Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 62/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2011-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik WSA Ewa Partyka/spr./ Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2010 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 62/11

U Z A S A D N I E N I E

Przedmiotem skargi A. G. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej określane jako SKO) z dnia [...] października 2010 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] ustalającą, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony na podstawie decyzji z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...] wraz z decyzjami zmieniającymi z dnia [...] września 2006 r., nr [...] oraz z dnia [...] października 2006 r., nr [...] oraz z dnia [...] listopada 2007 r., nr [...] – są świadczeniami nienależnie pobranymi. Organ wskazał, że świadczenia zostały pobrane następująco:

- od 1 listopada 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. w kwocie 144,00 zł miesięcznie,

- od 1 września 2006 r. do 30 kwietnia 2009 r. w kwocie 153,00 zł miesięcznie.

W podstawie prawnej decyzji organ odwoławczy powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., określanej dalej w skrócie jako k.p.a.) w związku z art. 30 i 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., określanej dalej jako u.ś.r.).

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco; A. G. w dniu 14 listopada 2005 r. złożył do Burmistrza [...] wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego wraz z wymaganymi dokumentami.

Burmistrz [...] decyzją dnia [...] listopada 2005 r., nr [...] przyznał A. G. zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 listopada 2005 r. do 31 października 2006 r. w wysokości 144,00 zł miesięcznie.

Następnie Burmistrz wydał decyzję zmieniającą z dnia [...] września 2006 r., nr [...], którą ustalił, że przyznany zasiłek pielęgnacyjny przysługuje na okres od 1 września 2006 r. do 31 października 2006 r. w wysokości 153 zł miesięcznie.

Kolejną decyzją zmieniającą z dnia [...] października 2006 r., nr [...] przyznał prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 listopada 2006 r. do 30 września 2007 r. w wysokości 153,00 zł.

Burmistrz [...] po rozpatrzeniu kolejnego wniosku A. G. decyzją z dnia [...] listopada 2007 r., nr [...] przyznał wnioskodawcy zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 października 2007 r. do 31 października 2009 r. w wysokości 153,00 zł miesięcznie.

Burmistrz [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] uchylił w całości własną decyzję ostateczną z dnia [...] listopada 2001 r., przyznającą zasiłek pielęgnacyjny. W uzasadnieniu wskazał, że dniu 19 maja 2009 r. dostarczono do organu decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat [...] z dnia 5 marca 2009 r. wraz z przekazami pocztowymi. Na podstawie tych dokumentów organ ustalił, że A. G. otrzymuje dodatek pielęgnacyjny. Dodatkowo w oparciu o nadesłane zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektoratu [...] z dnia 22 maja 2009 r. organ ustalił, że A. G. dodatek pielęgnacyjny pobiera od 1 kwietnia 1994 r. Burmistrz podniósł, że strona nie poinformowała, że posiada dodatek pielęgnacyjny, a stosownie do art. 16 u.ś.r. uzyskanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego wyklucza przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją SKO z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...].

Burmistrz kolejną decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] uchylił w całości własną decyzję ostateczną z dnia [...] listopada 2005 r. wraz z decyzjami zmieniającymi z dnia [...] września 2006 r. oraz z dnia [...] października 2006 r. – przyznające zasiłek pielęgnacyjny. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją SKO z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...].

Następnie Burmistrz [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] ustalił, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony A. G. na podstawie decyzji z dnia [...] listopada 2005 r. wraz z decyzjami zmieniającymi w/w opisanymi są świadczeniami nienależnie pobranymi, jednocześnie zobowiązał A. G. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 6 336,00 zł oraz ustawowych odsetek naliczonych od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba przestała być uprawniona do świadczeń rodzinnych, do dnia wpłaty tej kwoty.

