Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1209/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2015 r. sprawy ze skargi B. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna 1.uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2014 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (zwane dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania B. T. (zwanej dalej skarżącą, odwołującą), utrzymało w mocy decyzję Wójta [...] (zwanego dalej "Wójtem") z dnia [...] lipca 2014r. Nr , [...], którą odmówiono odwołującej się przyznania prawa do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad jej niepełnosprawnym ojcem K. K. za okres od 1.07.2013r. do 14.05.2014r. wraz z ustawowymi odsetkami oraz od dnia 15.05.2014r. do 30.06.2014r.

Powyższe decyzje w wydano w następującym stanie faktycznym.

B. T., ma 41 lat jest córką K. K. i M. K., jest po rozwodzie, otrzymuje alimenty od męża i na syna, ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności symbol 07-S do 31.12.2016r. od 4.09.2013r. ( choruje na [...]) Jest zarejestrowana jako bezrobotna od [...].01.2014r. K. K. – ojciec skarżącej ma 65 lat i znaczny stopień niepełnosprawności na stałe od 5.07.2012r. 10-N, 07-S, 11-I, jest po dwóch udarach mózgu, dwóch zawałach, i choruje na cukrzycę). M. K. – matka skarżącej ma 62 lata, ma umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe od [...].03.2009r., 03-L, 07-S ([...]), pobiera emeryturę i dodatkowo pracuje jako administrator budynku. B. T. faktycznie opiekuje się swoim ojcem.

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...].12.2012r. miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem ( w decyzji omyłkowo wpisano nad matką J. M.) w okresie od [...] lipca 2012r. do 31 lipca 2012r. i od 1 sierpnia 2012r. na stałe. W tej decyzji organ uznał, że treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie stanowi w żadnym razie generalnego zakazu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego przez inną osobę niż współmałżonek zobowiązaną do alimentacji w dalszej kolejności. W ocenie organu skarżąca jest osobą spokrewnioną i zobowiązaną do alimentacji swojego ojca na równi z pozostałymi krewnymi, w tym z matką. Skarżąca nie pracuje, nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej i jak ustalił organ faktycznie sprawuje opiekę nad ojcem. A zatem spełnia przesłanki uprawniające ją do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy ustawy z dniem 30 czerwca 2013r.

Decyzją [...]z [...] stycznia 2014r. nr [...] skarżąca miała przyznany zasiłek stały od 1 stycznia 2014r. do 31 grudnia 2016r. w kwocie 156 zł z uwagi na fakt, że jej dochód wynosił 600 zł, utrzymywała się z synem i nie mogła podjąć pracy z uwagi na stan zdrowia)

Dnia 3 lipca 2014r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad ojcem za okres od 1 lipca 2013r. do 14 maja 2014r. i od 15 maja 2014r. na stałe,

Decyzją z dnia [...] lipca 2014r. znak [...] Wójt [...] powołując się na art. 2, art. 4, art. 5, art. 6, art. 10 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie prawa zasiłku dla opiekunów (Dz.U. z 2014, poz. 567, zwanej dalej u.u.z.o.). w związku art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 roku, poz. 1456 ze zm. – dalej "u.ś.r."), art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r., poz.267) odmówił B. T. zasiłku dla opiekuna za okres od 1 lipca 2013r. do 14 maja 2014r. wraz z odsetkami, odmówił B. T. zasiłku dla opiekuna od 15 maja 2014r. do 30 czerwca 2014r. W uzasadnieniu odmowy podał, że K. K. ma żonę, która nie ma orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i tym samym córce nie przysługuje prawa do tego zasiłku (art. 17 ust. 5 pkt 2 a o świadczeniach rodzinnych), poza tym B. T. ma prawo do zasiłku stałego (art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych)

