Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1898/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję i umorzono postępowanie - art. 145 §3 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 23 ust. 1 ust. 5,  art. 2 pkt 2 i pkt 7
journal: Dz.U. 2021 poz 877
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Monika Sawa, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 listopada 2022 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 30 maja 2022 r. nr KO-525/4103/223/22 w przedmiocie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i ustalenia obowiązku ich zwrotu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Płocka z dnia 16 grudnia 2021 r., nr DŚR.14794.4015.000092.N.2021; 2. umarza postępowanie administracyjne w całości; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku na rzecz J. T. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej również: Kolegium) decyzją z 30 maja 2022 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 23 ust. 1, ust. 5 i art. 2 pkt 2 i pkt 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 877, ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną przez [...] decyzję Prezydenta Miasta [...] z 4 kwietnia 2022 r. w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia w wysokości 6.000,00 złotych tj. świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 01.12.2020 r. do 30.09.2021 r. dla [...] oraz ustalenia obowiązku zwrotu pobranej kwoty wraz z odsetkami w wysokości 352,78 złotych naliczonych na dzień wydania decyzji.

Kolegium uwzględniło, że decyzją z 9 listopada 2020 r. Prezydent Miasta [...] przyznał [...] świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla dzieci: [...], w kwocie po 300,00 złotych miesięcznie w okresie od 01-10-2020 do 30-09-2021 roku. Świadczenia zostały przyznane w oparciu o złożony wniosek oraz zaświadczenie wystawione przez syndyka masy upadłości z dnia 3 listopada 2020 r., zgodnie z którym realizacja przez syndyka zobowiązań alimentacyjnych dłużnika [...] była niemożliwa.

Z akt sprawy wynika, że Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z [...] stycznia 2020 r., sygn. akt [...] ogłosił upadłość dłużnika [...]. W następstwie powyższego, w dniu 21 stycznia 2020 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego przeciwko [...] na podstawie art. 146 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 1228).

W dniu 27 października 2021 r. do Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęło pismo Syndyka Masy Upadłości z informacją, że syndyk nie prowadzi już postępowania upadłościowego dłużnika [...] w związku z zakończeniem postępowania upadłościowego na skutek uprawomocnienia się w dniu 21 listopada 2020 r. postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] października 2020 r. o ustaleniu planu spłaty wierzycieli dłużnika. W okresie od 21 stycznia 2020 r. do 13 września 2021 r., tj. w okresie pozostawania postępowania egzekucyjnego w stanie zawieszenia, organ egzekucyjny nie podejmował żadnych czynności egzekucyjnych, tym samym nie prowadził postępowania egzekucyjnego w przedmiocie alimentów na rzecz małoletnich dzieci dłużnika: [...], zasądzonych w okresie od grudnia 2020 r. tj. od zakończenia postępowania upadłościowego do września 2021 r. W tym czasie również komornik sądowy nie podejmował żadnych czynności egzekucyjnych, w związku z zawieszeniem postępowania egzekucyjnego.

W świetle powyższych okoliczności Prezydent Miasta [...], zastąpiony przez upoważnionego Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], uznał, że w okresie od 1 grudnia 2020 r. do 30 września 2021 r. nie była spełniona podstawowa przesłanka uprawniająca do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, tj. bezskuteczna egzekucja alimentów, potwierdzona zaświadczeniem właściwego organu, w związku z czym – jak zauważył organ I instancji – [...] nie przysługiwały świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci, które wypłacane są w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów prowadzonej przez organ egzekucyjny. Jak zaznaczył organ, powinna być ona zorientowana o każdym etapie prowadzonego postępowania upadłościowego poprzez występowanie do syndyka o udzielenie bieżących informacji dotyczących postępowania upadłościowego. Powinna również o powyższych zmianach, jako mających wpływ na prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, poinformować podmiot realizujący świadczenia, czego nie dopełniła. W związku z powyższym świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone za ww. okres – zdaniem organu I instancji – należało uznać za nienależnie pobrane, w rozumieniu art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

W odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta [...], [...] podnosiła, że nie posiadała jakiejkolwiek wiedzy o biegu postępowania upadłościowego dłużnika [...] oraz o zapadających w tymże postępowaniu rozstrzygnięciach i dokonanych czynnościach, stąd organ nie wykazał złej woli i świadomości strony, że pobrane świadczenia są nienależne.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Kolegium stwierdziło, że nie narusza ona obowiązujących przepisów prawa. Z akt sprawy wynika bowiem, że Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z [...] stycznia 2020 r. ogłosił upadłość dłużnika [...]. Postanowieniem z 21 stycznia 2020 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] zawiesił postępowanie egzekucyjne przeciwko [...] na podstawie art. 146 ustawy – Prawo upadłościowe, które następnie postanowieniem z [...] września 2021 r. Komornik Sądowy umorzył, z uwagi na uprawomocnienie się w dniu 24 lutego 2020 r. postanowienia o ogłoszeniu upadłości dłużnika.

