Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 616/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Halina Emilia Święcicka Sędziowie : Asesor Małgorzata Grzelak WSA Piotr Borowiecki (spr.) Protokolant: Paweł Muszyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2005 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy refundacji kosztów zaopatrzenia w środki pomocnicze oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Nr [...] z dnia [...] stycznia 2005 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia – działając na podstawie przepisu art. 110 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 210, poz. 2135) – po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez skarżącego J. N. od decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2004 r. w sprawie odmowy refundacji kosztów zaopatrzenia we wkłucia do osobistej pompy insulinowej – utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Z akt sprawy wynika, iż pismem z dnia [...] października 2004 r. skarżący J. N. zwrócił się do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej także NFZ) z wnioskiem o refundację kosztów osprzętu do pompy insulinowej w kwocie 350,- złotych miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku strona skarżąca powołała się na wydaną w dniu [...] sierpnia 2004 r. decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w sprawie refundacji kosztów w/w osprzętu na okres trzech miesięcy oraz wskazała na trudną sytuację zdrowotną, a także finansową i rodziną.

W wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącego Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia – działając w oparciu o przepisy art. 109 i art. 107 ust. 5 pkt 16 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - wydał w dniu [...] grudnia 2004 r. decyzję nr [...], na podstawie której odmówił J. N. refundacji kosztów zaopatrzenia we wkłucia do osobistej pompy insulinowej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 40 ust. 1 w zw. z art. 247 cyt. ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. zaopatrzenie w wyroby medyczne będące przedmiotami ortopedycznymi oraz w środki pomocnicze przysługuje świadczeniobiorcom na zlecenie lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub felczera ubezpieczenia zdrowotnego na zasadach określonych w ustawie. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ podniósł ponadto, iż rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2004 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowego wykazu przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych, wysokości udziału własnego ubezpieczonego w cenie ich nabycia, podstawowych kryteriów ich przyznawania, okresów użytkowania, a także przedmiotów ortopedycznych podlegających naprawie (Dz.U. z 2004 r. Nr 195, poz. 2013), przewiduje refundację zestawu infuzyjnego (wkłucia) do osobistych pomp insulinowych do 10 sztuk – dla dzieci i młodzieży do 18 roku życia, zgodnie z zaleceniem lekarza. Mając na względzie powołany przepis organ wskazał, iż ubezpieczony J. N. ukończył już 18 lat i w związku z tym brak jest podstaw prawnych do refundacji przez NFZ wnioskowanego zaopatrzenia.

Pismem z dnia [...] grudnia 2004 r., skierowanym do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, skarżący J. N. – działając na podstawie art. 63 Konstytucji RP - wniósł odwołanie (mylnie nazwane "zażaleniem") od decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z dnia [...] grudnia 2004 r. Strona zarzuciła zaskarżonej decyzji organu I instancji rażącą obrazę przepisów art. 32 ust. 1 Konstytucji RP mającą wpływ na treść zaskarżonej decyzji, będącą wynikiem błędnego przyjęcia w uzasadnieniu decyzji, iż z uwagi na ukończenie przez skarżącego 18 roku życia brak jest podstaw prawnych do refundacji przez NFZ wnioskowanego zaopatrzenia. Wnosząc o dokonanie przedmiotowej refundacji przez NFZ wnioskowanego zaopatrzenia, strona skarżąca podniosła w uzasadnieniu środka zaskarżenia, iż bezsporne jest, że podstawą decyzji organu I instancji jest rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2004 r. Niemniej – w ocenie strony – nie powinno być to podstawą do odmowy przyznania wnioskowanej refundacji, tym bardziej, iż strona skarżąca przedstawiła pełną dokumentację, która stanowczo potwierdza ciężką sytuację materialną skarżącego. Strona podniosła ponadto, iż Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego NFZ może – w drodze wyjątku – rozpatrzyć indywidualne podanie i wyrazić zgodę na zrefundowanie osprzętu do pompy insulinowej. Zdaniem skarżącego w świetle przepisu art. 32 ust. 1 Konstytucji RP brak jest podstaw do przyznania przedmiotowej refundacji wyłącznie dzieciom i młodzieży do 18 roku życia. Skarżący ponownie powołał się na swoją trudną sytuację zdrowotną, a także finansową i rodziną, a ponadto stwierdził, iż z uwagi na odprowadzanie składek na ubezpieczenie zdrowotne powinien mieć prawo do refundacji kosztów osprzętu, dzięki któremu będzie mógł żyć dłużej, bez nasilających się powikłań. Strona skarżąca wskazała również na nieprawidłowe – jej zdaniem – działanie Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ polegające na świadomym wstrzymaniu rozpatrywania podań o refundację przed wejściem w życie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2004 r., a także na wadliwym sposobie doręczenia decyzji organu I instancji.

