Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 331/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31zo ust.8, art. 31zq
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
article: art. 7, art. 7a, art. 8, art. 11, art.77 par 1, art. 107 par 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par 1,  pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 331/21 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 czerwca 2021 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.), Sędziowie: WSA Waldemar Michaldo, WSA Jarosław Wiśniewski, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek za wrzesień 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: PZUS, organ) decyzją z dnia 18 listopada 2020 r. nr [...] odmówił M. B. (dalej: Strona, Skarżąca) prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek za okres wrzesień 2020 r.

Przyczyną tego rozstrzygnięcia podaną w uzasadnieniu decyzji było zdaniem organu niedopełnienie warunku zwolnienia dotyczącego terminowego złożenia dokumentów rozliczeniowych za wrzesień 2020 r., które miały być złożone do dnia 31 października 2020 r. a wpłynęły do organu w dniu 16 listopada 2020 r. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, ze zm.; dalej: ustawa o COVID-19), jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 ustawy o COVID-19 należnych za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. do dnia 31 października 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Dokumenty rozliczeniowe od Strony wpłynęły dnia 16 listopada 2020 r., czyli po ustawowym terminie tj. dniu 31 października 2020 r.

Pismem z dnia 2 listopada 2020 r. Strona wniosła wniosek do PZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniosła, że deklaracje rozliczeniowe są sporządzane i przesyłane każdego miesiąca przez biuro podatkowe. Przyczyną niezłożenia deklaracji były przyczyny techniczne. Podejmowano klika prób przesłania deklaracji, które okazały się bezskuteczne. Deklaracje udało się przesłać po uzyskaniu pomocy technicznej z infolinii ZUS.

PZUS decyzją z dnia 14 stycznia 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 18 listopada 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji organ kolejno przytoczył przepisy art. 31zo ust.8, art. 31zg ust. 1-5 ustawy o COVID-19, art. 47 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 423) oraz art. 31zg ust. 3 ustawy o COVID-19 i stwierdził, że "Zgodnie z przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym strona miała wyraźny obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowych.

W wyniku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przy ponownym rozpatrywaniu sprawy nie ustalono aby deklaracje zostały wstrzymane lub w inny sposób z winy Zakładu nieuwzględnione."

Następnie organ wskazał, że w powyższych ustawach terminy są terminami zawitymi, czyli jest to szczególny rodzaj terminu stanowczego, charakteryzujący się dużym rygorem prawnym, przejawiającym się w tym, że niepodjęcie określonej czynności przez uprawniony podmiot w okresie zakreślonym tym terminem, powoduje definitywne wygaśnięcie przysługującego podmiotowi prawa do tej czynności. Wygaśnięcie uprawnienia jest bezwzględnie wiążące dla stron i innego organu powołanego do rozpoznania sprawy. Upływ terminu zawitego jest uwzględniany z urzędu, a nie dopiero na wniosek strony lub wskutek zarzutu przez nią podniesionego. Tylko w wyjątkowych okolicznościach możliwe jest przywrócenie uprawnienia. Dotyczy to głównie niedotrzymania terminu w wyniku zdarzeń losowych, na które strona nie miała wpływu. Ciężar uprawdopodobnienia tych okoliczności spoczywa na podmiocie wywodzącym skutek prawny. Natomiast w analizowanym przypadku nie wykazano, aby w jakikolwiek sposób doszło do wspominanych wyjątkowych zdarzeń, gdyż płatnik nie zachował terminu w wyniku niedopilnowania złożenia deklaracji. Ponadto termin wskazany w ustawie został zakreślony w sposób jednoznaczny na dzień 30 czerwca 2020 r., w związku z czym nie jest ważna długość opóźnienia, a wystarczy, że w jakikolwiek sposób przekroczono datę wskazaną w ustawie, aby nie było możliwości przyznania zwolnienia. Również nieznajomość obowiązujących przepisów przez stronę nie pozwala organowi na przychylenie się do wniosku strony.

