Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 751/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust.2, ust. 3, ust. 3a; art. 83 ust. 4
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Fabińska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 listopada 2022 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 maja 2022 r. nr UP-356/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 grudnia 2021 r. nr 2844/2021.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia 5 maja 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako ZUS lub organ), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) dalej: k.p.a., w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., ponownie rozpoznając sprawę, utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 28 grudnia 2021 r. o odmowie umorzenia K. C. (dalej jako strona lub Skarżący) należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

W dniu 29 stycznia 2019 r. do ZUS wpłynął wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek z powodu trudnej sytuacji finansowej.

Decyzją z dnia 2 kwietnia 2019 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek, wskazując w uzasadnieniu, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.; a Skarżący nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego; nie wykazał też, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; ani nie wykazał, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS decyzją z dnia 29 lipca 2019 r. utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 18 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 1955/19 uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z dnia 29 lipca 2019 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z 2 kwietnia 2019 r.

W uzasadnieniu sąd stwierdził, że w przedłożonych aktach brak jest dokumentów, które pozwoliłyby na ocenę kwestii przedawnienia należności objętych postępowaniem. Ponadto WSA zwrócił uwagę, że konieczność sprawowania przez stronę stałej opieki nad żoną mogła zostać zweryfikowana przez organ z urzędu. Jako bezsporną WSA uznał okoliczność, że kwoty egzekwowanych należności w większości dotyczą odsetek od składek, co powoduje, że - pomimo regularnych spłat - zaległość narasta i organ winien wziąć tę okoliczność pod uwagę przy dokonywaniu oceny zasadności umorzenia należności. WSA zobowiązał ZUS do ustalenia, czy składki o których umorzenie strona wnosił uległy przedawnieniu; zbadania aktualnej sytuacji rodzinnej strony, z uwzględnieniem sytuacji zdrowotnej żony, możliwości zarobkowych strony i sytuacji materialnej w kontekście wysokości obciążających zaległości (w tym naliczonych odsetek).

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w dniu 7 stycznia 2021 r. ZUS wydał decyzję, w której odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Decyzję tę Skarżący zaskarżył do WSA w Gdańsku, który wyrokiem z dnia 20 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 409/21 uchylił zaskarżoną decyzję ZUS o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Dodatkowo, w rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS decyzją z dnia 24 maja 2021 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 7 stycznia 2021 r.

WSA w Gdańsku stwierdził, że kwestia umorzenia zaległych składek była już przedmiotem rozważań Sądu w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1955/19. WSA stwierdził, że organ ponownie rozpoznając sprawę jedynie częściowo zastosował się do wskazań Sądu - w treści decyzji kwestia przedawnienia została dostatecznie wyjaśniona, jednak dokumenty to potwierdzające nie znajdują się w aktach sprawy i decyzja w tym zakresie wymyka się spod kontroli. Dowody znajdujące się w aktach sprawy WSA uznał za niewystarczające do kompleksowego rozważenia tej kwestii. Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia przez organ przepisów postępowania mających wpływ na jego wynik, co uzasadnia uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. WSA zalecił przy tym, by w prowadzonym ponownie postępowaniu organ zgromadził w aktach sprawy cały materiał dowodowy niezbędny do ustalenia istnienia okoliczności, na które powołuje się w zaskarżonej decyzji, zgromadził tytuły wykonawcze, na podstawie których Skarżący stał się dłużnikiem ZUS oraz potwierdzenia odbioru adresowanych pism w postępowaniu egzekucyjnym. Natomiast w zakresie sytuacji zdrowotnej żony Skarżącego, organ został zobowiązany do ustalenia, czy i w jaki sposób strona sprawuje opiekę nad żoną, w szczególności pod kątem przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Wyrokiem z dnia 24 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 1098/21 WSA w Gdańsku uchylił decyzję ZUS z dnia 24 maja 2021 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. WSA w Gdańsku zauważył, że po wydaniu przez ZUS decyzji z dnia 7 stycznia 2021 r. sprawa potoczyła się dwutorowo:

