Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 3115/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-08-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatki inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 116 par 1  pkt 1 lit. a, art. 116 par 1  pkt 1  lit. b
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska (sprawozdawca), Sędziowie asesor WSA Konrad Aromiński, sędzia WSA Anna Zaorska, Protokolant starszy referent Cezary Ciwiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne okresy rozliczeniowe 2011 r., 2012 r., 2013 r., 2014 r. oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych ("Prezes Zarządu PFRON") decyzją z dnia [...] marca 2018r. orzekł o odpowiedzialności Skarżącej B.B. jako byłego prezesa zarządu "[...]" S.A. (dalej też jako "Spółka") solidarnie ze Spółką za zaległości z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) za okresy od grudnia 2012r. do kwietnia 2014r. wraz z odsetkami naliczonymi na dzień wydania tej decyzji oraz umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie ustalenia odpowiedzialności Skarżącej za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za okresy od grudnia 2011r. do marca 2012r. i od lipca 2012r. do listopada 2012r., z uwagi na treść art. 118 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018r. poz. 800 ze zm.; dalej: "O.p.").

W uzasadnieniu decyzji Prezes Zarządu PFRON wskazał, że "[...]" S.A. była zobowiązana do składania deklaracji i dokonywania wpłat na PFRON w terminie do 20 dnia następnego miesiąca, po którym zaistniał obowiązek wpłaty. Spółka złożyła deklaracje DEK-I-0 za ww. okresy, lecz nie dokonała wpłaty należnych zobowiązań. Przedmiotowe zaległości zostały objęte tytułami wykonawczymi nr: [...]z [...] października 2012r.; [...] z [...] czerwca 2013r.; [...] z [...] kwietnia 2014r.; [...] i [...] z [...] maja 2014r. Oraz [...], [...] i [...] z [...] października 2014r. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017r. znak [...] Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym G. w G. umorzył postępowanie prowadzone wobec majątku zobowiązanego, stwierdzając bezskuteczność egzekucji z majątku Spółki. W związku z tym Prezes Zarządu PFRON postanowieniem doręczonym 3 stycznia 2018r. wszczął postępowanie mające na celu ustalenie odpowiedzialności Skarżącej za zaległości Spółki.

Następnie Prezes Zarządu PFRON podniósł, że jak ustalono Skarżąca na podstawie Uchwały Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki "[...]" S.A. nr 1 z dnia [...] października 2002r. oraz Uchwały Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy nr 1 z dnia [...] sierpnia 2015r. pełniła funkcję prezesa zarządu w Spółce w okresie od [...] października 2002r. do [...] sierpnia 2015r. i w tym zakresie odpowiada za powstałe zaległości zgodnie z art. 116 § 1 i § 2 O.p.

Zdaniem Prezesa Zarządu PFRON, Skarżąca nie wykazała, że we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości ani nie przedstawiła dowodów potwierdzających, iż nie ponosi winy za niezgłoszenie we właściwym czasie takiego wniosku ani wniosku o przeprowadzenie postępowania układowego. Nie wskazała również mienia Spółki, z którego egzekucja mogłaby umożliwić zaspokojenie zaległości w znacznej części. Ciężar udowodnienia tych przesłanek (zwalniających z odpowiedzialności za zaległości Spółki) spoczywał natomiast zgodnie z art. 116 § 1 pkt 1 i 2 O.p. na Skarżącej.

Prezes Zarządu PFRON podniósł, że bezsporne jest, iż w okresie, kiedy Skarżąca pełniła funkcję prezesa zarządu istniała zaległość Spółki z tytułu obowiązkowych wpłat na PFRON. Pierwsze wymagalne zobowiązanie pieniężne powstało za grudzień 2011r., jego termin płatności przypadał na dzień 20 stycznia 2012r. Zobowiązanie to nie zostało zapłacone. Zgodnie z art. 21.ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017r. poz. 2344) dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Dwutygodniowy termin do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości liczy się od dnia, w którym wystąpiła podstawa ogłoszenia upadłości, a więc dłużnik stał się niewypłacalny. Dniem tym jest dzień, w którym nastąpiło zaprzestanie wykonywania wymagalnych zobowiązań (art. 11 ust. 1 ustawy), albo w którym zobowiązania przekroczyły wartość majątku dłużnika (art. 11 ust. 2 ustawy). Wniosek o ogłoszenie upadłości winien zostać złożony najpóźniej do dnia 3 lutego 2012r. Stosowny wniosek nie został złożony w odpowiednim terminie.

Prezes Zarządu PFRON nie podzielił stanowiska Skarżącej, że nie ponosi ona winy za niezgłoszenie wniosku o upadłość ze względu na zły stan zdrowia. Zdaniem organu, Skarżąca mogła złożyć rezygnację ze sprawowanej funkcji, tym bardziej, że występowała jako jednoosobowy członek tego zarządu. Jak wynika z dokumentacji medycznej Skarżąca leczy się [...] od 2002r. Na stanowisko Prezesa Zarządu została jednogłośnie powołana w dniu [...] października 2002r. Od tego samego dnia Skarżąca jest także prezesem zarządu w C.sp. z o.o. z/s w G.. Z danych KRS spółki C.sp. z o.o. wynika, że Skarżąca wciąż nie zrezygnowała z pełnienia obowiązków prezesa zarządu. Wynika z tego, że pomimo choroby Skarżąca pełniła funkcję Prezesa Zarządu w dwóch spółkach jednocześnie. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 2 października 2008. sygn. akt I UK 39/08: "choroba, ciąża, urlop macierzyński i urlop wychowawczy jedynego członka jednoosobowego zarządu spółki handlowej nie oznaczają same w sobie braku winy w niezgłoszeniu we właściwym czasie wniosku o ogłoszenia upadłości lub o wszczęcie postępowania układowego". Wina członka zarządu spółki prawa handlowego powinna być oceniana według kryteriów prawa handlowego. Jeżeli prezes jednoosobowego zarządu spółki prawa handlowego jest przewlekle chory, można od niego oczekiwać, że podejmie akty staranności służące zapewnieniu prawidłowego prowadzenia spraw spółki w czasie jego niedyspozycji. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z [...] sierpnia 2014r., sygn. akt II FSK 2260/12 "(...) pełnienie funkcji członka zarządu jest dobrowolne i jest to funkcja, z której w każdej chwili można zrezygnować. Jeśli jednak członek zarządu podejmuje się sprawowania takiej funkcji pomimo problemów zdrowotnych ponosi ryzyko takiej decyzji".

Odnosząc się do twierdzenia Skarżącej, że utrzymujący się od 2002r. zły stan [...], a także [...] uniemożliwiały jej prowadzenie spraw Spółki i dlatego mimo, iż sprawowała funkcję prezesa zarządu to nie wykonywała żadnych czynności zarządczych, Prezes Zarządu PFRON wskazał, że nie stanowią one podstawy do uwolnienia się od odpowiedzialności Skarżącej za zaległości Spółki. Użyte w treści art. 116 § 2 O.p. sformułowanie "pełnienie" obowiązków członka zarządu, a nie ich "wykonywanie", oznacza, iż chodzi o zajmowanie stanowiska od momentu powołania do dnia odwołania. Okoliczności związane z faktycznym wykonywaniem lub nie wykonywaniem tych obowiązków nie mają znaczenia dla tej oceny o tyle, że wyłącznie wykazanie faktycznych i obiektywnych przyczyn uniemożliwiających wykonywanie funkcji członka zarządu spółki mogłoby skutkować wyłączeniem jego odpowiedzialności, np. długotrwała obłożna choroba, długotrwałe pozbawienie wolności (wyrok z 19 lutego 2013r. sygn. akt I GSK 1340/11). Osoba, która wyraziła zgodę na powołanie do zarządu spółki ze świadomością, że sprawami spółki faktycznie nie będzie się zajmować, a będzie się nimi zajmowała inna osoba, i godziła się na taki stan rzeczy, w pełni ponosi ryzyko działalności tej spółki i odpowiedzialność za nietrafne przedsięwzięcia gospodarcze, czy też wręcz działania na szkodę spółki osób dopuszczonych za jej zgodą do faktycznego zarządzania spółką (wyrok NSA z 19 lutego 2013r. sygn. akt I GSK 239/12). Dlatego też Skarżąca nie może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki wykazując, że w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu, nie miała wiedzy na temat istnienia zaległości podatkowych. Rzeczą członków zarządu spółki jest bowiem takie zorganizowanie prowadzonych spraw spółki, w tym i nadzoru nad księgowością, obiegiem informacji, podziałem obowiązków, w tym funkcjonowania pełnomocnika, by nie wystąpiły w tym zakresie żadne nieprawidłowości, gdyż w razie ich stwierdzenia skutki prawne na gruncie podatkowym obciążają zawsze spółkę i członków zarządu w trybie art. 116 O.p.

Prezes Zarządu PFRON podkreślił, że rozważając kryterium braku winy jako przesłanki zwalniającej od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Osoba zainteresowana (w tym członek zarządu) winna wykazać brak winy, czyli udowodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że uchybienie określonemu obowiązkowi było od niej niezależne. Taką okolicznością może być obłożna choroba uniemożliwiająca złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości (wyrok w sprawie I FSK 385/11 z 25 stycznia 2012r.). Również [...] (ale tylko taka, której zaawansowanie uniemożliwia, a nie tylko utrudnia dokonanie czynności w terminie) członka zarządu może być rozpatrywana przez pryzmat braku winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość.

W ocenie Prezesa Zarządu PFRON, choroba [...], na którą cierpiała Skarżąca nie usprawiedliwia jej braku winy w niezłożeniu we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. Skarżąca w badanym okresie posiadała pełną zdolność do czynności prawnych, a zatem była w stanie kierować swym postępowaniem, a dokonywane przez nią czynności prawne zachowywały walor ważności. Z przedstawionego natomiast przez Skarżącą materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że Skarżąca była jedynie w stałym leczeniu [...]. Nie można natomiast zbudować na nich tezy, że w omawianym okresie Skarżąca nie była w stanie wykonywać konkretnych czynności związanych z prowadzeniem i zarządzaniem konkretną spółką.

W oparciu o analizę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Prezes Zarządu PFRON stwierdził, że Skarżąca świadomie pełniła funkcję prezesa zarządu Spółki, znała jej sytuację finansową, a stan zdrowia Skarżącej nie uniemożliwił jej prowadzenia spraw Spółki, nie pozbawił jej także możliwości złożenia rezygnacji z funkcji członka zarządu i prezesa Spółki. Z opinii [...] uzupełniającej Sygn. Akt [...] wynika, że Skarżąca zajmowała się sprawami Spółki i była w nich zorientowana. Tym samym pomimo zdiagnozowanej choroby[...], należy przypisać jej winę w zaniechaniu złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości bądź wniosku o wszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości we wskazanym terminie. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2010r. sygn. III SA/Wa 2030/09 przepis art. 116 § 2 O.p. odwołuje się do przesłanki "pełnienia obowiązków członka zarządu" rozumianej formalnie, tj. posiadania formalnych uprawnień członka zarządu za konkretny okres niezależnie od tego, czy obciążony odpowiedzialnością członek zarządu faktycznie zajmował się interesami spółki i czy w ogóle posiadał taką możliwość.

Prezes Zarządu PFRON wskazał też, że w trakcie toczącego się postępowania stwierdzono, iż jego dalsze prowadzenie za okresy od grudnia 2011r. do marca 2012r. i od lipca 2012r. do listopada 2012r. nie jest możliwe, ze względu na ujawnienie sytuacji uniemożliwiającej wydanie decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej. Stosownie bowiem do art. 118 § 1 O.p. nie można wydać decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa, upłynęło 5 lat. Z kolei art. 208 § 1 O.p. stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, w szczególności w razie przedawnienia zobowiązania podatkowego, organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.

