Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2582/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 11, art. 107 par. 3, art. 157 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 83 a ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Sędzia WSA - Beata Krajewska, , Protokolant sekretarz sądowy - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... września 2010 r. nr ... w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności członka zarządu spółki za należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez J. K. jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] września 2010 roku utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2010 roku nr [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek [...] Sp. z o.o. na Prezesa Zarządu Spółki - skarżącego.

Zaskarżona decyzja została wydana następującym stanie faktycznym.

W dniu [...].06.2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. Inspektorat Warszawa W. skierował do J. K. zawiadomienie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia odpowiedzialności przewidzianej w art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zm.) za zobowiązania spółki [...] Sp. z o.o., w której pełnił funkcję Prezesa Zarządu.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w dniu [...].08.2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...] w sprawie przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania spółki z tytułu składek na Prezesa Zarządu J. K.

Pełnomocnik J. K. w dniu [...].09.2006 r. skierował do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. za pośrednictwem I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektoratu Warszawa W. odwołanie od powyższej decyzji.

W dniu [...].08.2009 r. Sąd Okręgowy w Warszawie XIII Wydział Ubezpieczeń Społecznych wydał wyrok sygn. akt [...] oddalający powyższe odwołanie. Strona nie skorzystała z przysługującego jej środka zaskarżenia.

Wnioskiem z dnia [...].03.2010 r. pełnomocnik J. K. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji oraz wstrzymanie jej wykonania, zarzucając Zakładowi rażące naruszenie przepisów prawa proceduralnego tj.; art. 7,9,10,14,77 oraz 107 § 3 ustawy kodeks postępowania administracyjnego, a także prawa materialnego art. 116 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa.

W dniu [...].07.2010 r. ZUS wydał decyzję nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...].08.2006 r.

W dniu [...].08.2010 r. wpłynął wniosek pełnomocnika strony o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W dniu [...].09.2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...] utrzymują w mocy decyzję z dnia [...].07.2010 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, iż zgodnie z art. 16 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego decyzje od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych.

Z uwagi na fakt, iż od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania spółki służy odwołanie do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych są one decyzjami ostatecznymi w administracyjnym toku instancji. Wskazał, iż jak wynika to z art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. 09. 205. 1585 z późn. zm. – dalej ustawa) decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego Sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylane, zmieniane lub unieważniane na zasadach określonych w k.p.a.

W związku z powyższym Zakład może uchylić, zmienić lub unieważnić decyzję jedynie z urzędu pod warunkiem, że nie zostało od niej wniesione odwołanie.

Pismem z dnia [...] października 2010 roku pełnomocnik J. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] września 2010 roku.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów:

- art. 138 § 1 ust 1 w zw. z art. 157 § 3 k.p.a. poprzez odmowę wszczęcia postępowania w sprawie,

- art. 156 § 1 ust 1 pkt 2 k.p.a. poprzez uznanie pomimo nie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji.,

- art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy,

- art. 107 § 1 k.p.a. poprzez wadliwe uzasadnienie prawne i faktyczne decyzji,

- art. 83 ust 2 i art. 83a ust 2 ustawy poprzez błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, iż przepisy te mają zastosowanie w przedmiotowej sprawie.

Wnosząc o stwierdzenie jej nieważności, bądź jej uchylenie, oraz uchylenie decyzji jej poprzedzającą wskazał, iż wyrok Sądu Okręgowego w W. XIII Wydział Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2009 roku sygn. akt [...] oddalający odwołanie od decyzji ZUS I Oddział w W. z dnia [...] sierpnia 2006 roku nie jest prawomocny. W uzasadnieniu skargi podniósł między innymi, iż fakt wyczerpania trybu odwoławczego nie zamyka stronie możliwości złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 157 § 2 k.p.a. Jeżeli zatem w ocenie strony decyzja jest obarczona jedną z wad kwalifikowanych wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. to w obowiązującym, a przedstawianym stanie prawnym może stosując się do powołanego przepisu wystąpić z żądaniem stwierdzenia jej nieważności, a obowiązkiem właściwego organu jest rozpoznanie wniosku zgodnie z przepisami, które ten nadzwyczajny tryb (pozaodwoławczy) regulują.