Odwołanie od tej decyzji B. T. wniosła 4.08.2014r. i podała, że zasiłek stały pobierała do 31.07.2014r., obecnie czeka na decyzję uchylającą prawo do zasiłku stałego. Matka ma umiarkowany stopień niepełnosprawności, nadto pobiera emeryturę i pracuje.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014r. [...] Nr [...] zmienił decyzję z 8 stycznia 2014r. i zasiłek stały dla B. T. ustalił do [...] lipca 2014r. , bo od tej daty wzrosło jej kryterium dochodowe, otrzymuje z synem z synem 1100 zł alimentów.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2014r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Utrzymując decyzję w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej "K.p.a.") z uwzględnieniem art. 2, art. 4, art. 5, art. 10 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014r., poz,567), art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 5 pkt2 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013r., poz. 1456 z późń. zm.) Kolegium stwierdziło, iż stanowisko organu pierwszej instancji jest trafne. Organ odwoławczy - opisując ustalony stan faktyczny - przyznał między innymi, że skarżąca zamieszkuje wraz z matką oraz ojcem i faktycznie sprawuje opiekę nad ojcem; ponadto była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego na stałe, które wygasło z mocy prawa w dniu 30 czerwca 2013 r. Jednocześnie organ wskazał, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dalej Kolegium - powołując się na przepisy u.u.w.z. oraz u.ś.r. - stwierdziło, że osoba wymagająca opieki nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a u.ś.r. według treści obowiązującej w dniu 31 grudnia 2012 r., co w konsekwencji wyklucza to skarżącą z kręgu podmiotów uprawnionych do zasiłku dla opiekuna i to pomimo spełniania pozostałych przesłanek uzyskania świadczenia i bez względu na fakt sprawowania opieki. Organ dodał, żona osoby wymagającej opieki mimo, że choruje, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z treści odwołania wynika, że M. K. pracuje. Tym samym w ocenie Kolegium, skoro M. K., pomimo choroby jest w stanie podejmować zatrudnienie mogłaby sprawować opiekę nad chorym mężem. Wątpliwości Kolegium budzi również fakt, czy skarżąca nie podejmuje zatrudnienia ze względu na sprawowaną opiekę nad chorym ojcem czy ze względu na stan zdrowia. Kolegium zauważyło również, że skarżąca ma ograniczony czasookres pobierania zasiłku stałego do 31.07.2014r.

W skardze B. T. podniosła, że nie zgadza się z decyzją. Podkreśliła, że ojciec wymaga opieki a matka nie może sprawować opieki, bo sama jest schorowana, cierpi na bolesność karku i barku. Pracuje jako administrator i jest to praca lekka.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Podało, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.. W przedmiotowej sprawie żona osoby wymagającej opieki mimo, że choruje nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nadto pracuje. Skoro pomimo choroby jest w stanie podejmować zatrudnienie, mogłaby sprawować opiekę nad chorym mężem. Nadto wątpliwości Kolegium budzi fakt to czy strona nie podejmuje zatrudnienia ze względu na sprawowaną opiekę nad chorym ojcem czy ze względu na stan zdrowia. .

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uchyla decyzję lub postanowienie jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy

W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżonej decyzji jest prawo do zasiłku dla opiekuna określone w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U., poz. 567). Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ww. ustawy, zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. Z kolei w art. 2 ust. 2 ustawy wskazano, że zasiłek dla opiekuna przysługuje:

1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.;

2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

W tym miejscu wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny kilkakrotnie wypowiadał się na temat prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na osobę pozostającą w związku małżeńskim. W wyniku tych wypowiedzi przepis art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach pielęgnacyjnych był kilkukrotnie zmieniany. Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawie S 1/10 Trybunał Konstytucyjny przedstawił Sejmowi uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. W uzasadnieniu Trybunał polecił rozważenie, czy "nie należy wprost wprowadzić do tej ustawy zasady, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi negatywnej przesłanki dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek tej osoby również jest osobą niepełnosprawną, a opiekunami obojga jest ich dziecko". Również w uzasadnieniu postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawie P 38/09 wskazano, że "osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich". Z powyższych wypowiedzi Trybunału wynika, że sygnalizując władzy ustawodawczej potrzebę wprowadzenia zmian w art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazywał, aby w wyniku nowelizacji z kręgu osób uprawnionych do świadczenia nie były wykluczone osoby ubiegające się o świadczenie na niepełnosprawnego małżonka, jeśli jego współmałżonek faktycznie nie jest w stanie takiej opieki sprawować.