Dalej organ podniósł, że nawet jeśli przedsiębiorca lub pracodawca korzystają z pomocy profesjonalisty, to i tak na nim spoczywa odpowiedzialność wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za to, że nie dopełni określonych obowiązków, w szczególności nieterminowo przekazuje wymaganą dokumentację. Ponadto przedsiębiorca jako płatnik ponosi odpowiedzialność za prawidłowe pobieranie i odprowadzanie zaliczek na podatek dochodowy zatrudnianych pracowników oraz rozliczanie składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne pracowników. Mimo, że przedsiębiorca faktycznie jedynie wpłaca na rachunek US i ZUS kwoty wskazane mu przez biuro rachunkowe, odpowiada on również za prawidłowość tych kwot. Przekazanie obowiązków biuru rachunkowemu nie zwalnia z obowiązku kontrolowania poprawności dokładności i terminowości wykonywanych zadań. W konsekwencji należy uznać, że nawet jeśli przedsiębiorca lub pracodawca korzysta z pomocy profesjonalisty, który prowadzi rozliczenia z ZUS, to i tak (płatnik) odpowiada przed organem rentowym za niedopełnienie przez niego obowiązków. Natomiast wspólne relacje między tymi dwoma podmiotami (płatnikiem, a biurem rachunkowym), które mogą być przedmiotem wzajemnych roszczeń na płaszczyźnie prawa cywilnego, nie leżą w strefie zainteresowań i osądu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Podsumowując organ wskazał, że Strona "naruszyła wskazane terminy", ponieważ złożyła wspomniane dokumenty rozliczeniowe za wrzesień 2020 r. dnia 16 listopada 2020 r., w związku z czym w sposób oczywisty przekroczyła ustawowe terminy do dopełnienia tej czynności. Tym samym strona nie spełniła wymogów do objęcia zwolnieniem z opłacania składek za miesiąc wrzesień 2020 r. Organ nie dopatrzył się także innych powodów uzasadniających zmianę decyzji z dnia 18 listopada 2020 r. – "Nie znaleziono również innych postanowień przepisów szczególnych ani okoliczności faktycznych pozwalających na przyznanie zwolnienia z opłacania składek w związku z czym organ rozpatrujący postanawia jak w sentencji".

Na powyższą decyzję Skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę, w której zarzuciła naruszenie przepisów:

- art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735; dalej: K.p.a.), gdyż: "Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie podjął czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy";

- art. 7a K.p.a., poprzez brak rozstrzygnięcia wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony;

- art. 8 K.p.a., gdyż: "Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie zastosował się do tego przepisu poprzez brak wezwania strony postępowania do uzupełnienia dokumentów rozliczeniowych";.

- art. 77 K.p.a., gdyż: "Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie zebrał całościowego materiału dowodowego;

- art. 33zo ustawy o COVlD-19, poprzez "niezwolnienie z obowiązku opłacania składek płatnika uprawnionego do tego".

Na podstawie powyższych zarzutów Skarżąca wniosła o zmianę decyzji, ewentualnie o skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że "dokumenty rozliczeniowe do ZUS są przesyłane zawsze zgodnie z ustawowymi terminami. Powodem naruszenia terminu przesłania deklaracji rozliczeniowych drogą elektroniczną za miesiąc wrzesień 2020 r. był utrudniony kontakt z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Problemy techniczne leżące po stronie ZUS (programu Płatnik) nie powinny rodzić negatywnych skutków dla płatnika składek, który był przekonany o prawidłowości jego postępowania". Ponadto Skarżąca wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą w branży turystycznej, która została szczególnie dotknięta w okresie pandemii.

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; ze zm.; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Stosownie do § 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1773 ze zm.), rozpoznanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy o COVID-19 – przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.

