Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 839/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska (spr.) Sędziowie NSA Janina Antosiewicz Zygmunt Zgierski Protokolant Iwona Sadownik po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 230/04 w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. przyznaje od Skarbu Państwa na rzecz adw. T. T. wynagrodzenie w kwocie 219,60 zł. /dwieście dziewiętnaście złotych i sześćdziesiąt groszy/ wraz z podatkiem od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 230/04, oddalił skargę G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] Nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] przyznającą G. K. zasiłek celowy w wysokości 150,00 zł w miesiącu listopadzie 2003 r. z przeznaczeniem na podstawowe potrzeby, które zawarł we wniosku z dnia 21 października 2003 r.

W uzasadnieniu podniesiono, że organ pierwszej instancji nie naruszył prawa w stopniu istotnym dla rozstrzygnięcia, a tylko w takim wypadku organ II instancji mógłby orzec odmiennie.

G. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], zarzucając przekroczenie granic administracyjnego uznania przy ocenie wysokości przyznanego zasiłku celowego. Przyznanie zasiłku w wysokości absolutnie uniemożliwiającej zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych stanowi o uchylaniu się organu pomocy społecznej od spoczywającym na niej obowiązku należytego zabezpieczenia osób uprawnionych.

G. K. ponadto złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 12 kwietnia 2005 r. wniosek o zawieszenie postępowania sądowego w przedmiotowej sprawie i wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaznaczył, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414), celem pomocy społecznej jest pomoc osobom w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie sami pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb bytowych.

Z akt administracyjnych wynika, że G. K. 31 października 2003 r. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności, leków, opału, środków czystości, na uregulowanie kosztów opłat mieszkaniowych w wysokości co najmniej kryterium dochodowego. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] uznając, że wnioskodawca nie posiada żadnego źródła dochodu a jedynym dochodem są środki finansowe, które systematycznie otrzymuje z ośrodka pomocy społecznej, w związku z ograniczonymi środkami, jakimi dysponuje ośrodek na świadczenia w formie zasiłków celowych w miesiącu listopadzie oraz liczbą osób kwalifikujących się do pomocy, przyznał zasiłek w wysokości 150, 00 zł.

Stosownie do treści art. 32 powołanej ustawy o pomocy społecznej – wskazał Sąd – zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Z treści tego artykułu wynika, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Tym samym spełnienie kryteriów przez ubiegającego się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jego stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości określonej przez niego. Organ rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy zobowiązany jest mieć na względzie nie tylko interes jednej osoby, lecz musi mieć na uwadze również inne osoby będące w trudnej sytuacji. Należy zatem stwierdzić – w ocenie Sądu – że organ przyznając zasiłek celowy w wysokości odbiegającej od wnioskowanej przez G. K. nie naruszył prawa.

Ustosunkowując się zaś do wniosku skarżącego o zawieszenie postępowania i wystąpienia z zapytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego Sąd zauważył, iż wniosek dotyczy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Natomiast sprawa rozpatrywana przez Sąd dotyczy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414), a zatem brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku.

W ocenie Sądu organy administracyjne przeprowadziły prawidłowo postępowanie wyjaśniające. W uzasadnieniach decyzji zostały prawidłowo podane motywy orzeczenia o przyznaniu zasiłku celowego w wysokości 150,00 zł a nie w wysokości żądanej przez skarżącego. Należy więc uznać, że decyzje nie naruszają prawa.

G. K. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 i art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na bezpodstawnym i dowolnym uznaniu, iż możliwości finansowe pomocy społecznej, którą w niniejszej sprawie realizował Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] nie pozwalają na przyznanie skarżącemu G. K. zasiłku celowego we wnioskowanej przez niego kwocie, a jedynie w kwocie 150,00 zł, w sytuacji, gdy poczynione w toku postępowania ustalenia faktyczne do wniosku takiego wprost nie prowadzą.

Wskazując na wymienione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie według norm przepisanych kosztów nieopłaconej w żadnej części pomocy prawnej z urzędu.

W uzasadnieniu wskazano, iż niewątpliwie rację ma zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny jak i organ, że norma zawarta w art. 32 przywołanej wyżej ustawy o pomocy społecznej ma charakter uznaniowy. Jednocześnie, co oczywiste, uznanie administracyjne nie oznacza dowolności organu administracyjnego w decydowaniu. Niestosownością byłoby w tym miejscu przytaczanie stosownych orzeczeń sądów czy też wypowiedzi doktryny. Jasne i ogólnie przyjęte jest także i to, że organ jest tu związany szeregiem czynników ograniczających jego swobodę. Jednym z takich czynników jest cel, w tym wypadku społeczny, dla którego dana ustawa została wydana, organ może stosować przepisy tylko dla osiągnięcia danego celu.

Stąd poczynione w toku postępowania ustalenia jednoznacznie wskazują – zdaniem strony – iż skarżący G. K. jest osobą uprawnioną do otrzymania zasiłku celowego wynikającego z przytoczonych wyżej podstaw prawnych. Z treści art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wynika bowiem jednoznacznie między innymi to, iż potrzeby osoby uprawnionej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadać to będzie celom pomocy społecznej.

