Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 915/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 24 ust. 2 i ust. 2a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 15 zzr ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
article: art. 46 pkt 20, art. 68 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 875
law: Ustawa z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS- CoV-2
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 9 kwietnia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska - Grzymkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 kwietnia 2021 roku sprawy ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

II SA/Łd 915/20

U Z A S A D N I E N I E

W dniu 4 września 2020 r. A. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności. Do wniosku dołączone zostało orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia 6 lutego 2020 r., na mocy którego skarżąca została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie to zostało wydane do dnia 28 lutego 2021 r.

Decyzją z dnia [...] r. organ pierwszej instancji przyznał skarżącej prawo do wnioskowanego świadczenia, przy czym prawo to ustalił na okres od dnia 1 września 2020 r. do dnia 28 lutego 2021 r. Wysokość świadczenia organ określił na 215,84 zł miesięcznie.

W odwołaniu powołując się na swoją trudną sytuację zdrowotną oraz życiową, skarżąca wniosła o przyznanie jej zasiłku pielęgnacyjnego z wyrównaniem od lutego 2020 r. Swoją prośbę uzasadniła tym, że po uzyskaniu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, co nastąpiło w lutym tego roku, szereg okoliczności o charakterze osobistym, a także zaistniała od marca epidemia koronawirusa istotnie utrudniły jej podjęcie działań w kierunku ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W związku z powyższym ok. miesiąca przed złożeniem wniosku skarżąca rozpoczęła działania mające na celu przyznanie prawa do tego świadczenia. Skarżąca podniosła również, że od osoby udzielającej informacji w urzędzie uzyskała informację o możliwości otrzymania wnioskowanego świadczenia od miesiąca, w którym uzyskała orzeczenie o niepełnosprawności. To skłoniło ją do wniesienia odwołania od decyzji o przyznaniu zasiłku od września 2020 r.

Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.

Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy wszczętej wniesionym przez skarżącą odwołaniem Kolegium w pierwszej kolejności stwierdziło, że nie budzi jego wątpliwości ustalony w postępowaniu przed organem pierwszej instancji stan faktyczny sprawy. Ustaleń w tym zakresie nie podważała również skarżąca, zarówno w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, jak i w treści odwołania. W związku z tym za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia Kolegium przyjęło stan faktyczny ustalony w toku postępowania przed organem pierwszej instancji. Odnosząc się do niego w istotnym dla treści rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zakresie organ odwoławczy przypomniał, że wnioskująca o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego jest osobą w wieku 66 lat (urodziła się [...] 1954 r.), o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wynika z orzeczenia z dnia 6 lutego 2020 r., która złożyła wniosek o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia w dniu 4 września 2020 r.

Kolegium wskazało, że prawne uwarunkowania spraw z zakresu ustalania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego wynikają przede wszystkim z regulacji zawartych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej - u.ś.r.). Decyzja w sprawie ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego jest rozstrzygnięciem o charakterze wiązanym w tym znaczeniu, że po stwierdzeniu zaistnienia ustawowo określonych przesłanek organ ma obowiązek ustalić prawo to tego świadczenia. Regulacje zawarte w u.ś.r. określają przy tym zarówno zakres podmiotowy uprawnionych do przedmiotowego świadczenia, przesłanki jego ustalenia, jego wysokość, a także okres, na jaki prawo do świadczenia jest ustalane.

Zgodnie z art. 16 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. zasiłek ten przysługuje w szczególności osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym kontekście, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie ulega wątpliwości, że skarżąca należy do kręgu osób, o których mowa w tym przepisie. Spełniona jest bowiem zarówno przesłanka związana z wiekiem, jak i legitymowaniem się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Określenie przez organ pierwszej instancji wysokości przyznanego zasiłku również pozostaje w zgodzie z regulacjami prawnymi. W świetle art. 16 ust. 4, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje w wysokości 215,84 zł miesięcznie, przy czym kwota ta wynika z § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz.U. poz. 1497).

