Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 446/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2012-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6164 Wspólnoty gruntowe
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 28
journal: Dz.U. 1963 nr 28 poz 169
law: Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych.
article: art. 52
journal: Dz.U. 1982 nr 40 poz 268
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.
article: art. 156
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 września 2012 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie wyłączenia udziału Skarbu Państwa ze wspólnoty gruntowo - leśnej i zatwierdzenia projektu wydzielenia tego udziału oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.

Decyzją z dnia [...] września 1987 r. znak: [...] Naczelnik Gminy w D. orzekł o wyłączeniu udziału Skarbu Państwa ze wspólnoty gruntowo-leśnej wsi W., gm. D., określonego ułamkiem 1058962/2139020 stanowiącym sumę udziałów zapisanych w decyzji byłego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] kwietnia 1964 r., nr [...] pod pozycjami nr 3, 4, 5, 7, 9, 11,12, 13, 14, 18, połowę udziału z pozycji 19 oraz pod pozycjami: 21, 23, 26, 32, 33, 34, 36 i 38. Za podstawę do ustalenia wartości i rozliczenia udziału Państwa we wspólnocie gruntowej przyjęto wyżej wskazaną decyzję PPRN w H. Łączny udział Państwa we wspólnocie gruntowej został ustalony na wartość 1058962. Powyższą decyzją orzeczono także o wyłączeniu ze wspólnoty gruntowo - leśnej udziału Państwa określonego ułamkiem 18/38 stanowiącym sumę udziałów zapisanych w decyzji byłego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] listopada 1964 r., nr [...] pod pozycjami nr 3, 4, 5, 7, 9, 11, 12, 13, 14, 18, 21, 23, 26, 32, 33, 34, 36 i 38. Za podstawę ustalenia wartości i rozliczenia wartości udziału Państwa w tej wspólnocie przyjęto wyżej wskazaną decyzję PPRN w H. z dnia [...] listopada 1964 r. Ponadto zatwierdzono opracowany i wyznaczony na gruncie przez geodetę projekt wydzielenia udziału Państwa ze wspólnoty gruntowo -leśnej oraz projekt lokalizacji udziału rolników indywidualnych.

Wnioskiem z dnia 15 grudnia 2011 r., uzupełnionym pismem z dnia 30 stycznia 2012 r., E. K. (spadkobierca W. K.) wystąpił o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...], na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i 5, art. 157 i art. 158 kpa w zw. z art. 6 ust. 2 i art. 10 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz.U. nr 28, poz. 169 ze zm.) odmówiło stwierdzenia jej nieważności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że wniosek w sprawie niniejszej jest kolejnym wnioskiem strony o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Postępowanie wszczęte poprzednim wnioskiem, z dnia 11 stycznia 2008 r., zostało zakończone ostateczną decyzją Kolegium z dnia [...] września 2008 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Kolegium wydaną w pierwszej instancji o odmowie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. W rozpoznawanym w tym postępowaniu wniosku strona podała nowe okoliczności, które jej zdaniem, uzasadniają stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] września 1987 r. Wnioskodawca podniósł, że o wydaniu przedmiotowej decyzji z rażącym naruszeniem prawa świadczą nowe okoliczności faktyczne i dowody stanowiące załączniki do wniosku o numerach: 4, 4a i 5. Załączniki te to odpowiednio:

- decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2010 r., nr [...], o uchyleniu własnej decyzji z dnia [...] maja 2009 r., znak: [...] i stwierdzeniu nieważności decyzji Naczelnika Gminy w D. z dnia [...] października 1978 r., nr [...] orzekającej o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o po w. 6,101 ha położonego na terenie wsi W., gm. D., stanowiącego byłą własność W. K.;

- postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] o sprostowaniu oczywistych omyłek w ww. własnej decyzji z dnia [...] października 2010 r.;

- decyzja Naczelnika Gminy w D. z dnia [...] stycznia 1985 r., nr [...] odmawiająca ujęcia kwoty 70416 zł, jako wartości części gospodarstwa (6,101 ha) położonego na terenie wsi W., gmina D. zrzeczonego się na własność Państwa decyzją Naczelnika Gminy w D. nr [...] z dnia [...] października 1978 r., do wysokości emerytury za przekazane gospodarstwo rolne.

