Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 824/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36 (8) ust. 1, ust. 9, ust. 12, art. 36(6)
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. ref. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi M. T. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] czerwca 2011 r. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą nr [...] z dnia [...] lutego 2012 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości powołaną, w celu rozpoznania odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] czerwca 2012 r. (dalej jako Komisja), działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania M. T. od uchwały nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] ds. przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...], w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do powyższego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Komisja Egzaminacyjna nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. stwierdziła, że M. T. (dalej skarżąca) uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdająca z części pierwszej egzaminu otrzymała ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu ocenę dobrą, z trzeciej części egzaminu ocenę niedostateczną z czwartej ocenę dostateczną i z piątej ocenę dobrą. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Dokonując oceny zasadności postawionych zarzutów egzaminatorzy wskazali na następujące uchybienia, które skutkowały wystawieniem przez obu egzaminatorów ocen niedostatecznych z części trzeciej (prawo cywilne):

Pierwszy z egzaminatorów (SSO [...]) stwierdził w protokole, iż:

A. apelacja w niewystarczającym stopniu odpowiada podstawowym wymogom formalnym,

B. wyodrębniono wprawdzie zarzuty, na których została ona oparta, wnioski apelacji oraz jej uzasadnienie, jednakże wszystkie wskazane elementy konstrukcyjne budzą zastrzeżenia,

C. na przynajmniej 10 zarzutów, na których można było oprzeć apelację na tle stanu faktycznego opisanego w kazusie, podniesiony w konstrukcyjnej części pracy zostały zaledwie jeden zarzuty dotyczący naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. co do wadliwego oparcia się Sądu Rejonowego na opinii biegłego przy ustalaniu przyczynienia się powódki,

D. podstawową wadą pracy jest więc brak istotnych zarzutów oraz ich uzasadnienia,

E. nie został powołany zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 445 § 1 k.c. w części dotyczącej oddalenia powództwa o zapłatę zadośćuczynienia,

F. nie został także powołany zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 362 k.c. zarówno w elementach ustaleń faktycznych, jak też subsumcji na tle istotnych dla sprawy okoliczności,

G. nie został także powołany zarzut naruszenia art. art. 328 § 2 k.p.c. w części dotyczącej braku uzasadnienia rozstrzygnięcia o odsetkach, chociaż w uzasadnieniu jest drobna wzmianka na ten temat,

H. nie został ani powołany, ani uzasadniony zarzut naruszenie przez Sąd Rejonowy art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 111 k.p.c.

I. nie został powołany zarzut wadliwego zastosowania art. 100 k.p.c. przez stosunkowe rozdzielenie kosztów w sytuacji, w której przy nieznacznym tylko przegraniu sprawy przez powódkę, całością poniesionych przez nią kosztów powinna zostać obciążona strona pozwana.

Drugi z egzaminujących (radca prawny [...]) stwierdziła, iż:

A. wymogi formalne pracy zostały spełnione w części,

B. zarzuty przedstawione w części właściwie; nieprawidłowo podjęto kwestię zwolnienia od kosztów jakie uzyskała powódka,

C. wartość przedmiotu zaskarżenia zbędnie wskazuje wartość odsetek od kwoty 33.100 zł;

D. zakres zaskarżenia wskazany w części prawidłowo - pominięto kwestie kosztów,

E. prawidłowo wskazano przepisy procesowe, argumentacja zastosowanych przepisów jest dość prawidłowa,

F. pominięto zagadnienie przepisów materialnych,

G. kwestia przyczynienia się nie została wskazana;

H. koszty postępowania przedstawione niewłaściwie,

I. wniosek o zmianę wyroku jest w części prawidłowy, ale zgodny z interesem klienta;

Skarżąca we wniesionym odwołaniu postawiała następujące zarzuty:

