Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 492/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6460 Znaki towarowe
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka –Klimas Asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Protokolant Michał Syta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2006 r. sprawy ze skargi "SPOŁEM" G. w P. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...].06.2005 r. Urząd Patentowy RP działając na podstawie art. 9 ust. 1, pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych w związku z art. 315 ust. 3 oraz art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej odmówił udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy "społem" zgłoszony dnia 7 sierpnia 2000 r. przez SPOŁEM G. w P., skarżącą w niniejszej sprawie, za nr [...].

W toku postępowania Urząd Patentowy stwierdził bowiem, że znak jest podobny do znaków wspólnych "społem", zarejestrowanych z pierwszeństwem od dnia [...] kwietnia 1994 r. na rzecz K. o numerach odpowiednio [...] oraz [...]. Przeznaczone one zostały do oznaczania następujących towarów i usług: produkty kosmetyczne i preparaty do czyszczenia; artykuły papiernicze i introligatorskie, książki, druki, czasopisma, tworzywa sztuczne do pakowania; mięso, ekstrakty i konserwy mięsne, drób, ryby, dziczyzna, jaja, mleko, wyroby z mleka, jadalne oleje i tłuszcze, owoce i warzywa konserwowane, suszone, gotowane, galaretki, konfitury, konserwy, pikle, sosy do sałat; kawa, herbata, kakao, cukier, ryż, mąka, preparaty zbożowe, przyprawy, lód do chłodzenia, tapioka, sago, namiastki kawy, chleb, ciastka, wyroby cukiernicze, piekarnicze, słodycze, lody, miód, syrop z melasy, drożdże, proszki do pieczenia, sól, musztarda, ocet, sosy (z wyjątkiem sosów do sałat); świeże owoce, jarzyny, nasiona, rośliny i naturalne kwiaty, pasza dla zwierząt, słód, ziemniaki, żywe zwierzęta; piwo, napoje bezalkoholowe, wody mineralne, gazowane, syropy, preparaty do przygotowywania napojów, napoje owocowe, soki owocowe; reklama osób trzecich, reprezentowanie interesów zrzeszonych spółdzielni, usługi menadżerskie, usługi badania rynku, prowadzenie statystyki i księgowości; przetwarzanie surowców, przerabianie materiałów, palenie kawy, usługi obróbki materiałów; prowadzenie kursów edukacyjnych; usługi w zakresie prowadzenia laboratoriów chemicznych, bakteriologicznych, opiniowanie, ekspertyzy, organizowanie pomocy domowej.

Urząd Patentowy pismem z dnia [...] kwietnia 2004 roku powiadomił zgłaszającego o zaistniałej kolizji i wyznaczył termin do wypowiedzenia się w sprawie podobieństwa znaków. Zgłaszający w piśmie z dnia [...] czerwca 2004 roku nie zgodził się ze stanowiskiem Urzędu wskazując na różnice występujące w przeciwstawionych znakach i podnosząc, że słowo "społem" jest częścią składową nazwy wielu spółdzielni spożywców w Polsce. Urząd Patentowy RP, co podniósł w uzasadnieniu w/w decyzji uznał jednak, że zarejestrowanie na rzecz Społem G. w P. znaku "społem" jest niedopuszczalne, gdyż jest on podobny w takim stopniu do znaków towarowych zarejestrowanych na rzecz innego przedsiębiorstwa, że w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego może wprowadzić w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów.

