Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1260/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 183 § 1 zdanie pierwsze, art. 188
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 1992 nr 302 poz 1 art. 214 ust. 1
law: Rozporządzenie Rady (EWG) NR 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny.
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 194 poz 6 art. 1 ust. 2
law: Rozporządzenie Wykonawcze Rady (UE) NR 723/2011 z dnia 18 lipca 2011 r. rozszerzające ostateczne cło antydumpingowe nałożone  rozporządzeniem (WE) nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej na  przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji*
journal: Dz.U.UE.L 2012 nr 275 poz 1 art. 2 zdanie pierwsze
law: Rozporządzenie Wykonawcze Rady (UE) NR 924/2012 z dnia 4 października 2012 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 91/2009 nakładające  ostateczne cło antydumpingowe na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska Sędzia NSA Marzenna Zielińska (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1200/13 w sprawie ze skargi R. F. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od R. F. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w [...] 2922 (dwa tysiące dziewięćset dwadzieścia dwa) złote tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I

Wyrokiem z dnia 12 marca 2014 r. (sygn. akt III SA/Po 1200/13) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), uwzględnił skargę R. F., uchylając zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lipca 2013 r. (nr [...]), która utrzymywała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. (nr [...]) w przedmiocie określenia kwoty długu celnego. Ponadto Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, a także zasądził od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego 3460 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sąd pierwszej instancji wskazał w swoim rozstrzygnięciu ustalenia faktyczne i stanowisko organów celnych zaprezentowane w kontrolowanych w sprawie decyzjach. Organy te ustaliły, że w dniu [...] grudnia 2010 r. Agencja Celna [...] - działając jako przedstawiciel pośredni skarżącego - złożyła zgłoszenia celne uzupełniające (SAD nr OGL [...], sporządzone na podstawie wpisu do rejestru procedury uproszczonej z dnia [...] grudnia 2010 r.) do odprawy w procedurze dopuszczenia do obrotu, dotyczące przywiezionych z Malezji towarów opisanych jako "podkładki metalowe płaskie" i "podkładki metalowe sprężyste", dla których zadeklarowano kody Taric 7318 22 00 95 i 7318 21 00 95. Naczelnik Urzędu Celnego - po wszczęciu z urzędu w stosunku do importera i przedstawiciela pośredniego postępowania w sprawie określenia kwoty należności wynikających z długu celnego w przywozie - wydał w dniu [...] kwietnia 2013 r. decyzję, w której powiadomił o zaksięgowaniu kwoty należności wynikających z długu celnego w przywozie z tytułu nałożenia cła antydumpingowego na towary zgłoszone do dopuszczenia do obrotu w procedurze uproszczonej i ujęte we wspomnianym zgłoszeniu celnym uzupełniającym. Po rozpatrzeniu odwołania R. F., Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Zdaniem organów celnych, zgłoszony do procedury celnej towar podlegał rejestracji na mocy art. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 966/2010 z dnia 27 października 2010 r. wszczynającego dochodzenie dotyczące możliwego obchodzenia środków antydumpingowych nałożonych na mocy rozporządzenia Rady (WE) nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej w drodze przywozu niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji, i poddającego ten przywóz rejestracji (Dz. Urz. UE L 282 z dnia 28 października 2010 r., s. 28; dalej powoływanego jako "rozporządzenie nr 966/2010"). Organ odwoławczy wskazał, że ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem Rady (WE) nr 91/2009 z dnia 26 stycznia 2009 r. nakładającym ostateczne cło antydumpingowe na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej (Dz. Urz. UE L 29 z dnia 31 stycznia 2009 r., s. 1; dalej powoływanym jako "rozporządzenie nr 91/2009") rozszerzono - na mocy rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) nr 723/2011 z dnia 18 lipca 2011 r. rozszerzającego ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem (WE) nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji (Dz. Urz. UE L 194 z dnia 26 lipca 2011 r., s. 6; dalej powoływane jako "rozporządzenie nr 723/2011") - m.in. na przywożone z Malezji towary klasyfikowane do kodów Taric wskazanych w przedmiotowym zgłoszeniu celnym. Organy celne uznały, że na podstawie tych przepisów towar objęty procedurą dopuszczania do wolnego obrotu na podstawie wspomnianego zgłoszenia celnego podlegał rozszerzonemu ostatecznemu cłu antydumpingowemu w wysokości 85% ad valorem. Powołując się na treść art. 201 ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z dnia 19 października 1992 r.; dalej powoływanego jako WKC), Dyrektor Izby Celnej zaznaczył przy tym, że dług celny powstaje z mocy samego prawa w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarga okazała się zasadna w części dotyczącej zastosowanej stawki cła.

