Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 678/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2023 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 27 czerwca 2022 r., nr SKO Gd/857/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

D. Z., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 27 czerwca 2022 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z 21 stycznia 2022 r. Kierownik Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pruszczu Gdańskim, działając z upoważnienia Burmistrza Pruszcza Gdańskiego, odmówił D. Z. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na niepełnosprawnym członkiem rodziny, z uwagi na brak spełnienia kryterium określone w art. 17 ust.1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, dalej powoływanej w skrócie jako "u.ś.r.". Nadto organ I instancji wskazał że czynności wykonywane przy T. Z. nie wyczerpują znamion stałej opieki, a zatrudnienie D.Z. do 31 grudnia 2020 r. wskazuje, że nie ma związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją i niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a opieką nad matką, T. Z.

Po rozpoznaniu wniesionego odwołania, decyzją z 27 czerwca 2022 r. Samorządowe Kolegium odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, w uzasadnieniu wskazując, że organ I instancji niezasadnie odmówił stronie wnioskującej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazując na przepis art. 17 ust.1b u.ś.r. i niespełnienie wskazanego w nim warunku, jakim jest data powstania niepełnosprawności. Kolegium przychyliło się bowiem do stanowiska sądów administracyjnych, które wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r" sygn. akt K 38/13, (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), którym stwierdzono niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1b ustawy, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Kolegium stwierdziło jednak, że ustalony zakres sprawowanej przez stronę opieki wobec niepełnosprawnej matki nie można uznać za opiekę stałą lub długotrwałą uniemożliwiającą stronie podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium uznało za prawidłowe ustalenie organu I instancji, że nie można mówić o wymaganym ww. przepisem ustawy fakcie rezygnacji strony odwołującej się z zatrudnienia z uwagi na konieczność podjęcia stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym od 18 października 2018 r. matką, T. Z. Ustalony stan zdrowia matki skarżącego, jak i zakres sprawowanej nad nią przez stronę opieki jest tego rodzaju, że pozwala na możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Kolegium wskazało także, że w czasie gdy matce został przyznany znaczny stopień niepełnosprawności (październik 2018 r.) obaj jej synowie przebywali za granicą, przyjeżdżając do Polski sporadycznie na kilka dni. Pomimo orzeczenia zarówno wtedy, jak i obecnie T. Z. jest osoba samodzielną, która sama wykonuje czynności higieniczne, nie wymaga pomocy w toalecie, potrafi sama przygotować i zjeść posiłki. Pomoc strony wnioskującej jest sporadyczna i tylko w okresie gdy matka odczuwa silne bóle. Strona wnioskująca, prowadząc wspólnie z matką gospodarstwo domowe, robi zakupy, przygotowuje posiłki także dla siebie oraz wykonuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego: przynoszenie opału, palenie w piecu, sprzątanie, pranie prasowanie. Czynności wskazane i wykonywane przez stronę stanowią połączenie czynności związanych ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką oraz czynności dnia codziennego związane z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego, których nie sposób uznać za czynności związane z opieką nad matką.

Kolegium wskazano, że czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wykonywane mogą być poza godzinami zatrudnienia, tak jak to odbywa się powszechnie w innych gospodarstwach domowych, w których pod opieką pracujących domowników pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze. Skarżący, mieszkając z matką, także dla siebie musi robić zakupy, sprzątać, prać, prasować czy gotować posiłki. Trudno zatem uznać, by wymienione czynności były tylko i wyłącznie wykonywane z uwagi na potrzeby niepełnosprawnej matki. Oczywistym także dla Kolegium jest, że strona wykonuje również czynności związane ze sprawowaną opieką wskazane wyżej - pomoc przy higienie, ubieranie rozbieranie, podawanie leków, masaże, ćwiczenia, wizyty u lekarzy. Opisanego wyżej zakresu sprawowanej opieki nie sposób uznać za zajmujący stronie cały dzień lub znaczną jego część, a tym samym uniemożliwiający jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Czynności te wykonywane są w określonych, stałych porach: rano, wieczorem, podczas obiadu. Ponadto Kolegium zwróciło uwagę, że T.Z. nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie, wychodzi też na spacery. Sam odwołujący się wskazał w wywiadzie środowiskowym, że mama może zostawać sama na 5-6 godzin dziennie. Późniejszej zmianie oświadczenia strony w tym zakresie Kolegium nie dało wiary. Także oświadczenia T. Z. wskazują na jej samodzielność.

