Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1002/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145  par. 1 pkt 1 c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi J. P. – K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 7 maja 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r.") po rozpatrzeniu odwołania skarżącej J. P. – K., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy z dnia [...] 2021 roku, nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad matką Z. K. -P.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 8 stycznia 2021 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką Z. K. - P.

Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2021 r. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Z. K. –P., która legitymuje się orzeczeniem Lekarza orzecznika ZUS z dnia 17 listopada 2020r. stwierdzającym trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji, która datowana jest na 1 listopada 2020r., zaś orzeczenie to zostało wydane na czas określony do 30 listopada 2021r.

W motywach rozstrzygnięcia organ przytoczył przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że powodem odmowy przyznania świadczenia jest okoliczność, że niepełnosprawność u Z. K. – P. powstała od 1 listopada 2020 r. tj. od 70 roku życia. Wobec powyższego nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła J. P. - K. Podniosła, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, albowiem art. 17 ust. 1 b u.ś.r. różnicujący prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby, nad którą sprawowana jest opieka – jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyżej wymieniona niezgodność potwierdza wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Opisaną we wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W swoich rozważaniach SKO wskazało, że stanowisko prawne organu l instancji, zostało wydane na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, został uznany za niezgodny z Konstytucją. W związku z powyższym organ I instancji naruszył art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Niekonstytucyjny przepis przewiduje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, jedynie wówczas, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W powyższym wyroku Trybunał wyraźnie wskazał, iż wynikające z art. 17 ust. 1b u.ś.r. zróżnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zależne od momentu powstania niepełnosprawności jest niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucją RP. W tej sytuacji przepis ten od momentu wejścia w życie ww. wyroku Trybunału, nie może być zatem stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Nie jest, więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie na tej części przepisu art. 17 ust, 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Niezależnie od powyższego, SKO stwierdziło, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia. Zgodnie, bowiem z art. 17 ust. 1 u.ś.r., podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego nie można wnioskować, iż zakres opieki, jaki wymaga Z. P. – K. był tego rodzaju, że uniemożliwiał podjęcie przez skarżącą aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym.

Dalej SKO stwierdziło, że z zasad doświadczenia życiowego wynika, że czynności takie jak: częściowa pomoc matce w zakładaniu odzieży i bielizny, pilnowanie dobrania rodzaju odzieży stosownie do dnia czy pory roku, częściowa pomoc podczas spożywania posiłku (kroi, rozdrabnia posiłek), całkowita pomoc w myciu i kąpieli, całkowita pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcia jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Jak wynika z oświadczenia skarżącej złożonego we wniosku o przyznanie świadczenia zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym. Specyfika pracy w gospodarstwie rolnym (sezonowość prac) oraz fakt, iż skarżąca prowadząc gospodarstwo sama podejmuje decyzje o przeprowadzeniu koniecznych prac oraz o ich czasie, daje skarżącej pewną swobodę w kształtowaniu swoich obowiązków w związku z wykonywana pracą. Skarżąca nie podlega w tym zakresie władzy pracodawcy - co ma miejsce w ramach klasycznego stosunku pracy. Daje to możliwość pogodzenia pracy w gospodarstwie z opieką nad matką.

Organ odwoławczy wskazał również, że brat skarżącej B. P. – K., który mieszka za granicą również jest osobą zobowiązaną do alimentacji matki. Okoliczność polegająca na tym, iż osoba zobowiązana do opieki zamieszkuje w innej miejscowości czy nawet poza granicami kraju i w jej ocenie nie pozwala to na sprawowanie opieki nad osobą w stosunku, do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Stąd też, jeżeli brat skarżącej z subiektywnych względów nie może partycypować w osobistej opiece nad matką (realizować obowiązku alimentacyjnego w ww. sposób), to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowała skarżąca, zaś część kosztów związanych z opieką, (jako ewentualny ekwiwalent za rezygnację przez nią z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane byłyby w części adekwatnej do ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego względem matki.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła, iż:

1) została wydana z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i nie zebranie w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego zwłaszcza w przedmiocie wpływu stanu zdrowi, w tym zdrowia psychicznego matki skarżącej na zakres sprawowanej nad nią opieki, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) została wydana z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a w związku z na art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię rozszerzającą polegającą na przyjęciu dodatkowego kryterium warunkującego przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, od braku innych zobowiązanych do alimentacji - w przedmiotowej sprawie organ przyjął, że zamiast świadczenia pielęgnacyjnego, brat skarżącej winien wypłacać skarżącej ekwiwalent pieniężny adekwatny do zakresu, w jakim sam powinien się opiekować matką, czego nie czyni ze względu na pracę za granicą. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ organ przyjął, że możliwość pobierania ekwiwalentu od innego zobowiązanego alimentacyjnie stanowi substytut świadczenia pielęgnacyjnego oraz stanowi jedną z alternatyw, z której skarżąca może skorzystać w związku z odmową przyznania świadczenia;

3) opiera się na błędzie w ustaleniach faktycznych, polegającym na bezpodstawnym przyjęciu, że praca w gospodarstwie rolnym nie koliduje w opiece nad osobą niepełnosprawną

4) opiera się na błędzie w ustaleniach faktycznych, polegającym na bezpodstawnym przyjęciu, że praca w gospodarstwie rolnym jest wyłącznie pracą sezonową;

5) opiera się na błędzie w ustaleniach faktycznych, polegającym na niezgodnym z prawdą i zasadami doświadczenia życiowego przyjęciu, że opieka nad każdym starszym rodzicem, wymaga takiego samego zakresu obowiązków, jakie pełni skarżąca, pomijając przy tym fakt, że matka skarżącej jest niepełnosprawna, cierpi na głębokie otępienie, przez które wymaga opieki i monitowania przez cały czas, gdyż traci orientację, ma zaniki pamięci, zmaga się z urojeniami, uczuciem lęku i zagrożenia.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I Instancji, względnie o zmianę zaskarżanej decyzji poprzez uwzględnienie odwołania przez przyznanie odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką Z. P. - K.

Skarżąca wniosła również na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci zaświadczenia lekarskiego z dnia 15 maja 2021 r., albowiem powstał on już po doręczeniu odwołującej zaskarżonej decyzji, jest istotny dla wyjaśnienia sprawy i nie spowoduje zwłoki w postępowaniu.

W uzasadnieniu skargi, skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.1842 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 maja 2021r. na mocy której utrzymało ono w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2021r. odmawiająca skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje ściśle określonym osobom, na których generalnie ciąży obowiązek alimentacyjny - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku. (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Ustawodawca określił ścisły katalog osób, które mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 wymienia kolejno takie osoby jak:

1) matka albo ojciec,

2) opiekun faktyczny dziecka,

3) osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) inne osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

Z kolei z art. 24 ust. 2 u.ś.r. wynika, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Stan faktyczny w rozstrzyganej sprawie nie budzi wątpliwości. Pani Z. K. –P. jest matką skarżącej. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS pochodzi z 17 listopada 2020r., w którym zaliczono Panią Z. K. – P. do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji do 30 listopada 2021r. W uzasadnieni stwierdzono, że dominuje u niej zespół psychoorganiczny otępienny w trakcie diagnostyki bez poprawy po leczeniu szpitalnym. Dalej stwierdzono, że Pani Z. K. – P. wymaga pomocy osób trzecich przy wykonywaniu podstawowych czynności życiowych. Pani Z. K. – P. jest wdową i posiada dwoje dzieci. Jednym z nich jest skarżąca. Skarżąca mieszka wraz ze swoją matką, tak więc w tym przypadku spełniony jest warunek wspólnego zamieszkiwania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że Pani Z. K. – P. wymaga pomocy w ubieraniu, rozbieraniu, karmieniu, przygotowywaniu posiłków, w czasie mycia, kąpieli. Z uwagi a swoją chorobę ma zaburzone poczucie łaknienia, wymaga też ciągłych instrukcji w zakresie higieny osobistej oraz ubierania się. Ma problemy z pamięcią i koncentracją. Nie zawsze jest zorientowana w czasie i przestrzeni, np. ma problemy z trafieniem do łazienki. Wymaga ona ciągłej opieki ze strony osoby trzeciej, która nie tyko sprowadza się do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, ale również do czuwania nad Panią Z. K. – P., która nie może zostać sama w domu. Z wywiadu środowiskowego wynika również, że syn Pani Z. K. – P. przebywa obecnie za granica i nie może się nią opiekować. Widuje się z matką jedynie kilka razy do roku.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji nastąpiła z powodu nie spełnienia przez skarżącą wymogów określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., to jest z uwagi na fakt, że niepełnosprawność Pani Z. K. – P. nie powstała przed ukończeniem przez nią 25 roku życia. W uzasadnieniu swojej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze trafnie przyjęło, że stanowisko prawne organu I instancji, co do treści art. 17 ust.lb u.ś.r. w kontekście skutków wyroku Trybunału nie zasługuje na akceptację, ponieważ w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nich respektowane. Analiza przepisów Konstytucji oraz ich rozumienia przez Trybunał Konstytucyjny prowadzi do wniosku, że wykonywanie orzeczeń Trybunału jest obowiązkiem zarówno prawodawcy, jak i organów stosujących prawo. Źródłem tego obowiązku jest moc powszechnie obowiązująca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP) w związku z zasadami państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), legalizmu (art. 7 Konstytucji RP) i nadrzędności Konstytucji (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP)". W sprawie interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał Konstytucyjny uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 25 roku życia przepis art. 17 ust 1 b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód w jego stosowaniu Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium mementu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z jego pominięciem. Nie jest więc dopuszczalne oparcie decyzji przyznającej przyznanie tego prawa na art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. (tak też NSA w wyroku z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1614/16; NSA w wyroku z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 223/16; NSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16; NSA w wyroku z dnia 7 września 2016 r. sygn. akt I OSK 755/16).

Z kolei organ II instancji utrzymał decyzję organu I instancji w mocy z uwagi na brak bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Organ II instancji podkreślił również, że brat skarżącej Pan B. P. – K. również jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym wobec swojej matki i chociaż nie może bezpośrednio tej opieki sprawować to jednak może w niej finansowo partycypować, w ten sposób, że skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie.

Sąd orzekający w niniejsze sprawie nie ma wątpliwości co do kwestii istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją, czy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania przez skarżąca opieki na swoja matką. Choroba, na która cierpi Pani Z. K. – P. wymaga bowiem nieustannej czujności i uniemożliwia pozostawienie jej samej w domu nawet na kilka godzin. Nie chodzi też przy tym o kwestie wykonywanych czynności przez skarżącą, ale o sam fakt czuwania, aby Pani Z. K. – P. nie zrobiła sobie krzywdy.

Należy jednak zauważyć, że skarżąca ma brata, który jest również zobligowany do opiekowania się matką. Stąd istotne jest odniesienie się do kwestii, czy w takiej sytuacji można przyznać skarżącej świadczenie pielęgnacyjne.

Przede wszystkim należy podkreślić, że w orzecznictwie przyjmuje się że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby uprawnione w pierwszej kolejności z osobą jej wymagającą, mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej w dalszej kolejności. Przyjmuje się bowiem, że pozbawienie krewnych wyższego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Godziłoby to też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji) - por. wyroki NSA z dnia 20 września 2013 r., I OSK 2/13; 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16; 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18; 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19) i 4 grudnia 2020 r., I OSK 1947/20, CBOSA).

W niniejszej sprawie zarówno skarżąca jak i jej brat są osobami zobligowanymi do opieki oraz do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w jednakowym stopniu na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro dopuszczalna jest interpretacja, że świadczenie pielęgnacyjne można przyznać osobie dalej spokrewnionej przed osobą spokrewnioną w stopniu bliższym, to również w niniejszej sytuacji należy przyjąć, że nie jest wykluczone przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednej z osób, które są spokrewnione w tym samym stopniu, o ile obiektywne okoliczności wyłączają możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego przez inne osoby.

W niniejszym przypadku brat skarżącej przebywa za granicą, co wynika z jej oświadczenia. Nie jest więc możliwe, aby mógł sprawować osobistą opiekę nad swoja matką. Nie jest jednak wykluczona pomoc finansowa, która polegałaby na sfinansowaniu kosztów opiekuna dla osoby niepełnosprawnej. W niniejszej sprawie nie zostało jednak zbadane przez organ, czy taka pomoc finansowa jest w ogóle możliwa, a więc jakie są stosunki rodzinne i majątkowe brata skarżącej, a także czy w miejscu zamieszkania Pani Z. K. – P. możliwe jest zatrudnienie osoby do opieki nad osobą niepełnosprawną. Doszło więc w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego do naruszenia zarówno art. 9 k.p.a., jak i art. 7 w zw. z art. 77 i w zw. z art. 80 k.p.a. Należało bowiem zarówno pouczyć skarżącą o konieczności wykazania przez nią określonych faktów, jak i ewentualnie zebrać w tym zakresie odpowiedni materiał dowodowy.

W ramach trwającego postępowania sadowoadministracyjnego skarżąca poinformowała, że jej matka od dnia 4 sierpnia 2021r. do 23 września 2021r. przebywała w szpitalu w G, a od 23 września 2021r. przebywa już na stałe w Domu Pomocy Społecznej [...] w M. Okoliczność ta powinna być wzięta przez organ pod uwagę przy ponownym rozstrzyganiu sprawy zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r., przy jednoczesnym uwzględnieniu treści art. 24 ust. 2 u.ś.r., a więc faktu złożenia wniosku przez skarżąca o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 8 stycznia 2021r.

Wobec powyższego należy stwierdzić jedynie, że organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, to jest art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynika sprawy. Organ administracyjny ponownie prowadząc postępowanie powinien więc zebrać i ocenić materiał dowodowy w zakresie czy faktycznie istnieją obiektywne przyczyny uniemożliwiające sprawowanie opieki przez syna Pani Z. K. – P. choćby w postaci dostarczania środków finansowych na zatrudnienie opiekuna dla osoby niepełnosprawnej.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.