Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 877/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2010-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 41a ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 11,
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Anetta Chołuj, Maciej Guziński, , Protokolant: Renata Pawlak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 9 września 2010 r. sprawy ze skargi C. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...], znak: [...]; II. orzeka, że decyzje wymienione w pkt I nie podlegają wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Oddział Regionalny we W., na podstawie art. 36 oraz art. 7 i 16 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) stwierdził podleganie R.M. ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od [...] r. do [...] r. oraz w okresie od [...] r. do [...] r. W konsekwencji Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zobowiązał C. M. (zwanego dalej także skarżącym) do opłacenia zaległych składek na to ubezpieczenie – w kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę.

Organ pouczył C.M. o prawie wniesienia odwołania od niniejszej decyzji do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we W., z której to możliwości skarżący skorzystał.

Sąd Okręgowy we W., IX Wydział Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z dnia [...] r. orzekł o zmianie zaskarżonej decyzji i zwolnieniu C.M. z obowiązku uregulowania składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od [...] r. do [...] r. i od [...] r. do [...] r., uznając, że w tym okresie R. M. nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, iż C. M. w latach [...] – [...] podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, zaś jego żona R. M. takiemu ubezpieczeniu podlegała w latach [...] – [...]. Wówczas ich gospodarstwo szacowano na [...] ha fizyczny, co stanowiło [...] ha. Od [...] r. małżonkowie podlegali powszechnemu ubezpieczeniu społecznemu jako pracownicy, a Urząd Gminy określił ich nieruchomość jako niespełniającą warunku powierzchniowego obowiązującego dla gospodarstw rolnych ([...] ha) i pobierał podatek rolny w zwiększonej kwocie. W 2007 r. C. M. odwołał się od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy J. L. wymierzającej podatek od nieruchomości, w wyniku czego Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z [...] r. uchyliło w całości decyzję organu I instancji, zaś kolejną decyzją z dnia [...] r. ustalono C. M. podatek rolny, uznając, że sporna nieruchomość winna być opodatkowana podatkiem jako gospodarstwo rolne, ponieważ posiada powierzchnię przekraczającą [...] ha przeliczeniowy. Wysokość zobowiązania pieniężnego z tytułu własności nieruchomości uległa zmniejszeniu. C. M. od [...] r. pobiera pracowniczą emeryturę, zaś jego małżonka w spornych okresach nie podlegała powszechnym ubezpieczeniom społecznym. W dniu [...] r. C. M. złożył wniosek o objęcie syna W. M. rolniczym ubezpieczeniem społecznym.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd przywołał treść art. 7 ust. 1 oraz 16 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 7, poz. 25 ze zm.) wskazując na obowiązek podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez rolników, których gospodarstwo rolne obejmuje obszar przekraczający 1 ha użytków rolnych w sytuacji kiedy rolnik nie podlega innemu ubezpieczeniu, nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty, albo nie ma ustalonego prawa do innego świadczenia społecznego. Dalej Sąd zacytował treść art. 37 ustawy nakładający na rolnika obowiązek zgłoszenia organowi rentowemu wszelkich okoliczności, które mogą mieć wpływ na podleganie ubezpieczeniom.

W dalszej części uzasadnienia Sąd wskazał, że składki nie zostały opłacone na skutek błędu Urzędu Gminy. W następstwie bowiem błędów pracowników Urzędu Gminy gospodarstwo należące do C. M. i jego żony nie było przez prawie [...] lat traktowane jako gospodarstwo rolne lecz jako nieruchomość gruntowa osoby fizycznej. Jednakże zdaniem Sądu C. M. nie miał wpływu na popełnienie tego błędu przez Urząd Gminy, zaś wniesione przez niego odwołanie od decyzji wymierzającej podatek gruntowy przyczyniło się do jego skorygowania w lipcu 2007 roku. I dopiero od tego roku, jak dalej uznał Sąd, C. M. zobowiązany byłby do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników, gdyby nie fakt pobierania emerytury. Błąd organu podatkowego, podobnie jak błąd organu rentowego, nie mogą jednak – jak podkreślił dalej Sąd – prowadzić do naruszenia prawa wskutek wadliwej wykładni obowiązujących przepisów, dlatego też zaskarżona decyzja została zmieniona.