Sąd stwierdził, że wprawdzie co do zasady datą decydującą o tym, jakie przepisy prawa celnego należy stosować przy określaniu długu celnego w typowej sytuacji, gdy towar zostaje dopuszczony do obrotu jest data przyjęcia zgłoszenia celnego, jednak specyficzny i wyjątkowy charakter ma postępowanie w sprawie dotyczącej cła antydumpingowego, gdy zgłoszenie celne zostało (jak w sprawie niniejszej) dokonane przed datą wejścia w życie rozporządzenia nakładającego ostateczne cło antydumpingowe. WSA wskazał, że przedmiotowy towar w dacie dokonania zgłoszeń celnych podlegał rejestracji na podstawie przepisów rozporządzenia nr 966/2010. Ponieważ procedura dochodzeniowa przeprowadzona na podstawie tegoż rozporządzenia wykazała, że ostateczne cła antydumpingowe nałożone na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chin były - poprzez przeładunek w Malezji - przedmiotem ich obchodzenia, to Rada (UE) w dniu 18 lipca 2011 r. wydała rozporządzenie nr 723/2011. W rozporządzeniu tym wskazano, że ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem nr 91/2009 m.in. na przywóz towarów oznaczonych wskazanymi tam kodami Taric, zostaje rozszerzone na analogiczne towary wysyłane z Malezji. Ustalając wysokość cła antydumpingowego, organy celne musiały - zgodnie z art. 1 rozporządzenia nr 723/2011 - odwołać się do przepisów rozporządzenia nr 91/2009, określających wysokość stawki ostatecznego cła antydumpingowego mającego zastosowanie do "wszystkich pozostałych przedsiębiorstw" na 85%.

Sąd zwrócił jednak uwagę, że 28 lipca 2011 r. organ rozstrzygania sporów Światowej Organizacji Handlu przyjął szereg zaleceń i ustaleń dotyczących przepisów rozporządzenia nr 91/2009, z których wynikało, że naruszają one Porozumienie Antydumpingowe (ADA), stanowiące integralny element wspólnotowego porządku prawnego. W konsekwencji Komisja Europejska wszczęła przegląd stosowanych środków antydumpingowych i w jego wyniku zostało wydane rozporządzenie wykonawcze Rady (UE) nr 924/2012 z dnia 4 października 2012 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 91/2009 nakładające ostateczne cło antydumpingowe na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowe (Dz. Urz. UE L 275 z dnia 10 października 2012 r., s. 1; dalej powoływane jako "rozporządzenie nr 924/2012"), które weszło w życie 11 października 2012 r. Na mocy tego rozporządzenia stawka ostatecznego cła antydumpingowego, mająca zastosowanie do ceny netto na granicy Unii, przed ocleniem, dla produktów wytwarzanych przez "wszystkie przedsiębiorstwa" (dodatkowy kod Taric - A999) została obniżona do wysokości 74,1%.

Zdaniem WSA, organy administracji ustalając w sprawie wysokość cła antydumpingowego nie mogły odwołać się do treści art. 201 ust. 2 WKC, tj. do daty zgłoszenia celnego. W niniejszej sprawie w dacie dokonania zgłoszeń celnych rozporządzenie nr 723/2011 jeszcze bowiem nie obowiązywało, a towar sprowadzony przez skarżącą był jedynie objęty rejestracją na podstawie rozporządzenia nr 966/2010.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, przy ustalaniu wysokości cła antydumpingowego organy celne powinny były zastosować przepisy rozporządzenia nr 924/2012. Natomiast zastosowanie przez organ stawki celnej wynikającej z pierwotnej wersji rozporządzenia nr 91/2009 stanowiło akt stosowania prawa, które nie obowiązywało w żadnej z dat istotnych dla ustalenia stanu prawnego (ani w dacie dokonania zgłoszeń celnych, ani w dacie orzekania przez organy obu instancji). Sąd podkreślił, że zasada zgodnej interpretacji prawa wspólnotowego z Porozumieniem Antydumpingowym stoi na przeszkodzie stosowaniu aktów wtórnego prawa wspólnotowego w takim zakresie, w jakim naruszają one normy zawarte w tym Porozumieniu. Niezgodność rozporządzenia nr 91/2009 w istotnym dla sprawy zakresie z Porozumieniem Antydumpingowym została uznana przez Komisję Europejską, co doprowadziło do wydania rozporządzenia zmieniającego nr 924/2012. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, brak zastosowania przez organy celne rozporządzenia nr 924/2012 przy ustalaniu wysokości cła antydumpingowego doprowadził do naruszenia prawa materialnego w sposób mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

