Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 622/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 71 ust. 1 i 4, art. 200 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 37
journal: Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
law: ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
article: art. 238
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Jan Kacprzak (spr.) Sędziowie NSA Janina Antosiewicz Witold Falczyński Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta P. reprezentującego Skarb Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1463/06 w sprawie ze skargi Prezydenta Miasta P. reprezentującego Skarb Państwa na postanowienie Ministra Budownictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wyjaśnienia treści decyzji uwłaszczeniowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

UZASADNIENIE:

Wyrokiem z dnia 6 grudnia 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1463/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Prezydenta Miasta P. reprezentującego Skarb Państwa na postanowienie Ministra Budownictwa z dnia [...], nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody W. z dnia [...], nr [...] dotyczące wyjaśnienia treści decyzji uwłaszczeniowej.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji podał, iż decyzją z dnia [...] Wojewoda W. - na podstawie art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) i art. 37 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.) - stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwo [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w P. w obrębie J., oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] ha, zapisanego w księdze wieczystej KW Nr [...] oraz nieodpłatne nabycie własności budynku znajdującego się na tym gruncie oraz określił opłatę roczną z tytułu użytkowania wieczystego tego gruntu i podał, że jest ona płatna do dnia 31 marca każdego roku. Następnie Wojewoda W. postanowieniem z dnia [...] na wniosek Prezydenta Miasta P. wyjaśnił treść swojej decyzji wskazując, iż opłata z tytułu użytkowania wieczystego obowiązuje od dnia 1 stycznia 2006 r. Powyższe postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Ministra Budownictwa z dnia [...] nr [...], które to następnie stało się przedmiotem skargi Prezydenta Miasta P. do sądu administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę Prezydenta Miasta P. stwierdził, że organy prawidłowo ustaliły, iż opłata z tytułu użytkowania wieczystego nałożona decyzją Wojewody W. obowiązuje od dnia 1 stycznia 2006 r. Sąd podkreślił, że stosownie do art. 238 Kodeksu cywilnego zasadą jest, iż użytkownik wieczysty uiszcza przez czas trwania swojego prawa opłatę roczną, jednakże szczegółowe kwestie dotyczące uiszczania tej opłaty uregulowane są w przepisach ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Z art. 71 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika obowiązek wnoszenia opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego w terminie do dnia 31 marca każdego roku z góry za dany rok, przy czym opłaty tej nie pobiera się za rok, w którym zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego. Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko wyrażone w skardze, iż powyższa regulacja odnosi się do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego w trybie umownym. Zauważył również, iż stosownie do treści art. 200 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy przy nabyciu prawa użytkowania wieczystego nie pobiera się pierwszej opłaty.

W wyroku podkreślono ponadto, iż deklaratoryjny charakter decyzji w sprawie stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu dotyczy wyłącznie kwestii powstania prawa użytkowania wieczystego i związanej z nim własności budynków, innych urządzeń i lokali, natomiast co do warunków powstałego z mocy prawa użytkowania wieczystego oraz nabycia własności budynków, innych urządzeń i lokali decyzja o uwłaszczeniu ma charakter konstytutywny. Podzielono tym samym pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA/Łd 736/02, ONSA 2004/1/38. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż organy słusznie przyjęły, że pierwszą opłatą z tytułu użytkowania wieczystego byłaby opłata za 2005 r., jednakże na podstawie art. 200 ust. 1 pkt 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie pobiera się pierwszej opłaty.

Od powyższego wyroku w ustawowym terminie Prezydent Miasta P. reprezentujący Skarb Państwa wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną. Orzeczenie zaskarżył w całości zarzucając mu naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 71 ust. 1 i 4 oraz art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, art. 37 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" oraz art. 238 Kodeksu cywilnego, polegające na ustaleniu początkowego terminu obowiązywania opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego dopiero od następnego roku po wydaniu decyzji potwierdzającej nabycie tego prawa. Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych prawem.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż interpretacja przepisów przyjęta przez Sąd I instancji jest błędna, bowiem art. 71 ustawy o gospodarce nieruchomościami odnosi się wyłącznie do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego w drodze umowy, kiedy to właściciel nieruchomości rozporządzając przysługującym mu prawem własności oddaje grunt w użytkowanie wieczyste. Tymczasem opłata roczna jest nierozerwalnie związana z prawem użytkowania wieczystego, a więc zgodnie z art. 238 Kodeksu cywilnego użytkownik wieczysty jest zobowiązany do jej uiszczania przez cały czas trwania prawa użytkowania wieczystego. Stanowisko Sądu Wojewódzkiego jest zatem nadinterpretacją obowiązujących przepisów prawa i nie opiera się na żadnej podstawie prawnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która jednak w niniejszej sprawie nie miała zastosowania.