W wyniku wywiedzionej od powyższego wyroku apelacji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Oddział Regionalny we W. do Sądu Apelacyjnego we W., Wydziału III Ubezpieczeń Społecznych we W., Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] zmienił zaskarżony wyrok, w ten sposób, że odwołanie oddalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny podniósł, że skoro w sprawie bezspornym jest, że w ubezpieczeniu społecznemu, nie miała ustalonego prawa do renty czy emerytury, albo prawa do innego świadczenia z ubezpieczenia pisanych okresach C. i R. M. byli współwłaścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej [...] ha przeliczeniowy oraz, że w okresach tych R. M. nie podlegała innemu ubezpieczeniu społecznemu, nie miała ustalonego prawa do renty czy emerytury, albo prawa do innego świadczenia z ubezpieczenia społecznego, to – w ocenie tegoż Sądu – uznać należy, że R.M. podlegała rolniczemu ubezpieczeniu. Wynika to – w ocenie Sądu wprost – z treści art. 7 ust. 1 i 16 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U nr 7, poz. 25 ze zm.) i wbrew twierdzeniom Sądu I instancji na obowiązek i łączący się z nim obowiązek opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników (kwartalnie) nie ma wpływu błąd Urzędu Gminy działający jako organ wymierzający i pobierający podatek od nieruchomości.

Ów błąd – jak dalej wskazał Sąd Apelacyjny – skutkować może jedynie koniecznością zwrotu lub rozliczenia nadpłaty podatku od nieruchomości i ewentualnie odpowiedzialności odszkodowawczą wobec C. i R. M. z tytułu zapłaconych przez nich odsetek za zwłokę w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Zgodnie bowiem z art. 40 a ustawy od składek nieopłaconych w terminie przez rolnika pobiera się od niego odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonej w dziale III rozdział 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Ta zaś – jak dalej podniósł Sąd – w art. 53 stanowi, że od zaległości podatkowych naliczane są odsetki za zwłokę, nie jest przy tym istotne co lub kto taką zwłokę spowodował. Tym samym – w ocenie Sądu – wnioskodawcy muszą zapłacić określone w decyzji odsetki, a następnie mogą rozważyć domaganie się ich zwrotu od Gminy dowodząc, że zwłoka w opłacaniu składek spowodowana jest błędem tego organu

Po zakończeniu sporu przed Sądem, skarżący złożył wniosek z dnia [...] r. o umorzenie przedmiotowych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Decyzją z dnia [...] roku Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił stronie skarżącej umorzenia wnioskowanej należności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji podniósł, iż wniosek o umorzenie opiera się na argumencie związanym z błędem organu podatkowego. Okoliczności podnoszone jednak przez stronę skarżącą w podaniu, w tym ich sytuacja zdrowotna, nie mogą – zdaniem organu I instancji – stanowić przesłanki decydującej o umorzeniu obowiązkowych składek ubezpieczeniowych wraz z naliczonymi odsetkami. Zdaniem organu w rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, iż w okresach wskazanych w sentencji decyzji skarżący byli właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej 1 ha przeliczeniowego oraz, że R.M. nie podlegała innemu ubezpieczeniu społecznemu, nie miała ustalonego prawa do renty czy emerytury, albo prawa do innego świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Organ I instancji wskazał nadto, iż skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających ponoszenie kosztów leczenia oraz pouczył skarżącego, że ma prawo do korzystania z świadczeń osłonowych przewidzianych w odrębnych ustawach.

W wyniku postępowania wyjaśniającego, przeprowadzonego w celu zweryfikowania możliwości płatniczych skarżącego, organ ustalił, że na posiadanym areale ziemi prowadzona jest produkcja roślinna w postaci uprawy zbóż. Wspólnie ze skarżącym zamieszkuje małżonka oraz dwóch synów. Warunki mieszkaniowe są dobre, na terenie gospodarstwa usytuowany jest dom wybudowany w latach 70 -tych, w którym znajdują się cztery pokoje, kuchnia i łazienka. W gospodarstwie brak jest maszyn rolniczych oraz inwentarza żywego. Oprócz dochodów pozyskiwanych z gospodarstwa rolnego, rodzina skarżącego pozyskuje dodatkowe dochody w postaci świadczenia emerytalno – rentowego skarżącego i jej małżonki, dochodów syna z tytułu umowy o pracę. Mając powyższe na uwadze organ wskazał, iż uzyskiwane z tych źródeł środki materialne rozpatrywane w powiązaniu z pożytkami uzyskiwanymi z prowadzenia działalności dają możliwości spłaty wnioskowanej należności.