W skardze na tak wydaną decyzję podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 27 czerwca 2022 r, nr SKO Gd/857/22 oraz poprzedzającą ją decyzji organu I instancji z 21 stycznia 2022 r i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 16 września 2021 r. wydanego w sprawie III SA/Gd 577/21 wskazał, jak należy rozumieć zawarte przez ustawodawcę w ustawie o świadczeniach rodzinnych zwrot stałej oraz długotrwałej opieki. W judykacie tym Sąd zważył iż "Podkreślenia w tym miejscu wymaga także to, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19).

W ocenie skarżącego, nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącego matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 27 czerwca 2022 r., którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji z 21 stycznia 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu, który uzasadniałby uwzględnienie skargi i podjęcie rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako p.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując m.in., że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki strony nie powstała do ukończenia przez nią 18 roku życia, nie powstała również w trakcie nauki w szkole albo w szkole wyższej, nie później jednak, niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto, organ ten wskazał na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zapewnieniem niepełnosprawnej matce opieki a rezygnacją/niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Kolegium natomiast w zakresie spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przychyliło się do stanowiska sądów administracyjnych, w których wskazywano, że mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), należy stosować art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Ostatecznie jednak organ odwoławczy uznał, że wobec konieczności spełnienia łącznie określonych przesłanek ustawowych prawidłowe jest stanowisko organu I instancji w zakresie zasadności odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, wobec nie spełniania przesłanki pozytywnej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tzn. brak opisanego wyżej związku przyczynowo-skutkowego.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że organ I instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13), przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Pomimo tego, decyzja organu I instancji, jak zasadnie wskazał organ odwoławczy, ostatecznie jest zgodna z prawem. Nie może bowiem ujść uwadze, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., przy braku przesłanek negatywnych z art. 17 ust. 5 u.ś.r.

W niniejszej sprawie bezsporna jest zarówno okoliczność posiadania przez matkę skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak i zaliczenia skarżącego do kręgu podmiotów zobowiązanych do opieki i uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem jest on jej synem.

Sąd podziela jednak stanowisko Kolegium co do tego, że skarżący nie spełnia pozytywnej przesłanki do przyznania mu wnioskowanego świadczenia, wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co czyni wydaną przez Kolegium decyzję prawidłową.

Z przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika jednoznacznie, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Omawiane świadczenie, co należy podkreślić, nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowaną koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) z uwagi wyłącznie na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (tutaj: matki), a jeżeli tak, to rozważenie również tego, czy to wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącego i koniecznej w związku ze specyfiką niepełnosprawności jego matki opieki rzeczywiście stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia przez niego jakiegokolwiek – choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy – zatrudnienia.

Wskazać przy tym należy, że fakt posiadania przez matkę skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji powoduje, że organ będąc związany treścią tego orzeczenia, nie może prowadzić własnych ustaleń dotyczących zakresu wymaganej opieki, rozstrzygając o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wprawdzie zarówno organy, jak i Sąd, nie są uprawnione do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia o niepełnosprawności, to zarazem samo posiadanie takiego orzeczenia nie przesądza, że każdy zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie, ani że uprawnia (wprost) do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidulanej sprawie. Nie zawsze bowiem osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. To właśnie rolą organów jest ustalenie, czy okoliczności danej sprawy stanowią rzeczywistą przeszkodę w podjęciu zatrudnienia (wykonywania innej pracy zarobkowej) i faktycznie uniemożliwiają wykonywanie aktywności zawodowej przez opiekuna.