W wyniku rozpatrzenia odwołania wniesionego przez skarżącego Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wydał decyzję Nr [...] z dnia [...] stycznia 2005 r., na podstawie której – działając w oparciu o przepis art. 110 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2004 r. w sprawie odmowy refundacji kosztów zaopatrzenia we wkłucia do osobistej pompy insulinowej. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy - powołując się na art. 40 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. oraz na dyspozycję przepisu § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2004 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowego wykazu przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych, wysokości udziału własnego ubezpieczonego w cenie ich nabycia, podstawowych kryteriów ich przyznawania, okresów użytkowania, a także przedmiotów ortopedycznych podlegających naprawie – uznał, iż brak było podstaw do refundacji środków pomocniczych na wniosek ubezpieczonego ze względu na wiek świadczeniobiorcy. Prezes NFZ podniósł, iż w tym zakresie organ działa w granicach wyznaczonych obowiązującymi przepisami powołanej ustawy oraz w/w rozporządzenia Ministra Zdrowia, a więc w niniejszej sprawie nie może mieć zastosowania działanie w granicach uznania administracyjnego.

W dniu [...] lutego 2005 r. skarżący J. N. – działając za pośrednictwem organu – wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2005 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] grudnia 2004 r. Strona zarzuciła obu zaskarżonym decyzjom rażącą obrazę przepisów art. 32 ust. 1 i art. 68 ust. 3 Konstytucji RP mającą wpływ na treść zaskarżonych decyzji i będącą wynikiem błędnego przyjęcia w uzasadnieniu przedmiotowych decyzji, iż z uwagi na ukończenie przez skarżącego 18 roku życia brak jest podstaw prawnych do refundacji przez NFZ wnioskowanego zaopatrzenia. Wnosząc o dokonanie refundacji przez NFZ wnioskowanego zaopatrzenia w postaci osprzętu do pompy insulinowej, strona skarżąca podtrzymała w uzasadnieniu skargi swoje dotychczasowe stanowisko. Zdaniem skarżącego powołane przez organy obu instancji rozporządzenie Ministra Zdrowia jest bardzo krzywdzące dla wielu młodych ludzi (po 18 roku życia) chorujących na cukrzycę, gdyż odbiera im szansę na normalne życie i prawo do godnego leczenia. Strona skarżąca wskazała, iż skoro odprowadzane są z jej renty składki na ubezpieczenie zdrowotne, to chociażby z tego tytułu powinna przysługiwać jej pomoc. Zdaniem skarżącego wspomniane rozporządzenie Ministra Zdrowia nie powinno być argumentem dla organów NFZ do odmowy udzielenia pomocy osobom najbardziej potrzebującym. Strona podtrzymała również swoje dotychczasowe zarzuty w zakresie niewłaściwego – jej zdaniem – działania Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, polegającego na świadomym wstrzymaniu rozpatrywania podań o refundację przed wejściem w życie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2004 r., celem zaoszczędzenia budżetu Narodowego Funduszu Zdrowia kosztem osób chorych na cukrzycę. Z tych względów skarżący wniósł o wezwanie w charakterze świadka Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ oraz Prezesa NFZ, celem wyjaśnienia przed Sądem okoliczności takiego postępowania.