- na skutek wniosku strony z dnia 28 stycznia 2021 r. o ponowne rozpoznanie sprawy, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 24 maja 2021 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia 7 stycznia 2021 r.,

- jednocześnie na ww. decyzję z dnia 7 stycznia 2021 r. Skarżący wniósł skargę do WSA w Gdańsku, który wyrokiem z 20 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 409/21 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 7 stycznia 2021 r. WSA w Gdańsku stwierdził, że skoro z obrotu prawnego wyeliminowana została decyzja ZUS z 7 stycznia 2021 r. wyrokiem WSA w Gdańsku z 20 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 409/21 - zaskarżoną do sądu decyzję utrzymującą w mocy decyzję nr 19/2021 z 7 stycznia 2021 r. należało uchylić na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Kolejno, zgodnie z zaleceniami WSA w Gdańsku - pismem z 5 listopada 2021 r. ZUS zwrócił się do strony o udzielenie informacji, w jaki sposób sprawuje opiekę nad żoną, biorąc pod uwagę stan zdrowia, czy rodzina korzysta z pomocy społecznej oraz w jakiej wysokości kształtują się dochody oraz wydatki związane z utrzymaniem oraz ewentualną spłatą zobowiązań.

W dniu 28 grudnia 2021 r. ZUS wydał decyzję, w której ponownie odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek.

W dniu 20 stycznia 2022 r. wpłynął do ZUS kolejny wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Do akt sprawy Skarżący przedłożył pismo z 15 lutego 2022 r. wraz z wyrokami WSA w Gdańsku z 18 lutego 2020 r., 20 lipca 2021 r. i 24 listopada 2021 r., odpowiedź na pismo ZUS, zaświadczenie lekarskie, skierowanie do poradni neurologicznej oraz do pracowni RTG wraz z pismem przewodnim.

Po zapoznaniu się z treścią wniosku, ZUS decyzją z dnia 5 maja 2022 r. ponownie odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu ZUS stwierdził, że w decyzji z 28 grudnia 2021 r. prawidłowo stwierdzono, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Organ dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej strony, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, także uwzględnionych w decyzjach z dnia 2 kwietnia 2019 r. nr 631/2019, z dnia 29 lipca 2019 r. nr 564/2019, z dnia 7 stycznia 2021 r. nr 19/2021, z dnia 24 maja 2021 r. nr UP-435/2021 oraz z dnia 28 grudnia 2021 r. nr 2844/2021.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 20 listopada 2021 r. wynika, że Skarżący jest żonaty, nie pracuje zarobkowo, bezterminowo pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2.400,00 zł netto miesięcznie, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy; ponadto ustalono, że Skarżący prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochody w wysokości 1.400,00 zł netto miesięcznie, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat i opłat eksploatacyjnych w wysokości 1.450,00 zł, kosztów związanych z leczeniem w wysokości 1.600,00 zł, posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości 3.500,00 zł z ratą 400,00 zł miesięcznie oraz w instytucjach w wysokości 290.000,00 zł z ratą 1.100,00 zł miesięcznie, które spłacane są w układzie ratalnym oraz dochodzone są w trybie egzekucji w łącznej wysokości 1.500,00 zł miesięcznie, strona nie posiada majątku nieruchomego, praw majątkowych i wierzytelności.

ZUS wyjaśnił, że do rozpatrzenia sprawy skorzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Internetowej Bazy Regon, CEPiK i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

ZUS przyjął powyższe dokumenty jako dowód w przedmiotowej sprawie i stwierdził, że Skarżący w dniu 31 grudnia 2007 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej; jest zgłoszony przez Wojskowe Biuro Emerytalne do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt i podstawa wymiaru składek od 1 marca 2022 r. wynosi 4.611,29 zł miesięcznie; posiada 5 udziałów o łącznej wartości 2.500 zł w spółce z o. o., jest właścicielem przyczepy o niskiej wartości rynkowej; nie jest właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości; przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek jest prowadzone przez ZUS oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w Pucku.

