Wyrok NSA, sygn. akt V SA 3877/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1, art. 2, art. 4 ust. 1-2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz. 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
Teza: Z chwilą wyzwolenia danego terenu spod okupacji niemieckiej wykonywana tam przez deportowanych pracowników praca, choćby była nadal wykonywana, np. jako konieczna dla zachowania egzystencji, traciła przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania jej na terenach okupowanych przez III Rzeszę.

TEZY

Z chwilą wyzwolenia danego terenu spod okupacji niemieckiej wykonywana tam przez deportowanych pracowników praca, choćby była nadal wykonywana, np. jako konieczna dla zachowania egzystencji, traciła przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania jej na terenach okupowanych przez III Rzeszę.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Anny B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 6 listopada 2000 r. (...) w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego - zaskarżoną decyzję oraz decyzję utrzymaną nią w mocy - uchyla; (...).


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 19.07.2000 r., wydaną na podstawie art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osobom osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm./, odmówił przyznania Annie B. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej, uznając, że materiał dowodowy sprawy nie potwierdza wykonywania pracy przymusowej przez okres co najmniej 6 miesięcy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Anna B. podała, że pracowała przymusowo na deportacji we Francji na farmie pod zarządem niemieckim od 1944 r. i pracę tę kontynuowała także po wyzwoleniu, gdyż nie miała innych źródeł utrzymania.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 6.11.2000 r. utrzymał w mocy swą decyzję z dnia 19.07.2000 r. W uzasadnieniu decyzji podano, że Anna B. deportowana została do pracy przymusowej i wykonywała tę pracę we Francji w miejscowości D. od czerwca 1944 r. Rejon ten został wyzwolony 15.09.1944 r. i w związku z tym praca przymusowa trwała tylko 3 miesiące i 15 dni, natomiast art. 2 pkt 2 lit. "a" wymienionej na wstępie ustawy dla przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego wymaga, by okres pracy przymusowej na deportacji podczas wojny 1939-1945 wynosił co najmniej 6 miesięcy.

Na powyższą decyzję Anna B. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, kwestionując ustalenia organu orzekającego co do czasokresu pracy przymusowej na deportacji i wywodząc, że we Francji pracowała przymusowo w okresie od 15.06.1944 r. do 15.03.1945 r.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Świadczenie pieniężne przewidziane ustawą z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR /Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm./ przysługuje osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR /Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm./, przysługuje osobom wymienionym w art. 1 tej ustawy za represję, którą w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. "a" omawianej ustawy jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy lub terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

Użyte w tym przepisie pojęcie pracy przymusowej na deportacji dotyczy pracy na terenach III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych. Nie oznacza to jednak, że cały okres pracy deportowanych pracowników, bez względu na losy wojny podlega zaliczeniu do okresu uprawniającego do świadczenia pieniężnego.

Z chwilą bowiem wyzwolenia danego terenu spod okupacji niemieckiej wykonywana tam przez deportowanych pracowników praca, choćby była nadal wykonywana, np. jako konieczna dla zachowania egzystencji, traciła przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania jej na terenach okupowanych przez III Rzeszę.

W rozpoznawanej sprawie dokonano ustaleń, że deportacja skarżącej do pracy przymusowej na teren okupowany przez III Rzeszę w czasie wojny 1939-1945 trwała mniej niż 6 miesięcy i dotyczyła okresu od czerwca 1944 r. do 15 września 1944 r., przy czym tę ostatnią datę uznano za datę wyzwolenia miejscowości, w której praca była wykonywana spod hitlerowskiej okupacji.

Ustalenie powyższe nie zostało jednak z naruszeniem art. 107 par. 3 Kpa uzasadnione. Nie wskazano dowodów, na których organ oparł to ustalenie i dowodów takich brak także w aktach sprawy, zaś skarżąca twierdzi, iż okres pracy przymusowej był dłuższy.

Należy zauważyć, że w myśl art. 77 par. 4 Kpa tylko fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu, zaś data wyzwolenia konkretnej miejscowości do takich z pewnością nie należy i jej ustalenie wymaga oparcia na dowodach, np. określonych źródłach historycznych, czego w niniejszej sprawie nie uczyniono.

Wskazać należy, że w aktach sprawy znajdują się kserokopie dokumentu sporządzonego w języku francuskim /brak tłumaczenia na język polski/ dotyczącego pracy skarżącej na deportacji, jednak z zaskarżonej decyzji nie wynika, by organ orzekający oceniał jego wartość dowodową.

Powyższe uchybienie stanowiące naruszenie art. 80 i art. 107 par. 3 Kpa ma istotny wpływ na wynik sprawy i uzasadnia uchylenie decyzji zaskarżonej, jak i decyzji poprzedzającej na mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 oraz art. 29 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ustawy o NSA.