W odpowiedzi na skargę Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, wnosząc o jej oddalenie podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Organ odwoławczy stwierdził w uzasadnieniu, że zgodnie z obowiązującym w dniu rozpatrywania wniosku skarżącego załącznikiem nr 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 10 maja 2003 r. w sprawie szczegółowego wykazu przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych, wysokości udziału własnego ubezpieczonego w cenie ich nabycia, podstawowych kryteriów ich przyznawania, okresów użytkowania, a także przedmiotów ortopedycznych podlegających naprawie (Dz.U. z 2003 r. Nr 85, poz. 787 ze zm.), zestawy infuzyjne (wkłucia) do osobistych pomp insulinowych były refundowane dzieciom i młodzieży do 18 roku życia, zgodnie z zaleceniem lekarza pediatry lub diabetologa. Zapis ten – jak podkreślił organ – został powtórzony w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 17 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowego wykazu wyrobów medycznych będących przedmiotami ortopedycznymi i środków pomocniczych, wysokości udziału własnego świadczeniobiorcy w cenie ich nabycia, kryteriów ich przyznawania, okresów użytkowania, a także wyrobów medycznych będących przedmiotami ortopedycznymi podlegającymi naprawie w zależności od wskazań medycznych oraz wzoru zlecenia na zaopatrzenie w te wyroby i środki (Dz.U. z 2004 r. Nr 276, poz. 2739 ze zm.). Zdaniem organu w świetle w/w przepisów oraz z uwagi na fakt, iż skarżący w chwili składania wniosku miał 28 lat – brak było podstaw prawnych do refundacji wnioskowanych przez stronę środków pomocniczych.

W złożonym na rozprawie w dniu 20 lipca 2005 r. piśmie procesowym skarżący J. N. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Skarżący powołując się na przepisy art. 32 i art. 68 Konstytucji RP - uznał, iż art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jest sprzeczny z obowiązującą Konstytucją RP. W ocenie skarżącego przedmiotowa ustawa jest krzywdząca nie tylko dla niego, jako strony postępowania, ale również dla wszystkich nieuleczalnie chorych osób, które ukończyły 18 rok życia. Skarżący stwierdził ponadto, iż nie jest prawdą, że organy Narodowego Funduszu Zdrowia nie mogły zastosować uznania administracyjnego, albowiem strona uzyskała w 2004 r. od pracowników NFZ informację, z której wynikało, iż skarżący ma szansę na zrefundowanie osprzętu do pompy insulinowej, po uprzednim wystąpieniu do Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego NFZ z indywidualnym podaniem. Do pisma procesowego skarżący załączył kserokopie dokumentów mających obrazować jego trudną sytuację finansową i zdrowotną.

Ustosunkowując się na rozprawie do stanowiska strony skarżącej pełnomocnik Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia wniósł o oddalenie skargi. Pełnomocnik organu podniósł, iż Prezes NFZ działał w granicach prawa, a przepisy - na podstawie których podjął decyzję – nie zostały zaskarżone do Trybunału Konstytucyjnego, jako niekonstytucyjne. Pełnomocnik dodał również, iż poprzednio obowiązujące przepisy, tj. przed wejściem w życie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2004 r., dawały podstawę dla decyzji uznaniowej w zakresie przyznawania refundacji zestawów infuzyjnych, bowiem zawierały otwarty katalog spraw, w których można było podjąć decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także: p.p.s.a.).

W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga Pana J. N. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...], oraz utrzymana nią w mocy decyzja Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z dnia [...] grudnia 2004 r. - nie naruszają prawa.

Przedmiotowe decyzje organów obu instancji nie naruszają – zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – przepisów prawa materialnego, w tym przede wszystkim przepisów art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 68 ust. 1-3 Konstytucji RP, jak również przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz unormowań zawartych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 10 maja 2003 r. a także w obowiązującym w dniu wydania decyzji drugoinstancyjnej - rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 17 grudnia 2004 r.

Według Sądu brak jest również jakichkolwiek istotnych dla ostatecznego wyniku sprawy uchybień formalnoprawnych (proceduralnych), które uzasadniałyby uchylenie obu zaskarżonych decyzji.

Zgodnie z przepisem art. 40 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. zaopatrzenie w wyroby medyczne będące przedmiotami ortopedycznymi oraz w środki pomocnicze przysługuje świadczeniobiorcom na zlecenie lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub felczera ubezpieczenia zdrowotnego, na zasadach określonych w ustawie.

Jak stanowi przepis art. 40 ust. 5 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, minister właściwy do spraw zdrowia, po zasięgnięciu opinii Prezesa Funduszu oraz Naczelnej Rady Lekarskiej oraz Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych, określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy wykaz wyrobów medycznych będących przedmiotami ortopedycznymi i środków pomocniczych, wysokość udziału własnego świadczeniobiorcy w cenie ich nabycia, kryteria ich przyznawania, okresy użytkowania, a także wyroby medyczne będące przedmiotami ortopedycznymi podlegające naprawie w zależności od wskazań medycznych oraz wzór zlecenia, o którym mowa w ust. 1 i w art. 47, uwzględniając dobro świadczeniobiorcy oraz możliwości płatnicze podmiotu zobowiązanego do finansowania świadczeń opieki zdrowotnej ze środków publicznych.