a) naruszenia art. 365 ust. 2 w zw. z art. 364 ust. 1 i 6 ustawy o radcach prawnych poprzez oparcie ustalenia negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego w zakresie zdania z prawa cywilnego z naruszeniem zasad oceny prac egzaminacyjnych egzaminu radcowskiego (a tym samym działania przez Komisję Egzaminacyjną nr [...] z pominięciem obowiązujących przepisów prawa w zakresie norm ustalania wyniku egzaminu radcowskiego i przyjęcie własnych, nie ugruntowanych prawnie zasad oceniania prac, co w świetle braku odpowiedniej legitymacji prawnej wynikającej z zapisów prawa materialnego, nie jest uprawnieniem Komisji wynikającym z przepisów prawa obowiązujących w dniu otwarcia egzaminu radcowskiego),

b) naruszenia art. 363 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez oparcie ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa cywilnego wyłącznie na opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego i potraktowanie tego opisu jako dokumentu zawierającego wiążące Komisję wytyczne kreujące kryteria oceny, a tym samym stworzenie, bez żadnej podstawy prawnej, odmiennych od ustawowych zasad oceny prac,

c) niewłaściwego zastosowania art. 364 ust. 10 w związku z art. 363 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez pominięcie wskazanej w ustawie gradacji ocen cząstkowych uzależnionych od wskazanych w ustawie płaszczyzn oceny prac egzaminacyjnych.

W uzasadnieniu odwołania, zdająca wskazała, że sporządzona przez nią apelacja odpowiadała wymogom formalnym, w szczególności prawidłowo została określona wartość przedmiotu zaskarżenia i zakres zaskarżenia, zaś nie objęcie zaskarżeniem punktów IV i V wyroku nie było błędem; prawidłowo zostały wskazane i uzasadnione zarzuty naruszenia prawa procesowego dotyczące błędnie ustalonego stanu faktycznego, zaś formułowanie kolejnych zarzutów, w tym zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, jest dopuszczalne tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy Sąd zastosowałby nieprawidłowo dany przepis prawa materialnego w ustalonym przez siebie stanie faktycznym, co w realiach zadania egzaminacyjnego nie miało miejsca. Skarżąca wskazała także, że nie obowiązują żadne przepisy, które nakładałyby na strony postępowania jakiekolwiek wymogi związane ze sposobem formułowania zarzutów, zaś w uzasadnieniu ocenianej pracy pojawiły się rozważania dotyczące kwestii przyczynienia się powódki do szkody, czy naruszenia art. 445 § 1 k.c. w części dotyczącej oddalenia powództwa o zapłatę zadośćuczynienia. Ponadto zdaniem odwołującej, nieprawidłowe byłoby podnoszenie zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. jako dotyczącego czynności mającej miejsce już po wydaniu wyroku, a także art. 278 k.p.c. z uwagi na brak zastrzeżenia z art. 162 k.p.c.

Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o zmianę oceny cząstkowej zadania z zakresu prawa cywilnego na ocenę pozytywną, uchylenie zaskarżonej uchwały i podjęcie uchwały stwierdzającej pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu uchwały z dnia [...] stycznia 2012 r. Komisja II stopnia, odnosząc się do zarzutów odwołania podniosła, iż w stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym należało podnieść następujące zarzuty:

- naruszenia prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. i art. 278 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i błędną ocenę opinii biegłego co do okoliczności i zakresu przyczynienia się powódki do powstania szkody oraz dopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczności, których ustalenie należy do sądu, a nie do biegłego,

- naruszenia prawa materialnego, tj. art. 362 k.c. w zw. z art. 361 § 1 k.c. przez ich zastosowanie, mimo, że zebrane dowody nie dały podstaw do przyjęcia, że powódka przyczyniła się do powstania szkody,

- naruszenia prawa materialnego, tj. art. 445 §1 k.c. przez błędną ocenę rozmiaru krzywdy, a w konsekwencji wysokości zasądzonego zadośćuczynienia,

- naruszenia prawa materialnego, tj. art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. i art. 817 § 1 k.c. przez zasądzenie odsetek od zadośćuczynienia od daty późniejszej niż żądała powódka.