Dalej Kolegium wskazało, że jak wynika z akt sprawy, w dniu 12 listopada 2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęło zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji alimentów z dnia 10 listopada 2021 r., wydane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...], z treści którego wynika, że w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 13 września 2021 r. tj. wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec upadłości dłużnika, egzekucja alimentów prowadzona przez Komornika należnych od [...] przyznanych dla [...], miesięcznie 300,00 złotych (protokół ugody Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] -10-2015r., sygn. akt [...], zaopatrzony w klauzulę wykonalności z dnia 18-02-2016 r. w wysokości 300,00 złotych miesięcznie), okazała się bezskuteczna. Z zaświadczenia o dokonanych wpłatach z 6 października 2021 r., wydanego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] wynika, iż:

1) w okresie od 1 stycznia 2020 r. do dnia 21 stycznia 2020 r. tj. zawieszenia postępowania egzekucyjnego wobec ogłoszenia upadłości przez dłużnika, wyegzekwowane zostały następujące kwoty:

- Wierzycielowi (w tym odsetki) - 0,00 zł,

- ZUS, UM, FAL - 400,00 zł;

2) w okresie od dnia 21 stycznia 2020 r. do 13 września 2021 r. tj. umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec pozyskania informacji o uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości dłużnika, za pośrednictwem organu egzekucyjnego na rzecz wierzyciela, nie wyegzekwowano żadnych środków.

Kolegium następnie przytoczyło treść art. 23 ust. 1, ust. 5-7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a także definicję bezskuteczności egzekucji (art. 2 pkt 2 ww. ustawy) i definicję nienależnie pobranego świadczenia (art. 2 pkt 7 ww. ustawy), konkludując, że w zaistniałej sytuacji, organ I instancji prawidłowo orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane przez [...] świadczenia w wysokości 6.000,00 zł tj. świadczenie z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 grudnia 2020 r. do 30 września 2021 r. dla [...] oraz ustaleniu obowiązku zwrotu pobranej kwoty wraz z odsetkami w wysokości 352,78 złotych naliczonych na dzień wydania decyzji, bowiem we wskazanym okresie nie była spełniona podstawowa przesłanka uprawniająca do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego tj. bezskuteczna egzekucja alimentów, potwierdzona dokumentami.

Odnosząc się do argumentacji podniesionej w odwołaniu, Kolegium zauważyło, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rok 2020/2021, złożonym w dniu 28 sierpnia 2020 r. [...] była pouczona o treści przepisów prawa m.in. art. 2 pkt 2 i art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jak również poinformowana, iż w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W związku z powyższym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło, że w przedstawionym stanie faktycznym i prawnym, argumenty zawarte w odwołaniu nie znajdują uzasadnienia prawnego, jak również nie dają podstaw do innego rozstrzygnięcia sprawy.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie [...], reprezentowana przez radcę prawnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie:

1. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji oraz dokonanie przez organy obu instancji błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 30 września 2021 r. w łącznej kwocie 6.000 złotych dla [...] zostały pobrane przez [...] w sposób nienależny;

2. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie drugiej instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie, a w konsekwencji nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym niewyjaśnienie:

1) czy w okresie od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 30 września 2021 r. dłużnik [...] uiszczał alimenty na rzecz [...];

2) czy w okresie od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 30 września 2021 r. istniała prawna

możliwość wyegzekwowania od dłużnika [...] alimentów na rzecz [...];

3) czy majątek dłużnika [...] wchodzący w skład masy upadłości umożliwiał spłatę zadłużenia alimentacyjnego oraz regulowanie bieżących alimentów na rzecz [...];

4) czy [...], w dacie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, posiadała wiedzę o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego;

5) czy [...], w dacie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, była świadoma tego, iż pobierane przez nią świadczenia z funduszu alimentacyjnego są nienależne;

6) czy [...], w dacie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, można przypisać złą wolę w pobieraniu przez nią świadczeń z funduszu alimentacyjnego;

7) czy [...], w dacie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego,

była właściwie zorientowana w swojej sytuacji prawnej

- co mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy;

3. art. 9 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez brak należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącej oraz brak wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi kierowano się przy załatwieniu sprawy, w szczególności brak skutecznego pouczenia [...] o sytuacji prawnej oraz brak wskazania konkretnych przyczyn przemawiających za uznaniem za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 30 września 2021 r.;

4. art. 8 k.p.a. poprzez niezastosowanie i przeprowadzenie przez organ administracji publicznej postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, o czym świadczy nie tylko brak jasnego czytelnego i zrozumiałego dla strony pouczenia, ale także zmienność poglądów w decyzjach organów administracji w sytuacji gdy decyzje dotyczyły tego samego adresata a okoliczności faktyczne sprawy oraz podstawa prawna decyzji nie uległy zmianie;

5. art. 136 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organ drugiej instancji z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w niniejszej sprawie, ewentualnie brak zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi pierwszej instancji, w sytuacji gdy w przedmiotowej sprawie zachodziła konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego.

II. Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, mianowicie:

1. art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez niewłaściwą wykładnię polegającą na uznaniu, iż pojęcie bezskuteczności egzekucji jest determinowane przez zaświadczenie wydane przez organ egzekucyjny, w sytuacji gdy bezskuteczność egzekucji oznacza obiektywnie istniejące okoliczności faktyczne sprowadzające się do niewyegzekwowania od dłużnika w okresie ostatnich dwóch miesięcy kwoty zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, a tym samym oznacza sytuację, w której dłużnik nie uiszcza alimentów oraz nie ma prawnej możliwości wyegzekwowania od niego takich należności;

2. art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez niewłaściwą wykładnię polegającą na uznaniu, iż pojęcie "nienależne świadczenie" i "świadczenie nienależnie pobrane" są tożsame, w sytuacji gdy "świadczenie nienależnie pobrane" oznacza świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy co do stanu świadomości lub określone działania;

3. art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż przesłanką przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest przedstawienie zaświadczenia od organu egzekucyjnego, w sytuacji gdy przesłanką przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji, którą strona może dowodzić także w drodze złożonego oświadczenia.

Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, z jednoczesnym rozważeniem uchylenia poprzedzającej ją decyzji Prezydenta oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm., dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta [...] naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Na wstępie zauważyć trzeba, że podstawę wydanych w kontrolowanej sprawie decyzji stanowił art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, obowiązana jest do ich zwrotu. Ustalona w art. 2 pkt 7 tej ustawy definicja nienależnie pobranego świadczenia przyjmuje, że nienależnie pobranym świadczeniem są świadczenia z funduszu alimentacyjnego:

a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów,

e) (uchylona),

f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję,

g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b.

Wypada podkreślić, że w słowniczku wyrażeń ustawowych, w art. 2 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przyjęto, że dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Bezskuteczność egzekucji, jak wskazuje art. 2 pkt 2 tej ustawy, oznacza zaś m.in. egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, albo postępowanie upadłościowe, w toku którego w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie otrzymano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych.

W tym miejscu zauważyć należy, że w decyzji Prezydenta Miasta [...] przyjęto, iż okoliczności tej sprawy odpowiadają dyspozycji art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w związku z art. 2 pkt 7 lit. a tej ustawy. Jak ustalił organ, skarżąca obowiązana jest do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, gdyż żaden organ nie prowadził postępowania egzekucyjnego w przedmiocie alimentów na rzecz małoletnich dzieci, zasądzonych od [...], a zatem nie przysługiwały jej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci, które wypłacane są w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów prowadzonej przez organ egzekucyjny. Kolegium podzielając ocenę organu I instancji wskazało, że nie była spełniona podstawowa przesłanka do pobierania przedmiotowego świadczenia w postaci bezskutecznej egzekucji alimentów potwierdzona dokumentami wymaganymi przepisami ustawy.

Z uwagi na tak sformułowane uzasadnienie zaskarżonej decyzji, podkreślić trzeba, że w myśl art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy dołączyć odpowiednio zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia, w tym zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne albo oświadczenie stwierdzające bezskuteczność egzekucji. Zwrot "odpowiednio" nakazuje przyjąć, że wymienione w kolejnych literach materiały, o zróżnicowanym charakterze, powinny być dołączone do wniosku wówczas, gdy okoliczności faktyczne sprawy ich wymagają. Przepisy art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. a i lit. e ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów odnoszą się do różnych przypadków bezskuteczności egzekucji, o jakich mowa w art. 2 pkt 2 tej ustawy. Zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne lub oświadczenie stwierdzające bezskuteczność egzekucji (art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. a) należy dołączyć w pierwszym przypadku bezskuteczności egzekucji, o jakim mowa w art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepisy art. 15 ust. 5 i 7 ww. ustawy przewidują, że w tym przypadku, w razie złożenia wniosku bez zaświadczenia, o którym mowa w ust. 4 pkt 3 lit. a, organ właściwy wierzyciela występuje do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne z wezwaniem o przesłanie zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji, zaś osoba składająca wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego składa oświadczenie, o którym mowa w ust. 4 pkt 3 lit. a pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Wypada zatem zauważyć, że - jak wynika z akt sprawy - wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2020/2021 został złożony przez skarżącą w dniu 28 sierpnia 2020 r. Wraz z wnioskiem złożyła ona oświadczenie, w którym zwróciła się do ośrodka pomocy społecznej o wsparcie w uzyskaniu zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji powołując się na trudności z jego pozyskaniem. Świadczenie przyznane zostało decyzją Prezydenta Miasta [...] z 9 listopada 2020 r. Wydanie decyzji poprzedziło zgromadzenie niezbędnych dokumentów potwierdzających uprawnienie do przyznania świadczenia dla: [...]. Lektura akt sprawy pozwala na przyjęcie, że organ pogłębił wiedzę co do prowadzonego postępowania upadłościowego dłużnika - [...]. Zgodnie z informacjami przekazywanymi przez syndyka masy upadłości, realizacja zobowiązań alimentacyjnych nie była możliwa (pisma z: 12 lutego 2020 r. k. 5, 16 lipca 2020 r. k. 8). Z notatki urzędowej z 23 lipca 2020 r. (k. 9) sporządzonej przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Dział Świadczeń Rodzinnych w [...] wynika, że przyjęto, iż pismo syndyka z 16 lipca 2020 r. należało potraktować jako ustalenie, że egzekucja dłużnika: [...], jest bezskuteczna. Na prośbę [...], syndyk masy upadłości pismem z 3 listopada 2020 r. (k. 14) ponownie poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], że "realizacja przez syndyka zobowiązań alimentacyjnych [...] nie jest aktualnie możliwa". W toku zaś postępowania o ustalenie i zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń organ pozyskał zaświadczenie komornika sądowego o bezskuteczności egzekucji alimentów należnych od [...] na rzecz [...], w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 13 września 2021 r.