Podobne unormowanie zawarte było w poprzednio obowiązującej ustawie z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz.U. z 2003 r. Nr 45, poz. 391 ze zm.), która w art. 68 ust. 6 stanowiła, iż minister właściwy do spraw zdrowia, po zasięgnięciu opinii Prezesa Funduszu oraz Naczelnej Rady Lekarskiej, określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy wykaz przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych, wysokość udziału własnego ubezpieczonego w cenie ich nabycia, kryteria ich przyznawania, okresy użytkowania, a także przedmioty ortopedyczne podlegające naprawie w zależności od wskazań medycznych.

Działając na tej właśnie podstawie Minister Zdrowia w dniu 10 maja 2003r. wydał rozporządzenie w sprawie szczegółowego wykazu przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych, wysokości udziału własnego ubezpieczonego w cenie ich nabycia, podstawowych kryteriów ich przyznawania, okresów użytkowania, a także przedmiotów ortopedycznych podlegających naprawie. Rozporządzenie to zostało następnie z dniem 22 września 2004 r. znowelizowane na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2004 r., które w załączniku nr 2 po lp. 6 dodało regulację lp. 6a przyznającą prawo do refundacji zestawu infuzyjnego (wkłucia) do osobistych pomp insulinowych do 10 sztuk – dla dzieci i młodzieży do 18 roku życia, zgodnie z zaleceniem lekarza pediatry lub diabetologa.

Zgodnie z postanowieniem art. 247 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, przepisy przedmiotowego rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 10 maja 2003 r. miały zastosowanie w dniu wydania decyzji przez organ I instancji. Z kolei w dniu orzekania przez Prezesa NFZ, jako właściwy w sprawie organ II instancji, obowiązywało stosowne rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowego wykazu wyrobów medycznych będących przedmiotami ortopedycznymi i środków pomocniczych, wysokości udziału własnego świadczeniobiorcy w cenie ich nabycia, kryteriów ich przyznawania, okresów użytkowania, a także wyrobów medycznych będących przedmiotami ortopedycznymi podlegającymi naprawie w zależności od wskazań medycznych oraz wzoru zlecenia na zaopatrzenie w te wyroby i środki, które w załączniku nr 2 lp. 7 również przewiduje uprawnienie do refundacji zestawu infuzyjnego (wkłucia) do osobistych pomp insulinowych wyłącznie dla dzieci i młodzieży do 18 roku życia.

W świetle przepisów art. 87 ust. 1 w zw. z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP unormowania zawarte w cyt. rozporządzeniach Ministra Zdrowia stanowiły źródło powszechnie obowiązującego prawa, które organy administracji orzekające w niniejszej sprawie zobowiązane były zastosować wobec strony skarżącej.

Mając na względzie powołane przepisy w/w aktów normatywnych należy – zdaniem Sądu – uznać, iż organy Narodowego Funduszu Zdrowia obu instancji prawidłowo odmówiły stronie skarżącej refundacji przez NFZ wnioskowanego zaopatrzenia, zasadnie stwierdzając w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć, że z uwagi na fakt ukończenia przez skarżącego 18 roku życia - brak jest podstaw prawnych do spornej refundacji kosztów zakupu środka pomocniczego w postaci zestawu infuzyjnego (wkłucia) do osobistych pomp insulinowych.

Ustosunkowując się do zarzutów skarżącego należy - zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - stwierdzić, iż brak jest jakichkolwiek uzasadnionych przesłanek do przyjęcia, że unormowania powołane w podstawie prawnej zaskarżonych decyzji naruszają wskazane przez stronę skarżącą przepisy ustawy zasadniczej (Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.).

Zgodnie z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wszyscy są wobec prawa równi oraz mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Według ustępu 2 tegoż artykułu, nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.

Z kolei w świetle przepisu art. 68 Konstytucji RP, każdy na prawo do ochrony zdrowia (ust. 1), przy czym władze publiczne zobowiązane są zapewnić obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, zaś warunki i zakres udzielania tych świadczeń określa ustawa (ust. 2).

