Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 918/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6331 Zasiłek dla bezrobotnych
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Stebnicka (spr.), Sędziowie NSA Marek Stojanowski, , Leszek Włoskiewicz, Protokolant Iwona Sadownik, po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Podkarpackiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 kwietnia 2005 r. sygn. akt SA/Rz 1577/03 w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za osobę bezrobotną oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta [...], decyzją nr [...] z dnia [...] odmówił S. B. uznania go za osobę bezrobotną w dniu [...]. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d, lit. e w zw. z art. 6 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. – o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że z przedstawionych w dniu rejestracji dokumentów wynika, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego, o powierzchni użytków rolnych powyżej 2 ha przeliczeniowych, z której dochód obliczony dla celu podatku dochodowego od osób fizycznych przekracza wysokość przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 2 ha przeliczeniowych, co uniemożliwia uzyskanie przez S. B. statusu bezrobotnego.

Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...], nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy uznania S. B. za osobę bezrobotną, a także stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia wyroku.

W uzasadnieniu wyroku wskazano, że organy orzekające uznały, iż posiadanie przez skarżącego udziału ¼ części gospodarstwa rolnego o pow. 1,79 ha przeliczeniowego wyklucza uznanie go za bezrobotnego. W ocenie organów taka interpretacja powołanego przepisu ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. – o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu jest skutkiem, uregulowania instytucji współwłasności w częściach ułamkowych w kodeksie cywilnym, gdyż zgodnie z zasadami współwłasności, współwłaścicielowi przysługuje rzecz jako całość jak i każda rzecz tej rzeczy, co oznacza, że skarżącemu przysługuje prawo własności całej nieruchomości o pow. ponad 2 ha przeliczeniowe. Ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu określa zadania państwa w zakresie łagodzenia skutków bezrobocia, zatrudniania oraz aktywizacji zawodowej bezrobotnych i innych osób poszukujących pracy /art. 1 ustawy/. Art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d powołanej ustawy nie odsyła do przepisów prawa cywilnego w odniesieniu do uprawnień właściciela, czy posiadacza gruntu, a jedynie w odniesieniu do nieruchomości rolnej. Sąd kwestionuje pogląd, iż w przypadku współwłasności gospodarstwa rolnego, każdemu ze współwłaścicieli, niezależnie od wielkości posiadanego udziału przypisuje się cały obszar przeliczeniowy nieruchomości, a nie obszar faktycznie przez niego użytkowany. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela w tej materii stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 1 grudnia 2004 r., sygn. akt SA/Rz 2628/02, zgodnie z którym użyte w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy – o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, pojęcie właściciel nieruchomości rolnej dotyczy w swojej istocie pojęcia wyłącznego właściciela nieruchomości lub udziału współwłaściciela, a nie hipotetycznego prawa własności całej nieruchomości rolnej w przypadku współwłasności w częściach ułamkowych.

Argumentując prezentowane stanowisko Sąd wskazuje, że interpretacja rzeczonego przepisu w sposób dokonywany przez organy administracji prowadzić może do pozbawienia uprawnień osób, które spełniają warunki do uznania ich za osoby bezrobotne, jednak na podstawie dziedziczenia stali się współwłaścicielami gospodarstwa rolnego, położonego winnej części kraju, gdy pozostali spadkobiercy użytkują w całości gospodarstwo i pobierają z tego tytułu pożytki. Konkludując Sąd stwierdza, że statusu bezrobotnego nie może posiadać tylko taki współwłaściciel nieruchomości, którego udział we współwłasności wraz z nieruchomościami stanowiącymi jego własność i przez niego posiadanymi przekracza 2 ha przeliczeniowe. Współwłaściciel gospodarstwa rolnego powinien jak podkreśla sąd, mieć zaliczony tylko taki obszar przeliczeniowy nieruchomości, który faktycznie użytkuje i z którego czerpie pożytki.

Niezależnie od wskazanych wyżej racji w uzasadnieniu wyroku podkreśla się, że przedstawione w toku postępowania dokumenty mające stwierdzać, że skarżący jest właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego nie mogą stanowić dowodu potwierdzającego tą okoliczność. Postanowienie sądu stwierdzające nabycie spadku po matce skarżącego nie wymienia go jako spadkobiercy, natomiast brak w aktach postanowienia stwierdzającego nabycie spadku po ojcu. Ponadto decyzja w sprawie łącznego wymiaru zobowiązania pieniężnego na 2003 rok nie jest dowodem potwierdzającym własność.

Sąd wskazuje także, iż przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy wyjaśnić, czy skarżący jest właścicielem lub posiadaczem nieruchomości rolnej, a jeżeli jest współwłaścicielem, to w jakiej części, a także w jakim zakresie korzysta z nieruchomości rolnej. Uznanie bowiem, bądź odmowa uznania osoby za bezrobotną na podstawie przepisu art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy – o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu z tego tytułu, że jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej wymaga ustalenia zakresu korzystania i pobierania pożytków z przedmiotu współwłasności, a także wyjaśnienia, czy korzystanie przez właściciela bądź posiadacza przekracza 2 ha przeliczeniowe powierzchni użytków rolnych.

Wojewoda Podkarpacki w dniu 15 lipca 2005 r. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 kwietnia 2005 r. Powyższemu orzeczeniu organ zarzuca naruszenia art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. – o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. z 2003 r. nr 58, poz. 514 ze zm.) polegające na błędnej wykładni poprzez przyjęcie, że interpretacja tego przepisu nie może sięgać tylko i wyłącznie do konstrukcji cywilistycznych przy rozstrzyganiu spraw, których przedmiotem jest współwłasność nieruchomości rolnej, gdzie prowadziłoby do przekreślenia sensu i celu ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Ponadto w skardze kasacyjnej wskazane jest uchybienie rzeczonego przepisu będące następstwem przyjęcia, że użyte w nim pojęcie współwłaściciela nieruchomości rolnej odnosi się jedynie do wyłącznego współwłaściciela lub udziału, a nie hipotetycznego prawa własności całej nieruchomości rolnej w przypadku współwłasności w częściach ułamkowych, a także stwierdzenia, iż współwłaściciel gospodarstwa rolnego, który ubiega się o status osoby bezrobotnej powinien mieć zaliczony tylko taki obszar przeliczeniowy nieruchomości, który faktycznie użytkuje i z którego czerpie korzyści.

Strona wnosząca skargę kasacyjną podnosi, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy – o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, pojęcie bezrobotny oznacza osobę, która nie jest właścicielem lub posiadaczem (samoistnym lub zależnym) nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczających 2 ha przeliczeniowe.

Wojewoda Podkarpacki powołuje się na fakt, że w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, iż S. B. odziedziczył po zmarłym ojcu A. B. ¼ część udziału w gospodarstwie rolnym (postanowienie Sądu Rejonowego w [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku z dnia 23 kwietnia 1987 r.) i tym samym stał się współwłaścicielem nieruchomości rolnej o pow. 1,79 ha użytków rolnych i 0,06 ha nieużytków co stanowi 2, 6345 ha przeliczeniowego. Na fakt ten wskazuje również decyzja Wójta Gminy [...] w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na 2003 r. Tym samym organ wywodzi, że w chwili rejestracji S. B. w powiatowym urzędzie pracy tj. w dniu [...] był on współwłaścicielem nieruchomości rolnych, których łączna powierzchnia przekraczała 2 ha przeliczeniowe, a więc nie spełniał warunków wymaganych do uznania za osobę bezrobotną. Jednocześnie jako bez znaczenia oceniany jest fakt przedstawienia przez skarżącego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po jego matce, zgodnie z którym nie jest on spadkobiercą. Organ powołuje również okoliczność, iż zgodnie z zaświadczeniem Wójta Gminy [...] z dnia 27 stycznia 2004 r., S. B. był współwłaścicielem na dzień 27 grudnia 2001 r. gospodarstwa rolnego o pow. ¼ z 1,84 ha fiz. W tym ¼ z 2,63 ha przel. od dnia zaś 18 czerwca 2003 r. jest współwłaścicielem ¼ z 1,76 ha fiz. w tym ¼ z 2,5470 ha przel. Z tego też względu organ kwestionuje zasadność zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w zakresie ustalenia czy skarżący jest właścicielem lub posiadaczem nieruchomości rolnej, ponieważ fakt ten wynikać ma z przedstawionych przez organ zaświadczeń.

W skardze kasacyjnej podnoszone jest także, iż stosownie do art. 195 kc współwłasność jest jednym z rodzajów własności charakteryzującym się tym, że jedno i to samo prawo własności tej samej rzeczy przysługuje więcej niż jednej osobie. Prawo współwłasności cechuje się tym, że mamy do czynienia z jednym przedmiotem, wielością podmiotów oraz niepodzielnością wspólnego prawa dopóki nie zostanie zniesiona współwłasność. Niepodzielność tego prawa polega na tym, że każdy ze współwłaścicieli ma prawo do całej rzeczy będącej przedmiotem współwłasności, a żaden z nich nie ma prawa do jej wyodrębnionej części fizycznej. Współwłasność ta trwa dopóty, dopóki istnieje stosunek współwłasności. Zgodnie z art. 206 kodeksu cywilnego uprawnienie współwłaściciela do współposiadania rzeczy wspólnej polega na tym, że tak jak każdy inny współwłaściciel może on posiadać całą rzecz i korzystać z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem przez pozostałych współwłaścicieli. Tak więc jest to wspólne uprawnienie, bo żadnemu współwłaścicielowi nie przysługuje z tytułu udziału we własności prawo do wyłącznego korzystania (posiadania) z jakiejś określonej części rzeczy. Nie do przyjęcia zdaniem organu jest stanowisko Sądu, że przepis art.2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy – o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, winien być inaczej interpretowany na potrzeby tej ustawy niż to wynika z przepisów prawa cywilnego. Jak jest zaznaczane w skardze kasacyjnej przepisy ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie regulują kwestii współwłasności w sposób odmienny do przepisów prawa cywilnego.

