Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1810/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 25, art. 17
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
article: art. 49 ust. 1, art. 47 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 167 poz 1191
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji - tekst jedn.
article: art. 153, art. 1 i 3 par. 1 i 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 105 par. 1, art. 138 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski Protokolant asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Po 1227/11 w sprawie ze skargi J. L. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] października 2011 r. nr [...] i [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2012 r. (sygn. akt II SA/Po 1227/11) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargi J. L. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] października 2011 r. (nr [...] i [...]) w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego i przyznał adwokat J. G. od Skarbu Państwa (budżet Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) kwotę [...] zł, w tym [...] zł - jako zwrot podatku od towarów i usług - tytułem wynagrodzenia za świadczenie z urzędu pomocy prawnej, której koszty nie zostały pokryte.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. - wydaną na podstawie art. 25 oraz 27 ust. 1-3, 1a i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów a także art. 104 oraz 107 § 1 i 3 k.p.a. – Burmistrz Miasta Z. zobowiązał J. L., jako dłużnika alimentacyjnego, do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna P. L. w okresie od dnia [...] marca 2009 r. do dnia [...] września 2009 r., w łącznej kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami, ustalonymi na dzień wydania decyzji w kwocie [...] zł.

Ponadto ten sam organ, działając na tej samej podstawie prawnej, inną decyzją z tej samej daty, zobowiązał J. L. również do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna P. L. w okresie od dnia [...] marca 2009 r. do dnia [...] września 2009 r., w łącznej kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami ustalonymi na dzień wydania decyzji w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu obu w/w decyzji wskazano, że na mocy decyzji wydanych w dniu [...] kwietnia 2009 r. nr [...] i [...] wypłacono P. i P. L., we wspomnianym wyżej okresie czasu, świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie po [...] zł na rzecz każdego z uprawnionych.

W następstwie wniesionych przez J. L. odwołań, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzjami z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] i nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji.

W motywach swego rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło, że z funduszu alimentacyjnego wypłacono na rzecz P. L. świadczenia w kwocie [...] zł, stanowiącej równowartość siedmiu miesięcznych rent alimentacyjnych ([...] zł = [...] zł), jak również wartość zaspokojonej w tym samym okresie kwoty alimentów, przekazanej przez komornika sądowego w imieniu dłużnika w kwocie [...] zł. Wyliczona przez organ I instancji kwota [...] zł, do której zwrotu zobowiązano J. L., stanowiła różnicę wartości świadczenia wypłaconego z funduszu alimentacyjnego i kwoty przekazanej przez komornika na zaspokojenie należności, z tytułu wypłacania świadczeń w okresie objętym zaskarżoną decyzją.

Odnośnie zaś wypłacenia P. L. świadczeń alimentacyjnych, stwierdzono, że otrzymał on należność z takiego samego tytułu w kwocie [...] zł, stanowiącą równowartość siedmiu miesięcznych rent alimentacyjnych ([...] x [...] zł = [...] zł), jak również wartość zaspokojonej w tym samym okresie kwoty alimentów, przekazanej przez komornika sądowego w imieniu dłużnika w kwocie [...] zł. Wyliczona przez organ I instancji kwota [...] zł, do której zwrotu zobowiązano J. L. stanowiła różnicę wartości świadczenia wypłaconego z funduszu alimentacyjnego i kwoty przekazanej przez komornika na zaspokojenie należności, z tytułu wypłacania świadczeń w okresie objętym zaskarżoną decyzją.

Wskazując na treść art. 27 ust. 1 -3 i art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ stwierdził, że dłużnik alimentacyjny był zobowiązany zwrócić organowi właściwemu wierzyciela kwotę wypłaconych świadczeń, łącznie z ustawowymi odsetkami, liczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty, zatem część egzekwowanej od odwołującego się kwoty zostaje zapewne przeznaczona na pokrycie kosztów wymienionych w art. 28 ust. 1 cytowanej ustawy, inna zaś część natomiast - na odsetki od zaległych zobowiązań.

