Postanowienie WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 449/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2011-08-18 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy

SENTENCJA

Dnia 18 sierpnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Tarno po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 rok postanawia: odmówić przyznania skarżącemu A. P. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

A. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r.

Wraz ze skargą podatnik złożył na urzędowym formularzu (PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie.

W zawartym w powyższym wniosku oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną A., 14-letnią córką M. oraz 14-letnim synem J.. Nie posiada żadnego majątku, z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1.200 zł brutto miesięcznie. Pozostali członkowie rodziny nie osiągają żadnych dochodów, żona jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, a dzieci uczą się.

Ponadto w uzasadnieniu wniosku skarżący dodatkowo wyjaśnił, że w związku z wydaniem decyzji dotyczących wymiaru podatku VAT przeciwko niemu prowadzona jest egzekucja, którą objęto cały jego majątek. Działalność gospodarczą jego firmy ograniczył do minimum. W ubiegłym roku firma osiągnęła minimalny dochód. Skarżący podkreślił przy tym, że nie posiada ruchomości, które mógłby spieniężyć na koszty procesu. Charakter sprawy zaś wskazuje, że nie musiał jej przewidywać i nie spodziewał się jej.

Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Od powyższego postanowienia złożono sprzeciw.

W pierwszej kolejność pełnomocnik skarżącego zwrócił uwagę, że w powyższym postanowieniu referendarz sądowy błędnie ustalił wiek dzieci skarżącego.

Podniósł, że postanowienie referendarza jest oderwane od realiów prowadzenia działalności gospodarczej i błędnie zakłada, że można rozdzielić budżet firmy i gospodarstwa domowego, a środki stanowiące dochód służą pokrywaniu wydatków domowych. Podkreślił, że niezależnie od tego, czy kredyt jest brany "na spółkę", czy prywatnie, służy finansowaniu lub refinansowaniu wydatków związanych z działalnością gospodarczą. Z drugiej strony, pieniądze pochodzące od kontrahentów pokrywają bieżące potrzeby wspólników i ich rodzin. W ocenie wnioskodawcy, istnienie zobowiązań kredytowych nieznajdujących pokrycia w majątku obrotowym stanowi dowód na to, że firma jest w złej kondycji finansowej. Wyjaśnił przy tym, że kredyt uzyskany w A w dniu [...] r. został przeznaczony na bieżące zobowiązania firmy i zobowiązania kredytowe wspólników z innych tytułów, bez możliwości wygospodarowania środków na koszty sądowe. Wskazał, że zyskowność z działalności transportowej jest minimalna, gdyż przychody rekompensowane są dużymi wydatkami, głównie na paliwo i naprawy sprzętu, który z uwagi na zajęcia egzekucyjne nie może być wymieniony.

Z nadesłanych (do innej sprawy skarżącego [...] ) PIT-36 wynika, że skarżący uzyskał w 2009 r. dochód w wysokości 24.265,96 zł (przychód – 205.991,31 zł, koszty – 181.725,35 zł), zaś w 2010 r. dochód w kwocie 17.406,73 zł (przychód – 204.333,65 zł, koszty – 186.926,92 zł).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje.

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481).

Instytucję zwolnienia od kosztów sądowych reguluje rozdział 3 dział V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej "P.p.s.a.")

Przepis art. 244 tej ustawy, stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do przepisu art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. Istotne przy tym jest, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 326/08 opubl. CBOIS). W orzecznictwie sądowym, na tle omawianego przepisu ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a.

Zauważyć nadto należy, że zgodnie z art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci więc moc niezależnie od treści rozstrzygnięcia. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące.

Przenosząc powyżej rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że w ocenie Sądu skarżący nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Podkreślić należy, że z wyjaśnień skarżącego oraz przedłożonych dokumentów wynika jednoznacznie, że wydatki skarżącego znacznie przekraczają deklarowane przez stronę dochody z tytułu działalności gospodarczej. Jak twierdzi podatnik, miesięczny dochód rodziny wynosi 1.200 zł, podczas gdy obciążenia związane z ratami kredytu oraz kosztami utrzymania gospodarstwa domowego stanowią kwotę ok. 2.500 zł miesięcznie. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, które wskazywałyby na trudności w spłacie obciążeń przekraczających kwotę osiąganego dochodu. Przedstawiona zaś umowa kredytowa (złożona do sprawy[...] ) z dnia [...] r. dowodzi, że skarżący dysponuje realnymi możliwości płatniczymi, stanowiącymi podstawę do obciążenia go ratą z tytułu kredytu w wysokości 987,19 zł miesięcznie. Podkreślić przy tym należy, że powyższy kredyt (na cele własne) w wysokości 30.000 zł został przyznany skarżącemu już po wniesieniu skargi, a zatem wnioskodawca powinien liczyć z tym, że inicjując postępowanie sądowe będzie musiał ponosić związane z tym koszty i wobec powyższego zabezpieczyć odpowiednią kwotę na ten cel. W sprzeciwie skarżący zaznaczył, że kredyt uzyskany w A w dniu [...] r. został wykorzystany na bieżące zobowiązania firmy i zobowiązania kredytowe wspólników z innych tytułów. Należy jednak podkreślić, że koszty sądowe nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia (por. postanowienia NSA z 18 lutego 3010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązkiem strony jest podjęcie starań o ich wygospodarowanie.

Za zasadnością wniosku nie przemawia także wykazana kwota obrotów z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności, która według deklaracji VAT-7 wyniosła w miesiącu: listopadzie 2010 r. - 23.535 zł, w grudniu 2010 r. – 67.152 zł, styczniu 2011 r. – 6.267 zł oraz w lutym 2011 r. - 33.524 zł.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności uznać należało, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Co więcej, w ocenie Sądu, podniesiony przez skarżącego fakt zadłużenia w banku i związana z tym faktem konieczność spłacania rat kredytowych, nie tylko nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych, a wręcz przeciwnie świadczy o tym, że sytuacja materialna skarżącego - niewątpliwie brana pod uwagę przy ocenie zdolności kredytowej, pozwala przyjąć, że wnioskodawca dysponuje środkami umożliwiającymi spłatę owego zadłużenia. Wziąwszy zatem pod uwagę kondycję finansową wnioskodawcy wskazującą, że jest on w stanie wywiązać się z zobowiązań finansowych związanych z zadłużeniem, przy niewątpliwych kosztach związanych z utrzymaniem własnym oraz rodziny, w tym bezrobotnej żony i dwójki dzieci, Sąd uznał, że sytuacja materialna skarżącego pozwala przyjąć, iż jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowego, z którymi winien się liczyć wnosząc skargę do Sądu.

W tych okolicznościach, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.

P.Z-C.