Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1198/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.70b,ust.1 i ust.7 pkt 3
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity
article: § 13 i 14
journal: Dz.U. 1996 nr 60 poz 278
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędziowie sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) sędzia NSA Jerzy Bujko Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 10 października 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 marca 2007 r. sygn. akt IV SA/Gl 291/06 w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy dofinansowania kosztów kształcenia pracownika młodocianego 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ś. nr [...] z dnia [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz A. R. 1115 zł ( tysiąc sto piętnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 8 marca 2007 r. sygn. akt IV SA/Gl 291/06 oddalił skargę A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] w przedmiocie odmowy dofinansowania kosztów kształcenia pracownika młodocianego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył ustalenia organów i następującą ocenę prawną.

Decyzją [...] Wójt Gminy Ś. na podstawie art. 70b ust. 1, 2 i 6 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) odmówił A. R. dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, B. G.

Jako powód podał, iż okres zatrudnienia (niepełne 22 miesiące) był krótszy od wymaganego przepisem § 6 rozporządzenia z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania.

Rozpatrując odwołanie A. R. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. nie uwzględniło zarzutów i w dniu [...] utrzymało w mocy decyzję. Zdaniem SKO A. R. zawarł umowę o pracę z osobą pełnoletnią, która to umowa jest nieważna jako naruszająca art. 58 § 1 kc.

Ponadto wnioskodawca przekroczył 3-miesięczny ustawowy termin do złożenia wniosku od czasu ukończenia nauki zawodu.

W skardze do Sądu A. R. zarzucił naruszenie prawa. B. G. wprawdzie w dacie zawarcia z nim umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego była osobą pełnoletnią, jednakże była to kontynuacja umowy o przygotowanie zawodowe, spowodowane zmianą pracodawcy. Jest to zgodne z § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, który stanowi, iż osoby, które przed ukończeniem nauki osiągnęły pełnoletność, kończą tę naukę na warunkach określonych dla młodocianych.

Błędnie organ przyjął, że termin do złożenia wniosku został przekroczony bowiem bieg terminu rozpoczął się z dniem 30 sierpnia 2005 r., tj. z dniem zdania egzaminu i uzyskania dyplomu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe. Zatem wniosek strony został złożony w terminie. Interpretacja ta znajduje potwierdzenie w art. 70b ust. 7 ustawy o systemie oświaty, który wymaga złożenia wniosku w terminie trzech miesięcy od dnia ukończenia nauki zawodu, a nie praktycznej nauki zawodu.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało poprzednią argumentację.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął ustalony przez organ stan faktyczny stwierdzając, iż rozbieżności pomiędzy organem a stroną sprowadzają się do odmiennej oceny obowiązującego stanu prawnego.

Sąd powołał się na przepis art. 70b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, zgodnie z którym pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli pracodawca posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, a młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin. Dofinansowanie przyznawane jest przez wójta (burmistrza) na wniosek pracodawcy złożony w terminie trzech miesięcy od ukończenia przez pracownika nauki zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy. Do wniosku winny być dołączone dokumenty potwierdzające uprawnienia pracodawcy, umowa o pracę z młodocianym pracownikiem w celu przygotowania zawodowego, dyplom, świadectwo lub zaświadczenie potwierdzające ukończenie nauki zawodu.

Młodocianym pracownikiem zgodnie z art. 190 § 1 Kodeksu pracy jest osoba, która ukończyła 16 rok życia, a nie przekroczyła 18 lat. Według § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. Nr 60, poz. 278 z późn. zm.) osoba, która przed ukończeniem nauki zawodu osiągnęła pełnoletność, kończy tę naukę na warunkach określonych dla młodocianych, a według § 14 tego rozporządzenia w razie przerwania nauki zawodu i podjęcia jej w tym samym lub pokrewnym zawodzie u innego pracodawcy, czas odbytej poprzednio nauki zawodu wlicza się młodocianemu do okresu wymaganego do odbycia przygotowania zawodowego, po sprawdzeniu stopnia opanowania zawodu, jeżeli przerwa w nauce nie trwała dłużej niż 12 miesięcy. Z brzmienia przywołanych przepisów, jak również z treści art. 70b ustawy o systemie oświaty wynika, że dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje tym pracodawcom, którzy zawarli umowę z młodocianym pracownikiem. Oznacza to, że umowa taka musi być podpisana z osobą, która nie ukończyła 18 lat, ponieważ tylko taka osoba może być młodocianym pracownikiem. Wskazany § 13 rozporządzenia ma zastosowanie do tych przypadków, kiedy w trakcie odbywanej nauki zawodu osoba taka kończy 18 rok życia. Wówczas kończy tę naukę na warunkach określonych dla młodocianych. W świetle wskazanych przepisów umowa w celu przygotowania zawodowego podpisywana jest z młodocianym, a nie z osobą pełnoletnią. Zdaniem Sądu, przywołany § 13 rozporządzenia pozwala zakończyć naukę zawodu na warunkach przewidzianych dla młodocianego, natomiast nie zezwala na podpisywanie nowej umowy, ponieważ wówczas występuje już osoba pełnoletnia, a nie młodociany. Wszelkie zmiany pracodawców w ramach nauki zawodu mogą odbywać się więc jedynie w okresie, kiedy osoba jest młodocianym pracownikiem.

W tej sprawie B. G. w dniu 3 września 2003 r. podpisała umowę w celu przygotowania zawodowego z PSS [...] w R. na okres do 24 czerwca 2005 r. Natomiast 2 września 2004 r. podpisała ona nową umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego z "U." w R.. Jednakże już [...] sierpnia 2004 r. B. G. ukończyła 18 rok życia.

W ocenie Sądu wskazana umowa została zawarta już nie z pracownikiem młodocianym, lecz osobą pełnoletnią. Przytoczony przepis art. 70b ust. 5 nie może stanowić podstawy domagania się przez skarżącego dofinansowania.

Zdaniem Sądu termin do złożenia wniosku nie mógł być liczony od 30 sierpnia 2005 r., tj. od daty wystawienia dyplomu, lecz przyjmując najkorzystniejszy wariant od 27 lipca 2005 r.

Jak wynika to ze sprawozdania Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w J. w 2005 r. egzamin sprawdzający wiadomości i umiejętności właściwe dla kwalifikacji w danym zawodzie przeprowadzony był 21 czerwca 2005 r., natomiast część praktyczna odbywała się w terminach od 22 czerwca 2005 r. do 27 lipca 2005 r., a wyniki miały być ogłoszone w dniu 30 sierpnia 2005 r. Z powyższego wynika, że gdyby przyjąć najkorzystniejszy dla skarżącego wariant, to najpóźniej 27 lipca 2005 r. B. G. zdawała egzamin praktyczny, a tym samym zakończyła proces nauki. Natomiast stosowny dokument potwierdzający ten fakt wystawiony został w dniu 30 sierpnia 2005 r., jednakże to nie jest data zdawania przez nią egzaminu praktycznego. Zatem twierdzenia skarżącego, że B. G. we wskazanym dniu zakończyła naukę zawodu nie znajdują potwierdzenia w materiale empirycznym. Oznacza to, że wskazany termin do złożenia wniosku biegłby w najlepszym dla skarżącego przypadku od dnia 27 lipca 2005 r. i upłynąłby w dniu 27 października 2005 r., natomiast skarżący przedmiotowy wniosek złożył w dniu 9 listopada 2005 r. zatem z uchybieniem wskazanego terminu.