W opinii ZUS, zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Przytoczone powyżej przypadki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Oznacza to jednak tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

W ocenie ZUS, w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – strona zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej 31 grudnia 2007 r., jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych oraz nie zachodzi przesłanka braku majątku, ponieważ uzyskuje dochody z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 4.611,29 zł brutto miesięcznie, z którego jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne należności z tytułu składek; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których strona wnosił przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności jest prowadzone przez uprawnione organy egzekucyjne z świadczenia emerytalnego; w ostatnich 6 miesiącach wyegzekwowano łączną kwotę 6.797,68 zł.

W ocenie ZUS, zadłużenie objęte wnioskiem o umorzenie, wskazane w sentencji decyzji z 28 grudnia 2021 r. przekracza 292.000,00 zł, ale tylko kwota 3.807,72 zł, stanowiąca należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej/będącej równocześnie płatnikiem tych składek mogłoby podlegać umorzeniu na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego rozporządzenia.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ZUS stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Stosownie do obowiązujących przepisów, to płatnik składek jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych.

Wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu.

Organ zauważył, że w toku postępowania Skarżący przedłożył dokumentację medyczną żony i poinformował, że żona po napadzie seryjnego zabójcy wymaga stałej opieki ze względu na stan psychiczny i fizyczny. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej MSWiA z 11 czerwca 2002 r. o zaliczeniu małżonki Skarżącego do drugiej grupy inwalidów, a inwalidztwo jest trwałe. Pomimo wezwania organu Skarżący nie przedłożył aktualnej dokumentacji medycznej żony. Skarżący poinformował natomiast, że chorował na koronawirusa i jego stan zdrowia znacznie się pogorszył - ma problemy z oddychaniem i samodzielnym poruszaniem się, jednak nie mógł podjąć rehabilitacji ze względu na konieczność dojazdu do Pucka. Do akt sprawy Skarżący przedłożył zaświadczenie lekarskie o swoim stanie zdrowia wystawione 21 lutego 2022 r., z którego wynika, że choruje na nadciśnienie tętnicze, przerost gruczołu krokowego, kamicę pęcherzyka żółciowego, przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka, zmiany zwyrodnieniowe stawów barkowych, dyskopatię L-S oraz rwę kulszową w wywiadzie.

W piśmie z 21 października 2021 r. Skarżący podkreślił, że wraz z żoną jest uzależniony w dużej mierze od rodziny i jej pomocy oraz dodał, że małżonka porusza się samodzielnie, ale jej stan psychiczny systematycznie się pogarsza - ma wynikające z przeszłości stany lękowe i fobie zagrażające zdrowiu i życiu.

W ocenie organu fakt istnienia przewlekłych chorób oraz konieczność opieki nad żoną został udokumentowany i ZUS podchodzi ze zrozumieniem do sytuacji zdrowotnej rodziny Skarżącego. Organ uwzględnił, że do 21 października 2021 r. Skarżący był aktywny zawodowo i uzyskiwał dodatkowe dochody z tytułu umowy - zlecenia. Aktualnie wiek strony - 71 lat i stan zdrowia, a także konieczność opieki nad żoną pozbawiają stronę dodatkowych możliwości zarobkowych, jednak posiada ona stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia i konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny i może stanowić źródło sukcesywnej spłaty należności z tytułu składek.

Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, zdaniem organu należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały.

W ocenie organu, ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Według ustaleń organu, Skarżący jest zgłoszony przez Wojskowe Biuro Emerytalne do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt. Podstawa wymiaru składek od 1 marca 2022 r. wynosi 4.611,29 zł, tj. 3.837,27 netto. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia egzekucyjne w wysokości 25% kwoty brutto świadczenia, tj. 1.152,82 zł i do wypłaty pozostaje 2.684,45 zł miesięcznie.

Według ustaleń ZUS małżonka Skarżącego jest zgłoszona przez Wojskowe Biuro Emerytalne do ubezpieczenia zdrowotnego jako rencista. Podstawa wymiaru składek od 1 marca 2022 r. wynosi 2.171,12 zł, tj. 1.975,71 zł netto miesięcznie. Z akt nie wynika, by świadczenie żony było obciążone potrąceniami egzekucyjnymi.

