Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1262/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 190, art 145 § 1 pkt 1 lit a i c , 200, 205 § 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 98 § 1, 61 § 1 , 61 §4 ,  art 9 , 10  § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 5 ust 1
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka- Płaczkowska WSA Jolanta Dargas Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2017 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz M. M. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...], umarzającą postępowanie z wniosku M. M. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Decyzja Ministra został wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i oceną prawną sprawy:

W dniu 31 grudnia 2008 r. M.M. wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o wydanie decyzji w sprawie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej [...] przez M. S.

Pismem z dnia 2 lutego 2010 r. Wojewoda [...] wezwał wnioskodawczynię do uzupełnienia wniosku o dokumenty wymienione w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm., dalej przywoływanej także jako "ustawa").

W dniu 5 kwietnia 2011r. M. M. wystąpiła z wnioskiem o zawieszenie przedmiotowego postępowania do czasu zgromadzenia niezbędnych dokumentów.

Następnie Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...], zawiesił powyższe postępowanie na podstawie art. 98 § 1 k.p.a. W postanowieniu strona została poinformowana o treści art. 98 § 2 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane. Postanowienie zostało doręczone M. M. w dniu 28 kwietnia 2011 r.

W okresie trzech lat od dnia wydania ww. postanowienia strona nie złożyła wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania wobec czego, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...], umorzył postępowanie dotyczące potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W dniu 14 lipca 2014 r. M. M. złożyła odwołanie od ww. decyzji umarzającej postępowanie.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. umarzającą postępowanie z wniosku M. M. o potwierdzenie prawa do rekompensaty. W motywach rozstrzygnięcia organ stwierdził, że w związku z trudnościami w skompletowaniu wymaganych w niniejszej sprawie dokumentów, pismem z dnia 5 kwietnia 2011 r. M. M. zwróciła się do organu I instancji z prośbą o zawieszenie prowadzonego postępowania. Wobec czego, zdaniem organu odwoławczego, Wojewoda [...] zawieszając – postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. – postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty prawidłowo zastosował przepis art. 98 § 1 k.p.a., pouczając jednocześnie o treści § 2 tego przepisu. Minister wyjaśnił, że procedura wynikająca z brzmienia art. 98 § 2 k.p.a. wiąże się z konsekwencjami tego rodzaju, że o ile strona w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania nie zwróci się o jego podjęcie, to żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane. Organ odwoławczy podkreślił, że brak wniosku strony czyni wszczęte postępowanie bezprzedmiotowym. Natomiast, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio - w całości albo w części, co wynika z art. 105 § 1 k.p.a. Minister podkreślił, że postanowienie Wojewody zawieszające postępowanie zostało doręczone stronie w dniu 28 kwietnia 2011 r., zaś trzyletni termin do złożenia wniosku o jego podjęcie upłynął z dniem [...] kwietnia 2014 r. Z akt sprawy nie wynika, aby M. M. zwracała się z wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania w ustawowym trzyletnim terminie. Minister Skarbu Państwa wyjaśnił, że trzyletni termin, o którym mowa w art. 98 § 2 k.p.a. ma charakter prekluzyjny, a więc nie może zostać przywrócony.

M. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję organu II instancji, kwestionując prawidłowość rozstrzygnięcia i ponownie podnosząc zarzuty prezentowane w odwołaniu oraz przedstawiając okoliczności, które – w jej ocenie – wpłynęły na uchybienie trzyletniemu terminowi.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2964/14, oddalił skargę M. M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie umorzenia postępowania. Sąd wskazał na niezasadność skargi, gdyż wydanie przez Wojewodę postanowienia z dnia [...] kwietnia 2011 r. o zawieszeniu postępowania czyniło zadość żądaniu M. M. z dnia 5 kwietnia 2011 r. Treść wniosku skarżącej przesądziła o charakterze aktu jaki podjął organ administracji, a Wojewoda prawidłowo poinformował w nim skarżącą o treści art. 98 § 2 k.p.a. Sąd podkreślił, że wobec niezłożenia przez skarżącą wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania w okresie trzech lat od daty zawieszenia tego postępowania, Wojewoda uprawniony był do wydania decyzji z dnia [...] czerwca 2014 r. o umorzeniu postępowania w oparciu o przepis art. 105 § 1 k.p.a.

