Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SO/Wr 9/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy co do całości wniosku
Powołane przepisy: article: art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku D. Ż. w przedmiocie przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wnioskodawczyni wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych argumentując, iż z powodu wydanych decyzji, braku płynności finansowej i braku możliwości kontynuowania działalności gospodarczej, spółka cywilna została zlikwidowana w grudniu 2016 r. Środki trwałe zostały sprzedane na częściowe pokrycie kosztów doradcy podatkowego. Wspólnicy będący małżonkami nie posiadają żadnego majątku ruchomego ani nieruchomości. Nie mają też dochodów z tytułu umowy o pracę ani z innych źródeł. Jedynym dochodem jest zasiłek pielęgnacyjny pobierany na niepełnosprawne dziecko. Małżonkowie utrzymują się z pomocy rodziny i dorosłego syna. Między sobą mają ustanowioną rozdzielność majątkową.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i synem (ur. w [...] r.) i jest udziałowcem w 1% w A sp. z o.o., poza tym nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Z kolei syn pozostający z wnioskodawcznią we wspólnym gospodarstwie domowym posiada trzy nieruchomości niezabudowane (5,99 a, 0,80 a i 8,50 a) i ½ udziału w nieruchomości zabudowanej (na sprzedaż od 2015 r., 124,7 a). Wszystkie nieruchomości są nieużytkowe i nie generują dochodów. Obciążeniem są podatki od nieruchomości. Jako jedyny dochód podany został zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, natomiast jako zobowiązania i stałe wydatki wymieniono: kredyt hipoteczny 416 CHF, ubezpieczenia zdrowotne 116 zł i 106,50 zł oraz dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne NFZ 406 zł.

Z dokumentów przedłożonych na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) wynika, że mąż wnioskodawczyni za 2016 r. odnotował przychody z działalności gospodarczej w wysokości 3.570.729,99 zł zł i dochód w kwocie 156.324,37 zł, a w 2015 r. przychody te wyniosły 5.051.981,92 zł i dochód 106.974,65 zł. Wnioskodawczyni w 2015 r. uzyskała przychody również z działalności gospodarczej w wysokości 481.234,57 zł ponosząc stratę w kwocie 16.648,63 zł, a w 2016 r. przychody te wyniosły 100.177,94 zł i odnotowany został dochód w kwocie 10.001,50 zł.

Przedłożono również: zestawienie wydatków w gospodarstwie domowym rozłożone na poszczególne lata 2015-2017, wydruki historii rachunków bankowych męża (walutowy w CHF) i wnioskodawczyni za okres od czerwca do grudnia 2017 r. oraz należących do niej dwóch kart kredytowych (historia jednej karty obejmuje okres od czerwca do września, drugiej karty – październik i grudzień 2017 r.), kopie upomnień z [...] r. wzywających do uregulowania zobowiązań w podatku od towarów i usług oraz informacja o diecie dla niepełnosprawnego syna cierpiącego na wrodzoną wadę metabolizmu.

Do rozpoznania przedmiotowego wniosku przyjęte zostały też dokumenty złożone przez męża wnioskodawczyni, R. Ż., w swoich sprawach, które toczą się równocześnie, to jest: kopie tytułów wykonawczych z [...] r. wystawionych na nazwisko wnioskodawcy, kopia postanowienia z [...] r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, zaświadczenie, iż ww. nie był zatrudniony w A Sp. z o.o. w latach 2016 i 2017 r. i nie pobierał żadnego wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu

Wnioskodawczyni nadto wskazała, że w 2017 r. małżonkowie nie uzyskali żadnego dochodu, w związku z tym korzystają z pomocy finansowej dorosłego syna. Mąż nie pobiera wynagrodzenia w związku z pełnioną funkcją prezesa zarządu, ponieważ spółka A nie generuje wystarczających dochodów i wszelkie środki przeznaczane są na poprawę płynności finansowej związanej z obsługą podstawowej działalności.

Koszty utrzymania i terapii syna, który ma orzeczenie o niepełnosprawności z powodu rzadkiej choroby metabolicznej, są wysokie. Syn jest pacjentem C i objęty cykliczną opieką poradni chorób metabolicznych i gastroenterologicznych. Jedyną formą leczenia jest przestrzeganie bardzo restrykcyjnej diety niskobiałkowej, przyjmowanie preparatów białkozastępczych dostępnych w ramach importu docelowego za zgodą Ministerstwa Zdrowia oraz terapie stymulujące rozwój pracy mózgu i poprawę szeroko rozumianej koordynacji słuchowo-ruchowej. Ceny produktów niskobiałkowych są bardzo wysokie i nie są refundowane (potwierdzenie cen produktów na stronie internetowej pkusklep.pl). W związku z tym, że choroba syna jest rzadka, nie jest refundowana, w związku z czym część terapii jest finansowana ze środków prywatnych, a jej koszt wynosi 55-70 zł za godzinę. W bieżącym roku szkolnym małżonkowie zmuszeni byli przerwać terapię ze względu na trudności finansowe. Z tego samego powodu syn nie wyjeżdża na wakacje zimowe i letnie i nie może korzystać z pomocy sanatoryjnej z powodu restrykcyjnej diety.

Wnioskodawczyni zwróciła uwagę, że dochody uzyskane w 2016 r. i oszczędności z nich wynikające zostały spożytkowane na opłaty doradcy podatkowego w związku z postępowaniem administracyjnym za lata 2012-2014, prowadzonym przez UKS we W., w tym również opłata sądowa w wysokości 8.760 zł. Wyjaśniła, że z mężem posiada jeden wspólny rachunek bankowy w PLN i CHF z tytułu spłaty kredytu hipotecznego. Nie posiadają środków transportu.

Wobec obojga małżonków jako byłych wspólników spółki cywilnej toczy się postępowanie egzekucyjne dotyczące łącznej kwoty 432.770 zł. Jedynym wsparciem ze strony Pomocy Społecznej jest zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie rodzinne w kwocie 500 zł.

W wyniku dodatkowego wezwania wnioskodawczyni oświadczyła, że starszy syn, A. Ż., nie mieszka wspólnie z rodzicami – jego obecne miejsce zamieszkania to W. w N.. Nie przedłożono wydruków historii należących do niego rachunków bankowych.

Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że małżonkowie są obecnie stronami w tutejszym Sądzie w osiemnastu sprawach, w których wpisy od skarg zostały wyznaczone na łączną kwotę 9.000 zł (po 500 zł w każdej sprawie). Wpis od skargi w kwocie 8.760 zł, na który powołuje się wnioskodawczyni, został uiszczony w sprawie

I SA/Wr 1098/17 z rachunku A. Ż..

Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawą prawną rozpoznania wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Podkreślenia wymaga, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym powyższe przesłanki powinien wykazać sam wnioskodawca w sposób logiczny i wiarygodny, poprzez dokładne wyjaśnienie całokształtu sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, nie ograniczając się tylko i wyłącznie do tych okoliczności, które miałyby uzasadnić jego żądanie i tylko takich, które są udokumentowane. Udostępnione dane powinny bowiem dać szansę na odtworzenie rzeczywistych, obiektywnie postrzeganych możliwości płatniczych ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, natomiast odpowiedź na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu uzupełnienie dostrzeżonych braków i usunięcie wątpliwości, a nie ich pogłębienie.

Przenosząc przytoczoną wyżej regulację prawną oraz poczynione uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku, zdaniem referendarza sądowego, wnioskodawczyni nie wykazała w sposób rzetelny okoliczności kształtujących jej możliwości płatnicze.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przewiduje uwzględnienie żądania wniosku w zakresie częściowym, jeżeli strona nie jest w stanie ponieść kosztów swego udziału w sprawie bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Przez niezbędne utrzymanie należy rozumieć wydatki na podstawowe potrzeby socjalne, które co miesiąc muszą zostać pokryte w przeciętnym gospodarstwie domowym. Nie bez przyczyny zatem wnioskodawczyni została zobligowana do przedłożenia szczegółowego zestawienia miesięcznych(!) wydatków przez jej rodzinę na utrzymanie mieszkania/ domu, wyżywienie, środki higieny, spłatę kredytów, itp. wraz ze wskazaniem źródeł ich finansowania – zestawienie takie pozwala bowiem ocenić możliwości poczynienia rezerw na pokrycie kosztów udziału w sprawie, jeżeli nie w całości, to przynajmniej w części.

Zestawienie, które zostało przedłożone, dotyczące poszczególnych lat, nie dość, że nie dotyczy wydatków ponoszonych w skali miesiąca, to dodatkowo jest nieczytelne, zawiera bowiem zbiorcze wydatki za poszczególne lata od 2015-2017 r. W 2017 r. brak jest jakichkolwiek wydatków na utrzymanie domu, podana została kwota kredytu 832 CHF, której wartość jest inna niż podana na urzędowym formularzu wniosku (416 CHF). Nie wskazano źródeł finansowania bieżących wydatków, tylko wartość dochodów wynikającą z zeznań podatkowych małżonków za lata 2015 i 2016, natomiast za rok 2017 r. podane zostało ujemne saldo na poziomie 73.102 zł. Z kwoty podanej jako suma wydatków za 2017 r., to jest 79.938 zł wynika, że miesięczne utrzymanie rodziny wnioskodawczyni (bez wydatków na utrzymanie domu) wynosiło ponad 6.600 zł. Dla porównania w roku 2016 r. wydatki te, przy uwzględnieniu opłat za media, miały wynosić około 8.100 zł.

