Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1291/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Umorzono postępowanie sądowe

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie WSA Małgorzata Brachel –Ziaja (spr) WSA Mariusz Kotulski Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu w dniu 19 października 2009 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. F. na decyzję Wojewody [...] z dnia 12 sierpnia 2005r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości postanawia umorzyć postępowanie sądowe .


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12.08.2005 r., znak [...], Wojewoda [...] na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2004r. nr 261 poz. 2603 - z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - po rozpatrzeniu odwołania Z. F., od decyzji Prezydenta Miasta K., miasta na prawach powiatu, z dnia [...] maja 2005 r., znak: [...] w części orzekającej o odmowie zwrotu części działki nr "1" obr. [...] jedn. ewid. K. m. K. (w granicach wy-wywłaszczonej części parceli l. kat. "2" gm. kat. K.) na rzecz spadkobierców poprzednich właścicieli, uchylił zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K., z dnia [...] maja 2005r. znak: [...], i orzekł o odmowie zwrotu części działki nr "1" obr. [...] jedn. ewid. K. m. K. ( w granicach wywłaszczonej części parceli l. kat.[...] gm. kat. K.) na rzecz Z. F..

W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda [...] podał; że przejęcie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło na podstawie orzeczenia o wywłaszczeniu wydanego przez Prezydium Rady Narodowej w dniu 24 lutego 1955r. [...], zgodnie z dekretem z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w czasie wojny 1939-1945 (Dz. U z 1948r. nr 20 poz. 138) - na rzecz Polskich Kolei Państwowych. Wymienioną decyzją oraz postanowieniem prostującym wydanym przez Urząd Dzielnicowy K. z dnia 28 maja 1977r. nr [...] wywłaszczona została część parceli l. kat. "3" o pow. 1873m2, która stanowiła własność K. R. oraz część parceli l. kat. "4" o pow. 177m2, która stanowiła własność A. z T. vel T. R..

Pismem z dnia 6. 04. 1992 r. Z. F. wystąpiło do b. Urzędu Rejonowego w K. o zwrot wywłaszczonych parcel katastralnych l.kat. "3" oraz l. kat. "5" b. gm. kat. K.. Na podstawie przedłożonych przez wnioskodawczynię postanowień o nabyciu praw do spadku ustalono, że: po zmarłej A. z T. vel T. R. na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego dla m. K. z dnia [...] listopada 1958r. sygn. akt. II Ns [...] dziedziczą: córka B. G., wnukowie J. D., A. D., E. D. oraz wnuczka Z. R., zaś po zmarłym K. R. na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego dla m. K. z dnia [...] marca 1961 r. sygn. akt. II Ns [...] dziedziczy córka Z. R..

Na podstawie dokumentacji geodezyjnej, w szczególności w oparciu plan sytuacyjny gruntów przeznaczonych do wywłaszczenia pasa kolejowego na terenie miasta K. wpisany do ewidencji w dniu [...] marca 1965r. nr [...] ustalono, że parcela l. kat. "3" b. gm. kat. K. została podzielona na parcele: l. kat. "6" i l. kat. "2". W oparciu o orzeczenie o wywłaszczeniu z dnia 24 lutego 1955r. [...] i postanowienie o sprostowaniu powyższego orzeczenia z dnia 28 maja 1977r. nr [...] organ l instancji uznał, że wywłaszczono parcelę l. kat. "2" o pow. 1873m2. Następnie, na podstawie wykazu zmian gruntowych dla m. in. parceli l. kat. "2", sporządzonego przez Okręgowe Przedsiębiorstwo Geodezyjne w K. w 1991 r., nr ks. rób. [...], ustalono, iż przedmiotowa parcela weszła w skład działki nr "7" o pow. 227699m2 obr. [...] jedn. ewid. K.. Działka nr "7" obr. [...] planem podziału z dnia 27 sierpnia 1999r. nr [...] podzieliła się na działki nr "8" i nr "9", a następnie planem podziału nr [...] z dnia 12 kwietnia 2000r. działka nr "9" podzieliła się na działki nr "1", nr "10", nr "11", nr "12", nr "13". Z porównania mapy katastralnej z aktualnej mapy ewidencyjnej wynika, że wywłaszczona parcela l. kat. "2" weszła w skład działki nr "1" obr. [...] jedn. ewid. K.. Ustalono również, że zawnioskowana do zwrotu parcela l. kat. "5" utworzyła działkę nr "14" obr. [...] (mały) K.. W oparciu o operat ewidencji gruntów [...] stwierdzono, że działka nr "14" obr. [...] (mały) K. weszła w skład działki nr "15" obr. [...] jedn. ewid. K.. W oparciu o orzeczenie o wywłaszczeniu z dnia 24 lutego 1955r. [...] i postanowienie o sprostowaniu powyższego orzeczenia z dnia 28 maja 1977r. nr [...] stwierdzono, że wywłaszczeniem objęta została część parceli l. kat "4" o pow. 177m. Ponadto z powołanych dokumentów wynika, że w dniu przejęcia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa właścicielką była A. z T. vel T. R..

