Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 215/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.2 ust 1, art.3 ust.1,3 i4, art.4, art. 7 pkt 1,3,4 i 13
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art.145 § 1 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędzia del. WSA Tamara Dziełakowska Protokolant: asystent sędziego Katarzyna Kudrzycka po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 października 2015 r. sygn. akt II SA/Lu 169/15 w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie skierowania do Ośrodka Wsparcia dla Osób Bezdomnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 października 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 169/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie skierowania do Ośrodka Wsparcia dla Osób Bezdomnych.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] października 2014 r.) wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] (dalej Prezydent) odmówił skierowania A. C. (dalej skarżący bądź strona) do Ośrodka Wsparcia dla Osób Bezdomnych w [...].

W uzasadnieniu decyzji Prezydent wskazał, że stronie kilkukrotnie przyznano pomoc w formie nieodpłatnego pobytu w Ośrodku Wsparcia dla Osób Bezdomnych w [...] przy ul. [...] (dalej Ośrodek), udzielaną odrębnymi decyzjami na czas określony, łącznie od [...] kwietnia 2010 r. do [...] września 2014 r. Pobyt w takim ośrodku winien mieć charakter pomocy tymczasowej, a obowiązkiem świadczeniobiorcy było podjęcie aktywnych działań w celu usamodzielnienia się, wykorzystania służących temu ofert szkoleń i kursów organizowanych przez organy pomocy społecznej. Skarżący w początkowej fazie przebywania w Ośrodku wykazywał pewną aktywność, która wraz z okresem przebywania w tej placówce spadała. Skorzystał on przy tym jedynie z niewielkiej części zaproponowanego mu wsparcia. Nie czynił starań o podjęcie zatrudnienia. Powyższe, w ocenie organu, świadczy o tym, że nie wykorzystuje swych umiejętności i kwalifikacji w celu poprawy swej sytuacji, co uzasadniało wydanie decyzji odmownej w niniejszej sprawie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] stycznia 2015 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję z [...] października 2014 r.

Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji i jego argumentację. Organ odwoławczy wskazał, że przesłanką, która zadecydowała o rozstrzygnięciu odwoławczym jest okoliczność otrzymania przez stronę w czasie 5 letniego pobytu w Ośrodku wsparcia przejawiającego się nabyciem umiejętności i poprawnego radzenia sobie z problemami egzystencjalnymi, które winno pozwolić na jego poprawne radzenie sobie poza miejscem dotychczasowego pobytu. Kolegium zwróciło uwagę, że pobyt w Ośrodku ma charakter czasowy i ma za zadanie osiągnięcie określonego celu, co w niniejszej sprawie miało miejsce. Ilość miejsc w takich ośrodkach jest bardzo ograniczona, mając na względzie istniejące potrzeby w tym zakresie, co z kolei obliguje właściwe organy do ich jak najlepszego i efektywnego wykorzystywania z pozytywnym skutkiem dla osób tego rodzaju wsparcia wymagających.

Skargę na powyższą decyzję Kolegium złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. C., podnosząc, że decyzja jest dlań krzywdząca.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd I instancji podkreślił, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm., dalej ups). Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ups).

Z powyższych przepisów ustawy wynika, że strona ubiegająca się o świadczenie udzielane w ramach systemu pomocy społecznej ma prawny obowiązek podejmować wszelkie środki zmierzające do poprawy swej sytuacji bytowej, bowiem pomoc społeczna ukierunkowana jest jedynie na wsparcie takiej osoby w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowych, a nie może tej osoby wyręczyć w podejmowanych przez nią samodzielnie bądź przy współudziale pracowników jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, działaniach zmierzających do życiowego usamodzielnienia się i poprawy własnej sytuacji bytowej i społecznej. Nie ulega wątpliwości, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, nawet jeśli jest ona związana z którąkolwiek okolicznością określoną w art. 7 ups, nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej będących dysponentami środków publicznych, przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej. Świadczenia z pomocy społecznej udzielane są bowiem ze środków publicznych, co do zasady bezzwrotnie, i z tego względu ma jedynie charakter subsydiarny, czyli uzupełniający wsparcie przysługujące stronie z innych źródeł.

