Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 105/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2021-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 808
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 marca 2021 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej wraz z karą administracyjną oddala skargę


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.

W okresie od [...] września 2005 r. do [...] września 2008 r., Burmistrz S., na podstawie ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, wypłacał zaliczki alimentacyjne osobom uprawnionym J. K. i M. K. zgodnie z decyzjami: nr [...] z [...] października 2006 r.; nr [...] z [...] października 2007 r.

W dniu [...] września 2019 r. J. K. zwrócił się do Burmistrza S. o wydanie decyzji umarzającej należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej w kwocie 9.643,62 zł wraz z karą administracyjną. Organ wniosek ten przekazał zgodnie z właściwością do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z uwagi na treść art. 30 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz w związku z ustaleniem, że wnioskodawca zamieszkuje w B.

Decyzją z [...] grudnia 2019 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w B. odmówił umorzenia w całości kwoty należności dłużnika alimentacyjnego. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez SKO w B. decyzja z [...] stycznia 2020 r. Decyzje organów obydwu instancji zostały uchylone wyrokiem WSA w Białymstoku z 9 czerwca 2020 r. wydanym w sprawie II SA/Bk 158/20.

Rozpoznając sprawę ponownie Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w B. przekazał Burmistrzowi S. wniosek J. K. z [...] września 2019 r. do załatwienia sprawy w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działający z upoważnienia Burmistrza S., decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...], odmówił J. K. umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej wraz z karą administracyjną, wypłaconej osobom uprawnionym J. K. i M. K. w wysokości 9 643,62 zł.

J. K. wniósł odwołanie od tej decyzji i zarzucił, że nie był stroną postępowania w sprawie przyznania zaliczki alimentacyjnej, organ od 2008 r. nie doręczył mu upomnienia o zaliczce alimentacyjnej, tytuł egzekucyjny został pozbawiony wykonalności na skutek powództwa opozycyjnego, decyzja odmowna nie została poprzedzona zawiadomieniem o wszczęciu postępowania w sprawie o umorzenie, nie określono strat celem np. rozstrzygnięcia o nienależnie pobranej zaliczce alimentacyjnej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., działając na podstawie art. 2 pkt 10, art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2020 r., poz. 808 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa), decyzją z [...] stycznia 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wywiódł, że w oświadczeniu z [...] października 2020 r. odwołujący wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszka sam. Jest osobą "wolną" po wyroku Sądu Okręgowego w B. z [...] kwietnia 2003 r. Nie pracuje zawodowo ani dorywczo. Posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Utrzymuje się ze świadczeń pomocy społecznej MOPR w B. Posiada orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, zgodnie z którym zaliczono go do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim na stałe. Jest osobą, u której stwierdzono zespół uzależnienia od alkoholu. Odbył pełną terapię odwykową i zachowuje abstynencje. Na jego stan majątkowy składają się: 1) lokal mieszkalny 51,70 m2 odrębna własność akt notarialny [...] grudnia 2008 r.; 2) działki [...] i [...] przynależne do lokalu mieszkalnego o pow. 51,70 m2; 3) walizkowa maszyna do pisania o wartości 100 zł; 4) telewizor o wartości 200 zł, 5) odtwarzacz CD o wartości 100 zł; 6) odkurzacz o wartości 30 zł. Odwołujący nie załączył żadnych dokumentów potwierdzających sytuację zdrowotną i dochodową, w tym wysokości dochodu z tytułu świadczeń z pomocy społecznej.