Skarżąca ma miejsce zamieszkania na obszarze właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19. Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

W niniejszej sprawie Przewodniczący I Wydziału WSA w Krakowie, zarządzeniem z dnia 6 maja 2021 r. zawiadomił Skarżącą o zamiarze skierowania sprawy na posiedzenie niejawne w ww. trybie. Kolejno Przewodniczący I Wydziału zarządzeniem wyznaczył w rozpatrywanej sprawie posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów na dzień 10 czerwca 2021 r.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym wynikało z okoliczności, iż przeprowadzenie rozprawy mogłoby stanowić nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a jednocześnie nie ma technicznych możliwości jej przeprowadzenia na odległość z bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Zdaniem Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Przy tym wyjaśnić należy, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji stron, bowiem podnoszone przez nie argumenty, są wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę i inne pisma procesowe. Z tych względów, Sąd rozpoznał na podstawie cytowanego powyżej art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19 sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Przedmiotem skargi, a tym samym kontroli Sądu, jest decyzja ZUS, którą organ odmówił Skarżącej zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za wrzesień 2020 r., ze względu na niezłożenie deklaracji rozliczeniowej za ten miesiąc w terminie i w konsekwencji niespełnienie warunku określonego w art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19, zgodnie z którym przepis warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8, należnych za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. - do dnia 31 października 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

W tym miejscu przypomnieć należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 K.p.a. oraz art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 423) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID-19, mają zastosowanie przepisy K.p.a.

Rozpoznając sprawę zgodnie z powyżej zakreślonymi regułami, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd stwierdził naruszenie art. 107 § 3, art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., a w konsekwencji art. 8 i art. 11 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. integralną częścią każdej decyzji jest jej uzasadnienie faktyczne i prawne. W myśl powyższego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązek wyczerpującego umotywowania decyzji wynika również z obowiązywania w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania (art. 11 K.p.a.). Zasada ta nie jest zrealizowana zarówno wówczas, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia, jak też, gdy nie ustali i nie odniesie się do wszystkich faktów istotnych dla danej sprawy.

Jak trafnie wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt II OSK 110/15 (wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl) motywy decyzji powinny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje również możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną, i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnej decyzji. Podejmowanie decyzji posiada także, obok oczywistych aspektów proceduralnego i materialnego, aspekt intelektualny. Jest to przecież proces myślowy, który powinien być logiczny i spójny, i który powinien zmierzać do uświadomionej konkluzji, opartej o uświadomione motywy działania. Motywy te można poznać na podstawie prawidłowo zredagowanego uzasadnienia. Uzasadnienie decyzji ma stanowić uzewnętrznienie tychże motywów, pokazanie rozumowania organu, a nie tylko wykaz zebranych faktów i norm. Uzasadnienie ma stanowić właśnie odpowiedź na pytanie: "dlaczego?", a nie tylko stwierdzenie "że". Ono ma nie tylko przekonać adresata decyzji o słuszności rozstrzygnięcia, ale właśnie umożliwić pogłębioną kontrolę i ocenę rozumowania.

W przypadku decyzji wydawanej przez organ działający jako organ II instancji naruszenie art. 11 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. zaistnieje także wtedy, gdy organ nie dokona oceny w kontekście okoliczności i argumentów wskazanych w odwołaniu, w tym wypadku we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przyjdzie jeszcze wskazać za NSA (por. wyrok z dnia 6 września 2016 r., sygn. akt II GSK 346/15), że organ odwoławczy, orzekający na niekorzyść strony, zobowiązany jest do sporządzenia uzasadnienia w sposób wyjątkowo staranny, tak aby strona miała pełną wiedzę co do przesłanek zastosowania określonych w rozstrzygnięciu przepisów. Uzasadnienie, które pomija odpowiedź na podstawowe zarzuty oraz nie rozprawia się z zasadniczymi dla wyniku sprawy argumentami strony, jest uzasadnieniem wadliwym, naruszającym zarówno art. 107 § 3 K.p.a., jak też art. 11 tej ustawy. Jak przyjmuje się w doktrynie, uzasadnienie decyzji w przewidzianym w art. 107 § 3 K.p.a. kształcie, stanowi jedną z podstawowych gwarancji procesowych, której zadośćuczynienie przez organ umożliwia przeprowadzenie pełnej kontroli rozstrzygnięcia (zob. Z. Kmieciak, Postępowanie administracyjne w świetle standardów europejskich, Dom Wydawniczy ABC, 1997, str. 187 - 188).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie czyni zadość wymogom wynikającym z przywołanych regulacji, gdyż organ ponownie rozpoznając sprawę nie rozpoznał w sposób właściwy podstawowego i właściwie jedynego zarzutu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Skarżąca we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy sformułowała zarzut wadliwej pracy systemu teleinformatycznego ZUS przeznaczonej do składania deklaracji wskazując, że profesjonalny podmiot zajmujący się jej rozliczeniami z ZUS "podejmował kilka prób przesłania deklaracji" jednak okazało się to bezskuteczne.