Wobec tak ustalonego stanu faktycznego oraz treści art. 41a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowiącego, iż umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie może nastąpić w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, po uwzględnieniu jego możliwości płatniczych i stanu finansów funduszu emerytalno – rentowego i składkowego, organ nie znalazł podstaw do umorzenia wnioskowanych należności. W jego ocenie możliwości płatnicze strony skarżącej przy jednoczesnym zastosowaniu ulgi w postaci zawarcia układu ratalnego umożliwiają spłatę należności i nie pozwalają uznać, aby w sytuacji skarżącego, były one nieściągalne.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję odmawiającą umorzenia należności.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniesiono, że zadłużenie powstało jedynie z powodu nieterminowego zgłoszenia się do ubezpieczenia. Obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników nałożony jest – jak dalej wywodzono - przez ustawodawcę z mocy prawa na osoby, które spełniają przesłanki do podlegania ubezpieczeniu. Sam fakt zgłoszenia się do ubezpieczenia spoczywa jednak na rolniku, a ponadto czynności tej rolnik jest zobowiązany dokonać w terminie 24 dni od dnia zaistnienia jakiejkolwiek okoliczności mającej znaczenie dla podlegania ubezpieczeniu. Tak więc każda osoba będąca właścicielem (posiadaczem) dzierżawcą lub użytkownikiem gospodarstwa rolnego i rozpoczynająca na nim działalność rolniczą zobowiązana jest dokonać zgłoszenia do ubezpieczenia w placówce terenowej KRUS, właściwej ze względu na miejsce położenia gospodarstwa rolnego.

Argumentowano następnie, że skarżący oświadczenie dotyczące objęcia małżonki ubezpieczeniem złożył dopiero w [...] roku, i wówczas to decyzją z dnia [...] r. małżonka objęta została ubezpieczeniem społecznym rolników z okresem wstecznym w przerwach pomiędzy utratą prawa do wypłaty świadczenia rentowego, a przyznaniem zasiłku dla bezrobotnych. Decyzja ta jednocześnie zobowiązała skarżącego do opłacenia zaległych składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Prawidłowość tej decyzji potwierdził nadto, zdaniem organu, wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia [...] r. zapadły w sprawie skarżących.

Odwołując się do treści wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy organ zauważył, iż skarżący ponownie powołał się na okoliczności związane ze spłatą zaciągniętych pożyczek oraz sytuacją zdrowotną. Jako nową okoliczność skarżący wskazał natomiast wzrost kosztów utrzymania domu (tj. prąd. woda) oraz kosztów związanych z jego remontem. Ponadto podniósł, iż do protokołu z wizytacji udostępnione zostały następujące dokumenty: umowa pożyczki nr [...], faktury VAT za energię elektryczną, zawiadomienie o najbliższej spłacie kredytu/ pożyczki, faktury VAT na zakupów leków. Argumenty te – zdaniem organu - nie mogą jednak stanowić przesłanki do zmiany wcześniejszej decyzji o odmowie umorzenia należności składkowych wraz z naliczonymi odsetkami. W pierwszej kolejności organ podkreślił, iż z uwagi na sytuację zdrowotną małżonki Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał jej świadczenie rentowe, zaś koszty związane z normalnym funkcjonowaniem gospodarstwa rolnego oraz domowego ponosi ogół rolników. Ponadto organ potwierdził, iż bezspornym jest, że w opisanych w decyzji okresach skarżący wraz z małżonką są właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej [...] ha przeliczeniowego oraz, że R. M. nie podlegała innemu ubezpieczeniu społecznemu, nie miała ustalonego prawa do renty czy emerytury, albo prawa do innego świadczenia z ubezpieczenia społecznego

Wobec tak ustalonego stanu faktycznego niniejszej sprawy organ uznał brak podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, uzasadniając, że zgodnie z dyspozycją zawartą w treści przepisu art. 41 a ust. 1 cytowanej ustawy umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie może nastąpić w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, po uwzględnieniu jego możliwości płatniczych i stanu finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego. W ocenie organu rentowego możliwości płatnicze skarżącego, przy jednoczesnym zastosowaniu ulgi w postaci zawarcia układu ratalnego, umożliwiają spłatę należności i nie można uznać, że są one trwale nieściągalne. Przeprowadzone postępowanie wykazało, iż oprócz dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego istnieją w rodzinie skarżącego dodatkowe źródła dochodów w postaci otrzymywanego przez skarżącego i jego małżonkę świadczenia emerytalno - rentowego oraz przez syna dochodu z tytułu pracy poza sektorem rolnym. Kwota miesięcznych dochodów uzyskiwanych ze wszystkich źródeł w przeliczeniu na jednego członka rodziny daje dochód w wysokości około [...] zł. Uzyskiwane z tych źródeł środki materialne rozpatrywane w powiązaniu z pożytkami uzyskiwanymi z prowadzenia działalności rolniczej dają możliwość spłaty całości zaległości przy jednoczesnym zastosowaniu ulgi w postaci rozłożenia zaległości na raty.

Ponadto organ II instancji podkreślił, że zaległości Kasy są należnościami publicznymi, z których finansowane są świadczenia wszystkich ubezpieczonych, zaś wartość gospodarstwa jest wyższa od istniejącego zadłużenia, gdyż średnia cena gruntów ornych w obrocie prywatnym dla województwa dolnośląskiego wynosi nie mniej niż [...] zł. za hektar.

Od niniejszego rozstrzygnięcia skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. podnosząc, że w dniach od [...] r. do [...] r. R. M. pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy, zaś w okresie od dnia [...] r. do [...] r. zasiłek z Urzędu Pracy. Od [...] r. do [...] r. nie była natomiast ubezpieczona z powodu wprowadzenia skarżącego w błąd, "przez urzędniczkę gminy w Urzędzie Rolnictwa". W dniu [...] r. złożyła wniosek o emeryturę w ZUS, która została jej przyznana. Skarżący zaakcentował, iż zadłużenie z tytułu ubezpieczenia powstało w wyniku błędu organu wobec czego nie pojmuje z jakiej racji ciąży na nim obowiązek uregulowania należności wynikającej z decyzji Prezesa KRUS skoro gospodarstwo było uznawane przez gminę za nierolnicze.

W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wypada zauważyć, że według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Podstawą materialnoprawną rozpatrywanej sprawy jest art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). Według tego przepisu, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części.

Użycie w powołanym przepisie zwrotu "może umorzyć" świadczy o tym, że działanie organu w tej mierze ma charakter uznania administracyjnego. Zwrot "w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego" ma natomiast charakter prawnie niedookreślony. Decyzja administracyjna wydana na tak skonstruowanej podstawie materialnoprawnej jest określana jako akt administracyjny swobodny (vide J. Boć (red.) Prawo administracyjne, Kolonia Limited 2005, s. 331). W takiej sytuacji normatywnej sądowa kontrola decyzji administracyjnej obejmuje wyłącznie zbadanie, czy jej wydanie poprzedzono prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Kontrola legalności takich decyzji, wydanych w ramach uznania administracyjnego czy na podstawie pojęć prawnych niedookreślonych jest bowiem ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia rozstrzygnięcia o określonej treści. Sąd nie ocenia także wydanej decyzji w aspekcie jej celowości, zasad słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Rozstrzygnięcie bowiem w sprawie umorzenia zaległości na rzecz KRUS należy do kompetencji organów orzekających. Sąd nie ma natomiast uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, czyli umorzenia należności zgodnie z żądaniem zawartym w skardze.

Sąd jest zatem zobowiązany do oceny, czy postępowanie administracyjne było prowadzone prawidłowo i czy organ przy wydawaniu decyzji dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna. Organ wobec tego prowadząc postępowanie w wyniku, którego ma zostać wydana decyzja uznaniowa, ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Dokonana w postępowaniu ocena dowodów nie może nosić cech dowolności ( art. 80 k.p.a.) .

