Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 4470/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
article: art. 21 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 28 ust. 4
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15 art. 47
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)
article: par. 18 ust. 1 pkt 3 lit. b i ust. 5, par. 19 pkt 2, par. 22 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2007 nr 200 poz 1443
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu  przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na  lata 2007-2013

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Protokolant - st. referent Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2016 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (... ) września 2015 r., nr (...) w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] listopada 2010 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR (dalej: ,,Dyrektor Oddziału’’ lub ,,organ’’) przyznał J.M. (dalej: "Strona" lub ,,Skarżący’’), pomoc finansową w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", w wysokości 75.000,00 zł. Kwota ta przekazana została w dniu [...] lutego 2011 r. na rachunek bankowy Strony.

Pismem z [...] stycznia 2014 r. Dyrektor Oddziału przypomniał Stronie o obowiązku przedłożenia m.in. potwierdzonych za zgodność z oryginałem przez pracownika Agencji lub notariusza kopii faktur, dokumentów księgowych o równoważnej wartości dowodowej lub innych dokumentów potwierdzających wydatkowanie co najmniej 70 % kwoty pomocy na inwestycje zgodne z założeniami biznesplanu - po zrealizowaniu każdej z inwestycji i nie później niż do dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty pomocy, tj. do dnia [...] lutego 2014 r.

Pismem z [...] lutego 2014 r. Strona złożyła prośbę o wyrażenie zgody na zmianę założeń w biznesplanie, która dotyczyła wydłużenia okresu realizacji oraz korekty w planowanych inwestycjach (tabela 5.2). Pismem z [...] lutego 2014 r. Skarżący poinformował organ m. in. o zakupie działki od rodziców, przedkładając akt notarialny z [...] lutego 2014 r. Repertorium A nr[...]. Oba wymienione powyżej pisma wpłynęły do organu w dniu [...] lutego 2014 r.

Następnie pismem z [...] marca 2014 r. Strona poinformowała organ o wypowiedzeniu umowy dzierżawy gruntów rolnych zawartej w dniu [...] grudnia 2010 r. na grunty opisane w KW nr [...] na, które przyznano i wypłacono pomoc w wysokości 75.000,00 zł.

Pismem z [...] kwietnia 2014 r. Dyrektor Oddziału wezwał Stronę do złożenia wyjaśnień w zakresie nieprawidłowości oraz nieścisłości dotyczących złożonej wraz z wnioskiem dokumentacji.

W dniach [...] i [...] kwietnia 2014 r. Skarżący złożył pisemne wyjaśnienia z których wynikało, że grunty które zakupił od rodziców zostały wcześniej zajęte przez komornika, który je oszacował a następnie sprzedał mu poza licytacją. Wypowiedzenie umowy dzierżawy nie nastąpiło z winy Strony natomiast różnica w produkcji zwierzęcej nie przekraczała 30%.

Pismem z dnia [..] czerwca 2014 r. Dyrektor Oddziału wezwał Skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień w zakresie zmiany założeń biznesplanu oraz w sprawie treści przedłożonego "Sprawozdania z realizacji założeń biznesplanu".

W dniu [...] czerwca 2014 r. Skarżący wyjaśnił nieścisłości i złożył wniosek o zmianę działek wskazanych we wniosku o pomoc na działki, które wydzierżawił od osób prywatnych.

Pismem z [...] sierpnia 2014 r. Dyrektor Oddziału wezwał Stronę do usunięcia braków formalnych we wniosku, w tym do dostarczenia dokumentów potwierdzających tytuł prawny do wszystkich działek zadeklarowanych w tabeli XIV we wniosku o przyznanie pomocy.

W dniu [...] sierpnia 2014 r. do Dyrektora Oddziału wpłynęło pismo Strony z prośbą o wyznaczenie nowego terminu do usunięcia braków formalnych we wniosku.

W odpowiedzi na powyższe Dyrektor Oddziału, pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r., poinformował Stronę, że zgodnie z Kpa nie jest możliwe wydłużenie terminu na uzupełnienie braków formalnych.