Wojewoda Podkarpacki wskazuje, że pogląd, iż tytuł współwłaściciela nieruchomości rolnej powyżej 2 ha przeliczeniowych nie pozwala na przyznanie danej osobie statusu bezrobotnego stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy – o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach opatrzonych sygn. akt SA/Bk 1966/98, SA/Wr 469/98, II SA 565/98 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie z dnia 9 stycznia 2004 r., sygn. akt SA/Rz 1578/02.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W skardze kasacyjnej jako podstawę naruszenia podano naruszenie art. 2 ust. 1 pkt 2 lit d ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. – o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. z 2003 r. nr 58, poz. 514 ze zm.). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi kasacyjnej tj. wnioskami jak i podstawami zaskarżenia stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. – o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, zwanej dalej ustawą, określa co należy rozumieć pod pojęciem "bezrobotny", z tym że przepis ten określa warunki, które muszą być spełnione, aby daną osobę można było nazwać "bezrobotnym". Osoba taka nie może być właścicielem lub posiadaczem (samoistnym lub zależnym) nieruchomości rolnej w rozumieniu kodeksu cywilnego, o pow. użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe i nie może podlegać ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o pow. użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe.

Należy w pełni podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona w tym zakresie. Z akt sprawy, a w szczególności z zaświadczenia Wójta Gminy [...] z dnia 19 maja 2002 r. wynika, że S. B. jest płatnikiem podatku rolnego od 7/16 częściach gospodarstwa rolnego o pow. 1,84 ha tj. 2,63 ha przeliczeniowych, a w piśmie z dnia 19 sierpnia 2003 r., Wójt podał, że . B. jest podatnikiem z ¼ części gospodarstwa rolnego o pow. 1,84 ha z tym, że w powierzchni tej 0,06 ha stanowią nieużytki. Skarżący ¼ część tego gospodarstwa miał odziedziczyć po swoim ojcu A. B. Już te dwa zaświadczenia zawierają rozbieżność polegającą na tym, że z jednego wynika, że skarżący płaci podatek od 7/16 części gospodarstwa rolnego o pow. 1,84 ha, a z drugiego wynika, że tylko z ¼ części tego gospodarstwa.

Natomiast z decyzji z dnia 27 lutego 2003 r. dotyczącej wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2003 wynika, że gospodarstwo to stanowi współwłasność skarżącego, P. S., T. W. i D. Ł. i te wszystkie osoby zostały obciążone zobowiązaniem pieniężnym. Z tych dowodów można wyciągnąć wniosek, że skarżącego S. B. można uznać za współwłaściciela przedmiotowego gospodarstwa rolnego a nie właściciela całego gospodarstwa. W sprawie nie zostało ustalone kto był właścicielem przedmiotowego gospodarstwa rolnego, czy A. i J. B., czy też jedno z nich. W związku z tym brak jest również ustaleń jakiej wielkości udział we współwłasności przypada skarżącemu. Stwierdzenie nabycia spadku nie przesądza tytułu własności czy współwłasności. Współwłasność oznacza, że własność tej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom w częściach ułamkowych lub łącznie. W sprawie niniejszej mamy do czynienia ze współwłasnością ułamkową. Stosownie do art. 206 kodeksu cywilnego współwłaściciel jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej i do korzystania z niej w takim zakresie jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem przez pozostałych współwłaścicieli, w takim też zakresie na współwłaściciela przypadają pożytki i inne przychody (art. 207 kodeksu cywilnego). Stanowisko zatem skargi kasacyjnej, że współwłasność została unormowana w przepisach kodeksu cywilnego jest prawidłowe i zgodne w tym zakresie ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Prawidłowe jest również stanowisko skarżącego, że współwłasność wskazuje, że dana osoba wraz z innymi osobami jest właścicielem jednej nieruchomości, ale jak już wyżej zostało powiedziane danej osobie w takiej sytuacji przysługuje własność tylko określonego ułamka w danej nieruchomości, który to ułamek przysługuje do całej nieruchomości. Przepis art. 2 pkt 2 lit "d" ustawy wyraźnie wskazuje, że zaistnienie jednej z przesłanek przewidzianych w tym przepisie warunkuje uznanie danej osoby za "bezrobotnego". Nie może osoba ta być właścicielem nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe jak również nie może być posiadaczem takiej nieruchomości (samoistnym czy zależnym). W świetle zebranych dowodów brak jest podstaw do przyjęcia, aby skarżący był właścicielem, czy też współwłaścicielem nieruchomości, w której przypadałaby mu współwłasność (ułamek) przekraczająca 2 ha przeliczeniowe. Brak jest również ustaleń czy zachodzi druga przesłanka przewidziana w art. 2 pkt lit "d" ustawy tj. czy strona jest posiadaczem nieruchomości rolnej i o jakiej powierzchni. Zarówno zatem ustalenia jak i wytyczne zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku są prawidłowe, a skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze m.) orzekł jak w sentencji.