W ocenie wnioskodawcy powyższe dowody świadczą o niewłaściwym zastosowaniu przepisów ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych i potwierdzają, że przedmiotową decyzję w stosunku do udziału W. K. we wspólnocie gruntowo-leśnej wsi W. wydano bez zachowania odpowiedniego trybu postępowania, z rażącym naruszeniem prawa i bez podstawy prawnej oraz o tym, że decyzja ta była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały. Zdaniem wnioskodawcy skutkiem decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest to, iż przywrócono własność gospodarstwa rolnego W. K. ze skutkiem wstecznym, co oznacza, że zachował on też udział we wspólnocie gruntowo-leśnej wsi W. na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy. W efekcie decyzja Ministra wywołała także "negatywne skutki prawne w sferze prawa cywilnego" w stosunku do innych decyzji.

Organ podniósł, że powołana przez stronę decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2010 r., nr [...], o uchyleniu własnej decyzji z dnia [...] maja 2009 r., znak: [...] i stwierdzeniu nieważności decyzji Naczelnika Gminy w D. z dnia [...] października 1978 r., nr [...] orzekającej o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 6,101 ha położonego na terenie wsi W., gm. D., stanowiącego byłą własność W. K. dotyczy gruntów gospodarstwa rolnego położonego na terenie wsi W. Wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa W. K. we wsi W. nie daje podstaw do uznania przedmiotowej decyzji Naczelnika Gminy w D. dotyczącej wspólnoty gruntowo-leśnej wsi W. za wydaną z rażącym naruszeniem prawa.

Wnioskiem z dnia 17 marca 2012 r. E. K. wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy twierdząc, że podane jako podstawa prawna rozstrzygnięcia przepisy nie mają związku ze sprawą. Zarzucił niewłaściwą interpretację przepisów, w tym pojęcia gospodarstwa rolnego. Zdaniem wnioskodawcy W. K. nigdy nie przekazał, ani nie zrzekł się udziału we wspólnocie gruntowej dlatego w dalszym ciągu udział ten pozostał przy ówczesnym właścicielu.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...], utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2012 r. W uzasadnieniu podano, że wspólnota gruntowa to nieruchomość stanowiąca przedmiot współwłasności o pewnych szczególnych cechach. Jej istotą jest uprawnienie do korzystania ze wspólnego gruntu, służącego mieszkańcom danej miejscowości tylko z tego powodu, że są jej mieszkańcami. Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, uprawnienie do udziału we wspólnocie gruntowo-leśnej uzależnione jest przede wszystkim od miejsca zamieszkania (siedziby) na terenie miejscowości, w której znajdują się grunty stanowiące wspólnotę. Wyjątkowo prawo do udziału w takiej wspólnocie mają osoby zamieszkujące na terenie innej miejscowości, jeżeli prowadzą gospodarstwo rolne na terenie miejscowości wspólnoty. Stosownie do przepisu art. 28 ust. 1 ustawy, wraz ze zbyciem wszystkich gruntów gospodarstwa rolnego przez uprawnionego do udziału we wspólnocie gruntowej udział ten przechodzi na nabywcę gospodarstwa. Wbrew twierdzeniu wnioskodawcy przepis ten miał identyczne brzmienie w dacie podejmowania ocenianej w trybie nadzoru decyzji Naczelnika Gminy w D., a jego brzmienie jest jednoznaczne. Jak wynika z akt sprawy, W. K. posiadał udziały we wspólnocie gruntowo-leśnej wsi W. ponieważ był jej mieszkańcem i posiadał na jej terenie część swojego gospodarstwa rolnego. Posiadał także udziały we wspólnocie gruntowej wsi W., mimo iż nie był jej mieszkańcem, ale prowadził na jej terenie gospodarstwo rolne. Prawo do udziałów we wspólnocie wsi W. było niezależne od prawa do udziałów we wspólnocie wsi W. Jak wynika z przytoczonych przepisów, zbycie wszystkich gruntów gospodarstwa rolnego położonych na terenie danej miejscowości powoduje przeniesienie na nabywcę także udziałów we wspólnocie gruntowej i leśnej tej miejscowości. Natomiast nie ma to wpływu na prawo do udziału we wspólnocie gruntowej innej miejscowości. A zatem posiadanie przez W. K. prawa do gruntów gospodarstwa rolnego oraz udziału we wspólnocie gruntowej wsi W. pozostawało bez wpływu na prawo do udziału we wspólnocie gruntowo leśnej wsi W. Powołana przez stronę decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2010 r., nr [...], o uchyleniu własnej decyzji Ministra z dnia [...] maja 2009 r., znak: [...] i stwierdzeniu nieważności decyzji Naczelnika Gminy w D. z dnia [...] października 1978 r., nr [...] orzekającej o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 6,101 ha położonego na terenie wsi W., gm. D., stanowiącego byłą własność W. K., jak wyraźnie wynika z jej treści dotyczy gruntów gospodarstwa rolnego położonego na terenie wsi W. Wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa W. K. we wsi W. nie daje podstaw do uznania przedmiotowej decyzji Naczelnika Gminy w D. dotyczącej wspólnoty gruntowo-leśnej wsi W. za wydaną z rażącym naruszeniem prawa.

Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego złożył E. K. i wniósł o unieważnienie i uchylenie obu wydanych przez Kolegium decyzji. Zarzucił ich niezgodność z art. 7, art. 8, art. 9 i art. 77 kpa, art. 28 ust. 2 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych oraz art. 2, art. 7, art. 21, art. 32 i art. 64 Konstytucji RP. Z obszernego uzasadnienia skargi wynika, że skarżący zarzuca Kolegium działania stronnicze i niesprawiedliwe, prowadzące do zalegalizowania pozbawienia spadkobierców W. K. udziału we wspólnocie gruntowej wsi W.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Zarzuty i argumenty skargi nie podważają legalności zaskarżonej decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji wskazanej we wniosku, dlatego też skarga podlegała oddaleniu.

Ze zgromadzonych akt administracyjnych sprawy wynika, iż skarżący E. K. dąży, przy wykorzystaniu środków nadzwyczajnych służących uchyleniu lub zmianie ostatecznej decyzji administracyjnej do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Naczelnika Gminy w D. z dnia [...] września 1987r. znak: [...]. W sprawie tej wydane zostały już ostatecznie decyzje:

1) Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] września 2008r. znak [...] postanawiająca odmówić stwierdzenia nieważności tej decyzji. W toku postępowania Kolegium ustaliło, iż prawo do udziału we wspólnocie gruntowej wsi W. przysługujące W. K., związane było z własnością gospodarstwa rolnego przejętego na własność Skarbu Państwa w zamian za świadczenie emerytalne decyzją z dnia [...] lutego 1985r.

2) Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2011r. znak [...] odmawiająca, po wznowieniu postępowania, uchylenia ostatecznej decyzji SKO w B. z dnia [...] września 2008r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w D. z dnia [...] września 1987r.

3) będąca przedmiotem rozpoznawanej skargi – decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2012r. znak: [...], utrzymująca w mocy decyzję SKO w B. z dnia [...] marca 2012r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w D. z dnia [...] września 1987r.

W niniejszym postępowaniu sądowym Sąd ocenia legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2012r. i już na wstępie Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w D. jest zgodna z prawem.

Stwierdzenie nieważności decyzji jest nadzwyczajnym trybem eliminacji z obrotu prawnego decyzji administracyjnych obciążonych wadami określonymi w art. 156 § 1 pkt 1-7 Kpa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. zasadnie oceniło, iż powołane przez skarżącego okoliczności mające uzasadniać jego wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji nie mogą być uznane za podstawy do stwierdzenia nieważności.

Jak już wskazano, Kolegium już po raz wtóry orzekało w kwestii stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy, stąd też zasadnie ustosunkowało się jedynie do nowych okoliczności uzasadniających – zdaniem skarżącego – nieważność decyzji z [...].09.1987r. Zdaniem skarżącego, tą nową okolicznością jest wyżej opisana decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...].10.2010r. o stwierdzeniu nieważności decyzji naczelnika Gminy w D. z dnia [...].10.1987r. orzekającej o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 6,101 ha położonego na terenie wsi W. gmina D., stanowiącego byłą własność W. K.

Z faktu stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 6,101 ha we wsi W., skarżący wyprowadza zaskakujący wniosek. Uważa mianowicie, iż należy przyjąć, że jego ojciec W. K. w 1987r. dalej był właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 0,45 ha w W. oraz gruntów o pow. 6,101 a położonych w W. (według danych z decyzji MRiRW ze skutkiem ex tunc), co dawało łącznie 6,551 ha gruntów niezbytego w 1985r. gospodarstwa rolnego przez W. K. (wywód skarżącego na 2 stronie skargi). Ta okoliczność – zdaniem skarżącego – upoważniała jego ojca do udziału we wspólnocie gruntowej wsi W., a została pominięta przez SKO w B. przy rozpoznawaniu sprawy zaskarżonej zaskarżoną decyzją.