Zarzuty naruszenia prawa materialnego mogły zostać dodatkowo powiązane z art. 6 k.c., a w szczególności dotyczy to zarzutu naruszenia art. 362 k.c. poprzez błędne uznanie, że pozwany wykazał, iż powódka przyczyniła się do powstania szkody.

Tymczasem, w swej apelacji skarżąca sformułowała tylko jeden zarzut -sprzeczności "istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c."

Komisja II stopnia dostrzegła, że skarżąca trafnie sporządziła apelację, a nie opinię prawną o niezasadności jej wnoszenia, zaś projekt apelacji został oceniony przez dwóch niezależnych od siebie egzaminatorów, którzy zgodnie wystawili oceny niedostateczne oraz wskazali, że projekt apelacji spełniał wymagania formalne, jednak zakres zaskarżenia pomijał rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania, a wniosek apelacji został błędnie sformułowany w zakresie żądania odsetek, podstawowym uchybieniem był jednak brak zarzutów naruszenia prawa materialnego oraz ograniczenie zarzutów procesowych do naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.

W ocenie organu odwoławczego, trafne były wnioski odwołania, że sporządzona przez skarżącą apelacja nie zawierała braków formalnych ani uchybień skutkujących jej odrzuceniem, zatem apelacji mógł być nadany bieg. Samo jednak przygotowanie apelacji niepodlegającej odrzuceniu - w ocenie organu odwoławczego - nie było wystarczające do uznania, że skarżąca wykazała się wiedzą i umiejętnościami niezbędnymi do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Prawidłowo sporządzona apelacja powinna bowiem odpowiadać zarówno wymogom określonym w art. 126 k.p.c., jak i w art. 368 k.p.c., a więc powinna zawierać oznaczenie sądu, do którego jest skierowana, imiona i nazwiska lub nazwy stron i ich pełnomocników, oznaczenie rodzaju pisma, podpis strony lub jej pełnomocnika, oznaczenie wyroku, od którego wniesiona jest apelacja z określeniem zakresu zaskarżenia, zwięzłe przedstawienie zarzutów i ich uzasadnienie, wniosek o zmianę lub uchylenie wyroku z zaznaczeniem zakresu żądanej zmiany lub uchylenia. Tymczasem praca sporządzona przez skarżącą powyższych wymogów nie spełniała, przy prawidłowo wskazanym zakresie zaskarżenia, obejmując zarówno oddalenie powództwa co do kwoty 20 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 25 listopada 2009 r. do dnia zapłaty, jak i w zakresie odsetek od kwoty 33 100 zł za okres od 16 maja 2008 r. do 24 listopada 2009 r., z pominięciem jednak zaskarżenia punktu V obejmującego rozstrzygnięcie o kosztach.

Reasumując, Komisja wywiodła, że stwierdzone uchybienia wskazują na bezzasadność zarzutów zawartych w odwołaniu, gdyż celem egzaminu było sporządzenie apelacji w sposób profesjonalny z wykazaniem się wiedzą z zakresu prawa cywilnego i umiejętnością jej praktycznego zastosowania, zaś na podstawie pracy skarżącej nie można było uznać, iż wykazała się ona wiedzą i umiejętnościami na poziomie uzasadniającym ocenę dostateczną. Negatywna ocena pracy zdającej wynikała z uznania, że zaproponowany przez nią sposób rozwiązania zadania nie zabezpieczył w dostateczny sposób interesów reprezentowanej strony i wykazał brak umiejętności w zakresie interpretacji przepisów prawa i ich praktycznego zastosowania w stopniu niezbędnym do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Za najistotniejsze uchybienia w pracy skarżącej, organ odwoławczy uznał brak sformułowania i uzasadnienia zarzutów naruszenia prawa materialnego i procesowego w zakresie wysokości należnego powódce zadośćuczynienia oraz jakichkolwiek zarzutów naruszenia prawa materialnego, w tym odnoszących się do kwestii przyczynienia i żądania w zakresie odsetek. Powyższe uchybienia, w ocenie organu odwoławczego, z uwagi na ich wagę i zakres, w pełni uzasadniały stanowisko obu egzaminatorów o sporządzeniu apelacji bez pełnego uwzględnienia interesu reprezentowanej strony, a także wskazały na brak wykazania się wystarczającą znajomością przepisów prawa procesowego i materialnego, co uzasadnia wystawienie oceny niedostatecznej.