W orzecznictwie sądowym i w doktrynie ugruntowane jest stanowisko, że z powołanych przepisów ustawy wynika, że osoby i rodziny winny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność samodzielnego ich pokonania stanowi przesłankę włączenia się instytucji państwa, bowiem pomoc społeczna ma charakter uzupełniający. Organy pomocy społecznej nie mogą wyręczać osób ubiegających się o pomoc z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale winny wymagać od nich aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Nie budzi wątpliwości, że przyznawanie świadczeń z pomocy społecznej służyć winno również usamodzielnieniu się osób i rodzin (przykładowo wyroki NSA z: 11.9.2007 r., I OSK 1864/06, Lex 496315; 15.1. 2008 r., I OSK 554/07, Lex 491370; 3.4.2008 r., I OSK 887/07, Lex 499747; 29.8. 2009 r., I OSK 840/07, Lex 489090; 23.9.2008 r., I OSK 1511/07, Lex 489093; także S. Nitecki, Komentarz do ustawy o pomocy społecznej, Wydawnictwo Gaskor, Wrocław 2013, s. 57).

W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, że skarżący, urodzony w 1966 r., jest osobą samotną, zarejestrowaną w Miejskim Urzędzie Pracy, jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, a jego dominującym problemem poza ubóstwem i bezdomnością jest alkoholizm. Nie ma on aktualnie własnego źródła dochodu, lecz korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w wysokości [...] zł miesięcznie, jak również w okresie od [...] kwietnia 2010 r. do [...] września 2014 r. korzystał z usług Ośrodka Wsparcia dla Osób Bezdomnych w [...] przy ul. [...] na podstawie decyzji przyznających na czas określony tę formę wsparcia. W 2011 r., jako mieszkaniec Ośrodka, skarżący został skierowany do uczestnictwa w Programie Aktywności Lokalnej – "Wyjść na prostą 2", w którym uczestniczył między innymi w szeregu kursów i warsztatów. W okresie od [...] lutego 2013 r. do [...] listopada 2013 r. wykonywał prace społecznie użyteczne w kuchni Bractwa [...] przy ul. [...] w [...], gdzie wykorzystywał umiejętności zdobyte podczas szkolenia zawodowego "Pomoc kuchenna" ukończonego podczas uczestnictwa w Klubie Integracji Społecznej [...]. W dniu [...] kwietnia 2014 r. brał udział w warsztatach organizowanych dla osób bezrobotnych przez Ochotniczy Hufiec Pracy w [...] przy ul. [...] i został umieszczony na liście osób do podjęcia prac społecznie użytecznych oraz wpisany na listę rezerwową w 2014 r. do uczestnictwa w projekcie systemowym współfinansowanym ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

Nie budzi wątpliwości, że w późniejszym okresie, to jest w maju 2014 r. zadeklarował udział w projekcie realizowanym przez firmę "[...]" w [...] we współpracy z Bractwem [...] w [...] "Spółdzielnia socjalna Twoją szansą", jednakże następnie poinformował, że nie będzie brał udziału w proponowanych formach wsparcia. W lipcu 2014 r. odmówił udziału w zajęciach CIS "[...]" w [...], za powód podając dolegliwości bólowe kręgosłupa, co wiązało się z odrzuceniem możliwości uzyskania dochodu w postaci świadczenia integracyjnego, szansy na podjęcie zatrudnienia wspieranego lub uzyskania pomocy w podjęciu pracy na otwartym rynku ofert. Skarżący, poinformowany przez pracownika socjalnego MOPR w [...] o możliwości podjęcia pracy przy roznoszeniu ulotek stwierdził, że nie podejmie takiej pracy, gdyż przy jej wykonywaniu trzeba chodzić i stać, co jest uciążliwe ze względu na jego stan zdrowia. Wyjaśnił, że wstydziłby się, gdyby przy wykonywaniu tej pracy zobaczyli go znajomi. Jako dodatkowy argument uzasadniający brak chęci skorzystania przez niego z przedstawionych mu propozycji wsparcia, skarżący podnosił fakt uczestniczenia już w poprzednich latach w Programie Aktywności Lokalnej i w Klubie Integracji Społecznej.

Z akt sprawy wynika, że skarżący tłumaczył brak możliwości podejmowania proponowanych mu form wsparcia dolegliwościami bólowymi kręgosłupa. Należy mieć na uwadze, że występowanie tego rodzaju dolegliwości po raz pierwszy zgłosił podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego dnia [...] marca 2013 r., podczas gdy w Ośrodku przebywa od 2010 r. Mimo, że był wielokrotnie motywowany przez pracowników socjalnych do zgłoszenia się do lekarza rodzinnego i ewentualnego uzyskania skierowania do neurologa oraz rozpoczęcia leczenia, to do lekarza specjalisty zgłosił się dopiero w czerwcu 2014 r. Uzyskał wówczas skierowanie na zabiegi rehabilitacyjne, z których korzystał w okresie od [...] sierpnia 2014 r. do [...] września 2014 r.