Kolegium stwierdziło, że w sprawie niniejszej na dezaprobatę zasługuje bierność odwołującego w wykazaniu, że zaistniały przesłanki do umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego. Na wezwanie organu pierwszej instancji z [...] października 2020 r. odwołujący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających wysokość aktualnie ponoszonych opłat stałych (np. czynsz, prąd, gaz, telefon), czy wskazujących na inne zobowiązania pieniężne. Kolegium zgodziło się z organem pierwszej instancji, że sam fakt okresowego pozostawania bez pracy nie zwalnia go z ponoszenia konsekwencji wynikających z obowiązku alimentacyjnego. Podniesiono, że odwołujący jest osobą zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, co oznacza, że wykazuje gotowość do podjęcia zatrudnienia. Okoliczność legitymowania się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, w pewnym stopniu może utrudniać znalezienie pracy określonego rodzaju, to jednak nie eliminuje jego możliwości zarobkowych w ogóle i w całości, tym bardziej że istnieją zakłady pracy chronionej w których osoby niepełnosprawne mogą znaleźć zatrudnienie. Być może również odwołujący otrzyma świadczenie emerytalne, o które jak sam pisze będzie wnioskował. Kolegium oceniło, że istnieją perspektywy poprawy sytuacji majątkowej odwołującego. Nawet, jeśli w tym momencie jego sytuacja majątkowa jest trudna, to nie można stwierdzić, by nie mogła ulec poprawie w przyszłości, tymczasem umorzenie długu alimentacyjnego ma charakter stały. Wnioskodawca nie podał okoliczności, które wskazywałyby, że bezpowrotnie, z uwagi na stan zdrowia, utracił zdolność zarobkowania. Zmniejszona zdolność do pracy nie wyklucza możliwości podjęcia pracy w zawodach nie wymagających pełnego stanu zdrowia i szczególnych kwalifikacji. Skarżący utrzymuje się ze środków z pomocy społecznej, które nie podlegają egzekucji. Umorzenie długu alimentacyjnego w obecnej sytuacji nie wpłynie w żaden sposób na sytuację majątkową odwołującego, ma on bowiem zabezpieczone środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, ale jednocześnie spowoduje nieuzasadnione obciążenie Skarbu Państwa wydatkami na utrzymanie jego dzieci, które to wydatki powinien ponieść on sam.

Kolegium stwierdziło, że powoływanie się na stan zdrowia nie może być uznane za szczególną okoliczność, gdyż nie zachodzą obiektywne przesłanki do uznania, że nie istnieje szansa na poprawę sytuacji życiowej i dochodowej odwołującego. Przy tym odwołujący, na wezwanie organu, nie wykazał w żaden sposób, by jego sytuacja zdrowotna była na tyle ciężka, by uniemożliwiała w żaden sposób podjęcia zatrudnienia.

W zakresie sytuacji rodzinnej odwołującego, podniesiono że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, nie ma żadnych osób na utrzymaniu. Ponosi wydatki związane z zaspokajaniem potrzeb życiowych (mieszkanie, leczenie, media, żywność, odzież), ale nie można uznać by sama ta okoliczność uzasadniała umorzenie długu alimentacyjnego. W innym bowiem przypadku zawsze w interesie dłużników byłoby zachowania biernej postawy na rynku pracy, by nie osiągać dochodów (ew. osiągać dochody tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych), organ zaś zawsze umarzać powinien zadłużenie w sytuacji niskich dochodów dłużnika. Tymczasem uprzednio to samorządowy organ pomocy społecznej ponosił wydatki na utrzymanie dzieci odwołującego, teraz zaś jednym z wydatków, które odwołujący musi ponieść (i zabezpieczyć na ten cel środki finansowe w budżecie gospodarstwa domowego) jest spłata długu alimentacyjnego. Podkreślono, że odwołujący zobowiązany był do uiszczania alimentów na rzecz uprawnionych. Ponieważ jednak z obowiązku tego się nie wywiązywał samorządowy organ pomocy społecznej wypłacał przedmiotowe świadczenia w jego zastępstwie. Na gruncie ustawy obowiązuje zasada regresu, polegającego na zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego świadczenia, jakim skredytowano wierzytelność alimentacyjną.

Kolegium podniosło, że zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci z barków rodziców tychże dzieci na barki podatników. Obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców. Wynika to z faktu, że alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy też edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą, podlegającą ochronie ze strony państwa. Nie jest zatem uzasadnionym, aby pochopnie przerzucać obowiązek alimentacyjny na ogół podatników, tym bardziej, że celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu dzieciom. Nie jest to pomoc bezzwrotna, a ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych, dlatego uzasadnionym jest, że organ będzie oczekiwał uregulowania wypłaconych uprawnionym zaliczek od zobowiązanego z tytułu alimentów.

W ocenie Kolegium aktualnie utrzymywanie stanu zadłużenia leży w interesie społecznym, gdyż za przedwczesne byłoby przenoszenie konsekwencji powstania zaległości na budżet państwa, obarczając w ten sposób spłatą osobistego długu wszystkich obywateli, co nie byłoby zgodne z interesem społecznym. Umorzenie należności ma charakter stały i nieodwracalny. Natomiast sytuacja zawodowa i materialna strony pozwala na spłatę istniejących zobowiązań.

Odnosząc się do zarzutów odwołania stwierdzono ich bezzasadność. Podniesiono, że odwołujący w błędny sposób interpretuje przytoczone w odwołaniu fragmenty pism i rozstrzygnięć. Powołany wyrok Sądu Rejonowego z [...] marca 2010 r. oprócz pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego zasądza na rzecz J. K. i M. K. alimenty w wysokości 250 zł miesięcznie. Wysokość zadłużenia z tytułu zaległej zaliczki alimentacyjnej wynika z pisma Komornika Sądowego z [...] maja 2020 r. oraz z [...] lutego 2020 r. W piśmie z [...] stycznia 2019 r. Wojewoda P. wskazał na wysokość zaległości wobec Burmistrza S. z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej i wskazał na organ właściwy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego i złożenie wniosku do komornika sądowego o wszczęcie i prowadzenia egzekucji z nieruchomości. W decyzji SKO w B. z [...] kwietnia 2011 r. wyjaśniono, z jakich przyczyn odwołującemu nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie przyznania zaliczki alimentacyjnej - co pozostaje bez związku z przedmiotowym postepowaniem. Ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej osobom uprawnionym J. K. i M. K. wynika z decyzji: nr [...] z [...] listopada 2005 r.; decyzji nr [...] z [...] października 2006 r. oraz decyzji nr [...] z [...] października 2007 r. Skro organ nie wydał decyzji w sprawie umorzenia postępowania to nie było podstaw, by uznać, że umorzenie takie odbyło się z "z mocy prawa". Przedmiotowe postępowanie nie dotyczy kwestii skuteczności i poprawności przeprowadzonej egzekucji, a tego - czy istnieją podstawy do umorzenia zadłużenia na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy.

Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wniósł J. K. i zarzucił rażące naruszenie art. 30 ust. 2 i 3 ustawy oraz art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 K.p.a. Wskazując na te naruszenia skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji organów obydwu instancji jako wydanych bez podstawy prawnej ewentualnie o uchylenie decyzji organu odwoławczego i wydanie decyzji merytorycznej.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty nie podważają legalności zaskarżonej decyzji.

Decyzje kontrolowane w sprawie niniejszej zostały wydane na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy po wyroku WSA w Białymstoku z 9 czerwca 2020 r. w sprawie II SA/Bk 158/20. Wyrokiem tym uchylono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta B. z [...] grudnia 2019 r. nr [...].

W wyroku tym przesądzono po pierwsze, że do spraw dotyczących umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r. nr 86, poz. 732 ze zm.) zastosowanie znajdują aktualnie obowiązujące przepisy, to jest ustawa z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 808 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa). Po wtóre sąd stwierdził, że art. 30 ust. 2 ustawy, ma zastosowania do zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie przepisów ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (organy dokonały analizy wniosku skarżącego pod kątem przesłanek wskazanych w art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wychodząc z błędnego przekonania, że art. 30 ust. 2 ustawy nie ma zastosowania w sprawie). W ponownie prowadzonym postępowaniu nakazano organowi pierwszej instancji przeprowadzić analizę wniosku skarżącego pod kątem ustalenia w oparciu o jaką podstawę został złożony. Następnie w zależności od wyników tej analizy nakazano podjąć czynności zmierzające do ustalenia organu właściwego do rozpatrzenia wniosku skarżącego z 24 września 2019 r. Sąd wywiódł, że co do zasady wniosek oparty na art. 30 ust. 1 ustawy rozpatruje inny organ niż wniosek złożony na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. W pierwszym przypadku - organ właściwy dłużnika, w drugim zaś - organ właściwy wierzyciela. Przy czym nie można wykluczyć, że dłużnik alimentacyjny i wierzyciel posiadają wspólny organ upoważniony do rozpatrzenia wniosku w oparciu o art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organy rozpoznając sprawę ponownie wyrokiem tym na mocy art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływana jako P.p.s.a.) były związane.

Stąd też ponownie rozpoznając sprawę Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w B. w dniu [...] września 2020 r. (data wpływu do organu właściwego) przekazał Burmistrzowi S. wniosek J. K. z [...] września 2019 r., celem rozpoznania go w trybie art. 30 ust. 2 ustawy.

Podstawą prawną wydania zaskarżonej decyzji był art. 30 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, zapada w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę sformułowanie "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza przy tym dowolności. Wręcz przeciwnie, działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 K.p.a., uzupełnionej regulacją art. 77 § 1 K.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ powinien wykazać, że nie ma podstaw do pozytywnego załatwienia podania strony, przy uwzględnieniu przesłanek stawianych przez ustawodawcę.

W rozpoznawanej sprawie takimi przesłankami są sytuacje dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego, co wynika wprost z treści art. 30 ust. 2 ustawy. Uwzględnienie sytuacji dochodowej i rodzinnej musi polegać na ustaleniu, czy i jakie dochody posiada dłużnik alimentacyjny, jakie ma możliwości uzyskiwania dochodów, jakie wydatki ma konieczne do poniesienia, jaka jest jego sytuacja rodzinna, czy prowadzi gospodarstwo domowe sam, czy z innymi członkami rodziny, czy i jaki ma to wpływ na budżet dłużnika. Ustalenie tych okoliczności i poddanie ich analizie pozwala na załatwienie sprawy co do jej istoty - umorzenie, bądź odmowę umorzenia (vide: m.in. wyrok NSA z 21 czerwca 2016 r., I OSK 2311/14, pub. CBOSA).

Sądowa kontrola uznania administracyjnego ograniczona jest wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona jedynie w wypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (vide: wyrok WSA w Warszawie z 27 czerwca 2007 r., II SA/Wa 694/07, pub. CBOSA).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy sąd nie stwierdził tego rodzaju uchybień. Organy bowiem poddały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pełnej i prawidłowej ocenie, nie naruszając granic uznania administracyjnego. W tym miejscu podkreślić należy, że umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone są "w zastępstwie" osoby zobowiązanej, która ze względu na aktualnie trudną sytuację życiową nie jest w stanie podołać ciążącemu na niej obowiązkowi alimentacyjnemu. Już w preambule do ustawy zaznaczono, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym członków ich rodziny, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji.

Pomoc państwa w opisanym zakresie zmierza więc przede wszystkim do ochrony dóbr osób uprawnionych do alimentacji tak aby, poprzez brak środków z tytułu alimentów, nie pozostały pozbawione podstawowego zabezpieczenia materialnego. Pomoc ta nie jest zaś nakierowana na zwolnienie osoby zobowiązanej z obowiązku alimentacyjnego wobec osób uprawnionych, który to obowiązek wynika z przepisów prawa. Zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, które wynikają z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach (vide: wyrok NSA z 9 lutego 2016 r., I OSK 1549/14, pub. CBOSA).

Z istoty omawianego unormowania wynika ponadto, że podmiotem aktywnym w ramach postępowania dowodowego prowadzonego w trakcie tego postępowania administracyjnego jest strona występująca z żądaniem kierowanym do organu administracji, ponieważ to wnioskodawca obowiązany jest wykazać występowanie sytuacji wyczerpujących przesłanki umorzenia ciążących na nim należności. Dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest przy tym nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (vide: wyrok NSA z 22 czerwca 2016 r., I OSK 2429/14, pub. CBOSA).

W ocenie sądu organy prawidłowo przyjęły na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że skarżący nie wykazał istnienia takich okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem, choćby częściowym, ciążącego na nim zobowiązania. W kontekście przesłanek zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy, nie ma przy tym znaczenia, z jakich powodów strona nie wywiązywała się z zobowiązań względem swoich dzieci. Umorzenie należności na podstawie ww. unormowania powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Ustawodawca nie przewidział możliwości umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy w oparciu o inne kryteria niż wymienione w tym przepisie. Przyjęcie innych kryteriów stanowiłoby w sposób oczywisty naruszenie zasady praworządności wyrażonej w art. 6 K.p.a. Znaczenie rozstrzygające mają zatem aktualne dochody dłużnika, jego możliwości uzyskiwania dochodów, wydatki konieczne do poniesienia, to czy prowadzi gospodarstwo domowe samotnie czy z innymi członkami rodziny.

Z treści art. 30 ust. 2 wynika, że dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. A to oznacza, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Nawet bardzo trudna sytuacja materialna czy zdrowotna nie uzasadnia sama z siebie umorzenia należności. Zawsze bowiem podstawą do przejęcia (czasowego) przez Państwo obowiązku alimentacyjnego rodzica jest bezskuteczność egzekucji należnych alimentów, spowodowana z reguły bardzo trudną sytuacją materialną, rodzinną zobowiązanego. Dotyczy to zatem ex definitione osób w bardzo trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej. Dla zwolnienia się z tego obowiązku dłużnik winien wskazać na okoliczności szczególne, wykraczające poza przyczyny przejęcia obowiązku alimentacyjnego przez Państwo (vide: wyrok NSA z 21 listopada 2017 r., I OSK 1100/17, wyrok WSA w Łodzi z 13 czerwca 2017 r., II SA/Łd 1030/16, pub. CBOSA).

W sprawie niniejszej skarżący, pomimo tego, że jako wnioskodawca powinien wykazać występowanie sytuacji wyczerpujących przesłanki umorzenia ciążących na nim należności, to w postępowaniu tym wykazał się biernością. Słusznie stwierdziło Kolegium, że taka postawa zasługuje na dezaprobatę. Na wezwanie organu pierwszej instancji z [...] października 2020 r. skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających jego sytuację dochodową. Organy bazowały na danych zawartych w oświadczeniu skarżącego z [...] października 2020 r. Nie dysponowały żadną dokumentacją potwierdzającą sytuację zdrowotną i dochodową skarżącego, w tym wysokość dochodu z tytułu świadczeń z pomocy społecznej. W ocenie sądu organy trafnie stwierdziły, że brak jest podstaw do uznania sytuacji skarżącego za wyjątkową, a w konsekwencji aby zasadne było umorzenie zobowiązania we wnioskowanym zakresie. Skarżący należy bowiem do grona typowych dłużników alimentacyjnych. W szczególności słusznie oceniono, że o ile aktualna sytuacja skarżącego jest trudna, gdyż okresowo pozostaje on bez pracy a orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności może utrudniać jej znalezienie, to z okoliczności sprawy wynika, że sytuacja ta może ulec poprawie. Skarżący jest osobą zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w B., jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, co oznacza, że wykazuje gotowość do podjęcia zatrudnienia. Niepełnosprawność nie wyklucza go z rynku pracy, gdyż jak słusznie wskazuje organ odwoławczy, istnieją zakłady pracy chronionej w których osoby niepełnosprawne mogą znaleźć zatrudnienie. Nadto skarżący w przyszłości będzie także beneficjentem świadczenia emerytalnego, o które ma wnioskować. Jeżeli chodzi o sytuację rodzinną skarżącego to prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, nie ma żadnych osób na utrzymaniu. Ponosi wydatki związane z zaspokajaniem własnych potrzeb życiowych.

W świetle powyższych okoliczności, zdaniem sądu, trudno znaleźć obiektywne, wyjątkowe przesłanki wyłączające skarżącego z możliwości spłaty zadłużenia. Skarżący nie wykazał, że z uwagi na stan zdrowia utracił bezpowrotnie możliwość zarobkowania. Zmniejszona zdolność, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, nie wyklucza podjęcia zatrudnienia w zawodach i miejscach pracy nie wymagających pełnej sprawności.

Reasumując należy stwierdzić, że wbrew zarzutom skargi, organy nie dopuściły się naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy, ani też przepisów o postępowaniu tj. art. 77 § 1, 80 i 107 § 1 K.p.a. W szczególności nie dopuściły się naruszenia granic uznania administracyjnego. To sam skarżący nie wykazał, że jest niezdolny do pracy i tym samym zarobkowania mogącego umożliwić zarówno utrzymanie siebie, jak i spłatę wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przy ewentualnym zastosowaniu innych ulg przewidzianych w art. 30 ust. 2 ustawy. W razie trudności ze spłatą zadłużenia nie jest wykluczone wnioskowanie w pierwszej kolejności o odroczenie terminu spłaty należności bądź rozłożenie jej na raty. W razie zaś zmiany okoliczności skarżący może ponowić wniosek o umorzenie zobowiązań.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 P.p.s.a., należało skargę jako bezzasadną oddalić. Końcowo wyjaśnić należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II WSA w Białymstoku z 11 marca 2021 r. wydanego w oparciu o art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), w związku z zarządzeniem Prezesa NSA z 16 października 2020 r.