SKO na skutek odwołania A. G. – uchyliło powyższą decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Wskazując, iż kwestie ustalenia, że świadczenia zostały pobrane nienależnie i orzekania o zwrocie tych świadczeń powinny być rozpoznane kolejno i w odrębnych postępowaniach.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] ustalił, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony na podstawie decyzji z dnia [...] listopada 2005 r., wraz z decyzjami zmieniającymi z dnia [...] września 2006 r., oraz z dnia [...] października 2006 r., oraz z dnia [...] listopada 2007 r. – są świadczeniami nienależnie pobranymi. Świadczenia te pobrane zostały następująco:

- od 1 listopada 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. w kwocie 144,00 zł miesięcznie,

- od 1 września 2006 r. do 30 kwietnia 2009 r. w kwocie 153,00 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu organ podniósł, że A. G. składając wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z 14 listopada 2005 r. oraz dnia 23 października 2007 r. w jego części II złożył oświadczenie, że nie jest uprawniony do dodatku pielęgnacyjnego, co zostało potwierdzone własnoręcznym podpisem. Ponadto wskazał, że wnioskodawca składając wniosek z dnia 23 października 2007 r. zapoznał się z pouczeniem zawartym we wniosku, w którym m.in. napisano, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz na podstawie innych ustaw. Wskazując na art. 16 ust. 2 pkt 6 u.ś.r. organ naprowadził, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 30 u.ś.r. osoba która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Wyjaśnił, że świadczenie rodzinne jest nienależnie pobrane m.in., jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Konkludując organ wskazał, że A. G. nie poinformował, że posiada dodatek pielęgnacyjny, a uzyskanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego wyklucza przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Odwołanie od tej decyzji wniósł A. G. wnosząc o jej uchylenie, jednocześnie "z ostrożności" wniósł o umorzenie należności wynikającej z decyzji, gdyż spełnione są przesłanki z art. 30 ust. 9 u.ś.r.

W uzasadnieniu składający odwołanie podał, że nie był świadomy faktu, iż pobierając zasiłek pielęgnacyjny, nie jest uprawniony jednocześnie do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Wskazał, że jest osobą w podeszłym wieku i nie posiada odpowiedniej wiedzy na temat uprawnień wynikających z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podniósł że jest osobą schorowaną, wymagającą stałego leczenia i został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, leczy się w poradniach gruźlicy i chorób płuc, zdrowia psychicznego oraz okulistycznej w M. W jego ocenie, nie jest w stanie zwrócić kwoty pobranego świadczenia wraz z odsetkami ze względu na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Wyjaśnił, że źródłem jego utrzymania jest emerytura w wysokości 770 zł oraz dodatek pielęgnacyjny. Natomiast koszty utrzymania, leczenia oraz lekarstw znacznie przewyższają te dochody. W związku z tym podniósł, że nie będzie w stanie uiścić kwoty wynikającej z decyzji wraz z odsetkami bez poważnego uszczerbku w domowym budżecie, gdyż nie miałby za co żyć.

SKO decyzją z dnia [...] października 2010 r., opisaną na wstępie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że wbrew twierdzeniom odwołującego się pouczony on został o okolicznościach w jakich zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje, co wynika z wniosku złożonego przez niego opatrzonego jego własnoręcznym podpisem. Dodatkowo decyzja przyznająca zasiłek pielęgnacyjny z dnia [...] listopada 2005 r. oraz decyzje zmieniające z dnia [...] września 2006 r. i [...] października 2006 r. zawierają pouczenie, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych (tj. m.in. uzyskanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego) osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych zobowiązana jest do niezwłocznego zawiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia, a także o tym, że nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi. Kolegium zwróciło uwagę, że A. G. równolegle do pobieranego zasiłku pielęgnacyjnego pobierał od 1 kwietnia 1994 r. dodatek pielęgnacyjny z ZUS. Reasumując organ odwoławczy poinformował, że do czasu ostatecznej decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu organ I instancji nie może rozpoznać wniosku o umorzenie tychże świadczeń nienależnie pobranych.

A. G. złożył na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o jej uchylenie ewentualnie o rozpoznanie sprawy i umorzenie kwoty 6336,00 zł oraz ustawowych odsetek naliczonych od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym skarżący przestał być uprawniony do świadczeń rodzinnych, do dnia wpłaty tej kwoty. Jednocześnie wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący przedstawił analogiczną argumentację jak w odwołaniu. Powołując się na treść art. 30 ust. 9 u.ś.r. podniósł, że w jego przypadku zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności w postaci choroby i stałego leczenia z tym związanego - dające w jego ocenie podstawę do umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, z przyczyn, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje;

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej

w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sądu rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności

z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki

w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.)

Po rozpatrzeniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek z przyczyn, które Sąd po części wziął pod rozwagę z urzędu.

Poza sporem pozostaje, że zasiłek pielęgnacyjny został skarżącemu przyznany decyzjami Burmistrza [...] z dnia [...] listopada 2005r. i z dnia [...] listopada 2007 r., przy czym pierwsza z w/w decyzji była dwukrotnie zmieniana przez organ. W oparciu o powyższe decyzje A. G. pobrał zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 1 listopada 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. w kwotach po 144 zł miesięcznie, zaś w okresie od 1 września 2006 r. do 30 kwietnia 2009 r. w kwotach po 153 zł miesięcznie.

W części II wniosku z dnia 14.11.2005 r. o przyznanie świadczenia znajduje się podpisane przez A. G. oświadczenie obejmujące treść, że osoba, której wniosek dotyczy nie jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego. Na tej samej stronie – niżej zostało umieszczone pouczenie, w którym zawarto m.in. informację, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz na podstawie innych ustaw. Brak jakiejkolwiek adnotacji, że z pouczeniem wnioskodawca został zapoznany lub, że zostało mu takie pouczenie doręczone na odrębnej kartce.

Z kolei na wniosku złożonym w dniu 23 października 2007 r. podpis A. G. znajduje się zarówno pod oświadczeniem dotyczącym m.in. kwestii uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego jak i pod pouczeniem, lecz także w aktach nie ma dowodu, że takie pouczenie nie zostało dokonane w jakiejś innej formie. Także w decyzji Burmistrza z dnia [...] listopada 2011 r. nie zawarto informacji, które strona mogłaby w dogodnych dla siebie okolicznościach przeanalizować – a które wprost dotyczyłyby wyłączenia możliwości przyznania czy pobierania zasiłku pielęgnacyjnego przez osobę uprawnioną do dodatku pielęgnacyjnego. Ogólnikowo wskazano jedynie, że "nienależnie pobrane świadczenia podlegają zwrotowi (art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych)".

W pouczeniu na decyzjach zmieniających z dnia [...] września 2006 r. i [...] października 2006 r. zawarta już została informacja, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych (tj. uzyskania prawa do dodatku pielęgnacyjnego lub umieszczenia osoby pobierającej zasiłek pielęgnacyjny w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie) osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie. Powtórzono też zwrot dotyczący nienależnie pobranych świadczeń.

W kolejnej decyzji z dnia [...] listopada 2007 r. w treści pouczenia wytłuszczonym drukiem wskazano, że w przypadku uzyskania uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego należy niezwłocznie powiadomić o tym organ.

Ze znajdującej się w aktach sprawy decyzji waloryzacyjnej ZUS Oddział [...] Inspektorat [...] z dnia 5 marca 2009 r. znak [...] wynika, że w jej treści w pkt II. 1. wyszczególniono, że do renty A. G. przysługuje dodatek pielęgnacyjny w kwocie 173,10 zł. Jak wynika zaś z zaświadczenia ZUS z dnia 22 maja 2009 r. dodatek pielęgnacyjny przysługuje skarżącemu od 1 kwietnia 1994 r.

Poza sporem pozostaje, że decyzje przyznające A. G. zasiłek pielęgnacyjny zostały uchylone w całości wraz z decyzjami zmieniającymi.

Po ustaleniu przez organ I instancji, że zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez skarżącego na podstawie w/w uchylonych ostatecznie decyzji był świadczeniem nienależnie pobranym, w odwołaniu od decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. A. G. podał, że nie był świadomy faktu, iż pobierając dodatek pielęgnacyjny nie jest jednocześnie uprawniony do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Wskazał na swój podeszły wiek i brak wiedzy o uprawnieniach wynikających z ustawy, zaprzeczył aby został pouczony o braku prawa do jego pobierania a odnosząc się do pouczeń w tym przedmiocie znajdujących się w aktach zarzucił, że były one w całości sporządzone i przygotowane przez organ administracji, przy czym nikt mu nie wytłumaczył poszczególnych zapisów. Podkreślił, że jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji i leczy się aktualnie w poradniach: gruźlicy i chorób płuc, zdrowia psychicznego i okulistycznej.