Jest poza sporem, że dnia [...] września 2014 r. skarżący po raz kolejny otrzymał od pedagoga Ośrodka Wsparcia propozycję udziału w Centrum Integracji Społecznej "[...]", którą odrzucił. Nie wywiązał się z postanowień kontraktu socjalnego, zawartego z pracownikiem socjalnym na okres od [...] sierpnia 2014 r. do [...] wrześnie 2014 r. Nie wyraził zgody na bycie wolontariuszem w kuchni Bractwa [...] w [...] przy ul. [...] i w kuchni Ośrodka Wsparcia dla Osób Bezdomnych Bractwa [...] w [...] przy ul. [...] w [...].

Jak zauważył Sąd I instancji, powyższe świadczy o tym, że skarżący, jak prawidłowo oceniły organy, nie podejmuje w wymaganym zakresie działań zmierzających do przezwyciężenia własnej trudnej sytuacji życiowej, z wykorzystaniem własnych środków, możliwości i uprawnień. Zasadnie organy oceniły, że okoliczność ta dawała podstawy do odmowy przyznania wnioskowanej przez niego formy wsparcia. Organy pomocy społecznej winny wymagać od osób potrzebujących wsparcia aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Przyznawanie świadczeń z pomocy społecznej ma za zadanie wspomagać usamodzielnienie się osób, a nie powinno prowadzić do ich uzależnienia się od systemu wsparcia.

Sąd I instancji podzielił stanowisko Kolegium, że wsparcie udzielone skarżącemu w ramach 5 letniego pobytu w Ośrodku w postaci szkoleń zawodowych, poradnictwa zawodowego, indywidualnych spotkań z terapeutą uzależnień, współpracy z pedagogiem, wsparcia w aktywnym poszukiwaniu pracy, wpłynęło pozytywnie na osobę skarżącego i jego relacje z otoczeniem. W ocenie Sądu, uzasadniony jest pogląd Kolegium, że w tej sytuacji skarżący jest w stanie poprawnie i samodzielnie funkcjonować poza Ośrodkiem Wsparcia, wykorzystując swoje predyspozycje i umiejętności oraz korzystając z form pomocy społecznej określonych w art. 48 ups. Skarżący może i powinien wykorzystać możliwości w postaci wsparcia Klubu Anonimowych Alkoholików, Grup Samopomocy dla osób z problemem alkoholowym, udział w psychoterapii indywidualnej bądź grupowej.

Skarżący może obecnie korzystać z całorocznej noclegowni dla bezdomnych mężczyzn znajdującej się przy ul. [...] w [...], czynnej w godzinach od 1800 do 800 rano następnego dnia. Natomiast w godzinach od 800 do 1800, osoby bezdomne mogą korzystać z usług Dziennego Ośrodka Wsparcia dla Bezdomnych przy ul. [...] w [...], o czym skarżącego poinformowano. Skarżący może korzystać z usług trzech sezonowych noclegowni dla bezdomnych mężczyzn, które w okresie od 1 listopada 2014 r. do 31 marca 2015 r. funkcjonują na terenie Miasta [...] przy ul. [...], ul. [...] i ul. [...].

W tych okolicznościach Sąd I instancji uznał za prawidłowe stanowisko organów obu instancji, że przyznanie na kolejny okres świadczenia na ten sam cel nie znajduje umocowania w ustalonym stanie faktycznym i byłoby sprzeczne z zasadą pomocy państwa dla obywateli, o której mowa w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 ups.

Skarżący nie może "przerzucać" na organ pomocy społecznej ciężaru zapewnienia mu stałego miejsca zamieszkania. Fakt wcześniejszego przyznawania skarżącemu pomocy w tej formie nie oznacza, że organy te niejako nadal obligowane były do udzielenia mu żądanej przez niego pomocy. Niewątpliwie pobyt w takim ośrodku wsparcia dla osób bezdomnych nie ma – co do zasady – charakteru stałego i służy wsparciu osoby bezdomnej w życiowym usamodzielnieniu się. Z akt sprawy wynika, że skarżący z tego rodzaju pomocy skorzystał. Sama wola dalszego pozostania przez niego w Ośrodku nie ma decydującego znaczenia dla pozytywnego rozpatrzenia jego wniosku.