W konsekwencji rozważyć należy problem okresu, na jaki w okolicznościach niniejszej sprawy może - w świetle obowiązujących regulacji prawnych - zostać ustalone w stosunku do Skarżącej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Jest to szczególnie istotne w kontekście wyrażonego w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji oczekiwania skarżącej na ustalenie tego prawa od miesiąca, w którym uzyskała ona orzeczenie o niepełnosprawności. Regulacje w tym zakresie zawarte są przede wszystkim w art. 24 u.ś.r. Wskazać w związku z tym należy w pierwszej kolejności, że zasiłek pielęgnacyjny wyłączony został spod zakresu przedmiotowego zasady wyrażonej w art. 24 ust. 1, zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy (jest to, zgodnie z definicją tego terminu zawartą w art. 3 pkt 10 u.ś.r., okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych). Okres, na jaki ustalane jest prawo do zasiłku pielęgnacyjnego określony został w art. 24 ust. 4 tej ustawy z którego wynika, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. W oparciu o wskazaną regulację przyjąć należy, że organ pierwszej instancji właściwie określił koniec okresu, na jaki ustalone zostało prawo skarżącej do zasiłku pielęgnacyjnego. Jako że orzeczenie o niepełnosprawności, w związku z którą prawo do zasiłku zostało ustalone, wydane zostało na czas określony - do 28 lutego 2021 r., prawo to zostało ustalone do ostatniego dnia lutego 2021 r. W odniesieniu zaś do kwestii ustalenia początku tego okresu, to wskazać należy, iż zgodnie z zasadą wynikającą z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych - a zatem również i do zasiłku pielęgnacyjnego - ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Zastosowanie tej regulacji przez organ pierwszej instancji w sprawie wszczętej wnioskiem skarżącej złożonym w dniu 4 września 2020 r. przesądziło o ustaleniu w zaskarżonej decyzji jej prawa do przedmiotowego zasiłku od dnia l września 2020 r. Rozpatrując odwołanie od tej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. rozważyło możliwość zastosowania w sprawie wyjątku od powyższej zasady, wynikającego z treści art. 24 ust. 2a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Rozwiązanie to daje organom administracji publicznej właściwym w sprawie możliwość ustalania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego od okresu poprzedzającego złożenia wniosku o ustalenie tego prawa. Przewidziana w nim możliwość ustalenia prawa od tego zasiłku od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności została jednak uwarunkowana przez ustawodawcę bezwzględnie wiążącym organy administracji warunkiem, jakim jest złożenie wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w okresie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Podkreślić przy tym należy, iż w zasadniczo jednoznacznym w tym zakresie poglądzie reprezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych, termin ten uznawany jest za termin prawa materialnego, a uprawnienie do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności może zostać ukształtowane wyłącznie do momentu upływu tego terminu. W konsekwencji, jego niezachowanie przez wnioskodawcę skutkuje wygaśnięciem prawa do przyznania tego zasiłku wstecz. Co więcej, wskazany charakter terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. przesądza o tym, że nie podlega on przywróceniu, a okoliczności i przyczyny niezłożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku przed jego upływem nie mają znaczenia dla ustalenia przez organ administracji publicznej początkowej daty prawa do tego zasiłku (zob. np. wyrok NSA z dnia 11 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 197/18).

Zważywszy na przyznany przez skarżącą fakt otrzymania przez nią orzeczenia o niepełnosprawności w lutym 2020 r. (orzeczenie zostało wydane 6 lutego 2020 r.) i złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w dniu 4 września 2020 r. stwierdzić należy, że przewidziany w art. 24 ust. 2a u.ś.r. termin upłynął.

W świetle powyższego nie znalazła uznania Kolegium argumentacja skarżącej odwołująca się do problemów zdrowotnych uniemożliwiających, a co najmniej istotnie utrudniających jej złożenie wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego bezpośrednio po uzyskaniu orzeczenia o niepełnosprawności. Jak wyżej podkreślono, ustawodawca nie dopuścił możliwości uwzględniania przez organy takiej argumentacji w kontekście określania czasowych ram przyznawanych świadczeń.

