Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1032/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 28 ust 1 i 3 i 3 pkt 5 , 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par 3 ust 1 pklt 1 i 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art 141 par 4, art 145 par 1 pkt 1 lit c)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska (spr.) Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia del. WSA Krystyna Józefczyk Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 czerwca 2009 r. sygn. akt III SA/Lu 39/09 w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 4 czerwca 2009 r., sygn. akt III SA/Lu 39/09, oddalił skargę J. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 2008 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Sąd orzekał w następującym stanie sprawy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) decyzją z [...] września 2008 r., odmówił J. D. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, odsetek za zwłokę oraz kosztów upomnienia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na skutek wniosku J. D. o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11, poz. 74 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), decyzją z [...] listopada 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że z analizy zgromadzonych w sprawie akt wynika, że nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności. Zadłużenie wnioskodawcy objęte jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w L. i dotychczas organ egzekucyjny nie stwierdził bezskuteczności egzekucji. Ponadto skarżący wraz z małżonką są właścicielami mieszkania własnościowego o pow. [...] m2, które może stanowić zabezpieczenie spłaty należności.

ZUS stwierdził, że skarżący nie spełnił także przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.).

Organ ustalił, że skarżący posiada zadłużenie wobec instytucji w kwocie [...] zł plus odsetki, osób fizycznych w kwocie [...] zł, firmy TOYS [...] zł, a także z tytułu opłat za czynsz w kwocie [...] zł, energię elektryczną i gaz w łącznej kwocie [...] zł oraz RTV w kwocie [...] zł. Z przedłożonych dokumentów wynika, że na skutek pozwów wniesionych przez: [...] sp. z o.o., R. S.A., K. S. Sp. z o.o. oraz Gminę L. zostały w 2006 r. i 2007 r. wydane nakazy zapłaty na łączną kwotę [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę oraz zwrot kosztów procesu, z czego postępowaniem egzekucyjnym objęta została należność w kwocie [...] zł wraz z odsetkami i koszty na wniosek R. S.A. Oddział L. Ponadto na skutek pozwów wniesionych przez Spółdzielnię Mieszkaniową "Cz." w L. wydane zostały nakazy zapłaty na łączną kwotę [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę oraz zwrot kosztów procesu. Rodzina skarżącego utrzymuje się z dochodów osiąganych przez jego żonę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok. [...] zł (wg oświadczenia) oraz dodatkowych dochodów syna, które w roku 2007 wyniosły [...] zł. J. D. do [...] sierpnia 2008 r. pobierał także zasiłek rodzinny na dwoje dzieci w łącznej wysokości [...] zł. Wysokość stałych miesięcznych wydatków została określona przez wnioskodawcę na kwotę około [...] zł. Ponadto skarżący reguluje zadłużenia wobec innych wierzycieli, w kwocie [...] zł miesięcznie. Rodzina J. D. nie korzysta z jakiejkolwiek formy pomocy udzielanej przez ośrodki pomocy społecznej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowe. Podane okoliczności wskazują, że spłata zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie pozbawi zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. ZUS analizując dokumentację dotyczącą strat poniesionych przez skarżącego w związku z włamaniami do prowadzonego przez niego kiosku stwierdził, że zdarzenia te nie przyczyniły się do całkowitej likwidacji działalności gospodarczej. Co prawda sam skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, ale od dnia [...] września 2007 r. prowadzi ją jego żona. W związku z tym nie zaistniała przyczyna umorzenia należności, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Powołany przepis stanowi, że ZUS może umorzyć należności w przypadku "poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności".

Zdaniem ZUS, nie można również uznać, że skarżący ma ograniczone możliwości zarobkowania i osiągania dochodów, z powodu przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, tj. z przyczyn o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31lipca 2003 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uzasadniając oddalenie skargi J. D. podniósł, że nie zaszła żadna z wymienionych okoliczności dającej podstawę do umorzenia należności z tytułu składek. Sąd podzielił stanowisko ZUS, że zebrany materiał dowodowy nie pozwalał na przyjęcie całkowitej nieściągalności zadłużenia skarżącego.

Sąd podkreślił, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W szczególności są to sytuacje, w których: 1) opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych; 2) wnioskodawca poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej albo innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie Sądu pierwszej instancji z analizy akt sprawy wynika, że wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości z tytułu składek. Skarżący dysponuje określonym majątkiem, wraz z rodziną utrzymuje się z zarobków żony. Przy tym nie korzysta on z żadnych form pomocy socjalnej. Zdaniem Sądu, skarżący, jako dorosły i zdrowy mężczyzna ma możliwość podjęcia pracy zarobkowej, jeśli uważa, że jego stan finansowy nie pozwala mu na utrzymanie rodziny i pokrycie wszystkich zobowiązań finansowych.

J. D. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

1) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została wydania z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., co skutkowało uznaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, że stan faktyczny został ustalony przez organ w sposób prawidłowy i zgodnie z przepisami prawa, a materiał dowodowy został w sposób wyczerpujący zebrany i rozpatrzony oraz należycie wyjaśniono przesłanki leżące u podstaw decyzji,

- art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób nieodpowiadający przepisom prawa, tj. w sposób zbyt lakoniczny i ogólnikowy, co skutkuje niemożliwością poznania przez skarżącego rzeczywistych motywów rozstrzygnięcia;

2) przepisów praw materialnego przez błędną jego wykładnię, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo że decyzja ZUS została wydania z naruszeniem art. 28 ust. 2 oraz ust. 3a i 3b u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., poprzez ich błędną wykładnię zarówno w zakresie braku rozróżnienia przesłanek dających podstawę do umorzenia, jak i zakresu podmiotowego wymienionych przepisów, a także poprzez uznanie w odniesieniu do § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., że posiadanie mieszkania, niekorzystanie z pomocy opieki społecznej i brak wskazania w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności żony skarżącego - wymagania co do opieki osób trzecich, uniemożliwia umorzenie zaległości, z powodu braku spełnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia, tj. gdy z uwagi na stan majątkowy i sytuację rodziną zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny;

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że WSA błędnie przyjął, że organ wyjaśnił dokładnie okoliczności stanu faktycznego sprawy, a więc uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać, że nie zachodzi okoliczność "całkowitej nieściągalności", o której mowa w art. 28 u.s.u.s.

Skarżący podkreślił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dostrzegł, że ZUS oparł się jedynie na materiale dowodowym przedstawionym przez niego, nie podejmując próby zbadania, czy w przedmiotowej prawie nie zachodzi przesłanka nieściągalności, określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., tj. stwierdzenia przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku z którego można prowadzić egzekucję. Organ wiedząc o toczących się postępowaniach egzekucyjnych, nie wystąpił do właściwych organów z pytaniem, mającym na celu zebranie w sposób wyczerpujący informacji na temat egzekwowalności długów skarżącego. Tym samym doszło do zaniechania zebrania materiału dowodowego w sposób pozwalający na miarodajną ocenę sytuacji materialnej skarżącego.

Zdaniem skarżącego, powołanie się przez organ odwoławczy na okoliczność posiadania przez Janusza Dubiela mieszkania własnościowego, które może stanowić zabezpieczenie spłaty, nie może być wystarczającym odniesieniem się do sytuacji skarżącego, w kontekście przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Ponadto podniósł, że organ w ogóle nie przeanalizował i nie omówił w sposób nie budzący wątpliwości, posiadania środków niezbędnych do przeżycia, na co wskazywał skarżący, a Sąd pierwszej instancji pomiął w swojej ocenie. Wykazanie przez skarżącego miesięcznie: dochodu [...] zł brutto, kosztów utrzymania na poziomie 800 zł i spłaty zobowiązań w wysokości [...] zł, budzi poważne wątpliwości co do możliwości płatniczych, tak więc powinno to prowadzić do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego przez organ. ZUS, czego nie dostrzegł WSA. Organ nie skonfrontował sytuacji materialnej J. D. z wysokością zaległej należności i nie wskazał dochodów, które byłyby wystarczające na pokrycie tego zadłużenia.

Skarżący podkreślił, że WSA wybiórczo ustosunkował się do zarzutów skargi, zaś lakoniczność i ogólnikowość uzasadnienia wyroku nie pozwalają odtworzyć sposobu rozumowania Sądu. Wobec czego nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna dotyczy wyroku Sądu pierwszej instancji oddalającego skargę J. D. na decyzję ZUS odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Problematykę umorzenia należności z tytułu składek reguluje art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.

W myśl art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie ; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji trafnie zaakceptował stanowisko ZUS, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek z powodu stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, a co za tym idzie nietrafny okazał się zarzut naruszenia art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. W szczególności brak było podstaw do przyjęcia, że wystąpiła eksponowana przez skarżącego przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Należy zauważyć, że umorzenie należności w związku z zaistnieniem tego przypadku całkowitej nieściągalności jest następstwem stwierdzenia przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego, że brak jest majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W rozpoznawanej sprawie takie stwierdzenie nie nastąpiło. W związku z tym, wbrew stanowisku skarżącego, inicjatywa w zakresie stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję należy do właściwego organu egzekucyjnego i dlatego na ZUS nie spoczywał obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie możliwości prowadzenia egzekucji z majątku skarżącego.

ZUS rozpatrzył wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne także pod kątem możliwości zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W myśl powołanego przepisu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Stosownie do upoważnienia ustawowego zawartego w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego miał określić, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania należności, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, "...biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych." W § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. przewidziano możliwość umarzania składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności gdy zachodzą przypadki określone w pkt 1 - 3 tego przepisu. Należą do nich między innymi sytuacje, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1) oraz gdy z powodu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, zobowiązany jest pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przytoczonych unormowań wynika, że warunkiem wstępnym umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest wykazanie (udowodnienie) przez zobowiązanego jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej, uzasadniających przyjęcie wystąpienia materialnoprawnych przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W związku z takim ukształtowaniem obowiązków wnioskodawcy, zadania ZUS w zakresie gromadzenia materiału dowodowego są ograniczone. Organ ma za zadanie ocenę, czy dowody przedstawione przez zobowiązanego są wystarczające, a w wypadku dostrzeżenia braków w tym zakresie powinien wezwać wnioskodawcę do uzupełnienia materiału dowodowego.

W rozpoznawanej sprawie ZUS wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty, potwierdzające okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek (pismo ZUS z [...] lipca 2008 r., k. [...] akt administracyjnych oraz pismo ZUS z [...] października 2008 r., k. [...] akt administracyjnych). Skarżący w odpowiedzi na te pisma nie złożył żadnych nowych dokumentów obrazujących jego aktualny stan rodzinny i majątkowy. W oparciu o dokumenty przedłożone przy wniosku oraz podane w nim przez skarżącego okoliczności, organ prawidłowo uznał, że umorzenie wobec J. D. składek na ubezpieczenia społeczne nie jest zasadne, albowiem skarżący dysponuje środkami na utrzymanie rodziny, a także spłaca inne obciążające go zobowiązania finansowe. Organ uwzględnił w swym rozstrzygnięciu, co zaaprobował Sąd pierwszej instancji, że pomimo trudnej sytuacji materialnej, skarżący posiada środki finansowe z których może regulować zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji J. D. jako dorosły, zdrowy mężczyzna, ma możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Okoliczność, że skarżący bez wyraźnej przyczyny, nie wykorzystuje swoich możliwości zarobkowych nie może przemawiać za umorzeniem jego zobowiązań wobec ZUS. W tym stanie rzeczy za chybiony należało uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaakceptowania przez WSA ustalonego przez ZUS stanu faktycznego, mimo zaniechania przez organ podjęcia wszechstronnych działań w celu zebrania materiału dowodowego, dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i prawidłowej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów.

Decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia ma niewątpliwie charakter uznaniowy. W takim wypadku organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Zaznaczyć przy tym należy, że wybór ten nie może być dowolny i musi wynikać z rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sama możliwość umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. podyktowana jest interesem strony. Chodzi bowiem o należności ZUS, które są uzasadnione, wymagalne i ściągalne, a jednak z woli ustawodawcy wyjątkowo, z uwagi na szczególnie trudną sytuację życiową zobowiązanego i jego rodziny, ZUS może należności te umorzyć. We wskazanych aktach prawnych wymienione są precyzyjnie okoliczności, które uprawniają ZUS do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek, czyli rezygnacji z dochodzenia omawianych należności. W tej sytuacji jest oczywiste, że przepisy u.s.u.s. i rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. muszą być interpretowane ściśle, bowiem chodzi o określenie granic wyjątku od zasady dochodzenia należnych składek. Z punktu widzenia zobowiązanego zawsze zasadne jest umorzenie jego zaległych należności składkowych, zaś z punktu widzenia interesów ZUS umarzanie należności składkowych jest zawsze niekorzystne. Właśnie dla uniknięcia dowolności przy rozwiązaniu tego problemu sformułowane zostały przepisy (art. 28 ust. 3a ustawy u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.) określające przesłanki uwzględnienia interesów strony przed interesami ZUS. Przepisy te, określając przesłanki umorzenia należności, zakreślają ramy uznania administracyjnego, na podstawie którego działa ZUS. Sąd kontrolując decyzję w sprawie umorzenia należności z tytułu składek winien rozważyć, czy w świetle ustaleń poczynionych w sprawie, zostały spełnione przesłanki określone w powołanych przepisach i w ten sposób ocenić merytoryczną zasadność podjętej decyzji. W rozpoznawanej sprawie ZUS dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez skarżącego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji słusznie zaakceptował stanowisko ZUS, że w wypadku skarżącego nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek Jak wskazano wyżej, umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. Tymczasem w sprawie niniejszej nie zostało wykazane, że jakakolwiek forma spłat pociągnie za sobą niemożliwe do akceptacji skutki dla J. D. i jego rodziny. Sąd trafnie podkreślił, że skarżący w toku całego postępowania administracyjnego, swoje żądanie w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne, uzasadniał problemami natury finansowej oraz koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny (córką). Organ orzekający podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności wziął pod uwagę i dokonał ich oceny. Wobec przeprowadzonej przez ZUS i zaakceptowanej przez Sąd pierwszej instancji, analizy sytuacji finansowej skarżącego, opierając się na materiale źródłowym oraz oświadczeniach J. D. można skonstatować, że skoro dochód rodziny skarżącego wynosi [...] zł miesięcznie, zaś stałe wydatki na utrzymanie [...] zł, a ponadto spłaca on prywatnych wierzycieli kwotą [...] zł miesięcznie, a więc wydatki przekraczają dochody, to ich (dochodów) rzeczywista wysokość przekracza deklarowane we wniosku. ZUS słusznie zauważył, że skoro skarżący sukcesywnie realizuje swoje zobowiązania wobec innych podmiotów to powinien także uregulować należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Brak jest racjonalnych powodów do przyjęcia, że inne zobowiązania skarżącego mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami wobec ZUS.

