Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2230/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 2 i ust. 2; art. 72 ust. 1 pkt 4; art. 68 ust. 2 i ust. 4-6b; art. 65 pkt 1-3; art. 5; art. 70; art. 8a ust. 2;
journal: Dz.U. 2016 poz 1999
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jedn.
article: art. 26;
journal: Dz.U. 2014 poz 637
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity
article: art. 65 ust. 1; art. 17 ust. 1;
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 2;
journal: Dz.U. 2013 poz 829
law: Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2018 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] czerwca 2017 r. i uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] maja 2017 r.; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej A. W. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Minister Sprawiedliwości (dalej "Minister") utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] (dalej "Prezydium NRA) z [...] czerwca 2017 r., którą utrzymano w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] (dalej "ORA) z [...] maja 2017 r., odmawiającą A. W. (dalej "skarżąca") wpisu na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...].

Jako podstawę prawną skarżonej decyzji Minister podał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257), dalej "k.p.a." w zw. z art. 65 pkt 1 i art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2016 r. poz. 1999 i poz. 2261 oraz z 2017 r. poz. 1139), dalej "p.a.".

W maju 2017 r. skarżąca zwróciła się do ORA o wpisanie jej na listę adwokatów niewykonujących zawodu. Jako postawę swojego żądania wskazała art. 66 ust. 1 pkt 2 p.a. i przywołała, że od ponad 3 lat wykonuje zawód komornika sądowego. W celu udokumentowania przesłanek do wnioskowanego wpisu, o których mowa w art. 65 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 2 p.a. przedłożyła: informację o niekaralności; informację o niekaralności dyscyplinarnej; opinię Izby Komorniczej w [...], a także urzędowo poświadczone odpisy: dyplomu ukończenia wyższych studiów prawniczych, świadectwa stwierdzającego zdanie egzaminu prokuratorskiego oraz decyzji o powołaniu na stanowisko komornika sądowego.

Uchwałą z [...] maja 2017 r., w oparciu o art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a., ORA odmówiła skarżącej wpisania jej na listę adwokatów. Wskazała, że wykładnie: celowościowa, funkcjonalna i systemowa ustawy Prawo o adwokaturze prowadzą do wniosku, że istnieje zakaz zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości lub organach ścigania przy jednoczesnym posiadaniu statusu adwokata, przy czym ustawa ta nie czyni rozróżnienia między adwokatem czynnym i nie wykonującym zawodu. Zatem, z chwilą uzyskania przez skarżąca wpisu na listę, zyskałaby ona status adwokata, co jest niedozwolone przy jednoczesnym deklarowaniu pozostania na tym stanowisku komornika sądowego. Taki stan jest więc negatywną przesłanką wpisu na listę adwokatów.

ORA ponadto powołała się na § 58 Kodeksu etyki adwokackiej, zakazujący adwokatowi brania udziału w czynnościach egzekucyjnych wymagających użycia przymusu bezpośredniego, co stanowi istotną część czynności komornika.

Od powyższej uchwały skarżąca odwołała się. Wnosząc o jej uchylenie i dokonanie wpisu, bądź o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, zarzuciła uchwale obrazę:

1. art. 7 w zw. z art. 75 k.p.a. przez nieuwzględnienie wszystkich dokumentów załączonych do wniosku, potwierdzających spełnienie przez nią ustawowych przesłanek do wpisu;

2. art. 65 i art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. przez przyjęcie, że jest zatrudniona w wymiarze sprawiedliwości, podczas gdy, jako komornik, wykonuje czynności na własny rachunek i nie podlega rygorom przywołanych przepisów.

Prezydium NRA utrzymało w mocy uchwałę ORA stwierdzając, że skarżąca zbędnie podjęła polemikę w zakresie przesłanki "zatrudnienia w wymiarze sprawiedliwości", bowiem art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. posługuje się zwrotem "stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości". Za obojętne przyjęto zatem, że skarżąca, jako komornik, prowadzi działalność na własny rachunek, gdyż nie zmienia to faktu, że pozostaje ona w strukturze wymiaru sprawiedliwości.

W ocenie Prezydium NRA, ugruntowane orzecznictwo nie pozostawia wątpliwości, że sprawowanie funkcji komornika jest równoznaczne z zajmowaniem stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, o czym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a.

Prezydium NRA za chybiony uznało zarzut odnoszący się do zróżnicowania adwokatów "aktywnych" i nie wykonujących zawodu, gdyż ratio legis przepisów uniemożliwia dokonanie wpisu na listę adwokatów osobom, które - z założenia, nie chcą i nie mogą wykonywać zawodu adwokata. W aspekcie art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. nie należy bowiem różnicować sytuacji formalnego pozostawania na liście adwokatów i czynnego wykonywania zawodu. Zróżnicowanie to ma jedynie charakter wewnątrzorganizacyjny, co nie przesądza o odmiennym statusie osoby figurującej na jednej lub drugiej liście i wpływa jedynie na zakres obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej, nie zaś - na całokształt praw i obowiązków w strukturze samorządowej.

Do kwestii ratio legis i wykładni celowościowej oraz systemowej ustawy Paro o adwokaturze Prezydium NRA odwołało się również w kontekście problemu kolejności wpisu na listę adwokatów i objęcia stanowiska w organie wymiaru sprawiedliwości i wskazało na zamysł racjonalnego ustawodawcy, którego celem było przeciwdziałanie sytuacjom jednoczesnego pozostawania adwokatem i sprawowania funkcji w wymiarze sprawiedliwości, bez względu na chronologię zdarzeń prowadzących do tego niedopuszczalnego ustawą stanu rzeczy.

Od powyższej uchwały Prezydium NRA skarżąca złożyła do Ministra odwołanie, w którym wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Rozstrzygnięciu zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 65 pkt 1, art. 66 ust. 1 pkt 2, art. 68 ust. 2 i 4 oraz 72 ust. 1 pkt 4 p.a., a także art. 65 ust. 1 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu skarżonej decyzji Minister na wstępie przywołał treść art. 65 p.a. i stwierdził, że jakkolwiek skarżąca spełnia wymagania formalne, polegające na korzystaniu z pełni praw publicznych i posiadaniu pełnej zdolności do czynności prawnych, wykształceniu prawniczym i uprzednim minimum trzyletnim wykonywaniu zawodu komornika, to jednocześnie - w odniesieniu do jej osoby, zachodzi negatywna przesłanka wpisu na listę adwokatów. Wskazał, że nie należy różnicować sytuacji formalnego pozostawania na liście adwokatów i czynnego wykonywania zawodu adwokata, gdyż takiego rozróżnienia nie wprowadza ustawa Prawo o adwokaturze.

W kwestii prawnego status komornika, w świetle przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a., Minister odwołał się do wykładni celowościowej i systemowej tej normy. Podał, że legalna definicja wyrazu "komornik sądowy" znajduje się w art. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. z 2016 r. poz. 1138), dalej "u.k.s.", który stanowi, że "Komornik sądowy, zwany dalej "komornikiem", jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym". Uznanie komornika sądowego za funkcjonariusza publicznego, działającego przy sądzie rejonowym oznacza, że egzekucja sądowa w sprawach cywilnych jest aktem władzy publicznej, a zatem komornik sądowy, co prawda nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości, ale wykonuje czynności egzekucyjne jako szczególnego rodzaju funkcje państwa w obszarze wymiaru sprawiedliwości.

Zdaniem organu dla wykładni przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. kluczowa jest ww. wykładnia celowościowa w zbiegu z wykładnią historyczną. Przypomniał, że powyższy przepis w obecnym brzmieniu znajdował się w ustawie jeszcze przed dniem 30 listopada 1997 r., kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. nr 133, poz. 882), która zmieniła status prawny komornika sądowego i dokonała w art. 97 odpowiedniej nowelizacji ówcześnie obowiązującej ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 1994 r. nr 7, poz. 25, nr 77, poz. 355, nr 91, poz. 421 i nr 105, poz. 509, z 1995 r. nr 34, poz. 163 i nr 81, poz. 406, z 1996 r. nr 77, poz. 367 oraz z 1997 r. nr 75, poz. 471, nr 98, poz. 604, nr 106, poz. 679, nr 117, poz. 751-753, nr 121, poz. 769 i nr 124, poz. 782), w tym art. 121 § 1, który dotychczas stanowił, że "W sądach rejonowych są zatrudnieni komornicy sądowi, którzy wykonują czynności egzekucyjne oraz inne czynności określone w ustawach.".