Tymczasem organ w niniejszej sprawie ograniczył się tylko do sformułowania jednego ogólnikowego zdania w tym zakresie, które Sąd ponownie przytoczy: "W wyniku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przy ponownym rozpatrywaniu sprawy nie ustalono aby deklaracje zostały wstrzymane lub w inny sposób z winy Zakładu nieuwzględnione". Oceny organu nie potwierdzają również dowody zalegające w aktach sprawy. W aktach sprawy zalegają w tym zakresie dwa dowody. Pierwszy z nich to wydruk korespondencji dokonywanej przy pomocy poczty elektronicznej (karta nr 9 akt administracyjnych) pomiędzy pracownikami komórek organizacyjnych ZUS, z której wynika, że pracownik komórki, który załatwiał sprawę Skarżącej i sporządzał decyzję z dnia 18 listopada 2020 r. - W. Z. (karta nr 3 akt administracyjnych) w dniu 18 listopada 2020 r. skierowała na adres poczty elektronicznej do [...]" pytanie o następującej treści "Bardzo proszę o informację czy dla płatnika M. B. NIP:[...] były wstrzymane dokumenty rozliczeniowe za 09.2020?"

W odpowiedzi z dnia 18 listopada 2020 r., E. Ś. - kierownik referatu ZUS Inspektorat [...] Wydział Ubezpieczeń i Składek wskazała: "CZEMU Pani pyta, proszę podpisać zlecenie zgodne z on=owiązującym w Zakładzie standardem tj imię nazwisko, tjo, wydział, adres i tel kontaktowy".

Kolejna wiadomość to wiadomość z dnia 18 listopada 2020 r. od W. Z. do E. Ś. o treści "W załączeniu przesyłam zlecenie (...)", nota bene którego w aktach brak. W odpowiedzi E. Ś. w tym samym dniu stwierdziła, że "Dokumenty 01.09.2020 za wrzesień 2020 nie przetworzyły się nawet, więc nie mogły być zatrzymane do kontroli".

Drugi z dowodów to "Informacja do odwołania do [...] dla płatnika B. M. NIP: [...] Dot. pisma o ponowne rozpatrzenie sprawy za okres 09.2020r." sporządzona przez W. Z. (karta nr 7 akt administracyjnych). W informacji tej odnośnie kwestii terminowości składania deklaracji rozliczeniowych wskazano "Dodatkowo w dn. 18.11.2020r. zostało wysłane zlecenie do UBS o sprawdzenie czy deklaracja za wrzesień 2020r. nie została wstrzymana do wyjaśnienia bądź wprowadzenia. Wydział UBS udzielił odpowiedzi, że dokumenty nie były wstrzymane".

Zdaniem Sądu ww. ocena organu sformułowana na podstawie tych dowodów jest przedwczesna.

