Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 52/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 33
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 107 par. 3 , art. 138 par. 1 pkt 1, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 25 czerwca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędzia NSA Janusz Nowacki, , , Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2019 roku sprawy ze skargi El. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. z dnia [...] nr [...]; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat H. S-Z. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A 31 lok. 27 kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] r., wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. w związku z art. 17 § 1, art. 18, art. 59 § 1, § 2 i § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.), zwanej dalej u.p.e.a., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. z [...] r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec E.W. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od TW[...] do TW[...], TW[...] oraz TW[...].

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. 14 grudnia 2011 r. wystawił na E.W. tytuły wykonawcze o numerach od TW[...] do TW[...] oraz 20 lipca 2016 r. o numerach: TW[...], TW[...] i TW[...], obejmujące należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Odpisy tytułów wykonawczych z 14 grudnia 2011 r. zostały doręczone zobowiązanej 22 grudnia 2011 r.

Zawiadomieniami z 20 marca 2014 r. o numerach od [...] do [...] na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od TW[...] do TW[...] zostało dokonane zajęcie prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u innego dłużnika zajętej wierzytelności niż pracodawca, organ rentowy lub bank, tj. w A. S.A. z siedzibą we W. Zawiadomienia te zostały doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 26 marca 2014 r., a zobowiązanej 25 marca 2014 r.

Zawiadomieniami z 21 lipca 2016 r. o numerach od [...] do [...] na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: TW...], TW[...] i TW[...] zostało dokonane zajęcie innej wierzytelności pieniężnej w A. S.A. z siedzibą we W. Zawiadomienia te zostały doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 28 lipca 2016 roku, a zobowiązanej wraz z odpisami tytułów wykonawczych 3 sierpnia 2016 r.

16 września 2016 r. do Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. wpłynął wniosek E.W. z 13 września 2016 r. o "umorzenie należności z tytułów wykonawczych poniżej w trybie indywidualnym, nadzwyczajnym".

Uzasadniając wniosek zobowiązana wskazała na brak winy w powstaniu zobowiązań i brak możliwości ich spłaty, spowodowane dramatyczną sytuację życiową i finansową. Tym samym wniosła o umorzenie następujących tytułów wykonawczych o numerach od TW[...] do TW[...], TW[...], TW[...] i TW[...].

Postanowieniem z 9 listopada 2016 r. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec E.W. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od TW[...] do TW[...], TW[...] oraz TW[...].

Po rozpatrzeniu zażalenia zobowiązanej postanowieniem z 4 maja 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. uchylił w całości zaskarżone postanowienie organu I instancji z 9 listopada 2016 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ II instancji stwierdził, że zobowiązana nie wskazała w sposób wyraźny, że jej pismo zawiera dwa wnioski, tj. o umorzenie należności, jak i umorzenie postępowania egzekucyjnego, a biorąc pod uwagę, że zobowiązana w uzasadnieniu pisma nie podniosła żadnego zarzutu mogącego wskazywać na wystąpienie jakiejkolwiek przesłanki z art. 59 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a., wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia przez organ I instancji było przedwczesne.

W piśmie z 2 czerwca 2017 r. Dyrektor l Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł, zwrócił się do E.W. o doprecyzowanie wniosku poprzez wskazanie, czy dotyczy on również umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie w piśmie z 19 czerwca 2017 r. zobowiązana wskazała, że wniosek dotyczy również umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuły wykonawcze w nim wymienione.

Postanowieniem z 12 lipca 2017 r. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec E.W. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od TW[...] do TW[...], TW[...] oraz TW[...] z uwagi na niestwierdzenie zaistnienia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 59 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a.

Po rozpatrzeniu zażalenia zobowiązanej postanowieniem z 1 lutego 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. uchylił w całości zaskarżone postanowienie organu I instancji z 12 lipca 2017 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Organ II instancji wskazał, że organ I instancji uzasadniając zaskarżone postanowienie poza stwierdzeniem, iż nie zachodzi żadna z przesłanek wskazanych w artykule art. 59 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a. nie przedstawił argumentacji i motywów, jakimi się kierował podejmując decyzję o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z 29 marca 2018 r. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec E.W. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od TW[...] do TW[...], TW [...] i TW[...].