Odnosząc się do kwestii opóźnienia wywołanego epidemią koronawirusa, Kolegium wyjaśniło, że na mocy art. 15zzr ust. l pkt 5 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1842), który wszedł w życie 31 marca 2020 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. W ocenie Kolegium, termin o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. jest właśnie tego rodzaju terminem. Co jednak istotne, przywołany przepis ustawy z dnia 2 marca 2020 r. został uchylony na mocy art. 46 pkt 20 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. poz. 875 ze zm.), a zgodnie z jej art. 68 ust. 2 terminy, o których mowa w art. 15zzr ust. l ustawy z dnia 2 marca 2020 r., których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15zzr ust. 1 tej ustawy, biegną dalej po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 14 maja 2020 r. Wskazać należy przy tym, że wspomniane wejście w życie nastąpiło 16 maja 2020 r., w związku z czym zawieszone art. 15 zzr ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. terminy, biegły dalej od dnia 23 maja 2020 r.

W związku z tym, przez okres obowiązywania art. 15zzr ustawy z dnia 2 marca 2020 r. do upływu 7 dni od uchylenia tego przepisu, bieg terminu w niniejszej sprawie uległ zawieszeniu. Kluczowe jednak, w kontekście zawartych w odwołaniu skarżącej argumentów odwołujących się do zagrożenia i obawy przez koronawirusem jest to, że skarżąca złożyła wniosek o zasiłek dopiero 4 września 2020 r., a zatem po upływie blisko 3,5 miesięcy po uchyleniu regulacji zawieszających bieg terminu umożliwiającego jej uzyskanie świadczenia od miesiąca, w którym złożyła ona wniosek o ustalenie niepełnosprawności. Późniejsza obawa przed koronawirusem nie mogła zostać uwzględniona przez organ pierwszej instancji przy określaniu okresu ustalania prawa do zasiłku. Możliwości takiej nie ma również rozpatrujące odwołanie skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł..

Reasumując Kolegium stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji ustalająca prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od dnia 1 września 2020 r. do dnia 28 lutego 2021 r. w ustalonych w sprawie okolicznościach faktycznych jest zgodna z prawem.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata podniosła zarzut naruszenia art. 24 ust. 2a u.ś.r. poprzez jego błędną interpretację, a także niewzięcie pod uwagę celu nowelizacji, którą został wprowadzony powyższy artykuł, a także poprzez opacie zaskarżonej decyzji na orzecznictwie wydanym przed pandemią wirusa Sars-Covid 19, tj. nieuwzgledniającym nadzwyczajnej zmiany okoliczności oraz art. 7 k.p.a. poprzez wydanie decyzji naruszającej słuszny interes wnioskodawcy polegający na nieprzyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego dla osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym od miesiąca, w którym wydano orzeczenie o niepełnosprawności.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. na mocy, którego skarżąca została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności zostało wydane w dniu 6 lutego 2020 r. Z uwagi na drastyczne pogorszenie stanu zdrowia skarżącej, a następnie trwającą na całym świecie pandemię koronawirusa, która sparaliżowała działalność większości instytucji, a także wprowadziła chaos organizacyjny, skarżąca dopiero we wrześniu 2020 r. miała możliwość złożenia wniosku o przyznanie jej świadczenia. Dodać należy, że dostęp do wielu instytucji był w tym czasie znacząco utrudniony z uwagi na choroby i kwarantanny pracowników, a także brak jasnych wytycznych postępowania, co do przyjmowania petentów. Większość placówek była zamknięta lub liczba ich pracowników była zmniejszona co dodatkowo spowalniało procedowanie w większości spraw. Skarżąca wielokrotnie próbowała dokonać złożenia wniosku, jednakże zmiany w pracy urzędu, a także wprowadzone obostrzenia skutecznie jej to utrudniały.

Przepisem art. 24 ust. 2a u.ś.r. wprowadzono zasadę, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Regulacja ta wprowadza więc wyłom w zasadzie ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 ab initio u.ś.r.).

Przedmiotowe rozwiązanie umożliwia nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny, uwzględniający czas rozpatrywania sprawy przez organ właściwy do ustalania niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Co więcej, obowiązująca treść przepisu umożliwia wsteczne przyznanie prawa do wszystkich świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności, nie ograniczając tego uprawnienia, jak było wcześniej, wyłącznie do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego.

W świetle powyższego, uznać należy, iż celem ustawodawcy było rozszerzenie uprawnień wnioskodawcy do możliwości żądania przyznania świadczenia wstecz, a tym samym pomoc wnioskodawcy w ciężkiej sytuacji życiowej w jakiej się znajduje.

