Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 815/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 33 par 1, 2, art. 34 par. 2 pkt. 3, 3a
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus, Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 22 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. Sz. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 1 czerwca 2022 r. sygn. akt SKO Gd/632/22 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz strony skarżącej 100 ( sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 czerwca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej jako: "SKO", "organ II instancji", "Kolegium"), po rozpoznaniu zażalenia M. S. (dalej: "skarżący", "strona"), w imieniu którego działa upoważniony pełnomocnik, na postanowienie Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia 4 stycznia 2021 r. o stwierdzeniu niedopuszczalności zarzutu M. S. z 7 grudnia 2021 r. w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wejherowie z wniosku wierzyciela Gminy P. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z 16 listopada 2021 r., utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.

Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy:

Pismem z dnia 7 grudnia 2021 r. skarżący reprezentowany przez pełnomocnika skierował do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wejherowie zarzuty od zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. W dalszej części pisma skarżący wskazał, że zarówno upomnienie jak i tytuł wykonawczy nie został mu skutecznie doręczony, z racji faktu, iż na stałe zamieszkuje w S.i a wcześniej zamieszkiwał w N., o czym brat strony zawiadomił Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P.. W związku z powyższym skarżący zakwestionował istnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym i domaga się uchylenia przeprowadzonych czynności egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2021 r. Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. stwierdził niedopuszczalność zarzutu złożonego przez stronę z dnia 7 grudnia 2021 r. w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wejherowie z wniosku wierzyciela, Gminy P., na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 16 listopada 2021 r. W uzasadnieniu organ I instancji nadmienił m.in., że przed SKO w Gdańsku pod sygnaturą sprawy SKO 6977/21 i SKO 6978/21 toczy się postępowanie administracyjne w przedmiocie odwołania skarżącego z dnia 7 grudnia 2021 r. od decyzji Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia 27 lipca 2021 r., w którym to wskazał on tożsame okoliczności stanowiące w przedmiotowej sprawie podstawę zarzutów. Wobec powyższego organ I instancji doszedł do wniosku, że w sprawie wystąpiła podstawa do wydania postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność niniejszego zarzutu, gdyż jest on przedmiotem rozpoznania w odrębnym postępowaniu administracyjnym.

Na skutek złożonego przez stronę zażalenia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze Gdańsku postanowieniem z dnia 1 czerwca 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu po przytoczeniu treści przepisów Kolegium nadmieniło, że analiza akt spraw prowadzonych pod sygnaturami SKO Gd/6977/21 oraz SKO Gd/ 6978/21 wykazała, że w pierwszej z nich w dniu 15 lutego 2022 r. wydano postanowienie o odmowie przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora GOPS w P., zaś w drugiej ostatecznym postanowieniem z dnia 15 lutego 2022 r. stwierdzono uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji wymienionego wyżej organu. Organ II instancji wskazał również, że w powyższych postępowania skarżący podnosił zarzuty tożsame z zarzutami podnoszonymi w postępowaniu egzekucyjnym. W związku z powyższym z uwagi na treść art. 34 § 2 pkt 3a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uznano, że prawidłowym stanowiskiem jest stwierdzenie niedopuszczalności zarzutu, z uwagi na to, że był on przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postepowaniu administracyjnym.

W dniu 21 lipca 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła skarga skarżącego reprezentowanego przez ustanowionego pełnomocnika, w której to zaskarżył w całości postanowienie SKO w Gdańsku z dnia 1 czerwca 2022 r. w przedmiocie zaskarżonego postanowienia Dyrektora GOPS w P. o stwierdzeniu niedopuszczalności zarzuty z dnia 7 grudnia 2021 r. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił uchybienie przepisom postępowania mającymi wpływ na wynik sprawy tj.:

- naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. polegające na zaniechaniu dokonania wszechstronnej oceny zebranych materiałów dowodowych – czego też skutkiem było dokonanie oczywiście wadliwych wniosków i ustaleń faktycznych przez przyjęcie, iż skarżący ponosi winę za brak terminowego złożenia odwołania, podczas gdy decyzja nie została mu nigdy doręczona (ani też jakakolwiek poprzedzająca korespondencją – dotycząca przedmiotowego postępowania i jego osoby) – chociażby zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego (skarżący do chwili zajęcia rachunku bankowego nie wiedział, że toczy się postępowanie administracyjne, którego jest uczestnikiem),

