Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1082/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
article: art. 156-158,  art. 138 par. 1 pkt 1,  art. 16 par. 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant referent Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2016 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz M. J. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1961 r., nr [...], odmawiającego przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w W. przy ul. P. róg S. ozn. nr hip. [...], z powodu braku podstawy prawnej do wydania tego orzeczenia.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożyła M. J., reprezentowana przez radcę prawnego.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym;

Nieruchomość położona przy ul. P. róg S. ozn. nr hip. [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), zwanego dalej "dekretem".

Zgodnie ze świadectwem hipotecznym Sądu Okręgowego w [...] Wydziału Hipotecznego z dnia [...] stycznia 1948 r., Nr [...], tytuł własności działki gruntu Nr [...] (o pow. 590 m2) z nieruchomości oznaczonej "Nieruchomość M. Nr [...], rejestru hipotecznego [...]", na dzień [...] stycznia 1948 r. zapisany był, przez zastrzeżenie, na imię W. J., w ¼ części, S. J. w ¼ części i A. D. w 2/4 częściach, wszystkich niepodzielnie na mocy aktu kupna z dnia [...] czerwca 1939 r. z tytułu nabycia od [...].

Wnioskiem z dnia [...] maja 1948 r. A. D. wystąpił do Wydziału Gospodarki Gruntami Zarządu Miejskiego o przyznanie mu prawa własności czasowej odnośnie 2/4 nieruchomości warszawskiej pod nazwą "Nieruchomość M. Nr [...], rejestru hipotecznego [...]".

Wnioskiem z dnia [...] lutego 1949 r. Urząd Likwidacyjny w W., działając jako ustawowy zarządca majątków opuszczonych w rozumieniu art. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13 poz. 87) reprezentujący prawa nieobecnych właścicieli nieruchomości warszawskiej, między innymi, "Nr hip. [...]", położonej przy ul. M., róg P., N. i S. zwrócił się do Zarządu Miejskiego w [...] o przyznanie prawa własności czasowej do, między innymi, ww. nieruchomości.

Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] sierpnia 1961 r., nr [...], Prezydium Rady Narodowej w [...], odmówiło przyznania prawa własności czasowej do, między innymi, gruntu nieruchomości warszawskiej oznaczonej "Nr hip. [...]".

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2013 r. M. J., reprezentowana przez radcę prawnego, zwróciła się o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1961 r., nr [...], odmawiającego przyznania prawa własności czasowej dla nieruchomości położonej w W. przy ul. P. róg S. oznaczonej hip. Nr [...].

Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] orzekło o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...]z dnia [...] sierpnia 1961 r., nr [...], odmawiającego przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w W. przy ul. P. róg S. ozn. nr hip. [...], z powodu braku podstawy prawnej do jego wydania.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ nadzoru wskazał, że jak wynika z akt sprawy, orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1961 r. zostało wydane na wniosek Urzędu Likwidacyjnego na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Organ podniósł, iż przepisy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87) nie przewidywały dla urzędów likwidacyjnych uprawnień do zabezpieczenia majątku osób fizycznych jak również składania wniosków w ich imieniu. Urząd Likwidacyjny nie mógł również występować w roli pełnomocnika strony postępowania administracyjnego. Zatem, w ocenie organu, złożenie wniosku przez Urząd Likwidacyjny nie mogło odnieść skutku przewidywanego w art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r., ponieważ organ ten nie był legitymowany do reprezentowania właścicieli nieruchomości ani do zastępowania ich w postępowaniu o przyznanie im prawa do gruntu. Oznacza to, że przedmiotowe orzeczenie administracyjne z dnia [...] sierpnia 1961 r. wydane zostało bez podstawy prawnej do jego wydania, zatem obarczone jest wadą wymienioną w art. 156 § 1 pkt. 2 kpa. Organ wskazał również, iż w odniesieniu do badanego orzeczenia nie nastąpiły nieodwracalne skutki prawne, bowiem na gruncie objętym orzeczeniem nie ustanowiono w drodze umowy cywilno-prawnej prawa użytkowania wieczystego na rzecz innego podmiotu.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] listopada 2015 r. złożyła M. J., reprezentowana przez radcę prawnego. Podniosła, iż organ niezasadnie stwierdził brak podstawy prawnej do wydania odmownego orzeczenia dekretowego. W jej ocenie, w ramach jednego postępowania rozpatrywane były wszystkie wnioski dekretowe dotyczące tej samej nieruchomości. Zatem, wniosek złożony przez dawnego właściciela powinien zostać rozpatrzony wraz z wnioskiem Urzędu Likwidacyjnego. W konsekwencji, stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia powinno nastąpić w oparciu o przesłankę rażącego naruszenia prawa, nie zaś braku podstawy prawnej do jego wydania.

Decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...].

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, iż podstawową kwestią w prowadzonym postępowaniu nie jest uprawnienie urzędu likwidacyjnego do złożenia wniosku w trybie dekretu z 26 października 1945 r., ale nieuwzględnienie przez poprzedni skład orzekający wniosku złożonego przez dawnego właściciela nieruchomości.

W ocenie Kolegium, nieuprawnione jest stanowisko wnioskodawcy, że w postępowaniu nie zachodzi wielość stron postępowania, gdyż nie chodzi o dwa wnioski różnych stron, a o różne wnioski tych samych stron postępowania. Skoro Urząd Likwidacyjny w ogóle nie był w świetle przepisów stroną postępowania dekretowego, to nie można w jego przypadku mówić o wniosku "strony" postępowania. Oznacza to, że wbrew stanowisku pełnomocnika wnioskodawczyni, nie zachodzi tożsamość wniosków w trybie art. 7 dekretu. Skoro zatem orzeczenie dekretowe z dnia 24 sierpnia 1961 r. skierowane zostało do Urzędu Likwidacyjnego, to należy przyjąć, że to właśnie ten organ, a nie dawny właściciel gruntu, był adresatem ww. orzeczenia. Organ odwoławczy podniósł, iż w tej sytuacji w całości podziela stanowisko organu I instancji, że orzeczenie z [...] sierpnia 1961 r. wydane zostało bez podstawy prawnej, co w konsekwencji spowodowało stwierdzenie jego nieważności w oparciu o ww. przesłankę.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożyła M. J., reprezentowana przez radcę prawnego.

W skardze zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 3 k.p.a. zw. z art. 104 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 62 k.p.a. w zw. z art. 72 § 2 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 marca 1928 r., prawo o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36 poz. 341] w zw. z art. 191 § 2 k.p.a. (w brzmieniu pierwotnym) poprzez bezzasadne uznanie, iż wniosek W. D. z dnia [...] maja 1948 r., o ustanowienie prawa własności czasowej do "Nieruchomości M. Nr [...],[...], [...]Rejestru Hipotecznego [...]", nie został rozpoznany w ramach jednej sprawy, zakończonej orzeczeniem administracyjnym Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] sierpnia 1961 r. wraz z wnioskiem Urzędu Likwidacyjnego w W. z dnia [...] lutego 1949 r. dotyczącego nieruchomości w. położonych przy ul. M. róg P., N. i S. o numerach hip. [...], podczas gdy orzeczeniem administracyjnym rozstrzygającym o istocie sprawy rozpoznawane są wszystkie wnioski składane w imieniu konkretnych indywidualnie określonych uczestników - a w konsekwencji stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia administracyjnego z [...] sierpnia 1961 r. z powodu braku podstawy prawnej do jego wydania, podczas gdy powinno dojść do stwierdzenia nieważności tego orzeczenia z powodu rażącego naruszania prawa;

- art. 8 k.p.a. w zw. z 6 k.p.a. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 3 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. przez uznanie, iż wniosek W. D. z dnia [...] maja 1948 r. o przyznanie prawa własności do nieruchomości przy ul. M. róg P., N. i S. nie został do dnia dzisiejszego rozpoznany, z pominięciem przez organ okoliczności, iż z uwagi na wydanie prawomocnego orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1961 r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do ww. nieruchomości nie było już faktycznej i prawnej możliwości rozpoznania wniosku dekretowego złożonego przez W. D. w dniu [...] maja 1948 r. z uwagi na powagę rzeczy osądzonej - a w konsekwencji błędne uznanie, iż ww. orzeczenie administracyjne z [...] sierpnia 1961 r. obejmowało swoim rozstrzygnięciem wyłącznie wniosek Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego, podczas gdy brak jest danych aby nie obejmowało ono również wniosku złożonego przez W. D. w dniu [...] maja 1948 r.