W zażaleniu zobowiązana zakwestionowała istnienie zobowiązania podnosząc, że po ośmiu latach w czerwcu 2016 r. udowodniła przed Sądem Rejonowym w Ł., iż winę za brak płynności finansowej związaną z jej ówczesną działalnością gospodarczą ponosi Gmina i urzędnicy państwowi, czego dowodzi ugoda. Zdaniem skarżącej "Kwoty ustanowione przez ZUS powinny zatem zostać umorzone z urzędu". Przedłożyła wyliczenia, które wskazują, że dochodzenie z niej egzekucji jest niemożliwe". Zatem zostały spełnione przesłanki z art. 59 § 2 u.p.e.a. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie załączył całości akt sprawy od 2009 r.

Organ II instancji podzielając stanowisko organu I instancji zajęte w zaskarżonym postanowieniu, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek wymienionych w art. 59 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a. mogąca skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego podkreślił, iż obowiązek objęty wyżej wymienionymi tytułami wykonawczymi nie został wykonany przez zobowiązaną przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), a na koncie rozliczeniowym E.W. nadal widnieje zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek. W ocenie organu II instancji, brak jest również podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Na dzień wydania zaskarżonego postanowienia obowiązek jest wymagalny, ponieważ jego wykonanie nie zostało wstrzymane, odroczone ani też spłata należności nie została rozłożona na raty. Nie został on również umorzony, ponieważ Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel, po rozpatrzeniu wniosku o umorzenie należności 16 listopada 2016 r. wydał decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 20 lutego 2017 r. Decyzją z 9 lipca 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Ł. odmówił umorzenia należności w oparciu o przepisy ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, w związku z czym są one nadal wymagalne. Organ II instancji stwierdzając brak podstaw do uznania, iż obowiązek wygasł z innego powodu, a w szczególności z uwagi na jego przedawnienie podniósł, że zgodnie z art. 24 pkt 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. Wystawienie tytułów wykonawczych o numerach od TW[...] do TW[...] obejmujących okres od lutego 2008 r. do marca 2009 r., w których jako podstawę prawną należności wskazano deklarację złożoną przez zobowiązaną, zostało poprzedzone doręczeniem stronie upomnień 5 października 2011 r. oraz 29 listopada 2011 r. Tytuły wykonawcze doręczono skarżącej 22 grudnia 2011 r. Zawiadomieniami z 20 marca 2014 r. o numerach od [...] do [...] zostało dokonane zajęcie prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u innego dłużnika zajętej wierzytelności niż pracodawca, organ rentowy lub bank, tj. w A. S.A. z siedzibą we W. Zawiadomienia te zostały doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 26 marca 2014 r. a zobowiązanej 25 marca 2014 r.