Zaskarżając uchwałę Komisji II stopnia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i wnosząc o jej uchylenie, M. T. podniosła zarzuty naruszenia:

I. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy - art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 1 k.p.a. poprzez:

- nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, a w szczególności pominięcie dowodu z dokumentów - prac egzaminacyjnych z trzeciej części egzaminu radcowskiego, wskazujących na odmienne, niż w Komisji Egzaminacyjnej Nr [...], przyjęcie zasad oceniania zadań cząstkowych z egzaminu radcowskiego, pomimo istnienia tej samej podstawy prawnej i tych samych norm ocennych ustanowionych przez ustawodawcę,

- oparcie negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego na błędnych ustaleniach faktycznych, co świadczy o braku wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia sprawy;

- sporządzenie wadliwego i niespójnego uzasadnienia zaskarżonej uchwały;

- brak wyjaśnienia przesłanek, którymi kierowała się Komisja II stopnia, uznając wskazane w uchwale uchybienia, jako dyskwalifikujące pracę skarżącej;

- dowolne uznanie, na podstawie błędnie przyjętego charakteru uchybień apelacji, że waga i ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez skarżącą, zdecydowanie przewyższały nad pozytywnymi elementami opracowanej przez nią apelacji;

- art. 8 k.p.a. - poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa z uwagi zarówno na podejmowanie rozbieżnych uchwał, przy jednakowych stanach faktycznych i przesłankach prawnych, a także z uwagi na brak dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy oraz zaniechanie konkretnego ustosunkowania się do zarzutów i twierdzeń strony skarżącej, a w konsekwencji nieuwzględnienie w spornej uchwale słusznego interesu skarżącej.

II. naruszenie prawa materialnego:

- art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej - poprzez naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa, rozumianej jako dyrektywę nakazującą stosować identyczne skutki prawne wobec podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej, a w konsekwencji tego naruszenia - przyjęcie odmiennych założeń w odniesieniu do pracy skarżącej, niż w stosunku do prac ocenianych zarówno w innych Komisjach Egzaminacyjnych I stopnia, jak i przed Komisjami Egzaminacyjnymi II stopnia, co doprowadziło do niedopuszczalnego, nierównego traktowania zdających znajdujących się w tej samej sytuacji faktycznej i prawnej;

- art. 365 ust. 2 w związku z art. 364 ust. 1 i ust. 6 ustawy o radcach prawnych - poprzez dokonanie oceny pracy sporządzanej przez skarżącą z trzeciej części egzaminu radcowskiego (prawo cywilne) z przyjęciem dowolnych i niejasnych kryteriów oceny, opartej wyłącznie na "Opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego" i potraktowanie tego opisu, jako dokumentu zawierającego wiążące Komisje Egzaminacyjne obu instancji wytyczne kreujące kryteria oceny, a tym samym stworzenie, bez żadnej podstawy prawnej, odmiennych od ustawowych zasad oceny prac z egzaminu radcowskiego;