Działki nr "15" i nr "1" obr. [...] jedn. ewid. K. nie zostały ujawnione w księgach wieczystych. Organ l instancji przyjął, iż wchodzące w skład w/w działek parcele l. kat."5" i l. kat. "2" zostały wywłaszczone prawomocnym orzeczeniem z dnia 24 lutego 1955 r., znak; [...], a zatem stanowią własność Skarbu Państwa.

Prezydent Miasta K., rozpatrując sprawę, oparł się na treści przepisu art. 216 ust. i ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Zawarte w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami akty normatywne na podstawie, których przejęto na rzecz Skarbu Państwa własność w określonym czasie stanowią katalog zamknięty. W przedmiotowej sprawie wywłaszczenie parcel l. kat. "2" i l. kat. "5" b. gm. kat. K. nastąpiło w trybie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, który nie został wymieniony w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przejęcie, zatem nieruchomości w tym trybie było wywłaszczeniem, którym dokonano celem regulacji prawnej istniejącego stanu na gruncie, a nie w celu realizacji inwestycji. Nie jest zatem możliwe rozpatrzenie wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej na podstawie w/w dekretu w oparciu o przepisy aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, której art. 136 ust. 3 mówi, że poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercom przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli stosownie do art. 137 tej ustawy stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia.

W związku z powyższym, organ l instancji stwierdził, że nie byłoby możliwe ustalenie zbędności nieruchomości, na której inwestycja została już wykonana, a przejęcie jej w trybie dekretu nastąpiło w celu regulacji stanu prawnego. Wobec powyższego Prezydent Miasta K. uznał, że nie ma podstaw prawnych do pozytywnego rozpoznania wniosku o zwrot parcel l. kat. "3" i l. kat. "5" złożonego przez wnioskodawczynię Z. F.. Dodatkową negatywną przesłanką zwrotu parceli l. kat. "5" jest brak wniosku pochodzącego od wszystkich osób uprawnionych.

Jak wynika z akt sprawy pismem z dnia 26 listopada 1999r. organ prowadzący postępowanie wystąpił do wnioskodawczyni o uzupełnienie wniosku poprzez pisemne dołączenie się do sprawy wszystkich spadkobierców zmarłej właścicielki. Pismem z dnia 16 czerwca 2004r. ponownie wezwano do uzupełnienia wniosku przez złożenie oświadczeń o przyłączeniu się do wniosku o zwrot ustalonych sądownie spadkobierców po zmarłej A. z T. vel T. R.. Jednocześnie zakreślono termin do uzupełnienie wniosku do dnia 7 lipca 2004r. informując, iż w razie nie uzupełnienia wniosku w wyznaczonym terminie zostanie wydana decyzja merytoryczna w oparciu o posiadany materiał dowodowy. Wniosek nie został uzupełniony przez wnioskodawczynię w podanym terminie jak również do chwili obecnej.

Art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami formułuje generalną zasadę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Artykuł ten w sposób precyzyjny określa krąg podmiotów, które mogą żądać zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, a więc mają czynną legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym w sprawie, w której przedmiotem jest zwrot nieruchomości, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca. W przypadku wielości uprawnionych do żądania zwrotu nieruchomości podmiotów wniosek musi pochodzić od wszystkich. Braku takiego wniosku od któregokolwiek z uprawnionych stanowi przesłankę do odmowy zwrotu nieruchomości.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Z. F. w części dotyczącej odmowy zwrotu części działki nr "1" obr [...] jedn. ewid. K. m. K. w granicach wywłaszczonej cz. parceli kat. "2" b. gm kat. K., zarzucając nie wyjaśnienie czy przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana na cele w zw. z którymi odjęto własność poprzedniemu właścicielowi tj. czy została wykorzystana na budowę, rozbudowę lub przebudowę przedsiębiorstwa PKP będącego w dacie wywłaszczenia przedsiębiorstwem zaliczanym do podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, a w konsekwencji rażące naruszenie art. 1 ust. 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, w związku z art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 pkt. 1 poprzez błędną wykładnię pierwszego i niezastosowanie dwu ostatnich". Zdaniem odwołującej się błędna interpretacja przepisów polega na przyjęciu, iż nieruchomości wywłaszczone w trybie art. 1 ust. 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w czasie wojny 1939-1945 nie podlegają, podobnie jak nieruchomości wywłaszczone w trybie art. 1 ust. 1 tego dekretu, zwrotowi albowiem cel wywłaszczenia został zrealizowany przed orzeczeniem o wywłaszczeniu, gdy tymczasem cele na które następowało wywłaszczenie majątków w trybie art. 1 ust. 2 dekretu były realizowane dopiero po orzeczeniu o wywłaszczeniu. Nie zastosowanie przez organ l instancji art. 136 ust. 1 w zw. z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, uzasadnione poglądem, iż "nie byłoby możliwe zbadanie zbędności nieruchomości na której inwestycja została już wykonana, a jej przejęcie w trybie dekretu nastąpiło w celu regulacji stanu prawnego" jest nieprawidłowe. W opinii odwołującej dekret z 7.04.1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 przewidywał dwie niezależne podstawy wywłaszczenia: przewidziana w art. 1 ust. Pierwsza dotyczyła sytuacji, gdy nieruchomość została zajęta, w okresie pomiędzy l września 1939 a 9 maja 1945r. na cele wymienione w art. 2 ust 1 i cele te zostały, do chwili orzeczenia o wywłaszczeniu zrealizowane. Druga podstawa, do której zalicza się nieruchomość będąca przedmiotem postępowania, była przewidziana w art. 1 ust. 2 i dotyczyła sytuacji gdy zajęta we wskazanym wyżej okresie nieruchomość nie została, do chwili wystąpienia z wnioskiem o wywłaszczenie, wykorzystana na cele użyteczności publicznej, lecz przewidziana była jedynie na budowę, rozbudowę i przebudowę przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, a cel ten miał być zrealizowany dopiero po wywłaszczeniu. Odmowa zastosowania, zatem art. 136 ust. 1 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w przypadku nieruchomości wywłaszczonej w trybie art. 1 ust. 2 powołanego dekretu jest nieuprawniona. Odmowę zwrotu uzasadniałoby dopiero zgromadzenie materiału dowodowego potwierdzającego, iż na objętej wnioskiem działce w okresie 7 lat od czasu kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna zrealizowano cel wywłaszczenia, a takich ustaleń organ l instancji w niniejszej sprawie poniechał.

Wojewoda [...] po zapoznaniu się z wniesionym odwołaniem oraz całością materiału zgromadzonego w sprawie stwierdził pierwszej kolejności, że przedmiotem postępowania odwoławczego jest jedynie kwestia zwrotu na rzecz Z. F. części działki nr "1" odpowiadającej części dawnej parceli l. kat. "2" położonej w b. gm. kat. K..

Zaskarżona decyzja Prezydenta Miasta K., zdaniem Wojewody co do zasady jest prawidłowa. Jednakże musiała ulec uchyleniu ponieważ odmówiono nią zwrotu na rzecz spadkobierców wszystkich poprzednich właścicieli podczas gdy z wnioskiem o zwrot wystąpiła tylko Z. F.. Fakt, że z wnioskiem o zwrot wystąpił tylko jeden z uprawnionych podmiotów już sam stanowił przesłankę negatywną rozstrzygnięcia, gdyż przepis art. 136 ust. 3 u.g.n. daję legitymację do żądania zwrotu wszystkim poprzednim właścicielom lub ich spadkobiercą. Przy braku wniosku od wszystkich uprawnionych do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości organ nie może merytorycznie rozpoznawać sprawy, co skutkuje odmową zwrotu wnioskowanej nieruchomości.

Odnosząc się do zarzutów odwołującej się Wojewoda stwierdził, że wprawdzie art. 1 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 7.04.1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945 r. przewidywał dwie różne sytuacje wskazane przez odwołującą się, to przepis art. 2 pkt 2 dekretu dopuszczał wywłaszczenie na cele określone w art. 2 pkt 1 na budowę, rozbudowę i przebudowę przedsiębiorstw państwowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi. W obu przypadkach koniecznym warunkiem wywłaszczania było uprzednie zajęcie nieruchomości w czasie wojny i w związku z tym nie można uznać, że w sytuacji zawartej w pkt 2 art. 1 dekretu podmiot uprawniony może skutecznie wystąpić z żądaniem zwrotu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję Wojewody [...] skarżąca Z. F. zarzuciła jej naruszenie przepisów;

1/ art. 1 ust. 2 i art. 2 ust. 2 dekretu z dnia 7.04.1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publiczne w okresie wojny 1993-1945, -polegające na błędnej jego wykładni gdyż wymieniał on nieruchomości zajęte lecz przed wywłaszczeniem przeznaczone jedynie w odnośnych planach pod realizację jednego z celów "użyteczności publicznej"

2/ art. 137 ust. 1 u.g.n. poprzez przyjęcie, że przedmiotowej wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje przymiot nieruchomości "zbędnej"

3/ art. 136 ust. 3 przez utożsamiane samego zajęcie nieruchomości z realizacją celu wywłaszczenia podczas gdy, mimo upływu przeszło półwiecza od jej zajęcia nie zrealizowano celu wywłaszczenia.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W dniu 24 maja 2007 r. skarżąca Z. F. złożyła do Sądu wniosek o zawieszenia postępowania na podstawie art. 124 par 1 pkt 6 w zw. a art. 56 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W uzasadnieniu wniosku podniosła, że w dniu 10.05.2005 r. zostało wszczęte przed Ministrem Infrastruktury z jej wniosku postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej z dnia 24.02.1955 r. wydanej przez Prezydium Rady Narodowej w K., r [...] w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa części parceli l. kat. "3" o pow. 1873 m12 obj. Iwh 82 b. gm katastralnej K.. Skarżąca wykazała, że postępowanie toczy się do nr [...] przed Ministrem Infrastruktury, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia zgodnie z treścią wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2006 r. sygn. akt ISA/Wa 1095/06.

Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uwzględniając wniosek skarżącej zawiesił postępowanie sądowe /k.34-35/, które postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2009 r. zostało podjęte wobec zakończenia postępowania nieważnościowego dotyczącego przedmiotowej decyzji wywłaszczeniowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznając skargę stwierdził, co następuje;

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 lipca 2009 r sygn. akt IOSK 1504/08 oddalił skargę kasacyjną wniesioną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2008 r. sygn. akt l SA/WA 809/08 na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia 11 marca 2008 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji wywłaszczeniowej.

Stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w K. Wydział Społeczno- Administracyjny z dnia 24 lutego 1955 r. Nr [...], sprostowanego postanowieniem Naczelnika Dzielnicy K. z dnia 28.05.1977 r. w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K., oznaczonej jako parcela l. kat "3" o pow. 1873 m2 stanowiącej własność K. R., skutkuje jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego z mocą wsteczną od chwili jego wydania. W tej sytuacji postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stało się bezprzedmiotowe.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd umorzył postępowanie sądowe na podstawie art. 161 par 1 pkt 3 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm../