Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1439/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 145  §1  pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 § 1 pkt 2;  art. 9 ;   art. 63 § 3    ; art. 64 § 2 i art. 134
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.83  ust. 4
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Jóźków, Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Asesor WSA - Joanna Gierak (spr.), Protokolant - Konrad Łukaszewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2007 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ...lutego 2007 r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z ...marca 2007 r., wniesionej przez S. K., jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych -reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych- z ...lutego 2007 r. nr ..., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ...listopada 2006 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

S. K. , pismem z ...września 2006 r. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o umorzenie zaległości z tytułu składek. W piśmie tym wskazał na swoją złą sytuację finansową i rodzinną. Podał, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz żoną oraz teściową. Wyjaśnił, iż oboje z żoną nie pracują i nie mają prawa do zasiłku. Wyjaśnił także, że jego teściowa jest chora na chorobę Alzheimera a jego żona jest jej opiekunem prawnym i z tego powodu nie może podjąć żadnej pracy. Chora wymaga bowiem całodobowej opieki. Wnioskodawca podał także, iż jego rodzina utrzymuje się z emerytury jego teściowej, wynoszącej ...zł miesięcznie, przy czym część tej kwoty poświęcana jest na wydatki związane z jej chorobą. Nadmienił też, że zaległość wobec ZUS powstała w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej w zakresie usług budowlanych. Usługi remontowe były wykonywane dla Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w G., której S. K. jest członkiem i wobec której posiadał zadłużenie. Prace wykonywał w ramach tego zadłużenia, więc żadnego dochodu z tego tytułu nie uzyskiwał.

W toku postępowania zainteresowany przedstawił dokumentację na poparcie podnoszonych we wniosku okoliczności dotyczących złej sytuacji materialnej swojej i swojej rodziny oraz braku -w jego przekonaniu- możliwości spłaty powstałego zadłużenia.

Decyzją z ...listopada 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, w łącznej kwocie ... zł. W sentencji decyzji organ powołał przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przywołał treść art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (na podstawie którego możliwe jest umorzenie należności składkowych w przypadku ich całkowitej nieściągalności), i wyjaśnił, iż dokonując oceny sytuacji finansowej i osobistej strony nie znalazł podstaw do stwierdzenia zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Wnioskodawca spłaca zadłużenie w ramach zawartego układu ratalnego. Nadto, odległy termin przedawnienia należności ZUS również stanowi negatywną przesłankę umorzenia należności składkowych. Odwołując się zaś do ust. 3a ww. przepisu oraz przesłanek wynikających z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), które to przepisy umożliwiają w uzasadnionych przypadkach umorzenie należności składkowych pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wskazał, iż zobowiązany poza ogólnym stwierdzeniem negatywnych konsekwencji spłaty zadłużenia, nie podał żadnych okoliczności na poparcie swojego wniosku, a dokonane w sprawie ustalenia nie pozwalają na stwierdzenie, iż spłata zadłużenia w formie układu ratalnego pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego.

Przedmiotowa decyzja została doręczona stronie w dniu ...grudnia 2006 r. i w dniu ...grudnia 2006 r. strona wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, przywołując w nim dotychczas już podnoszone okoliczności i podkreślając, iż opłacenie składek pozbawi ją oraz jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Do środka zaskarżenia strona załączyła m.in. odcinek renty i zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w G., potwierdzające, że jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku.