Rozważania Trybunału Konstytucyjnego wskazywały na konieczność przełamania rezultatów językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2a uśr w takim kierunku, aby treść norm prawnych regulujących sprawy świadczeń pielęgnacyjnych była zgodna z konstytucyjnymi zasadami praworządności oraz ochrony i poszanowania więzi rodzinnych.

Ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów wiąże się z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., K 27/13, który orzekł, że przepisy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548) – na podstawie których wygasły dotychczasowe decyzje o świadczeniach pielęgnacyjnych – są niezgodne z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z uzasadnieniem wyroku Trybunału przywrócenie stanu zgodnego z Konstytucją, to jest przywrócenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które świadczenie to utraciły od dnia 1 lipca 2013 r., wymagało bezzwłocznej interwencji ustawodawcy, który powinien wprowadzić stosowne korekty w systemie prawnym.

W niniejszej sprawie odmówiono B. T. przyznania zasiłku dla opiekunów za okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014r. i od 15 maja 2014r. do 30 czerwca 2014r. powołując się na art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2 u.u.w.z. oraz przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

Zgodnie ze wskazanym wyżej art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 u.u.w.z. "Zasiłek dla opiekuna przysługuje: 1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.; 2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.".

Z kolei art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu z 31 grudnia 2012 r. stanowi, iż "świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli [...] osoba wymagająca opieki [...] pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności".

Zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy uznały niejako za oczywiste, że skarżącej nie przysługuje zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad ojcem K. K. w okresie od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014r. i od 15 maja 2014r. do 30 czerwca 2014r.

Organy ustaliwszy, że w tym okresie objęty opieką K. K. pozostawał w związku małżeńskim z M. K., która nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przyjęły, iż uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego było wyłączone ze względu na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., który znajduje zastosowanie w związku z odesłaniem w art. 2 ust. 2 pkt 1 u.u.w.z., a tym samym nie można było przyznać wnioskowanego świadczenia dla opiekunów.

W ocenie Sądu argumentacja organów nie jest prawidłowa, zwłaszcza gdy uwzględni się szczególne okoliczności sprawy, oraz fakt, że wniosek B. T. dotyczył świadczenia stanowiącego docelowo rekompensatę za niekonstytucyjnie "wygaszone" świadczenie pielęgnacyjne.

W sprawie bezspornym jest, że decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] przyznało B. T. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ojcem K. K. od dnia 5 lipca 2012r. na stałe (w decyzji omyłkowo wskazano, że nad matką J. M. – uw. WSA) W uzasadnieniu tej decyzji dostrzeżono pewne wątpliwości jakie wiązały się ze stosowaniem przesłanki negatywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., jednakże powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 14 kwietnia 2011r., IVSA/GL 538/2010, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 czerwca 2011r, II SA/Po 313/2011, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 4 sierpnia 2011r., IISA/Ol 545/2011 orzeczenia.nsa.gov.pl) uznano, że w stanie faktycznym sprawy dopuszczalna i konieczna jest taka wykładnia tego przepisu, która umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na objętego opieką małżonka, jeżeli drugi małżonek ze uwagi na wiek lub stan zdrowia nie jest w stanie sprawować nad nim opieki.

Pokreślić w tym miejscu trzeba, że rozpatrując wniosek o przyznanie B. T. zasiłku dla opiekunów, który przysługuje jej niejako "w miejsce" świadczenia pielęgnacyjnego, organy ponownie oceniają dokładnie ten sam stan faktyczny i operują dokładnie tymi samymi normami prawnymi (ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów nakazuje sięgać do ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu z 31 grudnia 2012 r.), jak we wcześniejszej sprawie dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego. Organy przyjęły jednak radykalnie odmienną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Zdaniem Sądu takie działanie należy uznać za nieprawidłowe.

Jak już wskazano, w niniejszej sprawie o świadczenie dla opiekunów ubiega się osoba, której już wcześniej przysługiwało szeroko rozumiane świadczenie opiekuńcze w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, które wygasło z końcem czerwca 2013 r. na mocy niezgodnego z ustawą zasadniczą art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548).

Podkreślić trzeba, że przyczyną stwierdzenia niekonstytucyjności art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, którym "wygaszono" dotychczasowe świadczenia pielęgnacyjne, było stwierdzenie, iż ustawodawca dopuścił się do naruszenia praw słusznie nabytych oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Z całokształtu rozważań Trybunału zawartych w wyroku K 27/13 wynika, że uznał on zastosowanie przyjętego w nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych rozwiązania za nieadekwatne do celu, jakim było wyeliminowanie nadużyć związanych z pobieraniem świadczeń pielęgnacyjnych przez osoby w rzeczywistości nie świadczące opieki. Trybunał z jednej strony wskazał, że "w imię wartości doniosłych konstytucyjnie ustawodawca może wyjątkowo odstąpić od zasady stabilności decyzji administracyjnych, modyfikując je na niekorzyść jednostki, a nawet wygasić wynikające z nich prawa podmiotowe", jednakże zaraz dodał, że "warunkiem koniecznym takiego zabiegu jest jednak działanie w celu urzeczywistnienia jakiejś normy konstytucyjnej, w sposób niearbitralny, oraz zagwarantowanie mechanizmów ochronnych podmiotom, których sytuacja uległa pogorszeniu. W związku z tym Trybunał Konstytucyjny uznał, że nie przekonuje teza, że dopiero wygaszenie wszystkich decyzji administracyjnych i poddanie wymogom nowej regulacji podmiotów posiadających dotychczas uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego pozwoliło na ograniczenie kręgu osób, które nie sprawują faktycznej opieki nad osobą niepełnosprawną, a zarazem korzystają ze świadczeń, przez co nadużywają środków publicznych".

Mając na uwadze powyższe, przyjmując za punkt wyjścia opisane przez Trybunał zasady konstytucyjne takie jak zasada ochrony praw nabytych oraz zasada zaufania obywatela do Państwa, uznać należy za niedopuszczalne ograniczanie dostępu do świadczeń opiekuńczych (obecnie w postaci zasiłku dla opiekunów) osobom, którym te świadczenia (w postaci świadczeń pielęgnacyjnych) przysługiwały do końca czerwca 2013 r. na podstawie ostatecznych decyzji administracyjnych i wobec których nie można wykazać, że świadczeń tych nadużywały.

Innymi słowy, jeżeli beneficjent do 30 czerwca 2013 r. otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne przyznane na stałe decyzją ostateczną, opartą o określoną i dopuszczalną prawnie wykładnię ustawy o świadczeniach rodzinnych i zarazem decyzję wydaną w warunkach faktycznie usprawiedliwionych (ze względu na rzeczywistą opiekę beneficjenta świadczenia nad niepełnosprawnym), to przyznając obecnie zasiłek dla opiekunów w niezmienionym stanie faktycznym, organ nie może kwestionować tej przyjętej wcześniej w takim stanie faktycznym wykładni. Zasiłek dla opiekunów należy bowiem przede wszystkim postrzegać jako świadczenie rekompensujące słusznie nabyte, ale niekonstytucyjnie odebrane, świadczenie pielęgnacyjne; natomiast wtórnie dopiero jako świadczenie nowe. Zasiłek dla opiekunów służy przede wszystkim restytucji dotychczasowego uprawnienia opiekuńczego. Odmowa więc zasiłku dla opiekunów osobie, która świadczeń opiekuńczych nie nadużywała, prowadzi do rezultatu niweczącego wskazania wyroku K 27/13. W istocie bowiem prowadziłaby do braku pełnego zrekompensowania szeroko rozumianych świadczeń opiekuńczych tym osobom, które świadczeń tych nie nadużywały i które zdaniem Trybunału nie powinny być ich pozbawione ze względu na konstytucyjnie chronioną zasadę ochrony praw nabytych i zaufania do organów państwa. (vide: Wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Po1118/14 dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe na grunt tej sprawy trzeba mieć na względzie, że decyzja Kolegium z dnia [...] grudnia 2012 r., [...] statuowała dla B. T. prawo nabyte, jako takie chronione konstytucyjnie, które nie powinno być odebrane, np. z takich powodów jak zmiana polityki przyznawania świadczeń, czy z powodu wykładni przepisów. Co więcej, B. T. pobierała świadczenie pielęgnacyjne w zaufaniu do organów państwa jako świadczenie należne i ze względu na nie, między innymi, kształtowała swoją sytuację osobistą i zawodową na przyszłość.

Sąd dodatkowo zauważa, że żadne okoliczności sprawy nie wskazują też, że skarżąca jest osobą, która faktycznie nadużywała świadczeń opiekuńczych (świadczenia pielęgnacyjnego) przyznanych jej decyzją administracyjną, a więc osobą, która w świetle wyroku Trybunału K 27/13 nie zasługiwałaby na objęcie jej konstytucyjną ochroną ze względu na ochronę praw słusznie nabytych i skonkretyzowanych decyzją administracyjną. Uwypuklenia wymaga fakt, iż w decyzji Kolegium objętej skargą organ ten jednoznacznie ustalił, że B. T. rzeczywiście świadczyła i nadal świadczy opiekę nad ojcem, a ustalenia tego nigdy nie podważono. Nie podważono też ustaleń wynikających z decyzji z dnia [...] grudnia 2012 r., [...], z której wynikało, że już w 2012 r. M. K., a więc żona K. K., ze względu na stan zdrowia nie była w stanie opiekować się mężem.

Po wygaszeniu prawa skarżąca podjęła starania o przyznanie jej zasiłku stałego, który otrzymywała w okresie od 1 stycznia do 31 lipca 2014r. (decyzje[...]), co okresowo wyłączało ją z kręgu osób, które mogły otrzymać zasiłek dla opiekuna. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 a u.ś.r. świadczenie nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku stałego. Zgodnie z art. 6 u.w.z.o. czasookres wypłaty zasiłków dla opiekuna uzależniony jest od okresu na jaki zostało wydane orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Okresowa utrata prawa do zasiłku dla opiekuna w trakcie jego otrzymywania, tak jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie wpływa na jego okresową a nie stałą utratę. W przypadku bowiem odpadnięcia tej okoliczności jaką jest prawo do zasiłku stałego odpada negatywna przesłanka wypłaty zasiłku dla opiekuna. Okoliczność tą organ winien wziąć pod uwagę w rozpoznaniu sprawy. Okoliczność zarejestrowania skarżącej jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku nie jest przesłanką do przyznania jej zasiłku (art. 2 ust. 6 u.w.z.o), tym bardziej, że skarżąca z dniem 1 stycznia 2014r. status bezrobotnej utraciła. Może stanowić poddaną w wątpliwość przez organ II instancji, tj czy z skarżąca nie wykonuje pracy z uwagi na opiekę nad ojcem, czy też z uwagi na własny stan zdrowia. Od 4 września 2013r. została bowiem zaliczona do niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym. Skoro jest osobą spełniającą warunki do uznania jej za poszukującą pracy (bezrobotną) to i jest osobą, która nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad ojcem. Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynkach pracy (Dz.U.2013.674) Ilekroć w ustawie jest mowa o bezrobotnym - oznacza to osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a-g, lit. i, j, l oraz osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 2 lit. ha, która bezpośrednio przed rejestracją jako bezrobotna była zatrudniona nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 6 miesięcy, oraz osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 3 i 4, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkole dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu programu nauczania tej szkoły lub w szkole wyższej, gdzie studiuje na studiach niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r wskazuje jedynie, że świadczenie nie przysługuje osobom o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność zaliczenia skarżącej do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie wpływa na możliwość pobierania zasiłku dla opiekuna, jeżeli spełnia pozostałe warunki i tak jak skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad ojcem. Podnoszona przez organ okoliczność, że M. K. pracuje i wobec tego może sprawować opiekę nad mężem, również nie znalazła potwierdzenia w zebranym przez organ materiale dowodowym. W skardze skarżąca przyznała, że jej matka pracuje ale jako administrator i jest to praca lekka, z uwagi na własne schorzenia, w tym ortopedyczne (niesprawna ręka i bark) nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem, który przeszedł dwa udary, dwa zawały i ma cukrzycę. Skarżąca nie choruje na schorzenia uniemożliwiające jej poruszanie się czy opiekę nad ojcem i jak organy przyjęły faktycznie opiekę tę sprawuje. Same wątpliwości organu nie mogą przesądzać o zasadności zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Twierdzenie, że wykonywanie pracy przez żonę K. K. świadczy o tym, że jest ona w stanie sprawować opiekę nad mężem, wymaga wykazania tej okoliczności przez ustalenie, czy prace administratora wykonywała już w 2012r., czy okoliczności te były zatajone przez skarżącą, czy też pracę podjęła po 2012r., czy podjęcie pracy wiązało się z poprawą stanu zdrowia M. K., czy jest to praca lekka, gdzie wykonywana, wymagająca wysiłku porównywalnego z opieką nad niepełnosprawną osobą, a w konsekwencji czy faktycznie świadczenie pracy przez żonę wymagającego opieki wskazuje na możliwość sprawowania przez nią opieki nad mężem. Uznanie jedynie, że budzi to wątpliwości organu jest niewystarczające, tym bardziej przy uznaniu przez organ, że za wydaniem decyzji przemawia jedynie fakt, że K. K. ma żonę, która nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności a nie żonę, która faktycznie może tę opiekę sprawować.