Pismem z [...] września 2014 r. Skarżący zwrócił się do organu o umożliwienie usunięcia braków formalnych we wniosku. W odpowiedzi na powyższe - pismem z [...] września 2014 r. - organ powołał się na stanowisko wyrażone we wcześniejszej korespondencji z 29 sierpnia 2014 r. skierowanej do Skarżącego.

Następnie, pismem z [...] września 2014 r., Skarżący wystąpił po raz kolejny o umożliwienie usunięcia braków formalnych wniosku określonych w wezwaniu z [...] sierpnia 2014 r.

Dyrektor Oddziału pismem z [...] października 2014 r. poinformował Skarżącego o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania.

Pismem z [...] października 2014 r. Skarżący wniósł zażalenie na przewlekłe rozpatrywanie wniosku na zmianę założeń w biznesplanie.

Postanowieniem z [...] lutego 2015 r. nr [...] Prezes ARiMR uznał zażalenie za uzasadnione i wyznaczył termin na rozpatrzenie wniosku Skarżącego o zmianę założeń w biznesplanie, przez Dyrektora Oddziału do dnia [...] marca 2015 r.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Skarżącego, Dyrektor Oddziału decyzją z [...] marca 2015 r. nr [...] wyraził częściową zgodę na zmianę założeń biznesplanu. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że zgoda dotyczy zmian założeń w biznesplanie dotyczących zakupu maszyn, brak jest zgody na pozostałe zmiany ujęte we wniosku o zmianę założeń biznesplanu. Przedmiotowa decyzja została doręczona Skarżącemu w dniu [...] marca 2015 r.

Następnie, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, Dyrektor Oddziału decyzją z [...] czerwca 2015 r. nr [...] ustalił Skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 75.000 zł powiększoną o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych naliczanych od dnia następującego po upływie 60 dni od dnia doręczenia decyzji o ustaleniu nienależnie pobranych kwot do dnia zwrotu płatności.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ powołał art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: ,,k.p.a.’’), art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438; dalej: ,,ustawa o ARiMR’’) w związku z § 20 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (t.j. Dz. U. z 2014, poz. 201 ze zm.; dalej: ,,rozporządzenie wykonawcze’’), art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 173, ze zm.; dalej: "ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich").

Po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ,,organ odwoławczy’’ lub ,,Prezes ARiMR’’) decyzją z [...] września 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Oddziału z [...] czerwca 2015 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołał § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b) rozporządzenia wykonawczego zgodnie z którym beneficjent powinien realizować do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy założenia biznesplanu, w szczególności wydatkować w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy, co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie. Wyjaśnił, że § 19 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego stanowi, iż Beneficjent powinien przedłożyć potwierdzone za zgodność z oryginałem przez pracownika Agencji lub notariusza kopie faktur, dokumentów księgowych o równoważnej wartości dowodowej lub innych dokumentów potwierdzających poniesienie wydatków co najmniej 70 % kwoty pomocy na inwestycje zgodne z założeniami biznesplanu - po zrealizowaniu każdej z inwestycji i nie później niż do dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty pomocy.

Opierając się na zebranym w sprawie materiale dowodowym Prezes ARiMR ustalił, że Skarżący dokonał zakupu:

• zgodnie z fakturą VAT nr [...] z dnia [...] lutego 2014r. rozsiewacza nawozu [...] za kwotę 20.500,00 zł, który to zakup po dokonanej zmianie Planu Rozwoju Gospodarstwa został zaakceptowany przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, do rozliczenia;

• zgodnie z umową kupna-sprzedaży z dnia [...] grudnia 2013r. kosiarki dyskowej L. za kwotę 26.445,00 zł. Częściowej zapłaty za kosiarkę dokonała inna osoba. W piśmie z dnia [...] marca 2015 r. Strona wyjaśniła, że częściowej zapłaty dokonała siostra Strony w ramach zwrotu pożyczki. Zakup został zaakceptowany przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, do rozliczenia;