Decyzją z ...lutego 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu z ...listopada 2006 r. Po krótkim przedstawieniu dotychczasowego przebiegu sprawy m.in. stwierdził, że podejmując decyzję odmowną w sprawie uznano, iż istnieje jeszcze szansa zmiany sytuacji ekonomicznej strony w przyszłości, co pozwoliłoby na uzyskanie zaległych należności składkowych, których umorzenie obecnie jest zdecydowanie przedwczesne. Zmianą taką może być podjęcie przez stronę zatrudnienia, co jest realne, zważywszy, iż posiada ona wieloletnie doświadczenie w branży budowlanej, która rozwija się bardzo intensywnie. Zauważył również, iż umorzenie należności składkowych ma charakter stricte wyjątkowy i w świetle stanu faktycznego sprawy, anulowanie zadłużenia byłoby nieuzasadnionym uprzywilejowaniem strony wobec innych płatników, którzy często borykają się z jeszcze większymi trudnościami, spłacając jednak zadłużenia. Z tych głównie powodów Prezes ZUS podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji Zakładu z ...listopada 2006 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. orzeczenie Prezesa ZUS z ...lutego 2007 r., S. K. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS. Skarżący wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi opisał okoliczności, które doprowadziły do powstania zadłużenia. Nie zgodził się też z twierdzeniami zawartymi w skarżonej decyzji a związanymi z możliwością znalezienia przez niego zatrudnienia. Zaznaczył, iż do chwili obecnej jego sytuacja finansowa nie uległa poprawie. W dalszym ciągu ma zadłużenie w opłatach za czynsz, żona pozostaje bez pracy i z uwagi na chorobę teściowej nie może podjąć zatrudnienia. Jedynym źródłem utrzymania dla rodziny nadal jest emerytura jego teściowej, z której rodzina co miesiąc ponosi wydatki na leki, środki opatrunkowe i higieny. Na koniec skarżący wniósł o rozpatrzenie skargi i umorzenie należności wobec ZUS. Do skargi skarżący załączył m.in. zaświadczenia ze Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w G., zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w G. oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko dotychczas prezentowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Stosownie zaś do § 2 wymienionego przepisu, sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Kierując się powyższym, Sąd orzekając w niniejszej sprawie uznał, iż skarga jest zasadna, aczkolwiek z powodów innych niż w niej podniesione. Zdaniem Sądu skarżona decyzja narusza bowiem w sposób rażący przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 9, art. 63 § 3, art. 64 § 2 i art. 134 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie oraz art. 138 k.p.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie i wydanie skarżonej decyzji, a to czyniło zasadnym stwierdzenie jej nieważności, a tym samym wyeliminowanie skarżonego orzeczenia z obrotu prawnego.

Jednocześnie, mając na uwadze wniosek skarżącego -zawarty w treści skargi- o umorzenie jego zaległości wobec ZUS, Sąd wyjaśnia, iż kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na określone fundusze (Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) została ustanowiona ustawą z 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264). Artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił – z dniem 1 lipca 2004 r. – brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że wyłączył tą kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych – sądów pracy i ubezpieczeń społecznych i przeniósł do właściwości sądów administracyjnych. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy (dostępny na stronach internetowych www.sejm.gov.pl), wolą ustawodawcy było wyłączenie możliwości umarzania wskazanych wyżej należności przez sądy powszechne, które były władne zmienić decyzję organu i umorzyć określoną kwotę należności (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r., sygn. akt III ZP 15/00, OSNAPU 2000, nr 23, poz. 864).

Zmiana ustawodawcza, o której mowa wyżej, miała charakter fundamentalny w odniesieniu do tego typu spraw. Pamiętać bowiem należy, że o ile sądy powszechne przejmowały wcześniej załatwioną przez Zakład sprawę do dalszego załatwienia, o tyle sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji Prezesa Zakładu nie przejmuje sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego załatwienia, lecz jedynie kontroluje (ocenia) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem. Orzeczenie sądu administracyjnego w razie uwzględnienia skargi, rozstrzyga o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu oraz zobowiązuje organ administracji publicznej do określonego zachowania się w toku dalszego załatwiania sprawy. Przejęcie przez sądy administracyjne kompetencji organu administracji publicznej do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wyjście poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej (R. Hauser, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, praca zbiorowa, Warszawa 2003, str. 6 i 7).

W związku z powyższym wniosek skarżącego o umorzenie jego zadłużenia nie mógł być -z uwagi na przedstawione wyżej uwarunkowania konstytucyjne i ustawowe- przez Sąd uwzględniony. Jak już wskazano, celem ustawodawcy było, aby poprzez zmianę właściwości sądów – wykluczyć możliwość umarzania należności na etapie postępowania sądowego, co ma się przyczynić do realizacji przez Zakład obowiązku dbałości o stan finansów ubezpieczeń społecznych (zob. uzasadnienie projektu ustawy z 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw - dostępne na stronach internetowych www.sejm.gov.pl).

Przechodząc natomiast do wskazania przyczyn stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, konieczne jest zaznaczenie, iż wobec treści wniosku skarżącego z ...września 2006 r. o zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności składkowych, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miały przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej powoływanej jako u.s.u.s. Zgodnie natomiast z treścią art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.

Zatem, postępowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wszczęte wnioskiem strony o umorzenie należności składkowych, o którym mowa w art. 28 u.s.u.s., jak również wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, winno być prowadzone zgodnie z regułami zawartymi w k.p.a. Ustawa systemowa nie wprowadza odmiennych w tym zakresie regulacji, co więcej w art. 83 ust. 4 stanowi, iż do wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Oznacza to, że żądania zgłaszane przez stronę na podstawie ustawy systemowej winny spełniać wymogi przewidziane w tym akcie prawnym, normującym postępowanie administracyjne.

Wymagania formalne podania składanego przez stronę w toku postępowania administracyjnego zostały uregulowane w art. 63 k.p.a. Z treści tej regulacji prawnej wynika, iż ustawodawca przyjął tu zasadę ograniczonego formalizmu w zakresie tak formy jak i treści podania. Jednakże spełnienie tych wymagań formalnych jest niezbędną przesłanką skuteczności prawnej danej czynności procesowej strony postępowania. Dopiero bowiem dokonana w sposób prawidłowy pod względem formalnym czynność procesowa wywoła zamierzony skutek procesowy.

Wymieniony przepis posługuje się ogólnym pojęciem podania, przez które należy rozumieć również i odwołanie. Stosownie do § 2 omawianego artykułu podanie (w tym odwołanie) powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Zgodnie zaś z § 3 podanie wniesione pisemnie powinno być podpisane przez wnoszącego. Podpis wskazuje bowiem osobę wnoszącego i pozwala zbadać, czy żądanie pochodzi od podmiotu legitymowanego.

Z powyższego wynika więc, iż ustalenie treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (do którego stosuje się przepisy dotyczące odwołań), musi nastąpić nie tylko w oparciu o przepis art. 128 k.p.a., w myśl którego odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia, wystarczy, jeżeli z niego wynika, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji, ale także w oparciu o przepis art. 63 k.p.a. Braki w zakresie odwołania wymagają natomiast ich usunięcia, konsekwentnie - w trybie przewidzianym w art. 64 § 2 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom (tj. innych niż brak adresu, o którym mowa § 1 tego przepisu) ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania.

Należy też podkreślić, iż przepis art. 64 § 2 k.p.a. dotyczy wezwania do usunięcia braków możliwych do usunięcia w postępowaniu administracyjnym, a do takich braków, które z łatwością mogą być usunięte należy niewątpliwie brak podpisu wnoszącego pod treścią tego podania.

Zatem, stosownie do zasady uregulowanej w art. 9 k.p.a., zobowiązującej organ administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, braki formalne podania (w tym podania – odwołania, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) nie powodują od razu jego bezskuteczności. Przepis art. 64 k.p.a., realizujący wymienioną zasadę ogólną rządzącą postępowaniem administracyjnym, nakłada w tym zakresie na organ prowadzący sprawę obowiązek wezwania strony do usunięcia istniejących braków formalnych, w ustawowym terminie i ze stosownym pouczeniem o skutkach niewykonania wymaganej czynności.