Przede wszystkim brak jest dowodów potwierdzających stanowisko organu w kwestii prawidłowości działania systemu teleinformatycznego ZUS w zakresie aplikacji do składania deklaracji rozliczeniowych w okresie do 31 października 2020 r., kiedy to Skarżąca była zobowiązana do złożenia dokumentów rozliczeniowych za wrzesień 2020 r., a to oznacza, że kluczowy zarzut wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy nie został przez organ prawidłowo rozpoznany. Tym samym organ naruszył w sposób oczywisty przepis art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. W myśl pierwszego z tych przepisów w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Natomiast zgodnie z drugim przepisem organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Sąd wskazuje, że skutki nieprawidłowego działania systemów teleinformatycznych służących do komunikacji płatników nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów płatników. Skoro aplikacja do składania deklaracji ma służyć zobowiązanym z tytułu składek, a zarazem usprawniać proces ich składania, to skorzystanie z niej nie może być "pułapką" dla płatników. Zatem ryzyko nieprawidłowego działania systemu teleinformatycznego obciąża ZUS jako administratora aplikacji, a nie płatników. Dlatego każdy przypadek nieprawidłowego działania aplikacji służącej do składania deklaracji zgłaszany przez płatnika powinien być wszechstronnie wyjaśniony przez organy ZUS i udowodnienie tej okoliczności nie może być przerzucane na składającego deklarację płatnika. To ZUS, jako administrator systemu teleinformatycznego, jest odpowiedzialny za prawidłowe jego działanie i to organ, a nie płatnik, dysponuje wiedzą, czy aplikacja w danym dniu działa prawidłowo, czy też nie (podkreślenie Sądu).

W związku z powyższym Sąd uznał za nieuprawnione stanowisko organu, że to strona ma udokumentować występowanie problemów z aplikacją do składania rozliczeń ("Tylko w wyjątkowych okolicznościach możliwe jest przywrócenie uprawnienia. Dotyczy to głównie niedotrzymania terminu w wyniku zdarzeń losowych (tu problemów z aplikacją – przypisek Sądu), na które strona nie miała wpływu. Ciężar uprawdopodobnienia tych okoliczności spoczywa na podmiocie wywodzącym skutek prawny. Natomiast w analizowanym przypadku nie wykazano, aby w jakikolwiek sposób doszło do wspominanych wyjątkowych zdarzeń gdyż płatnik nie zachował terminu w wyniku niedopilnowania złożenia deklaracji - str. 7 decyzji"). W sytuacji, gdy płatnik, tak jak w niniejszej sprawie, nie ma możliwości udowodnienia swoich twierdzeń, gdyż co jest oczywiste, nie ma dostępu do systemu teleinformatycznego ZUS z pozycji administratora systemu, organ ma obowiązek wykazać w tej materii inicjatywę dowodową i zweryfikować twierdzenia płatnika, choćby tylko np. przez sprawdzenie czy płatnik w określonych dniach logował się do systemu, jakie czynności po zalogowaniu wykonywał, czy zgłaszał nieprawidłowe działanie systemu pisemnie czy za pośrednictwem infolinii.

Tymczasem w niniejszej sprawie te twierdzenia nie zostały zweryfikowane w żaden sposób, pomimo że Skarżąca wskazywała, iż podejmowała kilka prób przesłania deklaracji i udało się przesłać deklarację dopiero po uzyskaniu pomocy technicznej z infolinii ZUS. W ocenie Sądu podjęte przez organ działania weryfikacyjne nie potwierdziły nawet w sposób jednoznaczny, że deklaracja nie została złożona do końca października 2020 r. Stwierdzenie, w wiadomości email z dnia 18 listopada 2020 r. przez kierownika referatu, że dokumenty "za wrzesień 2020 nie przetworzyły się nawet, więc nie mogły być zatrzymane do kontroli", nie oznacza zdaniem Sądu, że jakiejś wersji deklaracji (choćby nieprawidłowej, złożonej z usterkami), nie ma w systemie, skoro Skarżąca, jak twierdzi podejmowała próby jej złożenia.

Na marginesie Sąd wskazuje, że nie ma najmniejszych przeciwwskazań, zwłaszcza w czasie epidemii, aby za dowód uznać korespondencję wewnętrzną organu administracji prowadzoną przy pomocy poczty elektronicznej. Jednak w sytuacji, gdy dana komórka organizacyjna ZUS, działająca jako organ prowadzący postępowanie administracyjne, w którym dokonuje ustaleń faktycznych w kwestiach istotnych dla sprawy, powinien zwracać się o udzielenie informacji do statutowych komórek organizacyjnych określonych w statucie ZUS (obecnie rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki z dnia 4 marca 2021 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. z 2021 r. poz. 431) i regulaminie organizacyjnym ZUS (obecnie załącznik do zarządzenia Nr 92 Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 grudnia 2010 r. tekst ujednolicony z dna 1 czerwca 2021 r. https://bip.zus.pl/o-zus/regulamin-organizacyjny-zakladu), a nie poszczególnych pracowników komórek organizacyjnych). Zachowanie takiej formy korespondencji gwarantuje, że będzie to oficjalne, zweryfikowane stanowisko danej komórki organizacyjnej ZUS, a nie pracownika tej komórki organizacyjnej i że odpowiedzi udzieli osoba mająca uprawnienie do udzielenia takiej odpowiedzi zgodnie z regulaminem organizacyjnym ZUS.