W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca wniosła o jej zmianę i rozpoznanie sprawy co do meritum, tj. uznanie, że nie zachodzą przesłanki odpowiedzialności osoby trzeciej, o których mowa w art. 116a O.p., a zachodzą przesłanki zwalniające Skarżącą z odpowiedzialności za zobowiązania spółki "[...]" S.A., ewentualnie uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 116 i art. 116a O.p. w związku z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2018r. poz. 511 ze zm.; dalej jako "ustawa o rehabilitacji") przez niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że Skarżąca ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spółki "[...]" S.A. Ponadto Skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodów z dokumentów załączonych do pisma z 9 stycznia 2018r., tj.:

- aktu notarialnego Rep. A nr [...] z [...] sierpnia 2015r., tj. protokołu Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia "[...]" S.A., na którym podjęto uchwałę o odwołaniu Skarżącej z funkcji członka zarządu;

- oświadczenia Skarżącej z [...] czerwca 2015r. o odwołaniu prokury udzielonej przez zarząd spółki "[...]" S.A. w dniu [...] stycznia 2007r. A.Z. oraz wszelkich udzielonych jej pełnomocnictw (oświadczenie o udzieleniu prokury z dnia [...] stycznia 2007r. A.Z. znajduje się w aktach KRS spółki "[...]" S.A.);

- oświadczenia Skarżącej z [...] maja 2015r. o odwołaniu prokury udzielonej przez zarząd spółki "[...]" S.A. w dniu [...] października 2002r. C.G. oraz wszelkich udzielonych jej pełnomocnictw (oświadczenie o udzieleniu prokury z dnia [...] października 2002r. C.G. znajduje się w aktach KRS spółki "[...]" S.A.);

- oświadczenia Skarżącej z [...] czerwca 2015r. o udzieleniu przez zarząd spółki "[...]" S.A. prokury samoistnej M.S.;

- zaświadczenia lekarza [...] M.R. z domowych wizyt lekarskich w okresie od lutego do października 2016r.,

- zaświadczenia lekarza psychiatry M.R. z [...] sierpnia 2015r., dotyczącego stanu zdrowia i leczenia Skarżącej w okresie 2002r. - sierpień 2015r.;

- zaświadczenia lekarza [...] D.O. nr [...] z dnia [...]listopada 2016r.;

- uzupełniającej [...]z [...] października 2016r. wykonanej w sprawie o sygn. [...];

- protokołu rozprawy z [...] grudnia 2017r. przed Sądem Okręgowym w G. [...] Wydział Gospodarczy sygn. [...].

Skarżąca wskazała, że od 2002r. cierpi na [...] i przyjmuje [...], co uniemożliwiało jej świadome i swobodne podejmowanie decyzji oraz prowadzenie spraw Spółki, stąd też Skarżąca pomimo, iż sprawowała funkcję prezesa zarządu w "[...]'' S.A. to w Spółce tej nie wykonywała żadnych czynności zarządczych.

Decyzją z[...] października 2018r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy powyższą decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że Skarżąca od [...] października 2002r. pełniła funkcję prezesa zarządu spółki "[...]" S.A. na podstawie uchwały nr 1 z [...] października 2002r. Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy tej Spółki. Skarżąca zrezygnowała z tej funkcji w dniu [...] lipca 2015r., na dowód czego został sporządzony w dniu [...] sierpnia 2015r. protokół ze zgromadzenia nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy spółki "[...]" S.A. w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...], podczas którego została podjęta uchwała o przyjęciu rezygnacji Skarżącej z pełnienia funkcji prezesa zarządu spółki "[...]" S.A.

Organ odwoławczy stwierdził, że zaległości Spółki we wpłatach na PFRON za okresy od grudnia 2012r. do kwietnia 2014r. powstały w czasie sprawowania funkcji prezesa zarządu przez Skarżącą. Zaległość we wpłatach na PFRON powstaje bowiem z upływem dwudziestego dnia miesiąca następującego po miesiącu, którego dotyczy obowiązek wpłaty (art. 49 ust. 2 ustawy o rehabilitacji).

Zdaniem organu odwoławczego, zaistniała także druga pozytywna przesłanka odpowiedzialności członka zarządu to jest bezskuteczność egzekucji prowadzonej przeciwko Spółce. Zaznaczył, że postanowieniem z [...] czerwca 2017r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym G. w G. umorzył postępowanie prowadzone wobec majątku zobowiązanego, stwierdzając bezskuteczność egzekucji z majątku Spółki.

Następnie organ odwoławczy stwierdził, że Skarżącej można przypisać winę nieumyślną w postaci niedbalstwa, gdyż Skarżąca nie dołożyła należytej staranności w realizacji swoich funkcji jako prezesa zarządu. Skarżąca ani nie spłaciła zaległości ani nie wskazała mienia realnie istniejącego w momencie postępowania toczącego się w stosunku do członka zarządu ani jego usytuowania.

W opinii organu odwoławczego ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Skarżąca zdolna była do pokierowania swoim postępowaniem w rozumieniu art. 11 § 1 Kodeksu karnego skarbowego. Organ odwoławczy zauważył, że w przebiegu swej choroby, która utrzymuje się od 2002r., Skarżąca zachowała świadomość swego położenia, podejmowała próby leczenia, a jednocześnie działania strategiczne, np. poprzez zawieranie czynności prawnych m.in. zakupów akcji i udziałów spółek kapitałowych, składanie oświadczeń woli, tj. udzielanie prokury, spisanie testamentów, udzielenie pełnomocnictwa do reprezentowania przed Funduszem, rezygnacja z pełnienia funkcji prezesa zarządu spółki "[...]" S.A. W trakcie postępowania Skarżąca nie wykazała, że we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości, nie przedstawiła także dowodów potwierdzających, że nie ponosi winy za niezgłoszenie we właściwym czasie takiego wniosku ani wniosku o przeprowadzenie postępowania układowego. Nie wskazała także mienia Spółki, z którego egzekucja mogłaby zostać skutecznie przeprowadzona. Organ wskazał, iż dwutygodniowy termin do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości liczy się od dnia, w którym wystąpiła podstawa ogłoszenia upadłości, a więc dłużnik stał się niewypłacalny. Dniem tym jest dzień, w którym nastąpiło zaprzestanie wykonywania wymagalnych zobowiązań, albo w którym zobowiązania przekroczyły wartość majątku dłużnika. W związku z tym wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki winien zostać złożony najpóźniej do dnia 3 lutego 2012r., natomiast nie został złożony w odpowiednim terminie.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że Skarżąca leczy się [...] od 2002r. Na stanowisko prezesa zarządu spółki "[...]" S.A., której jest jedynym akcjonariuszem, została powołana w dniu [...] października 2002r. Skarżąca złożyła rezygnację z funkcji prezesa zarządu, ale nadal zasiada w radzie nadzorczej Spółki. Jednocześnie do dnia dzisiejszego Skarżąca jest prezesem zarządu spółki C.sp. z o.o. (nr KRS [...]), której jest właścicielem. Organ odwoławczy podniósł, że Skarżąca jest leczona i korzysta z pomocy specjalistów, jednakże nadal piastuje funkcje korporacyjne w życiu zawodowym co jest połączone z odpowiedzialnością. W ocenie organu odwoławczego, jeżeli pomimo problemów zdrowotnych Skarżąca decyduje się sprawować tak odpowiedzialne funkcje to jednocześnie ponosi ryzyko swego wyboru. Ponadto organ podkreślił, że opinia [...] znajdująca się w aktach sprawy potwierdza, iż Skarżąca nie jest [...]. Świadomie pełniła funkcję prezesa zarządu Spółki oraz znała jej sytuację finansową.

Organ wyjaśnił, że art. 197 § 1 O.p. nie nakłada na organy podatkowe bezwzględnego obowiązku powołania biegłego. Przepis ten wskazuje na możliwość powołania biegłego w przypadku, gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne. Biegły nie jest powoływany do ustalenia stanu faktycznego, czy stan zdrowia [...] miał wpływ na dokonanie przez Skarżącą oceny, czy sytuacja finansowa Spółki w danym okresie uzasadniała złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. Organ odwoławczy wskazał, że okoliczność, iż Skarżąca orientowała się w sprawach Spółki została potwierdzona dowodem z opinii biegłego sądowego. Ponadto z odpisu KRS wynika, że zaległości podatkowe wobec Urzędu Skarbowego w G. potwierdzone licznymi tytułami wykonawczymi na Spółce ciążyły od 2012r. Organ podniósł, że zgodnie z orzecznictwem, ustalenie okoliczności faktycznej, kiedy w spółce wystąpił stan niewypłacalności, należy do ustaleń, które samodzielnie powinny przeprowadzić organy podatkowe.

W opinii organu odwoławczego dowody przedstawione przez pełnomocnika Skarżącej nie potwierdzają braku jej odpowiedzialności za zaległości z tytułu wpłat na PFRON za okres od grudnia 2012r. do kwietnia 2014r.

Organ odwoławczy podkreślił, że na osoby pełniące funkcję członków zarządu przepisy Kodeksu spółek handlowych nakładają obowiązek posiadania wiedzy o stanie spraw spółki i starannego działania w zakresie utrzymania jej bytu oraz wypłacalności. Członkowie zarządu zobowiązani są do bieżącego śledzenia spraw finansowych spółki. Zgodnie z art. 208 § 2 Kodeksu spółek handlowych, każdy członek zarządu ma prawo i obowiązek prowadzenia spraw spółki, z czego można wyprowadzić wniosek, że jest zobligowany do bieżącego śledzenia sytuacji spółki, aby w przypadku wystąpienia trudności finansowych i zagrożenia upadłością mógł podjąć stosowne kroki. Członkowi zarządu powinien być znany na bieżąco stan finansów spółki, a co za tym idzie, możliwość zaspokojenia długów. Organ II instancji zaznaczył, iż brak wiedzy na temat kondycji finansowej Spółki, przyczyny braku tej wiedzy, czy też przyczyny powstania zadłużenia nie są przesłankami uwalniającymi członka zarządu Spółki od odpowiedzialności za jej zobowiązania. Z uwagi na powyższe organ odwoławczy stwierdził, że nie zaistniały przesłanki określone w art. 116 § 1 pkt 1 O.p. zwalniające z odpowiedzialności za zaległości Spółki. Organ zauważył, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że użyte w treści tego przepisu sformułowanie "pełnienie" obowiązków członka zarządu, a nie ich "wykonywanie", oznacza, iż chodzi o zajmowanie stanowiska od momentu powołania do dnia odwołania, czy też rezygnacji. Ze względu na taki charakter funkcji członka zarządu nie ma uzasadnienia, aby art. 116 O.p. interpretować wąsko, przyjmując odpowiedzialność członka zarządu za zaległości podatkowe spółki jedynie w takich przypadkach, gdy członek zarządu faktycznie kierował spółką.

