Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 534/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6016 Ochrona przeciwpożarowa
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Komendant Państwowej Straży Pożarnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 2, art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 17 ust. 1 pkt 3, art. 55 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2007 nr 16 poz 94
law: Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym - tekst jednolity.
article: par. 38
journal: Dz.U. 2010 nr 109 poz 719
law: Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych  obiektów budowlanych i terenów.
article: art. 13 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 178 poz 1380
law: Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej - tekst jednolity.
article: art. 9 ust. 1, art. 13 ust. 1
journal: Dz.U. 2011 nr 12 poz 59
law: Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach - tekst jednolity
article: art. 33 par. 1 i 2, art. 106 par. 3 i 5
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska – Szary Sędziowie Sędzia NSA Maria Czapska – Górnikiewicz (spr.) Sędzia del. NSA Janina Kosowska Protokolant asystent sędziego Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 grudnia 2011 r. sygn. akt IV SA/Po 988/11 w sprawie ze skargi [...] S.A. z siedzibą w W. na decyzję Wielkopolskiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania pasów przeciwpożarowych oddzielających linie kolejowe 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od [...] S.A. z siedzibą w W. na rzecz Wielkopolskiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

II OSK 534 / 12

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 6 grudnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę [...] S.A. w W. na decyzję Wielkopolskiego Komendanta Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu z dnia [...] lipca 2011 r. w przedmiocie nakazu wykonania pasów przeciwpożarowych oddzielających linie kolejowe od obszarów leśnych.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, iż decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. Komendant Powiatowy Państwowej Straży Pożarnej w Pile na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 2 i art. 27 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (tekst jedn. Dz. U. 2009 r. Nr 12, poz. 68 ze zm. zwaną dalej ustawą o Państwowej Straży Pożarnej) oraz art. 104 i art. 107 § 1 i 3 K.p.a. w związku z uchybieniami naruszającymi przepisy przeciwpożarowe, opisanymi w protokole ustaleń z czynności kontrolno- rozpoznawczych z dnia 5 maja 2011 r. nakazał Z. Z. - Dyrektorowi Zakładu [...] w S. [...] S.A. w ustalonym terminie wykonanie pasów przeciwpożarowych oddzielających wskazane w decyzji linie kolejowe od obszarów leśnych i zapewnić ich użyteczność przez cały rok. Termin wykonania powyższego obowiązku oznaczono na dzień 26 czerwca 2011 r.

Jak stwierdził organ I instancji, brak wykonania pasów przeciwpożarowych jest niezgodny z § 38 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719- zwanego dalej rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r.) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 1 i 3 oraz art. 55 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (tekst jedn. Dz. U. 2007 r. Nr 16, poz. 94 ze zm.- zwaną dalej ustawą o transporcie kolejowym). Zdaniem organu brak pasów przeciwpożarowych ma istotny wpływ na zabezpieczenie przeciwpożarowe obszarów leśnych, szczególnie w okresie letnim podczas braku opadów deszczu i występowania wysokich temperatur. Ruch kolejowy, a w szczególności proces hamowania pociągu jest poważnym źródłem zagrożenia pożarowego dla obszarów leśnych położonych wzdłuż szlaków kolejowych.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła [...] S.A. Zakład [...] w S., wnosząc o jej uchylenie w całości. Skarżąca Spółka wskazała na informacyjny charakter § 38 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. i podkreśliła, że ustawa o transporcie kolejowym nie określa podmiotów zobowiązanych do wykonywania i utrzymania pasów przeciwpożarowych. Nadto zdaniem odwołującej się Spółki zaskarżona decyzja jest niezgodna z art. 9 ust. 1 oraz art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (tekst jedn. Dz. U. 2011 r. Nr 12, poz. 59 ze zm.- zwaną dalej ustawą o lasach).

Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. Wielkopolski Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 3 i art. 55 ustawy o transporcie kolejowym, a także art. 26 ust. 1 i art. 27 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej i § 38 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r.:

- w pkt 1 uchylił zaskarżoną decyzję w całości,

- w pkt 2 nakazał [...] S.A. Zakład [...] w S. reprezentowanemu przez Dyrektora- Z. Z. wykonanie pasów przeciwpożarowych oddzielających linie kolejowe:

1) nr 18, linia Piła - Kutno, na km od 204.750 do 243.403,

2) nr 203, linia Tczew - Kostrzyn, na km od 163.750 do 175.380 i na km od 181.030 do 183.500,

3) nr 354, linia Poznań - Piła, na km od 80.200 do 86.600,

4) nr 374, linia Mirosław Ujski - Piła, na km od 39.060 do 40.797,

5) nr 403, linia Piła - Ulikowo, na km od 0.208 do 5.270,

6) nr 405, linia Piła - Ustka, na km od 1.835 do 17.800,

7) łącznicy nr 999, na km od 2.050 do 2.745,

z terminem wykonania do dnia 26 sierpnia 2011 r. i zapewnienie ich użyteczności przez cały rok.

W uzasadnieniu swej decyzji organ II instancji wskazał, że zaskarżona decyzja pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego nie budziła zastrzeżeń, zawierała natomiast wadę formalną. Analizując treść art. 17 ust. 1 pkt 3 oraz art. 55 ustawy o transporcie kolejowym, organ uznał, że podmiotem zobowiązanym do wykonania pasów przeciwpożarowych jest zarządca infrastruktury kolejowej, tj. [...] S.A. Zakład [...] w S. Skierowanie decyzji imiennie do Dyrektora Zakładu i oznaczenie go jako strony postępowania oraz nałożenie na niego określonych nakazów i zakazów jest równoznaczne ze skierowaniem decyzji do osoby niebędącej stroną. W konsekwencji decyzja dotknięta była wadą nieważności w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a., co skutkowało jej uchyleniem. W pozostałym zaś zakresie argumentacja odwołania nie znalazła w ocenie organu uzasadnienia, bowiem źródłem zagrożenia pożarowego dla obszarów leśnych, wzdłuż których położone są szlaki kolejowe jest ruch kolejowy, a w szczególności proces hamowania pociągu.

Skargę na powyższą decyzję złożyła [...] SA, wnosząc o uchylenie jej punktu 2, zasądzenie kosztów postępowania i zarzucając jej naruszenie art. 7 K.p.a. i art. 107 § 3 K.p.a. Zdaniem strony skarżącej zarządca infrastruktury kolejowej miał obowiązek utrzymywania pasów przeciwpożarowych wzdłuż linii kolejowej na podstawie § 34 ust. 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 kwietnia 2006 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 80, poz. 563). Natomiast obowiązujące rozporządzenie stanowi jedynie informację o regulacjach prawnych, które traktują o utrzymaniu pasów przeciwpożarowych przy obiektach. Nie rozstrzyga ono i nie ustala podmiotów zobowiązanych do utrzymywania pasów przeciwpożarowych. Zdaniem skarżącej Spółki zaskarżona decyzja narusza też art. 9 ust. 1 oraz art. 13 ust. 1 ustawy o lasach.

W odpowiedzi na skargę Wielkopolski Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

Rozpoznając powyższą skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż nie zasługiwała ona na uwzględnienie. Cytując treść art. 26 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że kontrolowane postępowanie zostało wszczęte z urzędu w związku z zagrożeniem pożarowym, jakie stwarza dla obszaru leśnego ruch kolejowy, a nie odwrotnie. Ta konstatacja ma zasadnicze znaczenie w kwestii ustalenia podmiotu odpowiedzialnego za wykonywanie pasów przeciwpożarowych na wskazanych odcinkach.

Sąd przytoczył treść art. 13 ust. 1 i art. 9 ustawy o lasach oraz art. 13 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tekst jedn. Dz. U. 2009 r. Nr 178, poz. 1380 ze zm.- zwanej dalej ustawą o ochronie przeciwpożarowej) oraz § 38 wydanego na podstawie tej ostatniej ustawy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. Zdaniem Sądu powyższe rozporządzenie nie określa sposobu wykonywania pasów przeciwpożarowych oraz podmiotów właściwych i zobowiązanych do ich urządzania i utrzymywania, w odróżnieniu od poprzednio obowiązującego rozporządzenia z dnia 21 kwietnia 2006 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowanych i terenów (§ 34 ust. 3 pkt 2). Obecnie obowiązujące rozporządzenie w § 38 ust. 2 wskazuje rodzaje oraz sposoby wykonywania pasów przeciwpożarowych przez podmioty określone jako właściwe do ich wykonania i utrzymywania w ustawie o lasach, ustawie o transporcie kolejowym oraz w ustawie o ochronie przeciwpożarowej.