II

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji złożył Dyrektor Izby Celnej w [...]. Zaskarżył to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, tj. zwrot wpisu od skargi kasacyjnej w całej jego uiszczonej wysokości oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. i:

a) art. 201 ust. 2 WKC przez przyjęcie, że ze względu na specyfikę i wyjątkowy charakter postępowania w sprawie dotyczącej cła antydumpingowego, prawo materialne stosuje się według stanu obowiązującego na dzień wydania decyzji, co skutkuje wbrew temu przepisowi, że w przypadkach dotyczących ceł antydumpingowych, miarodajną chwilą powstania długu jest data wydania decyzji, a nie chwila przyjęcia zgłoszenia celnego,

b) art. 214 ust. 1 WKC przez przyjęcie, że ze względu na specyfikę i wyjątkowy charakter postępowania w sprawie dotyczącej cła antydumpingowego, prawo materialne stosuje się według stanu obowiązującego na dzień wydania decyzji, co skutkuje wbrew temu przepisowi, że w przypadkach dotyczących ceł antydumpingowych, kwota należności celnych przywozowych jest określana na podstawie elementów kalkulacyjnych właściwych dla towaru nie w chwili powstania długu celnego (tj. w dacie przyjęcia zgłoszenia celnego), ale w dacie wydania decyzji,

c) art. 201 ust. 1 lit. a) w związku z art. 4 pkt 10 WKC przez przyjęcie, że ze względu na specyfikę i wyjątkowy charakter postępowania w sprawie dotyczącej cła antydumpingowego, prawo materialne stosuje się według stanu obowiązującego na dzień wydania decyzji, co skutkuje wbrew tym przepisom, że w przypadkach dotyczących ceł antydumpingowych, przy określaniu długu celnego w przywozie decyduje data wydania decyzji (cło /stawka celna/ należne w dniu wydawania decyzji), a nie data zgłoszenia celnego (cło /stawka celna/ należne w dniu przyjęcia zgłoszenia celnego obejmującego przywóz),

d) art. 14 ust. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 1225/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony przed przywozem produktów po cenach dumpingowych z krajów niebędących członkami Wspólnoty Europejskiej (wersja ujednolicona) (Dz. Urz. UE L 343 z dnia 22 grudnia 2009 r., s. 51; dalej powoływanego jako "rozporządzenie nr 1225/2009") przez przyjęcie, że cła /stawki cła/ antydumpingowe są stosowane od daty wydania decyzji, a nie od daty rejestracji towarów jej podlegających tj. od daty zgłoszenia celnego,

e) niewłaściwe zastosowanie art. 1 rozporządzenia nr 924/2012 w związku z art. 9 ust. 5 rozporządzenia nr 1225/2009 i art. 9 pkt 9.2 Porozumienia o stosowaniu artykułu VI Układu ogólnego w sprawie taryf celnych i handlu 1994 (Dz. Urz. L 336, str. 103) zwanego "kodeksem antydumpingowym" z uwagi na nałożenie cła antydumpingowego, którego wysokość jest dyskryminująca dla innych importerów, sprowadzających ten sam towar, w tym samym czasie, z tego samego kraju trzeciego po cenach dumpingowych.

W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej stwierdził w szczególności, że cło antydumpingowe jest długiem celnym, do którego mają zastosowanie przepisy WKC regulujące m.in. kwestie związane z datą jego powstania. Wobec tego - odwołując się do treści art. 201 ust. 2 i art. 214 ust. 1 WKC, kasator stwierdził, że chwilą powstania długu celnego jest chwila przyjęcia zgłoszenia celnego (a nie np. data wydania decyzji), zaś właściwymi elementami służącymi do określania długu celnego są te z chwili przyjęcia zgłoszenia celnego (a nie z chwili np. wydana decyzji, jak przyjął WSA w zaskarżonym wyroku). W konsekwencji za nieuprawniony należy uznać pogląd, że w kwestii stawki ostatecznego cła antydumpingowego należało stosować tę, która obowiązywała w momencie wydania decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 6 marca 2016 r. (które wpłynęło do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 18 kwietnia 2016 r.) R. F. (zastępowany przez radcę prawnego) wniósł o zwrócenie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z trybie prejudycjalnym o zbadanie zgodności z prawem podstawowym rozporządzenia nr 723/2011. W przypadku nieuwzględnienia tegoż wniosku, strona wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej. Natomiast w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej strona wniosła o odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w stosunku do zaskarżonego orzeczenia jest zdeterminowany - poza przypadkami nieważności postępowania, które w sprawie nie występują - granicami środka odwoławczego.