Zdaniem Urzędu Patentowego zarejestrowane znaki i znak zgłoszony są oznaczeniami, które występując jednocześnie w obrocie gospodarczym stwarzałyby ryzyko pomylenia towarów co do ich pochodzenia. We wszystkich wymienionych znakach występuje identyczny element słowny "społem", co przesądza o identyczności znaków zarówno w warstwie fonetycznej jak i znaczeniowej. Chociaż przeciwstawione znaki różnią się w płaszczyźnie wizualnej, to element słowny odgrywa, w ocenie organu, decydujące znaczenie przy ocenie podobieństwa, zwłaszcza w tym konkretnym przypadku. Znak "społem" o numerze [...] cechuje bowiem uboga grafika, na którą składają się jedynie kolorystyka znaku oraz ciemne owalne tło, które na pewno nie wyróżnia znaku spośród innych typowych etykiet zamieszczanych na towarach. Centralnym i jedynym prawdziwie wyróżniającym się elementem tego znaku jest element słowny, zapisany mało fantazyjną czcionką. Również w zgłoszonym znaku wyraz "społem" czytelnie przedstawiony na niebieskim tle wazy przyciąga uwagę odbiorcy. Drugi element słowny stanowi skrót ogólnoinformacyjnej nazwy "gastronomicznej spółdzielni spożywców", przez co jego zdolność odróżniająca może być oceniana jedynie z uwagi na charakterystyczna czcionkę. Kupujący na ogół nie ma możliwości porównania znaków w tym samym czasie. Chodzi o ocenę pewnego wrażenia jakie wywiera znak na kupującym. Dla nabywcy decydujące znaczenie mają zbieżne elementy oznaczeń. Jest to usprawiedliwione z psychologicznego punktu widzenia, gdyż nabywca zachowuje z reguły w pamięci jedynie ogólny zarys oznaczenia, którego poszukuje. Kieruje się on przy wyborze jedynie pewnymi przewodnimi elementami oznaczenia z pominięciem rozbieżności, zwłaszcza gdy ma do czynienia ze znakiem "mocnym" – mającym wieloletnią tradycję i utrwalonym w świadomości klientów. Element słowny znaku towarowego nadaje się, w ocenie Urzędu Patentowego znacznie lepiej niż jego grafika do oddziaływania na potencjalnego klienta również w dominującej obecnie formie reklamy i promocji. Istnienie w jednym ze znaków innych elementów graficznych może jedynie sugerować, że zgłoszony znak jest tylko odmianą wcześniej zarejestrowanego znaku towarowego i pochodzi od tego samego producenta, lub też, że istnieją związki organizacyjno-prawne łączące odrębne podmioty, co nie odpowiada prawdzie. Jest to tym bardziej prawdopodobne, że wszystkie znaki przeznaczone są do oznaczania tego samego rodzaju towarów.

Urząd Patentowy RP podniósł nadto, że zarejestrowane na rzecz K. znaki są znakami wspólnymi, których regulamin zawiera rejestr spółdzielni spożywców zrzeszonych w powyższym związku. Jest to ponad dwieście spółdzielni spożywców, które mogą używać zarejestrowane znaki w sposób zgodny z regulaminem.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Społem G. podniosła, iż K., pełni jedynie funkcje usługowe w stosunku do zrzeszonych spółdzielni, sam nie będąc podmiotem gospodarczym. W przypadku gdy spółdzielnie zamierzają powołać wspólne podmioty o charakterze gospodarczym znajduje zastosowanie art. 243 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo Spółdzielcze, który przewiduje powołanie związków gospodarczych.

Znak służy 283 spółdzielniom. Spółdzielnie zrzeszone w K. nie wykształciły wspólnych produktów technologii ani standardów. Każda z zrzeszonych spółdzielni działa jako odrębny podmiot gospodarczy w oparciu o własne zasady zarządzania produkcji dystrybucji reklamy. Na rynku nie znajduje się zatem, produkt oznaczony znakami nr [...]i [...], który byłby charakterystyczny i rozpoznawalny pod powyższymi znakami, przeciwnie funkcjonuje wiele produktów wzajemnie dla siebie konkurencyjnych. W tych okolicznościach nie sposób przyjąć, że jakikolwiek konsument w tym nawet profesjonalny podmiot gospodarczy traktuje w takim przypadku jako wyznacznik charakterystyczny dla konkretnej spółdzielni lub Związku Spółdzielni nazwę "społem".

Odbiorca produktów nie zna przy tym struktur organizacyjnych spółdzielczości i przynależność do K. nie jest dla niego żadnym wyznacznikiem. Użycie samej nazwy "społem" nie może zatem w ocenie Społem G. powodować ani konfliktów ani też nikogo wprowadzać w błąd i niedokonanie rejestracji znaku z tej przyczyny, że zawiera on nazwę firmy pod którą legalnie działa stanowi, w ocenie Spółdzielni, naruszenie zasad współżycia społecznego. Znakiem mocnym jest samo słowo "społem" i rejestracja ww. słowa na rzecz niektórych tylko podmiotów upoważnionych do jego stosowania narusza interes majątkowy innych podmiotów działających pod firmą "społem". Nie ma żadnego uzasadnionego prawem stanowiska, aby przyjąć, że to od K. będzie zależało prawo podmiotów społemowskich do posługiwania się słowem "społem".