W następstwie wniesienia przez J. L. skarg na powyższe decyzje, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokami z dnia 20 października 2010 r. (sygn. akt II SA/Po 340/10 i II SA/Po 341/10) uchylił obie w/w decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. podkreślając, że ustanowione w art. 100 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity Dz. U. Nr 90, poz. 594 z 2010 r. ze zm.) zwolnienie od kosztów sądowych nie oznacza definitywnego przeniesienia na Skarb Państwa kosztów sądowych w tego rodzaju sprawach, a jedynie tymczasowe obciążenie nimi Skarbu Państwa, co jednak nie wyklucza możliwości ich egzekwowania od dłużnika. Z tego powodu Sąd uznał, iż zgodnym z prawem było potrącanie z kwot wyegzekwowanych od dłużnika alimentacyjnego, kosztów egzekucyjnych komornika, od uiszczenia których (zaliczka) zwolniony był - z mocy ustawy – sam wierzyciel i zaliczanie tych kwot na poczet należności, wypłaconych osobie uprawnionej z tytułu świadczeń.

Tym niemniej, pomimo bezzasadności zasadniczej części argumentacji zawartej w skardze, Sąd uznał, że powyższe decyzje Kolegium nie mogły się ostać, gdyż zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania. Decyzje organu II instancji nie zawierały bowiem uzasadnienia, które odpowiadałoby wymogom art. 107 § 3 k.p.a. W decyzjach tych Kolegium – jak wywodził Sąd - przeprowadziło wprawdzie obliczenia, z których miały wynikać finalne kwoty, do zwrotu, których zobowiązana była strona, jednak organ nie wskazał w sposób precyzyjny, skąd wzięły się kwoty stanowiące podstawę obliczeń, to jest kwoty świadczeń spełnionych przez skarżącego za pośrednictwem komornika sądowego, w okresie otrzymywania świadczeń przez osoby uprawnionych. Nawet pobieżna analiza akt sprawy wskazywała przy tym – jak stwierdził Sąd - iż kwoty przekazywane przez komornika na rachunek organu właściwego wierzyciela różniły się zarówno od kwot egzekwowanych przez komornika od J. L., jak i od kwot następnie zaliczanych na poczet należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kwoty egzekwowane - to według oświadczenia skarżącego - po [...] zł miesięcznie na poczet alimentów przypadających obu synom, kwoty wpłacane przez komornika na konto organu, poczynając od miesiąca maja 2009 r. wynosiły zaś odpowiednio: [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł i [...] zł, zatem organ administracji rozliczał na poczet należności głównych i odsetek każdorazowo jedynie po [...] zł.

Ponadto Sąd zaakcentował, że (cyt.) "wskazana w przytoczonym powyżej art. 28 ust. 1 p.o.u.a. kolejność zaspokajania należności z kwot uzyskanych od dłużnika alimentacyjnego, uprawnia wprawdzie komornika do potrącania kosztów egzekucyjnych, to jednak na organie administracji ciąży obowiązek zweryfikowania prawidłowości działań komornika, w szczególności poprzez ustalenie jakie kwoty i z jakich tytułów są przez komornika potrącane z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego i precyzyjnego uzewnętrznienia tych ustaleń w uzasadnieniu decyzji. Strony postępowania nie mogą bowiem obciążać następstwa bezprawnych działań organu egzekucyjnego, polegających na przykład na wadliwym potrącaniu należności określonych w art. 1025 § 1 pkt 2-10 k.p.c. przed należnościami określonymi w art. 28 ust. 1 pkt 1 p.o.u.a. Poczynienie powyższych ustaleń jest przy tym szczególnie istotne, gdy strona – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – kwestionuje zgodność z prawem potrąceń dokonywanych z wyegzekwowanych przez komornika od dłużnika kwot. Analogicznie w uzasadnieniu decyzji winno zostać wykazane jakie z wyegzekwowanych kwot zostały na bieżąco zaliczone na poczet odsetek ustawowych od wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń i przy użyciu jakiej stopy procentowej odsetki te zostały naliczone. Podkreślić bowiem należy, iż choć zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 1 p.o.u.a., prawidłowym jest zaspokajanie bieżących odsetek od wypłaconych świadczeń z egzekwowanych sum, na co wskazuje użyte w tym przepisie określenie "należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej", do których zgodnie z art. 27 ust. 1 zalicza się zarówno kwoty świadczeń wypłaconych jak i odsetki od tych świadczeń, to jednak powyższa okoliczność faktyczna winna zostać precyzyjnie ustalona i znaleźć swoje uzewnętrznienie w uzasadnieniu decyzji.