W ocenie Sądu organ odwoławczy w sposób prawidłowy ocenił materiał dowodowy pod kątem istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącego nad matką, w tym faktycznego zakresu tej opieki z uwagi na niepełnosprawność matki, a jednocześnie - koniecznością z tego powodu niepodejmowania przez skarżącego aktywności zawodowej stwierdzając, że w istocie całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, iż nie zachodzi taki związek. Innymi słowy, w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzi sytuacja, w której można by przyjąć, że skarżący, bez wątpienia sprawując opiekę nad swoją matką, nie jest w stanie podjąć żadnej aktywności zawodowej z powodu wykonywania tej opieki. W ocenie Sądu podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, że powodem braku aktywności zawodowej skarżącego nie może być wyłącznie fakt sprawowania przez niego opieki nad matką.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z 23 października 2020 r., sygn. I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., sygn. I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., sygn. I OSK 2201/15, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przyjąć zatem należy, że okoliczności sprawy, pomimo istniejącej niepełnosprawności danego członka rodziny, wskazywać muszą na takie zaabsorbowanie czasu osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawna, by podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe (niewykonalne). Istotne jest też to, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, bowiem świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z 7 listopada 2019 r., I OSK 1549/19, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Matka skarżącego jest osobą przewlekle chorą i posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane do 31 stycznia 2022 r. Przyczynami jej niepełnosprawności są schorzenia neurologiczne oraz układu oddechowego i krążenia – była hospitalizowana po wypadku samochodowym, rozpoznano u niej tętniaki w mózgowiu, cierpi na bóle i zawroty głowy. T. Z. jest wdową, ma dwóch synów, przy czym jeden z nich przebywa za granicą. Nadto z ustaleń organów poczynionych odnośnie do aktywności zawodowej skarżącego wynika, że od października 2021 roku mieszka w Polsce, wcześniej przez sześć lat przebywał w Holandii, gdzie pracował, a po likwidacji jego stanowiska pracy przebywał na zwolnieniu lekarskim.

Jak wynika z przedstawionego w zaskarżonej decyzji i w dokumentacji z wywiadu środowiskowego opisu czynności opiekuńczych, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe, w którym zamieszkuje wraz z matką - legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z wywiadu środowiskowego wynika, że T. Z. porusza się samodzielnie, nie używając sprzętu pomocniczego. Zdarzają się jej utraty pamięci, kiedy nie wie gdzie się znajduje. Sama korzysta z toalety, kontroluje swoje potrzeby fizjologiczne, nie ma problemu z utrzymaniem czystości w tym zakresie. Ubiera się samodzielnie, pomocy wymaga czasami, gdy ubiera np. płaszcz z uwagi na zawroty głowy przy podnoszeniu rąk do góry. Matka skarżącego jest w stanie samodzielnie przygotowywać posiłki, w tym również gorące. Syn przygotowuje posiłki, gdy odczuwa ona silne bóle i nie może wstać z łóżka. Wcześniej mieszkała sama, a synowie przyjeżdżali do niej na kilka dni podczas urlopów lub w okresach świątecznych.

Z oświadczenia skarżącego wynika natomiast, że sporadycznie dokonuje on pomiarów ciśnienia, często podaje lekarstwa oraz wykonuje masaże i oklepywanie. Nadto oświadczył, że wykonuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego: robi pranie, sprząta i prasuje, zawsze opłaca rachunki, realizuje recepty i robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, często także pomaga przy spacerach, pali w kominku.

W ocenie Sądu, podzielając stanowisko Kolegium w tym zakresie, nie można przyjąć, aby skarżący nie podejmował pracy zarobkowej wyłącznie ze względu na opiekę nad matką.

Po pierwsze wskazać należy, że pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego, robienie zakupów, sprzątanie, gotowanie, realizacja recept czy sporadyczna pomoc w ubraniu płaszcza nie stanowią czynności, które świadczą o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki. Czynności te nie są wykonywane codziennie, a jeśli już są wykonywane codziennie, to nie zajmują tyle czasu, aby determinowało to u skarżącego potrzebę niepodejmowania zatrudnienia. Zatem nie są to czynności oznaczające per se stałą lub długotrwałą opiekę nad inną osobą w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodzić się należy z Kolegium, że czynności wskazywane przez skarżącego stanowią w dużym zakresie de facto czynności zwykłego dnia codziennego. Zatem w istocie stanowią one codzienną rutynę osób, w tym takich, które również pracują zawodowo.

Ponadto, matka skarżącego nie wymaga karmienia, pojenia, cewnikowania, pampersowania, itp. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika także, że nie może pozostać w domu sama przez kilka godzin. Matki skarżącego, jak wynika z materiału dowodowego, jest osobą w dużej mierze samodzielną, co nie wyklucza podjęcie przez skarżącego zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy czy chociażby dalsze wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym, czym zajmował się skarżący do dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Co więcej, zakres czynności, które skarżący wykonuje, opiekując się matką nie jest na tyle intensywny i absorbujący, by stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez niego pracy zarobkowej. Nie ma przeszkód, aby przy odpowiedniej organizacji czasu pracy skarżący wykonywał część czynności przed rozpoczęciem godzin pracy, a kolejne po powrocie z wykonywanej pracy – tym bardziej, że matka w ciągu dnia sama przygotowuje i zjada posiłki. Co do ewentualnej pomocy w przygotowywaniu posiłków, to nie ma przecież przeszkód, by je przyrządzać po pracy lub w czasie wolnym od pracy, tak jak to ma miejsce w większości gospodarstw domowych, prowadzonych przez osoby aktywne zawodowo. Nie ma również przeszkód, aby skarżący przygotował matce wcześniej leki w razie potrzeby. Analogicznie należy odnieść się do okoliczności wykonywania przez skarżącego pozostałych prac domowych, jak robienie zakupów, sprzątanie czy przynoszenie opału. Nadto poza godzinami aktywności zarobkowej skarżący mógłby mierzyć matce ciśnienie (kilka razy w tygodniu).

Podsumowując, przeprowadzone w sprawie postępowanie nie było obarczone wadami wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego oraz zasady zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W rozpatrywanej sprawie organy w myśl zasad określonych w art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a., w toku prowadzonego postępowania, nie naruszyły obowiązku zebrania wyczerpującego materiału dowodowego i dopełniły obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności z punktu widzenia podstawy materialnoprawnej decyzji, a mianowicie spełnienia określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanek pozytywnych, od których łącznego spełnienia uzależnione jest przyznanie wnioskowanego przez stronę świadczenia. W ocenie Sądu ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ II instancji wyprowadził merytorycznie uzasadnione i logiczne wnioski, będące wynikiem swobodnej, a nie dowolnej, oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

Reasumując wywody, w ocenie Sądu, mając na uwadze rozmiar sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką związany z jej niepełnosprawnością, przyjąć należy, że organ odwoławczy w sposób prawidłowy uznał, iż zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez skarżącego. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika, aby rozmiar opieki wymuszał na skarżącym całkowite zaprzestanie i niepodejmowanie pracy zarobkowej. Sprawowana opieka nad matką nie uniemożliwia wykonywania pracy zarobkowej, która może być także wykonywana chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze nie absorbuje, przy należytej jego organizacji, zdecydowanej większości dnia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest konieczność rezygnacji z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na wymóg sprawowania koniecznej i wymaganej z uwagi na specyfikę niepełnosprawności opieki.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo zatem ocenił, że zakres realizowanych przez skarżącego czynności opiekuńczych wobec matki, nie wykluczałby możliwości kontynowania podjęcia przez niego zatrudnienia (czy innej pracy zarobkowej), chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a tym samym brak jest wypełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji wyroku.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.