Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1473/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Artur Żurawik, Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 lutego 2022 r. sprawy ze skargi L.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...]r. nr [...]


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 21 lipca 2021 r. L. J. (dalej zwana "skarżącą") zwróciła się do Wójta Gminy G. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawny ojcem – J. S.

Jednak decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy G. działając m.in. na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej w skrócie "u.ś.r.") oraz art. 104 k.p.a. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu organ wskazał, że według przeprowadzonego wywiadu środowiskowego skarżąca sprawuje opiekę nad ojcem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z dnia [...] r.). Opieka polega na pomocy w codziennym funkcjonowaniu i wykonywaniu podstawowych czynności życiowych. Niepełnosprawny ojciec wymaga pomocy przy najprostszych czynnościach. Jest schorowany.

Organ ustalił także, że ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim. Z przeprowadzonego zaś u żony niepełnosprawnego wywiadu środowiskowego wynika, że mieszka ona w G. i nie jest w stanie opiekować się mężem. Jednocześnie żona niepełnosprawnego nie oświadczyła, że posiada znaczny stopnień niepełnosprawności. Pozostawanie w związku małżeński oraz nieposiadanie przez żonę skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności zostało przez organ I instancji uznane za przeszkodę do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ wskazał także na okoliczność, że skarżąca jest uprawniona do emerytury.

Ponadto jako przeszkodę do przyznania wnioskowanego świadczenia organ I instancji wskazał okoliczność, że niepełnosprawność ojca skarżącej nie powstała przed ukończeniem 18 lub 25 roku życia, o czym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Skarżąca nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem i wyrażając swoje niezadowolenie wniosła odwołanie. Nakreśliła ona w nim zakres sprawowanej opieki na ojcem.

Odwołanie nie przyniosło jednak oczekiwanego przez skarżącą skutku, gdyż zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium nakreśliło najpierw przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło i omówiło przepisy u.ś.r., stanowiące podstawę normatywną rozstrzygnięcia. Wskazało także na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt 38/13 akcentując zarazem ukształtowanie się linii orzeczniczej, według której po wejściu w życie tego wyroku nie można odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Jako okoliczności przemawiające przeciwko przyznaniu skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia Kolegium wskazało jednak na pozostawanie ojca skarżącej w związku małżeńskim i jednocześnie nielegitymowanie się przez jego żonę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a u.ś.r.).

Kolegium odniosło się także do okoliczność posiadania przez skarżącą prawa do emerytury cytując wyrok tutejszego Sądu z dnia 16 października 2020 r. sygn. II SA/Gl 576/20, wedle którego osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne należy umożliwić dokonanie wyboru jednego ze świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego tj. w niniejszej sprawie emerytury.

Jednocześnie Kolegium odnotowało treść wypisu ze szpitala z dnia [...] r., według którego skarżąca ma [...]. W związku z tym Kolegium wskazało, że organ I instancji w toku dotychczasowego postępowania nie ustalił, czy jest ona obecnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. Jednak ze względu na ekonomikę postępowania Kolegium nie przeprowadziło postępowania dowodowego w tym zakresie. Kolegium dodatkowo zwróciło uwagę na fakt, że w treści odwołania strona zaznaczyła, że nie wie jak długo da radę "psychicznie i fizycznie opiekować się" ojcem.

W skardze na powyższą decyzję Kolegium skarżąca zakwestionowała przedstawione przez ten organ uzasadnienie odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Wyjaśniła, że żona niepełnosprawnego, mając 84 lata, nie może się nim opiekować m.in. ze względu na swój stan zdrowia. Ponadto w kontekście własnego stanu zdrowia skarżąca przyznała, że niektóre czynności sprawiają jej trudność, lecz po odpoczynku, wzięciu leków może dalej funkcjonować. Zaakcentowała, że pomimo problemów ze zdrowiem pracowała i nie powinna być karana za wypracowanie sobie emerytury. Oświadczyła ponadto, że z chwilą otrzymania świadczenia dokona zawieszenia emerytury.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium wniosło ponadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2022 r., poz. 329) dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o przedstawione powyżej kryteria wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja oraz poprzedzającą ją decyzja organu I instancji podlega uchyleniu.

Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Kolegium, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Materialnoprawną podstawę wydanej w niniejszej sprawie decyzji stanowił art. 17 ust. 4 w związku z ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dyspozycja normy prawnej wynikającej z przytoczonego przepisu ustawy odwołuje się więc do dwóch przypadków: pierwszego, w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki oraz drugiego: w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Z kolei w ust. 5 pkt 2a tego przepis stwierdzono, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jako powód odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia Kolegium wskazało na okoliczność, że ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, zaś jego żona (a zarazem matka skarżącej) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zauważyć w związku z tym należy, że organ I instancji, odnosząc się do tej okoliczności ustalił, że matka skarżącej nie jest w stanie opiekować się swoim mężem. Natomiast Kolegium dostrzegło, że zamieszkuje ona w innym mieście, jest w podeszłym wieku i jest osobą schorowaną. Jednak w ocenie Kolegium nie miało to wpływu na wynik postępowania. Organy obu instancji oparły się bowiem na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. i przyjęły, że skoro żona niepełnosprawnego nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to wyklucza to przyznanie świadczenia skarżącej jako córce niepełnosprawnego.

Zdaniem Sądu powyższego stanowiska organów zaakceptować nie można. Odczytanie normy prawnej wynikającej z przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wyłącznie w oparciu o wykładnię językową prowadzi bowiem do rezultatów, których nie da się pogodzić z konstytucyjnymi zasadami praworządności i równości (art. 2 i art. 32 Konstytucji RP). Sąd w składzie orzekającym podziela i przyjmuje za własne stanowisko wyrażone m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. I OSK 744/21, a sprowadzające się do odrzucenia takiego rozumowania, według którego, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków uniemożliwia im bycie dla siebie wzajemnie oparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie również mają obowiązek sprawować nad nimi opiekę - nie mogą uzyskać świadczenia. Z tego względu rezultaty językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zweryfikować przy pomocy wykładni systemowej i celowościowej, tak aby wynik rekonstruowania norm prawnych dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych był zgodny z konstytucyjnymi zasadami praworządności oraz ochrony i poszanowania więzi rodzinnych. Weryfikacja ta zaś prowadzi do wniosku, że sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka, nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę. Przyznanie tego świadczenia możliwe jest także wtedy, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tę sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. W konsekwencji pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć. Pogląd ten pozostaje zgodny z przeważającą linią orzeczniczą m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 17 grudnia 2009 r., sygn. I OSK 722/09 i sygn. I OSK 723/09, 18 lipca 2012 r., sygn. I OSK 190/12, 9 stycznia 2013 r., sygn. I OSK 1196/12, 23 stycznia 2013 r., sygn. I OSK 1899/12, 13 lutego 2013 r., I OSK 1526/12, 18 listopada 2015 r., sygn. I OSK 1200/14, 6 listopada 2014 r., sygn. I OSK 251/14, 20 września 2013 r., I OSK 46/13, 13 listopada 2015 r., sygn. I OSK 1230/14, 11 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1113/15, 25 stycznia 2021 r., sygn. I OSK 2103/20.

W konsekwencji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolna sprawować jego żona, a nie wyłącznie od ustalenia, że pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podzielić przy tym należy stanowisko wyrażone w powołanych powyżej wyrokach NSA z 13 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1230/14 oraz 11 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1113/15, że niemożność sprawowania opieki nad współmałżonkiem może być wykazana również innymi dowodami dopuszczonymi w postępowaniu administracyjnym.

Ponadto jak słusznie dostrzegł tutejszy Sąd w wyroku z dnia 9 grudnia 2021 r. sygn. II SA/Gl 1271/21 w orzecznictwie sądowym trafnie wskazuje się, iż ustawodawca niejako z góry zakłada, że każda osoba, która ukończyła 75 lat, wymaga zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W związku z tym domniemaniem wprowadził dwa różne świadczenia adresowane do tych osób, mając na celu wsparcie ich w ponoszeniu wydatków związanych z koniecznością korzystania z takiej pomocy. Pierwszym świadczeniem jest zasiłek pielęgnacyjny, który zgodnie z art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r. przysługuje osobie, która ukończyła 75 lat. Drugim świadczeniem jest dodatek pielęgnacyjny, który przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia - art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 291). Uzyskanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego wyklucza prawo do zasiłku pielęgnacyjnego (art. 16 ust. 6 u.ś.r.). Oba te świadczenia mają ten sam cel jako dodatkowe wsparcie dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, z uwagi na zaawansowany wiek. Skoro zatem ustawodawca przyjmuje domniemanie, że osoba w wieku 75 lat sama co do zasady wymaga opieki ze strony osób trzecich i w tym celu udziela jej wsparcia, to nie można przyjąć, by ten sam racjonalny ustawodawca jednocześnie zakładał, że osoba w wieku 75 lat lub więcej (nielegitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) jest zdolna do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym małżonkiem (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 23 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Po 122/15).