Taka sytuacja kreowałaby, w ocenie Spółdzielni, naruszające uprawnienia innych podmiotów przymuszenie przynależności spółdzielni do powyżej wskazanego Związku. Działania takie naruszałyby zasadę swobody zrzeszania się spółdzielni co przejawia się w tym, że to każda spółdzielnia decyduje suwerennie czy, a jeżeli tak to do którego z konkurencyjnych związków zamierza należeć. Rejestracja znaku na rzecz K. nie może być zatem formą przymuszenia podmiotów do przynależności do tej organizacji, bowiem jest to sprzeczne z celem dla którego ustawodawca wprowadził instytucję znaku towarowego.

Nadto podniesiono, iż z samej istoty znaku słowno – graficznego wynika, że stanowi on ścisłe połączenie słowa i grafiki. Nadinterpretacją jest zatem przyjęcie, że wobec istotniejszego znaczenia słowa wyłączona jest możliwość zarejestrowania innych znaków słowno-graficznych zawierających słowo "społem".

Spółdzielnia zwróciła też uwagę na to, że posiada uprawnienie do posługiwania się nazwą "Społem" G. i gdyby nawet Urząd Patentowy nie zweryfikował swojego stanowiska co do podobieństwa znaków, to rejestracja znaku winna nastąpić na podstawie art. 14 ustawy o znakach towarowych.

Zdaniem Spółdzielni nie istnieje po stronie K. interes prawny w nie dokonaniu rejestracji znaku z użyciem słowa "społem" w sytuacji, gdy K. dokonał rejestracji znaku, ze świadomością istnienia prawa kilkuset spółdzielni do posługiwania się oznaczeniem "społem".

Decyzją z dnia [...].01.2006 r. nr [...] podjętą na podstawie art. 245 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej Urząd Patentowy RP utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Urząd Patentowy w uzasadnieniu tej decyzji podniósł, iż o tym, czy w konkretnym przypadku mogłoby dojść do kolizji praw z rejestracji, czy zatem obydwa znaki towarowe są podobne, rozstrzyga się na podstawie kryterium niebezpieczeństwa wprowadzenia w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów. Niebezpieczeństwo to polega na możliwości błędnego, nie odpowiadającego rzeczywistości, przypisania przez przeciętnego odbiorcę uprawnionemu z rejestracji danego towaru ze względu na nałożony nań znak. Niebezpieczeństwo wprowadzenia w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów jest rezultatem podobieństwa towarów i podobieństwa oznaczeń.

Towary, do których oznaczenia przedmiotowy znak jest przeznaczony tj. "wyroby cukiernicze, lody, wyroby piekarnicze, wyroby smażone i gotowane z mąki; przetwory z owoców i jarzyn; napoje owocowe, soki" są takie same jak występujące w zarejestrowanych wspólnych znakach towarowych słowno-graficznych [...]i [...] "Społem" między innymi takie towary jak: "owoce i warzywa konserwowane, suszone, gotowane, galaretki, konfitury, konserwy, pikle, sosy do sałat; cukier, ryż, mąka, preparaty zbożowe, przyprawy, lód do chłodzenia, tapioka, sago, chleb, ciastka, wyroby cukiernicze, piekarnicze, słodycze, lody, miód, syrop z melasy, świeże owoce, jarzyny, nasiona, słód, ziemniaki, napoje bezalkoholowe, wody mineralne, gazowane, syropy, preparaty do przygotowywania napojów, napoje owocowe, soki owocowe".

Wspólne znaki towarowe słowno-graficzne [...]i [...] "Społem" zostały zarejestrowane na rzecz K., który jest następcą prawnym Z.(C. Społem) i w którym zrzeszyły się podmioty gospodarcze chcące występować pod wspólnym znakiem Społem. Organizacji posiadającej osobowość prawną, która sama nie używa znaku towarowego, może być udzielone prawo ochronne na znak przeznaczony do używania przez przedsiębiorców stosujących się do zasad ustalonych w regulaminie znaku przyjętym przez uprawnioną organizację i podlegających w tym zakresie jej kontroli.

Fakt, że w znaku towarowym zgłoszonym oprócz wspólnego słowa "Społem" występuje dodatkowy element "G." sugerujący skrót nazwy nie kojarzonej, niezapamiętanej przez konsumenta np. Gminna spółdzielnia spożywców oraz fakt, że znak towarowy zgłoszony jest znakiem słowno-graficznym, barwnym – niebieska waza na której umieszczono napis Społem G., nie może, zdaniem Urzędu Patentowego, przesądzić o braku podobieństwa pomiędzy znakami, polegającym na możliwości wprowadzenia odbiorców w błąd, co do źródła pochodzenia towarów. Wynika to z faktu, że odbiorca mógł zachować w pamięci występujący pod wspólną nazwą SPOŁEM, mający wieloletnią tradycję związek producentów. Tym bardziej, że C. Społem było przez wiele lat monopolistą jeśli chodzi o działalność handlową, a także prowadziło szeroko pojętą działalność usługową.

