Postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SPP/Go 92/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2021-11-30 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: SPP - Utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.
Powołane przepisy: article: art. 260
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 4 listopada 2021 r. sygn. akt I SPP/Go 92/21 w sprawie ze skargi G.S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia i zabezpieczenia na majątku podatnika przybliżonej kwoty zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2018 r. wraz z odsetkami za zwłokę postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

G.S., reprezentowany przez adwokata M.K., złożył skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Jednocześnie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że utrzymuje się z prac na podstawie umów zlecenie. Pozostaje w separacji faktycznej z żoną, a w jego małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa. Skarżący mieszka wraz z rodzicami, którzy pomagają mu w codziennym utrzymaniu, a sami - z uwagi na swój wiek i stan zdrowia - wymagają opieki syna. Zarówno skarżący, jak i jego rodzice nie posiadają nieruchomości, rzeczy ruchomych, oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych czy innych wartościowych przedmiotów. Wśród dochodów skarżący wskazał dochód z umowy zlecenia w kwocie 540 zł, zaś rodzice otrzymują świadczenia emerytalne: I.S. w kwocie 1.862,81 zł, a Z.S. w kwocie 2.414,17 zł oraz dodatek rehabilitacyjny w kwocie 215 zł miesięcznie. Z kolei po stronie zobowiązań i swoich wydatków ujawnił: dopłata do czynszu i media 250 zł, wyżywienie 300 zł, higiena osobista i ubranie 100 zł, najem garażu ADM 126 zł, telefon i opłaty różne 130 zł, jak również wydatki rodziców: czynsz i media 400 zł, wyżywienie 1.000 zł, leki 800 zł, kredyt bankowy 950 zł, TV i telefon 200 zł, higiena osobista i ubrania 300 zł.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej skarżącego, jego małżonki oraz rodziców, pismem z dnia [...] października 2021 r. pełnomocnik skarżącego nadesłał kopie: wyroku z [...] marca 2019 r. sygn. akt [...] ustanawiającego rozdzielność majątkową M. i G.S., rachunków do umowy zlecenia z [...] lipca 2021 r., [...] sierpnia 2021 r., [...] września 2021 r., decyzji z [...] marca 2021 r. ustalających wysokość emerytury I.S. do wypłaty w kwocie 1.862,81 zł, a Z.S. 2.414,17 zł oraz wydruki historii operacji dokonanych w okresie ostatnich trzech miesięcy na rachunkach bankowych skarżącego, I. i Z.S., Z.S. wraz z wyciągami stanów ww. rachunków, jak również liczne rachunki i rozliczenia bieżących opłat. Jednocześnie pełnomocnik oświadczył, że skarżący mieszka ze swoimi rodzicami, zajmowane przez nich mieszkanie jest własnością P.S., podobnie jak użytkowany garaż. Skarżący utrzymuje się z umowy zlecenia oraz linii kredytowej. Nie korzysta z pomocy osób trzecich czy państwa. Powtórzył, że z małżonką skarżący pozostaje w separacji faktycznej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, a nadto w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej.

Postanowieniem z dnia 4 listopada 2021 r. Referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Oceniając sytuację wnioskodawcy Referendarz zauważył, że należało wziąć pod uwagę nie tylko sytuację majątkową i zarobkową samego wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, mieszka on i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami I. i Z.S. Rodzice posiadają stałe źródła dochodów, z których pokrywają wszystkie koszty związane z bieżącym utrzymaniem. Analizując ich rachunki bankowe Referendarz stwierdził nadto, że posiadają zgromadzone oszczędności w łącznej kwocie ponad 26.000 zł. Dysponowanie przez rodziców skarżącego oszczędnościami w tak znacznej kwocie, zdaniem Referendarza w zasadzie wyklucza możliwość obciążenia Skarbu Państwa kosztami zainicjowanego przez stronę postępowania sądowego.

Również powoływanie się przez skarżącego na zawartą umowę majątkową małżeńską nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Ustalając sytuację finansową wnioskodawcy, w ocenie Referendarza należało uwzględnić sytuację majątkową i możliwości płatnicze również jego żony. Skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów i informacji na tę okoliczność. Oświadczył jedynie, że pozostaje z M.S. w separacji faktycznej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego i posiadają rozdzielność majątkową. Zdaniem Referendarza uniemożliwiło to zweryfikowanie oświadczeń skarżącego w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. To zaś z kolei uniemożliwiło ustalenie, czy i w jakim ewentualnie zakresie skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, w tym przy pomocy małżonki.

Od powyższego postanowienia strona, działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła sprzeciw zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, tj. art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej zwanej "P.p.s.a.") poprzez uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych i odmowę udzielenia pomocy prawnej, w tym zwolnienia od kosztów w jakiejkolwiek części w sytuacji, gdy skarżący z powodu swojej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, w tym chociażby opłaty sądowej od skargi w kwocie 500 zł, co wykazane zostało przedłożonymi przez niego dokumentami.