Jednakże oczywiste jest także i to, że w tym samym artykule przywoływanej ustawy o pomocy społecznej, zawarte jest zasadnicze ograniczenie, a polegające właśnie na podniesionych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny praktycznych możliwościach pomocy społecznej, czyli w tym przypadku kryterium, jakim jest po stronie administracyjnego organu pomocy społecznej obowiązek dbałości także o inne osoby będące w trudnej sytuacji.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, iż organ nie naruszył prawa, bowiem w sprawie niniejszej zachodzi właśnie opisane wyżej ograniczenie, tzn. organ po przeprowadzonym prawidłowo postępowaniu wyjaśniającym doszedł do wniosku i wykazał, iż nie może w całości uwzględnić wniosku G. K., bowiem tym samym wbrew treści art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej przeszedłby do porządku dziennego nad faktycznymi możliwościami finansowymi Ośrodka Pomocy Społecznej w [...].

Jednakże organ opiera swoje stanowisko na całkowicie teoretycznym rozumowaniu, którego odbiciem jest znajdujący się w aktach sprawy dokument przedstawiający wysokość środków finansowych, którymi na pomoc społeczną dysponował Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] oraz liczbę osób uprawnionych do tejże pomocy. Iloraz tych dwóch wielkości dawać ma wysokość środków pomocy jaka przypada na jednego uprawnionego.

Powyższy, czysto teoretyczny zabieg, ma dowodzić zdaniem organu oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, istnienia faktycznych ograniczeń finansowych pomocy społecznej w danym przypadku, a tym samym uzasadniać zastosowanie w konkretnej sytuacji G. K. ograniczenia o jakim mowa w art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

W niniejszej sprawie przeprowadzone ustalenia są zdaniem skarżącego zbyt powierzchowne i niewystarczające, a w konsekwencji doprowadziły do niewłaściwego zastosowania wskazanych powyżej przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 1990 r.

Zdaniem skarżącego jedynie dotychczasowe ustalenia, co do uprawnień G. K. zostały prawidłowo przeprowadzone i dlatego zastosowanie winny znaleźć te przepisy prawa materialnego, które niejako zobowiązują organy pomocy społecznej do udzielenia pomocy zgodnie z ustawowymi celami, dla których pomoc społeczna w ogóle została powołana.

Pismem z dnia 16 grudnia 2005 r. G. K. osobiście zgłosił wniosek o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem co do zgodności unormowań prawnych zawartych w ustawie z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) z Konstytucją RP.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy, bowiem nie jest trafny zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez niesłuszne zastosowanie art. 2 i art. 32 ust. 1 ww. ustawy o pomocy społecznej.

Powołany przepis art. 2 odnosił się do celów, rozmiarów i formy pomocy społecznej, ale również w ust. 4 zawierał warunek, iż potrzeby osoby korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwością pomocy społecznej. Natomiast art. 32 ust. 1 ustawy przewidywał możliwość przyznania zasiłku celowego w zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej.

Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej Sąd powołane przepisy zastosował prawidłowo, uznając, iż stanowiły one podstawę wydanej w niniejszej sprawie decyzji administracyjnej. Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu zasiłku celowego. Zasiłek taki został przyznany, chociaż w niższej wysokości niż głoszony we wniosku.

Tak więc prawidłowo zastosowano powołany przepis art. 32 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który nie precyzuje wysokości przyznanego zasiłku celowego. Wysokość ta determinowana jest możliwością pomocy społecznej, co wynika ze wskazanego art. 2 ust. 4 ww. ustawy. Ośrodek pomocy społecznej dysponuje ściśle określonymi środkami finansowymi tak na wykonanie zadań zleconych, jak i własnych. Oczywiste jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych danego ośrodka. W przeciwnym wypadku pomoc taka nie mogłaby być faktycznie zrealizowana.

Branie pod uwagę przez Sąd, przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji, również tego aspektu, znajduje pełnie uzasadnienie w powołanych przepisach. W takiej sytuacji brak jest podstaw do podniesienia zarzutu o niesłusznym zastosowaniu przepisu art. 2 i 31 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej.

Dodać należy, iż zgłoszony osobiście przez skarżącego wniosek o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności powyższej ustawy o pomocy społecznej z Konstytucją RP nie mógł zostać uznany za uzupełnienie skargi kasacyjnej, bowiem został złożony po terminie do jej wniesienia oraz z niezachowaniem wymogu przymusu adwokacko-radcowskiego. Nie stanowi też nowego uzasadnienia skargi kasacyjnej, bowiem w skardze tej brak jest stosownego zarzutu w tym zakresie. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę nie miał uzasadnionych wątpliwości co do zgodności tej ustawy, w zakresie jakim miała zastosowanie w niniejszej sprawie, z Konstytucją RP.

Z tych wszystkich względów uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 ppsa oraz art. 250 ppsa w zw. z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a/ i § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.