Wbrew stanowisku skarżącego jego rozumowanie jest błędne w świetle materiału sprawy przedstawionego przez samego skarżącego w postaci załączników do skargi.

Z treści załączonych decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z [...].IV.1964r. i [...] XI.1964r. ustalających wykaz uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowo - leśnej, położonych na terenie wsi W. wynika, iż uprawnionymi są mieszkańcy wsi W. ( w wykazach uprawnionych figuruje K. A., s. Jewdokii). Uwzględniając treść przepisu art. 6 ustawy z dnia 29 czerwca 1963r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych stwierdzić należy, iż uprawnionymi do udziału we wspólnotach położonych na terenie wsi W. są mieszkańcy wsi W. posiadający gospodarstwa rolne. Zgodnie z art. 28 w/w ustawy, wraz ze zbyciem wszystkich gruntów gospodarstwa rolnego przez uprawnionego do udziału we wspólnocie gruntowej udział ten przechodzi na nabywcę gospodarstwa. Formą zbycia gospodarstwa rolnego było również przekazanie gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U.Nr 40, poz. 268 z późn. zm). Z datą przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa w zamian za emeryturę dla K. W. i K. A. wnioskodawcy wyzbyli się gospodarstwa rolnego i tym samym utracili uprawnienie do udziału we wspólnotach gruntowych wsi Wi.

Wniosek taki wynika z treści przepisów ustawy regulujących mechanizm przekazywania gospodarstw w zamian za świadczenia emerytalne. Na mocy art. 52 ustawy, jeżeli rolnik lub jego małżonek byli właścicielami lub posiadaczami kilku gospodarstw rolnych, przekazaniu podlegały wszystkie gospodarstwa. Emeryt pobierający świadczenie z ubezpieczenia społecznego rolników, nie mógł być posiadaczem gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 57 ust. 1 ustawy, z gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu rolnik mógł wyłączyć i zachować własność działki gruntu, na której wzniesione są budynki lub ich część, a także inwentarz żywy i martwy. Zachowana działka gruntu, niezależnie od jej wielkości, nie miała charakteru gospodarstwa rolnego, było to tzw. siedlisko. Błędne jest stanowisko skarżącego, iż jego ojciec zachował własność gospodarstwa rolnego o pow. 0,45 ha położonego w W. Za gospodarstwo rolne, w rozumieniu przepisów prawnych, nie mogło być uznane ani siedlisko, ani działka gruntu rolnego, o powierzchni nie większej niż 0,3 ha do użytkowania której rolnik był uprawniony na mocy art. 56 ust. 2 ustawy. A zatem na skutek wyzbycia się własności gospodarstwa rolnego przez rodziców skarżącego, nabywca gospodarstwa – Skarb Państwa (Państwowy Fundusz Ziemi) nabył również ich udziały we wspólnotach gruntowych wsi W. Nie było zatem przeszkód do objęcia, decyzją z dnia [...] września 1987r. Naczelnika Gminy w D. o wyłączeniu udziału Skarbu Państwa ze wspólnoty gruntowo-leśnej wsi W., także udziałów należących do W. K.

Oceny powyższej nie zmienia fakt stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w D. z dnia [...] października 1978r. orzekającej o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 6,101 ha położonego na terenie wsi W., stanowiącego własność W. K. Jak wynika z uzasadnienia decyzji z [...] października 1978r. to W. K. złożył wniosek o nieodpłatne przejęcie części gospodarstwa położonego na terenie wsi Werstok, podnosząc jednocześnie, że są to grunta położone daleko od miejsca zamieszkania, co utrudnia należyte ich zagospodarowanie. Zdaniem Sądu W. K. był właścicielem dwu gospodarstw położonych w dwu miejscowościach: W. i W. Nie ma podstaw do przyjęcia, iż udziały we wspólnocie gruntowej wsi W. były powiązane z własnością gospodarstwa położonego we wsi W., skoro W. K. był mieszkańcem wsi W. Prawidłowe jest zatem ustalenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., że prawo do udziału we wspólnocie gruntowej wsi W. przysługujące W. K. było niezależne od własności gospodarstwa rolnego położonego we wsi W.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, dlatego też skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).