- art. 364 ust. 10 w związku z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych – poprzez dokonanie oceny pracy skarżącej z przyjęciem dowolnych i niejasnych kryteriów oceny, z pominięciem wskazanej w ustawie gradacji ocen cząstkowych uzależnionych od wskazanych w tej ustawie płaszczyzn oceny prac egzaminacyjnych z egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu, skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty, podejmując polemikę z treścią zaskarżonej uchwały, wskazując m.in., iż , materiał dowodowy sprawy - praca pisemna skarżącej z części trzeciej egzaminu radcowskiego oceniona w świetle mających zastosowanie do objętych nią kwestii faktyczno-prawnych przepisów prawa oraz poglądów orzecznictwa i doktryny - nie została w pełni prawidłowo rozpatrzona przez organ odwoławczy, przez co organ ten dopuścił się ewidentnej obrazy reguł postępowania administracyjnego wyrażonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Zdaniem Skarżącej, Komisja Egzaminacyjna II stopnia, rozpatrując wniesione przez nią odwołanie, naruszyła zasady wyrażone w art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 1 k.p.a., albowiem nie podjęła wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także - wbrew nałożonemu na organ administracji obowiązkowi wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą - nie ustaliła stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Ponadto, zdaniem strony, organ odwoławczy - wbrew przepisom art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. - nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, przede wszystkim nie ocenił, czy dane okoliczności zostały udowodnione.

Za całkowicie niezrozumiałe i bezpodstawne skarżąca uznała przyjęcie, iż jej praca zasługuje na ocenę niedostateczną, bowiem została sporządzona z zachowaniem wszelkich wymogów formalnych apelacji, w zarzutach przytoczono właściwe przepisy procesowe (nie wszystkie możliwe - to fakt - ale niewątpliwie najważniejsze zarzuty zostały wskazane) z prawidłową identyfikacją istoty problemu zadania egzaminacyjnego, a zaproponowany sposób rozstrzygnięcia był niewątpliwie działaniem w interesie reprezentowanej strony.

Zdaniem skarżącej, nawet gdyby przyjąć, że jej praca dotknięta była pewnymi uchybieniami, to Komisja Egzaminacyjna II stopnia, z całą pewnością nie wykazała, iż uchybienia te mogły skutkować dyskwalifikacją projektu apelacji i ocenieniem jej na ocenę niedostateczną.

Według skarżącej, zastosowanie przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia najniższej z możliwych ocen było tym bardziej nieuprawnione, jeśli zważy się, że zarówno sama treść apelacji i przytoczona tam argumentacja prawna, jak również stwierdzenia samych Komisji Egzaminacyjnych obu instancji - świadczą o tym, iż skarżąca opanowała znajomość przepisów postępowania cywilnego, jak również warsztat radcy prawnego w stopniu zasługującym przynajmniej na ocenę dostateczną, a nadto, że jest przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym zakresie wiedzy prawniczej i umiejętności jej praktycznego zastosowania.

W odpowiedzi na skargę, podtrzymując wcześniej zajęte stanowisko, Komisja II stopnia wniosła o oddalenie skargi jako bezzasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.").

Dokonując oceny zasadności wniesionej skargi na uchwałę Komisji Odwoławczej z [...] lutego 2012 r. Sąd doszedł do przekonana, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Na gruncie niniejszej sprawy skarżąca nie zgodziła się z ustalonym uchwałą Komisji Egzaminacyjnej negatywnym wynikiem egzaminu radcowskiego, któremu została poddana w dniach [...] czerwca 2011 r. kwestionując prawidłowość oceny z trzeciej części egzaminu (prawo cywilne), z której otrzymała ocenę niedostateczną. Zarzuty skarżącej w tym względzie determinowały zakres rozpatrzenia sprawy w II instancji przez Komisję Odwoławczą, jak i obecnie określają ramy kontroli sądowoadministracyjnej w sprawie. Wynika to z faktu, że innych – pozytywnych ocen, uzyskanych z pozostałych części egzaminu - skarżący nie kwestionuje.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w przepisach od art. 36 do art. 369 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych (Dz. U. Nr 70, poz. 606), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 u.r.p., a także rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163, poz. 1302), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 u.r.p.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 u.r.p.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (Komisji Odwoławczej). Do postępowania przed Komisją Odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co pozwala traktować uchwały tej Komisji jak decyzje administracyjne (por. art. 368 ust. 1 i 12 u.r.p.). Powołane wyżej przepisy ustawy o radcach prawnych określają też kryteria, które muszą być brane pod uwagę przy wydawaniu uchwał, ustalających wynik z egzaminu radcowskiego.

Zgodnie art. 364 ust. 1 u.r.p., egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu.

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365 ust. 1 i 2 u.r.p., w myśl którego test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

W myśl art. 366 u.r.p., pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Komisja Egzaminacyjna podejmuje uchwałę o wyniku egzaminu radcowskiego większością głosów w obecności wszystkich członków komisji. W razie odwołania się zdającego od uchwały Komisji Egzaminacyjnej (por. przepisy art. 368 u.r.p.), ustalenie końcowego wyniku egzaminu radcowskiego ustawa o radcach prawnych nakazała Komisji Odwoławczej, która rozpoznając sprawę ponownie, stosownie do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 368 ust. 12 u.r.p., podejmuje uchwałę ostateczną, biorąc pod uwagę cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym opinie wyrażone przez egzaminatorów. Uchwałę tę komisja podejmuje większością 2/3 głosów w obecności wszystkich członków komisji.

W świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, Komisja Odwoławcza jest uprawniona do dokonania samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Czyni to w warunkach swoistego luzu decyzyjnego, który jest związany z oceną stanu faktycznego i zasadą swobodnej oceny dowodów stan ten wyczerpujących, w tym sensie rozstrzygniecie tego organu w kwestii ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy postrzegać w kategoriach charakterystycznych dla administracyjnego uznania. Ma to istotne znaczenie dla sądowej kontroli takich rozstrzygnięć, która ogranicza się w tej sytuacji do zbadania, czy na bazie materiału dowodowego sprawy organ wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami i w świetle obowiązujących przepisów miał prawo postąpić w sprawie tak jak postąpił.

Zdaniem Sądu, materiał dowodowy sprawy - praca pisemna skarżącej z części trzeciej egzaminu radcowskiego oceniona w świetle mających zastosowanie do objętych nią kwestii faktyczno-prawnych przepisów prawa oraz poglądów orzecznictwa i doktryny - został prawidłowo uwzględniony i rozpatrzony w ustaleniach organu, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., służąc wyjaśnieniu stanu faktycznego w zakresie uzasadniającym zaskarżoną uchwałę.

Należy przy tym odnotować sformalizowany tryb podjęcia tej uchwały. Mianowicie, zgodnie z przepisami § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314), regulującymi zasady funkcjonowania tej komisji (Komisji Odwoławczej), odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

Jak wynika z uzasadnienia spornej uchwały z [...] lutego 2012 r. Komisja Odwoławcza odniosła się do tych wszystkich zarzutów odwołania, których uwzględnienie mogłoby zaważyć na treści podjętego rozstrzygnięcia. Zarzuty skargi wynikają natomiast przede wszystkim z innej, niż przyjęta przez organ, oceny materiału dowodowego sprawy i mają względem niej charakter w znacznej mierze polemiczny.

Praca pisemna (apelacja) sporządzona przez skarżącą w wykonaniu zadania egzaminacyjnego została sprawdzona i oceniona przez dwóch egzaminatorów stosownie do przepisów art. 365 ust. 2 i 3 u.r.p. w świetle których przy ocenie pracy należy brać pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Kryteria te są zatem podstawowym wyznacznikiem tej oceny. Według tych samych kryteriów pracę egzaminacyjną oceniała też Komisja Odwoławcza, ponownie rozpatrując sprawę skutkiem odwołania od uchwały organu I instancji.

Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w skardze, Sąd doszedł do przekonania, iż nie zasługują one na uwzględnienie.