Organ podkreślił nadto, że w aktach sprawy znajduje się umowa majątkowa małżeńska z 16 lutego 2004 r. zawarta w formie aktu notarialnego, z której wynika, że małżonkowie wyłączyli ustawową wspólność majątkową małżeńską i w małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Jednak w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek, oceny aktualnego stanu majątkowego dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka, niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego.

Organ wskazał, że poziom minimum socjalnego w IV kwartale 2021 r. został określony przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w marcu 2022 r. na kwotę 2.239,39 zł netto dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego. Minimum socjalne uwzględnia wydatki na ochronę zdrowia w wysokości 184,23 zł, a w związku z niepełnosprawnością żony i koniecznością sprawowania nad nią opieki Skarżący ponosi wydatki na ten cel w ponadstandardowej wysokości 1.600,00 zł miesięcznie. Wartość minimum socjalnego dla rodziny Skarżącego należy określić na poziomie 3.655,16 zł. Budżet gospodarstwa domowego strony po potrąceniach egzekucyjnych wynosi 4.660,16 zł miesięcznie i jest wyższy niż poziom minimum socjalnego oszacowany indywidualnie dla rodziny strony. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. (Dz. U. z 2021 r., poz. 1296) w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej od 1 stycznia 2022 r. obowiązuje kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby w rodzinie w wysokości 600,00 zł.

Organ uwzględnił, że Skarżący posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości 3.500,00 zł z ratą 400,00 zł miesięcznie oraz w instytucjach w wysokości 290.000,00 zł z ratą 1.100,00 zł miesięcznie, które spłacane są w układzie ratalnym oraz dochodzone w trybie egzekucji, jednakże fakt posiadania zobowiązań cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek. Ponadto, zobowiązanie kredytowe zostanie uregulowane do sierpnia 2022 r., przy założeniu kontynowania jego spłaty po 400,00 zł miesięcznie.

W ocenie organu, Skarżący ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat eksploatacyjnych w wysokości 1.450,00 zł oraz kosztów związanych z leczeniem w wysokości 1.600,00 zł, zatem budżet gospodarstwa domowego pozwala na ich sfinansowanie w całości. W miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, ubrań, artykułów higienicznych, itp., jednak na ich realizację, po opłaceniu raty kredytu w kwocie 400,00 zł pozostaje rodzinie ponad 1.200,00 zł miesięcznie. Od września 2022 r., po spłacie kredytu, Skarżący będzie dysponował na ten cel kwotą 1.600,00 zł miesięcznie.

Mając powyższe na uwadze ZUS stwierdził, że ocena sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej strony nie pozwala na stwierdzenie, że wypełnia ona przesłanki określone w rozporządzeniu i stanowi podstawę do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej wysokości 3.807,72 zł w oparciu o te uregulowania prawne. Gospodarstwo domowe strony dysponuje stałymi dochodami, wypłacanymi niezależnie od stanu zdrowia. Strona nie dokonuje dobrowolnej spłaty należności z tytułu składek, ale są one dochodzone w postępowaniu egzekucyjnych. Środki finansowe, jakie pozostają gospodarstwu domowemu strony po potrąceniach egzekucyjnych pozwalają zaspokajać niezbędne potrzeby życiowe. Zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych ułatwiła wypłata trzynastych emerytur w kwietniu 2022 r., dlatego sytuacja gospodarstwa domowego nie nosi znamion ubóstwa.

Organ stwierdził, że w postępowaniu administracyjnym nie mogą mieć zastosowania zasady współżycia społecznego, określone w art. 5 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm.), ponieważ ich stosowanie wykluczają zapisy art. 6 i art. 7 k.p.a. Umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczególnej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania. ZUS działa wyłącznie w granicach prawa i od nieopłaconych w terminie składek zgodnie z art. 23 u.s.u.s. nalicza odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325). Odsetki za zwłokę nalicza się odrębnie od nieopłaconych należności za każdy okres rozliczeniowy od dnia następującego po dniu upływu terminu płatności należności do dnia wpłacenia gotówki albo do dnia obciążenia rachunku płatnika.

Organ poinformował Skarżącego, że ma prawo do złożenia wniosku o rozłożenie należności z tytułu składek na raty.

Podsumowując ZUS skonstatował, że na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję ZUS z dnia 5 maja 2022 r. Skarżący oświadczył, że w jego ocenie wniosek o umorzenie wskazanych należności z tytułu składek jest uzasadniony pogarszającym się stanem zdrowia wnioskodawcy i jego małżonki. W ocenie strony, pomimo regularnych spłat naliczane są odsetki, które przewyższyły kwotę zaległości. Mimo wiedzy organu w tym zakresie i przedłożenia w toku postępowania dokumentów, organ konsekwentnie odmawiał Skarżącemu udzielenia ulgi w spłacie zobowiązań, czy rozłożenia zaległości na raty. Skarżący podkreślił, że na leczenie swoje i rehabilitację żony ponosi znaczne koszty, co negatywnie wpływa na ich sytuację bytową i zmusza do korzystania z pomocy rodziny. Skarżący wyjaśnił nadto, że z uwagi na zajęcie kont bankowych nie ma możliwości korzystania z bankowych usług elektronicznych.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 9 listopada 2022 r. Skarżący oświadczył, że podtrzymuje skargę i argumenty w niej podniesione. Skarżący wskazał, że otrzymuje z ZUS różne informacje dotyczące istniejących zaległości, w których podawana jest różna ich wysokość. Podkreślił, że należność główną już spłacił, a odsetki, które spłaca cały czas rosną i nie wystarczy mu życia na ich spłatę. Skarżący podkreślił, że jego sytuacja finansowa jest coraz trudniejsza zwłaszcza, że pogarsza się jego stan zdrowia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona do Sądu decyzja narusza prawo w stopniu skutkującym koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. ZUS w zakresie niezbędnym do prawidłowego rozpoznania sprawy nie zebrał materiału dowodowego, pomimo takiego obowiązku, określonego w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz nałożonego przez sąd w prawomocnych wyrokach: z dnia 18 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 1955/19 i z dnia 20 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 409/21. Ustalenia te, zdaniem Sądu, zostały wywiedzione w sposób dowolny z okoliczności, które nie zostały przedstawione ani nie wynikały ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Nie sposób było zatem uznać, aby decyzja spełniała wymogi wynikające z art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z § 3 k.p.a.

Rozpoznając skargę w pierwszej kolejności wskazać należy, że zasadnicze znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy ma okoliczność, iż przedmiotowa sprawa była wcześniej przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 18 lutego 2020 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1955/19, w wyroku z dnia 20 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 409/21 oraz w wyroku z dnia 24 listopada 2021, sygn. akt I SA/Gd 1098/21.

Powyższe skutkuje koniecznością zastosowania art. 153 oraz art. 170 p.p.s.a. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Wskazać należy, że pomimo użycia w art. 153 p.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 1998 r. sygn. II SA 1560/97 niepubl.). Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, LEX 745376). Zatem ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.

Podsumowując tę część rozważań stwierdzić należy, że zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12 ), przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania.

Podkreślenia wymaga, że kwestia umorzenia Skarżącemu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych była już przedmiotem rozważań tutejszego Sądu w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1955/19. W wyroku z dnia 18 lutego 2020 r. wskazano, że ZUS ma przy ponownym rozpoznaniu sprawy rozważyć szczegółowo kwestię przedawnienia zobowiązań Skarżącego i rozważania te poprzeć stosownymi dokumentami dołączonymi do akt sprawy. W ten sam sposób organ miał rozważyć kwestię sytuacji rodzinnej strony, ze szczególnym uwzględnieniem stanu zdrowia żony Skarżącego.

Podobnie w wyroku z dnia 20 lipca 2021 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 409/21 Sąd wskazał, że w prowadzonym ponownie postępowaniu organ zgromadzi w aktach sprawy cały materiał dowodowy niezbędny do ustalenia istnienia okoliczności, na które powołuje się organ w zaskarżonej decyzji. W zakresie kwestii przedawnienia w szczególności organ zgromadzi tytuły wykonawcze, na podstawie których Skarżący stał się dłużnikiem ZUS oraz potwierdzenia odbioru przez Skarżącego adresowanych do niego pism w postępowaniu egzekucyjnym. Natomiast w zakresie sytuacji zdrowotnej małżonki Skarżącego organ ustali, czy i w jaki sposób Skarżący sprawuje opiekę nad schorowaną małżonką, w szczególności pod kątem przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Rolą obecnie kontrolującego zaskarżoną decyzję Sądu jest weryfikacja, czy organ w pełni zastosował się do zaleceń i wskazań wyroku poprzednio wydanego w tej sprawie (sygn. akt I SA/Gd 409/21 z dnia 20 lipca 2021 r.). Kluczowym dla oceny, czy zalecenia zawarte w uzasadnieniu ww. wyroku zostały wykonane jest ponowne przywołanie uzasadnienia Sądu, który wskazał, że: "w prowadzonym ponownie postępowaniu organ zgromadzi w aktach sprawy cały materiał dowodowy niezbędny do ustalenia istnienia okoliczności, na które powołuje się organ w zaskarżonej decyzji. W zakresie kwestii przedawnienia w szczególności organ zgromadzi tytuły wykonawcze, na podstawie których Skarżący stał się dłużnikiem ZUS oraz potwierdzenia odbioru przez Skarżącego adresowanych do niego pism w postępowaniu egzekucyjnym. Natomiast w zakresie sytuacji zdrowotnej małżonki Skarżącego organ ustali, czy i w jaki sposób Skarżący sprawuje opiekę nad schorowaną małżonką, w szczególności pod kątem przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.".

Rozpoznając ponownie sprawę organ był zatem obowiązany uzupełnić materiał dowodowy o wskazane elementy, ocenić ten materiał dowodowy i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, oraz ustalić czy i w jaki sposób Skarżący sprawuje opiekę nad małżonką - na podstawie obowiązujących w tym przedmiocie przepisów prawa i z uwzględnieniem ich zmian oraz poparcie tych ustaleń dokumentacją umożliwiającą Sądowi ich weryfikację.

W opinii Sądu, zaskarżona decyzja tych zaleceń nie wypełnia. Za dalece niewystarczające należy uznać jakkolwiek obszerne i wyczerpujące przywołanie stanu prawnego w okresie w jakim powstały zaległości, ale bez wskazania które przepisy mają zastosowanie do poszczególnych okresów zaległości składkowych. Również przywołanie okoliczności faktycznych bez szczegółowego odniesienia się organu jaki wpływ na przedawnienie należności mają te czynności w aspekcie stanu prawnego obowiązującego w momencie składania tych wniosków (np. w odniesieniu do daty powstania zaległości), czyni uzasadnionym zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a.

Sąd wyraźnie wskazał, że koniecznym jest uzupełnienie materiału dowodowego o m.in. tytuły wykonawcze oraz potwierdzenia ich doręczenia Skarżącemu i ponowne dokonanie analizy tej dokumentacji dotyczącej biegu i upływu okresu przedawnienia poszczególnych zaległości składkowych, o których umorzenie zwrócił się Skarżący. Trudno uznać za taką analizę stanowisko organów wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uwadze organów umknęła i nie została przez nie wyjaśniona kwestia wysokości kwot wynikających z zadłużenia, co Skarżący konsekwentnie podnosi.

Organ nie zgromadził w aktach sprawy tytułów wykonawczych oraz dowodów ich doręczenia Skarżącemu. Brak jest również dowodów odnośnie zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Organ nie wskazał dokładnie jaka jest zaległość z tytułu nieopłaconych składek, która może być objęta umorzeniem, a z jakiego tytułu i w jakiej wysokości zaległości i odsetki od nich naliczane nie mogą być objęte wnioskiem o umorzenie. Sąd ma świadomość, że to na wniosek Skarżącego winna być wyliczona zaległość, jednakże obowiązkiem organu było precyzyjne wykazanie skąd te zaległości wynikają i dokładne wyliczenie tych zaległości z uwzględnieniem, że Skarżący nadal regularnie te zaległości spłaca.

W aktach sprawy brakuje rozważań organu i dokumentacji w tym zakresie.

Ponadto w ocenie Sądu, organ nie przeprowadził postępowania w przedmiocie ustalenia czy i w jaki sposób Skarżący sprawuje opiekę nad małżonką, w szczególności pod kątem przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., pomimo konsekwentnych twierdzeń Skarżącego w tym zakresie i wskazań Sądu co do dalszego postępowania przez organ w toku ponownego rozpoznania sprawy. Organ nie przeprowadził postępowania w zakresie podnoszonej przez Skarżącego okoliczności sprawowania opieki nad żoną, która jest trwale niezdolna do pracy, jest na rencie inwalidzkiej i wymaga stałej opieki ze względu na pogarszający się stan zdrowia. Organ ograniczył się do stwierdzenia, że Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów które potwierdzałyby, że żona Skarżącego jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Skarżący wskazał, że jego żona jest chora a przebieg choroby i jej skutki zostały udokumentowane w ZUS-ie. Z tego względu Sąd przyjął, że okoliczność choroby żony Skarżącego oraz konieczność sprawowania nad nią stałej opieki mogła zostać zweryfikowana przez organy z urzędu, na podstawie danych i dokumentów pozostających w dyspozycji organu.

W ocenie Sądu, brak przeprowadzenia postępowania dowodowego skutkującego prawidłowym ustaleniem i udokumentowaniem zaistniałego w sprawie stanu faktycznego w zakresie zarówno wysokości kwot należności objętych postępowaniem, jak i podnoszonej przez Skarżącego okoliczności konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorą małżonką, związaną z tym sytuacją finansową i możliwościami zarobkowymi Skarżącego, mogły mieć na tyle istotny wpływ na treść podjętych decyzji, że stanowiło to uchybienie uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji ZUS. W ponownie prowadzonym postępowaniu w przedmiocie wniosku Skarżącego o umorzenie należności ZUS miał w pierwszej kolejności uzupełnić materiał dowodowy o wskazane elementy oraz precyzyjnie wyliczyć kwoty składek, o których umorzenie wniósł Skarżący. W tym zakresie organ miał przeprowadzić ponowną analizę materiału dowodowego i regulacji prawnych, i dołączyć miał do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne i prawne, szczególnie z uwzględnieniem faktu, że Skarżący należności regularnie spłaca. Organ następnie miał dokonać ponownej analizy sytuacji rodzinnej i majątkowej Skarżącego, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji zdrowotnej małżonki Skarżącego, wymagającej z tego tytułu stałej opieki oraz sytuację zdrowotną samego Skarżącego, jego możliwości zarobkowe oraz sytuację materialną w kontekście wysokości obciążających go zaległości.

W odniesieniu do powyższego należy wskazać, że organ ponownie rozpoznając sprawę jedynie częściowo zastosował się do wskazań Sądu. Należy bowiem zwrócić uwagę, że kwestia przedawnienia miała zostać szczegółowo oparta na dokumentach, które miały znajdować się w aktach sprawy. Analiza decyzji i akt sprawy uzasadnia jednak stwierdzenie, że organ rozpoznając sprawę uchybił zaleceniom Sądu w powyższym zakresie. Jeśli chodzi o treść samej decyzji, to w ocenie Sądu kwestie te nie znajduje oparcia w dokumentach znajdujących się w aktach sprawy. Organ bowiem powołuje się na dowody doręczenia, treść tytułów wykonawczych oraz wezwań przedegzekucyjnych, które miały wpływać na bieg terminu przedawnienia. Dokumenty te nie znajdują się w aktach sprawy, zatem decyzja w tym zakresie wymyka się spod kontroli Sądu w niniejszej sprawie.

Powtórzyć w tym miejscu należy, że obowiązki organu prowadzącego postępowanie dowodowe określają przepisy k.p.a., a w szczególności przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie zaś z art. 77 § 1 k.p.a. organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Artykuł 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Stosownie do treści art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z § 3 k.p.a. decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne, które powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowego, a także uzasadnienie prawne, które powinno w szczególności zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów, albowiem nie sposób uznać, że materiał dowodowy został zebrany w sposób wyczerpujący. Sąd , zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skoro wyrok wydawany jest na podstawie akt sprawy, to tym samym badając legalność decyzji sąd ocenia jej zgodność z prawem materialnym i procesowym w aspekcie całości zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2008 r. sygn. akt II OSK 795/07).