Organ ustalając początek okresu wypłacania zasiłku pielęgnacyjnego skarżącej, winien mieć na uwadze słuszny interes obywatela, a także nadzwyczajne okoliczności spowodowane pandemią koronawirusa. Jako nadzwyczajną zmianę rozumieć należy taki stan rzeczy, który zdarza się rzadko, a jednocześnie jest niezwykły, niebywały, wyjątkowy, normalnie niespotykany. Nadzwyczajna zmiana stosunków może mieć tło przyrodnicze (nieurodzaj, niezwykle surowa zima), jak i społeczne (wojna, gwałtowna zmiana ustroju politycznego). Jako przykłady zdarzeń powodujących nadzwyczajną zmianę stosunków wskazuje się epidemie, operacje wojenne, strajki generalne, różnego rodzaju klęski żywiołowe, nadzwyczajną, szczególnie głęboką zmianę sytuacji gospodarczej, objawiającą się hiperinflacją, gwałtownym spadkiem dochodu narodowego, masowymi upadłościami przedsiębiorstw. Odbierając skarżącej, która jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, prawa do zasiłku od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności, przy jednoczesnym nieuwzględnieniu ciężkiej sytuacji życiowej, w jakiej się znalazła i trwającej pandemii wirusa, która jest szczególnie niebezpieczna dla osób z chorobami współistniejącymi, a także, która utrudnia w znacznym stopniu dostęp do instytucji takich jak urzędy czy sądy, narusza przepisy postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

W świetle art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Przeprowadzając taką kontrolę stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przenosząc określone w przepisach p.p.s.a. kryteria oceny zaskarżonego aktu administracyjnego na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] 2020 r. w sprawie przyznania skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 września 2020 r. do 28 lutego 2021 r.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 111) – dalej u.ś.r. Ustawa ta określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych, w tym zasiłku pielęgnacyjnego oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Zgodnie z art. 16 ustawy zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: niepełnosprawnemu dziecku, osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, osobie,która ukończyła 75 lat czy też osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia.

Jak wynika z akt sprawy, orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia 6 lutego 2020 r. skarżąca została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie to zostało wydane do dnia 28 lutego 2021 r. O ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego skarżąca wystąpiła 4 września 2020 r., wobec czego świadczenie zostało przyznane od dnia 1 września 2020 r., która to data jako data początkowa stanowi istotę sporu między stronami.

Mając na uwadze treść obowiązujących przepisów należało stwierdzić, że Kolegium prawidłowo odwołało się do regulacji zawartej w art. 24 ust. 2 i ust. 2a u.ś.r. i utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji o przyznaniu zasiłku za okres od 1 września 2020 r. do 28 lutego 2021 r. trafnie wywiodło, że zgodnie z ust. 2 powołanego artykułu prawo do świadczeń ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Niewątpliwie odstępstwem od wyrażonej powyżej zasady jest przyznanie świadczenia zgodnie z brzmieniem ust. 2a tego artykułu, a mianowicie jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, złożony zostanie wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego, prawo to ustala się od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności.

Kolegium zasadnie następnie wyjaśniło, że sprawa o przyznanie prawa do świadczenia rodzinnego, a więc i zasiłku pielęgnacyjnego, nie może toczyć się bez odpowiednego wniosku osoby zainteresowanej. Z woli ustawodawcy prawo do świadczeń (art. 24 ust. 2 powołanej ustawy) co do zasady ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jedynym odstępstwem od powyższego może być przyznanie świadczenia od dnia złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, przy spełnieniu wymogów, o których mowa w ust. 2a powołanego art. 24 ustawy, tj. złożenia wniosku w ciągu trzech miesięcy, od wydania orzeczenia w tym zakresie. Wyłącznie więc w tym okresie - tj. trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o ustaleniu niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności - może nastąpić ukształtowanie prawa wnioskodawcy w sposób opisany w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Jednocześnie Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że po upływie powyższego terminu zainteresowany traci, przyznane mu przez ustawodawcę, prawo uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Określony w art. 24 ust. 2a u.ś.r. termin trzymiesięczny jest terminem materialnoprawnym, co oznacza, że uchybienie temu terminowi powoduje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym, a organy administracji publicznej nie mają możliwości przywrócenia tego rodzaju uchybionego terminu (por.m.in. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 września 2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 229/17, CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie orzeczenie o zaliczeniu skarżącej do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane zostało w dniu 6 lutego 2020 r., zaś wniosek został złożony 4 września 2020 r., a więc niemal po upływie sześciu miesięcy od daty wydania tego orzeczenia. Przyczyną tego stanu rzeczy miało być pogorszenie stanu zdrowia oraz trudności wywołane stanem epidemii.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że zauważając trudności związane ze stanem epidemicznym w kraju, ustawodawca podjął się wprowadzenia rozwiązań mających na celu zabezpieczenie interesów osób będących m.in. stronami toczących się postępowań administracyjnych czy też mających dopiero zamiar wszczęcia odpowiedniego postępowania w celu dochodzenia swych praw przez organami administracji publicznej.

I tak, jak trafnie wskazało Kolegium, na mocy art. 15zzr ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1842) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Termin o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. jako termin zawity uległ zatem zawieszeniu. Przywołany przepis ustawy z dnia 2 marca 2020 r. został uchylony na mocy art. 46 pkt 20 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. poz. 875 ze zm.), a zgodnie z jej art. 68 ust. 2 terminy, o których mowa w art. 15zzr ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15zzr ust. 1 tej ustawy, biegną dalej po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 14 maja 2020 r. Jako że wejście w życie nastąpiło 16 maja 2020 r., w związku z czym zawieszone na mocy art. 15 zzr ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. terminy, w tym termin dla skarżącej, biegły dalej od dnia 23 maja 2020 r.

Skarżąca składając wniosek dopiero 4 września 2020 r., a zatem po upływie blisko 3,5 miesięcy po uchyleniu regulacji zawieszających bieg terminu umożliwiającego jej uzyskanie świadczenia od miesiąca, w którym złożyła ona wniosek o ustalenie niepełnosprawności, uchybiła terminowi, liczonemu nawet z uwzględnieniem terminu zawieszenia.

Trafnie przy tym wskazało Kolegium, że późniejsza obawa przed koronawirusem nie mogła zostać uwzględniona ani przez organ pierwszej instancji przy określaniu okresu ustalania prawa do zasiłku, ani przez Kolegium. Organy administracji publicznej przy rozpatrywaniu spraw, kierując się wyrażoną w art. 6 k.p.a. zasadą legalności zobowiązane są do działania w oparciu o obowiązujące przepisy prawa i również w granicach obowiązującego prawa rozważenia wymaga słuszny interes strony. I chociaż nie budzi wątpliwości, że interes strony skarżącej przemawia za przyznaniem zasiłku pielęgnacyjnego z datą wcześniejszą, to w zaistniałych okolicznościach faktycznych nie jest to prawnie dopuszczalne korzystanie z dobrodziejstwa art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec jednoznacznie sformułowanych zasad dotyczących ram czasowych przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego nie należy do kompetencji Sądu ich modyfikowanie, wobec czego zarzuty skargi nie mogły wywołać oczekiwanego rezultatu w postaci uchylenia zaskarżonej decyzji. Rozciąganie ochrony wynikającej z przepisu, który stracił moc stanowiłoby działanie contra legem.

Reasumując, nie ulega wątpliwości, iż złożenie wniosku nastąpiło z przekroczeniem trzymiesięcznego terminu, o którym mowa w tym przepisie. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają charakter bezwzględnie obowiązujący, zatem decyzje organów orzekających w sprawie przyznania bądź odmowy przyznania świadczeń rodzinnych, w tym także zasiłków pielęgnacyjnych, nie mają charakteru uznaniowego. Organy przy podejmowaniu decyzji w tych sprawach muszą więc ściśle przestrzegać obowiązujących przepisów prawa, co w niniejszej sprawie oznacza związanie w zakresie określonego w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych terminu, od którego świadczenie może być przyznane. Termin ten zaś, jak już wskazano, jest terminem prawa materialnego i nie jest dopuszczalne orzeczenie o jego przywróceniu bez względu na podaną przyczynę jego uchybienia.

Organ administracji prawidłowo przeprowadził również rozważania, że stan epidemii i zawieszenie terminów na mocy art. 15zzr ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych nie mogły mieć wpływu na wynik sprawy.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.

P.J.