Wypada jeszcze nadmienić, że organ I instancji w uzasadnieniu swej decyzji cytując art. 30 ust 2 u.ś.r. dotyczący nienależnie pobranych świadczeń podkreślił w nim pkt 1, co wskazuje, że zakwalifikował stan faktyczny pod działanie tej właśnie normy prawnej. SKO także odwołało się od przepisu art. 30 ust 2 pkt 1 u.ś.r. wskazując, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie (w decyzji omyłkowo napisano "ustalenie") lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Organ II instancji podkreślił, że wbrew twierdzeniu skarżącego, został on pouczony o okolicznościach w jakich zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje, co potwierdził własnoręcznym podpisem we wniosku. Odwołał się do pouczeń zawartych w decyzjach. Powyższe jasno wskazuje, że organy uznały świadczenie pobrane przez skarżącego za nienależnie pobrane w oparciu o przepis art. 30 ust 2 pkt 1 u.ś.r.

W ocenie Sądu taka kwalifikacja jest błędna. Zgodnie z przepisem art. 30 ust. 2 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Analiza pkt 1 tego przepisu w ocenie Sądu wskazuje, że nie dotyczy on sytuacji, w której świadczenie nie powinno zostać przyznane, bo od samego początku nie było podstaw do jego przyznania. Za taką wykładnią tej normy prawnej przemawia użycie sformułowania "zaistnienia okoliczności..." a nie "istnienia okoliczności", co wskazuje, że te okoliczności wymienione w dalszej części przepisu nie istniały od samego początku lecz powstały, zaistniały później – po ustaleniu prawa do świadczeń. Podobne stanowisko wyraził m.in. WSA w Poznaniu w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 października 2007 r. sygn. akt IV SA/PO59/07 (LEX 416805).

Zresztą nawet na kanwie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. orzecznictwo wypracowało stanowisko wsparte także ugruntowanymi poglądami Sądu Najwyższego wyrażonymi na tle analogicznego unormowania zawartego m.in. w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz.U. z 2004 r. Nr 39 poz. 353 z późn. zm.) – w art. 138 ust. 2. W stanowisku tym podkreśla się, że pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu zrealizowanych kwot zasiłku, przy czym pouczenie to powinno być adekwatne do obowiązujących przepisów, odnosić się do konkretnie otrzymywanego świadczenia i operować zwrotami zrozumiałymi dla adresata, tak aby mógł je odnieść do własnej sytuacji (tak WSA w Gorzowie Wielkopolskim w uzasadnieniu wyroku z dnia 16.01.2008 r. sygn. akt IISA/Go759/07 cbois.nsa.gov.pl, oraz Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroków z 25.04.1979 r. sygn. akt II URN 51/80, OSNCP 1980 nr 10 poz. 202, z 10.12.1985 r., sygn. II URN 207/85, PiZS 1986 nr 3 str. 71, z 17.11.1985 sygn. II URN 46/95 OSNAPiUS 1996 nr 12 poz. 174, z 11.01.2005 r. sygn. I UK 136/04, OSNPSiSP 2005 nr 16 poz. 252, z 14.03.2006 r. sygn. I UK 161/05, OSNP 2007, nr 5-6 poz. 78). W judykaturze podkreśla się także, że pouczenie nie może być uznane za należyte, gdy przytacza jedynie przepis ustawy bez jego wyjaśnienia (tak m.in. SN w uzasadnieniu wyroku z 17.02.2005 r. sygn. akt II UK 44/03 OSNPUiSP 2005 nr 18 poz. 291). Celem tego pouczenia jest nie tylko wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji prawnej i faktycznej świadczeniobiorcy ale także uświadomienie konsekwencji prawnych niezastosowania się świadczeniobiorcy do dyspozycji normy prawnej.

W orzecznictwie i literaturze zwraca się też uwagę na konieczność uwzględniania przy formie pouczenia cech psychofizycznych konkretnego adresata, uwzględnienia jego wieku, stopnia sprawności fizycznej i psychicznej, poziomu intelektualnego, zdolności percepcyjnych (tak WSA w Gorzowie Wielkopolskim w uzasadnieniu wyżej przytoczonego wyroku z 16.01.2008 r., J. Ostałowski – Ustawa o świadczeniach rodzinnych – świadczenia nienależnie pobrane – "Samorząd Terytorialny" 2006/4 str. 48).