Przeciwstawione znaki, co podniósł Urząd Patentowy, różnią się wprawdzie w płaszczyźnie wizualnej, jednakże w płaszczyźnie znaczeniowej i fonetycznej są bardzo zbliżone. Podobieństwo elementów słownych ma tu zasadnicze znaczenie. Ono właśnie decyduje o ich podobieństwie. Imitacja części słownej w znaku słowno-graficznym przy zmianie części graficznej może wprowadzać odbiorców w błąd co do pochodzenia towarów, bowiem może ona sugerować, iż zgłoszony znak słowno-graficzny jest odmianą wcześniej zarejestrowanych znaków lub że istnieją związki organizacyjno-prawne łączące odrębne firmy.

Element słowny znaku towarowego, zdaniem Urzędu, nadaje się znacznie lepiej niż jego grafika do oddziaływania na potencjalnego klienta również w dominującej obecnie formie reklamy i promocji, jaką jest radio i telewizja. Z tego też względu podobieństwo elementów słownych w przeciwstawionych znakach ma zasadnicze znaczenie i jest wystarczającą przesłanką do tego aby uznać, że znaki te są podobne w stopniu mogącym wprowadzać odbiorców w błąd.

W skardze na tę decyzję Społem G. wniosła o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. Skarżąca podtrzymała swoje stanowisko wyrażone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając, iż odmowa udzielenia prawa ochronnego na zgłoszony znak nie znajduje uzasadnienia w art. 132 ust. 2 pkt 2 ustawy prawo własności przemysłowej, na który Urząd Patentowy RP się powołał. Nadto podniosła, że znak słowny "Społem" nie ma indywidualnego charakteru wyróżniającego od innych podobnych oznaczeń i nie posiada abstrakcyjnej zdolności ochronnej. Słowo "społem" jest słowem powszechnym. Znak ten, aby nabrać cech wyróżniających musi zatem zostać obudowany formą graficzną, która jest odmienna dla zgłoszonego znaku i znaku K.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 powołanego artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Kontrolując zaskarżoną decyzję wg powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa.

Art. 315 ust. 3 ustawy prawo własności przemysłowej wyraża zasadę, w myśl której zdolność rejestrową znaku zgłoszonego do ochrony przed wejściem w życie tej ustawy tj. przed dniem 22.08.2001 r. ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów.

Przedmiotowy znak został zgłoszony w dniu [...].08.2000 r. Ocena znaku z punktu widzenia przesłanek rejestracji jak i ew. przeszkód udzielenia prawa ochronnego wymagała zatem zastosowania przepisów ustawy o znakach towarowych nie zaś, jak błędnie przyjęła skarżąca, przepisów ustawy prawo własności przemysłowej. Powołany przez skarżącą przepis art. 132 ust. 2 pkt 2 pwp nie znajduje zatem zastosowania w sprawie i wbrew przekonaniu skarżącej Urząd Patentowy tego przepisu w swych decyzjach nie powołał. Zarzut jego naruszenia, wynikający ze skargi, jest w tym stanie rzeczy zarzutem chybionym.

Podstawę materialnoprawną decyzji stanowi w istocie art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o znakach towarowych. W świetle powołanego przepisu niedopuszczalna jest rejestracja znaku dla towarów tego samego rodzaju, jeżeli jest on podobny w takim stopniu do znaku towarowego zarejestrowanego na rzecz innego przedsiębiorstwa, że w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego mógłby wprowadzać w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów. Chodzi zatem o potencjalną możliwość wprowadzenia w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów nie zaś o faktyczne pomylenie znaków (co do pochodzenia towarów) przez odbiorców.