Zdaniem organu odwoławczego okoliczności, na które Skarżąca się powołuje nie zwalniają z odpowiedzialności za zaległości Spółki. Ustawa nie uzależnia odpowiedzialności od zakresu faktycznie wykonywanych czynności. W ocenie organu nie można z biernej postawy członka zarządu wywodzić jego zwolnienia z odpowiedzialności. Członek zarządu jest uprawniony i zobowiązany do prowadzenia spraw spółki, zatem brak wiedzy o sytuacji majątkowej spółki nie jest okolicznością, która zwalnia członka zarządu z odpowiedzialności.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o jej uchylenie, zarzucając naruszenie:

- art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 84 § 1 kpa w zw. z art. 197 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. polegające na wydaniu rozstrzygnięcia w sprawie, bez zebrania i wnikliwego zbadania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i wydaniu rozstrzygnięcia pomimo niekompletnego materiału dowodowego, w tym nieprzeprowadzenia opinii przez biegłego psychiatrę na okoliczność, czy stan zdrowia [...], w szczególności fakt, że Skarżąca od 2002r. cierpi na [...] i przyjmuje [...] miał wpływ na dokonanie przez Skarżącą oceny czy sytuacja finansowa Spółki w okresie od maja 2014r. do lipca 2015r., uzasadniała złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki i czy umożliwiał jej rozpoznanie sytuacji materialnej Spółki i złożenie wniosku o jej upadłość, a co za tym idzie czy w okresie od grudnia 2012r. do kwietnia 2014r. był taki, że Skarżąca znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli;

- art. 80 kpa w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 kpa, polegającym na dokonaniu przez organ oceny zgromadzonego materiału dowodowego w sposób sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego i wydaniu rozstrzygnięcia w sprawie, bez uprzedniego wnikliwego zbadania i oceny całokształtu materiału dowodowego;

- art. 81a § 1 kpa przez utrzymanie w mocy decyzji o orzeczeniu odpowiedzialności Skarżącej jako byłego Prezesa Zarządu spółki "B" S.A za jej zaległości z tytułu wpłat na PFRON za okres od grudnia 2012r. do kwietnia 2014r. w sytuacji, gdy materiał dowodowy w sprawie pozostawiał niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy, tj. w kwestii:

a) ustalenia momentu "czasu właściwego", od którego biegnie dla członka zarządu powinność, zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, tj. momentu powstania jej niewypłacalności i czy niewypłacalność powstała w okresie od grudnia 2012r. do kwietnia 2014r.;

b) stanu [...] Skarżącej w okresie od grudnia 2012r. do kwietnia 2014r., tj. czy w tym okresie Skarżąca znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, podczas gdy wątpliwości te winny być rozstrzygnięte na jej korzyść zgodnie z art. 81a § 1 kpa;

- art. 116 i art. 116a O.p. w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że Skarżąca ponosi odpowiedzialność za zobowiązania Spółki w sytuacji gdy organ nieprawidłowo ustalił czy obowiązek zgłoszenia przez Skarżącą wniosku o upadłość Spółki w ogóle na niej ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony;

- art. 116 i art. 116a O.p. w zw. z art. 49 ust 1 ustawy o rehabilitacji, przez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że Skarżąca ponosi odpowiedzialność za zobowiązania Spółki w sytuacji gdy nie ponosi winy za niezgłoszenie wniosku o upadłość Spółki z powodu [...], złego stanu zdrowia i nieprowadzenia spraw Spółki oraz podejmowania wszystkich decyzji w Spółce przez prokurentki - C.G., A. Z. i M. S. (obecnie R.).

Ponadto Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a., tj. z: odpisu pełnego KW nr [...] ; odpisu pełnego KW nr [...]; aktu notarialnego Rep A nr [...] z dnia [...] listopada 2016r.; aktu notarialnego Rep A nr [...]oraz korespondencji mailowej z sierpnia 2017r. pomiędzy pełnomocnikiem Skarżącej a pełnomocnikiem spółki I..

W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, iż już 20 stycznia 2012r. stan finansowy Spółki był taki, że Spółka trwale zaprzestała spłacenia długów i że nie tylko nie płaci długów na bieżąco, ale i nie będzie tego czyniła w przyszłości z powodu braku niezbędnych środków. Ponadto w ocenie Skarżącej, gdyby nie nieudolność i opieszałość Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w prowadzeniu egzekucji, Fundusz uzyskałby zaległe składki. Skarżąca podniosła, że na zaległości z tytułu składek na PFRON objęte niniejszym postępowaniem wystawione zostały tytuły wykonawcze z [...] marca 2013r. i z [...] lipca 2014r., natomiast postępowanie egzekucyjne [...] na podstawie ww. tytułów wszczęte zostało dopiero w 2017r. Nadto Skarżąca zaznaczyła, że w okresie od 2012r. do 2016r., Spółka posiadała majątek w postaci nieruchomości o wartości 8.000.000 zł tj.: nieruchomość przy [...] w G. stanowiącą lokal niemieszkalny o pow. 127,7 m2 o wartości 4.000.000 zł i nieruchomość przy ul. [...]. Nieruchomości te do kwietnia 2016r. stanowiły własność Spółki kiedy to nowy zarząd je sprzedał pod warunkiem, że nabywca spłaci zobowiązania Spółki ujawnione w dziale [...] i [...] ksiąg wieczystych w tym wobec Urzędu Skarbowego, ZUS, Funduszu Pracy i FGŚP. W związku z tym, w ocenie Skarżącej, w okresie od 2012r. do kwietnia 2016r. nie występował w Spółce taki stan, aby można przyjąć, że Spółka trwale zaprzestała spłacenia długów i jej stan majątkowy był taki, iż uzasadnione było przyjęcie, że nie będzie tego czyniła w przyszłości z powodu braku niezbędnych środków. Zdaniem Skarżącej błędne są ustalenia organów jakoby w dniu 20 stycznia 2012r. nastąpił stan niewypłacalności Spółki, gdyż przed tą datą majątek Spółki pozwalał na zaspokojenie wierzycieli, w tym Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Zdaniem Skarżącej, w czasie kiedy pełniła ona funkcję członka zarządu, tj. do dnia [...] sierpnia 2015r., nie występował stan niewypłacalności, gdyż Spółka trwale nie zaprzestała spłacania długów, a stan majątkowy Spółki był taki, że uzasadnione było przyjęcie, iż będzie spłacać długi.

Skarżąca zarzuciła, że organ odwoławczy nie przeprowadził również w całości postępowania dowodowego i wydał rozstrzygnięcie w sprawie, bez uprzedniego wnikliwego zbadania i wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także wydał rozstrzygnięcie pomimo niekompletnego materiału dowodowego i nieprzeprowadzenia dowodu z opinii [...]na okoliczność, czy stan zdrowia [...] z uwagi na fakt, że Skarżąca od 2002r. cierpi na [...] i przyjmuje [...], miał wpływ na dokonanie przez Skarżącą oceny czy sytuacja finansowa Spółki w okresie od maja 2014r. do lipca 2015r., uzasadniała złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki i czy stan zdrowia [...] Skarżącej umożliwiał jej rozpoznanie sytuacji materialnej Spółki i złożenie wniosku o jej upadłość, a co za tym idzie czy ze względu na stan [...] Skarżąca w okresie od grudnia 2012r. do kwietnia 2014r. znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.

W ocenie Skarżącej, organ odwoławczy dokonał oceny zgromadzonego materiału dowodowego w sposób sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego i wydał rozstrzygnięcie w sprawie, bez uprzedniego wnikliwego zbadania i oceny całokształtu materiału dowodowego oraz nie rozstrzygnął na korzyść Skarżącej niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy.

Skarżąca wskazała, że od 2002r. przyjmuje regularnie silne [...] oparte na [...], [...] i [...], takie jak E., S., D., L., których stosowanie związane jest z licznymi skutkami ubocznymi. Z uzupełniającej opinii [...] z [...] października 2016r. wykonanej na polecenie Prokuratury Rejonowej G. w sprawie o sygn. [...], u Skarżącej rozpoznano zaburzenia [...]. Biegli wydający opinię podejrzewają również organiczne uszkodzenie [...] ([...]). Podczas badania, biegli zaobserwowali u Skarżącej [...] ([...], [...], [...], [...], [...] ). Jak wynika z treści tej opinii, w której na podstawie dokumentacji medycznej leczenia Skarżącej opisano przebieg jej choroby, Skarżąca regularnie [...] z powodu nawrotów choroby, w tym w okresie od kwietnia 2010r. do października 2016r. Skarżąca ponad czterdziestokrotnie zgłaszała się do lekarza [...] ze względu na dolegliwości związane z [...] takie jak: obniżony [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] ([...]), [...], [...], [...]. Jak wynika z zaświadczenia nr ..] z [...].11.2016r. wystawionego przez lekarza sądowego D.O., ze względu na [...]w okresie progresji oraz [...], na którą Skarżąca cierpi od 2002r., Skarżąca nie mogła się stawić na terminy rozpraw wyznaczone przed Sądem Okręgowym w G. oraz Sądem Rejonowym G..

W ocenie Skarżącej w niniejszej sprawie zachodziła konieczność przeprowadzenia dowodu z opinii [...]na okoliczność ustalenia, czy stan zdrowia [...] w szczególności fakt, że Skarżąca od 2002r. cierpi na [...] i przyjmuje [...], miał wpływ na dokonanie przez Skarżącą oceny czy sytuacja finansowa Spółki w okresie od maja 2014r. do lipca 2015r. uzasadniała złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Ponadto zachodziła konieczność przeprowadzenia dowodu z opinii [...], czy stan [...] Skarżącej w okresie od grudnia 2012r. do kwietnia 2014r. był taki, że znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Skarżąca zarzuciła, że organ II instancji nie przeprowadził dowodu z opinii [...]na ww. okoliczności i bez żadnej wiedzy specjalnej mylnie przyjął, iż stan zdrowia Skarżącej nie miał wpływu na ustalenie jej winy w niezłożeniu wniosku o upadłość Spółki.

Skarżąca podniosła, że utrzymujący się od 2002r. zły stan [...], a także traumatyczne przeżycia związane z [...] - T.B., ich intensywność i głębokość uniemożliwiały świadome i swobodne podejmowanie decyzji oraz prowadzenie spraw Spółki, stąd też mimo, że sprawowała funkcję prezesa zarządu w Spółce, to nie wykonywała żadnych czynności zarządczych. Czynności te wykonywane były przez prokurentki: C.G., A.Z.i M.S. (obecnie R.).

Skarżąca powołała się na zeznania złożone na rozprawie dnia [...] grudnia 2017r. w sprawie o sygn. [...] przez P.M., z których wynika, iż Skarżąca z uwagi na stan zdrowia nie podejmowała żadnych decyzji w Spółce, była "figurantem, nazwiskiem", a wszelkie decyzje podejmowane były przez prokurentki. Skarżąca z uwagi na chorobę i faktyczne prowadzenie spraw Spółki przez prokurentki nie miała ani wiedzy o sytuacji finansowej Spółki w okresie od grudnia 2011r. do chwili odwołania jej z funkcji członka zarządu ani też możliwości złożenia wniosku o upadłość Spółki.

Z uwagi na powyższe w ocenie Skarżącej, brak było podstaw do przyjęcia, tak jak uczynił to Prezes Zarządu PFRON, że Skarżąca była w stałym [...] w okresie od maja 2014r. do lipca 2015r., ale jej stan [...] pozwalał na wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem i zarządzaniem Spółką.

W odpowiedzi na skargę Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna. Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie dopatrzył się też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub wystąpienia przesłanek pozwalających na stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.

Kontroli Sądu poddano decyzję w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności Skarżącej jako byłego członka zarządu za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON – za miesiące od grudnia 2012r. do kwietnia 2014r. wraz z odsetkami za zwłokę.

Kontrola sądowa decyzji w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu spółki ma charakter wieloaspektowy, dokonywany przez pryzmat określonych prawem warunków dopuszczalności i zasadności orzeczenia w tej sprawie. Będą one kolejno przedmiotem analizy Sądu.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do treści art. 116 § 1 O.p. zasady odpowiedzialności członków zarządu spółki akcyjnej z tytułu zaległości powstałych w latach 2012-2014 kształtują się następująco. Za zaległości spółki akcyjnej odpowiadają solidarnie całym swym majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: 1) nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo b) że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, lub niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez jego winy, 2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Odpowiedzialność członków zarządu spółki określona wyżej obejmuje zaległości z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu oraz zaległości wymienione w art. 52 powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu (art. 116 § 2 O.p.). Odpowiedzialność osoby trzeciej obejmuje również odsetki za zwłokę od zaległości oraz koszty postępowania egzekucyjnego (art. 107 § 2 pkt 2 i 4 O.p.).

O odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej organ podatkowy orzeka w drodze decyzji (art. 108 § 1 O.p.). Przy czym postępowanie w sprawie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej nie może zostać wszczęte przed: 1) upływem terminu płatności ustalonego zobowiązania; 2) dniem doręczenia decyzji: a) określającej wysokość zobowiązania podatkowego, b) o odpowiedzialności podatkowej płatnika lub inkasenta, c) w sprawie zwrotu zaliczki naliczonego podatku od towarów i usług, d) określającej wysokość należnych odsetek za zwłokę; 3) dniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego - w przypadku, o którym mowa w § 3 (art. 108 § 2 O.p.).

Na mocy zaś art. 116 § 4 O.p. przepisy o odpowiedzialności członka zarządu stosuje się również do byłego członka zarządu.

W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że w postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich, jakimi są zarówno aktualni jak i byli członkowie zarządu spółki kapitałowej, na podstawie art. 116 O.p. organy podatkowe obowiązane są wykazać jedynie, że zaległości podatkowe spółki istnieją, a termin płatności zobowiązań podatkowych, których dotyczą, upływał w okresie pełnienia funkcji przez tego członka zarządu oraz że egzekucja wobec spółki okazała się bezskuteczna. Członka zarządu obciąża natomiast obowiązek wykazania istnienia przesłanek wyłączających jego odpowiedzialność (zob. wyrok NSA z 20 marca 2014r. II FSK 1211/12; CBOSA). Ciężar wykazania istnienia przesłanek negatywnych odpowiedzialności członka zarządu spółki akcyjnej spoczywa na osobie, która zmierza do uwolnienia się od odpowiedzialności. Istnienie lub nieistnienie przesłanek wyłączających odpowiedzialność członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 pkt 1 i 2 O.p. nie ma charakteru okoliczności uzupełniającej, lecz jest okolicznością zasadniczą, która podlega badaniu na etapie postępowania zakończonego decyzją organu, a następnie jest w postępowaniu sądowym kontrolowana, zaś ciężar dowodu ich istnienia spoczywa wyłącznie na członku zarządu (por. wyroki NSA: z 15 kwietnia 2011r., I GSK 1033/12, LEX 1480761, z 5 marca 2015r., II FSK 249/13, z 19 października 2017r., II FSK 2632/15, CBOSA).

Sąd pogląd ten w pełni podziela.

Zważyć zatem należy, że zaległości spółki kapitałowej z tytułu wpłat na PFRON mogą być następstwem braku zapłaty należności wynikającego z deklaracji albo z wydanych decyzji określających wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON.

Jak wynika z akt sprawy, istnienie zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON wynika z deklaracji DEK-I-0 za okresy od grudnia 2012r. do kwietnia 2014r.

Ponadto Spółka posiadała zaległości z tytułu wpłat na PFRON wynikające z deklaracji DEK-I-0 za okresy od grudnia 2011r. do marca 2012r. oraz od lipca do listopada 2012r. (w tym zakresie postępowanie w sprawie odpowiedzialności Skarżącej zostało umorzone).

W ocenie Sądu, w rozpoznanej sprawie organy wykazały, że Skarżąca pełniła funkcję członka zarządu Spółki w okresie, gdy z uwagi na upływ terminu płatności wpłat na PFRON powstały zaległości. Terminy płatności wpłat na PFRON za miesiące od grudnia 2012r. do kwietnia 2014r. przypadały w okresie od 20 stycznia 2013r. do 20 maja 2014r. (art. 49 ust. 2 ustawy o rehabilitacji). Skarżąca pełniła w tym okresie funkcję członka zarządu Spółki. Jak wynika z akt sprawy zarząd Spółki w okresie od [...] października 2002r. do [...] lipca 2015r. był jednoosobowy i funkcję prezesa zarządu Spółki pełniła w tym czasie Skarżąca. Wynika to z treści uchwały nr 1 z [...] października 2002r. Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy spółki "[...]" S.A. o powołaniu Skarżącej na członka zarządu "[...]" S.A., uchwał nr 4 i nr 12 Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy spółki "[...]" S.A. z dnia [...] grudnia 2012r. oraz sporządzonego w formie aktu notarialnego w dniu [...] sierpnia 2015r. protokołu ze Zgromadzenia Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy spółki "[...]" S.A., podczas którego została przyjęta uchwała o przyjęciu rezygnacji z pełnienia przez Skarżącą funkcji prezesa zarządu "[...]" S.A. (k. 22-23, k. 24 verte, k. 85 akt administracyjnych), a także odpisu pełnego KRS (według stanu na 4 stycznia 2018r. – str. 1-4 i 9 odpisu pełnego).

W wymienionym okresie Skarżąca była jedynym członkiem zarządu Spółki, na niej ciążyły związane z pełnioną funkcją czynności zarządcze, na niej spoczywał obowiązek regulowania zobowiązań Spółki, w tym z tytułu wpłat na PFRON i to ona była władna zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki w razie jej niewypłacalności. Przy czym odpowiedzialność ta nie ustała z chwilą rezygnacji Skarżącej z funkcji prezesa zarządu Spółki, gdyż spoczywa ona również na członku zarządu, który zaprzestał pełnienia tej funkcji po upływie terminu zapłaty należności z tytułu wpłat na PFRON, a kolejny zarząd nie dokonał zapłaty tych należności. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie bowiem Skarżąca zrezygnowała z funkcji członka zarządu Spółki w dniu [...] lipca 2015r., a najpóźniejszy termin zapłaty należności z tytułu wpłat na PFRON upływał 20 maja 2014r.

W związku z argumentacją podnoszoną przez Skarżącą wskazać należy, że wyjaśnienie znaczenia pojęcia pełnienia obowiązków członka zarządu zawarł między innymi Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 września 2016r., sygn. akt II FSK 2179/14, który stwierdził, że pojęcie pełnić obowiązki oznacza otrzymać legitymację do tego, aby realizować wszystkie czynności związane z pełnioną funkcją. Z biernej postawy członka zarządu nie można wywodzić zwolnienia z odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Sformułowanie pełnienie obowiązków członka zarządu należy rozumieć jako zajmowanie stanowiska członka zarządu, posiadanie legitymacji do tego, aby realizować wszystkie czynności związane z pełnioną funkcją (zob. też wyroki NSA z 8 lipca 2010r. II FSK 336/09, z 23 listopada 2010r. I FSK 2082/09, z 14 marca 2014r. I FSK 542/13, z 2 grudnia 2016r. II GSK 3809/16, a także wyrok WSA w Warszawie z 23 stycznia 2018r., III SA/Wa 999/17, wyrok WSA w Poznaniu z 1 lutego 2018r., I SA/Po 1011/17; CBOSA).

Okoliczności związane z faktycznym wykonywaniem lub nie wykonywaniem obowiązków przez członka zarządu, nie mają znaczenia przy orzekaniu o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości podatkowe spółki. Przesłanki, których wystąpienie może prowadzić do uwolnienia od odpowiedzialności członka zarządu zostały bowiem enumeratywnie wymienione przez ustawodawcę w art. 116 § 1 O.p. i wśród nich nie wskazano na możliwość uniknięcia odpowiedzialności z powodu faktycznego nie wykonywania funkcji członka zarządu. Wręcz przeciwnie, pełnienie obowiązków członka zarządu wskazano jako obiektywną przesłankę orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości podatkowe spółki. Rola członka zarządu (prawa i obowiązki) wynikają z przepisów Kodeksu spółek handlowych. Zgodnie z art. 368 k.s.h. zarząd spółki akcyjnej jest jej organem i prowadzi sprawy spółki oraz reprezentuje ją na zewnątrz (§ 1); zarząd składa się z jednego albo większej liczby członków (§ 2). Pojęcie reprezentacji obejmuje dokonywanie wszelkich czynności na zewnątrz. Natomiast z obowiązkiem prowadzenia spraw spółki wiąże się zwiększony zakres odpowiedzialności, w tym za skutki działań kierowanej spółki, a więc i skutki osób dopuszczonych do faktycznego zarządzania spółką. Osoba, która wyraziła zgodę (bez przymusu, groźby lub podstępu) na pełnienie funkcji członka zarządu spółki ponosi ryzyko z tym związane, w tym m.in. ryzyko ponoszenia odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Ze względu na charakter funkcji członka zarządu, nie ma uzasadnienia, aby art. 116 O.p. interpretować wąsko, przyjmując odpowiedzialność członka zarządu za zaległości podatkowe spółki jedynie tylko w takich przypadkach, gdy członek zarządu faktycznie kierował spółką (zob. m.in. wyrok NSA z 8 sierpnia 2010r., II FSK 336/09; CBOSA).

W związku z powyższym z okoliczności niewypełniania przyjętych, co trzeba podkreślić, dobrowolnie obowiązków członka zarządu, Skarżąca nie może wywodzić zwolnienia z odpowiedzialności za zobowiązania Spółki. Niemożliwym jest powołanie członka zarządu bez jego zgody i wiedzy, skoro wymagane jest złożenie wzorów podpisów osób upoważnionych do reprezentowania spółki. Dodać należy, że członek zarządu może też w każdym czasie zrezygnować ze swojej funkcji. Bierna postawa członka zarządu, mimo zgody na pełnienie funkcji członka zarządu, świadomego godzenia się na dokonanie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego (dane którego to rejestru korzystają z domniemania prawdziwości) i niepodjęcie żadnych kroków celem wykreślenia wpisu, nie może zwalniać z odpowiedzialności członków zarządu, o której mowa w art. 116 § 1 i 2 O.p.

Sformułowanie pełnienie obowiązków członka zarządu, a nie ich wykonywanie oznacza, że chodzi o zajmowanie stanowiska od momentu powołania do dnia odwołania. Dlatego też twierdzenia Skarżącej zawarte w skardze, że rzeczywiście nie wykonywała ona żadnych czynności związanych z zarządzaniem Spółką, nie mogą prowadzić do wniosku, że nie pełniła ona funkcji członka zarządu. Przesłankę zwolnienia od odpowiedzialności wywodzi Skarżąca z faktu, że pełniąc funkcję, pozostawała bierna. Jak już jednak wyżej wskazano, argumentacja ta nie może prowadzić do braku odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki.

Podkreślenia przy tym wymaga, że w rozpoznanej sprawie nie wystąpiły okoliczności, które wskazywałyby, iż Skarżąca w ustalonym powyżej okresie pełnienia funkcji członka zarządu Spółki, tj. od [...] października 2002r. do [...] lipca 2015r., nie mogła sprawować funkcji członka zarządu (np. z powodu obłożnej choroby). Wyłączeniem z odpowiedzialności mogą skutkować jedynie obiektywne przyczyny, jak np. długotrwała obłożna choroba, długotrwałe pozbawienie wolności. W związku z argumentacją podnoszoną w skardze, zauważyć należy, że Skarżąca nie przedłożyła na żadnym etapie postępowania dowodu, z którego wynikałoby, iż w okresie pełnienia funkcji członka zarządu Spółki, Skarżąca nie posiadała pełnej zdolności do czynności prawnych, ani dowodu, że w okresie tym Skarżąca była w stanie niepoczytalności, tj. znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.

W związku z powyższym bez znaczenia dla sprawy pozostaje podnoszona przez Skarżącą okoliczność nie zajmowania się sprawami Spółki w okresie kiedy upływały terminy zapłaty należności z tytułu wpłat na PFRON za poszczególne miesiące 2011r., 2012r., 2013r. i 2014r.

W świetle powyższych rozważań, za bezpodstawne należy uznać zarzuty skargi kwestionujące obciążenie Skarżącej odpowiedzialnością za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON. Dla rozstrzygnięcia o zasadności odpowiedzialności podatkowej nieistotne było to, czy Skarżąca miała świadomość o istnieniu tych zaległości. Organ prawidłowo zastosował się wprost do treści art. 116 § 2 O.p., z którego to wynika, że członkowie zarządu spółki akcyjnej odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. Na mocy art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji przepis ten ma odpowiednie zastosowanie do należności z tytułu wpłat na PFRON.