Podstawą wystawienia tytułów wykonawczych o numerach TW[...], TW[...] oraz TW[...] obejmujących należności za okres czerwiec 2011 r. i maj 2013 r. była prawomocna decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Inspektorat w Ł. z 24 maja 2016r. doręczona skarżącej 14 czerwca 2016 r. Na podstawie tych tytułów wykonawczych zawiadomieniami z 21 lipca 2016 r. o numerach [...] do [...] zostało dokonane zajęcie innej wierzytelności pieniężnej w A. S.A. z siedzibą we W. Zawiadomienia te zostały doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 28 lipca 2016 r. a zobowiązanej wraz z odpisami tytułów wykonawczych 3 sierpnia 2016 r. Bieg terminu przedawnienia dochodzonych od skarżącej należności jest nadal zawieszony. Nie zaistniała bowiem przesłanka kończąca okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia, jaką jest zakończenie postępowania egzekucyjnego. Zdaniem organu II instancji, brak jest także podstaw do stwierdzenia, że egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa (art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.). Ponadto w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu błąd, co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego (art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a.). W tytułach wykonawczych prawidłowo została wskazana E.W. jako zobowiązana i osoba, na której ciąży obowiązek. W ocenie organu II instancji, porównanie danych z tytułów wykonawczych z danymi adresata orzeczenia, jak i innych dokumentów stanowiących podstawę do ich wystawienia, nie budzi żadnych wątpliwości. W rozpatrywanej sprawie nie ma również podstaw do stwierdzenia niemożności prowadzenia egzekucji ze względu na osobę zobowiązanej, gdyż skarżąca nie korzysta z immunitetu bądź przywileju dyplomatycznego, o którym mowa w art. 14 u.p.e.a. Nie zaistniała również sytuacja przewidziana w art. 59 § 1 pkt 5 u.p.e.a. (tj. przypadek gdy obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny), ponieważ obowiązek wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter pieniężny. Zastosowania nie znajdzie art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a., w myśl którego postępowanie egzekucyjne umarza się w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osoba zmarłego. Zdaniem organu II instancji, brak jest też podstaw do stwierdzenia, że zaistniała jakakolwiek przesłanka z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Organ egzekucyjny zawiadomieniami z 20 marca 2014 r. o numerach od [...] do [...] na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od TW[...] do TW[...] oraz z 21 lipca 2016 r. o numerach od [...] do [...] na podstawie tytułów wykonawczych o numerach TW[...], TW[...] i TW[...], dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w A. S.A. z siedzibą we W. 22 grudnia 2016 r. Niewątpliwie jest to środek egzekucyjny przewidziany w ustawie – art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. Wystawienie tytułów wykonawczych o numerach od TW[...] do TW[...], zostało poprzedzone doręczeniem zobowiązanej upomnień 5 października i 29 listopada 2011 r. W tytułach wykonawczych o numerach TW[...], TW[...] oraz TW[...] wskazano podstawę prawną braku obowiązku doręczenia upomnienia, tj. § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Podstawą wystawienia tytułów wykonawczych była prawomocna decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Inspektorat w Ł. z 24 maja 2016 r., doręczona skarżącej 14 czerwca 2016 r. Według organu II instancji, w sprawie nie mają zastosowania art. 59 § 1 pkt 8, 9 i 10 u.p.e.a. Nie wystąpiła tu bowiem sytuacja, że wierzyciel nie wniósł o podjęcie w terminie 12 miesięcy zawieszonego na jego żądanie postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel nie wystąpił również z żądaniem umorzenia postępowania egzekucyjnego ani nie zaistniały przypadki przewidziane w innych ustawach, które uzasadniałyby umorzenie tego postępowania. Organ II instancji stwierdzając brak podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. zauważył, iż przesłanką umorzenia postępowania egzekucyjnego w myśl tego przepisu jest ocena, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Innymi słowy zachodzi bezskuteczność egzekucji rozumiana jako niemożność przymusowego zaspokojenia wierzyciela. Ustawodawca w tym przypadku pozostawił organowi egzekucyjnemu ocenę "perspektyw" wszczętego z inicjatywy wierzyciela postępowania egzekucyjnego i wybór pomiędzy prowadzeniem egzekucji lub umorzeniem postępowania. W zaskarżonym postanowieniu, którego wydanie zostało poprzedzone ustaleniem majątku zobowiązanej, Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. wskazał, że skarżąca posiada majątek w postaci nieruchomości, tj. lokalu mieszkalnego położonego w Ł. przy ul. B. 66/1, z którego prowadzona jest egzekucja przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] R.S. Wartość nieruchomość została oszacowana na kwotę 177 000,00 zł. Wierzyciel posiada na niej zabezpieczenie oraz dokonał zgłoszenia swoich wierzytelności do Komornika Sądowego.

W skardze na powyższe postanowienie E.W. wniosła o jego uchylenie.

Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła błędne przyjęcie, że w sprawie brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 u.p.e.a., w sytuacji gdy wystąpiły okoliczności przemawiające za możliwością umorzenia postępowania egzekucyjnego, w szczególności okoliczności wskazane w art. 59 § 2 u.p.e.a.