Wskazując na powyższe naruszenia, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż orzeczeniem z [...] sierpnia 1961 r. rozpoznano wszelkie wnioski o ustanowienie prawa własności czasowej (użytkowania wieczystego) do nieruchomości oznaczonej "Nieruchomości Kolonia M. Nr [...],[...], [...]Rejestru Hipotecznego [...]", nr hip [...], tj. zarówno wniosek W. D. z dnia [...] maja 1948 r., jak i wniosek Urzędu Likwidacyjnego w W. z dnia [...] lutego 1949 r. W ocenie skarżącej, wskutek złożenia kilku wniosków dekretowych wszczynana jest "jedna sprawa" a nie "wiele spraw". Skarżąca podniosła, iż orzeczenie z [...] sierpnia 1961 r. nie mogło pomijać wniosku dekretowego W. D. z dnia [...] maja 1948 r. wywierającego skutek wobec wszystkich właścicieli nieruchomości w., jako czynność zachowawcza. Okoliczność, iż w treści tego orzeczenia brak wyraźnego stwierdzenia, iż wydane zostało w wyniku rozpoznania wniosku złożonego przez W. D. w świetle art. 104 § 2 k.p.a. oraz art. 72 § 2 r.p.a. w zw. z art. 191 § 2 k.p.a. jest bez znaczenia, gdyż istotą wydania decyzji administracyjnej jako indywidualnego aktu stosowania prawa materialnego oraz procesowego jest rozpoznanie wszystkich wniosków złożonych przez danych uczestników w indywidualnej sprawie administracyjnej, gdyż tylko w ten sposób dochodzi do rozpoznania "istoty sprawy".

Ponadto, skarżąca wskazała, iż zarówno W. D., jak i Urząd Likwidacyjny wystąpili z tożsamym wnioskiem o przyznanie prawa własności czasowej na rzecz dotychczasowych właścicieli nieruchomości. Tym samym, w przypadku gdy organ ograniczył się do rozpoznania wniosku tylko jednej strony, to podjęte w takiej sytuacji orzeczenie definitywnie kończy postępowanie. W konsekwencji, wyłączona jest w ogóle możliwość rozpoznania "drugiego" tożsamego wniosku z uwagi na powagę rzeczy osądzonej. W ocenie skarżącej, z sentencji orzeczenia z [...] sierpnia 1961 r. nie wynika aby zostało ono wydane wyłącznie na skutek rozpoznania wniosku złożonego przez nieuprawniony podmiot, tj. Urząd Likwidacyjny dnia [...] lutego 1949 r., z pominięciem wniosku W. D. z dnia [...] maja 1948 r. Z uzasadnienia ww. orzeczenia wynika wyłącznie, iż dawny właściciel nie popierał wniosku złożonego przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2016 r. została wydana z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z 156 § 1 pkt 2 kpa. Powołaną decyzją utrzymano bowiem w mocy decyzję organu I instancji o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1961 r. jako obarczonego kwalifikowaną wadą prawną wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, podczas gdy przedmiotowe orzeczenie nie zawiera wady prawnej, o jakiej mowa w tym przepisie.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], którą organ odwoławczy utrzymał w mocy własną decyzję z [...] listopada 2015 r. o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1961 r., nr [...], odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. P. róg S. ozn., między innymi, nr hip. [...]. Powodem stwierdzenia nieważności powołanego orzeczenia z [...] sierpnia 1961 r. było uznanie przez organ nadzoru, iż brak było podstawy prawnej do jego wydania. W ocenie organu, złożenie przez Urząd Likwidacyjny wniosku o przyznanie prawa własności czasowej nie mogło odnieść skutku przewidzianego w art. 7 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279), zwanego dalej "dekretem". Urząd Likwidacyjny nie był bowiem legitymowany do reprezentowania właścicieli nieruchomości ani do zastępowania ich w postępowaniu o przyznanie im prawa do gruntu.

Kontrolowana przez Sąd decyzja została wydana zatem w postępowaniu nadzwyczajnym - postępowaniu nieważnościowym. W pierwszej kolejności wyjaśnić więc trzeba zasady korzystania z instytucji stwierdzenia nieważności uregulowanej w art. 156-158 kpa. Przy stosowaniu tej instytucji trzeba mieć na uwadze fundamentalną zasadę postępowania administracyjnego, jaką jest zasada ogólna trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, sformułowana w art. 16 § 1 kpa. Zasada ta ma podstawowe znaczenie dla stabilizacji opartych na decyzji stosunków prawnych i stanowi jedno z kardynalnych założeń całego systemu postępowania administracyjnego (zob. W. Dawidowicz, Ogólne postępowanie administracyjne. Zarys systemu, Warszawa 1962, s. 123). W literaturze podkreśla się więc, że zasada trwałości decyzji administracyjnych służy realizacji takich wartości jak ochrona porządku prawnego, ochrona praw nabytych, pewność, stabilność i bezpieczeństwo obrotu prawnego oraz zaufanie do organów państwa i prawa (M. Zdyb, J. Stelmasiak, Zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego z komentarzem, Lublin 1992, s. 116).

Trwałość decyzji ostatecznych oznacza, że nie mogą być one zmieniane lub uchylane dowolnie, lecz tylko w trybie i w przypadkach ściśle określonych w przepisach kpa i ustaw szczególnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się przy tym na konieczność ostrożnego korzystania z instytucji prawnych pozwalających na wzruszanie decyzji ostatecznych. Wzruszenie takich decyzji może nastąpić jedynie wtedy, gdy ustawowe przesłanki określonej instytucji pozwalającej na odstępstwo od zasady trwałości, występują w sposób oczywisty i nie pozostawiający wątpliwości (zob. wyrok NSA z dnia 19 maja 1989 r., IV SA 90/89, ONSA 1989/1/49, wyrok NSA dnia z 22 października 1999 r., I SA 8/98, Lex nr 47276). W orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się ponadto na ograniczenie stosowania instytucji stwierdzenia nieważności tylko do sytuacji wyjątkowych i w szczególnie uzasadnionych przypadkach (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r. sygn. akt II GSK 902/09, LEX nr 746320; wyrok NSA z dnia 9 września 2010 r. sygn. akt I OSK 372/10, LEX nr 745225, wyrok NSA z 26 sierpnia 2016 r., I OSK 3284/15). Powołane poglądy sąd w składzie orzekającym w całości podziela.

Jednym z przypadków, gdy możliwe jest odstąpienie od zasady trwałości ostatecznej decyzji, o której mówi art. 16 § 1 kpa, jest sytuacja, w której ustalono w sposób bezsporny, że decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), co może stanowić przesłankę do wyeliminowania jej z obrotu prawnego w postaci stwierdzenia jej nieważności.

W literaturze przyjmuje się, iż przesłanka braku podstawy prawnej do wydania decyzji jest spełniona wówczas, gdy przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie zawierają podstawy do wydania w takiej sytuacji decyzji administracyjnej. Znaczenie pojęcia "decyzja wydana bez podstawy prawnej" oznacza, że nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów tej administracji, polegającego na wydawaniu decyzji administracyjnych i postanowień, rozumianych jako indywidualne akty administracyjne zewnętrzne (tak: J. Borkowski [w:] Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 2014, s. 663).

Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, iż w stosunku do kwestionowanego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z [...] sierpnia 1961 r. przesłanka braku podstawy prawnej określona w art. 156 § 1 pkt 2 kpa nie wystąpiła.

Podstawę materialnoprawną orzeczenia z [...] sierpnia 1961 r. stanowią przepisy dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Zgodnie z art. 7 ust. 1 ww. dekretu, dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu, mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Z powyższego wynika, iż do złożenia wniosku dekretowego uprawnieni byli dotychczasowy właściciel gruntu lub jego prawni następcy, będący w posiadaniu gruntu lub osoby reprezentujące prawa właściciela. Nie były zaś uprawnione do złożenia wniosku, w trybie art. 7 dekretu z 26 października 1945 r. urzędy likwidacyjne. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż organy te nie były uprawnione do reprezentowania właścicieli nieruchomości ani do zastępowania ich w postępowaniu o przyznanie im prawa do gruntu. Nie zostały one bowiem wyposażone w takie uprawnienia przez dekret o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87 ze zm.). Zatem, wnioski urzędów likwidacyjnych zgłaszane do organów właściwych do ich rozpatrzenia, nie mające żadnego oparcia w wyrażonej przez właścicieli zgodzie na takie działanie, nie mogły wywoływać skutków określonych w art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (por. wyrok NSA z 30 sierpnia 2000 r., I SA 1236/00, LEX nr 54184; wyrok NSA z 16 lutego 2006 r. I OSK 440/05, LEX nr 193974). Pogląd ten sąd w składzie orzekającym w całości popiera.

