Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1386/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 73
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art 9
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 183 § 1 i 2, art 184, art 209, art 210
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art 15 zzs 4 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: NSA Zygmunt Zgierski (spr.) del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 października 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 731/18 w sprawie ze skargi W.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 9 października 2018 r. oddalił skargę W.K. na decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2018 r. w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania oraz zasądzenie nieopłaconych w całości ani części kosztów zastępstwa procesowego świadczonego z urzędu według norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie:

1) art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133 poz. 872) przez niewykazanie, że w sprawie spełnione zostały przesłanki umożliwiające przejęcie własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną;

2) art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, przez pominięcie interesu strony i brak wyjaśnienia podstaw wywłaszczenia nieruchomości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej, należy wyjaśnić, że w rozpoznawanej sprawie decyzją z [...] stycznia 2018 r. Starosta O. po rozpatrzeniu wniosku skarżącej orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako dz. ewid. nr [...] położoną w obrębie J., jedn. ewid. B., zajętą pod drogę powiatową nr [...].

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej Wojewoda [...] decyzją z [...] marca 2018 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że jedną z przesłanek warunkujących możliwość ubiegania się o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość stanowiło dochowanie terminu do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie odszkodowania w ustawowym terminie pomiędzy 1 stycznia 2001 r. a 31 grudnia 2005 r. Organ zaznaczył, że termin ten nie został w przedmiotowej sprawie dochowany, gdyż wniosek skarżącej został złożony dopiero 14 maja 2013 r. Wyjaśnił jednocześnie, że dla zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego, stanowiącego oświadczenie o skorzystaniu z prawa do odszkodowania, nie było potrzebne wcześniejsze uzyskanie decyzji wojewody stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez jednostkę samorządu terytorialnego prawa własności spornej nieruchomości.

Przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę na powyższą decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że obowiązujące przepisy przewidują wypłatę odszkodowania za przejętą z mocy prawa nieruchomość zajętą na drogę publiczną wyłącznie na wniosek zainteresowanej osoby, przy czym ograniczają czasowo możliwość złożenia takiego wniosku. Zaznaczył jednocześnie, że treść przepisów prawa korzysta z domniemania znajomości. W ocenie Sądu w sprawie bezsprzeczne jest, że wniosek skarżącej o ustalenie i wypłatę odszkodowania został złożony z naruszeniem ustawowego terminu, gdyż został wniesiony dopiero 14 maja 2013 r. Potwierdził także, że dla zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego we właściwym terminie nie było konieczne wcześniejsze uzyskanie decyzji wojewody stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez właściwy podmiot prawa własności spornej nieruchomości.

Przechodząc do analizy zarzutu naruszenia art. 73 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, wskazać należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna, a w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, ale składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FSK 557/07, z 7 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2019/12, z 28 czerwca 2013 r., sygn. akt II OSK 552/12, z 22 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 1573/12, z 27 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 218/11, z 8 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 2496/10, czy z 14 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2232/10). Warunek przytoczenia podstawy zaskarżenia i ich uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające sąd kasacyjny do domyślania się, który przepis skarżący miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego lub procesowego. Naruszony przez sąd pierwszej instancji przepis musi być wyraźnie wskazany, gdyż w przeciwnym razie ocena zasadności skargi kasacyjnej nie jest możliwa. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FSK 557/07, z 6 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1669/12, z 14 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1799/12, czy z 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 1977/12).

Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że art. 73 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną dzieli się na dodatkowe jednostki redakcyjne (ustępy), a autor skargi kasacyjnej nie wskazał konkretnego przepisu, którego naruszenie zarzuca. Brak wskazania konkretnej jednostki redakcyjnej wskazanej powyżej ustawy uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę zasadności tego zarzutu bez naruszenia zasady związania zakresem zarzutu kasacyjnego wynikającej z art. 183 § 1 ppsa. Tym samym zarzut ten nie mógł przynieść skutku zakładanego przez autora skargi kasacyjnej.

Przechodząc do rozpoznania zarzutu naruszenia art. 9 kpa, wskazać należy, że zgodnie z jego treścią organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że w toczącym się przed organami administracji postępowaniu nie doszło do naruszenia tego przepisu. Wskazać bowiem należy, że rozpoznawana sprawa dotyczy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość, która z uwagi na zajęcie jej pod drogę publiczną przeszła z mocy prawa, na podstawie przepisów ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, na własność powiatu. Jak prawidłowo wyjaśniły organy prowadzące postępowanie, wniosek w przedmiocie odszkodowania mógł zostać skutecznie złożony w terminie od 1 stycznia 2000 r. do 31 grudnia 2005 r. Po tym terminie roszczenie to wygasało, o czym stanowił art. 73 ust. 4 in fine wskazanej powyżej ustawy. Oznacza to, że w czasie prowadzenia postępowania wszczętego na skutek wniosku skarżącej z 14 maja 2013 r. roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania wygasło.

Należy wyjaśnić, że prawa strony postępowania wynikające z art. 9 kpa realizują się w toku postępowania administracyjnego i nie ma podstaw do ich stosowania poza tym postępowaniem, w szczególności przed jego wszczęciem. Organy administracji publicznej powołane są bowiem do czuwania nad prawidłowym przebiegiem postępowania administracyjnego, a nie świadczenia ogólnych usług poradnictwa prawnego dla ludności. Tym samym organy właściwe w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania nie miały obowiązku informowania skarżącej w oderwaniu od postępowania administracyjnego o przysługujących skarżącej prawach i ciążących na niej powinnościach.

Odnosząc się jednocześnie do argumentacji autora skargi kasacyjnej o niewykazaniu w toku postępowania zaistnienia przesłanek przejścia własności spornej nieruchomości z mocy prawa na podmiot prawa publicznego, należy ponownie wskazać, że rozpoznawana sprawa dotyczy ustalenia i wypłaty odszkodowania za sporną nieruchomość, a nie stwierdzenia prawidłowości jej przejęcia. Tym samym w rozpoznawanej sprawie brak było konieczności wykazywania spełnienia przesłanek przejścia z mocy prawa własności tej nieruchomości na podmiot publiczny i wystarczające było stwierdzenie, że taka zmiana własnościowa nastąpiła.

Na marginesie tych rozważań należy wskazać, że w przypadku niewystąpienia przesłanek przejęcia spornej nieruchomości brak byłoby podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącej o ustalenie i wypłatę odszkodowania za tę nieruchomość. W konsekwencji powyższego zarzut naruszenia art. 9 kpa należało uznać za niezasadny.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 ppsa w zw. z art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 ppsa) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 ppsa.