W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, że zaskarżone postanowienie jest dla niej krzywdzące. W szczególności niezrozumiałym dla niej odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Zdaniem skarżącej, spełnione są przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego określone w tym przepisie, bowiem jest matką samotnie wychowującą małoletniego syna. Jest w trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Nie ma możliwości zarobkowych. Wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia, które otrzymuje od spółki A. jest zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. W związku z tym nie może zaspokoić swoich podstawowych potrzeb z tego źródła dochodu, które jest jej jedynym źródłem utrzymania poza alimentami na dziecko i świadczeniem 500+. Nie posiada również majątku, który byłby zdolny zaspokoić należność dochodzoną wobec niej w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżąca stwierdziła, że jest w posiadaniu mieszkania, jednakże błędne są ustalenia organu w zakresie, w jakim wskazuje on w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, iż ma to wpływ na brak podstaw umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2. Organ odwołał się do tej okoliczności jedynie w nieznacznym stopniu bez szczegółowego i starannego rozeznania w sprawie. Nie uwzględnił okoliczności, że jej nieruchomość jest obciążona hipoteką z uwagi na kredyt hipoteczny, który nadal spłaca. W przypadku konieczności zaspokojenia wierzytelności z nieruchomości, w pierwszej kolejności uprawnieni będą do zaspokojenia należności wierzyciele hipoteczni. Suma należności hipotecznych pozostałych do spłaty jest porównywalna z sumą, jaką uzyska się ze sprzedaży nieruchomości w drodze egzekucji. Natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych będzie miał prawo zaspokoić swoje należności w dalszej kolejności i wyłącznie, jeżeli będzie nadal to możliwe. W związku z tym, zdaniem skarżącej, organ w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia niewłaściwie powołał się na okoliczność, że jest w posiadaniu nieruchomości, bowiem nie ma ona wpływu na jej możliwość zaspokojenia roszczeń względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W konsekwencji niewłaściwie organ przyjął, że nie ma podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Egzekucja składników majątku skarżącej nie doprowadzi do zaspokojenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a jedynie możliwe będzie ewentualne zaspokojenie kosztów postępowania egzekucyjnego, co czyni dalsze prowadzenie tego postępowania bezcelowym.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu.

W piśmie procesowym z dnia 18 czerwca 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wskazał, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego [...] prowadził wobec E.W. egzekucję na podstawie przesłanych przez wierzyciela dalszych tytułów wykonawczych, ze środków, do stosowania których nie jest uprawniony Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. Zawiadomieniem z dnia 5 lutego 2018r. nr [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego [...] poinformował o zakończeniu egzekucji prowadzonej na podstawie dalszych tytułów wykonawczych. Podkreślić należy, iż działając w oparciu o sporządzone przez wierzyciela dalsze tytuły wykonawcze, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego [...] nie był uprawniony do umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organem egzekucyjnym właściwym do ewentualnego wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego był zaś Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. Natomiast brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji ze składników majątkowych dłużnika przez naczelnika urzędu skarbowego może się wyłącznie wiązać ze sprawozdaniem z dokonanych czynności i ustaleń mających znaczenie dla dalszego przebiegu postępowania egzekucyjnego i zawiadomieniem (wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym) o sposobie zakończenia egzekucji w formie pisma - co w niniejszej sprawie miało miejsce.

Ponadto organ wskazał, że brak wskazania w postanowieniu Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. z dnia 29 marca 2018r. [...] tytułu wykonawczego nr TW[...] spowodowane było wcześniejszym całkowitym wyegzekwowaniem przez ww. organ egzekucyjny należności objętych powyższym tytułem wykonawczym i zakończeniem postępowania. Powyższa okoliczność nie miała jednak istotnego wpływu na ww. rozstrzygniecie w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. - dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli sądowej jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. z [...] r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec E.W. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od TW[...] do TW[...], TW[...] oraz TW[...].

Przede wszystkim zauważyć należy, że z wniosku skarżącej z dnia 13 września 2016r., uzupełnionego pismem z dnia 19 czerwca 2017 r., o umorzenie postępowania egzekucyjnego wynika jednoznacznie, iż żądaniem umorzenia postępowania egzekucyjnego objęte są należności wynikające z następujących tytułów egzekucyjnych TW[...] do TW[...], TW[...], TW...] oraz TW[...].

Tymczasem w postanowieniu organu I instancji, jak i następnie w utrzymującym go w mocy postanowieniu II instancji nie odniesiono się do należności objętych tytułem egzekucyjnym nr TW[...]. Sąd nie podziela poglądu organu zaprezentowanego w piśmie z dnia 18 czerwca 2019 r., że powyższa okoliczność nie miała istotnego wpływu na ww. rozstrzygniecie w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, bowiem nastąpiło wcześniejsze całkowite wyegzekwowanie przez ww. organ egzekucyjny należności objętych powyższym tytułem wykonawczym i zakończeniem postępowania. Z akt sprawy nie wynika, że postępowanie egzekucyjne zostało zakończone. Ponadto po zakończeniu tego postępowania zobowiązany nie może domagać się jego umorzenia. W razie zgłoszenia takiego żądania w tego rodzaju sytuacji organ egzekucyjny powinien na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. odmówić wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego (patrz: Przybysz Piotr Marek, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, wydanie VIII, Opubikowano:WK 2018). Z akt sprawy nie wynika, że takie postanowienie zostało wydane.

Z uzasadnienia postanowienia Dyrektora I Oddziału ZUS w Ł. z dnia [...] r. wynika, że należności objęte innym tytułem wykonawczym nr TW[...] zostały uregulowane w postępowaniu egzekucyjnym (powyższe potwierdza treść pisma z dnia 26 marca 2018 r., znajdująca się w aktach sprawy), organ egzekucyjny zaś odmawia umorzenia należności również objętych tym tytułem egzekucyjnym. Natomiast nie odmawia umorzenia należności objętych tytułem TW[...], a z ww. pisma z dnia 26 marca 2018 r. nie wynika, że należności objęte tym tytułem wykonawczym zostały uregulowane.

Zdaniem Sądu, powyższe prowadzi do wniosku, że organ jest niekonsekwentny w swoim działaniu.

W tym miejscu przypomnieć należy, że w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym co do zasady można wyróżnić trzy stadia: stadium poprzedzające wszczęcie egzekucji administracyjnej, stadium stosowania egzekucji oraz stadium następujące po przeprowadzeniu egzekucji. Należy przy tym zdaniem sądu zaznaczyć, że nie zawsze postępowanie egzekucyjne przebiega przez wszystkie wymienione stadia. Może ono bowiem zakończyć się na etapie poprzedzającym wszczęcie egzekucji. Administracyjne postępowanie egzekucyjne obejmuje, oprócz stosowania środków egzekucyjnych, także inne czynności procesowe, podejmowane przez podmioty inne niż organ egzekucyjny, np. przez wierzyciela. Egzekucja administracyjna oznacza zaś stosowanie przez powołane do tego organy egzekucyjne konkretnych środków przymusu służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych obowiązków o charakterze pieniężnym bądź niepieniężnym. Związek pomiędzy egzekucją i postępowaniem egzekucyjnym wyraża się w tym, że egzekucja odbywa się w ramach tego postępowania i nie może się odbyć inaczej niż w ramach tego postępowania. Ponadto, różne są momenty wszczęcia postępowania egzekucyjnego i egzekucji. Datą wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest bowiem dzień doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym (art. 61 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. ). Stosownie natomiast do treści art. 26 § 5 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje dopiero z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeśli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Postępowanie egzekucyjne wszczynane jest więc wcześniej niż sama egzekucja. Pojęcie postępowania egzekucyjnego jest zatem pojęciem znacznie szerszym od pojęcia samej egzekucji administracyjnej, która dotyczy umorzenia całości postępowania egzekucyjnego, a nie tylko samej egzekucji (por. wyrok NSA z 26 marca 2009 r., sygn. akt II FSK 1462/08).

Ponadto wskazać należy, że zakończenie egzekucji administracyjnej (co następuje z momentem wyegzekwowania dochodzonej należności) nie zawsze oznacza zakończenie postępowania egzekucyjnego. Z taką sytuacją będziemy mieli do czynienia, gdy pomimo zrealizowania środka egzekucyjnego organ egzekucyjny będzie musiał podjąć jeszcze inne czynności procesowe związane z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym.