W konsekwencji Minister uznał, że nie ulega wątpliwości, że przed wejściem w życie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji stanowisko komornika mieściło się w dyspozycji art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. Nowa ustawa, zmieniając formalne usytuowanie komornika sądowego, nie zmieniła jednak charakteru wykonywanych przez niego zadań. Wobec tego funkcjonalnie status prawny komornika sądowego mieści się w pojęciu zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, w rozumieniu art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. (NSA w wyrokach z 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1899/11 oraz z 24 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 302/12 oraz Trybunał Konstytucyjny w wyrokach z 3 grudnia 2003 r., sygn. akt K 5/02 oraz z 20 stycznia 2004 r., sygn. akt SK 26/03).

Podsumowując Minister uznał, że organy samorządu zawodowego adwokatów słusznie uznały, że nie ma podstaw do wpisu skarżącej na listę adwokatów, gdyż zachodzi wobec niej negatywna przesłanka wpisowa. Łączenie funkcji komornika sądowego ze statusem adwokata stwarza bowiem a priori konflikt interesów, stanowiąc o braku rękojmi do wykonywania tego zawodu. Norma prawna wynikająca z poprawnie przeprowadzonej wykładni przepisu art. 72 ust. 1 pkt .4 p.a., na gruncie dyspozycji przepisu art. 65 pkt 1 p.a., jest bowiem niczym innym, jak tylko negatywną przesłanką posiadania w jednym czasie podwójnego statusu: pozostawania na liście adwokatów i zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub wykonywania zawodu notariusza. Na potwierdzenie przywołał orzeczenia sądów administracyjnych m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1899/11 oraz z 24 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 302/12 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 sierpnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1120/10.

Na decyzję Ministra skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której zarzuciła naruszenie:

I. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 65 pkt 1, art. 66 ust. 1 pkt 2, art. 68 ust. 2 i ust. 4 p.a. oraz 65 ust. 1 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że nie było podstaw do wpisu jej na listę adwokatów, podczas gdy spełnia wszystkie ustawowe przesłanki nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata i uzyskania wpisu na listę adwokatów;

2. art. 65 pkt 1 p.a. przez błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że pozostawanie na stanowisku komornika w chwili składania wniosku o wpis na listę adwokatów, czy zaniechanie rezygnacji z tego stanowiska przed uzyskaniem wpisu na listę adwokatów, jest elementem braku rękojmi wykonywania zawodu, podczas gdy ustalenie przesłanki rękojmi może być efektem oceny wyłącznie cech charakteru i dotychczasowego zachowania, a żaden przepis nie nakłada na kandydata obowiązku zwolnienia się z dotychczasowego zatrudnienia przed uzyskaniem wpisu na listę adwokatów;

3. art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. przez błędną jego wykładnię prowadzącą do uznania, że stanowi on dodatkową – negatywną, przesłankę wpisu na listę adwokatów (nabycia prawa do wykonywania zawodu), podczas gdy stanowi on wyłącznie materialnoprawną przesłankę utraty uprawnień wobec zaistnienia zdarzeń przyszłych w nim opisanych, tj. po wpisaniu na listę, i jako taki może mieć zastosowanie wyłącznie do skreślenia z listy adwokata wykonującego zawód wobec objęcia przez niego stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, a nie do kandydata ubiegającego się o nabycie uprawnienia do wykonywania zawodu (uzyskania wpisu na listę adwokatów);

4. art. 65 pkt 1, art. 68 ust. 4 i art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. przez błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że osoba zajmująca stanowisko komornika sądowego zajmuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości i jako taka nie może zostać wpisana na listę adwokatów, podczas gdy materialnoprawna regulacja odnosząca się do nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata nie zawiera przesłanki ograniczającej prawo dopuszczenia do zawodu i uzyskania wpisu przez osobę wykonującą zawód komornika, zaś wpis na listę adwokatów stanowi jedynie potwierdzenie uzyskania uprawnień do wykonywania zawodu i nie jest tożsamy z rozpoczęciem wykonywaniem zawodu adwokata;

II. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wyniki sprawy, a mianowicie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwych uchwał Prezydium NRA oraz ORA w sytuacji, gdy istniały oczywiste podstawy do ich uchylenia.