Wnoszący skargę kasacyjną podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Zdaniem organu, do importowanego z Malezji towaru objętego przedmiotowymi zgłoszeniami celnymi miała zastosowanie stawka cła antydumpingowego wprowadzona rozporządzeniem nr 91/2009 (85%), a nie jak przyjął Sąd pierwszej instancji - rozporządzeniem nr 924/2012 (74,1%).

Rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej wymaga więc ustalenia, które z wymienionych rozporządzeń miało zastosowanie w stanie faktycznym sprawy. Innymi słowy, czy istniały podstawy prawne do zastosowania stawki cła antydumpingowego w zmienionej wysokości, jak przyjął Sąd pierwszej instancji. Tak zarysowana istota problemu pozwala na zbiorcze odniesienie się do wszystkich zarzutów skargi kasacyjnej.

Rozważania w tym zakresie należy poprzedzić kilkoma uwagami natury ogólnej.

Zgodnie z art. 67 WKC, jeżeli szczególne przepisy nie stanowią inaczej, datą, którą należy uwzględniać przy stosowaniu wszelkich przepisów regulujących procedurę celną, do której zgłaszane są towary, jest data przyjęcia zgłoszenia przez organy celne. Tak więc data zgłoszenia celnego decyduje też o stawce celnej właściwej dla zgłaszanego towaru. Ponadto dzień przyjęcia zgłoszenia celnego jest także wyznacznikiem dla zastosowania wobec towarów objętych zgłoszeniem celnym środków polityki handlowej, jeżeli takie mają zastosowanie do danego towaru. Chodzi mianowicie o środki pozataryfowe, takie jak środki antydumpingowe w postaci ceł antydumpingowych, wprowadzane na mocy rozporządzeń Rady (WE) w wyniku postępowania antydumpingowego prowadzonego przez Komisję Europejską, jeżeli postępowanie takie wykaże stosowanie praktyk dumpingowych w przywozie określonego towaru na wspólnotowy obszar celny.

Zasada ta podlega wyłączeniu w przypadku wskazanym w art. 80 WKC. W myśl tego przepisu, w drodze odstępstwa od art. 67 i pod warunkiem, że należności celne przywozowe za towar są należnościami określonymi w art. 4 ust. 10 tiret pierwsze, a obniżenie stawki tych należności nastąpiło po dniu przyjęcia zgłoszenia towaru, zgłaszający może wystąpić z wnioskiem o zastosowanie korzystniejszej stawki (ust. 1). Przepisu ust. 1 nie stosuje się, jeżeli towary nie mogły zostać zwolnione z przyczyn zależnych jedynie od zgłaszającego (ust. 2).

Warunkiem zastosowania obniżonej stawki należności celnej przywozowej jest zatem łączne spełnienie dwóch przesłanek, tj. (1) aby obniżenie tej stawki nastąpiło po dniu przyjęcia zgłoszenia o dopuszczenie do swobodnego obrotu, lecz przed dniem zwolnienia towaru oraz (2) aby przesunięcie w czasie nie wynikało z działania bądź zaniechania zgłaszającego. Jak wynika z art. 201 ust. 1a i 2 WKC, z chwilą przyjęcia zgłoszenia celnego i dopuszczenia do swobodnego obrotu towaru podlegającego należnościom przywozowym powstaje dług celny w przywozie.

Kwota należności celnych przywozowych jest określana na podstawie elementów kalkulacyjnych właściwych dla towaru w chwili powstania długu celnego (art. 214 ust. 1 WKC). Natomiast z treści ust. 2 tego artykułu wynika, że kwota należności celnych określana jest na podstawie elementów kalkulacyjnych właściwych dla towaru w chwili najwcześniejszej, w jakiej istnienie długu celnego wynikającego z tej sytuacji mogło zostać ustalone na podstawie informacji posiadanych przez organ. Każda kwota należności celnych przywozowych wynikających z długu celnego, obliczana jest przez organ celny, z chwilą gdy znajduje się on w posiadaniu niezbędnych informacji, a następnie zostaje ona wpisana do rejestru lub zaewidencjonowana w inny równoważny sposób zaksięgowanie (art. 217 ust. 1 lit. a WKC).