Tym samym za spełnioną należało uznać przesłankę odpowiedzialności, o której mowa w art. 116 § 2 O.p.

Kolejnym warunkiem orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej Skarżącej było wykazanie przez organy podatkowe, że egzekucja wobec Spółki okazała się bezskuteczna.

Bezskuteczność egzekucji w całości lub w części, o której mowa w art. 116 § 1 O.p. w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, oznacza stan, gdy wierzyciel nie uzyskał zaspokojenia mimo przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego. Może być ona stwierdzona każdym prawnie dopuszczalnym dowodem i świadczyć o niej może również brak skuteczności czynności egzekucyjnych dokonanych w toku innego postępowania egzekucyjnego (uchwała NSA z 8 grudnia 2008r. sygn. akt II FPS 6/08; ONSAiWSA 2009/2/19, CBOSA). Może ona wynikać po prostu z szeregu nieskutecznych czynności egzekucyjnych. W świetle tej uchwały samo niewydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki nie ma wpływu na odpowiedzialność członka zarządu i w rezultacie na wynik sprawy. Niemniej postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, z uwagi na brak majątku zobowiązanego jest dowodem przesądzającym o bezskuteczności egzekucji.

Zdaniem Sądu, w rozpoznanej sprawie organy wykazały istnienie przesłanki bezskuteczności egzekucji.

Zważyć należy, że na podstawie tytułów wykonawczych m.in. z dnia [...] maja 2014r. oraz z [...] października 2014r., obejmujących zaległości z tytułu wpłat na PFRON za miesiące od grudnia 2012r. do kwietnia 2014r., organ egzekucyjny prowadził egzekucję wobec Spółki. Wobec braku możliwości wyegzekwowania tych należności z majątku Spółki postanowieniem z [...] czerwca 2017r. sygn. [...] Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym G. w G. umorzył postępowania egzekucyjne z majątku Spółki prowadzone m.in. na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących przedmiotowe zaległości Spółki. Organ egzekucyjny stwierdził bowiem bezskuteczność egzekucji z majątku Spółki.

Dodać należy, że ww. postanowienie z [...] czerwca 2017r. sygn. [...] Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym G. w G. obejmowało również umorzenie postępowania egzekucyjnego wobec Spółki prowadzonego na wniosek Prezydenta Miasta G. oraz Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G.. W świetle tego postanowienia egzekucja okazała się bezskuteczna, a egzekucją objęte było świadczenie pieniężne w kwocie 2.308.433,09 zł.

Orzecznictwo i doktryna jasno wskazują, że postanowienie o umorzeniu egzekucji, czy to wydane przez komornika, czy przez organy egzekucji administracyjnej, a nadto postanowienia o umorzeniu postępowania upadłościowego, względnie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości, w pełni wyczerpują pojęcie bezskuteczności egzekucji (zob. szerzej np. wyrok NSA z 7 sierpnia 2016r., II FSK 1291/16 – dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl; CBOSA).

Zdaniem Sądu, materiały zgromadzone w sprawie oraz znajdujące się w aktach sprawy postanowienie organu egzekucyjnego – komornika sądowego o umorzeniu postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobec majątku Spółki, uprawniały organy do uznania, że w sprawie zachodzi przesłanka określona w art. 116 § 1 O.p., tj. egzekucja z majątku Spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna.

Reasumując tę część rozważań, wskazać należy, że w ocenie Sądu organy podatkowe oceniły materiał dowodowy co do zaistnienia podstawowej przesłanki odpowiedzialności – bezskuteczności egzekucji wobec Spółki zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1 i 2, art. 187 § 1 i art. 191 O.p.

W związku z podnoszoną w skardze okolicznością, że w okresie kiedy było prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec Spółki była ona właścicielem dwóch nieruchomości o wartości 8.000.000 zł oraz 4.000.000 zł, wskazać należy, że jak wynika z załączonych do skargi aktów notarialnych z [...] listopada 2016r. oraz z [...] października 2016r., na nieruchomościach tych ustanowione były hipoteki na bardzo wysokie kwoty na rzecz licznych wierzycieli. Tytułem przykładu na nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] ustanowiona była: hipoteka umowna łączna zwykła w kwocie 2.444.000 zł, umowna łączna kaucyjna do kwoty 200.000 zł oraz umowna kaucyjna do kwoty 270.000 zł na rzecz [...] z/s w W. Oddział w G.; sześć hipotek przymusowych (do kwot: 6.361,53 zł, 2.260,46 zł, 289.812,56 zł, 98.980,46 zł, 49.872,45 zł i 26,40 zł) na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G.; cztery hipoteki przymusowe (do kwot 164.475,62 zł, 150.933,20 zł, 131.613,10 zł i 87.270,40 zł) na rzecz Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego G.; trzy hipoteki umowne na rzecz osób fizycznych (do kwot: 153.000,00 zł; 284.000,00 zł i 591.000,00 zł); kilkadziesiąt hipotek przymusowych na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W.; dwie hipoteki przymusowe do kwoty 161.230,00 zł oraz do kwoty 38.776,30 zł na rzecz Gminy Miasta G., a także dwadzieścia cztery hipoteki przymusowe na rzecz Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego G. (k. 21-22 akt sądowych). Natomiast na drugiej nieruchomości - lokalu niemieszkalnym położonym w G.przy ul. [...] ustanowiona była: hipoteka umowna łączna zwykła w kwocie 2.444.000 zł i umowna łączna kaucyjna do kwoty 200.000 zł na rzecz [...] z/s w W. Oddział w G.; sześć hipotek przymusowych (do kwot: 6.361,53 zł, 2.260,46 zł, 289.812,56 zł, 98.980,46 zł, 49.872,45 zł i 26,40 zł) na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G.; piętnaście hipotek przymusowych na rzecz Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego G.; pięć hipotek przymusowych na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. (do kwoty: 946.935,77 zł, 296.059,83 zł, 88.567,02 zł, 31.003,65 zł i 156,60 zł); hipoteka umowna do kwoty 744.000 zł na rzecz osoby fizycznej; dziesięć hipotek przymusowych na rzecz Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego G.; dwie hipoteki przymusowe (do kwoty 116.720,74 zł oraz do kwoty 55.361,43 zł) na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej Nieruchomości przy [...] w G.; pięć hipotek przymusowych na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. (do kwot: 547.981,25 zł, 177.685,58 zł, 44.929,67 zł, 34.378,80 zł i 104,40 zł) oraz dwie hipoteki przymusowe na rzecz Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego G. (do kwot: 10.329,19 zł i 81.931,50 zł). Ponadto w akcie notarialnym z [...] października 2016r. zawarte są informacje o zaświadczeniu wydanym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. dnia [...]września 2016r., z którego między innymi wynika, że wysokość należności zabezpieczonych hipotecznie na nieruchomości w G.przy ul. [...] obejmuje należności z tytułu: ubezpieczenia społecznego za okres 05/2011-08/2011, 03/2014-07/2015 w kwocie należności głównych (składki) 964.652,75 zł i odsetki w kwocie 142.681,00 zł na dzień 28 września 2016r.; ubezpieczenia zdrowotnego za okres 05/2011-08/2011, 03/2014-07/2015 w kwocie należności głównych (składki) 311.596,72 zł i odsetki w kwocie 50.098 zł oraz FP i FGŚP za okres 05/2011-08/2011, 03/2014-07/2015 w kwocie należności głównych (składki) 85.632,17 zł i odsetki w kwocie 13.222,00 zł. A nadto o zaświadczeniu wydanym przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. w dniu [...] września 2016r., z którego m.in. wynika, że kwota do zapłaty z tytułu zaległości Spółki z odsetkami na dzień 3 października 2016r. objętych hipotekami na rzecz tego organu wpisanymi w księdze wieczystej dotyczącej tej nieruchomości stanowi łączną kwotę 2.134.225,12 zł. Stwierdzić zatem należy, że dokonane na wskazanych przez Skarżącą nieruchomościach zabezpieczenia hipoteczne niewątpliwie uniemożliwiały przeprowadzenie skutecznej egzekucji z tych nieruchomości na poczet należności z tytułu wpłat na PFRON.

Mając na względzie, że spełnione zostały obie pozytywne przesłanki warunkujące odpowiedzialność członka zarządu za zaległości podatkowe spółki kapitałowej do rozważenia przez Sąd pozostawała zatem kwestia, czy Skarżąca wykazała, iż wystąpiła którakolwiek z okoliczności uwalniająca Skarżącą od tej odpowiedzialności.

Zważyć w związku z tym należy, że aby członkowi zarządu spółki kapitałowej można było przypisać odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki powstałe w okresie pełnienia przez niego funkcji, spółka w okresie tym musi znajdować się w stanie uzasadniającym wystąpienie o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego. Wynika to z treści uchwały NSA z 10 sierpnia 2009r. II FPS 3/09 (ONSAiWSA 2009/6/103), w świetle której członek zarządu spółki kapitałowej może również po zakończeniu pełnienia tej funkcji uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe powstałe w tym czasie, jeżeli wykaże w postępowaniu podatkowym, że w okresie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu nie było podstaw do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub postępowania zapobiegającego upadłości (postępowanie układowe).

W każdym zatem przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości, gdyż tylko niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 O.p. Odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki ogłoszenia upadłości. W sytuacji gdy wystąpi podstawa do ogłoszenia upadłości, dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła taka okoliczność, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami (art. 21 ust. 1 i 2 P.u.n.). Zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie uwalnia członka zarządu od odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Członek zarządu nie poniesie odpowiedzialności przewidzianej w art. 116 § 1 O.p. również w sytuacji, gdy w okresie pełnienia funkcji przez członka zarządu przesłanki do ogłoszenia upadłości nie zachodziły, a sytuacja finansowa spółki pogorszyła się w późniejszym czasie.

Zważywszy, że przesłanki zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości (względnie wszczęcia postępowania układowego) nie zostały uregulowane przepisami ustaw podatkowych, w pełni uprawniona jest konstatacja, że w celu ustalenia okoliczności nakładających na zarząd obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości należy odwołać się do przepisów ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze (P.u.n.).

Stosownie zatem do art. 10 P.u.n. (w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016r.), upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Zgodnie z art. 11 ust. 1 i 2 P.u.n. dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje. Wykładnia powyższych przepisów wskazuje, że dla stwierdzenia niewypłacalności dłużnika wystarczające jest ziszczenie się tylko jednej z dwóch enumeratywnie wymienionych w nich podstaw (zaprzestanie wykonywania wymagalnych zobowiązań lub gdy zobowiązania przekroczą wartości majątku).

Dodać należy, że dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia jest przyczyna niewykonywania zobowiązań. Niewypłacalność istnieje nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn. W orzecznictwie podnosi się również, że w art. 11 ust. 1 P.u.n. ustawodawca nie powiązał stanu niewypłacalności ze stanem majątku dłużnika, ale z jego zachowaniem, a konkretnie zaniechaniem - zaprzestaniem płacenia długów (zob. wyroki NSA: z 10 kwietnia 2015r., II FSK 853/13 oraz z 11 kwietnia 2014r., I FSK 656/13, CBOSA).

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala uznać za słuszne stanowisko organów, że w odniesieniu do Spółki zachodziła przesłanka do zgłoszenia wniosku o upadłość wskazana w art. 11 ust. 1 P.u.n. już w 2012r. Spółka bowiem już od stycznia 2012r. miała trudności w regulowaniu swoich wymagalnych zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON. Spółka nie uregulowała należności z tytułu wpłat na PFRON za miesiące od grudnia 2011r. do marca 2012r. oraz od lipca 2012r. do kwietnia 2014r. Ponadto Spółka nie regulowała też swoich zobowiązań podatkowych, co potwierdzają liczne tytuły wykonawcze wystawione przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G., w tym dwa tytuły wykonawcze wystawione w 2012r., na podstawie których egzekucję wszczęto [...] i [...] września 2012r. co wynika m.in. z odpisu pełnego KRS (str. 16-18 tego odpisu).