Wskazał, iż twierdzenie ZUS, iż wszczęcie takiego postępowania jest niedopuszczalne nie znajduje uzasadnienia w obowiązującym stanie prawnym i skutkuje wadliwością obu wydanych w sprawach decyzji. Powołując wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 04.04.2008 r. sygn. akt II GSK 475/07 stwierdził, że w postępowaniu sądowym wywołanym wniesieniem odwołania nie podlegają ocenie wady postępowania administracyjnego, a więc przedmiotem oceny sądu nie są naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.

Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych obejmuje swym zakresem ustalenie wad wynikających z naruszenia przepisów prawa materialnego. Oznacza to, że w stosunku do decyzji obarczonej jedną z wad kwalifikowanych wymienionych w treści art. 156 § 1 k.p.a. koniecznym jest wszczęcie odrębnego postępowania administracyjnego w celu stwierdzenia nieważności decyzji i wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Podkreślił, iż na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmieniane lub unieważniane na zasadach określonych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego.

Podkreślił, iż przepis art. 83a ust. 2 ustawy pozwala na weryfikację w postępowaniu administracyjnym ostatecznych decyzji administracyjnych wyłącznie z urzędu i pod warunkiem, że od takiej decyzji nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Oznacza to, że w takich sprawach nie ma zastosowania przepis art. 157 § 2 k.p.a. przewidujący wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na żądanie strony lub z urzędu.

Podniósł, iż wskazanie przez ustawodawcę w art. 83a ust. 2 ustawy na uprawnienie organu do unieważnienia decyzji z urzędu, z jednoczesnym odesłaniem do stosowania tego uprawnienia na zasadach określonych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego należy uznać za ustawowe zawężenie sposobu wszczęcia takiego postępowania tylko z urzędu wykluczając dopuszczalność jego wszczęcia na wniosek strony, jeżeli uprzednio strona złożyła odwołanie od tej decyzji do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

Podkreślił, iż ostateczne decyzje ZUS, od których nie wniesiono odwołania do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych mogą być uchylone, zmienione, lub unieważnione na zasadach określonych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego jedynie z urzędu, a nie na wniosek strony.

Wskazał też, iż przepisem szczególnym, zawierającym wyjątek od regulacji zawartej w art. 157 § 2 k.p.a. jest przepis art. 83a ust. 2 ustawy. Wspomniana ustawa wprowadza bowiem w art. 83 ust. 2 regułę zaskarżenia decyzji administracyjnych podejmowanych w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń do sądu powszechnego. Z treści przepisu art. 83a ust 2 ustawy wynika, iż decyzje ostateczne organu rentowego od których nie wniesiono odwołania do sądu powszechnego mogą być z urzędu przez organ uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Istnieje więc wyjątkowa możliwość weryfikowania takich decyzji w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym. Nie ulega wątpliwości, że przepis art. 83a ust. 2 ustawy dopuszczający taki wyjątek powinien być interpretowany w sposób, który wyklucza możliwości powstawania kolizji pomiędzy tymi postępowaniami, wynikających z poddania tej samej decyzji kontroli sądu powszechnego oraz kontroli administracyjnej i sądowoadministracyjnej. Kolizją byłoby gdyby przyjąć, że strona może na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy żądać w postępowaniu administracyjnym stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji organu rentowego, która była wcześniej kontrolowana przez sąd powszechny. Wówczas w istocie orzeczenia sądu powszechnego byłyby kontrolowane w inicjowanym przez stronę nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym. Z tych względów przepis art. 83a ust. 2 przywoływanej ustawy pozwala na weryfikację w postępowaniu administracyjnym ostatecznych decyzji administracyjnych wyłącznie z urzędu i pod warunkiem, że od takiej decyzji nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu powszechnego co oznacza, że w takich sprawach nie ma zastosowania przepis art. 157 § 2 k.p.a. przewidujący wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na żądanie strony lub z urzędu.