Sąd przypomniał stwierdzenie organu odwoławczego, że B. G. zakończyła naukę w dniu ukończenia szkoły zawodowej (tj. 17 czerwca 2005 r.) a z uwagi na fakt zawarcia umowy o pracę do 30 czerwca 2005 r. - nauka zawodu zakończyła się wraz z rozwiązaniem umowy o pracę. Nie uznał Sąd za trafny argumentu, iż skoro art. 70b ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie oświaty wymaga dołączenia do wniosku dyplomu, świadectwa lub zaświadczenia potwierdzającego ukończenie nauki zawodu, to dopiero od daty wydania dyplomu może biec termin do złożenia wniosku. Skoro przepis wymienia zaświadczenie jako alternatywny dokument potwierdzający zdanie egzaminu to pracodawca nie jest zobowiązany do przedłożenia dyplomu albo świadectwa, aby otrzymać dofinansowanie.

Z tych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zw. dalej ustawą Ppsa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. R., prawidłowo reprezentowany i zaskarżając wyrok w całości zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego art. 70b ust. 1, 2, 5 oraz ust. 6 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieprawidłowym przyjęciu, że Wójt Gminy Ś. jest uprawniony do badania warunków przyznania dotacji innych aniżeli wymienione w ust. 1, podczas gdy prawidłowa wykładnia wskazuje, że organ przyznaje dofinansowanie po stwierdzeniu spełnienia warunków określonych w ust. 1,

2) naruszenie art. 190 § 1 kp w zw. z art. 191 § 1 kp i w zw. z § 13 i 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, polegające na nieprawidłowym przyjęciu, że osoba pełnoletnia, której przysługuje status pracownika młodocianego, w razie podjęcia nauki w tym samym zawodzie u innego pracodawcy w ramach nieprzerwanego procesu nauki zawodu traci status pracownika młodocianego, podczas gdy z prawidłowej wykładni w tym historycznej § 14 rozporządzenia wynika, że art. 191 § 5 kp w zw. z § 13 i 14 cyt. rozporządzenia stanowią wyjątek od zasady wyrażonej w art. 190 § 1 kp, pozwalający kontynuować proces nauki w sytuacji zmiany pracodawcy nawet po ukończeniu 18 roku życia,

3) naruszenie art. 70b ust. 7 w zw. z art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty polegające na nieprawidłowym przyjęciu, że skarżący nie dochował terminu do złożenia wniosku o dofinansowanie, podczas gdy prawidłowa wykładnia prowadzi do wniosku, że termin został zachowany i liczy się od dnia zdania egzaminu.

Skarga kasacyjna domaga się uchylenia wyroku w całości, rozpoznania skargi i uchylenia obu decyzji ewentualnie uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona wywodzi, iż kognicja organów nie wykracza poza badanie, czy zostały spełnione obie przesłanki decydujące o zasadności żądania. Stwierdzenie, że żądanie jest uzasadnione co do zasady umożliwia badanie należnego rozmiaru dofinansowania, natomiast art. 70b ust. 2 ustawy nie zawiera normy upoważniającej do odmowy dofinansowania. Zdaniem skarżącego młodociani, którzy w okresie nauki zawodu ukończyli 18 lat do czasu zakończenia nauki zawodu traktowani są jako pracownicy młodociani, co wprost wynika z § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r.

Dla prawidłowej wykładni należy ustalić status pracownika młodocianego, pozostającego uczniem. Podstawą organizacji nauki jest umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego, podpisywana pomiędzy pracodawcą a "uczniem - młodocianym pracownikiem...". W wyniku zawartej umowy o pracę oraz uczęszczania do szkoły zawodowej młody człowiek uzyskuje podwójny status: ucznia i pracownika młodocianego. Wyłącznie pracownikiem młodocianym jest, gdy dokształcenie teoretyczne realizowane jest systemem pozaszkolnym.

B. G. jako uczennica Zasadniczej Szkoły Zawodowej, zawierając umowę o pracę 3 września 2003 r. uzyskała status "ucznia - pracownika młodocianego". Zgodnie z § 13 rozporządzenia osoby, które przed ukończeniem nauki zawodu osiągnęły pełnoletność, kończą tę naukę na warunkach określonych dla młodocianych. Zawierając umowę z "U." A. R. - B. G. nie ukończyła nauki zawodu, zatem § 13 na czas nauki zawodu przyznał jej status pracownika młodocianego. Nową umowę zawarła ona w ramach nieprzerwanego procesu nauki zawodu.

O jej statusie przesądza także § 14 rozporządzenia, stanowiący o możliwości wliczenia czasu poprzednio odbytej nauki zawodu w razie przerwania nauki zawodu do okresu wymaganego do odbycia przygotowania zawodowego, jeżeli przerwa w nauce zawodu nie trwała dłużej niż 12 miesięcy.

Wspiera to także wykładnia historyczna § 14 (w brzmieniu przed nowelizacją ustawą z dnia 12 listopada 2002 r.), który przewidywał zaliczenie czasu odbytej poprzednio nauki zawodu u innego pracodawcy, jeżeli młodociany nie przekroczył 18 roku życia. W wyniku nowelizacji wykreślono słowa "jeśli nie przekroczył 18 roku życia" dodając "jeżeli przerwa w nauce zawodu nie trwała dłużej niż 12 miesięcy". Dokonana zmiana umożliwiła "uczniowi - pracownikowi młodocianemu" zmianę pracodawcy również po ukończeniu 18 roku życia, bez utraty statusu pracownika młodocianego.

Nowelizacja ta została dokonana staraniem Związku Rzemiosła Polskiego. Ponadto skoro nauka zawodu może trwać 36 miesięcy, a dopuszczalne jest nawet przerwanie jej na 1 rok to nasuwa się wniosek, że kształcić się może jako pracownik młodociany przez okres 48 miesięcy, sięgający poza granicę pełnoletności. Za utrzymaniem tego statusu przemawiają też względy życiowe, np. w przypadku śmierci pracodawcy uczeń - który w tym czasie ukończył 18 lat, lecz nie ukończył nauki - traciłby możliwość dokończenia nauki zawodu u innego pracodawcy, jako pracownik młodociany. Podobnie przedstawiałaby się sytuacja pracownika niesprawiedliwie zwolnionego z pracy. Zapobiega temu regulacja zamieszczona w § 13 i 14 rozporządzenia. Przedstawiona interpretacja zgodna jest z art. 2 Konstytucji RP, z treści którego Trybunał Konstytucyjny wyprowadza zasadę ochrony praw nabytych oraz zaufania obywatela do Państwa.

W uzasadnieniu decyzji kasacyjnej rozwinięto także argumentację, iż termin do złożenia wniosku biegnie dopiero od zakończenia nauki w ZSZ i zdania egzaminu (§ 11 rozporządzenia). Egzamin B. G. zdała 30 sierpnia 2005 r. i dopiero od tej daty liczy się dla skarżącego termin do złożenia wniosku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, a podniesione zarzuty naruszenia prawa materialnego Sąd uznał za trafne.

Błędnie Sąd I instancji uznał, iż skarżącemu nie przysługuje świadczenie bowiem zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego z osobą pełnoletnią.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że na gruncie art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświaty pracownik, który w trakcie przygotowania zawodowego, a po uzyskaniu pełnoletności zawarł umowę z innym pracodawcą nie traci statusu młodocianego w zakresie uprawnień wynikających z tego przepisu. Wskazuje na to zarówno treść § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r., który to przepis stanowi o tym, że osoby, które przed ukończeniem nauki zawodu osiągnęły pełnoletność kończą tę naukę na warunkach określonych dla młodocianych, jak również § 14 tegoż rozporządzenia, który nakazuje wliczać okres nauki zawodu u innego pracodawcy i ustala obowiązujące w tym względzie zasady.

Decyduje zatem nie data zawarcia powtórnej umowy u innego pracodawcy, choćby nastąpiło to po osiągnięciu przez ucznia pełnoletności, lecz cel umowy, w wyniku której kontynuowany jest proces przygotowania zawodowego.