Powyżej przytoczone okoliczności faktyczne, znajdujące swoje odzwierciedlenie w aktach sprawy, dla oceny prawidłowości przyjęcia, że zachodziły przesłanki do wydania decyzji w trybie art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wymagały uwzględnienia celu ustawodawcy sprecyzowanego w preambule do ustawy, a nade wszystko charakteru pojęcia normatywnego: "świadczenia nienależnie pobranego", do którego odwołuje się powyższy przepis, co trafnie dostrzega autor skargi. W tym względzie za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 688/21 (CBOSA) należy zaznaczyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, iż "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie to nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Nie można zatem uznać pobranych świadczeń za nienależne, jeżeli strona przyjmowała je bez świadomości, że jej się nie należały. Przyjmuje się więc, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Zatem dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. Analiza art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów prowadzi do wniosku, że w przypadkach wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. a, b, f, g, dotyczących konkretnych okoliczności faktycznych, przesłanka subiektywna w postaci świadomości świadczeniobiorcy jest relewantna z uwagi na ich istotę i konstrukcję (wyrok NSA z 16 września 2020 r. sygn. akt I OSK 2372/18).

Odnosząc powyższe do warunków rozpoznawanej sprawy, wbrew twierdzeniom organów, stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyjęcia, by pobieraniu przez [...] świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci od 1 grudnia 2020 r. do 30 września 2021 r. towarzyszyła świadomość ich nienależnego uzyskiwania. Sam fakt posiadania wiedzy o ogłoszeniu upadłości dłużnika – [...], której skarżąca nie zatajała przed organem, nie mógł świadczyć o ziszczeniu się przesłanki "świadomości w nienależnym pobieraniu świadczeń". Zauważyć przy tym przyjdzie, że definicja bezskuteczności egzekucji (art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) zawiera przypadek prowadzonego postępowania upadłościowego w toku którego w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie otrzymano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Dokonując oceny zaistnienia tej przesłanki organ wyprowadzał wnioski z informacji uzyskanych bezpośrednio od komornika sądowego, przy udziale i aktywności skarżącej. Z informacji tych, w szczególności z zaświadczenia z 6 października 2021 r., wynikało, że egzekucja alimentów od zobowiązanego okazała się bezskuteczna.

W ocenie Sądu, nie sposób w powyższych okolicznościach przyjąć, by skarżącej można było przypisać cechy stanu świadomości nienależnego pobierania świadczeń, skutkującym koniecznością uznania za nienależnie pobrane świadczenia alimentacyjne za okres 1 grudnia 2020 r. do 30 września 2021 r. i zobowiązania do ich zwrotu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. oraz art. 145 § 3 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] oraz umorzył postępowanie administracyjne w całości. Umarzając postępowanie administracyjne Sąd uznał, że skorzystanie z kompetencji orzeczniczej przewidzianej przepisem art. 145 § 3 p.p.s.a. umożliwi efektywny i szybszy sposób załatwienia sprawy, która w dostateczny sposób została wyjaśniona.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 374) i zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w związku z ogłoszeniem stanu epidemii i związanymi z tym ograniczeniami i wymogami w zakresie podejmowania działań zmierzających do eliminowania nadmiernego stanu zagrożenia dla stanu zdrowia osób uczestniczących w czynnościach sądowych.