Skarżący nie wypełnił także obowiązku wykazania zaistnienia podstawy umorzenia należności, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Żona skarżącego ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, który ma charakter stały, lecz z tego tytułu nie wymaga opieki. Jeżeli natomiast chodzi o konieczność sprawowania opieki nad córką, to skarżący mimo wezwania organu o przedstawienie dokumentów potwierdzających jej stan zdrowia i konieczność indywidualnego kształcenia, nie przedstawił żadnych dowodów. J. D. poprzestał na oświadczeniu, że z uwagi na konieczność indywidualnego nauczania córki, uzasadnioną stanem jej zdrowia często niezbędna jest jego pomoc w przemieszczaniu się córki. Brak jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego taki stan rzeczy słusznie został oceniony przez ZUS jako niespełnienie przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Wobec powyższego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nietrafny okazał się zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Sąd pierwszej instancji słusznie bowiem zaakceptował odmowę umorzenia należności z tytułu składek wobec niewykazania przez stronę ustawowych przesłanek pozwalających na uwzględnienie wniosku.

Skarżący zarzucił także naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób sprzeczny z przepisami prawa, tj. w sposób zbyt lakoniczny i ogólnikowy, co uniemożliwiło skarżącemu poznanie rzeczywistych motywów rozstrzygnięcia.

Przystępując do oceny tak sformułowanego zarzutu należy podkreślić, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego wtedy, gdy uzasadnienie jest sporządzone w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. W takim bowiem przypadku wadliwość uzasadnienia wyroku może być uznana za naruszenie przepisów mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowi niezbędny warunek uwzględnienia skargi kasacyjnej opartej na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest skonstruowane w sposób pozwalający na jego ocenę w postępowaniu kasacyjnym. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji przedstawił bowiem opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu administracyjnym oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując z jakich przyczyn i na jakiej podstawie uznał stanowisko ZUS za słuszne. Motywy zaskarżonego wyroku zostały co prawda przedstawione w sposób bardzo zwięzły, lecz pozwalający poznać przesłanki jakimi kierował się WSA.

Skarżący upatrywał naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. także w tym, że WSA nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów skargi. Odniesienie się do wskazanego naruszenia jest istotnie utrudnione albowiem skarżący nie wymienił zarzutów skargi, które zostały pominięte przez Sąd pierwszej instancji. Gdyby nawet założyć, że takie uchybienie miało miejsce to należy podnieść, że nie każda wada uzasadnienia zaskarżonego wyroku musi prowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności nie jest to możliwe w przypadku uchybienia polegającego na zaniechaniu odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do bliżej nieokreślonych zarzutów skargi, gdyż tego rodzaju uchybienie z reguły nie będzie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku, ustanowionego dla skarżącego pełnomocnika z urzędu, o przyznania wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej, gdyż o przyznaniu lub odmowie przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia orzeka w drodze odrębnego postanowienia, wydanego na posiedzeniu niejawnym, referendarz sądowy (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) albo sąd w składzie jednego sędziego (art. 16 § 2 p.p.s.a). Na postanowienie wydane w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu przysługuje odpowiednio sprzeciw (art. 259 § 1 i §2 p.p.s.a.) lub zażalenie (art. 227 p.p.s.a.). W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny uprawniony jest do orzekania w przedmiocie wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu, w sprawach należących do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych, w ramach kontroli instancyjnej postanowień rozstrzygających wspomnianą kwestię.