Brak formalny podania, nieusunięty przez wnoszącego w ustawowym terminie zakreślonym przez organ, uniemożliwi wywołanie zamierzonego skutku prawnego wniesionego podania, i spowoduje obowiązek organu pozostawienia podania bez rozpoznania, a to oznacza, iż postępowanie w jego przedmiocie nie będzie prowadzone. Sąd zaznacza także, iż wniosek pozostawia się bez rozpoznania nie tylko wówczas, gdy braki nie zostaną uzupełnione w terminie, ale i wtedy gdy uzupełnienie ich nastąpiło, jednak niezgodnie z wymaganiami organu określonymi w wezwaniu. Zgodnie z literaturą przedmiotu, omawiany skutek dotyczy także podania - odwołania (v. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, wyd. 7, C. H. Beck, str. 578). W przypadku więc wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego brak formalny powoduje, iż wniosek ten nie wszczyna postępowania administracyjnego, a zatem sprawa nie może być rozpatrzona merytorycznie (por. wyrok WSA w Warszawie z 1.03.2005 r., sygn. V SA/Wa 1770/04, LEX 175366). To samo dotyczy także odwołania zawierającego braki formalne, które również nie wywoła skutku prawnego w postaci wszczęcia postępowania, w tym przypadku, odwoławczego.

Natomiast, decyzję wydaną przez organ odwoławczy, na skutek rozpatrzenia odwołania zawierającego nieusunięte braki formalne, a więc decyzję, która podjęta być nie powinna wobec nieskutecznego wniesienia odwołania, należy uznać za wydaną z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z 15.09.2000 r., sygn. akt III SA 417/00, LEX 47217). Organ odwoławczy nie może bowiem działać z urzędu, charakter organu odwoławczego w danej sprawie uzyskuje on dopiero w wyniku prawidłowo złożonego przez stronę odwołania.

Ta ostania sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Zaskarżona decyzja z ...lutego 2007 r. Prezesa ZUS reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych, została bowiem wydana w wyniku rozpatrzenia pisma strony zawierającego prośbę o ponowne rozpatrzenie sprawy, które nie zostało podpisane przez wnoszącego.

Stronie, stosownie do treści art. 83 ust. 4 u.s.u.s. przysługiwało w niniejszej sprawie prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy -od decyzji wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiającej umorzenia należności składkowych- na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do takiego wniosku, zgodnie z wymienionym przepisem, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zatem bezspornym jest, iż do podania strony z ...grudnia 2006 r., złożonego w ww. trybie, należało zastosować art. 63 i 64 k.p.a. Organ po wpłynięciu tego wniosku nie wezwał jednak strony, pod rygorem z art. 64 § 2 k.p.a. (pozostawienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy bez rozpoznania) do usunięcia braku i wniosek ten rozpatrzył, mimo że nie mógł on wywołać zamierzonego przez stronę skutku prawnego w postaci wszczęcia postępowania odwoławczego.

W ocenie Sądu, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy bez podpisu wnoszącego, a więc niespełniający określonych w art. 63 § 3 k.p.a. wymogów, nie jest środkiem zaskarżenia w rozumieniu art. 127 § 3 i art. 128 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. W tej sytuacji, organ niejako z urzędu wystąpił w charakterze organu odwoławczego, dopuszczając się takim działaniem rażącego naruszenia wymienionych powyżej przepisów.

Orzekając ponownie w sprawie Prezes ZUS winien więc, z uwagi na brak formalny podania strony z ...grudnia 2006 r., zastosować się do treści omówionego art. 64 k.p.a.

Następnie, w przypadku uzupełnienia braku formalnego podania i uznania, iż podanie to spełnia wymogi zawarte w art. 63 k.p.a. i stanowi środek zaskarżenia przewidziany w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., powinien -nadal na etapie postępowania wstępnego- przystąpić do zbadania, czy wniosek ten, został wniesiony w przewidzianym przepisami terminie. Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. mającym zastosowanie w zw. z wymienionym art. 83 ust. 4 ustawy systemowej, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji ZUS w przedmiocie umorzenia należności składkowych, winien być złożone w terminie 14 dni od dnia doręczenia skarżonej decyzji wydanej w I instancji stronie, a gdy decyzja ta została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie.

Jak wynika zaś z akt sprawy, postępowania wstępnego organ również i w tym zakresie nie przeprowadził.

