Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 772/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 19 par. 4, art. 59 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska(spr.) Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz Protokolant ref. staż. Karolina Samolczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2015r. sprawy ze skargi A w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia [...], nr [...], m.in. na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z dnia 17 czerwca 1966 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm. - w skrócie: "u.p.e.a."), umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec K. O., zam. A., ul. A., [...] B., na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...], nr [...], wystawionego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P.

W motywach rozstrzygnięcia podniesiono, że w celu wyegzekwowania należności objętej powyższym tytułem wykonawczym organ egzekucyjny dokonał szeregu czynności egzekucyjnych, które okazały się nieefektywne. Ustalono, że zobowiązany nie przebywa pod adresem zameldowania i nie składa deklaracji podatkowych. Nie zdołano ustalić czy posiada rachunek bankowy. W oparciu o informacje uzyskane od Starostwa Powiatowego w P. ustalono, iż zobowiązany figuruje jako właściciel i współwłaściciel dwóch środków transportu, jednakże ich brak pod adresem zameldowania uniemożliwił skuteczną egzekucję. W trakcie działań prowadzonych przez inne organy egzekucyjne nieskuteczne okazało się poszukiwanie majątku zobowiązanego pod innymi adresami.

W zażaleniu z dnia [...] wniósł o uchylenie powyższego postanowienia organu I instancji i dalsze prowadzenie egzekucji w stosunku do dłużnika. W uzasadnieniu organ żalący się zarzucił, że organ egzekucyjny nie podjął czynności zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środków egzekucyjnych wobec zobowiązanego związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, a także, że organ egzekucyjny nie wykazał bezsprzecznie, iż w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...], nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. zasadnie umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec K. O. Z akt sprawy jednoznacznie bowiem wynika, iż po otrzymaniu do realizacji tytułu wykonawczego z dnia [...], nr [...], wystawionego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P., organy egzekucyjne, tj. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P., a wcześniej Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] i Naczelnik Urzędu [...], wnikliwie prześledziły sytuację zobowiązanego oraz podejmowały działania i czynności (m.in. kierowały poborcę skarbowego w teren, występowały, na podstawie art. 36 u.p.e.a., z zapytaniami do: Urzędu Miasta P., Starostwa Powiatowego w P., X., Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w P., Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Urzędu Wojewódzkiego, Komisariatu Policji w B. oraz Komisariatu Policji w P.), które miały doprowadzić do wyegzekwowania należności na rzecz wierzyciela, jednakże działania te okazały się bezskuteczne (za wyjątkiem dokonania zajęcia wierzytelności oraz wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w Areszcie Śledczym w P. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w dniu [...] listopada 2009 r.). Organ odwoławczy podniósł, że wprawdzie K. O. jest zameldowany pod adresem: A., ul. A., B, jednakże Komisariat Policji w B. poinformował, że pod powyższym adresem nikt nie mieszka i nie ustalono aktualnego miejsca pobytu zobowiązanego. Mając na względzie powyższe stwierdzono, że pomimo wielokrotnego podejmowania niezbędnych działań i czynności w celu wyegzekwowania zobowiązania, nie ustalono w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego składników majątkowych, co do których można by skierować egzekucję. W konsekwencji uznano, że skoro w toku postępowania nie można uzyskać kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, to zasadnie organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne przeciwko wskazanemu dłużnikowi.

Uznając za bezzasadny podniesiony w zażaleniu zarzut, że organ egzekucyjny nie podjął czynności zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środków egzekucyjnych wobec zobowiązanego związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, Dyrektor Izby Skarbowej w P. stwierdził, że z materiałów i informacji zgromadzonych w sprawie wynika, iż zobowiązany nie prowadzi działalności gospodarczej. Zaznaczono, że działalność ta nie została zlikwidowana, ale od 2009 r. nie odnotowano, aby zobowiązany złożył jakąkolwiek deklarację świadczącą o prowadzeniu działalności. W tym kontekście zwrócono uwagę, że nawet okoliczność, iż zobowiązany spełniałby formalne wymogi osoby prowadzącej działalność gospodarczą, nie jest tożsama z faktycznym jej prowadzeniem oraz osiąganiem dochodów, które podlegałyby egzekucji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ZUS Oddział w P. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji. Zaskarżonym rozstrzygnięciom zarzucono brak podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organ egzekucyjny wobec majątku zobowiązanego z uwagi na prowadzenie działalności gospodarczej przez zobowiązanego, a także dokonanie przez Dyrektora Izby Skarbowej w P. błędnej analizy stanu faktycznego w sprawie, co łączy się z naruszeniem ważnego interesu publicznego ZUS i jest niezgodne z literą prawa.