Z samego uzasadnienia decyzji organu II instancji, w którym użyto sformułowania "zapewne" odnośnie części kwot wyegzekwowanych od skarżącego przez komornika sądowego, wynika zaś, iż organ administracji nie poczynił w tym zakresie, to jest kwot potrącanych przez komornika i bieżąco naliczanych odsetek, jakichkolwiek pewnych ustaleń poprzestając na przypuszczeniach i domniemaniach, co stoi w rażącej sprzeczności z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą dochodzenia przez organ do prawdy obiektywnej oraz stanowi naruszenie stanowiącego doprecyzowanie tej zasady, a wynikającego z art. 77 § 1 k.p.a. obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. (...) Powyższe regulacje prawa materialnego jednoznacznie przesądzają o zakresie niezbędnych ustaleń jakie winien poczynić, a następnie uzewnętrznić w uzasadnieniu decyzji organ administracji, do jakich należy nie tylko globalna wysokość wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, lecz nadto wysokość dokonanych w okresie świadczeniowym wpłat do funduszu w rozbiciu na poszczególne wpłaty i wypłaty oraz wskazanie dat poszczególnych operacji (zarówno wpłat jak i wypłat). Dopiero poczynienie takowych ustaleń i przedstawienie ich w uzasadnieniu decyzji pozwoli stronie (a także sądowi administracyjnemu) na dokonanie faktycznej kontroli ich prawidłowości oraz na zweryfikowanie prawidłowości naliczenia przez organ odsetek. Oczywistym jawi się, iż w uzasadnieniu decyzji administracyjnej wydawanej na podstawie art. 27 ust. 2 p.o.u.a. winny zostać wyliczone odsetki należne na dzień jej wydania, wraz ze wskazaniem na podstawie jakiej stopy procentowej, od jakich kwot i od jakich dat odsetki te są naliczane, a za niewystarczające uznać należy podanie jedynie globalnej wysokości odsetek".

Rozpoznając sprawę po raz kolejny, Burmistrz Miasta Z. decyzjami z dnia [...] listopada 2009 r. zobowiązał J. L. do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od [...] marca 2009 r. do [...] września 2009 r.:

-) w łącznej kwocie [...] zł na rzecz syna P. L. wraz z ustawowymi odsetkami, które naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty, odstępując jednocześnie od zwrotu kwoty [...] zł oraz ustawowych odsetek - z na uwagi na spłatę zadłużenia w dniu [...] stycznia 2010 r. (decyzja nr [...])

-) w łącznej kwocie [...] zł na rzecz syna P. L. wraz z ustawowymi odsetkami, które naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty, odstępując jednocześnie od zwrotu kwoty [...] zł oraz ustawowych odsetek - z na uwagi na spłatę zadłużenia w dniu [...] stycznia 2010 r. (decyzja nr [...]).

Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej, na skutek odwołania wniesionego przez J. L., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. – działając na zasadzie art. 104 oraz 107 § 1 i 3 k.p.a. a także art. 25 i 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U z 2009 r. nr 1, poz. 7 ze zm.) - decyzjami z dnia [...] października 2011 r. uchyliło decyzję Burmistrza Miasta Z. nr [...] (decyzja nr [...]) i decyzję tego samego organu nr [...] (decyzja [...]) i umorzyło oba postępowania prowadzone przed organem I instancji.

W uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć organ odwoławczy zauważył, że na dzień wydania decyzji przez organ I instancji, dłużnik - za pośrednictwem komornika - zwrócił organowi należności w wysokości odpowiadającej całym świadczeniom wypłaconym z funduszu alimentacyjnego P. i P. L. na podstawie decyzji z [...] kwietnia 2009 r. nr [...] oraz nr [...] łącznie z ustawowymi odsetkami. Zdaniem Kolegium, wydanie zatem w tych warunkach przez organ I instancji decyzji merytorycznej, rozstrzygającej w kwestii zwrotu należności, należało uznać za bezprzedmiotowe.

Poza tym, organ II instancji wskazał, iż bezzasadne były zarzuty J. L., dotyczące pobierania przez komornika od dłużnika opłaty stosunkowej oraz kwot, stanowiących równowartość wydatków gotówkowych poniesionych w toku egzekucji z poza tym dłużnik alimentacyjny był zobowiązany do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami.

Na wyżej przedstawione decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., J. L. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargi, w których akcentował, iż - według jego wiedzy- komornik wpłacił na rachunek bankowy [...] w Z. wyegzekwowaną w toku egzekucji kwotę [...], a nie kwotę [...] zł a ponadto wskazywał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyrokach wydanych w dniu 20 października 2010 r. (sygn. akt II SA/Po 340/10 i II SA/Po 341/10) przesądził, iż działania organu egzekucyjnego były bezprawne. Skarżący przedstawił przy tym własne wyliczenia, dotyczące jego zobowiązań alimentacyjnych i wpłat dokonywanych przez komornika na rachunek MOPS w Z., podkreślając, że w okresie od marca do września 2009 r. wypłacono jego synom P. i P. łączną kwotę [...],- zł.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wnosiło o ich oddalenie, odwołując się do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji.

Postanowieniem z dnia 22 marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu połączył sprawę o sygn. akt II SA/Po 1228/11 do wspólnego rozpoznawania i rozstrzygnięcia ze sprawą o sygn. II SA/Po 1227/11.

Oddalając skargi – na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) zwanej dalej: "P.p.s.a." - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że okazały się one niezasadne.

Sąd Wojewódzki na wstępie przytoczył treść art. 27 ust. 1, 1a i 2 oraz art. 28 ust. 1 p.o.u.a. i stwierdził, że - wbrew zarzutom skarżącego – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawach o sygnaturach akt II SA/Po 340/10 i II SA/Po 341/10 nie dostrzegł bezprawnych działań organu wierzyciela, na jakie wskazywał skarżący, a zapatrywania prawne, przedstawione w w/w sprawach, Sąd aktualnie orzekający w pełni podzielał.

Sąd Wojewódzki zgodził się przy tym ze skarżącym, że prowadzący egzekucję komornik błędnie ustalił wysokość należnej mu opłaty. Obowiązujący bowiem w trakcie postępowania komorniczego art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (tekst jednolity Dz. U. Nr 167, poz. 1191 z 2006 r. ze zm.) stanowił, iż w sprawach o egzekucję świadczeń pieniężnych komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 15 % wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednakże w przypadku wyegzekwowania świadczenia wskutek skierowania egzekucji do świadczenia z ubezpieczenia społecznego komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 8 % wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie niższej niż 1/20 i nie wyższej niż dziesięciokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, zaś art. 47 ust. 1 tej samej ustawy stanowi, iż w sprawach o egzekucję świadczeń powtarzających się wartość egzekwowanego roszczenia, stanowiącą podstawę ustalenia opłaty stosunkowej w dniu wszczęcia egzekucji, stanowi suma świadczeń za jeden rok oraz suma świadczeń zaległych. Sąd wyjaśnił w tym miejscu, iż w omawianym przypadku, niewątpliwie egzekucja prowadzona była z przysługującej J. L. renty z tytułu niezdolności do pracy, a więc skierowana była do świadczenia z ubezpieczenia społecznego a mimo to komornik, ustalając opłatę egzekucyjną, zastosował zamiast stawki 8 %, stawkę 15 %.