W oparciu o wyżej sformułowane zarzuty, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a., skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra oraz utrzymanych przez nią w mocy uchwał Prezydium NRA i ORA. Ponadto, na podstawie art. 200 p.p.s.a., wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła poszczególne zarzuty, jednoznacznie uznając, że przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. stanowi materialnoprawną przesłankę utraty, a nie nabycia uprawnień zawodowych i jako taki nie mógł znaleźć zastosowania w tej sprawie. Na potwierdzenie swojego stanowiska przywołała liczne wyroki WSA w Warszawie, tj. z 10 grudnia 2014 r., sygn. VI SA/Wa 1773/14; z 21 kwietnia 2015 r., sygn. VI SA/Wa 249/15; z 23 stycznia 2007 r., sygn. VI SA/Wa 2051/06; z 25 października 2010 r., sygn. VI SA/Wa 1121/10 oraz NSA z 20 kwietnia 2012 r., sygn. II GSK 395/11; z 16 grudnia 2008 r. o sygn. akt II GSK 594/2008; z 13 listopada 2013 r., sygn. II GSK 1007/12; z 26 lutego 2014 r., sygn. II GSK 1834/12.

Podkreśliła także, że ewentualna decyzyjność w zakresie wykonywania, bądź niewykonywania zawodu adwokata, pozostawiona została przez ustawodawcę wyłącznej woli osoby wpisanej na listę adwokatów i nie może stanowić ona jakiegokolwiek kryterium decydującego na etapie składania wniosku o wpis na listę. Ustawa nie wiąże żadnych negatywnych skutków z faktem niepodjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Nakładanie więc przez organy, na etapie wpisu na listę, dodatkowych wymogów i uzależnianie decyzji o takim wpisie od deklaracji dotyczącej rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata, nie znajduje jakiegokolwiek oparcia prawnego.

Zdaniem skarżącej wobec spełnienia przez nią wszystkich materialnoprawnych przesłanek z art. 65 i art. 66 ust. 1 pkt 2 p.a., organy nie miał prawa odmówić jej wpisu na listę adwokatów. Odmowa ta stanowił zatem rażące naruszenie art. 65 pkt 1, art. 66 ust. 1 pkt 2, art. 68 ust. 2 i ust. 4 oraz art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a., a także art. 65 ust. 1 Konstytucji RP.

Minister w odpowiedzi na skargę, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu skarżonej decyzji, wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę zaskarżonej decyzji administracyjnej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dacie jej wydania, tj. z punktu widzenia jej zgodności zarówno z prawem materialnym, jak i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Ministra, utrzymująca w mocy uchwały Prezydium NRA oraz ORA o odmowie wpisu skarżącej na listę adwokatów, naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

W rozpoznawanej sprawie Minister w zaskarżonej do Sądu decyzji podzielił stanowisko prezentowane przez organy samorządu adwokackiego (Prezydium NRA i ORA), uznając, że odmowa wpisu na listę adwokatów jest uzasadniona, bowiem dokonanie wpisu w zaistniałym stanie faktycznym naruszałoby art. 66 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a.

Przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 p.a. stanowi, że wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które przez okres co najmniej 3 lat zajmowały stanowisko radcy lub starszego radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo wykonywały zawód komornika.

Natomiast art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. statuuje, że okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza.

Stosownie do art. 68 ust. 2 i ust. 4-6b p.a. wpis na listę adwokatów osoby, o której mowa w art. 66 ust. 1, następuje na jej wniosek, na podstawie uchwały okręgowej rady adwokackiej właściwej ze względu na miejsce złożenia wniosku o wpis. Okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3. W myśl tego przepisu, na listę adwokatów może być wpisany ten, kto:

1. jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata;

2. korzysta w pełni z praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych;

3. ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej;

4. odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację adwokacką i złożył egzamin adwokacki, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 i 2.

Tak więc przesłanki nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata określa art. 65 p.a., z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 i 2. Przepisy te ustalają zatem wymogi osobowe kandydata na adwokata, których spełnienie/bądź nie przesądza o wpisaniu/bądź nie na listę adwokatów. Wymogi owe wyczerpują przy tym w całości przesłanki stanowiące podstawę wpisu na listę adwokatów.

Warto zauważyć, że wpis na listę adwokatów jest elementem niezbędnym, ale niewystarczającym, do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych adwokat zobligowany jest bowiem, mocą art. 5 p.a., złożyć ślubowanie, a ponadto, co ma decydujące znaczenie, wyznaczyć siedzibę zawodową i zawiadomić o tym – w określonym czasie, właściwą radę adwokacką. Zatem ustawodawca w ustawie Prawo o adwokaturze wyraźnie odróżnił dwie sytuacje dotyczące statusu adwokatów. Pierwsza obejmuje nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, druga - wykonywanie tego zawodu.