• gruntów rolnych od rodziców (wstępnych) o powierzchni 0,6383 ha - akt notarialny z dnia [...] lutego 2014 r. Repertorium A nr [...], za kwotę 7. 500,00 zł. Jednakże zgodnie z § 18 ust. 5 rozporządzenia wykonawczego stanowiącego, iż zakupy w ramach inwestycji, o których mowa w ust. 2, nie mogą być dokonane na podstawie umowy zawartej między beneficjentem a małżonkiem, wstępnym lub zstępnym beneficjenta ani wstępnym lub zstępnym małżonka beneficjenta – zakup ten nie został zaakceptowany przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, w ramach wydatkowania premii.

Odnosząc się do twierdzeń Skarżącego, że zakup gruntów rolnych nie nastąpił od rodziców (wstępnych), ponieważ zapłata dokonana została na konto komornika, organ odwoławczy wyjaśnił, że dokonanie zapłaty na konto komornika nie oznacza, że Strona nie dokonała zakupu gruntów od rodziców, a jedynie to, że dokonała zapłaty w sposób wskazany w akcie notarialnym (§ 3), w tym przypadku bezpośrednio na konto komornika, gdyż to sam akt notarialny Repertorium A nr [...] z dnia [...] lutego 2014 r. określa od kogo dokonano zakupu gruntów, tj. wg § 2 "J.M.M. i W.J.M. sprzedają J.M.M. nieruchomość opisaną w § 1 tego aktu, za cenę w kwocie 7.500,00 złotych (słownie: siedem tysięcy pięćset złotych) a J.M.M. powyższą nieruchomość za wymienioną cenę kupuje".

Mając na uwadze przytoczone powyżej przepisy rozporządzenia wykonawczego, po przeprowadzeniu postępowania związanego ze złożonym przez Stronę odwołaniem, Prezes ARiMR stwierdził, że kwota zaakceptowanych wydatków wyniosła 46.945,00 zł (zakup rozsiewacza nawozu [...] oraz kosiarki dyskowej L.), co oznacza, że Strona nie wykonała obowiązku wynikającego z § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b) rozporządzenia, tj. wydatkowania, w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy, co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie. W takim przypadku zgodnie z § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego zwrotowi podlega 100% kwoty pomocy.

Prezes ARiMR wskazał również, że zgodnie z art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U.UE.L.2006.368.15 ze zm.; dalej: ,,rozporządzenie nr 1974/2006), "... państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez Beneficjenta:

a) śmierć Beneficjenta;

b) długotrwała niezdolność Beneficjenta do wykonywania zawodu;

c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza".

Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z § 22 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, innymi, niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006, kategoriami siły wyższej lub wyjątkowymi okolicznościami, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany, są:

a) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu zawarcia umowy,

b) katastrofa naturalna powodująca trwałe uszkodzenie nieruchomości lub obiektów,

c) wypadek lub awaria skutkująca zniszczeniem budynków, budowli lub innego mienia,

d) wystąpienie organizmów kwarantannowych roślin,

e) rozwiązanie umowy dzierżawy z przyczyn niezależnych od Beneficjenta - uniemożliwiające dalsze prowadzenie gospodarstwa zgodnie z założeniami biznesplanu.

Zdaniem Prezesa ARiMR przedstawione przez Stronę uzasadnienie uchybień nie może stanowić jednak argumentu w sprawie. Należy zauważyć, że Wnioskodawca, w punkcie XV wniosku o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" oraz w pkt VII wniosku o płatność, potwierdził własnoręcznym podpisem, iż znane są Jemu zasady przyznawania i wypłaty pomocy. W pouczeniu decyzji nr [...] z dnia [...] listopada 20.10 r., znajdowały się szczegółowe informacje, o wszystkich obowiązkach Skarżącego. Pismo Dyrektora Oddziału z dnia [...] stycznia 2014 r. było przypomnieniem Stronie o obowiązku, który został przedstawiony Stronie w decyzji nr [...].