Jeśli chodzi o zarzut naruszenia zasady równości wobec prawa należy na wstępie podkreślić, iż ze wskazaną zasadą konstytucyjną wiąże się bardzo ważna zasada sprawiedliwości społecznej, która wynika z zasady demokratycznego Państwa prawnego, wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP. Należy wyraźnie podnieść, iż istota tej zasady nie polega na subiektywnym poczuciu sprawiedliwości, albowiem w przypadku tej normy chodzi wyraźnie o sprawiedliwość jako kategorię społeczną. Zasada sprawiedliwości społecznej oddziałuje na wyznaczenie treści innych norm konstytucyjnych i implikuje konieczność prowadzenia przez Państwo polityki gospodarczej zgodnej z interesem społecznym. Zasada ta wpływa też na treść norm konstytucyjnych dotyczących praw i wolności jednostki, a zwłaszcza na rozumienie zasady równości. Oznacza ona odrzucenie pojmowania jej w sposób totalny, jako równości pod każdym względem. Niemniej sprawiedliwość jest przeciwieństwem arbitralności, wymaga bowiem, aby zróżnicowanie poszczególnych ludzi pozostawało w odpowiedniej relacji do różnic w sytuacji tych ludzi. Chociaż sprawiedliwość społeczna łączy się z konstytucyjną zasadą równości, to nie oznacza konieczności przyznania wszystkim kategoriom obywateli (grup podmiotów) jednakowych praw i obowiązków. Poszczególne kategorie podmiotów powinny być traktowane równo, tzn. według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących i faworyzujących, tylko wówczas gdy u podłoża określonych regulacji prawnych leży jednakowa sytuacja faktyczna tych kategorii podmiotów (tak: np. /w:/ B. Banaszak "Prawo konstytucyjne", Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 221-222).

Jeśli chodzi o zasadę równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP, należy zauważyć, iż przyjęta przez ustawę zasadniczą formuła równości wobec prawa mieści się w ogólnym, opisowym pojęciu równości jako przynależności danych podmiotów do tej samej klasy, którą wyróżniamy z punktu widzenia cechy uznanej za istotną i nie jest tożsama z pojęciem identyczności. Zdaniem Sądu równość wobec prawa należy rozumieć tak, iż wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących (tak również /w:/ B. Banaszak "Prawo konstytucyjne", s. 456-457; podobnie L. Garlicki /w:/ "Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu.", wydanie 2, LIBER, Warszawa 1998, s. 94 i nast.).

Jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 1997 r. (sygn. akt K 22/97, OTK 1997/3-4/41) o znaczeniu konstytucyjnej zasady równości wypowiadał się już wielokrotnie również Trybunał Konstytucyjny, zaznaczając, iż wynika z niej dla ustawodawcy obowiązek równego traktowania obywateli. Trybunał Konstytucyjny podkreślał jednakże, że nie ma bezwzględnej równości obywateli. Z zasady równości wynika nakaz jednakowego traktowania wszystkich obywateli w obrębie określonej klasy (kategorii). Wszystkie podmioty charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotna (relewantną) powinny być potraktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań, zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących (orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 grudnia 1994 r., sygn. akt K 3/94, OTK w 1994 r., cz. II, s. 141-142; patrz także: orzeczenia w sprawach sygn. akt U 7/87 i sygn. akt K 8/91). Trybunał Konstytucyjny konsekwentnie wypowiada się, że zasada równości nie ma charakteru bezwzględnie obowiązującego w tym znaczeniu, iż zrównuje sytuację wszystkich podmiotów ze względu na cechy, jakimi się charakteryzują. Zasada równości wymaga bowiem, aby podmioty traktowane były w równym stopniu równo, jeśli charakteryzują się daną cechą. Równość oznacza zatem – według Trybunału – także akceptację różnego traktowania przez prawo różnych podmiotów. Wynika to z faktu, że równe traktowanie przez prawo tych samych podmiotów pod pewnymi względami, oznacza z reguły różne traktowanie tych samych podmiotów pod innymi względami (orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 kwietnia 1994 r., OTK w 1994, cz. I, s. 55). Podobnie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 6 lutego 2002 r. (sygn. akt SK 11/01, OTK-A 2002/1/2) stwierdził, iż istotą zasady równości wobec prawa nie jest traktowanie wszystkich jednakowo, a tylko – równe traktowanie określonej grupy obywateli, wyróżnionej ze względu na cechę prawnie relewantną (podobnie /w:/ wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 czerwca 2004 r., sygn. akt P 4/03, OTK-A 2004/6/55, czy też w wyroku Trybunału z dnia 10 kwietnia 2002 r., sygn. akt K 26/00, OTK-A 2002/2/18). W wyroku z dnia 24 czerwca 1998 r. (sygn. akt K 3/98, OTK 1998/4/52), Trybunał wyraźnie wskazał, iż sprawą podstawową dla oceny dochowania zasady równości jest ustalenie cechy istotnej, z uwagi na którą przepisy prawa dokonały zróżnicowania sytuacji prawnej swoich adresatów. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego różnicowanie sytuacji prawnej obywateli jest wtedy sprzeczne z Konstytucją, jeżeli traktuje się w sposób różny podmioty lub sytuacje podobne, a takie różnice traktowania nie znajdują należytego uzasadnienia konstytucyjnego (patrz także /w:/ orzeczenie TK z dnia 16 grudnia 1997 r., sygn. akt K 8/97, OTK ZU nr 5-6/1997, s. 502).