Powyższe pozwala zatem przyjąć, że organ egzekucyjny w postanowieniu z dnia 29 marca 2018 r. nie rozpoznał w całości wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego złożonego przez skarżącą. Nieuwzględnienie bowiem całości należności wynikających z decyzji z dnia 24 maja 2016 r. (tytuł wykonawczy nr TW[...] został wydany na jej podstawie) nakładających obowiązek zapłaty zaległych składek wpływa na nieprawidłową ocenę przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 u.p.e.a.

Ponadto pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia właściwych wyjaśnień tej kwestii narusza treść art. 107 § k.p.a. W postępowaniu przed organem władzy publicznej, w tym przed organem egzekucyjnym, obowiązuje zasada, że rozpoznanie sprawy nie powinno odbywać się w oderwaniu od istoty sprawy lub pisma, czy w oderwaniu od rzeczywistych intencji strony. Źródłem tego standardu jest zasada demokratycznego państwa prawnego oraz zasada sprawiedliwości proceduralnej. Ujmując tę kwestię zwięźle można powiedzieć, że organy administracyjne powinny tak odczytać żądanie strony, aby nie poniosła ona negatywnych konsekwencji.

W przypadku wszczęcia postępowania z wniosku strony, jak to miało miejsce w niniejszym postępowaniu, wynikające z niego żądanie, wyznacza zakres sprawy podlegającej rozpoznaniu przez organ. Jak stanowi art. 61 § 1 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Organ nie może zatem działać jednocześnie według zasady oficjalności i skargowości i winien rozstrzygnąć merytorycznie wniosek w tym zakresie jakiego on dotyczy, jaki sprecyzował wnioskodawca (por. B. Adamiak, J. Borkowski., A. Skoczylas, System prawa administracyjnego, Tom 9, Prawo procesowe administracyjne, Warszawa 2010).

Z chwilą wszczęcia postępowania administracyjnego (egzekucyjnego) na wniosek, dla organu administracji powstają określone obowiązki, w tym m.in. obowiązek zbadania czy wnoszący podanie jest stroną w sprawie (art. 28 k.p.a.), dokładnego ustalenia treści żądania strony, czy też zbadania swojej właściwości.

We wniosku, będącym przedmiotem rozstrzygania organów, skarżąca domagała się umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec niej na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od TW[...] do TW[...], TW[...], TW[...] oraz TW[...], tak więc sprawa winna zostać rozpoznana i rozstrzygnięta w granicach tego wniosku. Rozpoznając sprawę z wniosku skarżącej, organ nie mógł zatem pominąć w swoim rozstrzygnięciu kwestii należności objętych tytułem egzekucyjnym nr TW[...]. Niewątpliwie bowiem zamiarem skarżącej, co wynikało wprost z podania z dnia 13 września 2016 r., a następnie z jego uzupełnienia z dnia 19 czerwca 2017 r. było żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuły wykonawcze w nim wymienione.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy, w sytuacji gdy organ I instancji nie rozstrzygnął o całości żądania strony, organ II instancji winien rozważyć i ewentualnie wyjaśnić, czy pismo skarżącej będące zażaleniem stanowi wniosek o uzupełnienie postanowienia organu egzekucyjnego w zakresie żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego obejmującego należności objęte tytułem egzekucyjnym TW[...], czy też zażaleniem. Tymczasem organ odwoławczy utrzymując w mocy wydane postanowienie organu egzekucyjnego w ogóle nie odnosił się do należności objętych tytułem egzekucyjnym TW[...].

Jak wykazano wyżej organ ma obowiązek rozpoznania całości żądania strony, a rozstrzygnięcie jest determinowane zasadnością tego żądania zarówno w aspekcie procesowym jak i materialnym. W tym miejscu należy wskazać, że w świetle art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne postanowienia powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Prawidłowe uzasadnienie aktu administracyjnego związane jest ściśle z zasadą przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a., zgodnie z którą, organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, jakimi kierują się przy załatwieniu sprawy.

