ukazując jednocześnie umiejętność zastosowania przepisów prawa i ich interpretacji, z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony.

Podniosła, iż całkowicie chybione były twierdzenia organu odwoławczego, że każda praca oceniona była indywidualnie. Zdaniem skarżącej niezrozumiałym było, że prace w formie apelacji były oceniane pozytywnie w innych Komisjach Egzaminacyjnych - m.in. w B., P. czy K., a w innych negatywnie. Podniosła, iż skoro egzamin radcowski jest egzaminem państwowym, centralnym, to nie powinno mieć znaczenia, w jakim mieście w Polsce się do niego przystępuje, tym bardziej, że zdający nie ma możliwości dowolnego wyboru komisji. W państwie prawa bezwzględną koniecznością jest przecież, aby zasady oceniania umożliwiające nabywanie określonych uprawnień były: równe, jasne i jednoznaczne dla wszystkich egzaminowanych tak, aby nie wywoływać wśród nich poczucia braku sprawiedliwości.

Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione Komisja II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego w odpowiedzi na skargę wnosiła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają w pierwszej instancji wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż skarga jest niezasadna.

Egzamin radcowski przeprowadziła Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w T. w 2012 r. w składzie zgodnym z przepisem art. 361ust. 2 u.r.p. Członkowie Komisji złożyli stosowne do art. 361 ust. 7 i ust. 8 u.r.p. oświadczenia o braku podstaw do wyłączenia ich z pracy Komisji.

Egzamin radcowski polegał, zgodnie z art. 364 ust. 1 u.r.p., na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu.

Egzamin składał się z pięciu części (art. 364 ust. 2 u.r.p.), z których pierwsza część polegała na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna była prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Zdający mógł wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznaczał na karcie odpowiedzi, za każdą prawidłową odpowiedź uzyskując 1 punkt (art. 364 ust. 3 u.r.p.), a prawidłowość odpowiedzi oceniano według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu radcowskiego (art. 364 ust. 4). Z tej części egzaminu A. J. otrzymała ocenę dostateczny (3).

Zgodnie z art. 364 ust. 5 u.r.p. druga część egzaminu radcowskiego polegała na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Z tej części egzaminu skarżąca otrzymała ocenę niedostateczny (2), przy ocenach cząstkowych egzaminatorów również niedostatecznych.

Trzecia część egzaminu radcowskiego polegała na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa cywilnego polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Z tej części egzaminu A. J. otrzymała ocenę dobry (4).

Czwarta część egzaminu radcowskiego polegała, zgodnie z art. 364 ust. 7 u.r.p., na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa gospodarczego polegającego na przygotowaniu umowy albo pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Z tej części egzaminu A. J. otrzymała ocenę dostateczny (3).

Oraz piąta część egzaminu radcowskiego polegała na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa administracyjnego polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do jej wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny (art. 36 4 ust. 8 u.r.p.) i za tę część egzaminu A. J., za sporządzoną skargę do sądu administracyjnego, otrzymała ocenę bardzo dobry (5).

W myśl art. 366 ust. 1 u.r.p pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, a ponieważ A. J. otrzymała z części drugiej egzaminu ocenę niedostateczną, z całego egzaminu również otrzymała ocenę niedostateczny.

Komisja egzaminacyjna podjęła uchwałę nr [...] z dnia [...] września 2012 r. o wyniku egzaminu radcowskiego A. J. większością głosów w obecności wszystkich członków komisji egzaminacyjnej ustalając wynik egzaminu na ocenę niedostateczną oraz wydała zdającej uchwałę, a jej odpis przesłała Ministrowi Sprawiedliwości, Prezesowi Krajowej Rady Radców Prawnych i dołączyła uchwałę do akt osobowych strony.

Po zaskarżeniu wymienionej uchwały przez A. J. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, uchwałą z dnia [...] stycznia 2013 r. utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] września 2012 r.

W związku z powyższym należy stwierdzić, że postępowanie w sprawie egzaminu A. J. zostało przeprowadzone z zachowaniem wymagań formalnych określonych przepisami ustawy o radcach prawnych. Procedując na skutek odwołania Komisja Egzaminacyjna II Stopnia rozpoznała sprawę w odniesieniu do zakresu zaskarżenia wskazanego przez A. J., podzielając stanowisko Komisji Egzaminacyjnej w T. wynikające z ustaleń egzaminatorów.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. J., wnosząc o uchylenie zaskarżonej uchwały zarzuciła jej naruszenie przepisów art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a. oraz art. 107 § 1 k.p.a. Skarżąca wskazała na braki w uzasadnieniu decyzji oraz braki poczynione w ustaleniach faktycznych poczynionych przez organ. Wskazała również na naruszenie przepisu art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto niezmiennie stała na stanowisku, iż kwestionowana praca egzaminacyjna spełniała wymogi formalne, ukazując jednocześnie umiejętność zastosowania przepisów prawa i ich interpretacji, z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony.

W tym miejscu należy podkreślić, że Sąd orzekający w sprawie nie jest rodzajem trzeciej komisji egzaminacyjnej, która mogłaby ponownie zweryfikować oceny ustalone przez obie Komisje Egzaminacyjne. To bowiem wyłącznie te Komisje, ustalając wyniki z poszczególnych części egzaminu, są wyłącznie właściwe do określenia jakie oceny za poszczególne pracę z każdej części egzaminu należało skarżącemu ustalić. Powyższe uprawnienia komisji egzaminacyjnych oznaczają, że Sąd orzekający w sprawie bada jedynie, czy Komisje nie przekroczyły zakresu swobodnej oceny całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.) przy zachowaniu warunków jego dostatecznego zgromadzenia i całościowego rozpatrzenia (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Kompetencje komisji egzaminacyjnych do ustalania oceny w indywidualnej sprawie zdającego dotyczącej wyniku egzaminu radcowskiego wyposaża te komisje w prawo odnoszące się do konsekwencji prawnych związanych z egzaminem. Innymi słowy, komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty zakres zadania egzaminacyjnego (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania dopuszczalnego przez ustawę, nie jest jednocześnie zupełnie dowolny i swobodny.

Komisja II Stopnia w zaskarżonej uchwale szeroko omówiła przyczyny, dla których oceny cząstkowe egzaminatorów za zadanie z prawa karnego były niedostateczne.

Zgodnie z art. 364 ust. 1 u.r.p. w ramach egzaminu radcowskiego sprawdzeniu poddawana jest, między innymi, wiedza zdającego "z zakresu prawa i umiejętność jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego (...)". Natomiast w myśl art. 364 ust. 5 u.r.p. "druga część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego, polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo - w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia - na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny".

Ocenie kandydatów na radców prawnych został poddany wyrok Sądu Rejonowego w P., którym to wyrokiem A. K. został uznany za winnego zarzucanych mu w akcie oskarżenia czynów z art. 190 § 1 k.k. i art. 207 § 1 k.k., w zw. z art. 157 § 2 k.k. Sąd wymierzył oskarżonemu stosowną karę za obydwa czyny.

Kandydaci na radców prawnych na egzaminie reprezentowali pokrzywdzoną oskarżycielkę posiłkową J. K.

Prawidłowe rozwiązanie kazusu egzaminacyjnego sprowadzało się do napisania opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia apelacji, tymczasem skarżąca wywiodła od wyroku apelację, co w ocenie Komisji Egzaminacyjnych oceniających pracę skarżącej było niezgodne z interesem oskarżycielki posiłkowej, na co wskazali również obydwaj egzaminatorzy oceniający tę pracę. Jak podnosili egzaminatorzy i obie Komisje Egzaminacyjne, wniesienie apelacji pociągało za sobą ten skutek, że sąd odwoławczy musiałby z urzędu uwzględnić okoliczność przedawnienia czynu opisanego w pkt I wyroku i umorzenie postępowania w tym zakresie, co byłoby z oczywistą niekorzyścią dla mocodawcy zdającej. Sąd w składzie orzekającym w sprawie nie znalazł podstaw do kwestionowania zasadności stanowisk egzaminatorów i Komisji II Stopnia, mając na względzie, iż stanowiska te zostały prawidłowo i przekonywująco uzasadnione.

Zgodnie z art. 365 ust. 2 u.r.p. ocena rozwiązań każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonywana jest niezależnie od siebie przez dwóch egzaminatorów z dziedzin prawa, której dotyczy praca pisemna, a egzaminatorzy mają brać pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji oraz poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu, z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Odnosząc powyższe kryteria do pracy skarżącej należy zauważyć, że obaj egzaminatorzy zgodnie stwierdzili, że skarżąca nie uwzględniła interesu reprezentowanej strony. Podkreślili, że sporządzona przez nią apelacja odpowiadała wymogom formalnym, jeżeli chodzi o właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, jednakże obaj egzaminatorzy zaznaczyli, że skarżąca nie dostrzegła przedawnienia karalności czynu z art. 190 § 1 kk., a tym samym nie zauważyła, że wniesienie apelacji będzie skutkować rozstrzygnięciem Sądu odwoławczego na korzyść oskarżonego, z uwagi na zastosowanie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., tj uchyleniem wyroku i umorzeniem postępowania co do czynu z art. 190 § 1 k.k.

W ocenie Sądu egzaminatorzy prawidłowo uznali, że rozwiązanie zadania zaproponowane przez skarżącą nie spełniało oczekiwań stawianych profesjonalnemu pełnomocnikowi w postępowaniu karnym i prawidłowo ustalili oceny niedostateczne z tej części egzaminu.

Oceny wystawione przez obu egzaminatorów, zdaniem Sądu zostały również w sposób prawidłowy uzasadnione. Również Komisja II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości szczegółowo wyjaśniła, dlaczego rozwiązanie zaproponowane przez skarżącą było nieprawidłowe, ocena ta zdaniem Sądu nie była wybiórcza tylko kompleksowa.

Komisja II stopnia odniosła się również do twierdzeń skarżącej, że wyrok dotknięty jest wadą, która może powodować jego wzruszenie nawet po uprawomocnieniu się - art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. Komisja Odwoławcza uznała, że skarżąca w tym zakresie miała rację, jednak wnosząc apelację doprowadziłaby do sytuacji, w której upada orzeczenie z punktu I, działanie to przynosi niewątpliwie korzyść oskarżonemu, a ewentualne wzruszenie tego wyroku po jego uprawomocnieniu się było tylko hipotetyczne. Należy przy tym mieć na uwadze, że zdająca nie miałaby żadnego kontaktu zarówno z postępowaniem sądowych przed sądem odwoławczym, ani nie miałaby możliwości doprowadzenia do wzruszenia wyroku po jego uprawomocnieniu. Kontakt ze sprawą zdającej kończył się z chwilą złożenia egzaminu, w związku z tym to wyłącznie w pracy egzaminacyjnej skarżąca powinna podnieść wszelkie argumenty służące interesom jej pełnomocnika. Powoływanie się zatem na jakiekolwiek możliwości dalszego działania nie znajduje podstaw, w świetle przepisów ustawy o radcach prawnych określających zasady składania egzaminu radcowskiego.

Za nietrafne należało uznać zarzuty skarżącej stawiane w treści uzasadnienia skargi, dotyczące obowiązku stosowania przez sprawdzających takich samych zasad w ocenie prac, bowiem przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w ustawie o radcach prawnych w art. 364 ust. 1, ust. 10 i art. 365 ust. 2, pomocniczym zaś instrumentem o charakterze wewnętrznym jest tzw. Opis Istotnych Zagadnień, który egzaminatorom ułatwia ocenę, zaś komisjom jej weryfikację. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny (por. orzeczenie NSA z 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 108/12) i ani egzaminatorzy, ani Komisja II Stopnia nie dokonali oceny pracy skarżącej na podstawie owego "Opisu istotnych zagadnień", lecz na podstawie stanu faktycznego przedstawionego w zadaniu oceniając jego rozwiązanie zaproponowane przez skarżąca. Oceny tej egzaminatorzy i Komisja Odwoławcza dokonali w oparciu o posiadaną wiedzę specjalistyczną w zakresie prawa karnego.

Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art. 8 i 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawierało bowiem wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 k.p.a., a postępowanie w sprawie było prowadzone zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 8 k.p.a. Sąd nie podzielił zarzutu skarżącej o naruszenia przez organ odwoławczy zasady przekonywania wynikającej z art. 11 k.p.a. uznając, że organ wyjaśnił w sposób wyczerpujący postawy zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Za niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji RP, tj. zasady równego traktowania, w związku z odmienną oceną poszczególnych komisji egzaminacyjnych tego samego zadania egzaminacyjnego. W rozpoznawanej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa wskazanych w skardze, w tym także naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa, bowiem różnicowanie ocen wystawianych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne w stosunku do poszczególnych prac nie mogło stanowić zarzutu niewyjaśnienia stanu faktycznego, czy też naruszenia art. 32 Konstytucji RP. Każda praca podlega odrębnej ocenie, co uzasadnia stwierdzenie, że oceny te mogą (i zazwyczaj są) niejednolite. Inaczej by było, gdyby zarzut skarżącej o kierowaniu się przez poszczególne komisje wyłącznie "Opisem istotnych zagadnień" faktycznie był uzasadniony. W takim przypadku oczekiwana przez skarżącą jednolitość ocen wystąpiłaby z dużym prawdopodobieństwem, lecz trudno by wówczas uznać, że mielibyśmy do czynienia z egzaminem przeprowadzonym zgodnie z przepisami ustawy o radcach prawnych.

Biorąc powyższe pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.