W realiach niniejszej sprawy okolicznością bezsporną jest to, że matka skarżącej jest osobą w podeszłym wieku (84 lata) i jest osobą schorowaną. Organ I instancji zaś wprost stwierdził, że nie jest w stanie opiekować się mężem. W konsekwencji, mając na względzie przestawione powyżej rozważania prawne, a także uwzględniając ustalenia poczynione przez organy obu instancji, w świetle których matka skarżącej z przyczyn obiektywnych nie może sprawować opieki na mężem, należy stwierdzić, że wbrew stanowisku organów obu instancji okoliczność nielegitymowania się przez nią orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie stanowi przeszkody do przyznania skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia.

Jako powód odmowy wnioskowanego świadczenia organ I instancji wskazał także okoliczność, że niepełnosprawność ojca skarżącej datuje się od [...] r. Jednak w tym zakresie Kolegium przyjęło odmienne stanowisko, słusznie nie dopatrując się w tej okoliczności przeszkody do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Ponadto Kolegium dostrzegło okoliczność, że skarżącej przysługuje prawo do emerytury. Jednak w związku z tym, że organ odwoławczy przywołał w tym zakresie wyrok z tutejszego Sądu z dnia 16 października 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 576/20, wskazujący na konieczność zapewnienia osobie wnioskującej o świadczenie pielęgnacyjne możliwości wyboru jednego ze świadczeń poprzez rezygnację z pobierania emerytury, przyjąć należy, że według Kolegium posiadane przez skarżącą prawa do emerytury nie stanowi przeszkody do przyznania wnioskowanego świadczenia, wszak przy założeniu, że skarżąca zrezygnuje z jej pobierania. Zarazem do takiej rezygnacji dojść dotychczas nie mogło, skoro organy błędnie przyjęły istnienie jeszcze innych, dotychczas omówionych przeszkód do przyznania wnioskowanego świadczenia. Zaakcentować przy tym należy, że Sąd w składzie orzekającym akceptuje i przyjmuje za własne stanowisko zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z 27 maja 2020 r., sygn. I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r. sygn. I OSK 254/20, z 11 sierpnia 2020 r. sygn. I OSK 764/20 i z 15 grudnia 2020 r. sygn. I OSK 1983/20. W powyższych wyrokach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w sytuacji, w której o świadczenie ubiega się osoba uprawniona do emerytury rozwiązaniem problemu zbiegu świadczeń jest umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Emerytura jest prawem niezbywalnym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury.

O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Ponadto zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych.

Zaakcentować należy, że konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.

W realiach rozpoznawanej sprawy organy zaniechały poinformowania skarżącej o przysługującej jej, zgodnie z przedstawioną wyżej wykładnią przepisów prawa, możliwości wyboru świadczenia. Organy nie poinformowały jej o możliwości zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie. Spowodowane to było wadliwym przyjęciem przez organy istnienia wskazanej powyżej przeszkody związanej z pozostawaniem niepełnosprawnego w związku małżeńskim przy jednoczesnym braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jego żony

Ponadto Kolegium wskazało jeszcze jedną, potencjalna przeszkodę do przyznania wnioskowanego świadczenia związaną ze stanem zdrowia skarżącej. Wskazując na treść dołączonego do akt sprawy wypisu ze szpitala z dnia [...] r. Kolegium zaakcentowało, że w toku dotychczasowego postępowania administracyjnego nie ustalono, czy skarżąca jest zdolna do podjęcia zatrudnienia. Dostrzegło także zawarte w odwołaniu stwierdzenie skarżącej, że nie wie jak długo da radę "psychicznie i fizycznie opiekować się" ojcem. W związku z tym stwierdzić należy, że kwestia zdolności do podjęcia zatrudnienia jest niewątpliwie istotna w kontekście rezygnacji z zatrudnienia jako przesłanki bezwzględnie koniecznej do przyznania świadczenie pielęgnacyjnego. Nie sposób bowiem mówić o rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w sytuacji, w której osoba ta ze względu na stan zdrowia w sposób trwały nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Nie oznacza to jednak, że organ każdorazowo powinien prowadzić postępowanie w celu ustalenia, czy faktycznie dana osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest w stanie podjąć zatrudnienie.