Z materiału dowodowego wynika dowolność ustaleń faktycznych organu, bowiem okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia przytaczane przez organ nie znajdują oparcia w materiale dowodowym przekazanym do dyspozycji Sądu. W szczególności nadal brak jest w aktach tytułów wykonawczych oraz zwrotnych poświadczeń odbioru dokumentów, na które powołuje się organ. Dowody znajdujące się natomiast w aktach sprawy należy uznać za niewystarczające do kompleksowego rozważenia tej kwestii. Z tego względu należy uznać, że w sprawie doszło do naruszenia przez organ przepisów postępowania mających wpływ na jego wynik, co w konsekwencji uzasadnia uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania.

Zważywszy na wskazania sądu w sprawie I SA/Gd 1955/19 oraz I SA/Gd 409/21 co do dalszego postępowania w zakresie merytorycznych ustaleń i rozważań dotyczących przesłanek do umorzenia zaległości, sąd dokonując oceny zaskarżonej decyzji stwierdził, że organ nie wykonał zaleceń Sądu i nie uzupełnił materiału dowodowego oraz nie zbadał szczegółowo aktualnej sytuacji rodzinnej Skarżącego, z uwzględnieniem skomplikowanej sytuacji zdrowotnej małżonki Skarżącego, wymagającej z tego tytułu stałej opieki, albowiem okoliczności te są istotne ze względu na dokonanie oceny istnienia przesłanek umorzenia zaległości Skarżącego.

Należy wskazać, że organ jedynie częściowo zastosował się do powyżej wskazanych wytycznych, albowiem wskazać należy, że jedynie sytuacja samego Skarżącego została przez organ ustalona zgodnie z powyższymi wytycznymi. Z akt sprawy wynika aktualny poziom jego dochodów, poziom obciążeń, natomiast nie wynika aktualny stan zdrowia małżonki Skarżącego, w tym wydatki związane z jej leczeniem i rehabilitacją, istotne z punktu widzenia przesłanek, o których mowa powyżej.

Nie sposób zatem uznać, że postępowanie organu wyczerpuje kwestię aktualnej sytuacji zdrowotnej małżonki i pozwala na rozważenie kwestii sprawowania opieki nad nią przez Skarżącego.

Sąd ponownie stwierdził, że uznaniowy charakter decyzji umorzeniowych nie może oznaczać dowolności działania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Reasumując należy stwierdzić, że organ przy wydawaniu decyzji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania o charakterze tożsamym, jaki miał miejsce przy poprzednim rozpoznawaniu sprawy Skarżącego pod sygn. akt I SA/Gd 1955/19 i sygn. akt I SA/Gd 409/21. W konsekwencji w ocenie Sądu, brak przeprowadzenia postępowania dowodowego skutkującego prawidłowym ustaleniem zaistniałego w sprawie stanu faktycznego, w tym podnoszonej przez Skarżącego okoliczności regularnych spłat należności oraz konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorą małżonką, związaną z tym sytuacją finansową i możliwościami zarobkowymi Skarżącego – które to okoliczności mogłyby mieć istotny wpływ na treść podjętych przez organy rozstrzygnięć – stanowi o naruszeniu przepisów postępowania w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji.

Ponownie rozpoznając sprawę ZUS winien uzupełnić materiał dowodowy we wskazanym zakresie, co znajdzie odzwierciedlenie w aktach administracyjnych.

W szczególności ZUS dołączy do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne i prawne. Dodatkowo organ zbada i rozważy aktualną sytuację rodzinną strony, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji zdrowotnej żony Skarżącego, wymagającej stałej opieki i rehabilitacji oraz ponownie zbada sytuację materialną Skarżącego w kontekście wysokości obciążających zaległości, w tym naliczonych odsetek – co znajdzie dokładne odzwierciedlenie w zgromadzonym w aktach postępowania materiale dowodowym.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję ZUS z dnia 28 grudnia 2021 r.