Dokonując analizy zaskarżonej uchwały Komisji Odwoławczej Sąd stwierdza, iż poddała ona zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wyczerpującej analizie i w sposób prawidłowy dokonała ponownej jego oceny. W uchwale z [...] lutego 2012 r. Komisja Odwoławcza w sposób szczegółowy wskazała na czym polegały uchybienia i nieprawidłowości w ocenianej pracy z zakresu prawa cywilnego, które ją dyskwalifikują. Nadto Komisje orzekające w rozpoznawanej sprawie przeprowadziły wszechstronną analizę stanu faktycznego i prawnego szczegółowo wyjaśniając motywy i podstawy prawne rozstrzygnięć. Posłużyły się przy tym argumentacją czysto prawną, wykorzystując konkretne normy prawne, prezentując stanowisko doktryny i orzecznictwa sądowego. Biorąc pod uwagę kryteria oceniania wyszczególnione w ustawie o radcach prawnych Komisją Odwoławcza słusznie uznała, iż sporządzona apelacja nie może zostać oceniona pozytywnie. Komisję orzekające nie dopuściły się rażących uchybień, jak i nie wyszły poza granice uznania administracyjnego.

W ocenie Sądu Komisja Egzaminacyjna II stopnia oceniając apelację sporządzoną przez skarżącą słusznie zauważyło, że w treści apelacji sformułowany został tylko jeden zarzut tj. zarzut naruszenia art. 233 § 1 kpc poprzez sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Zarzut ten jest sformułowany poprawnie i trafnie zmierza do zakwestionowania prawidłowości ustaleń faktycznych w zakresie przyczynienia się powódki do powstania szkody.

Sąd podziela jednak stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, że najistotniejszym uchybieniem pracy skarżącej był brak podniesienia jakichkolwiek zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego.

Podkreślenia wymaga również, że zarzuty dotyczące przepisów prawa materialnego nie zostały podniesione przez skarżącą nie tylko w zarzutach apelacji, ale także w jej uzasadnieniu (brak powołania się na przepisy prawa materialnego).

Jak słusznie wskazała Komisja Egzaminacyjna II stopnia "wadliwość podstawy faktycznej rozstrzygnięcia jest zawsze wynikiem uchybień procesowych jednak logiczną konsekwencją zarzutu naruszenia prawa procesowego zmierzającego do zakwestionowania prawidłowości ustalonego przez sąd I instancji stanu faktycznego jest podniesienie także zarzutu naruszenia prawą materialnego zastosowanego przez ten sąd - błędny stan faktyczny pociąga za sobą niewłaściwą normę prawną. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażany jest pogląd, że ani błędu w subsumpcji nie można skutecznie dowodzić przez kwestionowanie prawidłowości dokonanych przez sąd ustaleń faktycznych, ani też zwalczanie prawidłowości ustaleń faktycznych nie może się odbywać za pomocą samego tylko zarzutu naruszenia prawa materialnego (wyroki Sądu Najwyższego: z 20 grudnia 2001 r. V CKN 510/00, Lex nr 53098; z 26 września 2002 r., III CKN 466/00, Lex nr 74408; z 19 kwietnia 2006 r., V CSK 35/06, Lex nr 198529, z 21 października 2004 r., V CK 81/04, Lex nr 146340; z 21 listopada 2008 r., V CSK 213/08, Lex nr 558628).

Logiczną konsekwencją zarzutów procesowych podważających prawidłowość ustaleń faktycznych co do przyczynienia powódki do powstania szkody powinno być zatem podniesienie zarzutu naruszenia art. 362 k.c. w zw. z art. 361 § 2 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie".

Powyższe stanowisko w pełni podziela skład orzekający w tej sprawie.

Ponieważ skarżąca w swojej apelacji podważa nie tylko kwestie przyczynienia się powódki do powstania szkody, ale także wysokość zadośćuczynienia, w związku z czym jako profesjonalny pełnomocnik winna wskazać na naruszenie art. 445 § 1 k.c.

Skarżąca również w sposób błędny nie powołała zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w części dotyczącej braku uzasadnienia odsetek. Nie wskazała także naruszenia art. 278 k.p.c. poprzez dopuszczenie dowodu z opinii biegłego co do okoliczności, które nie wymagały wiadomości specjalnych, lecz dotyczyły należącej do kompetencji Sądu oceny zastosowania w sprawie art. 362 k.c. w zw. z art. 23 ust. 2 prawa o ruchu drogowym.

Skarżąca prawidłowo zaskarżyła pkt III wyroku jednak nieprawidłowo podjęto kwestię zwolnienia od kosztów jakie uzyskała powódka.