W dniu ...listopada 2006 r. Zakład wydał decyzję w I instancji, zawierając w niej prawidłowe pouczenie o przysługującym od tego orzeczenia prawie do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa ZUS w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Zgodnie z datą znajdującą się na potwierdzeniu odbioru decyzji (k. ...akt adm.), została ona doręczona stronie w dniu 6 grudnia 2006 r. Zatem, do dnia 20 grudnia 2006 r. strona miała możliwość wystąpić z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją Zakładu z ...listopada 2006 r. Tymczasem z akt sprawy wynika, iż wniosek ten został złożony przez stronę, osobiście w siedzibie organu, w dniu 22 grudnia 2006 r. Wskazuje na to prezentata ZUS - Oddział w G., umieszczona na tymże wniosku (k. ...akt adm.).

W świetle powyższego należy więc zauważyć, iż strona nie dochowała w sprawie terminu ustawowego przewidzianego na wystąpienie z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tym samym jej czynność polegająca na złożeniu wymienionego środka zaskarżenia nie mogła wywołać zamierzonego skutku, albowiem jej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jako wniesiony po terminie nie mógł wszcząć postępowania odwoławczego prowadzącego do wydania decyzji merytorycznej. Warunkiem skuteczności tej czynności procesowej jest bowiem zachowanie (również) ustawowego terminu do jej dokonania. Uchybienie ustawowego terminu powoduje zaś bezskuteczność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Orzekając ponownie w sprawie Prezes ZUS winien zatem mieć na względzie, że w sytuacji uzupełnienia przez stronę braku formalnego wniosku, zasadne jest -stosownie do przepisu art. 134 k.p.a.- wydanie orzeczenia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z uwagi zaś na regulację szczególną zawartą w art. 83b ust. 1 ustawy systemowej, (zgodnie z którą jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję), orzeczenie to jako kończące postępowanie winno mieć formę właśnie decyzji, a nie -jak to wynika z art. 134 k.p.a.- postanowienia.

Konkludując, w ocenie Sądu, w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W tym miejscu Sąd zauważa, iż w dotychczasowym orzecznictwie sądowym oraz w poglądach doktryny przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa następuje wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 grudnia 2005 r., sygn. akt VII SA/Wa 706/05, LEX nr 196278). W wyroku z 2 lutego 2006 r. sygn. akt II OSK 490/05 (LEX nr 196696), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "(...) istnienie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. musi być oczywiste, "widoczne gołym okiem", a nie być kwestią przypuszczeń, czy też zawiłych dociekań i zabiegów językowych". Podkreślić też trzeba, iż nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Innymi słowy należy przyjąć, iż rażące naruszenie prawa występuje w sytuacji, gdy orzeczenie wydane przez organ w sposób ewidentny odbiega od obowiązującej normy prawnej, przy czym wykładnia tej normy nie budzi żadnych wątpliwości.

W niniejszej sprawie -zdaniem Sądu- doszło do rażącego naruszenia art. 9, art. 63 § 3 i art. 64 § 2 oraz art. 134 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie w sprawie, a także art. 83 ust. 4 u.s.u.s. i art. 138 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w II instancji na ich podstawie, pomimo złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie podpisanego i z uchybieniem ustawowego terminu. Wskazane regulacje prawne są jasne w swej treści i w ocenie Sądu nie budzą wątpliwości interpretacyjnych. Natomiast zachowanie organu orzekającego pozostaje w oczywistej sprzeczności z tymi unormowaniami, co zaś skutkować musiało zastosowaniem przez Sąd przepisu art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Wykazane przyczyny nieważności zaskarżonej decyzji stanowią okoliczność przesądzającą treść niniejszego rozstrzygnięcia. Sąd nie mógł w tej sytuacji ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi ani oceniać w tym kontekście decyzji Prezesa ZUS z ...lutego 2007 r. Wyrokowanie zdeterminowane zostało bowiem omówionymi wyżej względami natury formalnoprawnej.

Niemniej Sąd zauważa i podkreśla, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany przez stronę i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta bowiem z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.