Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1074/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-10-13 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2, art. 255, art. 258 § 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 13 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. - P. H. Import-Export W. A. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2009 r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej z tytułu wnioskowania o refundację wywozową wyższą od stosowanej oraz zobowiązania do jej zapłaty postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

A. W. - wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi - wystąpił z wnioskiem (sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z 5 sierpnia 2009 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Z uwagi na to, iż wniosek o prawo pomocy został złożony po upływie terminu do uiszczenia wpisu sądowego (zgodnie z zarządzeniem z 22 lipca 2009 r.), Wojewódzki Sąd administracyjny w Warszawie odrzucił skargę strony postanowieniem z 27 sierpnia 2009 r.

Wnioskodawca wskazał we wniosku, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką, rodzina utrzymuje się z jego wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.400 zł oraz wynagrodzenia za pracę żony w wysokości 3.500 zł. Oświadczył, iż prawomocnym wyrokiem został skazany na karę grzywny oraz naprawienie szkody jaką w wyniku jego działania poniosła Agencja Rynku Rolnego. Łącznie z tego tytułu uregulował należności w kwocie 170.000 zł. Ponadto dokonał zapłaty kary orzeczonej przez Prezesa ARR w wysokości 352.000 zł. Wyjaśnił, iż zapłata powyższych należności skutkowała zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej. Stwierdził, iż córka jest uczennicą i nie posiada żadnego majątku, natomiast żona posiada nieruchomość, którą otrzymała w spadku po rodzicach. Skarżący oświadczył, iż posiada samochód osobowy marki [...] z 2003 roku, innych ruchomości, nieruchomości i zasobów pieniężnych nie posiada. Wyjaśnił, że obecnie spłaca pożyczki zaciągnięta na spłatę wymierzonych kar oraz kosztów z tym związanych.

W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 15 września 2009 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W szczególności ustalenia wymagało, gdzie i na podstawie jakiego tytułu zamieszkuje, jak przedstawia się stan majątkowy osób prowadzących z wnioskodawcą w gospodarstwie domowym oraz czy posiada środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym.

Pismo z 16 września 2009 r. - sporządzone zgodnie z powyższym zarządzeniem - zostało przesłane do wnioskodawcy i doręczone do rąk dorosłego domownika w dniu 22 września 2009 r., jednakże pozostało bez odpowiedzi.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności.

Powyższy przepis znajduje swoje rozwinięcie w wydanym - na podstawie art. 256 p.p.s.a. - rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności:

1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe;

2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy;

3) wypisy z rejestrów urzędowych;

4) odpisy aktualnych bilansów;

5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat;

6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjna gminy.

W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się - z uwagi na stan sprawy - iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawczynię na urzędowym formularzu PPF z 5 sierpnia 2009 r., okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), został on wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów.

Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane w zakreślonym terminie, uznać należało, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi.

Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji - w razie nie wykazania omawianego uprawnienia - próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie.

Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.