Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 925/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2005-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 67  par. 1,  art. 165 par. 1,  art. 247  par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewόdzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu W składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA - Halina Betta Sędzia WAS - Ireneusz Dukiel Sędzia WSA – Jadwiga Danuta Mrόz (sprawozdawca) Protokolant: Dorota Zawiślińska Po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2005 r. sprawy ze skargi: L. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie: odmowy umorzenia II raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2003 rok uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] nr [...]


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi L. B. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] Nr [...], utrzymująca w mocy wydaną z upoważnienia Wójta Gminy K., decyzję Sekretarza Gminy z dnia [...] nr [...] odmawiającą umorzenia II raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2003 r. w kwocie [...].

Wnioskiem z dnia [...] podatnik zwrócił się o umorzenie II raty podatku rolnego za 2003 r. w kwocie [...], uzasadniając prośbę znacznymi stratami w uprawach poniesionymi w wyniku suszy, która dotknęła 92 % powierzchni Jego gospodarstwa rolnego. Komisja szacująca straty w wyniku klęski żywiołowej wyceniła szkody w uprawach polowych na kwotę przekraczającą [...]. Argumentował też, że poniósł szkody wyrządzone przez zwierzynę w obwodzie łowieckim. Spłaca kredyt zaciągnięty na zakup nawozów oraz kredyt powodziowy (łącznie [...]). Na utrzymaniu ma czteroosobową rodzinę.

Wójt Gminy K. decyzją z [...] - powołując w podstawie prawnej art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej - odmówił umorzenia II raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2003 r. w kwocie [...]. Przyznał wprawdzie, że rozmiar strat spowodowanych suszą miał charakter klęski żywiołowej, jednak Wojewoda D. odmówił im takiego charakteru, co umożliwiło jedynie zastosowanie ustawowych ulg w podatku rolnym i uruchomienie preferencyjnego kredytu.

Odwołując się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. , podatnik kwestionował określoną w decyzji I instancji kwotę podatku, która jest inna niż w Jego wniosku. Żądając uchylenia decyzji i skierowania wniosku do ponownego rozpatrzenia powtórzył podnoszone wcześniej zarzuty.

Decyzją z [...] SKO we W. utrzymało w mocy skarżoną decyzję, powołując się na zakres swobodnego uznania organu przy podejmowaniu decyzji ulgowych.

W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, L. B. wskazał, że Kolegium naruszyło prawo i interes prawny. Natomiast organ pierwszej instancji naruszył zasadę prawdy obiektywnej i przedstawił go w "fałszywym świetle" co, jego zdaniem, wpłynęło na niekorzystne dla niego rozstrzygnięcie organu odwoławczego. Odnosząc się do argumentów zawartych w decyzji Kolegium, Skarżący wskazał, że nie uwzględniono stanu budynków, które wymagają kapitalnego remontu, zaś wykorzystywane w gospodarstwie maszyny rolnicze i samochód są w złym stanie technicznym. Gospodarstwo rolne w większej części zostało dotknięte klęską suszy (w 92 %), natomiast dokumenty potwierdzające szkody łowieckie znajdują się w Urzędzie Gminy K. Skarżący wskazał, że umorzenie przez organ podatkowy III i IV raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2002 r. było rekompensatą za koszty poniesione na naprawę zniszczonej drogi. Zakupione w latach 2001 - 2003 grunty rolne były niewielkimi działkami, nabytymi w celu powiększenia gospodarstwa rolnego i zlikwidowania szachownicy pól. Ponadto zakup ten został sfinansowany z środków pożyczonych od rodziny i znajomych. Odnośnie wydatków na modernizację budynku gospodarczego Skarżący wskazał, że trwa ona od kilku lat z uwagi na brak środków finansowych, zaś w 2003 r. wydał na ten cel około [...]. Ponadto Skarżący podniósł, że we wsi, której jest sołtysem, gmina nie realizuje żadnych zadań (Skarżący sam odśnieża i naprawia drogi, kosi boisko sportowe w czynie społecznym). Zdaniem L. B., przy rozstrzyganiu sprawy "nie brano pod uwagę względów merytorycznych tylko polityczne". Ponadto organy obu instancji podały nieprawidłową wysokość podatku o umorzenie którego wystąpił podatnik.

