Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1090/00
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2004-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Skarżony organ: Prezes Głównego Urzędu Ceł

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) Sędziowie WSA Barbara Koś Asesor sądowy Edyta Podrazik Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Leśniarek po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2004r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej sprawy ze skargi K.K. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] marca 2000r. nr [...] w przedmiocie wymiaru cła I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego K.K. 300,-złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że nie podlega wykonaniu decyzja Dyrektora Urzędu Celnego w P. z dnia [...] października 1998r. Nr [...] /-/ E. Podrazik /-/ W. Zygmont /-/ B. Koś T.M.


UZASADNIENIE

Dyrektor Urzędu Celnego w P. dokonał w dniu 23.10.1996r. na wniosek K.K. odprawy celnej ostatecznej nr [...], samochodu osobowego marki "Mercedes" 560 SE, o pojemności silnika 5547 cm3, roku produkcji 1990, z uwzględnieniem rachunku z dnia [...].10.1996r. nr [...] załączonego do dowodu odprawy celnej.

Postanowieniem z dnia [...].08.1998r. nr [...] wydanym na podstawie art. 240 § pkt 5 O.p. Dyrektor Urzędu Celnego wznowił postępowanie z uwagi na nowe okoliczności wynikające z ujawnionych przez niemieckie organy dochodzeniowe rachunków z dnia [...].10.1996r. nr [...], [...], dotyczących zapłaty za wyposażenie pojazdu (komplet opon zimowych, wyposażenie skórzane, roleta na tylną szybę, podgrzewanie siedzeń, ABS, katalizator).

Dyrektor Urzędu Celnego decyzją z dnia [...].01.1998r. nr [...] wydaną na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 O.p. oraz art. 4 pkt 1 i 2, art.26 ust.1 ustawy z dnia 28.12.1989r - Prawo celne (j.t Dz.U. nr 71 z 1994r., poz. 312 ze zm.) u c h y 1 i ł decyzję zawartą w dowodzie odprawy celnej z dnia [...].10.1996r. nr [...] w części dotyczącej wartości celnej towaru i określił ją na kwotę 27.000 DEM ( 49.748 zł), w konsekwencji - cło na kwotę 17 411,80 zł , zobowiązując importera do zapłaty reszty cła w kwocie 11.086, 30 zł. W uzasadnieniu stwierdzono, że z rachunku z dnia [...].10.1996r. nr [...] załączonego do odprawy celnej i rachunków z tej samej daty nr [...] nr [...], "ujawnionych w toku weryfikacji" wynika, iż wartość towaru wynosi 27.000 DEM.

W odwołaniu K.K. domagał się uchylenia powyższej decyzji zarzucając, że została wydana bez odniesienia się jego wyjaśnień zawartych w piśmie z [...].10.1998r., które uczynił integralną częścią odwołania. Podkreślił, że organ I instancji nie odparł zarzutu posługiwania się niepotwierdzonymi za zgodność z oryginałem kserokopiami rachunków, ani nie wyjaśnił rozbieżności pomiędzy rachunkiem nr [...] (którym jako importer dysponuje), a kserokopiami rachunków nr [...] i [...], sporządzonymi komputerowo i mającymi naniesione wpisy z daty [...].10. 1996r., a więc dokonane już po transakcji kupna, wprowadzeniu pojazdu na polski obszar celny i wymierzeniu cła. Nie wyjaśniono też kwestii różnicy pomiędzy treścią kserokopią rachunku nr [...] a rachunkiem nr [...].

Prezes GUC decyzją z dnia [...].03.2000r. nr [...], wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 262 O.p., art. 23 ust. 1, art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 28.12.1989r. - Prawo celne (t.j. Dz.U. z 1994r., nr 71, poz. 312 ze zm.) u t r z y m a ł w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Prezes GUC wskazał, że przesłankę wznowienia postępowania stanowiło ujawnienie dwóch rachunków dotyczących zakupu pojazdu oraz dodatkowego wyposażenia do tego pojazdu, opiewających na kwotę 27.000 DEM. Z faktur ujawnionych przez niemieckie organy dochodzeniowe wynika, że kwota jaką zapłacił importer za pojazd wynosiła 21.820 DEM, a nadto wystawiony został inny rachunek, za dodatkowe wyposażenie, opiewający na kwotę 5.180 DEM. Z drugiego ujawnionego rachunku nr [...], dotyczącego wyposażenia dodatkowego auta wynika, że rachunek ten ma ścisły związek z rachunkiem nr [...]i jest jego uzupełnieniem. Ponadto Prezes GUC podkreślił, że postępowanie karne i administracyjne mają charakter autonomiczny, co nie wykluczało wykorzystania przez organy celne niektórych dowodów uzyskanych w postępowaniu karnym.