Tym niemniej jednak Sąd Wojewódzki stwierdził, że Burmistrz Miasta Z. nie był w przedmiotowej sprawie organem egzekucyjnym, przysługiwał mu wyłącznie status organu wierzyciela, a zatem nie miał możliwości bezpośredniego wpływania na działania komornika sądowego, prowadzącego postępowanie egzekucyjne wobec J. L., w szczególności w zakresie: wysokości przekazywanych wierzycielom kwot, pobieranych przez komornika opłat egzekucyjnych oraz należności z tytułu wydatków poniesionych w toku egzekucji. Wierzycielowi – jak podkreślił Sąd - który kwestionował w/w działania komornika, przysługiwała jedynie - w tym zakresie – skarga wnoszona na podstawie art. 767 k.p.c. Takie samo prawo przysługiwało tez dłużnikowi.

Powyższe wnioski odnosiły się również – wg Sądu - do kwestii domniemanych nieprawidłowości w obliczeniu odsetek.

W rezultacie Sąd Wojewódzki przyjął, że ewentualne błędy i naruszenia przepisów przez komornika sądowego, nie mogły obciążać organów administracji publicznej.

Jednocześnie - wg Sądu – wprawdzie, na podstawie art. 27 ust. 2 p.o.u.a. - organ właściwy wierzyciela jest zobowiązany do wydania decyzji "w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego" a zatem wykładnia tego przepisu wskazuje, iż organ właściwy wierzyciela jest zobligowany do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego, bez względu na to czy dłużnik alimentacyjny zwrócił już, czy też nie, należności wypłacone z funduszu alimentacyjnego, to jednak wydanie w przedmiotowej sprawie w sposób wadliwy i naruszający treść art. 105 § 1 k.p.a. rozstrzygnięcia przez Kolegium w zakresie umorzenia obu przedmiotowych postępowań przed organem I instancji, nie miały wpływu na wynik sprawy, gdyż dłużnik alimentacyjny nie został zobowiązany do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego (wobec wcześniejszego wyegzekwowania tych należności).

Rozstrzygnięcie o kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd zaś oparł na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 1 c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, (Dz.U.02.163.1348 ze zm.).

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, J. L. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu naruszenie:

1. prawa materialnego, to jest:

-) art. 151 P.p.s.a w zw. z art. 27 ust 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) oraz art. 1 i 3 § 1 i § 2 ust 1 P.p.s.a. poprzez błędną wykładnię prawa i uznanie, iż skarżący był zobowiązany do zwrotu należności na rzecz organu w ustalonej przez organ kwocie,

-) art. 153 P.p.s.a. w zw. z art. 1 i 3 § 1 i 2 ust. 1 P.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i zajęcie odmiennej oceny prawnej aniżeli wyrażone w wyrokach WSA w Poznaniu w sprawach II SA/PO 340/10 oraz II SA/PO 341/10 i przyjęcie, iż to skarżącego obciążają skutki bezprawnego działania komornika sądowego, pobierającego zawyżone opłaty egzekucyjne;

2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

-) art. 153 P.p.s.a. poprzez zajęcie odmiennej oceny prawnej aniżeli wyrażone w wyrokach WSA w Poznaniu w sprawach II SA/PO 340/10 oraz II SA/PO 341/10 i przyjęcie, iż to skarżącego obciążają skutki bezprawnego działania komornika sądowego, pobierającego zawyżone opłaty egzekucyjne,

-) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 1 i 3 § 1 i 2 ust. 1 P.p.s.a. oraz art. 105 § 1 i art. 138 § 1 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i uznanie za prawidłową w zakresie formy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. w przedmiocie umorzenia postępowania a nie utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosił o:

1.uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] października 2011 r. (nr [...] i [...]),