Rację ma skarżąca, co nie jest kwestionowane w orzecznictwie, że sam wpis na listę adwokatów nie uprawnia jeszcze do występowania w charakterze pełnomocnika. W tym celu niezbędne jest zarówno uzyskanie wpisu, jak i podjęcie wykonywania zawodu. Druga sytuacja powstaje zatem, gdy adwokat wskazał w trybie art. 70 p.a. kancelarię adwokacką, zespół adwokacki lub spółkę cywilną, jawną, partnerską, czy komandytową, w której będzie wykonywał zawód adwokata. Zgodnie z art. 70 p.a. po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów adwokat wyznacza swoją siedzibę zawodową i zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką, nie później niż w terminie 30 dni przed dniem wyznaczenia siedziby zawodowej.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2008 r. o sygn. akt II GSK 594/2008 (publ. ONSAiWSA 2010/2, poz. 36) przyjęto, że w regulacji prawnej nabycia prawa do wykonywania zawodu nie została wprowadzona przesłanka ograniczająca prawo wystąpienia o dopuszczenie do zawodu przez osobę zajmującą dotychczas stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, czy w organach ścigania. Stanowiłoby to bowiem ograniczenie konstytucyjnego prawa jednostki do wyboru zawodu, ustanowionego w art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, które stanowi, że każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, zaś wyjątki określa ustawa.

Z tego względu nie można wyprowadzać uzasadnionego wniosku, że art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. stanowi przesłankę ograniczającą możliwość dokonania wpisu na listę adwokatów osoby, która nadal wykonuje zawód komornika sądowego. Zawód ten istotnie należy do stanowisk w szeroko rozumianych organach wymiaru sprawiedliwości, jednakże organ samorządu zawodowego adwokatów nie może na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. odmawiać dokonania wpisu na listę adwokatów, skoro czym innym jest uzyskanie wpisu, a czym innym wykonywanie zawodu adwokata, który następnie obejmuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości. Innymi słowy, przepis ten ma zastosowanie do osoby posiadającej już status adwokata, a nie do osoby, która dopiero ubiega się o stosowny wpis na listę adwokatów. Wpis na listę adwokatów nie stwarza obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Ustawa Prawo o adwokaturze nie zawiera w tej mierze jakichkolwiek przepisów, z których można byłoby wyprowadzić wniosek o istnieniu takiego obowiązku. Sprawę wykonywania, bądź niewykonywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli samego adwokata, nie wiążąc żadnych negatywnych skutków z faktem niepodjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Natomiast przewidział on sytuacje, w których adwokat nie wykonuje zawodu, zwalniając takie osoby z obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 p.a.). W tej sytuacji należy uznać, że przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. wprowadza jedynie zakaz łączenia czynnego wykonywania zawodu adwokata z jednoczesnym obejmowaniem stanowisk (sprawowaniem funkcji) w organach wymiaru sprawiedliwości, przy czym nie odnosi się ona do sytuacji osoby, która nabyła samo prawo do wykonywania zawodu adwokata.

Nie ulega wątpliwości, że ustawa Prawo o adwokaturze nie stwarza przeszkód w uzyskaniu prawa do wykonywania zawodu adwokata (wpisu na listę adwokatów) przez osobę, która w chwili wpisu wykonuje zawód komornika sądowego. Restrykcyjną sankcję wynikającą z treści art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. należy więc odnieść do wykonywania zawodu adwokata i jednoczesnego pozostawania na stanowisku komornika sądowego. Natomiast nie można podzielić wykładni, która przyjmuje dopuszczalność pozbawienia praw nabytych przez wyprowadzenie rygorystycznych przesłanek, które nie zostały ustanowione wprost w przepisach prawa. Złożenie wniosku o wpis na listę adwokatów, czyli podjęcie przez komornika sądowego działań w celu nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, nie stwarza po jego stronie obowiązku jednoczesnego zrzeczenia się dotychczasowego stanowiska komornika sądowego. Ze względu na brak pewności nabycia takiego prawa - do wykonywania zawodu adwokata, którego źródłem jest rozstrzygnięcie okręgowej rady adwokackiej, nie może wymagać od kandydata uprzedniego zrzeczenie się przez niego stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, jeżeli przepis prawa takiej przesłanki wprost nie wprowadza - takiego wymagania ustawodawca nie przewidział w ustawie Prawo o adwokaturze. Sąd zauważa przy tym, że takie prawo ustawodawca przewidział natomiast w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j.t.: Dz.U. z 2014 r., poz. 637 ze zm.), a to w art. 26, stanowiąc, że osoby, które wykonują zawód sędziego, prokuratora, notariusza, komornika, asesora sądowego, prokuratorskiego i notarialnego, bądź odbywają aplikację sądową, prokuratorską lub notarialną, nie mogą jednocześnie zostać wpisane na listę radców prawnych, ani wykonywać zawodu radcy prawnego.