Ustosunkowując się do argumentacji skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało stanowisko zawarte w kwestionowanej decyzji oraz motywach jej uzasadnienia. Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa i interesu prawnego wskazało, że zarówno w postępowaniu prowadzonym przez organ pierwszej instancji jak i organ odwoławczy dokonano ustaleń faktycznych w zakresie istnienia przesłanek określonych w przepisie art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej i poddano je ocenie. W toku postępowania odwoławczego wzięto pod uwagę cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz argumenty podniesione przez L. B. zarówno we wniosku o przyznanie ulgi podatkowej, jak i w odwołaniu i oceniono je zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania. Analiza materiału dowodowego wykazała, iż sytuacja materialna Skarżącego nie uzasadnia umorzenia ciążącej na nim zaległości podatkowej. Organ podkreślił, że Podatnik w toku postępowania nie wykazał by straty poniesione w trakcie suszy mogły zostać uznane za przesłankę, o której mowa w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej. Za okoliczność przeczącą jego trudnej sytuacji materialnej uznał organ dokonany w latach 2001 - 2003 zakup kilku działek rolnych i poniesione wydatki na modernizację budynku gospodarczego, co świadczy o dysponowaniu środkami finansowymi, które w pierwszej kolejności winien przeznaczyć na spłatę ciążącej na nim zaległości podatkowej. Wskazał, że organ podatkowy I instancji dwukrotnie odroczył termin płatności raty podatku. Za niezasadny uznał zarzut odnoszący się do szkód łowieckich. Strona nie przedstawiła bowiem żadnych dokumentów potwierdzających poniesienie tych szkód, jak też wskazujących ich wysokość i ewentualny wpływ na jej sytuację materialną. Wywodził, że wnioskodawca ubiegający się o ulgę podatkową powinien we własnym interesie dążyć do udowodnienia okoliczności, na które się powołuje, przedkładając stosowne dowody. Z tych samych względów nie uznał organ zasadności zarzutu dotyczącego stanu technicznego posiadanych budynków oraz maszyn rolniczych. Fakt przeznaczania środków finansowych na remont budynku, mimo ciążącej na Podatniku zaległości podatkowej, nie może usprawiedliwiać żądania zwolnienia z zapłaty długu. Zasadą jest płacenie podatków, zaś ulgi podatkowe jako odstępstwo od tej zasady, nie mogą być stosowane dowolnie.

Odnosząc się do zarzutu błędnego wskazania w decyzji kwoty wnioskowanego umorzenia Kolegium wskazało, iż jest to zarzut bez znaczenia, bowiem przedmiotem postępowania nie był wymiar zobowiązania za 2003 r. lecz ulga w jego zapłacie. Podnoszone przez Skarżącego zarzuty, iż we wsi, której jest sołtysem, gmina nie realizuje żadnych zadań oraz że przy rozstrzyganiu sprawy "nie brano pod uwagę względów merytorycznych tylko polityczne" nie mały wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

Skarga została wniesiona do sądu w dniu [...] co uzasadnia jej rozpoznanie przez właściwy w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. w rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy objętej zarzutami skargi uznał, że skarga, zasługuje na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę administracji publicznej - obejmującą orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne, które oceniane są z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem materialnym i procesowym. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje więc w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy. W zakresie tak określonej kognicji Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, bowiem skarżona decyzja narusza prawo.

Zgodnie z art. 165 § 1 Ordynacji podatkowej (OP) - postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W zakresie oparcia postępowania na zasadzie skargowości żądanie strony wyznacza przedmiot i granice postępowania. Treść żądania wypływa z przepisów prawa materialnego i musi w nich mieć oparcie. Wszczęte z inicjatywy podatnika postępowanie, obejmowało żądanie - umorzenia zaległego podatku - oparte zostało na przepisie materialnoprawnym z art. 67 § 1 OP. Przepis ten stanowi, że "W przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną".