Niezasadne były zarzuty skarżącego. Kolegium wykazało w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób należyty, odpowiadający w pełni wymogom z art. 107 § 3 kpa, z jakich powodów odmówiło przyznania skarżącemu wnioskowanej przez niego pomocy.

Nie sposób zgodzić się z zarzutami skarżącego co do tego, że organy administracji orzekające w sprawie traktują skarżącego w sposób krzywdzący. Zdaniem Sądu, organy te, stosownie do art. 100 ust. 1 ups, w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej mają na uwadze dobro skarżącego i jego rodziny. W szczególności, jak wynika z wyjaśnień skarżącego złożonych na rozprawie przed Sądem, umożliwiono mu dalsze zamieszkanie w Ośrodku do czasu ogłoszenia wyroku w niniejszej sprawie, to jest przez okres blisko 10 miesięcy po wydaniu zaskarżonej decyzji.

Skargę kasacyjną wywiódł A. C., reprezentowany przez pełnomocnika adw. E. O.-M., który zaskarżył wyrok w całości, zaś wydanemu w sprawie rozstrzygnięciu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej ppsa) zarzucił naruszenie:

I. przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy - art. 151 ppsa w zw. z art. 1 § 2 pusa przez jego zastosowanie i oddalenie skargi w sytuacji, gdy istniały podstawy do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa i uwzględnienia skargi;

II. przepisów prawa materialnego tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa:

1. art. 2 ust. 1 w zw. z art. 7 pkt 1, 3, 4 i 13 ups przez przyjęcie, że sytuacja bytowa, materialna i zdrowotna skarżącego nie przemawia za przyznaniem mu prawa do pobytu w Ośrodku, podczas gdy skarżący wymaga dalszego pobytu z powodu bezdomności, bezrobocia, alkoholizmu i ubóstwa;

2. art. 3 ust. 1, 3 i 4 ups przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżący nie spełnia warunków do udzielenia pomocy w postaci nieodpłatnego pobytu w schronisku, bowiem jest zdolny do samodzielnego funkcjonowania, lecz nie podejmuje w wymaganym zakresie działań zmierzających do przezwyciężenia własnej trudnej sytuacji życiowej z wykorzystaniem własnych środków, możliwości i uprawnień, podczas gdy pobyt w schronisku jest mu potrzebny do dalszego utrzymania abstynencji alkoholowej i chroni go przed powrotem na ulice ostatniego miejsca zamieszkania, skarżący nie jest stanie bez wsparcia pokonać trudnej sytuacji życiowej;

3. art. 4 ups przez błędne zastosowanie i przyjęcie, że skarżący nie współdziałał z organem pomocy społecznej w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, podczas gdy skarżący podjął leczenie u psychiatry, by móc pokonać trudną sytuację życiową i odzyskać umiejętność radzenia sobie z problemami dnia codziennego.

Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W świetle art. 183 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie została oparta na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 i 2 ppsa tj. na naruszeniu norm prawa materialnego i przepisów postępowania.

Skarżący kasacyjnie nie kwestionuje aprobowanego zaskarżonym wyrokiem stanu faktycznego, zatem ów stan faktyczny jest dla Naczelnego Sądu Administracyjnego wiążący. Zarzut naruszenia przepisów postępowania w istocie ogranicza się do zarzutu naruszenia przepisów wynikowych, zatem w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Nieusprawiedliwione okazały się zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 2 ust. 1 w zw. z art. 7 pkt 1, 3, 4 i 13 oraz art. 3 ust. 1, 3 i 4 ups. Wbrew zarzutom, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że art. 7 pkt 1, 3, 4 i 13 ups zostały w kontrolowanej sprawie prawidłowo zastosowane. W doktrynie trafnie wskazuje się, że w art. 7 ustawodawca wymienia najczęstsze powody powstawania trudnych sytuacji życiowych (I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Wolters Kluwer 2009, s. 59-60, 63). Prezydent w uzasadnieniu decyzji z [...] października 2014 r. prawidłowo wskazał, że skarżący jest bezrobotny, dotknięty ubóstwem, a dominującym problemem zainteresowanego poza bezdomnością jest alkoholizm. Zatem organ pomocowy z uwagi na art. 7 pkt 1, 3, 4 i 13 ups widział potrzebę udzielania skarżącemu świadczeń z pomocy społecznej i przez wiele lat – co najmniej od [...] kwietnia 2010 r. – w formie nieodpłatnego pobytu w Ośrodku Wsparcia dla Osób Bezdomnych w [...], kolejnymi decyzjami udzielał. Trafnie organy zastosowały także art. 2 ust. 1 ups, uznając, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie - w zakresie normatywnym istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy - osobom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że rolą pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności wspieranie osoby (rodziny) w jej wysiłkach zmierzających do zaspokojenia potrzeb bytowych, tak by stała się ona samowystarczalna. Pomoc przyznawana na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej ma charakter przejściowy i pomocniczy, pomoc ta stanowi wsparcie w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych i zabezpieczenie najpilniejszych wydatków bytowych. Nie może ona zatem w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania osób o nią występujących, służące zaspokajaniu wszystkich ich oczekiwań. Takie postrzeganie zadań pomocy społecznej byłoby całkowicie sprzeczne z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania wysiłków osób o nią występujących podejmowanych w celu pokonania życiowych trudności i poprawy własnej sytuacji, a nie stałego zastępowania aktywności tych osób i ich wyręczania w zakresie dostarczania im i ich rodzinie środków utrzymania (wyrok NSA z 12.10.2016 r., I OSK 485/15, Lex 2228465). W sposób właściwy organy obu instancji zastosowały art. 3 ust. 1, 3 i 4 ups. Organ pomocy społecznej w dostatecznie długim okresie (od [...] kwietnia 2010 r. do [...] października 2015 r. – dnia rozprawy przed Sądem I instancji) wspierał skarżącego nie tylko w formie nieodpłatnego pobytu w Ośrodku Wsparcia, ale szeregiem innych działań, zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb strony i umożliwienia stronie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (w tym zasiłkiem okresowym w kwocie [...] zł miesięcznie). Zwłaszcza Kolegium w nad wyraz starannym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, spełniającym wymogi art. 107 § 3 kpa, wskazało wszelkie formy świadczeń udzielanej skarżącemu pomocy, stanowiące działania zmierzające do życiowego usamodzielnienia się strony i jego integracji ze środowiskiem, i należy uznać je za odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 2, 3 ups). Temu służyło uczestniczenie skarżącego w szeregu kursach i warsztatach (2011 r.); wykonywanie prac społecznie użytecznych w kuchni Bractwa [...] przy ul. [...] (od [...] lutego 2013 r. do [...] listopada 2013 r.); przeszkolenie zawodowe, w ramach którego uzyskał umiejętności "pomocy kuchennej"; uczestniczenie w Klubie Integracji Społecznej "[...]" i udział w warsztatach organizowanych dla osób bezdomnych ([...] kwietnia 2014 r.). Skarżący korzystał także z pomocy medycznej i z zabiegów rehabilitacyjnych.

Kluczowym dla rozstrzygnięcia sprawy jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 4 ups. Zarzut ten nie zasługiwał na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 4 ups osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Rolą organów pomocy społecznej jest wspieranie potrzebujących osób i rodzin w celu ich usamodzielnienia się oraz ich integracji ze środowiskiem. Funkcji tej nie można jednak utożsamiać z obowiązkiem stałego dostarczania środków pieniężnych w wysokości satysfakcjonującej wnioskodawców oraz zaspokajania wszystkich ich oczekiwań oraz realizacji zgłaszanych potrzeb w pełnym rozmiarze.

W rozpoznawanej sprawie skarżący podnosi, że nie jest zdolny do samodzielnego funkcjonowania, mimo swoich starań nakierowanych na dążenie do przezwyciężenia własnej trudnej sytuacji życiowej, natomiast pobyt w schronisku jest mu niezbędny do tego, by dalej pozostawał w abstynencji alkoholowej. Podkreślił, że do tej pory współdziałał z organem pomocy społecznej, podejmując leczenie u psychiatry.