W uzasadnieniu sprzeciwu strona wskazała, że mimo, iż zamieszkuje ona z rodzicami i wspólnie partycypują w kosztach utrzymania mieszkania to nie oznacza to, że oszczędności zgromadzone przez jego rodziców stanowią jego własność i może on oczekiwać, że udzielą mu pomocy i opłacą koszty postępowania, skoro w żaden sposób nie są do tego zobowiązani. Wydatek ten nie jest wydatkiem związanym z prowadzeniem gospodarstwa domowego, ale jest wydatkiem własnym skarżącego i w żadnym zakresie nie dotyczy jego rodziców.

Zdaniem skarżącego twierdzenia o konieczności udzielenia mu przez żonę pomocy polegającej na uiszczeniu za niego kosztów sądowych nie znajdują uzasadnienia. W ocenie skarżącego zasada wzajemnej pomocy między małżonkami nie powinna być uwzględniana niejako z automatu, ale powinna być oceniana przez pryzmat okoliczności konkretnej sprawy. Strona wskazała, że Referendarz całkowicie pominął to, że z uwagi na relacje między małżonkami, utrzymujące się w takim stanie już kilka lat, Strona może nie mieć w zasadzie możliwości uzyskania od żony dokumentów wskazujących na wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów oraz historię rachunków bankowych.

Mając na uwadze powyższe Strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku o zwolnienie skarżącego od kosztów postępowania w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy).

Po myśli art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I GZ 173/08; wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem to wnioskodawca ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje Sądowi przepis art. 255 P.p.s.a. Konstrukcja tego przepisu zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 238/12).

Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające z akt niniejszej sprawy, składanych przez skarżącego dokumentów, oświadczeń oraz złożonego sprzeciwu Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia i przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd w całości podziela argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

W rozpatrywanej sprawie skarżący podniósł, że jego sytuacja finansowa nie pozwala na uiszczenie kosztów sądowych. Utrzymuje się z dochodów z umowy zlecenia w kwocie ok. 540 zł oraz linii kredytowej. W codziennym utrzymaniu pomagają mu rodzice, z którymi mieszka i którymi się opiekuje. Z żoną – M.S. prowadzą osobne gospodarstwa domowe, a w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżący oraz jego rodzice nie posiadają żadnych nieruchomości, rzeczy ruchomych, oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych czy innych wartościowych przedmiotów.

W ocenie Sądu Referendarz słusznie przyjął, że oceniając sytuację materialną wnioskodawcy pod względem przesłanek z art. 246 P.p.s.a., wziąć pod uwagę należało nie tylko sytuację majątkową i zarobkową samego wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz małżonki.

Referendarz słusznie podkreślił, iż okoliczność pozostawania w rozdzielności majątkowej, a nawet nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, nie zwalnia wnioskodawcy z obowiązku udokumentowania stanu majątkowego i możliwości finansowych małżonka. Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, nie stanowi okoliczności, w której to małżonek nie może pomóc w uiszczeniu kosztów postępowania, fakt istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nawet nieprowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego i pozostawania w separacji faktycznej. Dlatego też ustalając dochód wnioskodawcy, należało uwzględnić sytuację finansową i majątkową jego żony. Oczekiwanie pomocy ze strony państwa w postaci zwolnienia od kosztów możliwe byłoby bowiem jedynie wówczas jeśli osoba ta wykaże, że małżonek nie jest w stanie jej pomóc (postanowienie NSA z 27 marca 2014 r. sygn. akt I OZ 211/14).

Należy ponadto wskazać, że z regulacji zawartej w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, dalej jako: "k.r.o.") wynika, że małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy. Ta obejmuje swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że to czy małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy też pozostają w rozdzielności majątkowej nie ma większego znaczenia. Jeśli trwa małżeństwo, to dokonując oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy należy uwzględniać dochody jego współmałżonka i składniki posiadanego majątku (por. postanowienia NSA z 12 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412, z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Stanowisko jakoby pozostawanie w rozdzielności majątkowej zwalniało żonę z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, nie znajduje żadnego uzasadnienia. Podobnie jak twierdzenie jakoby z uwagi na powyższe niemożliwe było uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony. Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z nich względem osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, polegających na udzielaniu współmałżonkowi wsparcia finansowego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, Lex nr 563242). Zaznaczyć również należy, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia od obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, dotyczy ona bowiem wyłącznie ich majątku, a nie wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) lub sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.).

Referendarz słusznie uznał, że ustalając sytuację finansową wnioskodawcy, należało uwzględnić sytuację majątkową i możliwości płatnicze również jego żony. Skarżący, w odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego z dnia 20 października 2021 r. do przedłożenia m.in. dokumentów potwierdzających dochody i wydatki żony, wyciągów z jej rachunków bankowych i lokat, nie złożył żadnych dokumentów w tym zakresie, oświadczając jedynie, że pozostaje z M.S. w separacji faktycznej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, a z dniem [...] marca 2015 r. Sąd Rejonowy ustanowił ich małżeństwie rozdzielność majątkową, na potwierdzenie czego załączył kopię wyroku z [...] marca 2019 r. Brak jakichkolwiek dokumentów i informacji dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej małżonki skarżącego w rezultacie uniemożliwił Referendarzowi zweryfikowanie oświadczeń skarżącego w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Referendarz słusznie wskazał, że to uniemożliwiło ustalenie, czy i w jakim ewentualnie zakresie skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, w tym przy pomocy małżonki.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.