W przypadku wszczęcia postępowania na żądanie strony, to strona określa zarówno przedmiot jak i zakres postępowania. Żądanie strony determinuje więc zakres rozstrzygnięcia, a organ nie może wyjść poza granice określone we wniosku strony.

W spornej sprawie Podatnik wnioskiem z [...] zwrócił się do organu o umorzenie II raty podatku rolnego za 2003 r. w kwocie [...], zaś organy obu instancji orzekły o odmowie umorzenia II raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2003 r. w kwocie [...]. - ewidentnie wychodząc poza żądanie, bowiem kwota której umorzenia odmówiły organy jest wyższa, niż ta o którą wystąpił podatnik. Rozstrzygnięcie takie dotknięte jest wadą rażącego naruszenia prawa, stanowiącą podstawę do stwierdzenia nieważności na podstawie art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji.

W sytuacji, gdy podatnik okoliczność tę podnosił już na etapie postępowania odwoławczego, organ II instancji winien był nieprawidłowość tę wyeliminować, konwalidując wydane w sprawie orzeczenie organu I instancji.

Zakres rozstrzygnięcia organu nie może być szerszy, niż zakres wszczętego wnioskiem strony postępowania, co odnosi się także do wysokości kwoty - umorzenia której żądała strona na podstawie art. 67 § 1 OP. Wychodząc poza granice wniosku strony, organ naruszył też normę prawa procesowego z art. 165 § 1 OP, gdyż postępowanie w zakresie umorzenia kwoty przewyższającej [...] - toczyło się bez legitymowanego wszczęcia postępowania w tym zakresie. Z zasady skargowości wynika, że inicjatywa we wszczęciu postępowania dotyczącego uprawnień strony - należy do strony a nie do organu. Naruszenie prawa procesowego (art. 165 § 1 OP), skutkowało wadliwym merytorycznie rozstrzygnięciem, odmawiającym (na podstawie art. 67 § 1 OP) umorzenia kwoty wyższej niż wnioskowana przez stronę. Pozycja organu, jako gospodarza postępowania, obliguje organ do przestrzegania przepisów regulujących inicjatywę wszczęcia postępowania a naruszenie zasady skargowości (w tym, co do zakresu żądania strony), stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogłoby być uznane za wadę kwalifikowaną - obwarowaną sankcją nieważności decyzji (art. 247 § 1 pkt 3 OP). Zasadność tego twierdzenia potwierdza też teza wyroku z 7 marca 2001 r. III SA 181/00 (Poradnik VAT 2001 r. Nr 18, str. 49) " umorzenie kwoty zaległości podatkowej zgodnie z żądaniem podatnika, gdy dotyczy kwoty wyższej od rzeczywistej stanowi o wydaniu decyzji z rażącym naruszeniem prawa, bo odnosi się do uchwytnego kryterium oceny stosowania prawa w sprawie" [Ordynacja podatkowa - komentarz 2004, s. 843, Wyd. Unimex]. Orzekający w sprawie Sąd uznał jednak, że skoro organ naruszył jedynie "kwotowo" zakres wszczętego wnioskiem strony postępowania, to nie ma potrzeby stosowania najdalej idących skutków (w postaci stwierdzenia nieważności decyzji), stąd orzekł zgodnie z wnioskiem strony - jedynie o jej uchyleniu. Wyeliminowanie z obrotu prawnego spornej decyzji z przyczyn podanych wyżej - czyni zbędnym rozważanie innych zarzutów skargi, które w istocie również zmierzały do uchylenia spornej decyzji.

Stwierdzone naruszenie prawa procesowego z powodu rozstrzygania w kwestii nie objętej zakresem wszczętego postępowania skutkować musiało uchyleniem skarżonej decyzji. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny – uwzględniając skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach postępowania nie orzeczono z uwagi na brak wniosku strony w tym zakresie, zaś orzekanie w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu było niecelowe, gdyż decyzja ta nie nakładała na stronę żadnego obowiązku.