Kolegium trafnie wykazało, że skarżący z początku współdziałał z organami pomocy społecznej, jednakże wraz z przedłużającym się pobytem w Ośrodku, jego aktywność w sposób nieusprawiedliwiony spadała. Skarżący nie wywiązał się z kontraktu socjalnego zawartego z pracownikiem socjalnym na okres od [...] sierpnia 2014 r. do [...] września 2014 r., co stanowi nadto przesłankę odmowy przyznania świadczenia z art. 11 ust. 2 ups. Skarżący jest w wieku aktywności zawodowej (w dacie wydania zaskarżonej decyzji miał ukończone 48 lat), lecz mimo uzyskanych w wyniku wsparcia pomocy społecznej umiejętności pomocy kuchennej, nie wyraził zgody na bycie wolontariuszem w kuchni Bractwa [...] w [...] przy ul. [...] i w kuchni Ośrodka Wsparcia dla Osób Bezdomnych Bractwa [...] w [...] przy ul. [...] w [...] (w którym wszak przebywał). Nie ulega wątpliwości, że praca w tym charakterze wiąże się z poczuciem godności, wynikającej ze służby innym potrzebującym. Mimo deklarowania bólów kręgosłupa (po raz pierwszy w wywiadzie środowiskowym dnia [...] marca 2013 r.), strona opieszale reagowała na zachęty do zgłoszenia się do lekarza rodzinnego dla uzyskania skierowania do neurologa i rozpoczęcia leczenia. Skarżący do lekarza zgłosił się dopiero po roku i dwu miesiącach – w czerwcu 2014 r. Pomoc medyczną i rehabilitacyjną uzyskał szybko (z zabiegów skorzystał od [...] sierpnia 2014 r. do [...] września 2014 r.).

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko organów i Sądu I instancji, że pomoc społeczna ma jedynie charakter subsydiarny w stosunku do działań samych zainteresowanych. Nie może być utożsamiana ze świadczeniami mającymi charakter ciągły. Jej subsydiarny charakter oznacza również, że świadczona przez państwo pomoc nie może zwalniać beneficjentów z własnej aktywności w pokonywaniu trudnych sytuacji życiowych. Działania organów pomocy społecznej winny mieć jedynie uzupełniający charakter w stosunku do wysiłków beneficjenta i członków jego rodziny. Zadaniem takich organów jest pomoc w dążeniu samych zainteresowanych do polepszenia sytuacji życiowej we własnym zakresie. Nie mogą one więc wyręczać obywateli. Pomoc społeczna wspiera tylko osoby i rodziny w ich własnych wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb w celu umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, ale nie zastępuje koniecznych starań każdej osoby o uzyskanie środków na ten cel. Osoba wnioskująca o przyznanie pomocy obligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów (wyrok NSA z 4.11.2008 r., I OSK 1910/07, Lex 569575).

Konfrontując powyższe uwagi z treścią uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz motywami podjętych w niniejszej sprawie decyzji, uznać należy, że dokonana przez Sąd I instancji i organy administracji wykładnia powołanych przepisów jest prawidłowa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oraz organy prawidłowo zastosowały wskazane przez skarżącego przepisy, trafnie zwracając uwagę zarówno na cele i istotę pomocy społecznej oraz charakter pomocy społecznej i zasady jej przyznawania. Zasadnie przede wszystkim zaakcentowano, że pomoc oraz wsparcie udzielone skarżącemu wpłynęły pozytywnie na jego osobę (zachowuje abstynencję od 2010 r.), sprawiając, że jest w stanie poprawnie i samodzielnie funkcjonować poza Ośrodkiem, wykorzystując zdobyte umiejętności oraz korzystając z form pomocy społecznej określonych w art. 48 ups. W uzasadnieniach decyzji obu instancji organy szczegółowo wskazały placówki i formy wsparcia, które po opuszczeniu Ośrodka służyć będą pomocą skarżącemu w zakresie prawa do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania oraz w zakresie utrzymywania abstynencji.

Z powyższych względów podzielić należy stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, że kwestionowane przez skarżącego decyzje nie przekraczają granic uznania administracyjnego oraz że organom nie można zarzucić naruszenia prawa, w tym przepisów prawa materialnego kwestionowanych w skardze kasacyjnej.

Zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 151 ppsa w zw. z art. 1 § 2 pusa okazał się w niniejszej sprawie niezasadny. Wnoszący skargę kasacyjną nietrafnie upatruje naruszenia wymienionych przepisów w oddaleniu przez Sąd I instancji skargi, skutkiem błędnego zastosowania bądź niezastosowania wskazanych przepisów prawa materialnego, co do których Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie, wypowiedział się powyżej.

Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego, a co się z tym wiąże, prawidłowo oddalił skargę, nie znajdując podstawy do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa.

W tym stanie rzeczy skargę kasacyjną, na mocy art. 184 ppsa jako niezasadną należało oddalić.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 ppsa), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyzna Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie odrębnego wniosku i złożenia stosownego oświadczenia (art. 258 § 2 pkt 8 ppsa).