Trzeba też wskazać, że po zwolnieniu towarów, organ celny może z urzędu lub na wniosek zgłaszającego dokonać sprostowania zgłoszenia (art. 78 ust. 1 WKC) lub też, jeżeli z kontroli zgłoszenia lub kontroli po zwolnieniu towarów wynika, że przepisy regulujące właściwą procedurę celną zostały zastosowane w oparciu o nieprawidłowe lub niekompletne dane, organy celne podejmują, zgodnie z wydanymi przepisami, niezbędne działania w celu uregulowania sytuacji, biorąc pod uwagę nowe dane, którymi dysponują (art. 78 ust. 3 WKC).

Z przedstawionej wyżej regulacji prawnej wynika, że w postępowaniu celnym (podobnie jak w podatkowym) wyznacznikiem ustalenia właściwego reżimu prawnego jest moment zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy prawa materialnego wiążą określone skutki prawne. Oznacza to, że przy określaniu należności celnych przywozowych, o ile co innego nie wynika z przepisów prawa, późniejsza zmiana tych przepisów nie może wpływać na wymiar tych należności.

Stąd, dla ustalenia norm prawnych stanowiących normatywny wzorzec kontroli konkretnego zgłoszenia celnego, wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, w sytuacji zmiany przepisów prawa nie ma znaczenia ani moment wszczęcia postępowania w sprawie, ani też moment wydania przez organ decyzji kończącej to postępowanie w I i II instancji.

Zasada lex retro non agit w odniesieniu do przepisów prawa materialnego nie ma bezwzględnego charakteru. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że na zasadzie wyjątku, gdy wymaga tego cel interesu ogólnego i gdy w należyty sposób respektowane są uzasadnione oczekiwania zainteresowanych, temporalny zakres obowiązywania aktu prawnego może rozpocząć się przed jego publikacją. Musi to być jednak wyraźnie wskazane.

Z reguły przyjmuje się więc, o ile nie wynika nic innego z przepisów przejściowych nowego aktu prawnego, że przepisy proceduralne mają zastosowanie do wszystkich postępowań zawisłych w momencie ich wejścia w życie, w odróżnieniu od przepisów materialnych, które są zazwyczaj interpretowane w ten sposób, iż nie obowiązują w stosunku do sytuacji powstałych przed ich wejściem w życie.

Podobny pogląd jest również prezentowany w orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości (zob. wyrok TS z dnia 26 kwietnia 2005 r. w sprawie C-376/02 - ZOTSiS 2005/4B-/I-3445, PP 2005/6/51, ECR 2005/4B-/I-3445).

Prawo unijne, z uwagi na chronione dobro (zapobieganie występowaniu nierównych warunków konkurencji na rynku wewnętrznym UE) oraz procedury obowiązujące przy badaniu działań dumpingowych, dopuszcza możliwość nakładania ostatecznych ceł antydumpingowych z mocą wsteczną, pod warunkiem uprzedniego objęcia przywozu towaru rejestracją.

W stanie faktycznym sprawy przywóz towarów - w związku z rozporządzeniem nr 966/2010 wszczynającym dochodzenie co do możliwego obchodzenia środków antydumpingowych nałożonych na mocy rozporządzenia nr 91/2009 - został objęty obowiązkiem rejestracji (w okresie od dnia 29 października 2010 r. do dnia 27 lipca 2011 r.), a następnie na mocy rozporządzenia nr 723/2011 objęty ostatecznym cłem antydumpingowym. W skardze kasacyjnej nie jest kwestionowany sam obowiązek uiszczenia cła antydumpingowego od towarów objętych obowiązkową rejestracją, a jedynie wysokość stawki tego cła. Wynika to z faktu, że obliczenie należności z tego tytułu nastąpiło w czasie, gdy obowiązywała niższa stawka cła antydumpingowego.