Organ odwoławczy wyjaśnił, że na podstawie art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012r. poz. 749, z późn. zm.), z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa, wynosi 60 dni.

Odpowiednie zastosowanie przywołanych powyżej regulacji do należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności oznacza, zdaniem Prezesa ARiMR, iż ustaloną kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, należy zwrócić w terminie 60 dni od daty doręczenia niniejszej decyzji. W przypadku niewpłacenia wskazanej powyżej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności w terminie 60 dni od daty doręczenia niniejszej decyzji, od dnia następującego po upływie ww. terminu do dnia zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, od kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi nie zgodził się ze stanowiskiem organów orzekających, że nie wydatkował co najmniej 70% przyznanych środków zgodnie z prawem.

Skarżący wskazał, że złożył wniosek o zmianę w biznesplanie jednakże Dyrektor Oddziału w decyzji uwzględnił tylko część zmian. Wyjaśnił, że wnioskował o zmianę działek, ponieważ te na które otrzymał pomoc utracił, wobec rozwiązania z nim umowy dzierżawy, co było przez Skarżącego nie zawinione i o czym poinformował Dyrektora Oddziału w terminie 9 dni. Skarżący stwierdził, że nie prowadzi gospodarstwa zgodnie z pkt 3 i 4 uzasadnienia decyzji o przyznaniu pomocy finansowej co nie jest jego winą lecz Dyrektora Oddziału odmawiającego zmiany biznesplanu.

Skarżący powołał się na okres długotrwałej choroby w którym nie prowadził osobiście gospodarstwa rolnego co też jest wymogiem zawartym w decyzji o przyznaniu premii. Zarzucił Prezesowi ARiMR, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie umożliwił mu zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym oraz zgłoszenia wniosków lub uwag do tego materiału. Stanowi to w ocenia Skarżącego naruszenie przepisów postępowania administracyjnego.

Skarżący zarzucił również, że stanowisko organu nie uwzględnia przepisów kiedy zwrot pomocy nie jest wymagany co potwierdzają okoliczności stanowiące materiał dowodowy.

Do skargi załączono kopie dokumentacji medycznej wskazującej na stan zdrowia Skarżącego oraz okresy niezdolności do pracy.

W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu+ przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem legalności, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Ponadto w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny I instancji rozstrzyga sprawę w granicach sprawy administracyjnej, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Niezwiązanie sądu administracyjnego granicami skargi oznacza m.in., że sąd ma obowiązek rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego, a podstawę orzekania przez ten sąd stanowi cały materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji w toku całego prowadzonego w danej sprawie postępowania, gdyż zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd rozpoznaje sprawę na podstawie akt sprawy.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, nie dopatrzył się naruszenia prawa przez organy orzekające i stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przed przystąpieniem do oceny prawnej zaskarżonej decyzji należy przypomnieć, że decyzją z [...] listopada 2010 r. Dyrektor Oddziału przyznał Skarżącemu pomoc finansową w ramach działania ,,Ułatwianie startu młodym rolnikom’’ w wysokości 75.000 zł. Kwota ta przekazana została w dniu [...] lutego 2011 r. na rachunek bankowy, wskazany przez Skarżącego we wniosku o płatność. Decyzją z [...] marca 2015 r. nr [...] Dyrektor Oddziału wyraził zgodę na zmianę założeń w biznesplanie dotyczącą wydatkowania premii na zakup maszyn (nie wyraził zgody na zakup gruntów rolnych od rodziców Skarżącego). Obie powyższe decyzje są ostateczne.

Zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b) rozporządzenia wykonawczego, mającego zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, beneficjent powinien realizować do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy założenia biznesplanu, w szczególności: wydatkować, w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy, co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie. Wydatki na powyższe inwestycje mogły – zgodnie z ust. 2 § 18 rozporządzenia wykonawczego - obejmować m.in. zakup gruntów rolnych, które do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy beneficjent będzie wykorzystywał do działalności rolniczej w gospodarstwie. Jednocześnie w ust. 5 omawianego przepisu rozporządzenia wykonawczego zastrzeżono, że zakupy w ramach inwestycji, o których mowa w ust. 2, nie mogą być dokonane na podstawie umowy zawartej miedzy beneficjentem a małżonkiem, wstępnym lub zstępnym beneficjenta ani wstępnym lub zstępnym małżonka beneficjenta. Obowiązkiem Skarżącego, zgodnie z § 19 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego, było przedłożenie potwierdzonych za zgodność z oryginałem przez pracownika Agencji lub notariusza kopii faktur, dokumentów księgowych o równoważnej wartości dowodowej lub innych dokumentów potwierdzających wydatkowanie co najmniej 70 % kwoty pomocy na inwestycje zgodne z założeniami biznesplanu - po zrealizowaniu każdej z inwestycji i nie później niż do dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty pomocy, tj. do dnia 24 lutego 2014 r. W przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b) rozporządzenia wykonawczego – zwrotowi podlega 100% kwoty pomocy (§ 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego).

W sprawie niesporne jest, że skarżący przedłożył: fakturę VAT nr [...] z [...] lutego 2014 r. potwierdzającą zakup rozsiewacza nawozu [...] za kwotę 20.500,00 zł; umowę kupna-sprzedaży z [...] grudnia 2013 r. kosiarki dyskowej L. za kwotę 26.445,00 zł. oraz akt notarialny z dnia [...] lutego 2014 r. Repertorium A nr [...] potwierdzający zakup gruntów rolnych od rodziców (wstępnych) o powierzchni 0,6383 ha za kwotę 7 500,00 zł.

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie Prezes ARiMR prawidłowo ustalił, po analizie przedłożonych przez Skarżącego dokumentów dotyczących zakupów inwestycyjnych, że Skarżący nie wywiązał się z obowiązku wynikającego z § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b) rozporządzenia wykonawczego, tj. nie wydatkował, w okresie 3 lat od przyznania pomocy, co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie. Słuszne jest stanowisko organu odwoławczego, że zakup gruntów rolnych przez Skarżącego od rodziców - potwierdzony przedłożonym przez Skarżącego aktem notarialnym z [...] lutego 2014 r. Repertorium A nr [...] za kwotę 7.500 zł – nie może, w świetle § 18 ust. 5 rozporządzenia wykonawczego, zostać uznany za wydatek inwestycyjny określony w biznesplanie. Skarżący w ramach wydatkowania przyznanej premii nie mógł dokonywać zakupów inwestycyjnych na podstawie umowy zawartej z wstępnymi. W sytuacji dokonania takich zakupów wydatki te nie mogły zostać zaakceptowane jako poniesione na inwestycje zgodne z biznesplanem.

Oceny Sądu w powyższym zakresie nie zmienia argumentacja Skarżącego wskazująca, że zapłata za nabyte grunty rolne nastąpiła na konto komornika (osoby trzeciej) a nie rodziców Skarżącego. Treść przedłożonego przez Skarżącego aktu notarialnego wskazuje jednoznacznie w § 2, że stronami umowy sprzedaży gruntów rolnych byli rodzice Skarżącego (J.M. i W M.) oraz Skarżący. Stroną tej umowy nie był natomiast komornik sądowy w związku z czym samo uregulowanie należności z tytułu omawianej umowy na konto komornika nie może podważać skutecznego zawarcia umowy między skarżącym a jego wstępnymi, które było niedopuszczalne w świetle § 18 ust. 5 rozporządzenia wykonawczego. Podkreślenia wymaga, że przepisy regulujące warunki i tryby przyznawania pomocy finansowej w ramach działania ‘’Ułatwianie startu młodym rolnikom’’ objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 nie przewidywały żadnej możliwości odstępstwa od zakazu dokonywania zakupów inwestycyjnych na podstawie umowy zawartej między beneficjentem a rodzicami (wstępnymi). Okoliczność ta, jako nie podlegająca prawnemu sanowaniu, ma zatem pierwszorzędne znaczenie dla oceny spełnienia przez Skarżącego wymogu z § 18 ust. 1 pkt 3 lit b) rozporządzenia wykonawczego.