W związku z powyższym Sąd w pełni podziela stanowisko Komisji, że najistotniejsze uchybienia w pracy zdającej to brak sformułowania i uzasadnienia zarzutów naruszania prawa materialnego i procesowego w zakresie wysokości należnego powódce zadośćuczynienia oraz jakichkolwiek zarzutów naruszenia prawa materialnego w tym odnoszących się do kwestii przyczynienia się i żądania w zakresie odsetek.

W ocenie Sądu powyższe uchybienia a przede wszystkim ich waga gatunkowa, w pełni uzasadniają stanowisko obu Komisji w zakresie oceny negatywnej z prawa cywilnego. Ocena pracy została dokonana przez Komisję Odwoławczą na podstawie kryteriów ustawowych. Wbrew zarzutom skarżącej Komisja Odwoławcza wszechstronnie rozpoznała sprawę w odniesieniu do pracy z zakresu prawa cywilnego. Komisja Odwoławcza, zdaniem Sądu, w sposób prawidłowy wskazała, że zaproponowane przez skarżącą sposoby rozwiązania spornej części egzaminu zawierają na tyle istotne uchybienia, że praca ta nie zasługiwała na ocenę pozytywną, gdyż świadczy o niewystarczającym stopniu przygotowania zdającej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż korzystanie przez komisje egzaminacyjne w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ze swoistego luzu decyzyjnego w zakresie formułowania oceny wpływa na zakres kontroli sądowo-administracyjnej. Skoro przepis prawa daje organowi administracji możliwość wyboru rozwiązania, to każdy wybór mieszczący się w ustawowych granicach jest zgodny z prawem i on sam nie może zostać zakwestionowany co do zasady przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, do których zaliczyć trzeba uchwały komisji egzaminacyjnych ustalające wynik egzaminu radcowskiego, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne. Sądowa kontrola uchwał ustalających wynik egzaminu radcowskiego polega na zbadaniu, czy organy nie dopuściły się rażących uchybień, czy dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sądowa kontrola decyzji administracyjnej podjętej w ramach uznania administracyjnego ma zatem zakres ograniczony co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (por. wyroki NSA: z 23 kwietnia 1998 r. [I SA/Kr 1227/97], z 7 lutego 2001 r. [I SA/Gd 1507/00]), zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności (zob. A. Habuda, Uznanie administracyjne - zmierzch czy renesans pojęcia; Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s. 117). Sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu, lecz powinien wyłącznie ocenić, czy w sprawie zachodzą warunki materialno-prawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie rozstrzygnięcia przez ten organ zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (tak m.in. wyrok WSA w Łodzi z 23 stycznia 2008 r., [II SA/Łd 852/07]).

Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Innymi słowy, komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2) oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 368 ust. 12 u.r.p. odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia przepisy k.p.a.). Sama jednakże okoliczność różnicowania ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne, jak również siły przedstawianej przez nich argumentacji, jest rzeczą naturalną, gdyż nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Te naturalne różnice uwzględnił zresztą ustawodawca w art. 364 ust. 9 i 10 u.r.p. przyjmując stosowny system punktacji i dokonywania tych ocen. Z tych też przyczyn nieuzasadniony jest podniesiony przez stronę skarżącą zarzut naruszenia art. 365 ust. 2 oraz art. 364 ust. 10 u.r.p., ponieważ istota uznania administracyjnego w sprawach o ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego tkwi właśnie w - ograniczonej co prawda prawem materialnym i procesowym - swobodzie oceny prac osoby zdającej.

Przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w ustawie o radcach prawnych w art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2, pomocniczym zaś instrumentem o charakterze wewnętrznym jest tzw. opis istotnych zagadnień, który egzaminatorom ułatwia ocenę, zaś komisjom jej weryfikację. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny.

Powyższe pozwala przyjąć, iż zaskarżona uchwała z [...] lutego 2012 r. odpowiada kryterium legalności.

Dlatego też mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.