Podstawowe kwestie związane z ochroną rynku wspólnotowego przed przywozem produktów po cenach dumpingowych z krajów niebędących członkami Wspólnoty Europejskiej reguluje rozporządzenie nr 1225/2009. Z postanowień tego rozporządzenia (art. 13 ust. 1 i 3 oraz art. 14 ust. 5) wynika, że nałożone na podstawie niniejszego rozporządzenia cła antydumpingowe mogą być rozszerzone, przez objęcie przywozów z państw trzecich, których dotyczy środek produktów podobnych, zarówno nieznacznie zmodyfikowanych, jak też niemodyfikowanych lub też ich części, w przypadku gdy obowiązujące środki są obchodzone. Postępowania w tym zakresie może być wszczęte z inicjatywy Komisji, na wniosek państwa członkowskiego lub każdej zainteresowanej strony, w drodze rozporządzenia Komisji. Może być nałożony jednocześnie nakaz odprawiania przez organy przywozu z zastrzeżeniem rejestracji lub żądania gwarancji, skutkiem czego jest rozszerzenie środków począwszy od daty nałożenia tego obowiązku.

Rozporządzeniem nr 91/2009 zostało nałożone ostateczne cło antydumpingowe na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej. W praktyce okazało się, iż wprowadzone środki zapobiegawcze są obchodzone przez Malezję, czego wyrazem było wszczęcie przez Komisję UE dochodzenia, a następnie rozszerzenie cła antydumpingowego na towar sprowadzany z tego kraju (rozporządzenie wykonawcze nr 723/2011).

Zgodnie z art. 1 ust. 2 powołanego rozporządzenia, w brzmieniu obowiązującym do dnia 11 października 2012 r., stawka ostateczna cła antydumpingowego została określona na 85% w ramach dodatkowego kodu TARIC A999 odnoszącego się do wszystkich innych przedsiębiorstw niż te, które zostały wskazane w tabeli zawartej w owym przepisie. Jednocześnie zgodnie z art. 1 ust. 4 tego rozporządzenia (w brzmieniu zarówno przed zmianą, jak i po zmianie) do cła antydumpingowego (o ile nie określono inaczej) mają zastosowanie obowiązujące przepisy dotyczące należności celnych przez co należy wnioskować, że chodzi o przepisy obowiązujące (1) w dacie zgłoszenia celnego i dopuszczenia do obrotu towaru lub bliskiej tym okolicznościom oraz (2) w czasie rejestracji towaru. W tym miejscu podkreślić należy, że rozporządzeniem nr 966/2010 obowiązek rejestracji przywozu niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chin i obchodzonych przez wysłanie/zgłoszenie jako pochodzące z Malezji został wprowadzony na określony, zamknięty czas tj. na 9 miesięcy od 28 października 2010 r. do 27 lipca 2011 r. (art. 2 zd. 2 rozporządzenia).

Stawka cła antydumpingowego ustalona rozporządzeniem nr 91/2009 (85%) została zmieniona rozporządzeniem nr 924/2012, które zgodnie z art. 2 zdanie pierwsze tego rozporządzenia weszło w życie następnego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, tj. w dniu 11 października 2012 r., a więc po okresie objętym obowiązkową rejestracją towarów przywiezionych z Malezji.

Ponadto, z treści motywów zmieniającego rozporządzenia (pkt 3, 6, 7) wynika, że Komisja dokonała ponownej oceny ostatecznych ustaleń dochodzenia pierwotnego, biorąc pod uwagę zalecenia i orzeczenia DSB. Ponowna ocena opierała się na informacjach zebranych w pierwotnym dochodzeniu oraz na informacjach zgromadzonych po opublikowaniu zawiadomienia z dnia 6 marca 2012 r. Z zastrzeżeniem, że sprawozdania objęte badaniem nie miały wpływu na ustalenia zawarte w motywach 40-57 rozporządzenia w sprawie ceł ostatecznych dotyczących produktu objętego postępowaniem i produktu podobnego.

Z kolei z końcowych motywów rozporządzenia nr 924/2012 (pkt 137 i 138) wynika, że środki antydumpingowe mające zastosowanie do przywozu niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej, nałożonych rozporządzeniem nr 91/2009, powinny zostać utrzymane oraz że przywóz od przedsiębiorstwa Bulten Fasteners Chiny powinien podlegać stawce celnej równej 0%. Ponowa ocena potwierdziła wyrządzanie szkody przez dumping, stwierdzony w pierwotnym dochodzeniu. Z uwagi jednak, iż jednemu producentowi eksportującemu przyznano zgodę na indywidualne traktowanie zgodnie z zaleceniami dotyczącymi art. 9 ust. 5 rozporządzenia podstawowego, sformułowanymi w sprawozdaniach DSB, Komisja dokonała odpowiedniej zmiany art. 1 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ceł ostatecznych. Skutkiem tego było zweryfikowane cła antydumpingowe obliczonego dla niektórych przedsiębiorstw wymienionych w tabeli w art. 1 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ceł ostatecznych.

Procedura, na podstawie której doszło do zmiany ceł antydumpingowych oraz treść art. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 924/2012 nie pozwala więc na przyjęcie, że obniżone cło ma zastosowanie do stanów faktycznych sprzed daty wejścia w życie rozporządzenia zmieniającego. Z poddanych analizie przepisów prawa wynika w sposób jednoznaczny, że organ stosujący prawo nie ma swobody w określaniu daty wejścia w życie przepisów prawa unijnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ celny prawidłowo zatem określił należność z tytułu cła antydumpingowego, przyjmując za podstawę regulację prawną z okresu rejestracji towarów. Tym samym stanowisko Sądu pierwszej instancji należało uznać w powyższym zakresie za błędne. Podkreślenia ponownego wymaga bowiem to, że ewentualny skutek retroaktywny aktu prawnego powinien stanowić wyjątek od reguły oraz wyraźnie wynikać z treści tego aktu. W przypadku braku tego rodzaju uregulowań ma zastosowanie art. 297 ust. 1 akapit trzeci TfUE. W myśl tego przepisu akty ustawodawcze wchodzą w życie z dniem w nich określonym lub, w jego braku, dwudziestego dnia po ich publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Przenosząc powyższe na stan sprawy, oznacza to, że zmieniona rozporządzeniem nr 924/2012 stawka cła antydumpingowego (74,1%) mogła mieć zastosowanie do należności z tego tytułu naliczanych od przywozu towaru zgłoszonego po wejściu tego rozporządzenia w życie, tj. po dniu 11 października 2012 r., a co za tym idzie do towarów objętych przedmiotowymi zgłoszeniami miała zastosowanie stawka cła antydumpingowego (85%) wprowadzona rozporządzeniem nr 91/2009. Przemawia za tym również to, że w zamkniętym okresie rejestracji spornych towarów (od 28 października 2010 r. do 27 lipca 2011 r.) stawka cła antydumpingowego była niezmienna i wynosiła 85%.

Zatem za błędny należało uznać pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku, według którego organ celny powinien był zastosować stawkę cła antydumpingowego w obniżonej wysokości. Mylny pogląd Sądu pierwszej instancji w tej kwestii, jak należy wnioskować z treści zaskarżonego wyroku, wynika nie tylko z niewłaściwego rozumienia powołanych wcześniej przepisów, ale również rozporządzenia Rady (WE) nr 1515/2001 z dnia 23 lipca 2001 r. w sprawie środków, które Wspólnota może podjąć po przyjęciu przez organ ds. rozstrzygania sporów WTO sprawozdania dotyczącego zagadnień antydumpingowych i antysubsydyjnych (Dz. Urz. WE L 201 z dnia 26 lipca 2001 r., s. 10). Jak wynika bowiem z punktu 6 wprowadzenia do tegoż rozporządzenia, zalecenia ujęte w sprawozdaniach przyjętych przez ORS (Organ Rozstrzygania Sporów) mają wyłącznie skutek przyszły. Tym samym – jak wynika z art. 3 tego rozporządzenia – wszelkie środki (które Wspólnota może podjąć po przyjęciu przez organ ds. rozstrzygania sporów WTO sprawozdania dotyczącego zagadnień antydumpingowych i antysubsydyjnych) stają się skuteczne od daty ich wejścia w życie i nie stanowią podstawy do zwrotu opłat celnych pobranych przed tą datą, chyba że ustalono inaczej. Oznacza to, że wprowadzane środki mają co do zasady zastosowanie do oceny zdarzeń przyszłych, nie zaś tych, których stan prawny, tak jak w rozpatrywanej sprawie, został już ukształtowany w przedstawiony powyżej sposób. Z przepisu tego nie wynika zatem, aby miał on zastosowanie do spraw zakończonych prawomocnymi decyzjami.

Przyjęcie tego poglądu nie tylko nie gwarantowałoby osiągnięcia w pełni wyznaczonego przepisami celu (walki z dumpingiem), ale przede wszystkim też mogłoby prowadzić do niejednolitego stosowania przepisów w zakresie ceł antydumpingowych w stosunku do podmiotów będących w tym samym położeniu prawno - faktycznym, a co za tym idzie do naruszenia również konstytucyjnej zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP).

Podkreślić należy, że wyżej przedstawiony podgląd co do braku możliwości zastosowania z mocą wsteczną przepisów rozporządzenia nr 924/2012 i zastosowania stawki cła antydumpingowego w wysokości 74,1% zamiast stawki 85% określonej w rozporządzeniu nr 91/2009 znajduje akceptację w jednolitym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. m.in. wyroki NSA: z 16 października 2014 r. o sygn. akt I GSK 1174/13, z 22 października 2014 r. o sygn. akt I GSK 1482/13, z 21 stycznia 2015 r. o sygn. akt I GSK 1421/13, z 22 października 2015 r. o sygn. akt I GSK 257/14, z 17 grudnia 2015 r. o sygn. akt I GSK 818/14, z 11 lutego 2016 r. o sygn. akt I GSK 1095/14, z 24 lutego 2016 r. o sygn. akt I GSK 806/14, z 5 kwietnia 2016 r. o sygn. akt I GSK 1012/14; treść tych orzeczeń jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Nadto, należy zauważyć, iż Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z 6 czerwca 2013 r. w sprawie C-667/11 (www.eur-lex.europa.eu) orzekł, że "Artykuł 14 ust. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 1225/2009 (...), do którego odsyła art. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 966/2010 (...) powinien być interpretowany w ten sposób, że warunki rejestracji tego rodzaju co sporne w postępowaniu głównym są zgodne z owym przepisem i są w związku z tym wystarczające do celów poboru z mocą wsteczną cła antydumpingowego w zastosowaniu art. 1 rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) nr 723/2011 (...), po przeprowadzeniu dochodzenia stwierdzającego zaistnienie obejścia ostatecznych ceł antydumpingowych nałożonych przez rozporządzenie Rady (WE) nr 91/2009 z 26 stycznia 2009 r. nakładające ostateczne cło antydumpingowe na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej. Zgodnie z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 91/2009 stawka rozszerzonego cła antydumpingowego pobieranego z mocą wsteczną od przywozów dokonanych przed wejściem w życie rozporządzenia wykonawczego nr 723/2011 wynosi 85% dla wszystkich innych przedsiębiorstw". Tym samym TS potwierdził (1) możliwość stosowania ceł antydumpingowych z mocą wsteczną i (2) wskazał, że stawka cła "dla wszystkich innych przedsiębiorstw" wynosi 85% dla towaru przywiezionego przed wejściem w życie rozporządzenia wykonawczego nr 723/2011, tj. przed dniem 27 lipca 2011 r.

Podzielając ten pogląd, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł powodów do wystąpienia do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniem prejudycjalnym w trybie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, o co wnioskował R. F. w piśmie procesowym z dnia 6 marca 2016 r. Przewidziany wspomnianym przepisem obowiązek wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym przez sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, jest bowiem - zgodnie z orzecznictwem TSUE - wyłączony, jeśli poruszona kwestia jest już rozstrzygnięta w orzecznictwie Trybunału (por. wyrok z 6 października 1982 r. w sprawie 283/81 CILFIT).

Z powyższych względów za zasadny należało uznać zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego wymienionych petitum skargi kasacyjnej, co skutkowało uchyleniem zaskarżonego wyroku. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, co pozwalało na rozpoznanie skargi. Skarga R. F. okazała się niezasadna, bowiem organy administracji publicznej dokonały prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego - o czym była mowa wyżej - zaś ustalony w sprawie stan faktyczny (niekwestionowany w skardze) pozwalał na zastosowanie właściwych przepisów prawa materialnego poprzez powiadomienie skarżącego o zaksięgowaniu kwoty należności wynikających z długu celnego w przywozie, określonej przez organ celny z zastosowaniem prawidłowej stawki cła antydumpingowego.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, a następnie rozpoznał skargę, uznając że podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego NSA orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 490), zasądzając od skarżącego na rzecz Dyrektora Izby Celnej zwrot kosztów wpisu sądowego od skargi kasacyjnej (522 zł) oraz kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym (tj. sporządzenia skargi kasacyjnej i udziału w rozprawie przed NSA przez radcę prawnego, który nie prowadził sprawy w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji) w wysokości 2400 zł, ustalonej w odniesieniu do wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawie niniejszej.