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jeśli określona norma prawna traktuje odmiennie adresatów, którzy odznaczają się określoną cechą wspólną, wówczas mamy do czynienia z odstępstwem od zasady równości. Odstępstwo takie nie jest tożsame z naruszeniem art. 32 Konstytucji. Niezbędna staje się wówczas ocena przyjętego kryterium zróżnicowania. Równość wobec prawa to także zasadność wybrania takiego, a nie innego kryterium różnicowania podmiotów prawa (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 1998 r., sygn. akt U 17/97, OTK 1998 nr 3, poz. 34; podobnie: /w:/ wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 stycznia 2004 r., sygn. akt I SA/Łd 128/03, ONSAiWSA 2004/2/40). Również według P. Winczorka należy uznać, iż równość wobec prawa jest oczywistą zasadą demokratycznych ustrojów państwowych. Zasada ta nie oznacza, że wszyscy mają takie same prawa i obowiązki. Oznacza natomiast, że jednakowe prawa i obowiązki będą dotyczyć wszystkich osób należących do tych samych kategorii, przy czym wyróżnienie owych kategorii nie będzie arbitralne, lecz oparte na usprawiedliwionych kryteriach możliwych do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawnym (vide: P. Winczorek "Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.", LIBER, Warszawa 2000).

Mając na względzie przedstawione poglądy doktryny, jak również orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego należy stwierdzić jednoznacznie, iż zaskarżone decyzje Prezesa NFZ i Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ nie naruszają zasady sprawiedliwości społecznej i integralnie z nią związanej konstytucyjnej zasady równości wobec prawa.

W ocenie Sądu również unormowania art. 40 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, oraz postanowienia cyt. rozporządzeń wykonawczych Ministra Zdrowia, nie naruszają wspomnianych zasad konstytucyjnych, w tym zasady równości wyrażonej w przepisie art. 32 Konstytucji RP.

W ocenie Sądu zaskarżone przepisy i oparte na nich rozstrzygnięcia organów Narodowego Funduszu Zdrowia nie łamią zasady równości, albowiem zastosowane kryterium różnicowania, stanowiące odstępstwo od zasady równości, pozostaje w związku z innymi wartościami i normami konstytucyjnymi, uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie normodawca, wprowadzając - jako kryterium różnicujące prawo do refundacji osprzętu do pomp insulinowych – kryterium wieku świadczeniobiorców, pozostał w zgodzie z konstytucyjną zasadą ochrony rodziny oraz ochrony dziecka, wyrażonymi m.in. w przepisach art. 71 ust. 1 i art. 72 ust. 1 Konstytucji, czy też w przepisie art. 68 ust. 3 ustawy zasadniczej. W ocenie Sądu waga interesów, którym służy przyjęte różnicowanie, nie jest w tej sytuacji nieproporcjonalna, bowiem Konstytucja RP nakłada na władze publiczne wyraźny obowiązek zapewnienia szczególnej opieki, w tym opieki zdrowotnej dzieciom, nakładając na Państwo obowiązek stworzenia podstaw i mechanizmów rzeczywistej ochrony praw dzieci i młodzieży.