- naruszenie art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 41 § 1 i 2 k.p.a. polegające na błędnej wykładni tychże przepisów skutkujących ich niewłaściwym zastosowaniem, tj. jak wynika z dyspozycji art. 41 § 1 k.p.a. strona jest zobowiązana "w toku postępowania" powiadomić organ o każdej zmianie adresu, podczas gdy skarżący nie miał wiedzy o przedmiotowym postępowaniu wobec jego osoby (nie otrzymał ani jednego pisma); z przedłożonych dokumentów jednoznacznie wynika, iż skarżący nie otrzymał jakiejkolwiek korespondencji; bez znaczenia jest fakt rzekomego pokwitowania odbioru listu skierowanego do jego brata K. S. w trakcie krótkotrwałego pobytu w Polsce (powyższe nie jest równoznaczne z zapoznaniem się z jego treścią- a nadto dotyczył on innego postępowania); w chwili wyjazdu za granicę M. S. nie wiedział o żadnym postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym jego osoby – tym samym nie ponosi winy w uchybieniu terminu; przyjęcie doręczenia w oparciu o fikcję doręczenia jest krzywdzące i niesprawiedliwe.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie zwrotu kosztów.

W uzasadnieniu skarżący ponownie wskazał, że nie miał wiedzy o toczącym się wobec niego postępowaniu i nie ponosi winy za brak odbioru korespondencji kierowanej do niego przez organy. Co więcej wskazał, że nie czuje się zobligowany do pokrycia kosztów pobytu dziadka w Domu Pomocy Społecznej przez wzgląd na charakter przemocowy i patologiczny w relacjach z najbliższą rodziną, w tym z wnukiem.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skargę należało uznać za zasadną, wobec stwierdzenia przez Sąd naruszenia prawa skutkującego koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W wyniku takiej kontroli postanowienie podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z dyspozycji art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika zaś, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Ponadto, w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia czy w zaistniałym stanie faktycznym organy egzekucyjne w sposób prawidłowy uznały, że doszło do wypełnienia przesłanki określonej w art. 34 § 2 pkt 3a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U z 2022 r., poz. 1301), dalej "u.p.e.a", co skutkowało stwierdzeniem niedopuszczalności zarzutu podniesionego przez skarżącego.

Zgodnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a. - zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zaś wedle § 2 przytoczonego artykułu - podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest m.in. nieistnienie obowiązku. Na postawie art. 34 § 2 pkt. 3a u.p.e.a. wierzyciel, któremu organ egzekucyjny przekazał zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, wydaje postanowienie, w którym stwierdza niedopuszczalność zarzutu jeżeli jest lub był on przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym.

Celem (ratio legis) art. 34 § 2 pkt 3 u.p.e.a. jest usprawnienie postępowania egzekucyjnego. Przepis ten pozbawia organ możliwości merytorycznego badania zarzutu wniesionego w postępowaniu egzekucyjnym, jeśli dana kwestia była już przedmiotem rozpoznania w innym postępowaniu dotyczącym tego samego obowiązku. Stwierdzenie, że taka okoliczność miała miejsce, obliguje organ do wydania postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności zarzutów. Uregulowanie to wprowadza zasadę niekonkurencyjności środków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r., II FSK 1535/12; CBOSA). Jednocześnie, nie ma uzasadnienia do merytorycznego rozpatrywania zarzutów dotyczących danej kwestii, jeżeli została ona określona lub ustalona w orzeczeniu, od którego przysługują odrębne środki zaskarżenia lub zarzut był lub będzie przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu (por. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2018 r., II FSK 3478/15; CBOSA).