2. zmianę orzeczenia w pkt 2 zaskarżonego wyroku w przedmiocie przyznania wynagrodzenia adwokat J. G. tytułem świadczenia pomocy prawnej z urzędu i zasądzenie z tego tytułu kwoty [...] zł ( w tym podatek VAT) wraz z zasądzeniem na rzecz pełnomocnika z urzędu wynagrodzenia za instancję kasacyjną.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej akcentowano, że Sąd rozpoznający niniejszą sprawę był zobligowany - z mocy art. 153 P.p.s.a. - do zastosowania się do oceny prawnej wyrażonej w sprawach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o sygn. akt II SA7PO 340/10 i II SA/PO 341/10. Zgodnie zaś z treścią uzasadnienia tych orzeczeń (str. 10): "to na organie administracji ciąży obowiązek zweryfikowania prawidłowości działań komornika, w szczególności poprzez ustalenie jakie kwoty i z jakich tytułów są przez komornika potrącane z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego i precyzyjnego uzewnętrznienia tych ustaleń w uzasadnieniu decyzji. Strony postępowania nie mogą bowiem obciążać następstwa bezprawnych działań organu egzekucyjnego, polegających na przykład na wadliwym potrąceniu należności określonych w art. 1025 § 1 pkt 2-10 k.p.c. przed należnościami określonymi w art. 28 ust 1 pkt 1 p.o.u.a." Pomimo zatem stwierdzenia, przez Sąd orzekający obecnie, że w pełni podziela zapatrywania prawne wyrażone w sprawach II SA/Po 340/10 i II SA/Po 341/10, (str. 7) uzasadnienia – skarżący podnosił - że w rzeczywistości do stanowiska tego się nie zastosował.

W świetle powyższego należało więc - wg skarżącego - stwierdzić, iż Sąd nie mógł przyjąć, iż to skarżący był zobligowany do składania skarg na czynność komornika, a jeśli tego nie uczynił, to jego obciążają ujemne tego konsekwencje.

Ponadto akcentowano, że organ II instancji winien przyjąć odwołanie skarżącego i orzec co do istoty sprawy. Rolą tego organu było bowiem rozstrzygnięcie, w jakiej wysokości skarżący był zobowiązany do zapłaty a następnie sprawdzenie, w jakiej części należności zostały wyegzekwowane. Jeśli organ odwoławczy stwierdziłby, iż skarżący jest zobowiązany w mniejszej wysokości aniżeli w punkcie I decyzji winien odpowiednio zmodyfikować zależny od punktu I punkt II decyzji organu I instancji.

W takiej sytuacji, jak wywodził skarżący kasacyjnie, Kolegium nie mogło więc wydać decyzji umarzającej postępowanie. Okoliczność bowiem, iż wyegzekwowano od skarżącego należności, nie zwalniała organu II instancji od merytorycznego rozpoznania sprawy i rozstrzygnięcia o zasadności odwołania. Jeśli bowiem wyegzekwowano od dłużnika więcej, niż wynikać by to mogło z decyzji, po stronie organu powstał obowiązek zwrotu nadwyżki wyegzekwowanej kwoty. Umorzenie postępowania, jako bezprzedmiotowego, oznaczało zaś brak w obrocie prawnym decyzji I instancji, co było też równoznaczne z brakiem podstawy prawnej do pobrania w/w należności.

Ponadto autor skargi kasacyjnej podnosił, że Sąd Wojewódzki błędnie przyznał pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie jedynie w kwocie [...] zł. Postępowanie w tej sprawie dotyczyło bowiem dwóch decyzji administracyjnych, od których odwołania złożył skarżący. Wynagrodzenie to winno być więc liczone od dwóch a nie od jednej sprawy. Na powyższe zaś nie miała wpływu okoliczność połączenia w/w spraw.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Dotyczyły one zarówno obrazy prawa materialnego jak i naruszenia przepisów postępowania.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów procesowych należy stwierdzić, że były one w istocie zasadne.