Zatem w trakcie 2012r. w Spółce niewątpliwie narastały trudności w regulowaniu zobowiązań. W kolejnych miesiącach 2012r. stan zadłużenia Spółki pogłębiał się. Zatem w odniesieniu do Spółki już w 2012r. zachodziła przesłanka do zgłoszenia wniosku o upadłość wskazana w art. 11 ust. 1 P.u.n., przejawiająca się nieregulowaniem wymagalnych zobowiązań poprzez generowanie zaległości wobec PFRON począwszy od stycznia 2012r. (wówczas upływał termin płatności wpłaty na PFRON za grudzień 2011r.) poprzez kolejne miesiące od lutego do kwietnia 2012r. (kiedy upływały terminy płatności wpłat na PFRON za okresy rozliczeniowe od stycznia do marca 2012r.) oraz kumulowaniem się zaległości wobec organu podatkowego z tytułu podatków. Wielość tych zobowiązań oraz czas ich powstania wskazują, że zwłoka w spłacie zobowiązań nie miała charakteru krótkotrwałego i przejściowego. Najstarsze niewykonane przez Spółkę zobowiązania sięgają grudnia 2011r., można przy tym zaobserwować, że Spółka zaprzestała regulowania wymagalnych zobowiązań w sposób trwały - o czym bezsprzecznie świadczą kolejne, narastające z miesiąca na miesiąc niewykonane zobowiązania publicznoprawne (w tym z tytułu wpłat na PFRON za kolejne miesiące od lipca 2012r. aż do kwietnia 2014r.). Stan niewypłacalności Spółki utrzymywał się nieustannie od 2012r. przez cały dalszy okres pełnienia przez Skarżącą funkcji członka zarządu Spółki.

Zaprzestanie regulowania przez Spółkę wymagalnych zobowiązań miało zatem niewątpliwie charakter trwały. W związku z nieuregulowaniem wymagalnych zobowiązań już w 2012r. zachodziła przesłanka niewypłacalności, o której mowa w art. 11 ust. 1 P.u.n. i nie ma tu znaczenia, czy nie były regulowane wszystkie czy poszczególne zobowiązania, ani czy Spółka w tym czasie dysponowała majątkiem na pokrycie zaległych zobowiązań. Taka konkluzja znajduje uzasadnienie w brzmieniu art. 11 ust. 1 P.u.n., zgodnie z którym dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

Wskazać jedynie należy, że w ocenie Sądu, organ wskazując czas właściwy na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości błędnie wiąże tę okoliczność wyłącznie z powstaniem pierwszej zaległości z tytułu wpłat na PFRON. Przepis art. 11 ust. 1 P.u.n. mówi bowiem o niewykonywaniu zobowiązań, a nie zobowiązania. Tym samym, aby w ogóle rozważać zaistnienie przesłanki z tego przepisu nieuregulowane muszą być zobowiązania przynajmniej za dwa okresy rozliczeniowe. Przy czym w rozpoznanej sprawie kwestia dokładnego wskazania momentu, w którym należało złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości nie ma istotnego znaczenia, gdyż niewątpliwie przynajmniej w pierwszej połowie 2012r. Spółka zalegała z płatnościami w stosunku do PFRON za cztery okresy rozliczeniowe (tj. za okresy od grudnia 2011r. do marca 2012r.). Dodać można, że prawdopodobnie już na początku 2012r. Spółka zalegała również z wpłatami do Urzędu Skarbowego z tytułu należności podatkowych (biorąc pod uwagę wpisy w KRS o wszczętych w 2012r. postępowaniach egzekucyjnych przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G.), jak też zalegała z wpłatami na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za okresy od maja do sierpnia 2011r. (biorąc pod uwagę treść wyżej opisanego aktu notarialnego z [...] października 2016r. załączonego do skargi, z którego to dokumentu Sąd na rozprawie przeprowadził dowód uzupełniający na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm.; Dalej: "P.p.s.a."), co uzasadniłoby przyjęcie jako prawidłowej daty wskazanej przez organy, ale ponieważ organy nie wskazały w decyzji okresów rozliczeniowych, których dotyczyły inne zaległości/zadłużenie Spółki i nie zebrały w tym zakresie wystarczającego materiału dowodowego, ustalając "czas właściwy" oprzeć się można było jedynie na informacjach o zaległościach we wpłatach na PFRON. W tym zakresie Sąd dostrzega braki w uzasadnieniu decyzji i zebranym materiale dowodowym. Jak już jednak wskazano, kwestia dokładnego wskazania momentu, w którym należało złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości nie ma istotnego znaczenia w niniejszej sprawie, ponieważ nie budzi wątpliwości, że już w pierwszej połowie 2012r. istniała przesłanka ogłoszenia upadłości przewidziana w art. 11 ust. 1 P.u.n., chociażby z uwagi na samo nieregulowanie wpłat na PFRON, a ponadto wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki w ogóle nie został złożony. Jak podkreśla się w orzecznictwie określenie "właściwego czasu" w jakim powinno było nastąpić zgłoszenie wniosku o upadłość Spółki miałoby znaczenie w sytuacji, gdyby wniosek taki został złożony, a organ zarzucał Skarżącej, że zgłoszenie upadłości nie nastąpiło we właściwym czasie (zob. wyroki NSA: z 23 sierpnia 2012r. II FSK 93/11; z 10 stycznia 2019r. I FSK 143/17; CBOSA).

Tak więc w okresie, w którym Skarżąca pełniła funkcję członka zarządu zaistniała przesłanka do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki.

Poza sporem pozostaje fakt, że Skarżąca nie zgłosiła wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że taki wniosek w ogóle nie został złożony (zob. odpis pełny KRS).

W ocenie Sądu prawidłowe jest też stanowisko organów, że Skarżąca nie wykazała braku winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość Spółki.

Podkreślenia wymaga, że brak winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość może być odnoszony jedynie do wyjątkowych sytuacji, w których członek zarządu nie ma wiedzy co do rzeczywistej sytuacji w zakresie płacenia zobowiązań przez spółkę z uzasadnionych (obiektywnie) przyczyn i przy dołożeniu należytej staranności nie może tej wiedzy uzyskać albo podjąć stosownych działań (por. wyrok SN z 10 lutego 2011r., II UK 265/10). Zatem członek zarządu spółki kapitałowej, aby uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe tej spółki powinien udowodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że uchybienie określonemu obowiązkowi było od niego niezależne. Nie wystarczy bowiem subiektywne poczucie braku winy. O braku winy można mówić, gdy członek zarządu nie miał żadnych możliwości prowadzenia spraw spółki, a brak ten wynikał z przyczyn całkowicie od niego niezależnych.

Taką okolicznością wyłączającą winę może być przykładowo długotrwała obłożna choroba uniemożliwiająca złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, czy też brak faktycznego dostępu do dokumentacji finansowej spółki z niezależnych przyczyn np. z powodu długotrwałego pozbawienia wolności (zob. wyrok NSA z 15 września 2016r., II FSK 2179/14; wyrok WSA w Warszawie z 23 stycznia 2018r., III SA/Wa 999/17; wyrok WSA w Gliwicach z 3 lipca 2012r., III SA/Gl 332/12, CBOSA). Na to, że w przypadku wskazywania przez członka zarządu spółki na istnienie przesłanek egzoneracyjnych określonych w art. 116 § 1 O.p. nie może się on powoływać na nieznajomość stanu jej finansów jako przyczynę niezgłoszenia wniosku o upadłość lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego upadłości, wielokrotnie już zwracał uwagę Naczelny Sąd Administracyjny. Wskazywał, że obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości ciąży na każdym członku zarządu, niezależnie od charakteru wewnętrznych stosunków w zarządzie i ewentualnych konfliktów pomiędzy jego członkami (por. wyroki NSA z: 20 kwietnia 2018r., II FSK 1182/16; 20 grudnia 2017r., II FSK 3339/15; 12 października 2017r., II FSK 2559/15; 29 sierpnia 2017r., I FSK 2249/15; 17 lutego 2015r., I FSK 1915/13; 26 listopada 2010r., II FSK 1667/09; CBOSA). W wyroku z 29 czerwca 2017r., sygn. I FSK 2022/15 NSA stwierdził natomiast, że dla wykazania przesłanki egzoneracyjnej, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p. nie wystarczy też subiektywne poczucie braku winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość. Brak takiej winy jest kategorią obiektywną i można się na niego powoływać jedynie w sytuacji, gdy członek zarządu nie miał żadnych możliwości prowadzenia spraw spółki, a brak tych możliwości wynikał z przyczyn od niego całkowicie niezależnych (np. obłożna choroba). Podobny pogląd wyraził również Sąd Najwyższy w wyroku z 8 lipca 2015r. II UK 6/15 (publ. LEX nr 1771523).

Jak już wskazano powyżej przesłanka do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki zaistniała już w 2012r. Według Sądu organy prawidłowo przyjęły, że Skarżąca nie wykazała, aby wystąpiły przeszkody uniemożliwiające jej złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki.

W rozpoznanej sprawie Skarżąca twierdzi, że nie ponosi winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości (wszczęcie postępowania układowego), gdyż nie pełniła faktycznie funkcji członka zarządu Spółki, albowiem Skarżąca ustanowiła prokurentów, którzy faktycznie zajmowali się sprawami Spółki. Ponadto Skarżąca twierdzi, że nie ponosi winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości (wszczęcie postępowania układowego), z uwagi na jej chorobę psychiczną.

Zważyć w związku z tym należy, że zgodnie z brzmieniem art. 116 O.p. odpowiedzialność podatkowa członka zarządu jest uzależniona od kryterium formalnego, jakim jest pełnienie funkcji członka zarządu. Nie jest ona uzależniona w żaden sposób od zakresu (rodzaju) faktycznie wykonywanych przez niego czynności. Obowiązkiem zatem Skarżącej jako członka zarządu w organie zarządzającym Spółki było monitorowanie zadłużenia Spółki pozwalające na zgłoszenie w odpowiednim czasie wniosku o upadłość lub wszczęcie postępowania układowego. Za brak podjęcia przez członka zarządu odpowiednich środków przeciwdziałających złej sytuacji finansowej Spółki, Skarb Państwa nie może ponosić negatywnych konsekwencji. Zaniechanie podjęcia odpowiednich działań wynikających z istoty pełnionej funkcji zarządczej nie może prowadzić do zwolnienia z odpowiedzialności opartej o art. 116 O.p. W związku z powyższym wskazywana przez Skarżącą okoliczność, że faktycznie nie zajmowała się sprawami Spółki nie może stanowić przesłanki uwalniającej ją od solidarnej odpowiedzialności za zaległość z tytułu wpłat na PFRON.

To czy członek zarządu miał świadomość i posiadał stosowną wiedzę na temat finansów spółki nie ma znaczenia dla jego odpowiedzialności za zaległości podatkowe, bowiem rolą członka zarządu jest monitorowanie stanu finansowego spółki, nawet jeżeli pozornie kondycja spółki nie jest zagrożona. Skoro przesłanki do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki zaistniały już w 2012r., a Skarżąca była jedynym członkiem zarządu, to winna znać sytuację finansową Spółki.