Trafnie zwraca uwagę skarżący na zakreślony aktem wykonawczym czas trwania umowy o pracę (nie krócej niż 24 miesiące i nie dłużej niż 36 miesięcy) i przewidywane przerwy w kształceniu (nie dłuższe niż 12 miesięcy). Uwzględniając granicę wieku przewidzianą dla pracownika młodocianego (od lat 16) należy przyjąć, że naukę zawodu będzie z reguły kończyć osoba już pełnoletnia, jednakże na warunkach przewidzianych dla młodocianych.

Jeśli tak, to również pracodawca, u którego pracownik pobiera naukę przygotowania zawodowego, jest uprawniony do korzystania z uprawnień przewidzianych w ustawie. Nieracjonalnym byłoby bowiem odmienne traktowanie osoby pobierającej naukę od pracodawcy, który prowadzi przygotowanie zawodowe lub też wiązanie uprawnień tylko z jedną umową o pracę, zawieraną przez ucznia przed uzyskaniem pełnoletności. Kryterium decydującym nie jest więc data zawarcia drugiej umowy o przygotowanie zawodowe, lecz cel tej umowy, stanowiący o kontynuacji procesu przygotowania zawodowego.

Innymi słowy zawarcie umowy przez osobę pełnoletnią, pobierającą naukę zawodu, z innym pracodawcą w celu przygotowania zawodowego nie pozbawia tego pracodawcy prawa do dofinansowania kosztów kształcenia, przewidzianego w art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświaty.

Z naruszeniem prawa Sąd I instancji przyjął, iż skarżący z opóźnieniem złożył wniosek o dofinansowanie.

Przepis art. 70b ust. 7 powołanej ustawy wymaga złożenia wniosku w terminie 3 miesięcy od ukończenia przez młodocianego pracownika nauki zawodu, zaś do wniosku tego należy dołączyć m.in. kopie dyplomu, świadectwa lub zaświadczenia stwierdzającego ukończenie nauki zawodu (pkt 3).

O tym, że nauka zawodu kończy się egzaminem rozstrzyga przepis § 11 rozporządzenia.

Z kolei z art. 70b ust. 1 pkt 2 wynika, że warunkiem udzielenia dofinansowania jest złożenie egzaminu zawodowego z wynikiem pozytywnym. Potwierdzeniem tego wyniku jest uzyskanie dyplomu, świadectwa lub zaświadczenia. Termin do złożenia wniosku przez pracodawcę biegnie więc nie od daty faktycznego ukończenia nauki zawodu, czy też zakończenia egzaminów - jak przyjął to Sąd - lecz od daty ogłoszenia jego wyników gdyż dopiero zdany egzamin, potwierdzony wydanym dyplomem stanowi dokument, o którym mowa w art. 70b ust. 7 pkt 3 ustawy.

Błędnie Sąd przyjął, iż z brzmienia tego przepisu wynika, że wystarczyłoby przedłożyć zaświadczenie o zdanym egzaminie, aby zachować termin ustawowy do złożenia wniosku. Wymienione w tym przepisie dokumenty jak dyplom, świadectwo, zaświadczenie nie mają charakteru zamiennych dokumentów, lecz są wydawane w zależności od rodzaju kształcenia lub przyuczenia do zawodu.

W tej sprawie dyplom z dnia 30 sierpnia 2005 r., wystawiony przez Okręgową Komisję Egzaminacyjną w J. stwierdzał, że B. G. zdała egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe w zawodzie sprzedawca i otrzymała wyniki pozytywne. W tym też dniu, zostały ogłoszone wyniki egzaminu. Trafnie skarga kasacyjna zarzuca, iż Sąd wadliwie - za organami administracji - przyjął opóźnienie w złożeniu wniosku skoro termin zaczął biec dopiero od 31 sierpnia 2005 r.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 ustawy Ppsa uchylił zaskarżony wyrok a rozpoznając skargę uchylił na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a tej ustawy obie decyzje jako wydane z naruszeniem prawa materialnego.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 ustawy Ppsa oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c i pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.) zasądzając kwotę 400 zł z tytułu zwrotu kosztów sądowych i kwotę 700 zł z tytułu kosztów zastępstwa procesowego uznając ją za współmierną do udziału pełnomocnika w sprawie.