Analiza treści ww. orzeczenia z [...] sierpnia 1961 r. wskazuje zaś, iż zostało ono wydane w wyniku rozpoznania wniosku złożonego przez Urząd Likwidacyjny reprezentujący nieobecnych właścicieli nieruchomości warszawskiej. W uzasadnieniu przedmiotowego orzeczenia zaznaczono, iż "właściciel wyżej wskazanej nieruchomości (lub jego następca prawny) nie zgłosił się i nie popiera wniosku złożonego w jego imieniu przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny". Przedmiotowe orzeczenie zostało zatem wydane w wyniku rozpatrzenia wniosku złożonego przez podmiot nieuprawniony w rozumieniu przepisów dekretu z 26 października 1945 r. W tej sytuacji trudno uznać aby orzeczenie o odmowie przyznania prawa własności czasowej do ww. gruntu zostało wydane bez podstawy prawnej. W ocenie Sądu, określona w art. 156 § 1 pkt 2 kpa przesłanka braku podstawy prawnej nie została w tym przypadku w ogóle spełniona. Istniały bowiem przepisy prawa, które umocowywały organ do rozpoznania wniosku złożonego w trybie art. 7 dekretu z 26 października 1945 r. Trudno też mówić aby przepisy ww. dekretu nie spełniały wymagań podstawy prawnej działania organu polegającego na wydawaniu decyzji administracyjnych. W tej sytuacji, Sąd uznał, iż kwestionowanemu orzeczeniu z [...] sierpnia 1961 r. nie można zarzucić wady braku podstawy prawnej do jego wydania określonej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Wbrew stanowisku skarżącej, przedmiotowe orzeczenie z 24 sierpnia 1961 r. nie zawiera również wady rażącego naruszenia prawa określonej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. np. wyrok SN z 8 kwietnia 1994 r., III ARN 13/94, OSN 1994, nr 3, poz. 36; wyrok NSA z 18 lipca 1994 r., V SA 535/94, ONSA 1995, nr 2, poz. 91).

W ocenie Sądu, wskazanych wyżej wad prawnych kwestionowane orzeczenie z [...] sierpnia 1961 r. nie zawiera. Jak już wskazano powyżej, orzeczenie to zostało wydane w wyniku rozpoznania wniosku złożonego przez Urząd Likwidacyjny reprezentujący nieobecnych właścicieli nieruchomości warszawskiej. Nie budzi zaś żadnej wątpliwości, iż urzędy likwidacyjne nie były uprawnione do reprezentowania właścicieli nieruchomości ani do zastępowania ich w postępowaniu o przyznanie im prawa do gruntu. Zatem, wnioski tych urzędów zgłaszane do organów właściwych do ich rozpatrzenia, nie mające żadnego oparcia w wyrażonej przez właścicieli nieruchomości zgodzie na takie działanie, nie mogły wywoływać skutków określonych w art. 7 dekretu z 26 października 1956 r. Orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie jest utrwalone. W tej sytuacji, nie sposób twierdzić, iż orzeczenie o odmowie przyznania prawa własności czasowej z powodu złożenia wniosku przez podmiot nieuprawniony jest obarczone wadą rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Jak już podniesiono wyżej, aby można było mówić o wydaniu decyzji z rażącym naruszeniem prawa, naruszenie to musi być oczywiste. Oznacza to, iż musi ono wynikać z rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Taka zaś sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] maja 2016 r. została wydana z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z 156 § 1 pkt 2 kpa. Organ odwoławczy utrzymał bowiem w mocy decyzję organu I instancji stwierdzającą nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] sierpnia 1961 r. jako obarczonego kwalifikowaną wadą prawną wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, w sytuacji gdy powołane orzeczenie nie zawiera wady prawnej określonej w tym przepisie. Z tych powodów, Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] dokona analizy czy istotnie zebrany w sprawie materiał dowodowy daje podstawę do stwierdzenia, iż orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1961 r. obarczone jest kwalifikowaną wadą prawną w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa uzasadniającą stwierdzenie nieważności tego orzeczenia w oparciu o ten przepis.

Końcowo wskazać trzeba, iż na aprobatę nie zasługuje zarzut skarżącej, iż kwestionowanym orzeczeniem z [...] sierpnia 1961 r. rozpoznano również wniosek dawnego właściciela nieruchomości ozn. nr hip. [...], to jest wniosek A. D. z [...] maja 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu ww. nieruchomości warszawskiej (w skardze błędnie wskazywany jako wniosek W. D.). Z treści ww. orzeczenia z [...] sierpnia 1961 r. wynika, iż po rozpoznaniu wniosku Urzędu Likwidacyjnego złożonego w imieniu nieobecnych właścicieli nieruchomości organ odmówił przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej oznaczonej, między innymi nr hip. [...]. W uzasadnieniu przedmiotowego orzeczenia wskazano, iż "właściciel wyżej wskazanej nieruchomości (lub jego następca prawny) nie zgłosił się i nie popiera wniosku złożonego w jego imieniu przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny". Odmowa przyznania własności czasowej nastąpiła zatem wyłącznie z powodu złożenia wniosku przez podmiot nieuprawniony (Urząd Likwidacyjny). W tej sytuacji nie można podzielić stanowiska, iż przedmiotowym orzeczeniem rozpoznano również wniosek A. D. z [...] maja 1948 r.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r., Dz. U. poz. 718, ze zm.), orzekł jak w sentencji.