Podniósł, iż w świetle obecnie obowiązujących przepisów sądy administracyjne właściwe są wyłącznie w zakresie kontroli decyzji administracyjnych organów rentowych o których mowa w art. 83 ust. 4 ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości miedzy innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sądy dokonują oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

W rozpoznawanej sprawie w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ administracji nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 83a ust. 2 ustawy, art. 180 § 1 k.p.a. i art. 157 § 2 k.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego kodeksu, przewidując wyjątki od regulacji kodeksowych w przepisach dotyczących ubezpieczeń. Takim właśnie przepisem szczególnym, zawierającym wyjątek od regulacji zawartej w art. 157 § 2 k.p.a. jest przepis art. 83a ust. 2 ustawy. Wspomniana ustawa wprowadza w art. 83 ust. 2 regułę zaskarżania decyzji administracyjnych podejmowanych w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń do sądu powszechnego. Przepis art. 83a ust. 2 ustawy przewiduje jednocześnie, że decyzje ostateczne organu rentowego od których nie wniesiono odwołania do sądu powszechnego mogą być z urzędu przez organ uchylone, zmienione lub unieważnione na zasadach określonych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Istnieje więc wyjątkowo możliwość weryfikowania takich decyzji w postępowaniu administracyjnym. Nie ulega wątpliwości, że przepis art. 83a ust. 2 ustawy dopuszczający taki wyjątek powinien być interpretowany w sposób, który wyklucza możliwość powstawania kolizji pomiędzy tymi postępowaniami, wynikających z poddania tej samej decyzji kontroli sądu powszechnego oraz kontroli administracyjnej i sądowoadministracyjnej. Gdyby przyjąć, że strona może na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy żądać w postępowaniu administracyjnym stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji organu rentowego, która była wcześniej kontrolowana przez sąd powszechny w istocie orzeczenia sądu powszechnego byłyby kontrolowane w inicjowanym przez stronę nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym.

Przepis art. 83a ust. 2 przywoływanej ustawy pozwala na weryfikację w postępowaniu administracyjnym ostatecznych decyzji administracyjnych wyłącznie z urzędu i pod warunkiem, że od takiej decyzji nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Oznacza to, że w takich sprawach nie ma zastosowania przepis art. 157 § 2 k.p.a. przewidujący wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na żądanie strony lub z urzędu (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 lipca 2008 r. sygn. akt II GSK 240/08).

Również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 września 2009 r. (I UK 109/09), wskazał, iż przepis art. 83a ust. 2 ustawy pozwala na weryfikację w postępowaniu administracyjnym ostatecznych decyzji administracyjnych wyłącznie z urzędu i to pod warunkiem, że od takiej decyzji nie zostało uprzednio wniesione odwołanie do właściwego sądu powszechnego.

Podzielając pogląd wyrażony w tych wyrokach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdza, iż przepis art. 83a ust. 2 ustawy wskazujący na uprawnienie organu do unieważnienia decyzji z urzędu, z jednoczesnym odesłaniem do stosowania tego uprawnienia na zasadach określonych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego należy uznać za ustawowe zawężenie sposobu wszczęcia takiego postępowania tylko z urzędu, wykluczając dopuszczalność jego wszczęcia na wniosek strony do tego uprawnionej, jeżeli uprzednio strona złożyła odwołanie od tej decyzji do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (tak też wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19.07.2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 1032/07).

Skoro jak wynika to z oświadczenia pełnomocnika skarżącego na rozprawie w dniu [...] kwietnia 2011 r. na dzień [...] kwietnia 2011 r. w Sądzie Apelacyjnym w W. wyznaczony został termin rozprawy na rozpoznanie apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] sierpnia 2008 roku, potwierdza to równoległe prowadzenie przez sądy: powszechny i administracyjny kontroli tej samej decyzji organu rentowego. Tym samym w niniejszej sprawie nie można dokonywać kontroli decyzji organu rentowego w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym i sądowo administracyjnym, skoro sąd powszechny rozpoznaje odwołanie od tej decyzji.

Sąd tym samym nie podzielił poglądu wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2008 roku sygn. akt II GSK 475/07 wskazanego w uzasadnieniu skargi.

Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k. p. a.) zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenie i wnioski Sąd na podstawie art. 151 p. p. s. a. orzekł jak w sentencji wyroku.