Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 584/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 4  ust. 1  pkt 1  lit. b i c,  art. 21  ust. 1,  art. 22  ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.
article: par. 5 i  par. 6
journal: Dz.U. 2001 nr 106 poz 1154
law: Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Czapska – Górnikiewicz Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) sędzia del. NSA Jacek Hyla Protokolant asystent sędziego Paweł Konicki po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 listopada 2009 r. sygn. akt II SA/Łd 517/09 w sprawie ze skargi J.B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 listopada 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę J.B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2009 r. w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia 6 lutego 2009 r., wydaną na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ i c/ oraz art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o kombatantach – w związku z § 5 i § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. z 2001 r. Nr 106, poz. 1154 ze zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącemu przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że zainteresowany po raz pierwszy złożył wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich w lipcu 2005 r. Nie spełniał jednak warunków formalnych i stąd po kolejnych zapytaniach organu, strona zwróciła się z prośbą o zawieszenie postępowania (pismo z dnia 15 grudnia 2005 r.). Kierownik Urzędu zawiesił postępowanie postanowieniem z dnia [...] grudnia 2005 r. Strona zwróciła się z kolejnym wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich, który organ administracji uznał za wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania. Z uwagi na to, że spełniał on wymogi formalne, postępowanie zostało ponownie podjęte w dniu [...] grudnia 2008 r. Następnie organ wskazał, że wydane rozporządzenie nie wymienia obozów przesiedleńczych w Warszawie na ul. [...] oraz w [...] jako miejsc odosobnienia, w których pobyt stanowi represję w świetle przepisów ustawy. Zainteresowany nie przedstawił archiwalnych dowodów na pobyt w obozach. Jednak biorąc pod uwagę, że jako mieszkaniec Warszawy podzielił los tysięcy jej mieszkańców doznane represje należy uznać za prawdopodobne. W ocenie organu przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie dało podstaw do stwierdzenia, aby doznane represje wyczerpywały dyspozycje przepisów ustawy o kombatantach. Kierownik Urzędu mając na uwadze, że wyłącznie Instytut Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu może określić represyjny charakter danego miejsca odosobnienia uzupełnił materiał dowodowy o opinie IPN-u dotyczące wskazanych miejsc represji. W opinii Instytutu brak jest dowodów na potwierdzenie istnienia obozu na ulicy Litewskiej 14 w Warszawie. W piśmie z dnia 9 lipca 2007 r. IPN wyjaśnił, że podczas Powstania Warszawskiego okupant hitlerowski tworzył ekipy złożone z młodych mężczyzn wybranych spośród ludności stolicy Polski wyrzuconej z domów. Po wykonaniu prac, zwykle po kilkunastu dniach takie osoby kierowane były do przejściowego obozu ewakuacyjnego w Pruszkowie lub do miejsc skoszarowania we Włochach pod Warszawą. Wnioskodawca utrzymuje, że został skierowany do tych prac bezpośrednio po zatrzymaniu w domu. Znana jest historia 35 mężczyzn spośród ludności wyrzuconej z domów Powiśla i Siekierek zabranych z obozu w [...] na ulicę [...]. Relacja strony nie różni się od tysięcy innych relacji ludzi zmuszanych do pracy na rzecz okupanta w czasie Powstania Warszawskiego. Jednak tego typu represja nie stanowi podstawy do uzyskania świadczeń. Nie istnieje podstawa do uznania, iż na ul. [...] 14 istniał obóz pracy. Strona opisuje także obóz w [...] jako miejsce represji. Została tam wysiedlono przejściowo ludność Warszawy (przez ten obóz przeszło 650 tysięcy ludzi) po upadku powstania. Pomimo tragicznych warunków przebywania w obozie, nie można uznać go za miejsce represji.

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2009 r.