W argumentacji skargi ZUS podniósł, że według jego wiedzy, na dzień [...] lipca 2014 r., zobowiązany prowadzi działalność gospodarczą pod adresem: [...], ul. D. lok. [...], gdyż w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wpis ten posiada status aktywny. W związku z tym organ skarżący stwierdził, że nie można wykluczyć, iż zobowiązany nie posiada lub nie będzie posiadał żadnych wierzytelności oraz, że nie uzyska żadnego dochodu. Autor skargi stanął na stanowisku, że nieskładanie przez zobowiązanego bieżących deklaracji związanych z działalnością gospodarczą nie przesądza o jej faktycznym nieprowadzeniu.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Badając zaskarżone postanowienia według kryteriów przewidzianych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej w skrócie: "P.p.s.a."), Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wbrew jej zarzutom zaskarżone orzeczenia nie naruszają prawa materialnego, a ich wydanie poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się zasadniczo do kwestii, czy organ egzekucyjny zasadnie umorzył postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego K. O., działając na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. W ocenie Sądu organy egzekucyjne miały pełne podstawy do zastosowania regulacji przewidzianej w art. 59 § 2 u.p.e.a., która dotyczy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Najistotniejszą przeszkodą w kontynuowaniu postępowania egzekucyjnego w rozpatrywanej sprawie jest fakt, że nie można ustalić ani miejsca pobytu zobowiązanego, ani jego majątku. W sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia bezsprzecznie wykazano, iż zobowiązany nie posiada żadnego majątku ruchomego czy też nieruchomego, z którego możliwe jest realne przeprowadzenie egzekucji. W związku z tym na dzień wydania zaskarżonych postanowień nie było jakiejkolwiek możliwości uzyskania środków pieniężnych celem zaspokojenia kosztów przeprowadzanych czynności o charakterze egzekucyjnym. Wprawdzie ustalono, że zobowiązany figuruje w rejestrach jako właściciel i współwłaściciel 2 pojazdów, ale nie udało się ustalić miejsca ich przechowywania, co uniemożliwia w istocie podjęcie czynności egzekucyjnych wobec tego mienia. Opisana przez stronę skarżącą okoliczność zarejestrowania działalności gospodarczej przez zobowiązanego i fakt, że wpis w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej posiada status aktywny, nie świadczy wprost o posiadaniu majątku. Wprawdzie autor skargi trafnie podnosi, że nie można wykluczyć, iż zobowiązany nie będzie posiadał żadnych wierzytelności oraz, że nie uzyska żadnego dochodu w związku z działalnością gospodarczą. Nie mniej jednak tego typu przypuszczenia dotyczą zdarzeń przyszłych i niepewnych, które w dniu orzekania przez organy egzekucyjne nie zostały w żaden sposób uprawdopodobnione. Zdaniem Sądu zasadny jest wniosek, że nieskładanie przez zobowiązanego bieżących deklaracji podatkowych w związku z działalnością gospodarczą uniemożliwia skierowanie czynności egzekucji na tym polu. Wobec powyższego prawidłowo organy egzekucyjne podniosły, że powyższa okoliczność świadczy jedynie o formalnym zarejestrowaniu działalności, a nie o jej faktycznym prowadzeniu.

Zdaniem Sądu rozstrzygając spór pomiędzy wierzycielem a skarbowymi organami egzekucyjnymi istotnym jest, aby administracyjne postępowanie egzekucyjne - co do zasady - kończyło się realizacją tytułu wykonawczego. Tylko wyjątkowo zatem może zakończyć się ono z innego powodu, a mianowicie poprzez jego umorzenie. Przesłanki umorzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego są wyczerpująco i taksatywnie wyliczone w art. 59 u.p.e.a. Są to przesłanki merytoryczne dotyczące bezpodstawności istnienia egzekwowanego w drodze przymusowej obowiązku (np. umorzenie zaległości pieniężnej, nieistnienie obowiązku pieniężnego, wykonanie zobowiązania pieniężnego), albo przesłanki proceduralne (formalnoprawne), które niekiedy mogą być naprawione przy ponownym wszczęciu egzekucji. W świetle natomiast brzmienia art. 59 § 2 i 3 u.p.e.a. - postępowanie egzekucyjne może być ponadto umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W tym przypadku postanowienie o umorzeniu, wszczętego na wniosek ZUS, postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego zostało oparte - co do zasady - na uznaniu administracyjnym organu egzekucyjnego wobec bezskuteczności egzekucji. W badanej sprawie organ egzekucyjny wykazał w zaskarżonym postanowieniu o umorzeniu, iż wykonując czynności egzekucyjne stwierdzono brak możliwości zrealizowania zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zobowiązanego przy zastosowaniu środków egzekucyjnych, o których mowa w rozdziałach 2-6 u.p.e.a.

W ocenie Sądu zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego nie jest poszukiwanie "w nieskończoność" hipotetycznego majątku zobowiązanego, lecz wykonywanie odpowiednich czynności przewidzianych w u.p.e.a., w oparciu o prawidłowo wystawiony tytuł wykonawczy. Nie sposób także pominąć możliwości prowadzenia, w oparciu o art. 19 § 4 u.p.e.a., postępowania egzekucyjnego z majątku zobowiązanego przez samego wierzyciela, oraz w przypadku wystąpienia prawdopodobieństwa posiadania przez zobowiązanego majątku, wystąpienia do właściwego miejscowo i rzeczowo Sądu Rejonowego celem wszczęcia postępowania mającego na celu ujawnienie majątku dłużnika. W świetle powyższego nie można zaakceptować sytuacji, w której jeden z organów będących wierzycielem publicznoprawnym nie podejmuje w zakresie swojej właściwości żadnych działań zmierzających do wyegzekwowania należności publicznoprawnych, natomiast wymaga tego wszystkiego od organu administracji, będącego organem egzekucyjnym.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu organ egzekucyjny zasadnie umorzył postępowanie egzekucyjne, powołując się na fakt, iż na obecnym etapie prowadzone czynności nie pozwolą na uzyskanie takich środków, które pozwolą na zaspokojenie należności samego organu egzekucyjnego. Należy bowiem zastosować reguły wnioskowania a fortiori, a mianowicie wnioskowanie z większego na mniejsze - argumentum a maiori ad minus. Skoro bowiem w ogóle nie można ustalić ani miejsca pobytu zobowiązanego, ani jego żadnego majątku, to tym samym oczywistym jest, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 u.p.e.a.).

Sąd zwraca dodatkowo uwagę, iż nawet ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza zwolnienia dłużnika od ciążącego na nim obowiązku, a orzeczeniu takiemu nie można nadać waloru powagi rzeczy osądzonej, gdyż organ egzekucyjny nie jest do tego uprawniony. Oznacza to zatem, że postępowanie egzekucyjne, które umorzono, z przyczyn określonych w art. 59 § 2 u.p.e.a. można ponownie wszcząć, gdy organ skarżący - ZUS złoży m.in. stosowny wniosek o przeprowadzenie egzekucji administracyjnej.

Ubocznie Sąd zauważa, że nawet jeśli ustalenia i ocena organów egzekucyjnych dokonane w niniejszej sprawie nie są zgodne z oczekiwaniami strony skarżącej, to jeszcze nie przesądza o tym, że doszło do naruszenia zasad prowadzenia postępowania podatkowego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, należy stwierdzić, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające konieczność wyeliminowania zaskarżonych postanowień z obrotu prawnego. Z tych też względów Sąd, w oparciu o przepis art. 151 P.p.s.a., uznał skargę za nieuzasadnioną i orzekł jak w sentencji wyroku.