Okoliczność, że Skarżąca powierzyła prowadzenie spraw Spółki osobom trzecim, tj. prokurentom ustanowionym przez Skarżącą (działającą jako członek zarządu Spółki) nie wpływa na to, że to Skarżąca jako członek zarządu powinna mieć wiedzę co do zobowiązań i długów Spółki, w tym z tytułu wpłat na PFRON oraz należności podatkowych. Powierzenie przez członka zarządu prowadzenia spraw Spółki prokurentom nie zwalnia członka zarządu z odpowiedzialności. Zauważyć należy, że jak wynika z dokumentów przedłożonych przez Skarżącą w toku postępowania przed organami, Skarżąca pierwszej prokury udzieliła już [...] października 2002r. C.G. (odwołała tę prokurę natomiast [...] maja 2015r.). Prokurentowi temu udzieliła m.in. pełnomocnictwa w dniu [...] września 2014r. (k. 82 akt administracyjnych). Kolejnej prokury udzieliła A.Z., która to prokura została wpisana w KRS w dniu [...] stycznia 2007r. (odwołała tę prokurę natomiast [...] czerwca 2015r.). Prokurentowi temu również udzielała pełnomocnictw (k. 81 akt administracyjnych). Ponadto według odpisu pełnego KRS, w okresie, w którym Skarżąca pełniła jednoosobowo funkcję zarządu Spółki, wpisy dot. ustanowienia oraz odwołania prokury (rubryki dot. wprowadzenia oraz wykreślenia z rejestru) były dokonywane w następujących datach: [...] grudnia 2002r .,[...] stycznia 2003r., [...] czerwca 2003r., [...] maja 2004r., [...] stycznia 2007r. oraz [...] kwietnia 2011r. (str. 1-4; 11-12 odpisu pełnego KRS).

Podkreślenia wymaga, że członek zarządu, chcąc uniknąć odpowiedzialności z powołaniem się na brak swojej winy, powinien wykazać takie okoliczności, które przy dochowaniu należytej staranności o interesy spółki, realnie uniemożliwiły mu wpływ na kondycję firmy. Okoliczności takich Skarżąca nie wykazała w postępowaniu administracyjnym i nie wskazała na nie również w skardze. Dla porządku jedynie należy dodać, że podjęcie decyzji dotyczącej pełnienia funkcji prezesa zarządu jest całkowicie dobrowolne i wiąże się z koniecznością podejmowania aktów należytej staranności w ocenie sytuacji finansowej podmiotu. Niewątpliwie też objęcie funkcji członka zarządu wymaga od osoby podejmującej się pełnienia takiej funkcji wyższej niż przeciętna staranności i wiedzy o wiążących się z tym prawach i obowiązkach natury prywatno- i publicznoprawnej.

Do podważenia prawidłowości ustalenia, że Skarżąca nie wykazała, iż niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jej winy (art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p.) nie dawały także podstaw zarzuty, że przyczyna niepodjęcia takich działań wynikała ze zdiagnozowanej u niej [...].

Skarżąca – co było bezsporne – posiadała i posiada pełną zdolność do czynności prawnych. Oznacza to, że Skarżąca była i jest w stanie kierować swym postępowaniem, a dokonane przez nią czynności prawne są ważne. Jak wynika z przedłożonej przez Skarżącą uzupełniającej opinii [...] z dnia [...] października 2016r. (opinii "zasadniczej" Skarżąca nie przedłożyła tylko uzupełniającą), celem przeprowadzonego badania Skarżącej było udzielenie odpowiedzi na pytanie: jaki jest aktualny jej stan zdrowia [...] i czy może ona brać udział aktualnie jak i w przyszłości w czynnościach postępowania przygotowawczego. Z opinii tej wynika, że Skarżąca nie miała zniesionej [...]. Biegli stwierdzili zgodnie, że Skarżąca nie jest [...]. W tej uzupełniającej opinii biegli powołali się na dokumentację medyczną, z której wynikało, że Skarżąca korzystała od 2002r. z [...] w warunkach ambulatoryjnych (nie korzystała z leczenia szpitalnego), a problemy w relacjach społecznych oraz zawodowych były okresowe. Zatem stan [...] działania był co najwyżej okresowy i w dłuższej perspektywie nie uniemożliwiał prowadzenia spraw Spółki. Wiedziała o tym również sama Skarżąca skoro dobrowolnie pełniła funkcję prezesa zarządu Spółki, świadomie powołując w trakcie pełnienia tej funkcji kolejnych prokurentów i udzielając im pełnomocnictw. Ponadto, jak podnosiły organy choroba ta nie stała na przeszkodzie pełnieniu przez Skarżącą funkcji prezesa zarządu w C.sp. z o.o. z/s w G. (od [...] października 2002r. do co najmniej [...] września 2014r. /daty wydania decyzji przez Naczelnika US o odpowiedzialności Skarżącej za zaległości podatkowe solidarnie z C.sp. z o.o.). Sądowi okoliczność ta znana jest także z urzędu, jak też fakt, iż Skarżąca pełniła jednocześnie również funkcję członka zarządu w S.sp. z o.o. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2018r., II FSK 2949/16; CBOSA). Skarżąca nie widziała przeszkód do pełnienia funkcji prezesa zarządu Spółki wynikających ze swojego stanu zdrowia, natomiast już skutki tej działalności przeszkód takich w jej ocenie doznawały.

W świetle przyjętych ustaleń [...], na którą cierpiała Skarżąca nie usprawiedliwiała braku winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. Każda choroba, także [...], może spowodować wyłączenie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki, jednak wyłącznie to musi wynikać z dowodów przedłożonych przez stronę. W przypadku [...] jest to opinia [...]stwierdzająca, że osoba pełniąca obowiązki członka zarządu jest w stanie [...], tj. znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Nie wyłącza przewidzianej w art. 116 § 1 O.p. odpowiedzialność podatkowej członków zarządu spółki kapitałowej za zaległości podatkowe tej spółki ustalenie, że sprawca działał w stanie tzw. zmniejszonej odpowiedzialności (analogicznie Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku z 10 października 2018r., II FSK 2949/16, jak też w wyroku z 28 maja 2015r., sygn. akt II FSK 1386/14 oraz WSA w Białymstoku z 5 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Bk 42/14; CBOSA).

Tak więc [...], na którą cierpiała i cierpi Skarżąca nie usprawiedliwia jej braku winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. Skarżąca w badanym okresie posiadała pełną zdolność do czynności prawnych i świadomie pełniła funkcję prezesa zarządu Spółki. Ponadto sporządzona przez biegłych uzupełniająca opinia [...] nie zmienia i nie może zmienić oceny świadomości działań Skarżącej ani ważności dokonanych czynności, a rozstrzygnięcie w kwestii dotyczącej zdolności do czynności prawnych nie jest i nie może być przedmiotem postępowania administracyjnego. Rozstrzygnięcie w zakresie wynikającym z przepisów prawa cywilnego lub karnego, związane z przepisami ustawy o ochronie zdrowia [...], wydane zostać może tylko przez niezawisły sąd.

Jak już wskazano [...] może spowodować wyłączenie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki, jednakże wyłącznie to musi wynikać z dowodów przedłożonych przez stronę. Takim dowodem jest opinia [...]stwierdzająca, że osoba pełniąca obowiązki członka zarządu jest w [...]i. Zatem inna – niż opinia [...]– dokumentacja medyczna nie może stanowić w postępowaniu administracyjnym (podatkowym) dowodu we wskazanym zakresie. Tym samym dowodu takiego nie mogą stanowić zeznania świadków. Z kolei kwestie dotyczące zdolności do czynności prawnych nie są i nie mogą być przedmiotem postępowania administracyjnego. W związku z tym za bezzasadny należało uznać zarzut niepowołania przez organy [...]na okoliczność ustalenia czy stan zdrowia [...] Skarżącej miał wpływ na dokonanie przez nią oceny czy sytuacja finansowa Spółki uzasadniała złożenie wniosku o upadłość. Oczywiście organy mają obowiązek dopuścić dowody na okoliczności związane z istotą sprawy i je ocenić. Jednak przeprowadzenie dowodów w zakresie jak wyżej przekracza te kompetencje. Podkreślenia przy tym wymaga, że organ dokonał oceny dowodów przedłożonych przez Skarżącą, w tym dowodu w postaci uzupełniającej opinii [...]. Ocenę tę zdaniem Sądu uznać należy za prawidłową. Z uwagi na argumentację Skarżącej, wskazać też można, że wobec nieregulowania należności na rzecz PEFRON, jak też na rzecz m.in. organu podatkowego, w odniesieniu do Spółki zaistniała przesłanka zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, o której mowa w art. 11 ust. 1 P.u.n. A tym samym nie istniała potrzeba badania sytuacji finansowej Spółki, tj. czy jej zobowiązania przekraczają wartość jej majątku (art. 11 ust. 2 P.u.n.). Ustalenie natomiast czy Spółka reguluje swoje wymagalne zobowiązania wobec PFRON nie wymagało skomplikowanych zabiegów ze strony członka zarządu Spółki. Ponadto skoro Skarżąca jako członek zarządu Spółki powołała prokurentów i udzieliła im pełnomocnictw, to mogła im też zlecić dokonanie ustaleń w tym zakresie.

Należy w związku z powyższym przyjąć, że Skarżąca nie wykazała wystąpienia przesłanki przewidzianej w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p. Nie sposób też uznać za spełnioną przesłanki, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p. Skarżąca nie wykazała bowiem, że niezgłoszenie wniosku o upadłość nastąpiło bez jej winy. Zdaniem Sądu, w okolicznościach rozpoznanej sprawy jest jasne, że będąc uprawnioną do samodzielnej reprezentacji Spółki Skarżąca powinna była wniosek taki złożyć w okresie kiedy pełniła funkcję członka zarządu Spółki. Przesłanki do złożenia takiego wniosku zaistniały już w 2012r. już bowiem wówczas Spółka w sposób trwały nie regulowała wymagalnych zobowiązań, w tym z tytułu wpłat na PFRON, jak też podatkowych. Stan niewypłacalności Spółki utrzymywał się nieustannie od 2012r. przez cały dalszy okres pełnienia przez Skarżącą funkcji członka zarządu Spółki.

Podkreślenia wymaga, że przepisy art. 116 O.p. nie uzależniają odpowiedzialności członków zarządu od stanu ich wiedzy czy woli, a więc od tego, czy prawidłowo wykonywali swoje obowiązki, czy znali stan finansów spółki (do czego są zobowiązani) [zob. wyrok NSA z 15 maja 2015r., II FSK 921/13, CBOSA]. Odpowiedzialność członka zarządu oparta jest na kryteriach obiektywnych, a zwolnienie od odpowiedzialności możliwe jest jedynie w przypadku wykazania jednej z przesłanek egzoneracyjnych, wymienionych w tym przepisie. W ocenie Sądu Skarżąca nie zdołała wykazać, że nie ponosi winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. Wewnętrzne układy panujące w tej akurat Spółce, na które Skarżąca się godziła, pozostają bez wpływu na ocenę jej odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki. Nieznajomość kondycji finansowej Spółki, nieinteresowanie się tą kwestią (Skarżąca opisuje swoją rolę w spółce jako figuranta, a nie prezesa zarządu), trzeba rozpatrywać jako zaniechanie obowiązków członka zarządu, które należy uznać za zawinione. Skarżąca ponosząc odpowiedzialność za zaległości podatkowe Spółki obarczona jest w istocie konsekwencjami wynikającymi z nienależytego sprawowania funkcji, na którą się zdecydowała. Ponadto odpowiedzialność Skarżącej jako prezesa zarządu Spółki jest niezależna od tego, czy zadłużenie Spółki jest zawinione przez zarząd, czy też powstało z przyczyn leżących po stronie innych organów Spółki lub z przyczyn obiektywnych. Świadome i dobrowolne oddanie faktycznego zarządzania Spółką osobom spoza zarządu – prokurentom, nie zwalniało prezesa zarządu Spółki ani z jego obowiązków wynikających z pełnienia funkcji w tym organie, ani z odpowiedzialności za jej długi. Skarżąca godząc się na powołanie w skład zarządu Spółki godziła się jednocześnie na wszelkie związane z tym prawa i obowiązki, również na przyjęcie obowiązku prowadzenia spraw Spółki i związaną z tym odpowiedzialność wobec Spółki, wspólników, podmiotów trzecich, jak również Skarbu Państwa. Przyjęcie funkcji prezesa jednoosobowego zarządu zobowiązywało do dołożenia należytej staranności w wykonywaniu, wynikających z powszechnie obowiązujących przepisów prawa, obowiązków związanych z tą funkcją.