W ocenie Sądu I instancji zasadnie także Minister wskazał, że nie mają znaczenia w sprawie okoliczności przywoływane przez M. M. w odwołaniu, które w jej ocenie przyczyniły się do uchybienia trzyletniego terminu. Sąd podkreślił, że termin, o którym mowa w art. 98 § 2 k.p.a. jest terminem nieprzywracalnym, o czym świadczy ugruntowane stanowisko doktryny i orzecznictwa, co oznacza, że przytoczone przez stronę skarżącą okoliczności dotyczące uchybienia terminu, a związane z charakterem jej pracy zawodowej oraz z jej stanem zdrowia, pozostają bez wpływu na możliwość przywrócenia terminu do złożenia wniosku o podjęcie postępowania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła M. M. Zaskarżając orzeczenie w całości podniosła następujące zarzuty:

1. naruszenia art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.) polegające na nieuwzględnieniu skargi i przyjęciu, że zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa odpowiada prawu, w sytuacji, w której organy nieprawidłowo prowadziły postępowanie i wydały rozstrzygnięcie niezgodne z prawem, naruszając reguły procesowe, co miało wpływ na wynik sprawy, to jest przepis art. 105 § 1 w zw. z art. 98 § 2 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

2. naruszenia art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. polegające na nieuwzględnieniu skargi i przyjęciu, że zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa nie naruszyła przepisów postępowania, tj. art. 98 § 2 k.p.a. w zw. z art. 58 § 1 k.p.a., poprzez przyjęcie, że trzyletni termin, o którym mowa w przepisie art. 98 § 2 K.p.a. jest terminem nieprzywracalnym, w sytuacji, w której termin ten ma charakter przywracalny i w tym kontekście – nierozpoznanie przez organ wniosku skarżącej dotyczącego szczególnych okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu.

Z powyższych względów autorka skargi kasacyjnej wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Jednocześnie wniosła o dołączenie do akt niniejszego postępowania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 3134/14, wraz z uzasadnieniem, dotyczącego bliźniaczego postępowania, w którym Sąd I instancji podzielił zarzuty skarżącej.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1541/15, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek ten składa współwłaściciel mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego lub jego spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. Analiza powyższych regulacji prowadzi zdaniem NSA do konstatacji, że w sprawach mienia zabużańskiego zachodzi jedność materialnoprawna wniosku, co przesądza o tym, że w sprawie tego rodzaju toczy się jedno postępowanie administracyjne o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia określonego mienia nieruchomego poza obecnymi granicami państwa polskiego i przez określonego właściciela tego mienia. Powyższe zatem implikuje tezę, że złożenie w terminie wniosku przez jednego z legitymowanych podmiotów wszczyna postępowanie administracyjne co do wszystkich uprawnionych, a wniosek ten traktowany jest jak wniosek pozostałych współuprawnionych. W sprawie zachodzi zatem jedność stosunku materialnoprawnego.

Zdaniem NSA w takiej sytuacji nie ulega wątpliwości, iż w ramach jednego postępowania konieczne jest dokonanie szeregu ustaleń faktycznych, takich jak np. skład majątku pozostawionego, jego wartość, okoliczności w jakich doszło do pozostawienia mienia, miejsce zamieszkania (i to w określonym czasie) byłego właściciela majątku, ewentualna data jego zgonu i ustalenie spadkobierców. Czynienie tego rodzaju ustaleń dotyczy jednak tej samej sprawy pod względem materialnoprawnym, chociaż wnioskodawcami mogą być różne osoby. Istotną okolicznością płynącą z powyższego jest obciążenie organu administracji prowadzącego postępowanie rekompensacyjne obowiązkiem ustalenia wszystkich stron postępowania.

W ocenie NSA, z okoliczności niniejszego postępowania wynikało natomiast, że skarżąca domagała się potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. S. – jej poprzedniczkę prawną – nieruchomości położonej [...]. Jednocześnie w odrębnym postępowaniu skarżąca domagała się prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. T. – którą także uznaje za swoją poprzedniczkę prawną – nieruchomości pozostawionej [...]. M. S. i Z. T., zgodnie z oświadczeniem skarżącej, prawo do nieruchomości [...] nabyły w drodze spadkobrania po zmarłej w dniu [...] lutego 1944 r. M. W. Przy czym postępowanie spadkowe po M. W. nie zostało dotychczas przeprowadzone. Z okoliczności sprawy nie wynika również aby nastąpił w jakiejkolwiek formie dział spadku po M. W. Natomiast sama M. S. w postępowaniu prowadzonym przed Sądem [...] w 1993 r. wskazywała, że po śmierci M. W. jedynie przejęła w swoje władanie nieruchomość położoną [...] stanowiącą własność zmarłej matki. Według NSA powyższe może oznaczać – przy założeniu, że spadkobierczyniami M. W. były wyłącznie M. S. i Z. T., na co jednak brak stosownych dokumentów w aktach sprawy – że nieruchomości położone [...], których dotyczą ww. postępowania, w momencie ich pozostawienia, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy, były współwłasnością M. S. i Z. T. w częściach ułamkowych (art. 195 i nast. Kodeksu cywilnego). Jednocześnie mając na względzie, że w sprawach o rekompensaty zabużańskie winno toczyć się jedno postępowanie administracyjne o potwierdzenie prawa do rekompensaty, to za to mienie pozostawione, w okolicznościach niniejszej sprawy – jak się wydaje, bowiem brak jest również w tym zakresie jednoznacznych ustaleń organów – winny być uznane wszystkie wskazane we wnioskach nieruchomości, które w momencie pozostawienia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej stanowiły współwłasność M. S. i Z. T. Tym samym z wnioskiem, o którym mowa w art. 5 ust. 2 ustawy, obejmującym owe mienie nieruchome mógł wystąpić którykolwiek z podmiotów wskazanych w tym przepisie, w szczególności współwłaściciel lub jego spadkobierca.

Zdaniem NSA w realiach niniejszej sprawy należało uznać, że skarżąca wystąpiła z dwoma niezależnymi wnioskami, domagając się prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia odrębnych nieruchomości przez M. S. i Z. T. Tym niemniej wyjaśnienia wymaga czy nieruchomości wskazane we wnioskach rekompensacyjnych nie były objęte współwłasnością, która powstała w następstwie dziedziczenia po M. W. Brak ustaleń w powyższym zakresie nie pozwalał bowiem organom, a następnie Sądowi I instancji na jednoznaczne określenie zarówno przedmiotu niniejszej sprawy, w szczególności w zakresie pozostawionego mienia i charakteru przysługującego doń prawa, jak i kręgu podmiotowego postępowania. W ocenie NSA organy pomimo wadliwości w zakresie dokonanych ustaleń faktycznych, zdecydowały się umorzyć postępowanie, a Sąd I instancji rozstrzygnięcie to zaakceptował.

NSA wskazał ponadto, że jeżeli przy wielości osób uprawnionych do rekompensaty za to samo mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej prowadzone winno być jedno postępowanie administracyjne, to w sytuacji potwierdzenia się okoliczności związanych z prawem współwłasności M. S. i Z. T. do nieruchomości pozostawionych [...] i złożenia odrębnych wniosków o rekompensatę, w zakresie mienia stanowiącego współwłasność tychże osób, nie można byłoby, na gruncie art. 2, art. 3 ust 1 i art. 5 ust. 2 omawianej ustawy, zaakceptować rozstrzygnięcia umarzającego postępowanie toczone na podstawie jednego z wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty za to samo pozostawione mienie. W istocie byłoby to bowiem umorzenie postępowania w części odnoszącej się do jednego z wniosków, co pozostaje w oczywistej sprzeczności z jednolitym charakterem wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty zabużańskiej. Wadliwie zatem organy zastosowały w sprawie art. 105 § 1 k.p.a. Wobec czego nie można uznać legalności takiego rozstrzygnięcia, w szczególności wówczas gdy podstawę umorzenia miałby stanowić przepis art. 98 § 2 k.p.a., a zawieszenie postępowania nastąpiło pomimo nieustalenia kręgu stron postępowania. Zdaniem NSA, nie ulegało wątpliwości, że organy w toku niniejszego postępowania nie tylko zaniechały ustalenia zakresu mienia i charakteru przysługującego doń prawa, za które skarżąca domaga się w poszczególnych wnioskach rekompensaty, ale zaniechały również ustalenia kręgu stron postępowania. NSA zauważyło również, że z okoliczności sprawy wynika, iż osobą uprawnioną do rekompensaty za mienie wskazane we wnioskach skarżącej może być uznany także jej brat – S. M. Jakkolwiek brak jest w tym zakresie jednoznacznych ustaleń dokonanych w ramach niniejszego postępowania, to jednak skrupulatnie dostrzegł tą okoliczność Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 18 lutego 2015r. sygn. akt I SA/Wa 3134/14, analizując postępowanie w sprawie z wniosku skarżącej, domagającej się rekompensaty za majątek pozostawiony [...] przez Z. T. Ewentualne potwierdzenie współwłasności nieruchomości pozostawionych [...] przez M. S. i Z. T., wymaga zatem przeprowadzenia w tym zakresie stosownego postępowania wyjaśniającego, a w szczególności weryfikacji przyczyn dochodzenia prawa do rekompensaty w dwóch odrębnych wnioskach – oddzielnie dla każdej ze spadkobierczyń M. W., tym niemniej potwierdzenie okoliczności, które są konsekwencją aktualnych twierdzeń skarżącej, może stanowić o konieczności uznania S. M. za stronę tegoż postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po ponownym rozpoznaniu sprawy, zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Jednocześnie wskazać należy, że stosownie do art. 190 p.p.s.a., Sąd jest związany wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1541/15, wydanym w niniejszej sprawie.

Sąd rozpoznający obecnie niniejszą sprawę, był zobowiązany w kontekście ww. wyroku NSA stwierdzić, że rozpoznanie wniosku skarżącej z dnia 5 kwietnia 2011 r. winno zostać poprzedzone ustaleniem kręgu podmiotowego postępowania, co ma kapitalne znaczenie w postępowaniu prowadzonym wg. konstrukcji jednolitego wniosku. Jednocześnie niewyjaśnienie okoliczności związanych z charakterem prawa do pozostawionych nieruchomości i w konsekwencji nieustalenie rzeczywistego zakresu przedmiotowego tegoż postępowania może bowiem implikować wadliwość zakreślonego kręgu podmiotowego. To z kolei przekłada się na krytyczną ocenę tych działań organu, które zależą od woli strony postępowania. Skoro przed zawieszeniem postępowania w trybie art. 98 § 1 k.p.a., strona winna mieć możliwość wyrażenia sprzeciwu wobec wniosku zgłoszonego w tym zakresie, to uniemożliwienie wyrażenia takiego sprzeciwu podmiotowi mającemu interes prawny w załatwieniu przedmiotowej sprawy podważa legalność dokonanego zawieszenia postępowania.

Sąd Wojewódzki wskazuje jednocześnie, że analogiczny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 9 października 2017 r. sygn. akt I OPS 3/17, z tezy której wynika, że "złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm. - obecnie: Dz.U. z 2016 r. poz. 2042 ze zm.) skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy".

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały podniósł min., że treść przepisu art. 5 ust. 1 ustawy wskazuje, że przepis ten reguluje dwie kwestie: wszczęcie postępowania oraz termin do złożenia wniosku. Określenie, że potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa oznacza przede wszystkim, że postępowanie ma charakter wnioskowy. Wskazany przepis jest, w przypadku sytuacji określonej w art. 3 ustawy, doprecyzowany przepisem art. 5 ust. 2. W tym ostatnim jest zaś mowa o współwłaścicielu, spadkobiercy lub wskazanej osobie uprawnionej do rekompensaty. Definiując osoby legitymowane czynnie w sposób uwzględniający powołane przepisy, przez osoby ubiegające się o potwierdzenie prawa (art. 5 ust. 1) należy rozumieć osoby uprawnione do rekompensaty. Tylko wniosek takiej osoby złożony w wymaganym terminie skutkuje tym, że uprawnienie do rekompensaty za nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej nie wygasa po dniu 31 grudnia 2008 r. Jak zauważono w orzecznictwie, chodzi o wniosek dotyczący konkretnej nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (patrz: wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 594/14). Niezłożenie, w odniesieniu do konkretnej nieruchomości, wniosku w terminie określonym w art. 5 ust. 2 ustawy, powoduje wygaśnięcie prawa do rekompensaty (patrz m.in. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2072/11). Wygaśnięcia roszczenia nie tamuje natomiast wniosek złożony przez osobę, która nie jest w myśl przepisów ustawy uprawniona do rekompensaty.

Takie rozumienie art. 5 ust. 1 ustawy zapobiega uznaniu za skuteczne złożenie żądania przez osobę, która, wbrew regule wskazanej w art. 4 ustawy, żądałaby potwierdzenia tego prawa, nie powołując się na spełnianie przez siebie przesłanek z art. 2 ustawy, ale wskazując np. na nabycie uprawnień od osoby, która te przesłanki spełniała. Regulacja ta potwierdza charakter uprawnienia jako publicznoprawnej pomocy majątkowej dla obywateli polskich, którzy objęci zostali przemieszczeniem na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach. Wyklucza zaś z grona wnioskodawców osoby, które powoływałyby się na nabycie uprawnienia do rekompensaty jako prawa o charakterze wyłącznie majątkowym.

NSA zwrócił uwagę, że użycie w art. 7 ust. 1 ustawy zwrotu, według którego, wojewoda wzywa "wnioskodawcę" może wywoływać wątpliwości, czy w tej fazie postępowania uczestniczy tylko osoba, która złożyła wniosek, skoro wezwanie może być kierowane do wnioskodawcy. Pamiętając jednak o tym, na jakim etapie wezwanie jest do strony kierowane, należy analizowaną normę odczytać w ten sposób, że wezwanie to powinno być skierowane do wszystkich osób, o których mowa w art. 3 (spadkobierców albo współwłaścicieli), którym potwierdzono prawo do rekompensaty i które domagają się realizacji uprawnienia, a zatem w tym sensie są wnioskodawcami.

Wszczęcie postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, do którego dochodzi na skutek wniosku jednego ze współwłaścicieli albo spadkobierców, nie oznacza, że decyzja o potwierdzeniu obejmie z urzędu osoby inne, niż wnioskodawca. W każdym przypadku osoba uprawniona powinna wyrazić indywidualną wolę potwierdzenia w drodze decyzji prawa do rekompensaty. Złożenie takiego oświadczenia jest możliwe po wszczęciu postępowania. Po wszczęciu postępowania, jeśli z wniosku i dowodów, które z mocy art. 6 należy dołączyć do wniosku, wynika, że interes prawny w sprawie mają jeszcze inne, niż wnioskodawca, osoby, obowiązkiem organu jest zawiadomienie tych osób o wszczęciu postępowania. Obowiązek ten wynika z art. 61 § 4 K.p.a. Zastosowanie tego przepisu jest możliwe po ustaleniu przez organ innych osób mających interes prawny w uzyskaniu decyzji o potwierdzeniu prawa do rekompensaty.

Przyjęte stanowisko nie prowadzi do nadmiernego utrudniania dochodzenia prawa do rekompensaty przez poszczególnych współwłaścicieli albo spadkobierców. Prowadzenie jednego postępowania przed jednym organem umożliwia natomiast skoncentrowanie postępowania dowodowego, utrwalanie jego rezultatów w jednych aktach administracyjnych, co wydatnie przyspiesza całościowe załatwianie sprawy związanej z rekompensatą za określoną nieruchomość. Złożenie w terminie wniosku przez jednego z legitymowanych spadkobierców wszczyna więc postępowanie administracyjne co do wszystkich uprawnionych. Wystarczy, że jeden ze spadkobierców złożył wniosek przed 31 grudnia 2008 r., aby pozostali uprawnieni, którzy takich wniosków nie złożyli zachowali swoje roszczenia, stosownie do posiadanych udziałów w spadku (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 682/13; wyrok NSA z dnia 16 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 3130/12; wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2130/13).

NSA podkreślił, że powyższe stanowisko znajduje umocnienie w rezultatach wykładni prokonstytucyjnej. Odczytanie treści art. 5 ust. 1 i 2 ustawy w ten sposób, że ustanawia ona, dla zachowania terminu o którym mowa w art. 5 ust. 1, wymóg złożenia wniosku przez każdego ze współwłaścicieli lub spadkobierców, lub wskazaną osobę uprawnioną do rekompensaty, w przypadkach o których mowa w art. 3 ustawy, oznaczałoby akceptację również dla takiej sytuacji, w której zaniechanie organu władzy publicznej, w zakresie obowiązku określonego w art. 61 § 4 oraz art. 9 i 10 § 1 k.p.a., rodziłoby po stronie obywatela nieodwracalne skutki. Termin określony w art. 5 ust. 1 ustawy ma charakter terminu prawa materialnego. Z uwagi na charakter terminu, ewentualne późniejsze powoływanie się strony brak zawiadomienia lub pouczenia, nie otwierałby stronie możliwości złożenia wniosku po terminie określonym w art. 5 ust. 1. Taka relacja organu władzy publicznej z obywatelem byłaby niedopuszczalna. Opiera się ona przecież na normach ustanowionych przez władzę publiczną. Założenie, według którego władza publiczna może ustanowić normy, których dochowanie przez obywatela jest możliwe jedynie przy pomocy organu władzy publicznej, ale jednocześnie zwalniające organ z obowiązku udzielenia obywatelowi skutecznej pomocy w tym zakresie, byłoby sprzeczne z zasadą bezpieczeństwa prawnego, wyprowadzaną z art. 2 Konstytucji RP. Nie można zwłaszcza zaaprobować sytuacji, w której organ ma informację o osobie uprawnionej, uzyskaną w trakcie postępowania z wniosku innego współwłaściciela albo spadkobiercy, ale nie powiadamia jej o postępowaniu, nie stwarza tej osobie uprawnionej możliwości przystąpienia do postępowania, a następnie uznaje, że nie dochowała ona materialnoprawnego terminu do złożenia wniosku.

Zatem wszystkie uwarunkowania materialnoprawne i proceduralne prowadzą do stanowiska, według którego, współwłaściciel albo jeden ze spadkobierców, składając wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty, powoduje wszczęcie postępowania, w rozumieniu art. 61 § 1 k.p.a., nie tylko w sprawie przysługującego mu, w fazie realizacji, udziału w prawie do rekompensaty, ale wszczęcie postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty przysługującego wszystkim współwłaścicielom albo wszystkim spadkobiercom.

Stosownie do powyższych wskazań, sprecyzowanych przez Sąd rozpoznający obecnie sprawę - uwzględniających wyrażoną w wyroku NSA z dnia 9 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 1541/15 wykładnię oraz uwzględniając treść uchwały NSA sygn. akt I OPS 3/17, organy rozpoznają i rozstrzygną przedmiotową sprawę

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję administracyjną i na podstawie art. 145§ 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.