Nierozpoznanie przez organ tego kluczowego zarzutu uniemożliwia Sądowi kontrolę legalności zaskarżonej decyzji w zakresie naruszenia art. art. 33zo ustawy o COVlD-19. Sąd nie może bowiem zastąpić organu zarówno w ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Tylko prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy może być podstawą prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego, a w konsekwencji, rozpoznania sprawy i orzeczenia o prawach i obowiązkach stron. Stwierdzonego uchybienia nie można skutecznie konwalidować na etapie postępowania sądowego, gdyż wówczas Sąd dokonałby merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, a nie kontroli legalności zaskarżonej decyzji. W tym miejscu jeszcze raz należy podkreślić jak doniosłą rolę spełnia uzasadnienie decyzji, realizujące dwie naczelne zasady postępowania administracyjnego zawarte w art. 8 i art. 11 K.p.a. i mające na celu objaśnienie stronie, jaki był tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego w sprawie, a także powody, dla których nie uwzględniono jej racji, i dla których zapadło rozstrzygnięcie o określonej treści. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje również możliwość pełnej merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, co w rozpoznawanej sprawie nie może mieć miejsca, gdyż w konsekwencji wad, jakimi obarczona jest decyzja organu, ocena w zakresie zarzutów wniosku zostałaby w istocie przerzucona na Sąd. To Sąd administracyjny de facto musiałby merytorycznie rozpoznać sprawę, a nie jest do tego uprawniony.

Podsumowując Sąd wskazuje, że organ nie przeprowadził prawidłowego, ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w jej granicach, co uzasadnia naruszenie wskazywanych w skardze przepisów art. art. 7, art. 77 § 1 i art. 8 K.p.a. Stwierdzone naruszenia przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Za niezasadny Sąd uznał natomiast zarzut naruszenia przepisu art. 7a K.p.a. Przepis ten odnosi się do wątpliwości co do normy prawnej. W rozpatrywanej sprawie takie wątpliwości nie zaistniały. Brak jest również podstawy na obecnym etapie postępowania do zastosowania przepisu art. 81a K.p.a., który dotyczy niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego i rozstrzygania ich na korzyść strony, gdyż stan faktyczny w sprawie nie został w sprawie prawidłowo ustalony.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu i sprowadzają się do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w jej granicach przez PZUS, zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, oraz przedstawienia motywów rozstrzygnięcia w uzasadnieniu decyzji, odpowiadającym wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. i realizującym zasadę wynikającą z art. 11 K.p.a. W szczególności organ zachowując urzędową formę procesową, wystąpi do komórki organizacyjnej ZUS, mającej zgodnie ze Statutem i Regulaminem organizacyjnym ZUS za zadanie monitorowanie funkcjonowania systemu teleinformatycznego ZUS w zakresie aplikacji do składania deklaracji, o udzielenie informacji, czy w październiku 2020 odnotowano nieprawidłowości w funkcjonowaniu aplikacji, mające wpływ na możliwość składania deklaracji przez płatników i czy w istocie Skarżąca podejmowała próby logowania się do aplikacji, tak jak wskazuje we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Zebrany materiał dowodowy organ odwoławczy podda ocenie zgodnie z przepisem art. 80 K.p.a.

Sąd odstąpił od orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że Skarżąca, po pierwsze była zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, po drugie w sprawie występowała osobiście bez profesjonalnego pełnomocnika.