W skardze na powyższą decyzję K.K. wniósł o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w P., a nadto o zasądzenie od organu odwoławczego na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania. Zarzucając decyzjom niezgodność z prawem skarżący podkreślił, że informacje przekazane przez organy straży granicznej nie znajdują potwierdzenia u źródeł. Pełnomocnik skarżącego kontaktował się z organami celnymi niemieckimi (Zollfandungsamt Potsdam Zweigstelle Frankfurt /Oder) w celu potwierdzenia faktu i formy przekazania polskiej straży granicznej informacji i faktur, potwierdzania faktur za zgodność z oryginałem i znaczenia stempla na rachunku nr [...] o treści: "ZFA Potsdam ..[...] MRZ 1998..." Skarżący podkreślił, że wszystkie pytania pozostały bez odpowiedzi. Ponadto skarżący wskazał, że Prokurator Okręgowy w Ł. wystąpił z pismem z [...].08.1998r. nr V Ds 43/98 do Prokuratury przy Sądzie Krajowym w Hannoverze o potwierdzenie autentyczności rachunków o nr [...] i [...], oraz o przesłuchanie w charakterze świadka właściciela firmy, która sprzedał samochód i również to pismo pozostało bez odpowiedzi. Według skarżącego błędne jest powołanie się przez organ odwoławczy na Protokół 6 Układu Europejskiego ponieważ dotyczy przekazywania dokumentów przez zagraniczne organy celne, a w niniejszej sprawie dokumenty zagraniczne doręczone zostały polskim organom celnym w trybie "organy polskie - organy służby zagranicznej". Skarżący zarzucił i to, że organ odwoławczy zaniechał wykonania obowiązku z art. 200 § 1 O.p.

Prezes GUC stwierdzając, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, podtrzymał stanowisko przedstawione w jej uzasadnieniu i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję jako niezgodną z prawem.

Powody.

Sąd administracyjny nie związany granicami skargi ( art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed Sądami administracyjnymi) wskazuje, iż przebieg postępowania celnego w sprawie naruszał zasadę zaufania (art. 121 O.p.). Skarżący w piśmie z dnia 17.11.1998r. stwierdzając, iż dokumenty, w oparciu o które wznowione zostało postępowanie celne "Dyrektor Urzędu Celnego w P. otrzymał od Prokuratora Wojewódzkiego w Ł. zaś do Prokuratury trafiły one z Komendy Wojewódzkiej Policji w P." przedstawia ocenę przyczyn zastosowania wobec skarżącego takiego właśnie trybu postępowania. Skarżący ponawia ten wywód w skardze podkreślając, że dokumenty zagraniczne, polskim organom celnym doręczone zostały w trybie: organy polskie (Straż Graniczna, Prokuratura Wojewódzka) - służby zagraniczne. Deficyt zaufania zwiększał ujawniony skarżącemu w piśmie z dnia 17.10.1999r. zamiar Prezesa GUC , że "w sytuacji gdyby obecna sytuacja (tzn. brak realizacji odezwy przez Prokuraturę Krajową w Hanoverze -przyp. sądu) przedłużała się, koniecznym będzie rozstrzygnięcie na podstawie dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego".

Wprawdzie zasadzie zaufania trudno nadać treść normatywną, ale nie ulega wątpliwości, że w takim przypadku, ze strony organów celnych powinna się ona wyrażać w zwiększonej pieczołowitości proceduralnej, w merytorycznej poprawności i staranności działań w toku postępowania dowodowego, czy wręcz w unikaniu pewnych technik nie stosownych zwykle w innych tego typu sprawach. Natomiast w odniesieniu do Sądu wzgląd na tę zasadę powinien skutkować stosowaniem wyższego standardu przy kontroli i ocenie decyzji administracyjnej, nie wyłączając reguły interpretacyjnej in dubio contra administrationem (tak E. Łętowska w "Ważniejsze problemy wynikające ze stosowania Kodeksu celnego w dotychczasowym orzecznictwie NSA", Warszawa 2002, str. 22).

Organy celne naruszyły w toku postępowania zasadę prawdy obiektywnej (art. 122 O.p.) nakładającej obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Kluczowe znaczenie dla każdego postępowania, w tym celnego, ma należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, albowiem tylko w takim przypadku możliwe jest prawidłowe określenie zakresu praw i obowiązków strony tego postępowania. Ustalenie stanu faktycznego sprawy, winno nastąpić przy zachowaniu pełnej i poprawnej procedury. Organy celne obu instancji poprzestały w istocie na dostarczonym im materiale i to pomimo niepewności co do jego treści i znaczenia, co wynika chociażby z pisma z dnia 20.07.1998r. Prokuratora Wojewódzkiego w Ł. zwracającego się do Dyrektora UC w . z prośbą o nadesłanie oryginału rachunku z dnia [...].10.1996r. wystawionego dla K.K. na kwotę 35.000 DEM, bądź też potwierdzenia za zgodność odpisu tego dokumentu. Odpowiadając w dniu 11.08. 1998r. Dyrektor UC w P. stwierdził, że takiego rachunku nie przekazano organom celnym. Kolejny przykład: Dyrektor UC w P. w piśmie z dnia 29.09.1998r. zwraca się do Prokuratury Wojewódzkiej w Ł. o sprawdzenie, czy z akt, które posiada Prokuratura, wynika przyczyna rozbieżność pomiędzy datą zamówienia (22.10.1996r.), o której mowa w rachunku nr [...] z dnia 21.10.1996r., a datą odprawy celnej, która jest wcześniejsza - 21.10.1996r. Odpowiedź brzmi: w kwestii rozbieżności dat widniejących na rachunku nr [...] z dnia 21.10.1996r. udzielenie odpowiedzi będzie możliwe dopiero po uzyskaniu materiałów procesowych w drodze zagranicznej pomocy prawnej z Prokuratury przy Sądzie Krajowym w Hannoverze, do której zwrócono się ze stosownym wnioskiem.

W ocenie Sądu omawianą zasadę narusza także niezastosowanie w sprawie autonomicznych standardów prawnych postępowania celnego. Nie było przeszkód do wdrożenia w tej sprawie przez organy celne postępowania dowodowego w trybie przewidzianym Układem Europejskim. W przepisach prawa celnego (tu: ustawa z 1989r. - prawo celne) mamy przypadki wyłączenia prawa wewnętrznego przez postanowienia umowy międzynarodowej (art. 2 pkt 14 in fine) oraz współstosowania obu porządków prawnych (art. 3). W obu przypadkach powinny być bezpośrednio stosowane postanowienia umów i konwencji międzynarodowych ratyfikowanych przez Polskę od daty ich wejścia w życie na podstawie stosownych publikowanych oświadczeń. Toteż organy celne winny zastosować w tej sprawie - tak jak czyniły to w innych sprawach dotyczących wymiaru cła np. I Sa/Po 3621/00, I SA/Po 2637/98, I SA/Po 334/00, I SA/Po 204/00, I SA/Po 555/00 I SA/Po 3124/00, I SA/Po 1151/00, SA/Po 3748/01 i innych - regulacje znajdujące się w Układzie Europejskim (wejście w życie: 1.02.1994r.) ustanawiającym stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi sporządzonym w Brukseli w dniu 16.12.1991r. (Dz.U. z 1994r., Nr 11, poz. 38). W szczególności chodzi tutaj o załącznik w formie Protokółu 6 o wzajemnej pomocy w sprawach celnych gwarantujący takie działanie władz strony proszonej o pomoc, jakby działały we własnym interesie m.in. przez przeprowadzenie właściwych d o c h o d z e ń. Nieadekwatne do zastosowanej metody postępowania w niniejszej sprawie jest - wobec nie skorzystania z powyższego trybu - twierdzenie organu odwoławczego, że forma dokumentów, którymi dysponował w sprawie zgodna jest z Protokółem 6 Układu Europejskiego.

Zważywszy, że rachunek załączony do odprawy celnej zweryfikowany został w oparciu o dokumenty pozyskane całkowicie poza postępowaniem celnym, należało odpowiedzieć na pytanie o prawnie dopuszczalne granice wykorzystania przez organy celne dowodów przeprowadzonych w innych sprawach i utrwalonych w ich aktach ( tu: w aktach sprawy nr V Ds 43/98 Prokuratury Okręgowej w Ł.). W ocenie Sądu nie jest ten zakres nieograniczony ponieważ postępowanie karne i administracyjne (w tym celne) mają charakter autonomiczny i oparte są na odmiennych zasadach, różny jest ich zakres, przedmiot. Sąd stoi na stanowisku, że przyjęcie dowodu przeprowadzonego przez inny organ należy uznać za dopuszczalne jedynie, gdy jego przeprowadzenie przez organ celny okazałoby się niemożliwe, przy czym wykorzystując przekazany materiał dowodowy, organy celne powinny podać przyczyny usprawiedliwiające fakt oparcia się na dowodach z innego postępowania. Z przebiegu postępowania nie wynika, aby zachodziły przeszkody w samodzielnym przeprowadzeniu dowodów, a ponadto organy celne obu instancji żadnego usprawiedliwienia nie podały.

Naruszenie zasad postępowania dowodowego przez organ odwoławczy wyraża się zdaniem Sądu także w fakcie nie wyznaczenia skarżącemu terminu, o którym mowa w art. 200 § 1 O.p. Wyznaczenie tego terminu służy realizacji prawa strony do ostatniego słowa przed wydaniem decyzji, prawa do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, a nie tylko do zapoznania się z materiałem dowodowym (lub z faktem jego braku) w sprawie.

Zachodzą wątpliwości co do tego, czy dokonana została ocena dowodów przez organy celne z należytym uwzględnieniem zasady z art. 191 O.p. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji nie podał dlaczego dał wiarę dowodom, które przesłała Prokuratura, natomiast organ II instancji w ogóle nie wypowiada się w kwestii wiarygodności dowodów, zwłaszcza w świetle faktu liczebności faktur, różnic w zapisach, faktu stornowania faktur itd. Organy celne już na początku postępowania dostrzegały różnorodne niezgodności w ich treści, a skarżący zwrócił uwagę, że zachodzą rozbieżności pomiędzy rachunkiem nr [...] a kserokopiami rachunków [...] i [...], sporządzonymi komputerowo i mającymi naniesione wpisy z daty 24.10.1996r., a więc dokonane już po transakcji kupna, wprowadzeniu pojazdu na polski obszar celny i wymierzeniu przez Urząd Celny w P. cła. Rachunek [...] nie zawiera wpisu w języku niemieckim o treści: "Bart.: Re Nr: [...], für G.A. R. berechnen vir Ihnen an Fahrzeugausstattung", który to wpis znajduje się na kserokopii rachunku [...], zaś na oryginale rachunku [...] znajduje się odręczna adnotacja grzecznościowa sporządzona w dacie zakupu i podpisana przez właściciela firmy, w której nabył samochód, O.S. z datą 21.10. 1996r., której brakuje na kserokopii rachunku [...]. Niewyjaśnione pozostały przypadki przyczyn i celu stornowania przez wystawcę faktur po dacie odprawy celnej.

W ocenie sądu organy celne nie miały wystarczających podstaw, by w okolicznościach utrwalonych w aktach postępowania celnego, możliwe było uznanie przekazanych im kserokopii faktur za wiarygodne dowody. Organy celne winny podchodzić ze szczególną ostrożnością do wystawcy podwójnych czy potrójnych faktur. Występowanie w obrocie prawnym więcej niż jednej faktury na ten sam towar nie jest standardem z punktu widzenia ogólnie akceptowanych zasad księgowania. Należy mieć na względzie to, że przedsiębiorca wystawiający faktury musi sobie zdawać sprawę z wagi tego dokumentu - jak przyjmuje się w orzecznictwie - dokumentu zaufania publicznego, istotnego prawnie dla stosunków prywatnoprawnych oraz publicznoprawnych, a w związku z tym brać w pełni odpowiedzialność za zawarte w nich treści, a zwłaszcza za fakt, że dokumentują one rzeczywiste operacje gospodarcze. Tak więc, bez szczegółowej analizy wszystkich okoliczności dotyczących faktur związanych z samochodem, niedopuszczalne jest przyjmowanie w sprawie, że właściwą wartością celną towaru jest cena wyższa wynikająca z kolejnych faktur (por. wyrok z dnia 8.03.2001r. I SA/Po 1861/99). Przy braku wiarygodnych faktur polskie władze celne dysponują instrumentami, które pozwalają ustalić rzeczywistą wartość sprowadzonego towaru.

Sąd administracyjny nie przeprowadził w osądzanej sprawie żadnego postępowania dowodowego z urzędu (strony wniosków dowodowych nie składały), czego wyrazem jest brak postanowień dowodowych w protokołach rozpraw. Stwierdził bowiem, że na tle dotychczasowych ustaleń nie służyłoby to wyjaśnieniu "istotnych wątpliwości" (art. 106 § 3 ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), lecz oznaczałoby dokonywanie przez Sąd własnych ustaleń faktycznych. Ponieważ do postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym stosuje się jedynie odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art. 106 § 5 ustawy) przeto analizując treść art. 232 k.p.c., Sąd stwierdził, że przewidziane w nim uprawnienie dopuszczenia dowodu nie wskazanego przez strony ma także charakter wyjątkowy i że przepis ten nie pozwala na wyjście ponad kryterium wynikające z powołanego art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wobec powyższego sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów art. 121, art. 122, art. 123, art. 180, art. 191, art. 200, art. 210 pkt 6 O.p, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera "c", art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1271 ze zm. ) orzekł Sąd jak w sentencji wyroku.

/-/ E. Podrazik /-/ W. Zygmont /-/ B. Koś