Sąd pierwszej instancji wskazał, iż rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (Dz. U. Nr 58, poz. 405) w § 10 wyróżniało cztery podstawowe rodzaje pasów przeciwpożarowych. W katalogu tym nie wymieniono jednak pasów przeciwpożarowych oddzielających linie kolejowe. Kwestią tego rodzaju pasów zajmuje się natomiast ustawa o transporcie kolejowym oraz rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r. w sprawie wymagań w zakresie odległości i warunków dopuszczających usytuowanie drzew i krzewów, elementów ochrony akustycznej i wykonywania robót ziemnych w sąsiedztwie linii kolejowej, a także sposobu urządzania i utrzymywania zasłon odśnieżnych oraz pasów przeciwpożarowych (Dz. U. Nr 153 poz. 955), które jednak reguluje jedynie techniczną kwestię prowadzenia robót i odległości dotyczących pasów przeciwpożarowych od linii kolejowych.

Kwestią podmiotowości zajmują się natomiast przepisy ustawy o transporcie kolejowym. Cytując jej art. 17 ust. 1 (przepis ogólny) oraz art. 55 ust. 1 pkt 1- 3, który określa sposoby realizacji obowiązków wymienionych w pierwszym przepisie, Sąd pierwszej instancji uznał, iż prawo zarządcy, o którym mowa w art. 55 ust. 1 dotyczy możliwości korzystania z tych gruntów, celem prowadzenia niezbędnych dla ruchu pociągów prac, przy czym urządzanie i utrzymywanie pasów przeciwpożarowych jest obowiązkiem zarządcy infrastruktury kolejowej. Zarządcą infrastruktury kolejowej jest podmiot wykonujący działalność polegającą na zarządzaniu infrastrukturą kolejową, na zasadach określonych w ustawie. W tym też zakresie Sąd przytoczył treść definicji ustawowych "zarządcy infrastruktury", "infrastruktury kolejowego", "linii kolejowej" oraz "przyległego pasa gruntu" (art. 4 pkt 7, 1, 2 i 3 ustawy o transporcie kolejowym).

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia przez organy obu instancji § 38 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r., art. 55 ustawy o transporcie kolejowym oraz art. 9 ust. 1 i art. 13 ust. 1 ustawy o lasach. Analiza zapisów art. 17 ust. 1 oraz art. 55 ustawy o transporcie kolejowym, do której odsyła § 38 ww. rozporządzenia, prowadzi do wniosku, że podmiotem zobowiązanym do wykonania pasów przeciwpożarowych jest zarządca infrastruktury kolejowej. W niniejszej sprawie jest nim niewątpliwie [...] S.A. Zakład [...] w S.

W odniesieniu do art. 9 ust. 1 oraz art. 13 ust. 1 ustawy o lasach Sąd podkreślił, że przepisy te zobowiązują właścicieli lasów jedynie ogólnie do wykonywania zabiegów profilaktycznych i ochronnych zapobiegających powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził też, iż trafnie organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchylił decyzję organu I instancji i rozstrzygnął sprawę merytorycznie, bowiem adresatem decyzji winien być nie dyrektor Zakładu, ale podmiot zobowiązany do wykonania pasów przeciwpożarowych (art. 17 ust. 1 pkt 3 oraz art. 55 ustawy o transporcie kolejowym), a więc zarządca infrastruktury kolejowej, czyli strona skarżąca.

Z przedstawionych wyżej przyczyn, Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- zwanej dalej P.p.s.a.) oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła [...] S.A. w W., zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie:

- prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.):

1. art. 17 ust. 1 i art. 55 ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym przez bezpodstawne uznanie, że wymienione przepisy prawa obligują skarżącego do wykonywania pasów przeciwpożarowych, a całkowite pominięcie przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie, a mianowicie art. 9 ust. 1 oraz art. 13 ust. 1 ustawy o lasach, które jednoznacznie zobowiązują właścicieli lasów do wykonywania zabiegów profilaktycznych i ochronnych, zapobiegających powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów,

2. art. 17 ust. 1 i art. 55 ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym przez dokonanie wykładni tych przepisów prawa niezgodnie z literalnym brzmieniem i niezgodnie z zasadami wykładni funkcjonalnej, a w szczególności pojęcia ochrona przeciwpożarowa, które występuje w niemalże wszystkich aktach prawnych regulujących sferę produkcyjną i socjalną podmiotów, w tym w kodeksie pracy i absolutnie nie może przesądzać o obowiązku urządzenia i utrzymywania pasów przeciwpożarowych, a ponadto przyjęcie, że określone prawo, jak w przypadku art. 55, stanowi jednocześnie obowiązek nałożony przez ustawodawcę, podczas gdy prawa nie można utożsamiać z obowiązkiem,

- przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), bowiem w efekcie doprowadziło do oddalenia skargi, a to:

1. art. 233 § 1 K.p.c. w związku z art. 106 § 5 P.p.s.a. przez całkowite pominięcie dowodów przedłożonych przez skarżącego na okoliczność braku zagrożenia pożarowego ze strony zestawów do hamowania w wagonach osobowych, towarowych i pojazdach trakcyjnych i zupełnie dowolne przyjęcie istnienie tego zagrożenia i występowania z tego tytułu pożarów lasu,

2. art. 233 § 1 K.p.c. w związku z art. 106 § 5 P.p.s.a. przez całkowite pominięcie dowodów przedłożonych przez skarżącego na okoliczność wcześniejszego wybudowania linii kolejowej od posadzenia drzew, co ma kardynalne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy,

3. art. 33 P.p.s.a. poprzez pominięcie właściciela lasów jako uczestnika, który w postępowaniu powinien występować na prawach strony, bowiem obowiązek urządzenia pasów przeciwpożarowych, a w każdym razie ich koszt w przypadku pozostania w obrocie prawnym zaskarżonych decyzji będzie ponosił właściciel lasów,

4. art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. przez jego bezpodstawne niezastosowanie wobec faktu, iż decyzja Wielkopolskiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu i decyzja Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w Pile narusza prawo materialne i przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej, skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, a także o uchylenie decyzji Wielkopolskiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] lipca 2011 r., uchylenie decyzji Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] czerwca 2011 r. oraz o zasądzenie kosztów całego postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wniesionej skargi kasacyjnej, skarżąca Spółka podkreśliła, że niewątpliwie miała obowiązek utrzymywania pasów przeciwpożarowych wzdłuż linii kolejowej, ale na podstawie § 34 ust. 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 kwietnia 2006 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. W obowiązującym rozporządzeniu z dnia 7 czerwca 2010 r. w § 38 ust. 2 zawarto jedynie informacją o regulacjach prawnych, które traktują o utrzymaniu pasów przeciwpożarowych przy obiektach. Rozporządzenie nie rozstrzyga zaś i nie ustala podmiotów zobowiązanych do wykonywania czynności w postaci ich utrzymywania. Także ustawa o transporcie kolejowym nie reguluje swym zakresem takich podmiotów. Art. 55 ustawy o transporcie kolejowym daje jedynie zarządcy infrastruktury kolejowej prawo do urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych za odszkodowaniem. Z prawa tego nie można jednak czynić obowiązku. Treść ww. przepisu jak i art. 54 pozwala na konstatację, iż ratio legis tych przepisów to ochrona ruchu kolejowego przed zagrożeniem pożarowym ze strony lasów, nie zaś odwrotnie. Nadto, Sąd całkowicie pominął dowody przedłożone przez skarżącą na okoliczność okresu wybudowana linii kolejowej oraz okresu posadzenia drzew rosnących w jej sąsiedztwie, a także dowody odnośnie obecnie stosowanych zestawów do hamowania, które nie stanowią już źródła zagrożenia pożarowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wielkopolski Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Oceniając wniesioną kasację w granicach określonych treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) i nie dostrzegając przy tym przesłanek nieważności postępowania, o których mowa w § 2 tego przepisu, stwierdzić trzeba, iż podstawowy problem w niej przedstawiony sprowadzał się do ustalenia podmiotu odpowiedzialnego za wykonanie pasów przeciwpożarowych, oddzielających linie kolejowe od obszarów leśnych. W tym zakresie tak organy administracyjne, jak i Sąd pierwszej instancji wskazywały na skarżącą Spółkę jako zarządcę infrastruktury kolejowej, z kolei Spółka stała na stanowisku, iż obowiązek ten obciąża właścicieli lasów. Odnosząc się do tak przedstawionego problemu, ustalenia w tej kwestii należało poprzedzić pewnymi rozważaniami natury ogólnej.

I tak stwierdzić trzeba, iż budowa linii kolejowych i ich lokalizacja wynikająca, co oczywiste z wielu czynników, w tym potrzeb gospodarczych, uzależniona jest przede wszystkim od woli i konkretnych rozwiązań, jakie przewidział ich inwestor. Oznacza to, iż wybór przebiegu tych linii przez konkretne obszary należy do założeń inwestycyjnych i poza sytuacjami, w których zostało to wymuszone uwarunkowaniami geograficznymi, spoczywa w wyłącznej gestii inwestora. W obecnie obowiązującym porządku prawnym w odniesieniu do linii kolejowych o znaczeniu państwowym (art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 4 pkt 2 ustawy o transporcie kolejowym) tematyka zasad ich realizacji uregulowana została w szczególnym trybie (Rozdział 2b tej ustawy). Jak podkreślano już w założeniach wprowadzających ten akt prawny jest on wzorowany na rozwiązaniach przyjętych w ustawie z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. Nr 80, poz. 721 ze zm.), czyli w tzw. "specustawie drogowej" i ma umożliwić przede wszystkim szybką realizację takich inwestycji (por. uzasadnienie projektu ustawy z dnia 19 września 2007 r. o zmianie ustawy o transporcie kolejowym oraz niektórych innych ustaw, Sejm V kadencji, nr druku: 2013). Pozostałe linie kolejowe (art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o transporcie kolejowym) poddane zostały ogólnemu reżimowi inwestycyjnemu celu publicznego. Niezależnie od powyższej kwalifikacji trybu, czy też faktu realizacji inwestycji we wcześniejszym okresie, stwierdzić trzeba, iż wybór przebiegu inwestycji liniowej przez określone obszary, w tym leśne stanowił i stanowi uprawnienie podmiotów je realizujących. Skoro, zatem ustawa przyznaje określone prawo ustalonym podmiotom, to tym samym logicznym pozostaje, iż w związku z realizacją linii kolejowych nakłada na podmioty te również określone obowiązki. Jednym z takich obowiązków jest niewątpliwie dbałość o stan środowiska i ponoszenie odpowiedzialności za spowodowane przez siebie jego pogorszenie. Powyższa zasada została jednoznacznie określona w art. 86 Konstytucji RP. Wskazane wyżej założenie znalazło też swoje potwierdzenie w budowie podstawowego dla funkcjonowania transportu kolejowego aktu tj. w ustawie z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym. Normując w tejże ustawie m.in. zasady korzystania z infrastruktury kolejowej, zarządzania nią i jej utrzymanie, a także zasady prowadzenia ruchu kolejowego i wykonywania przewozów kolejowych oraz szczególne zasady i warunki przygotowania inwestycji dotyczących linii kolejowych o znaczeniu państwowym, w tym warunki lokalizacji i nabywania na ten cel nieruchomości oraz wskazując organy właściwe w tych sprawach, w rozdziale 4 tej ustawy określono również zasady bezpieczeństwa organizacji transportu kolejowego. W myśl art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o transporcie kolejowym "Zarządcy i przewoźnicy kolejowi oraz użytkownicy bocznic kolejowych są zobowiązani spełniać warunki techniczne i organizacyjne zapewniające: ...... 3) ochronę przeciwpożarową i ochronę środowiska...". Powyższa norma ma niewątpliwie charakter ogólny, nie wskazuje, bowiem ani w jaki sposób obowiązki w niej wymienione mają być realizowane, ani też nie wymienia żadnych instrumentów prawnych do ich realizacji. Uszczegółowienia obowiązku związanego z ochroną przeciwpożarową dokonano natomiast w Rozdziale 9 ww. ustawy. Już w jego tytule wskazano, iż przedmiot regulacji stanowi m.in. wykonywanie robót ziemnych w sąsiedztwie linii kolejowych. Tak, więc istotne uzupełnienie normy prawnej art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o transporcie kolejowym stanowi art. 55 tej ustawy. W ust. 1 pkt 3 tego ostatniego przepisu stwierdzono, iż "zarządca ma prawo na sąsiadujących z linią kolejową gruntach, za odszkodowaniem urządzać i utrzymywać pasy przeciwpożarowe". Kolejne ustępy regulują kwestię wzajemnych rozliczeń związanych m.in. z wykonywaniem tych pasów. Posłużenie się w art. 55 ustawy o transporcie kolejowym zwrotem "ma prawo" nie oznacza, wbrew odmiennym wywodom autora kasacji, iż z zakresu obowiązków zarządcy należałoby wyłączyć m. in. urządzanie i utrzymanie pasów przeciwpożarowych wzdłuż linii kolejowych. Powyższy zwrot, przy uwzględnieniu przedstawionych na wstępie wywodów wskazuje na możliwość wykonywania robót związanych z utrzymaniem i urządzeniem pasów na gruncie nienależącym do zarządcy linii kolejowych. Oznacza to uprawnienie do określonego zachowania w stosunku do gruntów sąsiednich, które jest jednocześnie instrumentem realizacji przedstawionego powyżej ogólnego obowiązku zapewnienia ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska, wynikłej z faktu usytuowania linii kolejowej na obszarach leśnych.

Poprzednio obowiązujące rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 kwietnia 2006r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 80, poz. 563) wymieniało w § 34 ust. 3 pkt 2 w sposób jednoznaczny podmioty obowiązane do urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych, w tym między innymi właściciela linii kolejowych. Z kolei obecnie obowiązujące rozporządzenie z dnia 7 czerwca 2010 r. wydane na mocy art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej w § 38 wymienia ustawy określające podmioty odpowiedzialne za wykonanie pasów przeciwpożarowych. I tak w ust. 1 tego przepisu stwierdzono, iż "Lasy położone przy obiektach mogących stanowić zagrożenie pożarowe dla lasu oddziela się od tych obiektów pasami przeciwpożarowymi, utrzymywanymi w stanie zapewniającym ich użyteczność przez cały rok". Natomiast ust. 2 powyższego przepisu stanowi, iż podmioty właściwe do wykonywania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych określone są w ustawie o lasach, ustawie o transporcie kolejowym oraz w ustawie o ochronie przeciwpożarowej. Wśród tych ustaw wymieniono ustawę o transporcie kolejowym. Tak, więc kwestia podmiotu zobowiązanego do urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych jest dzisiaj uregulowana tylko w ustawie.

Uwzględniając przedstawione wyżej okoliczności, stwierdzić należało, iż podmiotem właściwym do wykonania i utrzymania pasów przeciwpożarowych oddzielających linie kolejowe od obszarów leśnych, o którym mowa w § 38 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. jest zarządca infrastruktury kolejowej (art. 55 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o transporcie kolejowym).

Nie można było podzielić prezentowanej we wniesionej kasacji argumentacji, wywodzącej obowiązek urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych oddzielających linie kolejowe od obszarów leśnych z przepisów ustawy o lasach. Wskazywane w kasacji przepisy t.j. art. 9 ust. 1, jak i art. 13 ust. 1 ustawy o lasach określają obowiązki związane z powszechną ochroną lasów, z kształtowaniem równowagi w ekosystemach leśnych. W normach tych nie sposób jednak dopatrzeć się, aby nawiązywały one do zagadnień związanych z urządzeniem pasów przeciwpożarowych na terenach leśnych wzdłuż linii kolejowych, a więc kwestii, będącej przedmiotem niniejszej sprawy.

Z powyższych względów za bezzasadne należało uznać zarzuty kasacji dotyczące naruszenia prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 i art. 55 ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym oraz art. 9 ust. 1 i art. 13 ust. 1 ustawy o lasach.