Podsumowując - w sprawie nie wykazano, iżby jakiekolwiek ustalenia decyzji z dnia [...] grudnia 2012 r. były błędne, bądź by nastąpiła mająca wpływ na rozstrzygnięcie zmiana stanu faktycznego względem sytuacji skarżącej jaka istniała w dacie, gdy przyznawano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne (następnie wygaszone). Odmowa zasiłku dla opiekuna podyktowana została natomiast tylko i wyłącznie przyjęciem radykalnie odmiennej, aniżeli dotychczas przyjęta w decyzji o świadczeniu pielęgnacyjnym, interpretacji przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. Żaden organów nie wskazał, że jest nim inny przepis, czy inne okoliczności a nie jedynie watpliwości. W konsekwencji powstał stan nie do zaakceptowania w świetle zasad konstytucyjnych uwypuklonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 27/13: skarżąca, która należała do kręgu osób rzeczywiście świadczących opiekę nad osobą bliską wymagającą tej opieki, została pozbawiona świadczeń opiekuńczych.

Uzupełniając powyższe Sąd wyjaśnia, że nie miał wątpliwości, co do tego, że wcześniejsza decyzja o przyznaniu B. T. świadczenia pielęgnacyjnego kształtowała dla skarżącej skonkretyzowane i słusznie nabyte prawo. Słuszności nabycia prawa do tego świadczenia nie podważa fakt, że w orzecznictwie zgłasza się nieraz wątpliwości, co do sposobu wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Sąd podkreśla, że przyznanie B. T. świadczenia pielęgnacyjnego opierało się na umotywowanej prawnie prokonstytucyjnej wykładni wymienionego wyżej przepisu, która zresztą niejednokrotnie uznana została za trafną w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyrok z dnia 20 września 2013 r., I OSK 2/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). O decyzji wcześniej przyznającej skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w żadnym razie nie można zatem twierdzić, że rażąco narusza ona prawo, względnie, że przyznaje ona uprawnienie osobie oczywiście nieuprawnionej. To z kolei nakazuje poszanować wynikające z niej skonkretyzowane uprawnienie, które mogłoby zostać nie przyznane tylko w sytuacji, gdyby zaszły okoliczności mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie (a nie jedynie wątpliwości organu).

Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium powinno uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu i w razie istnienia wątpliwości w zakresie faktycznych możliwości co do sprawowania opieki nad K. K. poczynić ustalenia pewne. .

Mając to wszystko na uwadze Sąd – działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej "P.p.s.a.") orzekł jak w sentencji wyroku. O wykonalności decyzji orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a.