Wprawdzie zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 1 i 3 § 1 i 2 ust. 1 P.p.s.a. nie był trafny, gdyż przepisy te mają charakter wyłącznie kompetencyjny, a Sąd I instancji wydał w rozpoznawanej sprawie orzeczenie merytoryczne a zatem dokonał kontroli zaskarżonych decyzji, ale zasadnie skarga kasacyjna zarzucała Sądowi I instancji naruszenie art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 i art. 138 § 1 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i uznanie za prawidłową - w zakresie formy - decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. o umorzeniu postępowania administracyjnego.

Jak zasadnie bowiem w tym przypadku Sąd Wojewódzki stwierdził, na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela jest zobowiązany do wydania decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego a w związku z tym okoliczność, że dłużnik alimentacyjny zwrócił wypłacone uprawnionym kwoty z funduszu alimentacyjnego, pozostaje bez wpływu na kwestię wydania w tym przypadku decyzji merytorycznej. Umorzenie w takiej sytuacji postępowania administracyjnego powoduje, że brak jest podstawy prawnej dla dokonanego przez dłużnika na rzecz organu zwrotu w/w świadczenia. Choć zatem wprawdzie – jak akcentował to Sąd Wojewódzki - dłużnik alimentacyjny nie został zobowiązany do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, tym niemniej aktualnie, jest potencjalnie możliwa sytuacja, że dłużnik będzie mógł wystąpić do organu z roszczeniem zwrotu dokonanego przysporzenia, jako świadczenia nienależnego.

Powyższe prowadzi do wniosku, że tego rodzaju uchybienie, którego dopuściło się Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., polegające na uchyleniu merytorycznych decyzji organu I instancji i umorzeniu postępowań administracyjnych, trudno raczej zakwalifikować jako uchybienie proceduralne, nie mające istotnego znaczenia.

Zwrócić też trzeba uwagę, że wprawdzie istotnie, jak zauważył Sąd Wojewódzki, skarga na czynności komornika, uregulowana w art. 267 k.p.c., jest środkiem zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym, który służy zarówno wierzycielowi, jak i dłużnikowi, ale ten sam Sąd w wyrokach, wydanych poprzednio w tych samych sprawach (wyroki z dnia 20 października 2010 r. sygn. akt II SA/Po 340/10 i II SA/Po 341/10) wyraził pogląd, że: (cyt.) "wskazana w przytoczonym powyżej art. 28 ust. 1 p.o.u.a. kolejność zaspokajania należności z kwot uzyskanych od dłużnika alimentacyjnego, uprawnia wprawdzie komornika do potrącania kosztów egzekucyjnych, to jednak na organie administracji ciąży obowiązek zweryfikowania prawidłowości działań komornika, w szczególności poprzez ustalenie jakie kwoty i z jakich tytułów są przez komornika potrącane z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego i precyzyjnego uzewnętrznienia tych ustaleń w uzasadnieniu decyzji. Strony postępowania nie mogą bowiem obciążać następstwa bezprawnych działań organu egzekucyjnego, polegających na przykład na wadliwym potrącaniu należności określonych w art. 1025 § 1 pkt 2-10 k.p.c. przed należnościami określonymi w art. 28 ust. 1 pkt 1 p.o.u.a." Ocena ta zaś – po myśli art. 153 P.p.s.a. - była obecnie tych sprawach wiążącą zarówno dla organów, jak i sądów.

W zaistniałej więc sytuacji zarzuty prawnomaterialne należało uznać za przedwczesne, gdyż zaskarżone decyzje winny być najpierw ponownie poddane kontroli przez Wojewódzki Sąd Administracyjny pod kątem, czy w analizowanych sprawach Kolegium nie dopuściło się uchybienia procesowego mającego jednak istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie takiego stanu rzeczy obligować zaś będzie Sąd Wojewódzki do uchylenia zaskarżonych decyzji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji, orzekając w przedmiocie pomocy prawnej świadczonej z urzędu, winien mieć także na uwadze, że sprawa ta obejmowała w zasadzie dwie sprawy połączone do wspólnego rozpoznania i orzekania, które dotyczyły odrębnych decyzji i w których skarżącemu odrębnie przyznano prawo pomocy.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny - na mocy art. 185 § 1 P.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.