Uznając powyższa decyzję za krzywdzącą, skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Oddalając skargę Sąd I instancji przedstawił stan prawny wynikający z ustawy o kombatantach, wywodząc, że z konstrukcji przepisów tej ustawy wynika jaka osoba może zostać uznana za kombatanta oraz do jakiej kategorii osób mogą być stosowane przepisy ustawy. W ocenie Sądu I instancji, analiza powyższych przepisów, na gruncie ustalonego stanu faktycznego nie pozwala na uznanie, że skarżący spełnia, którąkolwiek z przesłanek pozwalających na uznanie go kombatantem w rozumieniu ustawy. Sąd I instancji podzielił ustalenia poczynione przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący. Zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego. Po pierwsze, naruszenie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ ustawy o kombatantach polegające na przyjęciu, że pobyt w obozach wskazanych przez stronę nie jest represją w rozumieniu cytowanego przepisu. Po drugie, naruszenie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach, poprzez przyjęcie, że wyłączenie IPN może określić represyjny charakter danego miejsca odosobnienia, a wyliczenie miejsc zawarte w rozporządzeniu stanowi katalog zamknięty. Zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez błędną kontrolę legalności działania organu, w tym pominięcie naruszenia przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., polegające na dowolnej ocenie, że tylko IPN może określić represyjny charakter danego miejsca odosobnienia i w konsekwencji brak oparcia decyzji na materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie i uzasadniającym przyznanie stronie uprawnień kombatanckich.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pełnomocnikowi z urzędu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W świetle art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej p.p.s.a.) – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Oceniając we wskazanych wyżej granicach zasadność wniesionej skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie, trzeba stwierdzić, że zarzuty nie są zasadne. Wynika to z następujących przesłanek.

Po pierwsze, w przedmiotowej skardze kasacyjnej pełnomocnik strony skarżącej jednocześnie wniósł zarzuty kasacyjne dotyczące naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego, stąd w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia prawa procesowego. Pozwoli to bowiem dopiero ocenić czy prawidłowo zostały zastosowane w tej sprawie odpowiednie przepisy prawa materialnego, a następnie dokonać kontroli ich wykładni dokonanej przez Sąd I instancji. Należy także przypomnieć, że uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa materialnego, zaś w uzasadnieniu skargi kasacyjnej Autor skargi kasacyjnej musi wykazać jaka w jego ocenie powinna być prawidłowa wykładnia.

Po drugie, w przedmiotowej sprawie wbrew zarzutom kasacyjnym Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli stanu faktycznego ustalonego przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Wynika to z tego, że Sąd I instancji prawidłowo orzekł, że pobyt w obozie pracy przymusowej przy ul. [...] 14 w Warszawie jak i w obozie przejściowym w [...] dla ludności cywilnej po upadku Powstania Warszawskiego nie jest w świetle dyspozycji art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ cyt. ustawy o kombatantach przebywaniem w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, zaś osoby tam osadzone były w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Ponadto, ocena prawna dokonana w tym zakresie przez Sąd I instancji uwzględniła nie tylko przesłanki, że powyższe obozy, nie zostały ujęte w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106, poz. 1154 ze zm.) ponieważ nie jest to zamknięta lista, czyli przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu przebywania miejscach odosobnienia nieuwzględnionych w tym rozporządzeniu jest możliwe. Jednak, w przedmiotowej sprawie, Sąd I instancji słusznie orzekł, że taka sytuacja faktyczna nie zachodzi w świetle § 6 cyt. wyżej rozporządzenia Prezesa RM z dnia 20 września 2001 r. w związku z art. 8 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy o kombatantach. Potwierdza to stanowisko także pismo IPN z dnia 9 lipca 2007 r. zawierające ocenę prawną tego rodzaju obozu przejściowego w [...], jak i obozu przy ul. [...], który nie był "karnym obozem pracy". Oznacza to, zdaniem IPN, iż powyższe obozy przejściowe nie stanowiły miejsca odosobnienia w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ cyt. ustawy o kombatantach. Ponadto w tym przypadku Sąd I instancji zasadnie także stwierdził, dokonując kontroli stanu faktycznego w tej sprawie ustalonego przez Kierownika Urzędu, że nie jest miejscem odosobnienia w świetle dyspozycji art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ tejże ustawy pobyt w obozie przejściowym w [...]. Wynika to z tego, że wysiedlenie, pobyt w miejscu odosobnienia o charakterze innym niż określony w art. 4 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy o kombatantach jak i przebywanie na deportacji nie jest represją, która uzasadnia przyznanie przedmiotowych uprawnień kombatanckich.

Po trzecie, należy podkreślić, że Sąd I instancji przeprowadził, wbrew zarzutom kasacyjnym, kompleksową kontrolę charakteru prawnego tych dwóch przedmiotowych obozów przejściowych, dokonaną przez Kierownika Urzędu świetle dyspozycji art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ cyt. ustawy o kombatantach. Oznacza to, że Sąd I instancji nie ograniczył się tylko do stwierdzenia okoliczności faktycznej, iż nie są one wymienione w cyt. rozporządzeniu Prezesa RM z dnia 20 września 2001 r. Dlatego też, brak jest w tym stanie faktycznym przesłanek do stwierdzenia naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ jak i art. 8 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy o kombatantach.

Z tych względów i na podstawie art. 184 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258–261 p.p.s.a.

Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 21002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.