W obu decyzjach Urząd Patentowy RP stwierdził podobieństwo znaku do znaków [...]i [...]. Analizą porównawczą podobieństwa znaków został jednak objęty tylko znak słowno-graficzny Społem nr [...]. W uzasadnieniu decyzji poza ogólnym stwierdzeniem podobieństwa do znaku [...] brak jest, wbrew wymogom określonym w art. 107 § 3 kpa bliższego odniesienia do tego znaku. W tym zatem zakresie ocena stanowiska Urzędu Patentowego RP nie jest możliwa. Powyższe uchybienie regułom procedury administracyjnej pozostaje jednak bez istotnego wpływu na wynik sprawy. Urząd Patentowy RP dokonał bowiem prawidłowej oceny podobieństwa zgłoszonego znaku do znaku z wcześniejszym pierwszeństwem zar. za nr [...] zasadnie uznając, iż znaki te są podobne w rozumieniu powołanego przepisu. Uzasadnienie decyzji w tym zakresie odpowiada wymogom art. 107 § 3 kpa. Urząd Patentowy RP dokonał bowiem analizy podobieństwa znaków uwzględniając w tej ocenie całość znaku, a nie tylko jego poszczególne elementy. Okoliczność, iż o podobieństwie przesądził element słowny "społem" nie oznacza, iż ocena została dokonana w oderwaniu od płaszczyzny graficznej znaku. Urząd Patentowy RP także i w tym zakresie oba znaki porównał tyle, że uznał, zdaniem Sądu trafnie, iż chociaż znaki różnią się w płaszczyźnie wizualnej ze względu na różną grafikę to jednak ze względu na ubogą grafikę znaku [...] niewyróżniającą znaku spośród innych typowych etykiet umieszczonych na towarach wyróżniającym się elementem tego znaku jest element słowny "Społem" i za taki też element uznano wyraz "Społem" w zgłoszonym znaku. Takie stanowisko Urzędu uwzględnia przyjętą w orzecznictwie, jak i literaturze przedmiotu zasadę, iż badając podobieństwo oznaczeń należy uwzględniać ogólne wrażenie, jakie porównywane oznaczenia wywierają na odbiorcy, dla którego decydujące znaczenie mają zbiorcze elementy porównywanych oznaczeń zaś, w przypadku znaków słowno-graficznych decydujące znaczenie ma podobieństwo elementów słownych (por. wyrok NSA z dnia 28.03.2002 r. sygn. akt II SA 2778/01, R. Skubisz Prawo znaków towarowych, Komentarz, Warszawa 1997 r. s.93). Grafika i kolorystyka znaków wbrew twierdzeniu skarżącej nie stanowią elementów o takiej sile odróżniającej, która zniweczy podobieństwo elementu słownego dając możliwość potencjalnemu odbiorcy odróżniania towarów oznaczonych tymi znakami co do ich pochodzenia.

Należy przy tym podnieść, iż bez istotnego znaczenia dla oceny zaskarżonej decyzji pozostaje podniesiona w skardze kwestia, iż znak słowny "Społem" nie ma wystarczającej zdolności odróżniającej. Nie taki bowiem znak został przez skarżącą zgłoszony, zaś wymagany art. 9 ust. 1 pkt 1 uzt zakres oceny znaków nie obejmuje oceny ich poszczególnych elementów z punktu widzenia art. 4 uzt. Identyczność elementów słownych ("Społem") tak w zapisie, znaczeniu i wymowie przesądza zatem o podobieństwie znaków w rozumieniu powołanego przepisu i uzasadnia jego zastosowanie w sprawie. Kwestia prawa strony do posługiwania się nazwą "Społem" G. niczego w tej ocenie nie zmienia. Z punktu widzenia art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o znakach towarowych nie jest także istotny status K. na którego rzecz znak [...] będący znakiem wspólnym został zarejestrowany ani też zasady funkcjonowania Spółdzielni i związków rewizyjnych.

Istotną jest natomiast okoliczność, iż w przypadku jednorodzajowości towarów, która jest w sprawie bezsporna identyczność wskazanych elementów słownych przy zmianie części graficznej może powodować u potencjalnego odbiorcy przeświadczenie o wspólnym źródle pochodzenia towarów oznaczonych w/w znakami, a także o tym, że znak zgłoszony stanowi odmianę znaku zarejestrowanego [...] i takie też niebezpieczeństwo wprowadzenia w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów zachodzi. Tym samym więc Urząd Patentowy RP był zobligowany do zastosowania powołanego przepisu co skutkowało obowiązkiem odmowy udzielenia prawa ochronnego na zgłoszony znak towarowy (z późniejszym niż znak przeciwstawiony pierwszeństwem). W tym stanie rzeczy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja (jak i utrzymana nią w mocy decyzja z dnia [...].06.2005 r.) nie naruszają prawa.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.