Reasumując ten wątek rozważań Sąd stwierdził, że Prezes ARiMR prawidłowo zaakceptował wydatki Skarżącego wyłącznie na zakup rozsiewacza nawozu [...] oraz kosiarki dyskowej L. w łącznej kwocie 46.945,00 zł. Brak natomiast było podstaw do uznania wydatku inwestycyjnego poniesionego na zakup gruntów rolnych przez Skarżącego od rodziców w kwocie 7.500 zł. Oznacza to, że Skarżący nie wykonał obowiązku w zakresie wydatkowania w okresie 3 lat od wypłaty pomocy, co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie. Konsekwencją powyższego było ustalenie przez organy nienależnie pobranych płatności w wysokości 100 % przyznanej pomocy co wynika z § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego.

Odnosząc się do argumentów Skarżącego, wskazujących na nie uwzględnienie w całości jego wniosku o zmianę złożeń w biznesplanie, Sąd wskazuje, że kwestia ta została rozstrzygnięta decyzją Dyrektora Oddziału z [...] marca 2015 r. nr [...], doręczoną skutecznie Skarżącemu w dniu [...] marca 2015 r. (odbiór decyzji potwierdził dorosły domownik). Skarżący, pomimo prawidłowego pouczenia, nie wniósł w wymaganym terminie odwołania od decyzji Dyrektora Oddziału z [...] marca 2015 r. w związku z czym decyzja ta stała się ostateczna i może być wzruszona jedynie w przypadkach przewidzianych w k.p.a. lub ustawach szczególnych (art. 16 k.p.a.). Należy również zauważyć, że kwestia wyrażenia zgody na zmianę założeń w biznesplanie wykracza poza granice rozpatrywanej sprawy i nie może podlegać ocenie Sądu w ramach wniesionej przez Skarżącego skargi na rozstrzygnięcie Prezesa ARiMR w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach działania ,,Ułatwianie startu młodym rolnikom’’. Podkreślenia wymaga, że powodem ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności przez Skarżącego było naruszenie konkretnych wymogów rozporządzenia wykonawczego, co zostało szczegółowo wyjaśnione we wcześniejszej części uzasadnienia, które to naruszenie ma charakter obiektywny i niezależny od kwestii wnioskowanej przez Skarżącego zmiany założeń do biznesplanu. W tym stanie rzeczy, podnoszone przez Skarżącego okoliczności dotyczące niepełnego uwzględnienia wniosku o zmianę biznesplanu, nie miały istotnego znaczenia dla oceny zaskarżonej decyzji w rozpatrywanej sprawie.

Za niezasadne Sąd uznał zarzuty skargi, dotyczące naruszenia przepisów postępowania, polegające na uniemożliwieniu Skarżącemu przez Prezesa ARiMR, przed wydaniem zaskarżonej decyzji, zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i złożenia wniosków. Wskazać należy, że stosownie do dyspozycji przepisu art. 21 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich - do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy k.p.a., chyba że przepisy tejże ustawy stanowią inaczej. Organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (art. 21 ust. 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich). Zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Rozwiązania przyjęte w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazują, że to strona musi wykazywać się wzmożoną aktywnością w gromadzeniu oraz przedstawianiu dowodów i nie może oczekiwać, że organ prowadzący postępowanie będzie z urzędu podejmował wszelkie środki dowodowe niezbędne do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Skoro w toku postępowania Skarżący nie zastrzegł chęci czynnego udziału w sprawie, Prezes ARiMR nie miał obowiązku wyznaczyć terminu do zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenia się w sprawie przed zakończeniem postępowania.