Skarżąca nie wykazała również, aby zaistniała przesłanka egzoneracyjna przewidziana w art. 116 § 1 pkt 2 O.p. Skarżąca nie wskazała bowiem mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych Spółki w znacznej części. Wskazanie mienia możliwe jest także po stwierdzeniu bezskuteczności egzekucji. Istotne jest, żeby mienie to faktycznie istniało, nadawało się do egzekucji i przedstawiało realną wartość finansową (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2015r., I FSK 366/14, LEX nr 1772796). Nie ulega wątpliwości, że uwolnienie się od omawianej odpowiedzialności poprzez wskazanie mienia, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości spółki w znacznej części, wymaga wskazania mienia, z którego egzekucja jest faktycznie możliwa, a egzekucja ta musi być realna do przeprowadzenia i skutkująca zaspokojeniem wierzyciela. Tylko realnie istniejące mienie wskazane wraz z jego usytuowaniem, istniejące w momencie, w którym toczy się postępowanie dotyczące przeniesienia odpowiedzialności, wypełnia przesłankę zwalniającą członka zarządu od odpowiedzialności z art. 116 § 1 pkt 2 O.p. (por. np. wyrok NSA z 19 października 2017r., II FSK 2632/15, wraz z powołanym tam orzecznictwem - CBOSA). Określenie "zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części" oznacza, że można przewidzieć z dużą dozą pewności, iż egzekucja będzie skuteczna i doprowadzi do wyegzekwowania należności, a ich wysokość będzie miała wartość stanowiącą znaczny (duży) odsetek, porównując ją z wysokością zaległości spółki (wyrok NSA z 16 maja 2017r., I FSK 654/15, LEX nr 2315164).

W niniejszej sprawie Skarżąca nie wskazała żadnego majątku Spółki, z którego można byłoby zaspokoić jej zaległości z tytułu wpłat na PFRON za okresy rozliczeniowe od grudnia 2012r. do kwietnia 2014r. Za wskazanie takiego majątku nie można uznać podnoszonej przez Skarżącą okoliczności posiadania przez Spółkę dwóch ww. nieruchomości. Jak już wskazano powyżej z uwagi na dokonanie na tych nieruchomościach zabezpieczeń hipotecznych na bardzo wysokie kwoty na poczet innych wierzycieli nie było możliwe skuteczne prowadzenie z tych nieruchomości egzekucji należności PFRON. Ponadto, co najistotniejsze w momencie prowadzenia przez organy administracyjne postępowania wobec Skarżącej wskazane przez nią nieruchomości nie były już własnością Spółki, co jednoznacznie wynika z dołączonych do skargi aktów notarialnych.

Wobec tego prawidłowo organy uznały, że również przesłanka egzoneracyjna, wynikająca z art. 116 § 1 pkt 2 O.p. nie została spełniona.

Z powyższego wynika, że wszystkie przesłanki odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania Spółki zostały spełnione, przy jednoczesnym braku okoliczności egzoneracyjnych, zatem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Tym samym za bezzasadne należało uznać zarzuty naruszenia przepisów art. 116 O.p. Całkowicie niezasadny był też zarzut naruszenia art. 116a O.p. Przepis ten w ogóle nie miał w niniejszej sprawie zastosowania. Kwestie odpowiedzialności członka zarządu spółki akcyjnej, w tym byłego członka tej spółki, regulują przepisy art. 116 O.p.

W związku z argumentacją zawartą w skardze podkreślenia wymaga, że jak już wskazano Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd prawny, iż ciężar dowodu co do wykazania istnienia przesłanek negatywnych odpowiedzialności członka zarządu – spoczywa na osobie trzeciej, pragnącej uwolnić się od tej odpowiedzialności. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 stycznia 2007r. (I FSK 398/06) z wykładni gramatycznej art. 116 O.p. wynika, iż ciężar udowodnienia przesłanek pozytywnych spoczywa na organach, a ciężar dowodu wykazania przesłanek uwalniających od odpowiedzialności członka zarządu spoczywa na tej właśnie stronie postępowania. Z kolei w wyroku z 20 sierpnia 2008r. (I FSK 709/07) NSA wskazał, że udowodnienie okoliczności egzoneracyjnych określonych w art. 116 § 1 O.p. obciąża osoby, których dotyczy odpowiedzialność. W przeciwnym razie wymagane byłoby udowodnienie przez organ okoliczności negatywnych, jak "niewykazanie" lub "niewskazanie", dowód winien zaś dotyczyć okoliczności pozytywnych. Do orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu spółki kapitałowej organ jest obowiązany wykazać zatem jedynie okoliczność pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie upływu terminu płatności zobowiązań, które przerodziło się w dochodzoną zaległość spółki oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce. W kwestii ciężaru dowodu przesłanek negatywnych odpowiedzialności członka zarządu warto przywołać też wyrok NSA z 7 lipca 2009r., II FSK 372/08, w uzasadnieniu którego wskazano, że "(...) konstrukcja art. 116 § 1 O.p., której cechą charakterystyczną jest to, że najpierw określa przesłanki pozytywne przeniesienia odpowiedzialności, a następnie w punkcie pierwszym i drugim cytowanego paragrafu, wylicza przesłanki negatywne, wyliczenie to poprzedzając zwrotem "a członek zarządu:" "nie wykazał, że" (punkt pierwszy) oraz "nie wskazuje" (punkt drugi), determinuje ocenę, że ciężar dowodu istnienia negatywnych przesłanek przeniesienia odpowiedzialności obciąża zainteresowanego członka zarządu. Zwrot "a członek zarządu nie wykazał" lub "nie wskazuje" wyklucza możliwość rozumienia tego przepisu w ten sposób, że to organ podatkowy ma "wykazać" istnienie przesłanki negatywnej lub "wskazać" na istnienie tej przesłanki, gdyż byłaby to wykładnia pozostająca w wyraźnej sprzeczności z gramatycznym brzmieniem przepisu i prowadząca do odwrócenia jego znaczenia. Obciążenie członków zarządu obowiązkiem wykazania przesłanek negatywnych przeniesienia na nich odpowiedzialności za zaległości zarządzanych przez nich podmiotów nie pozostaje w sprzeczności z zasadami ogólnymi postępowania podatkowego, a w szczególności z określoną w art. 122 O.p. zasadą prawdy obiektywnej, w myśl której w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Nie jest także sprzeczne z art. 187 § 1 O.p., w myśl którego organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Cytowane przepisy określają zasadę i dotyczą wszystkich tych postępowań, w których ciężar dowodzenia wszystkich okoliczności istotnych dla ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia podatkowego leży po stronie organów podatkowych. Przepis art. 116 § 1 O.p. określa wyjątek od tej zasady i jest przepisem szczególnym. Odmienne rozłożenie ciężaru dowodu w tym szczególnym postępowaniu, jakim jest postępowanie w przedmiocie przeniesienia odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki na osoby trzecie poza wyraźnym uzasadnieniem normatywnym, na co wskazano wcześniej, ma także oczywiste uzasadnienie celowościowe. (...) Skoro jedną z przesłanek negatywnych przeniesienia odpowiedzialności jest wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja jest możliwa, niepodobieństwem jest przypisywanie tego obowiązku organowi podatkowemu, ponieważ gdyby organ ten miał wiedzę o istnieniu takiego mienia, nie mógłby stwierdzić, że egzekucja wobec spółki jest bezskuteczna, lecz miałby obowiązek prowadzenia egzekucji także z takiego mienia; w konsekwencji nie byłaby spełniona jedna z przesłanek pozytywnych odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółki".

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stwierdza, że nie zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego. Nie można uznać, że organy nie podjęły niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Uznać należy, że organy prawidłowo i zgodnie z normami wynikającymi z art. 187 § 1 i art. 191 O.p. zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy. W ocenie Sądu dokonana przez organy w niniejszej sprawie ocena dowodów nie nosi cech dowolności. Wnioski, które wywiodły organy uznać należy za logiczne, spójne i zgodne z doświadczeniem życiowym. Organy przeprowadziły postępowanie w sposób wyczerpujący. Uzyskane w ten sposób dowody poddały wnikliwej i poprawnej ocenie. Rozumowanie organów uwzględnia podstawowe reguły postępowania administracyjnego, a przy tym pozostaje w zgodzie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Organy poddały bowiem swej ocenie wszystkie uzyskane dowody, w tym przedłożone przez Skarżącą, które wnikliwie oceniły w kontekście prawidłowo przywołanego stanu faktycznego, a wysnutym wnioskom nie sposób zarzucić dowolności.

W świetle powyższego uznać należy, że organy dysponowały materiałem dowodowym zezwalającym na dokonanie ustaleń w zakresie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności Skarżącej za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON, materiał ten był wystarczający i został oceniony prawidłowo. Fakt, że organy dokonały na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ocen odmiennych od tych, które prezentuje Skarżąca, nie świadczy o dowolnej ocenie materiału dowodowego. W tym zakresie Sąd wskazuje, że przedmiotem oceny organów jest całokształt okoliczności faktycznych, które we wzajemnym powiązaniu dają podstawę do wyciągnięcia konkretnych wniosków. Podkreślenia wymaga, że argumentacja Skarżącej i dokumenty przedłożone przez nią w toku postępowania prowadzonego wobec niej, zostały przeanalizowane pod kątem przesłanek odpowiedzialności na gruncie mających w niej zastosowanie przepisów prawa.

Za niezasadne należy również uznać podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 197 O.p. poprzez niepowołanie biegłego celem ustalenia kiedy w Spółce wystąpił stan niewypłacalności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest już stanowisko, że ustalenie okoliczności faktycznej, kiedy w spółce wystąpił stan niewypłacalności, należy do ustaleń, które samodzielnie powinny przeprowadzić organy i nie wymaga to wiadomości specjalnych. Organy mogą samodzielnie, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ocenić, który moment był właściwym dla zgłoszenia przez członka zarządu wniosku o upadłość lub wszczęcie postępowania układowego spółki (zob. np. wyrok NSA z 14 stycznia 2016r., II FSK 3063/13 i przywołane tam orzecznictwo - CBOSA). Jak już podkreślono wobec nieregulowania należności na rzecz PEFRON, jak też na rzecz m.in. organu podatkowego, w odniesieniu do Spółki zaistniała przesłanka zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, o której mowa w art. 11 ust. 1 P.u.n. A tym samym nie istniała potrzeba badania sytuacji finansowej Spółki, tj. czy jej zobowiązania przekraczają wartość jej majątku (art. 11 ust. 2 P.u.n.). Ustalenie natomiast czy Spółka reguluje swoje wymagalne zobowiązania wobec PFRON nie wymagało przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego.

Konkludując, w ocenie Sądu, organ wydał zaskarżoną decyzję w wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego, które pozwoliło na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, którego ocena jest prawidłowa. Wyniki postępowania dowodowego przeprowadzone przez organ znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Organy wykazały zaistnienie przesłanek niezbędnych do orzeczenia odpowiedzialności Skarżącej za zaległości Spółki. Skarżąca natomiast nie wykazała przesłanek uwalniających ją od tej odpowiedzialności, tj.: mienia Spółki umożliwiającego zaspokojenie zaległości w znacznej części, ewentualnie złożenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub postępowania układowego albo braku winy w niepodjęciu działań w tym kierunku. Tym samym za niezasadne należało uznać zarzuty podniesione w skardze. Zauważenia jednocześnie wymaga, że w sprawie nie miały zastosowania przepisy K.p.a., lecz na mocy art. 49 ustawy o rehabilitacji odpowiednie zastosowanie miały przepisy Ordynacji podatkowej.

W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę w całości na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm.).