Nie zasługiwały też na uwzględnienie wskazane we wniesionej skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia art. 233 § 1 K.p.c. w związku z art. 106 § 5 P.p.s.a. Stwierdzić trzeba, iż obowiązek zarządcy infrastruktury w zakresie wykonania i utrzymania pasów przeciwpożarowych oddzielających linie kolejowe wyklucza istnienie związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy wykazaniem, kiedy doszło do wybudowania linii i posadzenia drzew, a treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Kwestia ta, pomimo iż może być przedmiotem wzajemnych rozliczeń pomiędzy zarządcą tejże infrastruktury a innymi podmiotami, nie podlegała ocenie w ramach niniejszego postępowania. Podobnie należało zakwalifikować żądanie strony skarżącej dokonania oceny wystąpienia zagrożenia pożarowego z uwagi na sposób hamowania pojazdów kolejowych. Nadto zaznaczyć trzeba, iż celem prowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem. Takie też stanowisko wyrażone jest konsekwentnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2009 r. sygn. akt I FSK 1868/07; z dnia 26 lipca 2011 r. sygn. akt II FSK 389/10; z dnia 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II OSK 182/11).

Nie można było uwzględnić także zarzutu kasacji dotyczącego naruszenia art. 33 P.p.s.a. Po pierwsze, skarżąca Spółka, pomimo iż przepis ten wyróżnia dwie kategorie uczestników postępowania sądowego na prawach strony, nie sprecyzowała swego zarzutu w tym zakresie. Po drugie zaś stwierdzić należy, iż nie może skutecznie domagać się wnosząca kasację Spółka uczestnictwa w postępowaniu przed sądem administracyjnym innego podmiotu, bez jednoczesnego wniosku tegoż podmiotu. Przyczyn absencji tego podmiotu należy upatrywać, bowiem w dwóch możliwych okolicznościach, tj., iż nie złożył on stosownego wniosku (art. 33 § 2 P.p.s.a.) oraz że jako uczestnik z mocy prawa (art. 33 § 1 P.p.s.a.) nie został zawiadomiony o nim. Drugi z przypadków wiąże się z przesłanką nieważności postępowania (art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.), który to zarzut może jednak podnieść tylko i wyłączenie strona, która została pozbawiona możności obrony swoich praw. Konieczne, zatem było wniesienie przez ten podmiot stosownego środka zaskarżenia, co w rozpatrywanej sprawie nie miało miejsca. Ustawodawca wprost wymaga, bowiem spełnienia warunku pozbawienia strony wnoszącej kasację obrony "swych praw", gdyż zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i w postępowaniu sądowoadministracyjnym swoimi uprawnieniami procesowymi rozporządza strona tego postępowania, których one dotyczą. Konkluzja ta jest efektem przyjętej w polskim porządku prawnym koncepcji zapewniania jednostce w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym podwójnej ochrony to jest poprzez prawo do procesu (obrony interesu prawnego w unormowanym przepisami prawa procesowego postępowaniu, z zagwarantowaniem także prawa do obrony za pomocą środków zaskarżenia) oraz poprzez prawo do sądu (prawo jednostki do zaskarżenia działania administracji publicznej w celu rozstrzygnięcia sporu o zgodność z prawem przez niezawisły, bezstronny sąd). Źródeł tej ochrony poszukiwać należy w normach ponadustawowych, tj. w art. 2 Konstytucji RP, w art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) oraz w art. 6 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej w brzmieniu nadanym Traktatem Lizbońskim zmieniającym Traktat o Unii Europejskiej i Traktat Ustanawiający Wspólnotę Europejską (Dz. Urz. U.E. Seria C Nr 115 z dnia 9 maja 2008 r.).

Wskazując na powyższą bezzasadność przedstawionych zarzutów naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania, oddaleniu w konsekwencji podlegał również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. Nie wykazano, bowiem w rozpoznawanej kasacji, iż kontrolowane w sprawie decyzje organów administracyjnych posiadają takie wady, które kwestionowałyby przeprowadzoną przez Sąd pierwszej instancji kontrolę wydanych w sprawie decyzji.

Wobec braku usprawiedliwionych podstaw kasacji, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu odwoławczego, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na mocy art. 204 pkt 1 P.p.s.a. (por. uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2012 r. sygn. akt II FPS 4/12, publ. G.Prawna 2012/225/1).