Odnosząc się do powyższego należy zauważyć, że zarzut podniesiony w sprawie egzekucji administracyjnej jest środkiem obrony przez egzekucją o charakterze niekonkurencyjnym w stosunku do środków prawnych jakie przysługują zobowiązanemu w ramach odrębnych postepowań: podatkowego, administracyjnego lub sądowego. Organ egzekucyjny nie może wkraczać w kompetencję organu administracji publicznej, który w postępowaniu rozpoznawczym (jurysdykcyjnym) w sposób władczy rozstrzygnął o prawach i obowiązkach strony, wynikających z przepisów prawa materialnego. Innymi słowy, na etapie postępowania egzekucyjnego nie jest możliwe wprowadzanie zmian w tej materii, która jednoznacznie została rozstrzygnięta w decyzji podatkowej, kończącej postępowanie rozpoznawcze. Weryfikacja decyzji ostatecznych w postępowaniu egzekucyjnym jest bezwzględnie niedopuszczalna, gdyż na jej przeszkodzie stoi zasada trwałości takich decyzji i wyraźne ograniczenie możliwości ich weryfikacji w przypadkach wskazanych w art. 128 Ordynacji podatkowej (por. E. Komorowski, Zarzuty w egzekucji administracyjnej (w:) J. Niczyporuk, S. Fundowicz, J. Radwanowicz (red.) System egzekucji administracyjnej, Warszawa 2004, s. 512-514 oraz powołane tam orzecznictwo).

Ustawodawca, wprowadzając zasadę niekonkurencyjności środków prawnych, zapobiega powielaniu środka zaskarżenia i komplikacjom wynikającym z uruchomienia różnych trybów ochrony interesu jednostkowego w tej samej co do przedmiotu sprawie. Pierwszeństwo powinno przypadać rozpoznawaniu środków zaskarżenia dotyczących meritum sprawy, zaś postępowanie wywołane zarzutami w postępowaniu egzekucyjnym nie może prowadzić do podważenia ostatecznych merytorycznych rozstrzygnięć organów, co do których przysługują odrębne środki zaskarżenia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, istotnie skarżący zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i egzekucyjnym użył tożsamej argumentacji stanowiącej zarzut wobec prowadzonych w stosunku do niego czynności. Należy jednak podkreślić, że zgodnie z treścią uzasadnienia przedstawionego przez organ II instancji, w ramach toczących się postępowań administracyjnych prowadzonych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku w dniu 15 lutego 2022 r. w sprawie o sygn. SKO Gd/6977/21 zapadło ostateczne postanowienie o odmowie przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 21 lipca 2021 r., natomiast w sprawie SKO Gd/6778/21 stwierdzono uchybienie terminu do wniesienia odwołania od wymienionej wyżej decyzji. W związku z powyższym powodem zakończenia wspomnianych postępowań administracyjnych były kwestie formalno- proceduralne, co oznacza, że zarzut sformułowany przez skarżącego nie był przedmiotem rozpoznania w odrębnym od egzekucyjnego postępowaniu, gdyż procedujący w nim organ nie dokonał jego zbadania pod kątem merytorycznym. Tym samym analiza przedstawionego zarzutu pod kątem rzeczowym w niniejszym postępowaniu nie stanowiła by de facto wkroczenia w kompetencję organu, który wydał wiążące, władcze rozstrzygnięcie w tym przedmiocie, zatem nie doszłoby do wzruszenia zasady trwałości decyzji, leżącej u podstaw podstawy prawnej jaką posłużył się zarówno organ I jak i II instancji wydając zaskarżone postanowienie, gdyż do takowego rozstrzygnięcia na gruncie postępowania administracyjnego nie doszło.

Nawiązując do niniejszych rozważań, w ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie nie zaszły przesłanki określone w art. 34 § 2 pkt 3a u.p.e.a., co oznacza, że stwierdzenie niedopuszczalności zarzutu przez organ I instancji utrzymane w mocy przez organ II instancji nie jest zgodne z prawem. Biorąc pod uwagę, że zarzut skarżącego opiera się na nieistnieniu obowiązku, to niniejszy przysługujący stronie środek ochrony winien zostać rozpoznany przez właściwy organ egzekucyjny, poprzez odniesienie się do niego w sposób merytoryczny.

W związku z powyższym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę uchyla zaskarżone postanowienie w całości.