Nieuzasadniony jest zarzut skargi dotyczący nie uwzględnienia przez Prezesa ARiMR okoliczności, których wystąpienie powoduje, że zwrot pomocy nie będzie wymagalny. Zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich pomoc i pomoc techniczna nie podlegają zwrotowi w przypadku wystąpienia co najmniej jednej z kategorii siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, określonych w rozporządzeniu nr 1974/2006 lub w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 lub pkt 3. W ocenie Sądu Prezes ARiMR prawidłowo rozważył i stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie występują, określone w art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006, kategorie siły wyższej lub wyjątkowe okoliczności, w których państwa członkowskie nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta. Są nimi:

a) śmierć Beneficjenta;

b) długotrwała niezdolność Beneficjenta do wykonywania zawodu;

c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Należy zauważyć, że przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności powinny być zgłaszane przez Beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym Beneficjent lub upoważniona osoba są w stanie dokonać tej czynności (art. 47 ust. 2 rozporządzenia 1974/2006). Natomiast Skarżący w toku postępowania administracyjnego nie zgłaszał organom żadnych z okoliczności wymienionych powyżej w związku z czym zasadne jest stanowisko organu odwoławczego w zakresie braku takich okoliczności.

Organ odwoławczy zasadnie przyjął również, że w sprawie nie zachodzą inne, niż określone w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006, kategorie siły wyższej lub wyjątkowe okoliczności, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagalny. Zgodnie z § 22 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego są nimi:

a) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu zawarcia umowy,

b) katastrofa naturalna powodująca trwałe uszkodzenie nieruchomości lub obiektów,

c) wypadek lub awaria skutkująca zniszczeniem budynków, budowli lub innego mienia,

d) wystąpienie organizmów kwarantannowych roślin,

e) rozwiązanie umowy dzierżawy z przyczyn niezależnych od Beneficjenta - uniemożliwiające dalsze prowadzenie gospodarstwa zgodnie z założeniami biznesplanu.

Odnosząc się do powyższych kategorii siły wyższej oraz wyjątkowych okoliczności wyłączających obowiązek zwrotu pomocy, należy ponownie podkreślić, że powodem ustalenia kwoty nienależnie otrzymanych przez Skarżącego płatności było prawidłowe ustalenie organów w zakresie nie wykonania obowiązku wydatkowania co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy - wymóg z § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b) rozporządzenia wykonawczego. Wynikało to z dokonania wydatków inwestycyjnych na podstawie umowy zawartej ze wstępnymi, co było niezgodne z § 18 ust. 5 rozporządzenia wykonawczego. Prezes ARiMR nie zarzucił Skarżącemu braku samodzielnego prowadzenia gospodarstwa na które przyznano pomoc (wymóg określony w § 18 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego) czy też innych naruszeń, które to naruszenia mogłyby być następstwem rozwiązania umowy dzierżawy gruntów czy też wynikać ze stanu zdrowia Skarżącego. Okoliczności te nie miały wpływu na nie dopełnienie przez Skarżącego obowiązku w zakresie prawidłowego wydatkowania otrzymanej pomocy na inwestycje określone w biznesplanie. Naruszony przez Skarżącego zakaz dokonywania wydatków inwestycyjnych na podstawie umowy zawartej ze wstępnymi ma charakter obiektywny i bezwzględny, nie korespondujący z wskazanymi przypadkami siły wyższej czy wyjątkowymi okolicznościami. Niezależnie od powyższego, na marginesie, należy zauważyć, że Skarżący decydując się na prowadzenie gospodarstwa na gruntach dzierżawionych od rodziców (zawierając umowę dzierżawy działek z rodzicami) powinien liczyć się z możliwością utraty tytułu prawnego do tych gruntów na skutek wypowiedzenia tej umowy przez rodziców. Poza tym Skarżący nie wykazał w żaden sposób, że rozwiązanie umowy dzierżawy nastąpiło z przyczyn niezależnych od Skarżącego.

Reasumując Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa ARiMR odpowiada prawu oraz, że zarzuty skargi są niezasadne.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.