Należy zwrócić uwagę, że również Trybunał Konstytucyjny dopuszczał wielokrotnie w swym orzecznictwie tzw. dyskryminację pozytywną polegającą na aktywnym preferowaniu pewnych grup, także ze względu na kryterium wieku, gdy jest to konieczne dla doprowadzenia do faktycznej równości (np. przyznanie określonych preferencji w zakresie ubezpieczenia społecznego, w tym świadczeń emerytalno-rentowych – vide: B. Banaszak "Prawo konstytucyjne", s. 456-457, patrz także /w:/ Jerzy Oniszczuk "Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego na początku XXI w." Zakamycze 2004, s. 585-586 i cyt. tam orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lutego 1997 r., K. 21/95).

Zdaniem Sądu żadne zasady sprawiedliwości społecznej, czy też równości nie dają podstawy do przyjęcia tezy, że ulga w postaci refundacji osprzętu do pomp insulinowych ma dotyczyć bezwzględnie wszystkich świadczeniobiorców, nie zaś tylko tych, wobec których normodawca - ze szczególnych względów - pragnie zastosować stosowne ulgi.

Jeśli chodzi o prawo wspólnotowe (prawo Unii Europejskiej), należy zauważyć, iż wprawdzie co do zasady obowiązuje - surowo przestrzegana przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości - zasada niedyskryminacji (równego traktowania), wyrażająca się m.in. w zakazie dyskryminacji ze względu na wiek, niemniej w niektórych okolicznościach – jak zaznacza sama Dyrektywa Rady Unii nr 2000/78 (tzw. dyrektywa "równościowa") – różnice w traktowaniu z powodu wieku mogą być uzasadnione i powinny zostać uregulowane w szczególnych przepisach, które mogą się różnić w zależności od sytuacji państw członkowskich (vide: M. Domańska /w:/ "Stosowanie prawa Unii Europejskiej przez sądy", pod red. A. Wróbla, Zakamycze 2005, s. 142).

Należy w konsekwencji uznać, iż zaskarżone w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia organów Narodowego Funduszu Zdrowia, a także akty normatywne zastosowane przez te organy nie naruszają również przepisów art. 68 ust. 1-3 Konstytucji RP, w tym w szczególności zasady równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych.

Niewątpliwie ochrona zdrowia i życia obywateli jest jedną z najważniejszych wartości konstytucyjnych i z pewnością odstąpienie od ich realizacji nie można usprawiedliwiać wyłącznie korzyściami gospodarczymi, w tym m.in. kwestią szczupłych środków budżetowych Państwa, niemniej należy stanowczo podkreślić, iż konstytucyjna zasada równości nie oznacza bezwzględnego zakazu wprowadzania takich odstępstw. Warto podnieść, iż obowiązująca Konstytucja RP, obok generalnej zasady dotyczącej ochrony zdrowia, odnoszącej się do wszystkich – wprowadza jeszcze dodatkowe postanowienia dotyczące określonych grup ludności lub rodzaju chorób. Ustawa zasadnicza nakłada wyraźnie na władze publiczne obowiązek zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, a także obowiązek ochrony rodziny, co niewątpliwie zostało podyktowane troską o zapewnienie rozwoju narodu (podobnie: W. Skrzydło /w:/ "Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz", Zakamycze 2002, s. 83).

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie można zgodzić się z tezą, iż obowiązująca Konstytucja RP zakłada powszechną dostępność do wszystkich znanych i stosowanych zgodnie z aktualnym stanem wiedzy medycznej świadczeń opieki zdrowotnej (tak również: Trybunał Konstytucyjny /w:/ orzeczeniu z dnia 7 stycznia 2004 r., K 14/03), a więc uregulowania prawne zastosowane w niniejszej sprawie nie naruszyły powołanych przez stronę skarżącą zasad konstytucyjnych, co w konsekwencji oznacza brak podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonych decyzji organów Narodowego Funduszu Zdrowia.

Ustosunkowując się do zawartego w skardze wniosku strony skarżącej o wezwanie przez Sąd w charakterze świadka Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ oraz Prezesa NFZ, celem wyjaśnienia przed Sądem okoliczności związanych z rozpatrywaniem wniosków o refundację kosztów zaopatrzenia w środki pomocnicze, należy podnieść, iż w świetle przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. przed sądem administracyjnym możliwe jest jedynie uzupełniające postępowanie dowodowe, ograniczone do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentu, zaś przeprowadzenie tego postępowania z innych środków dowodowych, w tym przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka – jest prawnie niedopuszczalne.

Biorąc powyższe pod uwagę, stosownie do przepisu art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.