Skarga kasacyjna została oparta o przesłankę z art. 174 pkt 1 ustawy P.p.s.a. Związanie Sądu odwoławczego granicami skargi wymaga, przy zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego, dokładnego wskazania naruszonego przepisu, a gdy artykuł zbudowany jest z kilku jednostek redakcyjnych, wskazanie konkretnego paragrafu, ustępu, punktu czy podpunktu z podaniem na czym polegało naruszenie prawa materialnego, a więc na błędnej wykładni, bądź niewłaściwym zastosowaniu. Nie czyni zadość wymaganiom poprawnego sformułowania zarzutu, powołanie jako naruszonego przepisu art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, który zawiera cztery punkty, skoro zarzut odnosi się tylko do kwestii sposobu pobierania opłat za użytkowanie wieczyste, co zostało uregulowane w art. 200 ust. 1 pkt 4.

Jednakże w zakresie opłat za użytkowanie wieczyste, w tym zwolnienia z obowiązku uiszczenia pierwszej opłaty przy uwłaszczeniu Przedsiębiorstwa [...], przepis art. 200 ust. 1 pkt 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie ma zastosowania, bowiem kwestię tę reguluje przepis art. 37 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.). W myśl tego przepisu nabycie przez PKP na podstawie art. 200 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami prawa użytkowania wieczystego gruntów, następuje bez obowiązku wniesienia pierwszej opłaty, a nabycie własności budynków, innych urządzeń i lokali następuje nieodpłatnie.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów art. 71 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami należy stwierdzić, iż skarga kasacyjna zasadnie podnosi, iż regulacje w nich zamieszczone odnoszą się do opłat za użytkowanie wieczyste ustanowione w drodze umowy.

Podkreślenia jednak wymaga, iż to z art. 71 ust. 1 powołanej ustawy wynika, jakiego rodzaju opłaty pobiera się za użytkowanie wieczyste, a więc pierwszą opłatę i opłaty roczne.

Pierwsza opłata, niemająca cech opłaty rocznej, bo pobierana w wysokości od 15% do 25% ceny nieruchomości gruntowej (art. 72 ust. 2 ustawy), podlega zawsze zapłacie jednorazowo i nie później niż do dnia zawarcia umowy, natomiast opłaty roczne, których wysokość znacznie niższą określa art. 72 ust. 3, pobierane są przez cały okres użytkowania wieczystego w terminie do dnia 31 marca każdego roku z góry za dany rok lub na wniosek – w innym terminie ustalonym przez organ – art. 71 ust. 4 ustawy. Przepis ten w swej treści nawiązuje do art. 238 kc., który nakłada na użytkownika wieczystego obowiązek uiszczania przez czas trwania swego prawa opłaty rocznej.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, oba wymienione przepisy miały zastosowanie w przedmiotowej sprawie, mimo że użytkowanie wieczyste powstałe z mocy prawa zostało potwierdzone nie w drodze umowy, lecz w decyzji administracyjnej, do której w zakresie opłat miały zastosowanie przepisy art. 37 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe w zw. z art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Powyższe przepisy zostały właściwie zastosowane przez organ wyjaśniający treść decyzji w kwestii, od kiedy obciąża użytkownika wieczystego obowiązek uiszczenia opłat rocznych.

Wobec zwolnienia nabywających użytkowanie wieczyste z obowiązku wnoszenia skapitalizowanej, pierwszej opłaty (o której mowa w art. 71 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 37 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "PKP") oraz zakazie pobierania opłaty za rok, w którym zostało ustanowione użytkowanie wieczyste (tak w art. 71 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami) prawidłowo przyjęto w zaskarżonym postanowieniu, iż obowiązek wnoszenia opłat rocznych powstał z dniem 1 stycznia 2006 r.

Wadliwie skarżący powołując się na przepis art. 238 k.c. wywodzi, iż należało użytkownika wieczystego obciążyć opłatą także za rok, w którym ustanowiono prawo użytkowania wieczystego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd zaprezentowany w zaskarżonym postanowieniu zasługuje na aprobatę, zaś zarzut błędnej interpretacji (nadinterpretacji jak to użyto w skardze kasacyjnej) nie jest trafny z następujących względów:

– zwolnienie z pierwej opłaty przewidziane w art. 37 ustawy z dnia 8 września 2000 r. (oraz w art. 200 ust. 1 pkt 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami) nawiązuje wprost do instytucji uregulowanej w art. 71 ust. 1 ustawy;

– jeśli więc ustawodawca w wyżej wymienionych przepisach nie określił terminu pobierania opłat rocznych, to względy wynikające z zasad wykładni systemowej, nakazują stosowanie reguły zamieszczonej w art. 71 ust. 4 tej ustawy;

– mimo deklaratoryjnego charakteru decyzji wydanej na podstawie art. 200 ust.1, który odnosi się tylko do potwierdzenia nabycia prawa, nałożenie obowiązków na beneficjentów ma charakter konstytutywny, a więc określający obowiązki na przyszłość nie zaś z datą wsteczną.

W tej sytuacji zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa i skargę oddalił.

Skarga kasacyjna, jako nieposiadająca usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy P.p.s.a.