W przypadku decyzji uznaniowych, a do takich zaliczają się decyzje w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część – co wymaga podkreślenia - która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego przepis prawa materialnego przyznaje organowi prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych rozstrzygnięć. W przypadku wniosków o umorzenie należności z tytułu składek będą to - umorzenie tych należności bądź odmowa ich umorzenia, a zatem rozstrzygnięcia o treści zasadniczo odmiennej. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa w zakresie samego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony, a zatem czy jest prawidłowa w aspekcie materialnym. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala bowiem na stwierdzenie czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy (por. wyroki NSA: z dnia 10 czerwca 1994 r., sygn. akt. II S.A. 237/94, ONSA 1995, Nr 3 poz. 111, z dnia 8 września 1998 r., sygn. akt IV S.A. 893/97, LEX 45905). Badanie legalności przez sąd administracyjny tego rodzaju decyzji musi mieć zatem na względzie ocenę, czy decyzja spełnia wymóg prawidłowego uzasadnienia po myśli art. 107 § 3 k.p.a. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi także realizację w postępowaniu administracyjnym, określonej w art. 11 k.p.a., zasady przekonywania. W jej ujęciu organy powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi się kierują przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

Z akt sprawy wynika, że skarżący wnosił o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z uwagi - po pierwsze na błąd pracowników Urzędu Gminy stanowiący przyczynę zadłużenia, a po wtóre, na trudną sytuację majątkową, która uniemożliwia zapłatę składek bez spowodowania uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu. Organ wszakże rozpoznał sprawę jedynie w kontekście sytuacji zdrowotnej i materialnej skarżącego, w istocie rzeczy zaś pomijając zasadniczo podnoszony przez skarżącego w toku postępowania argument błędu Gminy, który w jego ocenie przyczynił się do powstania zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne. W tej materii organ nie dokonał żadnych rozważań, ograniczając się jedynie do konstatacji, że opisany wyżej wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, cyt.: "potwierdził prawidłowość wydania decyzji włączającej do ubezpieczenia, w tym również co do okresu dochodzenia przez organ zapłaty należności składkowych".

Tymczasem rzeczą organu było odniesienie się do twierdzeń strony skarżącej, przeprowadzenie w tym kierunku ustaleń faktycznych i dokonanie oceny, czy w tych konkretnych okolicznościach i z jakich względów stanowi to przypadek "uzasadniony ważnym interesem" skarżącego – w świetle brzmienia art. art. 41 a ust 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wypada bowiem stwierdzić, że przesłanka, o której mowa w art. 41a ust. 1 ustawy, tzn. "uzasadniony ważny interes zainteresowanego", jest pojęciem niesprecyzowanym przez ustawodawcę, nieostrym, a to oznacza, że jej treść jest bardzo pojemna, może dotyczyć także powoływania się przez stronę na błąd organu a powinna być oceniana na tle konkretnych okoliczności danej sprawy. Niewątpliwie przy tym, w przepisie art. 41a ust. 1 pkt 1 chodzi o obiektywnie istniejący interes zainteresowanego, usprawiedliwiony istniejącymi okolicznościami faktycznymi, a nie o subiektywne przekonanie strony postępowania, domagającej się zastosowania np. instytucji umorzenia. Jednak w każdym wypadku organ musi wyjaśnić całokształt okoliczności faktycznych i przeprowadzić stosowną analizę, wyjaśnić powody rozstrzygnięcia, czego w rozpatrywanej sprawie nie uczyniono w stopniu wystarczającym.

Naruszono zatem zdaniem Sądu art. 7 i 77 k.p.a., a zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja pierwszoinstancyjna nie spełniają wymogu rzetelnego uzasadnienia skoro są niepełne, nie obejmują bowiem wyczerpującego odniesienia się do wszystkich zarzutów i twierdzeń formułowanych przez stronę postępowania. Tym samym nie odpowiadają wymogom stawianym normą art. 107 § 3 k.p.a. ani art. 11 k.p.a. oraz nie przystają do reguły art. 8 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli.

Organ prowadząc ponownie sprawę będzie obowiązany zatem przeprowadzić prawidłowe postępowanie wyjaśniające także co do podnoszonej przez skarżącego okoliczności błędu organu Gminy w zakresie przyczynienia się do powstania omawianej należności, a także winien rozważyć, czy poczynione w tej mierze ustalenia wyczerpują przesłankę "uzasadnionego ważnego interesu zainteresowanego" w sposób umożliwiający umorzenie w całości lub w części należności wraz z odsetkami za zwłokę – czemu należy dać stosowny wyraz w uzasadnieniu decyzji, stosownie do opisanych wyżej wymogów procesowych.

Mając na uwadze, że stwierdzone uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, decyzje obu instancji należało wyeliminować z obrotu prawnego, na mocy art.145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.