Kwestia stosownego pouczenia jest w ocenie Sądu istotna mimo braku podstaw do ustalenia, że skarżący pobrał nienależnie zasiłek pielęgnacyjny w oparciu o przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Rozstrzygające zdaniem Sądu będzie bowiem ustalenie czy skarżący świadomie wprowadził w błąd obsługujących go pracowników co w konsekwencji należy odnieść do organu. Jeśli bowiem okoliczność wyłączająca prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przewidziana w art. 16 ust. 6 u.ś.r. istniała już w dacie złożenia przez A. G. wniosku o jego przyznanie, to ocenę czy później przyznane i wypłacone świadczenia są świadczeniami nienależnie pobranymi należy przeprowadzić na kanwie art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r.

Jak wskazuje orzecznictwo, istotnym elementem jest ustalenie, czy w konkretnych okolicznościach doszło do świadomego wprowadzenia przez świadczeniobiorcę w błąd organu administracyjnego, czy można mu przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się przy tym, że obowiązek zwrotu obciąża tego kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (tak m.in. NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 1 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 1710/09 – LEX 595278).

Z kolei w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 marca 2009 r. w sprawie sygn. akt I OSK 593/08 (LEX 580372) NSA wskazał, że jeśli strona w odwołaniu podniosła, iż nie miała świadomości tego, że pobiera nienależne świadczenie, organ odwoławczy winien tę okoliczność wyjaśnić nie tylko przez oparcie się na wypełnionym druku, lecz także przez odebranie stosownych oświadczeń od strony oraz pracownika socjalnego przyjmującego wniosek.

W niniejszej sprawie skarżący – jak to wyżej wskazano – powoływał się właśnie na brak świadomości w tym przedmiocie, na swój zły stan zdrowia, w tym schorzenia, na które cierpi, ale także na związane z tym leczenie w różnych poradniach, w tym w poradni zdrowia psychicznego, lecz stosownych ustaleń w postępowaniu odwoławczym nie dokonano koncentrując się jedynie na wytknięciu faktu podpisania pouczenia.

Sąd zwraca także uwagę, że mimo treści decyzji waloryzacyjnej ZUS i wyraźnego w niej wyszczególnienia dodatku pielęgnacyjnego i jego wysokości, skarżący wcześniej podniósł, że nie wiedział on, że otrzymuje ten dodatek. Należałoby więc także zwrócić się do ZUS o udostępnienie nie tylko poprzednich wydanych w okresie od przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego przez ZUS decyzji i ustalić czy także tam był odrębnie wyszczególniony ten dodatek do renty, ale także – w miarę możliwości ZUS – udostępnienia także decyzji, którą przyznany został ten dodatek po raz pierwszy.

Konieczne wydaje się także wyjaśnienie okoliczności związanych

z oświadczeniem złożonym przez A. G. w każdym z wniosków o przyznanie zasiłku oraz kwestii pouczenia przez pracowników w zakresie odnoszącym się do art. 16 ust. 6 u.ś.r. i stosowna ocena tych okoliczności przez organ. W skrajnych wypadkach przy trudnościach dowodowych może zaistnieć konieczność ustalenia okoliczności związanych ze świadomym wprowadzeniem w błąd organu administracji przez właściwe organy ścigania – jeśli oczywiście organy dojdą do przekonania, że istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przez skarżącego przestępstwa na tym tle. Powyższe wskazanie nie przesądza oczywiście co do zasady o braku możliwości dokonania takich ustaleń przez organy we własnym zakresie.

Jak wynika z tych rozważań organy nie wyjaśniły okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, co w ocenie Sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszyły tym samym przepisy art. 7 i art. 77 k.p.a., co dawało podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Na marginesie tylko Sąd zauważa, że wniosek skarżącego o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń jest przedwczesny i nie mógł być przez organy rozpoznany. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa wniosek taki może być rozpatrzony wówczas, gdy ostatecznie już będą decyzje ustalające, że świadczenia zostały pobrane nienależnie oraz w przedmiocie zwrotu tych świadczeń. Także sąd administracyjny nie jest uprawniony do rozstrzygania tej sprawy za organy administracji i ewentualnego umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Sąd ten bada tylko legalność zaskarżonych decyzji.

W pkt. II wyroku Sąd orzekł na podst. Art. 152 P.p.s.a.

W dalszym postępowaniu organy przeprowadzą postępowanie dowodowe co najmniej we wskazanym przez Sąd zakresie dla wyjaśnienia czy zasiłek pielęgnacyjny został skarżącemu przyznany i wypłacony na skutek świadomego wprowadzenia ich w błąd przez A. G.