Ze złożonych oświadczeń wynika, że w 2017 r. ani wnioskodawczyni, ani jej mąż nie uzyskiwali jakichkolwiek dochodów poza zasiłkiem pielęgnacyjnym i świadczeniem wychowawczym (razem 653 zł). Przy czym wnioskodawczyni zaznaczyła, że w utrzymaniu pomaga dorosły syn mieszkający w N., A. Ż..

W istocie pomiędzy rachunkami wnioskodawczyni i synem do sierpnia 2017 r. odnotowane są regularne wpłaty i wypłaty kwot średnio 9.000 zł. Dodatkowo analiza wydruków wszystkich rachunków wskazuje, że z dwóch rachunków A. Ż. spłacane są karty kredytowe wnioskodawczyni. Z jego rachunku też został opłacony wpis od skargi w sprawie I SA/Wr 1098/17. Należy tutaj zwrócić uwagę, iż wnioskodawczyni oświadczyła, że powyższa opłata sądowa została pokryta z dochodów z lat poprzednich.

Z powyższego wynikałoby zatem, iż skoro małżonkowie nie mają dochodów, cała rodzina od ponad roku pozostaje na całkowitym utrzymaniu [...] syna, który jest w stanie pokryć nie tylko miesięczne wydatki rodziny wynoszące, łącznie z kosztami utrzymania domu, około 8.000 zł, ale także koszty sądowe ponoszone przez ojca i wynagrodzenie dla pełnomocnika zastępującego oboje małżonków zarówno w postępowaniu podatkowym, jak i w postępowaniu przed sądami administracyjnymi we wszystkich sprawach. Z danych rachunków bankowych wynika bowiem wypłata na rzecz pełnomocnika w kwocie ponad 8.800 zł w dniu [...] lipca 2017 r., zaś przeważająca kwota uznań na rachunek wnioskodawczyni, z którego pokrywane są bieżące opłaty, pochodzą z wpłat dokonanych z kont syna.

W związku z powyższym referendarz sądowy ustalił na podstawie ogólnodostępnych danych Krajowego Rejestru Sądowego, iż A. Ż. (ur. w [...] r.) jest jedynym wspólnikiem A Sp. z o.o., w której to spółce mąż wnioskodawczyni pełni funkcję prezesa zarządu. Jest to zatem firma rodzinna zarządzana przez jej męża. Faktycznie zatem, jakkolwiek spółka z o.o. jest odrębnym podmiotem prawa (m.in. z punktu widzenia przepisów regulujących postępowanie egzekucyjne), to jej sytuacja finansowa rzutuje na możliwości płatnicze osób fizycznych, do których ona należy. Nie bez znaczenia pozostaje także okoliczność, iż przeważająca działalność spółki A, zarejestrowanej [...] listopada 2016 r., skupia się na sprzedaży hurtowej metali i rud metali. Poprzednia działalność zarejestrowana na męża wnioskodawczyni z kolei – zgodnie z danymi Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej – polegająca w przeważającym zakresie na sprzedaży hurtowej metali i rud metali, została zakończona z dniem [...] grudnia 2016 r.

Podsumowując przedstawione wyżej ustalenia, zdaniem referendarza sądowego, aktualna sytuacja majątkowa i finansowa, która została udostępniona przez wnioskodawczynię, została podyktowana i skonstruowana na potrzeby przewidzianego już wcześniej postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec obojga małżonków. Cały majątek (nieruchomości, działalność gospodarcza założona w formie spółki z o.o.) i finanse (rachunki bankowe) zostały przeniesione na synów. Nie oznacza to jednak, że małżonkowie nie mają dostępu do tych środków i nie mogą nimi swobodnie dysponować, co zresztą wynika już z historii rachunków bankowych, które zostały wyżej opisane.

Bez znaczenia w konsekwencji pozostaje fakt wezwania wnioskodawczyni do uregulowania zobowiązań w VAT, które następnie będą egzekwowane w postępowaniu egzekucyjnym ani fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec jej męża. W postanowieniu w tym przedmiocie stwierdzono wprawdzie, że egzekucja zobowiązań w podatku od towarów i usług z rachunków bankowych i wierzytelności okazała się nieskuteczna (ściągnięto jedynie ponad 11.000 zł) i nie stwierdzono innego majątku umożliwiającego skuteczną egzekucję, jednakże również w toku postępowania egzekucyjnego mąż wnioskodawczyni podał, że jest na utrzymaniu syna, A. Ż.. Poza tym właścicielem wszystkich nieruchomości jest niepełnosprawny [...] syn. W takich okolicznościach w istocie egzekucja administracyjna okazała się nieskuteczna, skoro zobowiązany z prawnego punktu widzenia nie posiada jakiegokolwiek majątku. Zaznaczyć jednak trzeba, że ocena przesłanek przyznania prawa pomocy opiera się na innych zasadach aniżeli postępowanie egzekucyjne – badane są bowiem możliwości płatnicze wnioskodawcy kształtowane poprzez jego stan finansowy, majątkowy, a także rodzinny. Chodzi zatem – co należy powtórzyć – o rzeczywiste, obiektywnie postrzegane możliwości zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych, a nie tylko o dane, które są udokumentowane.

W świetle ustaleń poczynionych odnośnie przedmiotu działalności spółki A i wcześniejszej działalności prowadzonej pod firmą B (z których wywieść można, iż wcześniejsza działalność tylko formalnie została zakończona, a w faktycznie jest kontynuowana w innej formie prawnej), znaczenia nabierają również dane wynikające z zeznań podatkowych przede wszystkim męża wnioskodawczyni za poprzednie lata. Wynika z nich bowiem, iż prowadzona działalność przynosiła bardzo wysokie, kilkumilionowe, przychody. Wprawdzie małżonkowie skupili się wyłącznie na wartości zeznanych dochodów, to jednak zaznaczyć trzeba, że dochód lub nawet strata są tylko i wyłącznie konsekwencją wysokości ponoszonych kosztów uzyskania przychodów, na wielkość których znaczny wpływ ma sam przedsiębiorca. Poza tym, wymienione wartości, to jest dochód strata i koszty uzyskania przychodu, są przede wszystkim wykazywane na potrzeby rozliczeń w podatku dochodowym i zwykle nie mają odzwierciedlenia w rzeczywistym stanie finansowym przedsiębiorcy. Dlatego dla oceny jego sytuacji finansowej najbardziej wymiernym punktem odniesienia jest wysokość przychodów.

Skoro zaś w latach 2015 i 2016 przychody męża wnioskodawczyni wynosiły ponad 5.000.000 zł i 3.000.000 zł, to należy przypuszczać, że przychody zarządzanej przez niego spółki z o.o., prowadzącej działalność w tożsamym zakresie, mają podobne wartości.

Jeśli zaś przyjąć, że w istocie to syn utrzymuje całą rodzinę ponosząc tak znaczne wydatki (miesięcznie około 8.000 zł na 3-osobowe gospodarstwo domowe), to zdaniem referendarza uzasadnione było zbadanie również jego możliwości płatniczych poprzez wezwanie do przedłożenia posiadanych przez niego wydruków historii rachunków bankowych, zwłaszcza tych, z których zasilane są konta wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni tymczasem nie wykonała nałożonego na nią obowiązku zasłaniając się oświadczeniem, że starszy syn nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym.

Zauważyć dodatkowo trzeba, iż w pierwszym wezwaniu wnioskodawczyni została zobligowana do przedłożenia wydruków historii rachunków bankowych posiadanych przez wszystkie osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak wynika z historii jej rachunku bankowego, również młodszy syn posiada konto (przelew wychodzący z dnia [...] września 2017 r. na rachunek o końcowych cyfrach **[...]), jednak zostało ono pominięte w odpowiedzi na wezwanie.

Końcowo, odnosząc się do powołanej okoliczności rozdzielności majątkowej, to w kwestii tej niejednokrotnie wypowiadały się sądy administracyjne podkreślając, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie obowiązani są – każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych – przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, między innymi uregulowania zawartego w art. 27 k.r.o. (por. postanowienie NSA z 24 września 2013 r., sygn. akt II FZ 752/13).

W tak ustalonych okolicznościach referendarz sądowy nie był w stanie jednoznacznie stwierdzić, że wnioskodawczyni nie ma możliwości poniesienia pełnych kosztów swego udziału w sprawie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania swojej rodziny.

Mając zatem na uwadze powyższe, w ocenie referendarza nie było podstaw do uznania przedmiotowego wniosku za zasadny. W związku z tym postanowiono jak w sentencji, na podstawie powołanych przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.