Zdaniem Sądu, lektura akt sprawy dowodzi, że organy nie sprostały powyższym obowiązkom wynikającym z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd nie przesądzając zatem o zasadności żądania strony w zakresie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuły wykonawcze o numerach od TW[...] do TW[...], TW[...], TW[...] oraz TW[...], zwraca uwagę, że sposób postępowania organów naruszał przepisy w sposób istotny. Zasadność żądania strony winna bowiem znaleźć odzwierciedlenie w podjętym rozstrzygnięciu, albo o charakterze merytorycznym, ewentualnie w inny sposób kończącym sprawę.

Przechodząc do dalszej części rozważań zauważyć należy, że w rozpoznawanej sprawie pismem z dnia 17 sierpnia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. na podstawie § 16 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania wierzycieli należności pieniężnych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1483) przekazał Naczelnikowi Pierwszego Urzędu Skarbowego [...] dalsze tytuły wykonawcze o numerach TW[...], TW[...] oraz TW[...] i wnosił o nadanie klauzuli wykonalności oraz prowadzenie egzekucji ze środków, do którego zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł.

W tym miejscu zauważyć należy, że organ egzekucyjny nawet nie wyjaśnił stronie, dlaczego nie jest uprawniony do prowadzenia egzekucji. Przypomnieć należy, że zgodnie z § 16 ust. 1 ww. rozporządzenia, jeżeli zachodzi konieczność prowadzenia egzekucji przez więcej niż jeden administracyjny organ egzekucyjny, wierzyciel przekazuje dalszy tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego właściwego do zastosowania środków egzekucyjnych, do których organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne nie jest właściwy, z wnioskiem o nadanie klauzuli o skierowaniu dalszego tytułu wykonawczego do egzekucji administracyjnej i zastosowanie środków egzekucyjnych wskazanych przez wierzyciela.

Wierzyciel wraz z dalszym tytułem wykonawczym przekazuje jednocześnie organowi egzekucyjnemu właściwemu do zastosowania środków egzekucyjnych informację zawierającą:

1) oznaczenie organu egzekucyjnego prowadzącego postępowanie egzekucyjne;

2) dane zobowiązanego, jeżeli uległy zmianie po wystawieniu tytułu wykonawczego;

3) wysokość dochodzonej należności pieniężnej, w tym odsetek z tytułu niezapłacenia w terminie należności pieniężnej i kosztów upomnienia, należnych na dzień sporządzenia tej informacji (ust. 1).

Wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym przekazuje organowi egzekucyjnemu właściwemu do zastosowania środków egzekucyjnych informację o wysokości:

1) naliczonej i wyegzekwowanej opłaty manipulacyjnej;

2) naliczonej i wyegzekwowanej opłaty za dokonane czynności egzekucyjne ze wskazaniem czynności;

3) naliczonych i wyegzekwowanych wydatków egzekucyjnych (ust.2a)

Zawiadomieniem z dnia 5 lutego 2018r. nr [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego [...] poinformował o zakończeniu egzekucji prowadzonej na podstawie dalszych tytułów wykonawczych, ale nie tylko o numerach [...], TW[...] oraz TW[...], ale również o numerach od TW[...] do TW[...]. W uzasadnieniu Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego [...] poinformował o zakończeniu postępowania prowadzonego na podstawie ww. dalszych tytułów wykonawczych. Ponadto wskazał, że zobowiązana nie posiada ruchomości, nie jest świadczeniobiorcą ZUS i podlega ubezpieczeniu z tytułu umowy agencyjnej.

Tymczasem Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. jako organ egzekucyjny nie odniósł się w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] r. do treści ww. zawiadomienia i nie wykazał braku jego wpływu na spełnienie przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ uwzględni przedstawione wyżej rozważania, w tym rozpozna i rozstrzygnie podanie skarżącej w całości, a motywy rozstrzygnięcia poda w uzasadnieniu spełniającym wymogi z art. 107 § 3 k.p.a.

Z powyższych względów, z uwagi na stwierdzenie, że w sprawie doszło do takiego naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 61 § 1 k.p.a., art. 107 § 3, k.p.a., art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt 1 sentencji.

Podstawę przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu stanowił przepis art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust.1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 18).

bg