W powyższym kontekście należy odnotować, że realiach rozpoznawanej sprawy skarżąca stosunkowo niedawno osiągnęła wiek emerytalny, a obecnie ma 63 lata. Osoby w tym wieku często są jeszcze aktywne zawodowe. Nie można oczywiście wykluczyć, że takiej aktywności zawodowej może sprzeciwiać się stan zdrowia. Jednak brak podstaw do tego, aby organ prowadzący postępowanie w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustalał stan zdrowia wnioskodawcy i na jego podstawie oceniał możliwość podjęcia zatrudnienia. Takie ustalenia oznaczałby konieczność sięgnięcia do wiadomości specjalnych. Ponadto należałoby jeszcze wziąć pod uwagę różne formy zatrudnienia dostosowane do stanu zdrowia danej osoby. Jednak wszystko to wykracza już poza ramy postępowania zainicjowanego wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego obowiązkiem organu jest ustalenie, czy wnioskodawca faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym oraz czy ze względu na jej zakres konieczną jest rezygnacja z zatrudnienia. W realiach rozpoznawanej sprawy opieka nad niepełnosprawnym w ocenie Sąd wymaga szczególnego zaangażowania i bez wątpienia dla przeciętnej osoby jest bardzo wymagająca. Niepełnosprawny jest bowiem osobą leżącą, po [...] i operacji serca. Jest w wieku 89 lat. Nie budzi wątpliwości, że wymaga on stałej opieki. W toku dotychczasowego postępowania organ I instancji ustalił, że skarżąca sprawuje opiekę nad ojcem w należyty sposób. W ocenie Sądu z faktu należytego wywiązywania się z tak wymagających zadań związanych z opieką wywieźć należy wniosek, że skarżąca byłaby w stanie podjąć zatrudnienie. Tej oceny nie zmienia zawarte w odwołaniu stwierdzenie skarżącej, poddające pod wątpliwość jak długo da jeszcze radę opiekować się ojcem, a na którym uwagę skupiło Kolegium. W ocenie jednak Sądu jest ono wyrazem naturalnych emocji towarzyszących trudnemu zadaniu opieki nad wiekowym i poważenie schorowanym rodzicem, i formą zamanifestowania tych trudności. W konsekwencji w sytuacji, w której opieka, pomimo, że bardzo wymagająca, sprawowana jest należycie, Kolegium przypisało tej okoliczność zdecydowanie zbyt doniosłe znaczenie.

Mając na uwadze powyższe rozważania należy stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie nie tylko dokonały błędnej wykładni omówionych powyżej przepisów u.ś.r. lecz naruszyły również art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie przeprowadziły bowiem postępowania w sposób wyczerpujący i jednoznacznie ustalający wszystkie istotne okoliczności sprawy.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a to wobec wniosku organu przy jednoczesnym braku wniosku skarżącej o przeprowadzenie rozprawy (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Rozpoznając ponownie sprawę organ zastosuje się do wskazań co do dalszego postępowania, które wprost wynikają z powyższych rozważań Sądu.

Na zasadzie art. 153 p.p.s.a. organ będzie m.in. związany stanowiskiem Sądu, że podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia nie może stanowić data powstania niepełnosprawności ojca skarżącej oraz, że realiach rozpoznawanej sprawy brak orzeczenia o znacznym stopni niepełnosprawności żony niepełnosprawnego (a zarazem matki skarżącej) nie stanowi przeszkody do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Przeszkoda zaś w postaci pobierania przez skarżącą emerytury może zostać wyeliminowana poprzez jej zawieszenie przez skarżącą bezpośrednio przed wydaniem decyzji przyznającej wnioskowanego świadczenie.

W pierwszej jednak kolejności, w związku z upływem ponad półrocznego okresu od daty przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, organ zaktualizuje ustalenia dotyczące sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem. W przypadku zaś ustalenia, że opieka ta w dalszym ciągu jest sprawowana sposób należyty organ przyjmie, że poza emeryturą pobieraną przez skarżącą brak jest innych przeszkód do przyznania wnioskowanego świadczenia. W takiej sytuacji organ I instancji dołoży starań, aby skarżącą zapewnić w przystępny dla niej sposób o tym, że po zawieszeniu prawa do emerytury niezwłocznie wydana zostanie decyzja o przyznaniu wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym działania organu powinny zostać zorganizowane w taki sposób, aby skarżąca nawet przez najkrótszy czas nie została pozbawiona świadczeń, o czym skarżącą należy również w przystępny dla niej sposób zapewnić.

Przywołane w uzasadnieniu orzecznictwo sądów administracyjnych dostępne jest w Centralnej Bazie Orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.gov.pl)