Zdaniem składu orzekającego w tej sprawie, powyższa wykładnia art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a., pozostaje w zgodzie z normami konstytucyjnymi, tj. z art. 65 ust. 1 oraz z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. Artykuł 65 ust. 1 Konstytucji RP gwarantuje bowiem każdemu wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, przy czym - co wymaga podkreślenia - wyjątki określa ustawa. Zakres podmiotowy wolności gwarantowanej w tym przepisie obejmuje "każdego", a więc bez wyjątku chodzi o każdego człowieka. Konstytucja RP ustanawia wolność pracy, z czego wynika z jednej strony wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, a z drugiej - zakaz pracy przymusowej. Trybunał Konstytucyjny, szerzej ujmując tę wolność, stwierdził, że oznacza ona "nie tylko brak przymusu, ale również brak ograniczeń, polegających na uniemożliwieniu podmiotom prawnym wykonywania określonego zawodu, czy zatrudnienia, nie przymuszając ich jednocześnie do robienia czegoś innego" (por wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 1999 r. o sygn. akt K 34/98, publ. OTK 1999, Nr 5, poz. 94). Wolność pracy oznacza więc skupienie się ustrojodawcy na przyznaniu jednostce swobód związanych z pracą (B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2012, s. 393). Taka wykładnia pozostaje również w zgodzie z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż umożliwia równocześnie wypełnienie w pełnym zakresie przez organy samorządu adwokackiego konstytucyjnego obowiązku sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu. Przepis art. 17 ust. 1 Konstytucji RP nakłada bowiem na organy samorządu adwokackiego obowiązek sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Przypisane organom korporacji zawodowej adwokatów "sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu" dotyczy - przedmiotowo - sytuacji "wykonywania zawodu", podmiotowo zaś - osób uczestniczących w wykonywaniu zawodu objętego zasięgiem odpowiedniej korporacji. Organy samorządu zawodowego adwokatów mają więc instrumenty prawne służące zarówno dyscyplinowaniu członków tej korporacji zawodowej, jak i egzekwowaniu nałożonych na nich mocą ustawy obowiązków (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 2013 r. o sygn. akt II GSK 1007/12, publ. LEX nr 1451902 oraz z 26 lutego 2014 r. o sygn. akt II GSK 1834/12, publ. LEX nr 1447191).

Ponadto Sąd zauważa, że art. 66 ust. 1 pkt 2 p.a. został zmieniony przez art. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz. U. 2013.829). Z uzasadnienia projektu zmiany wynika, że ustawodawcy zależało na wprowadzeniu w życie jasnych i czytelnych kryteriów dotyczących przepływu pomiędzy poszczególnymi zawodami w świetle konstytucyjnej zasady wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz zlikwidowania w tym zakresie niepotrzebnych ograniczeń.(Druk nr 806, Sejm RP VII).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że z uwagi na fakt, że skarżąca, będąc komornikiem sądowym, ubiegała się jedynie o potwierdzenie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, ale go nie wykonuje (nie uzyskała wpisu na listę adwokatów, nie złożyła ślubowania i nie wyznaczyła siedziby zawodowej), nie można było zastosować wobec niej sankcji wynikającej z art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. Czym innym jest bowiem samo nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, a czym innym faktyczne podjęcie tego zawodu. Wobec tego, zarówno organy samorządu adwokackiego (Prezydium NRA i ORA), jak również sam Minister, stosując wobec skarżącej rygor z art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a., de facto uczynili z niej – skarżącej, urzędującego już adwokata, którego należało skreślić z listy adwokatów, przy czym podejmowane w sprawie rozstrzygnięcia stanowią – bez wątpienia, odmowę dokonania wpisu na listę adwokatów. Należy więc podkreślić, że przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. znajduje zastosowanie jedynie w przypadku faktycznego podjęcia zawodu adwokata i jednoczesnego objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości.

W rozpoznawanej sprawie Minister, a przed nim organy samorządu adwokackiego, wprawdzie skoncentrowały uwagę na przesłankach wynikających z treści art. 65 pkt 1-3 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 2 p.a., które warunkują możliwość dokonania wpisu na listę adwokatów, ale zasadność odmowy oceniały pod kątem braku rękojmi skarżącej.

Co do zasady okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3 p.a. Niewątpliwie ten aspekt sprawy winien determinować rozstrzygnięcie podejmowane wobec skarżącej przez ORA w przedmiocie wpisu na listę adwokatów. Organy samorządu adwokackiego uznały, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki oprócz art. 65 pkt 1 p.a., który stanowi, że na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Następnie także Minister stwierdził, że jakkolwiek skarżąca spełnia wymagania formalne, polegające na korzystaniu z pełni praw publicznych i posiadaniu pełnej zdolności do czynności prawnych, wykształceniu prawniczym i uprzednim minimum trzyletnim wykonywaniu zawodu komornika, to podzielił stanowisko zaprezentowane w zaskarżonych uchwałach ORA i Prezydium NRA, że zachodzi negatywna przesłanka wpisu skarżącej na listę adwokatów, wynikająca z przepisu art. 65 pkt 1 p.a. Minister upatruje brak spełnienia przesłanki rękojmiowej w pełnieniu przez skarżącą funkcji komornika sądowego, która stoi na przeszkodzie wykonywania zawodu adwokata.

Z taką podstawą rękojmiową zgodzić się nie sposób. Ubieganie się przez skarżącą jedynie o potwierdzenie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, nawet bez jednoznacznej deklaracji - w dacie złożenia wniosku, że po wpisie podejmie ona wykonywanie tego zawodu - jest prawem skarżącej. Zdecydowanie przedwczesna jest zatem negatywna ocena owej rękojmi, w sytuacji ograniczenia jej wyłącznie do faktu złożenia wniosku o wpis na listę. Zważyć przy tym należy, że w przedmiocie posiadania, bądź nie posiadania rękojmi wykonywania zawodu, utrwalone jest stanowisko orzecznictwa i literatury. W żadnym ze znanych Sądowi przykładów brak przymiotu rękojmi nie był w żadnym razie uzasadniany faktem złożenia wniosku o wpis na listę adwokatów.

Rękojmia wykonywania zawodu to nieskazitelność charakteru, o jakiej świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Nieskazitelność, wymagana od adwokata, to uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, prawość, dopiero jej brak implikuje brak rękojmi do wykonywania zawodu zaufania publicznego. Ustawodawca w art. 65 pkt 1 p.a. posługuje się wszak pojęciem "dotychczasowe zachowanie". Zatem to dotychczasowe zachowanie i postępowanie skarżącej, tj. do chwili złożenia przez nią wniosku o wpis na listę adwokatów, jako osoby ubiegającej się o wpis, należało oceniać, a nie wywodzić to z samego faktu złożenia przedmiotowego wniosku. Innymi słowy, taka ocena zachowania i postępowania skarżącej, jako osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów, winna mieć charakter oceny moralnej, etycznej, dokonanej w oparciu o ustawowe przesłanki i uwzględniającej cały dotychczasowy okres życia kandydata na adwokata.

Reasumując Sąd doszedł do przekonania, że Minister, podzielając stanowiska organów samorządu adwokackiego (Prezydium NRA i ORA), a w konsekwencji utrzymując w mocy ich nieprawidłowe rozstrzygnięcia uchybił tym samym przepisom art. 66 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. Dlatego też Sąd zdecydował o wyeliminowaniu z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji Ministra, jak i utrzymanych nią w mocy obu uchwał organu samorządu adwokackiego.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy obowiązkiem organu jest wzięcie pod uwagę, a następnie ocena, wszelkich dostępnych danych dotyczących skarżącej, jako osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów, a nie tylko jednej okoliczności - faktu złożenia wniosku o wpis na listę adwokatów, który co do zasady, jak wyżej wskazano, nie jest zakazany na gruncie ustawy Prawo o adwokaturze dla osoby będącej komornikiem sądowym.

Uznając skargę za uzasadnioną, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

W oparciu o art. 200, art. 205 § 1 i 2 oraz art. 209 p.p.s.a., Sąd zasądził od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej kwotę 697 zł, w tym kwotę 200 zł, stanowiącą wartość uiszczonego wpisu od skargi, i kwotę 480 zł, poniesioną tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.) oraz kwotę 17 zł, poniesioną tytułem opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa.