Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 665/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2009-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 4 pkt 4, art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Małgorzata Kuba po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi Gminy na decyzję Wojewody z dnia 19 czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z 10 stycznia 2008r. nr [...], 2. określa, ze decyzje wymienione w punkcie pierwszym wyroku nie mogą być wykonane, 3. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej Gminy kwotę 440,- (czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 10 stycznia 2008 r. Prezydent Miasta, wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej orzekł o zwrocie na rzecz H. H. prawa własności nieruchomości położonej w G. przy ul. B., oznaczonej jako działki nr 1050/148 o pow. 53 m2, nr 1051/148 o pow. 299 m2, nr 1052/148 o pow. 277 m2, nr 1053/148 o pow. 7m2, nr 1054/148 o pow. 11m2 i nr 1055/148 o pow. 53 m2, stanowiącej własność Gminy Miasta oraz ustalił wysokość zwaloryzowanej należności tytułem zwrotu odszkodowania orzeczonego w decyzji o wywłaszczeniu na kwotę 8.276,50 zł., którą H.H. jest zobowiązana zapłacić Gminie Miasta. Jednocześnie orzekł, że wszystkie umowy najmu, których przedmiotem są części nieruchomości wyżej opisanej, wygasają z upływem 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia 12 lutego 1962r., nr SWS.II.w1/43/61 nieruchomość położona w G. przy ul. B. 27, stanowiąca zbudowaną budynkiem mieszkalnym działkę nr 415/148 obszaru 700 m2 objęta księgą wieczystą Sądu Powiatowego w G. KW Nr 2955, została wywłaszczona na rzecz Państwa - Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w G. z przeznaczeniem na cel publiczny - budownictwo mieszkaniowe.

Wywłaszczenie nastąpiło na wniosek Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w G., zgodnie z którym to nieruchomość przy ul B. 27 przeznaczona była w planie inwestycyjnym na 1962r. pod budownictwo mieszkaniowe wysokościowe Bloku I os. Śródmieście I.

Decyzja została skierowana do M. K., właściciela przedmiotowej nieruchomości w dacie wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego.

M. K. przeniósł w dniu 5 lutego 1962r. notarialną umową darowizny prawo własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr 415/148 na rzecz swojej córki H. K., która złożyła w dniu 10 lutego 1962 r. do Sądu Powiatowego w G. wniosek o wpis prawa w księdze wieczystej.

W decyzji wywłaszczeniowej orzeczono odszkodowanie w kwocie 40.302,45 zł obejmujące wyłącznie wartość gruntu, ponieważ budynek został przez właściciela M. K. wybudowany bez pozwolenia.

Orzeczenie o wywłaszczeniu i odszkodowaniu zostało zatwierdzone decyzją nr D.361/KW/62 z dnia 7 czerwca 1962 r. przez Komisję Odwoławczą do Spraw Wywłaszczeń przy Ministrze Spraw Wewnętrznych, która nie uwzględniła odwołania M. K.

Wpis w księdze wieczystej KW 2955 Skarbu Państwa Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w G. jako właściciela działki nr 415/148 nastąpił w dniu 9 marca 1964 r., po uchyleniu w dniu 19 grudnia 1963 r. przez Sąd Wojewódzki w G. postanowienia Sądu Powiatowego w G. z dnia 10 lipca 1963 r. o odmowie dokonania wpisu.

Odszkodowanie zostało złożone do depozytu sądowego, ustanowionego na rzecz M.K., zgodnie z postanowieniem Sądu Powiatowego w G. Wydział II Cywilny, sygn. akt II Ns. L 699/62 z dnia 26 października 1962 r. oraz postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w G., sygn. akt Cr. 189/63 z dnia 5 marca 1963 r.

W dniu 25 listopada 2004r. H. H., z d. K., ostatnia przed wpisem Skarbu Państwa właścicielka przedmiotowej nieruchomości, wystąpiła do Urzędu Miasta G. z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Wojewoda postanowieniem nr RR-GK.III/EWI7724-97/05 z dnia 14 czerwca 2005 r. wyłączył Prezydenta Miasta, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej i wyznaczył Prezydenta Miasta, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy.

Od dnia 28 października 1991 r. wywłaszczona nieruchomość jest przedmiotem własności Gminy Miasta G. i po podziale stanowi działki nr 1050/148 o pow. 53 m2, nr 1051/148 o pow. 299 m2, nr 1052/148 o pow. 277 m2, nr 1053/148 o pow. 7m2, nr 1054/148 o pow. 11 m2 i nr 1055/148 o pow. 53 m2.

Organ ustalił, że na przedmiotowej nieruchomości usytuowane są w całości lub w części boksy garażowe, nieruchomość jest częściowo ogrodzona. Budynek mieszkalny, w którym po wywłaszczeniu była lecznica weterynaryjna nie istnieje, został on rozebrany w 2005r.

Garaże zostały zbudowane w latach 70 i 80 ze środków własnych ich użytkowników na podstawie pozwoleń na budowę, a użytkownicy garaży posiadają umowy najmu gruntu pod garażami zawarte na czas nieoznaczony, co oznacza, że przysługuje im roszczenie o nabycie gruntu gminnego. Wnioski o takie nabycie zostały złożone przez użytkowników garaży.

Wyceny wartości nieruchomości oraz waloryzacji orzeczonego z tytułu wywłaszczenia odszkodowania dokonał na zlecenie organu rzeczoznawca majątkowy A. K.

Organ wskazał, że zwrot wywłaszczonych nieruchomości został uregulowany przepisami w art. 136 - 142 dział III, rozdział 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.).

Nieruchomość będąca przedmiotem postępowania została wywłaszczona na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), zatem niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy działu III, rozdział 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stosownie do art. 216 ust. 1 tejże ustawy.

Z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpiła poprzednia właścicielka tej nieruchomości, posiadająca uprawnienie ustanowione w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ stwierdził przy tym, że rozpatrzenie zastrzeżeń pełnomocnika wnioskodawczyni dotyczących naruszeń prawa podczas postępowania wywłaszczeniowego, dotyczących skierowania decyzji wywłaszczeniowej do osoby nie będącej właścicielem wywłaszczanej nieruchomości, a także dotyczących ustalenia tej osoby jako uprawnionej do otrzymania odszkodowania nie leży w kompetencjach organu prowadzącego postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Próby wzruszenia decyzji wywłaszczeniowej poprzez orzeczenie jej nieważności wymagają odrębnego postępowania przed innym organem. Złożenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jako zbędnej na cel wywłaszczenia, a tak został sprecyzowany wniosek, zakłada ważność decyzji orzekającej o wywłaszczeniu, tym bardziej, że M. K. wykorzystał przysługujące mu prawo do zaskarżenia decyzji organów i skargi te zostały oddalone.

Art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami uznaje nieruchomość za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja w wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja w wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

W niniejszej sprawie cel wywłaszczenia został określony w decyzji wywłaszczeniowej jako przeznaczenie nieruchomości na budownictwo mieszkaniowe.

Przyjmując, że infrastruktura osiedla mieszkaniowego obejmuje także obiekty towarzyszące, takie jak punkty handlowe, usługowe, garaże, logicznym wydaje się, że powinny być one zbudowane przez podmiot, na rzecz którego nieruchomość został wywłaszczona. W odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości nie były wydawane żadne decyzje lokalizacyjne, decyzje o warunkach zabudowy i zagospodarowania, ani też pozwolenia na budowę skierowane do Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w G. Garaże posadowione na przedmiotowej nieruchomości zostały zbudowane ze środków własnych osób fizycznych, na podstawie pozwoleń na budowę wydanych prze Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G., a użytkownicy garaży legitymują się umowami najmu zabudowanego gruntu.

Decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna w dacie wydania decyzji organu odwoławczego, tj. w dniu 7 czerwca 1962r. Stosownie do art. 137 ust. 1 najpóźniejszą datą rozpoczęcia prac związanych realizacją celu publicznego był dzień 7 czerwca 1969r., zaś najpóźniejszą datą zakończenia realizacji celu wywłaszczenia był dzień 7 czerwca 1972r.

Na podstawie przedłożonych przez Prezydenta Miasta dokumentów organ ustalił, że najwcześniejsze pozwolenie na budowę zostało wydane w dniu 8 sierpnia 1973r. Wynika z tego zdaniem organu jednoznacznie, że cel wywłaszczenia rozumiany jako budowa infrastruktury osiedla nie zaczął być realizowany przed upływem 7 lat ani też zakończony pomimo upływu 10 lat od daty kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna. W tej sytuacji organ uznał za udowodnione, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i podlega zwrotowi na rzecz wnioskodawczyni.

W odwołaniu od powyższej decyzji Gmina Miasta wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji podnosząc, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cel publiczny - budownictwo mieszkaniowe wysokościowe oznacza nie tylko budownictwo mieszkaniowe lecz także całą infrastrukturę osiedla. Za infrastrukturę niezbędną do prawidłowego funkcjonowania osiedla i jego mieszkańców uważa się m.in.: szkoły, boiska, garaże, zieleń osiedlową, ciągi piesze. Garaże usytuowane na nieruchomości przy ul. B., użytkowane przez mieszkańców okolicznych budynków oraz mieszkańców budynków położonych w sąsiedztwie, stanowią istotny element infrastruktury osiedla. Garaże te zostały wybudowane jako obiekty stałe ze środków własnych ich użytkowników na podstawie pozwoleń na budowę, a użytkownicy garaży posiadają umowy najmu gruntu pod garażami zawarte na czas nieoznaczony. Nadto użytkownicy garaży złożyli wnioski o ich nabycie w trybie art. 211 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a postępowanie w tej sprawie nie zostało zakończone.

Decyzją z dnia 19 czerwca 2008r. nr [...] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 10 stycznia 2008 r.

Rozpatrując sprawę Wojewoda wskazał, że bezsporne jest, że przedmiotowa nieruchomość, o której zwrot ubiega się poprzedni właściciel – H. H. została wywłaszczona na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), zatem stosownie do art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w sprawie o zwrot takiej nieruchomości mają zastosowanie przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy.

Z akt sprawy wynika, że wywłaszczona nieruchomość, w skład której wchodzą obecne działki o nr ew. 1050/148, 1051/148, 1052/148, 1053/148, 1054/148 i 1055/148, nie jest wykorzystywana zgodnie z celem określonym w orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia 12 lutego 1962 r., zatwierdzonym decyzją ostateczną Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczeń przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia 7 czerwca 1962 r. Wywłaszczenie nastąpiło na rzecz Państwa Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w G. z przeznaczeniem pod budownictwo mieszkaniowe. Podmiot ten władał gruntem do dnia 28 października 1991 r. i budował osiedle. Aktualnie nieruchomość zabudowana jest garażami. Garaże pobudowane zostały ze środków własnych osób fizycznych na podstawie pozwoleń na budowę wydanych przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G., a użytkownicy garaży legitymują się tytułami najmu do zabudowanego garażami gruntu. Najwcześniejsze pozwolenie na budowę garażu zostało wydane w dniu 8 sierpnia 1973 r.

Przyjmując, że garaże stanowią infrastrukturę osiedla mieszkaniowego organ odwoławczy zauważył, że nie zostały one wybudowane przez podmiot realizujący cel publiczny. Nie zostały też wydane żadne decyzje lokalizacyjne, decyzje o warunkach zabudowy i zagospodarowania, jak i pozwolenia budowlane skierowane do Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w G.

Ponadto sam fakt wybudowania garaży nie jest jeszcze okolicznością wystarczającą, aby uznać, że cel dla którego przejęto nieruchomość został zrealizowany. Skoro więc przejęcie gruntu nastąpiło w celu budownictwa mieszkaniowego, to koniecznym było aby przed upływem 7 lat od przejęcia nieruchomości rozpocząć prace budowlane, a w tym i budowę garaży. Z akt niniejszej sprawy wynika, że cel wywłaszczenia rozumiany nawet jako budowa infrastruktury osiedla, nie zaczął być realizowany przed upływem 7 lat od daty kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, ani też nie został zakończony pomimo upływu 10 lat od daty kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zasadnie zatem organ I instancji uznał, że przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel na jaki została wywłaszczona stosownie do treści art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Organ odwoławczy wskazał na wyrok NSA w Gdańsku w z dnia 4 września 2003 r., sygn. akt II SA/Gd 1552/00, w którym stwierdzono, że nawet rozpoczęcie realizacji celu wywłaszczenia, po upływie 7 lat nie stanowi przeszkody w zwrocie nieruchomości poprzedniemu właścicielowi. Konsekwencją orzeczenia o zwrocie przedmiotowej nieruchomości było zastosowanie przez organ I instancji przepisu art. 138 ust. 2 ugn, zgodnie z którym wszystkie umowy najmu, dzierżawy lub użyczenia dotyczące zwracanej nieruchomości wygasają z upływem 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie stanie się ostateczna.

Ponadto w niniejszej sprawie miały zastosowanie przepisy art. 140 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami dotyczące obowiązku zwrotu wypłaconego odszkodowania. Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia 12 lutego 1962 r. ustalone zostało odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Złożenie odszkodowania do depozytu sądowego uznaje się za wypłacenie odszkodowania (art. 470 k.c.). Odszkodowanie zwraca się odpowiednio Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu jej zwrotu. Odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym, że jego wysokość po waloryzacji, z zastrzeżeniem art.217 ust. 2 ugn., nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu (art. 140 ust. 2 ugn).

Organ I instancji podjął rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie z zastosowaniem powyższych przepisów i ustalił wysokość zwaloryzowanej należności tytułem zwrotu odszkodowania orzeczonego w decyzji o wywłaszczeniu na kwotę 8.276,50 zł., którą H. H. jest zobowiązana zapłacić Gminie Miasta w terminie nie przekraczającym 14 dni od dnia, w którym decyzja o zwrocie stanie się ostateczna - co odpowiada prawu.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Gdańsku Gmina Miasta domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegającą na przyjęciu, iż budowa garaży na części gruntów wywłaszczonych w całości pod budowę osiedla mieszkaniowego jest zmianą celu na inny niż określony w decyzji wywłaszczeniowej oraz niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 137 ust. 1 ustawy w sytuacji, gdy budowa garaży stanowiła wyłącznie uzupełnienie infrastruktury towarzyszącej celowi wywłaszczenia zrealizowanemu w terminie. Skarżąca wskazała także, że zaskarżona decyzja narusza przepis art. 77 Kpa poprzez podjęcie zaskarżonego orzeczenia z pominięciem całokształtu okoliczności sprawy i zgromadzonego materiału.

Skarżąca wskazała, że realizacja budowy osiedla mieszkaniowego mieści w sobie również uprawnienie do budowy całej infrastruktury związanej z obsługą mieszkańców tego osiedla, w tym garaży. Powołując się na wyrok NSA z dnia 20 stycznia 1999r. (sygn. akt IV SA 2033/96) stwierdziła, iż nie niweczy celu wywłaszczenia na budowę osiedla realizacja infrastruktury związanej z obsługą mieszkańców tego osiedla, w tym garaży. Dla oceny właściwej realizacji tego celu bez znaczenia jest fakt, iż garaże zostały wybudowane ze środków osób fizycznych, z którymi to osobami nawiązywano umowy najmu. Budowa osiedla mieszkaniowego jest długotrwałym procesem, podczas którego w pierwszej kolejności realizuje budownictwo mieszkaniowe, a dopiero w następnych latach elementy infrastruktury towarzyszącej. W tym kontekście zastosowanie wprost przedziałów czasowych określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n. bez uwzględnienia uzasadnionego długotrwałego przebiegu budowy, prowadzą do mylnego stanowiska o zbędności przedmiotowej nieruchomości. Zgromadzone w sprawie dowody pozwalają stwierdzić, iż zasadniczy cel wywłaszczenia w postaci budownictwa mieszkaniowego został zrealizowany w terminie i dla oceny ewentualnej zbędności przedmiotowej nieruchomości nie ma znaczenia dodatkowa późniejsza budowa garaży. W ocenie skarżącej garaże wybudowane na podstawie pozwoleń na budowę mają charakter obiektów stałych i stanowią trwałe zagospodarowanie terenu uniemożliwiające zwrot nieruchomości nawet w sytuacji zmiany celu wywłaszczenia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko w przypadku, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ naruszył prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd nie może w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się jedynie do zarzutów sformułowanych w skardze, ale także powinien wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, oraz przepisów postępowania, co miało wpływ na wynik sprawy, aczkolwiek zarzuty podniesione w skardze nie są zasadne.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że orzeczeniem z dnia 12 lutego 1962 r., znak: SWS.II.w1l43/61 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Urząd Spraw Wewnętrznych, na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa - Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w G. nieruchomości położonej w G. przy ul. B. 27, wpisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w G. KW Nr 2955, oznaczonej katastralnie jako parcela nr 415/148 o pow. 700 m2. Wywłaszczenie polegało na odjęciu prawa własności M. K. W orzeczeniu tym przyznano odszkodowanie w kwocie 40.302,45 zł. Wywłaszczenie nastąpiło pod budownictwo mieszkaniowe wysokościowe Bloku I os. Śródmieście I. Orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne po wydaniu przez Komisję Odwoławczą do Spraw Wywłaszczeń przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzji z dnia 7 czerwca 1962 r. Bezsporne jest również, że od dnia 28 października 1991r. wywłaszczona nieruchomość stanowi własność Gminy Miasta.

Warunki zwrotu wywłaszczonych nieruchomości regulują przepisy art. 136 - 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.)

Stosownie do przepisu art. 136 ust. 3 poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Z powyższego przepisu wynika, że o zwrot wywłaszczonej nieruchomości może ubiegać się skutecznie poprzedni właściciel albo spadkobierca.

Definicję pojęcia "poprzedni właściciel" zawiera art. 4 pkt 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, że należy przez to rozumieć osobę, która została pozbawiona prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia albo przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego na podstawie innych tytułów.

Poprzednim właścicielem jest zatem podmiot, którego prawo zostało odjęte w drodze wywłaszczenia, co zdaniem Sądu oznacza, że osobę poprzedniego właściciela statuuje treść decyzji wywłaszczeniowej.

Z treści art. 136 ust. 3 ustawy, jak również doktryny i utrwalonego orzecznictwa wynika w sposób niewątpliwy, że wniosek o zwrot nieruchomości musi pochodzić od wszystkich poprzednich właścicieli (współwłaścicieli) bądź od wszystkich spadkobierców poprzednich właścicieli wywłaszczonej nieruchomości.

W ocenie Sądu orzekające w niniejszej sprawie organy dokonały niewłaściwych ustaleń odnośnie osoby poprzedniego właściciela, ustalając sprzecznie z treścią decyzji wywłaszczeniowej, że jest nim H. H. Skutkiem tego doszło do wydania decyzji naruszeniem prawa materialnego, jako że orzeczono o zwrocie nieruchomości osobie nie będącej poprzednim właścicielem. W niniejszej sprawie poprzednim właścicielem jest M. K., jako że to on został wskazany, jako pozbawiany prawa własności nieruchomości w orzeczeniu z dnia 12 lutego 1962r. Bezsporne jest przy tym, że poprzedni właściciel M. K. nie żyje. W takiej sytuacji wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości pochodzić winien od jego spadkobierców.

Wskazać przy tym należy, że skarżąca w dniu 26 listopada 2004r. wystąpiła jako spadkobierca po M. K. o zwrot wywłaszczonych mu nieruchomości położonych na terenie G., względnie stwierdzenie nieważności wszystkich aktów prawnych wywłaszczających te nieruchomości.

Pismem z dnia 20 października 2005r. pełnomocnik H. H. podtrzymał wniosek jedynie w zakresie żądania zwrotu nieruchomości. Jednocześnie stwierdził, że wnioskodawczyni była ostatnim przed wywłaszczeniem właścicielem wpisanym do księgi wieczystej, a więc jest uprawniona do występowania w sprawie. Wskazał przy tym, że w postępowaniu wywłaszczeniowym naruszono szereg przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W piśmie tym, jak również w piśmie z dnia 20 czerwca 2006r. pełnomocnik skarżącej stwierdził, że H. H. nie musi przedstawiać postanowienia sądu o nabyciu praw do spadku, ponieważ to ona jest ostatnią osobą wpisaną do księgi wieczystej.

Podkreślić w tym miejscu należy, że w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie ma możliwości zweryfikowania decyzji wywłaszczeniowej. Wadliwość tej decyzji może być usunięta jedynie w odpowiednim postępowaniu nadzwyczajnym dotyczącym tejże decyzji.

Zdaniem Sądu nie jest natomiast zasadny zarzut skargi dotyczący błędnego uznania, że cel, na jaki została wywłaszczona nieruchomość nie został zrealizowany.

Nieruchomość uznaje się za zbędną, gdy pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo gdy pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (art. 137ust. 1 ustawy). W rozpoznawanej sprawie wywłaszczenie nastąpiło w celu budowy osiedla mieszkaniowego. Zasadne jest stwierdzenie skarżącej, że budowa osiedla mieszkaniowego obejmuje swym zakresem także budowę towarzyszącej infrastruktury i taki też pogląd prezentowały orzekające w niniejszej sprawie organy. Jednakże cel wywłaszczenia w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości nie został zrealizowany w ustawowo zakreślonym terminie. Znajdujące się na nieruchomości garaże nie zostały wybudowane przez podmiot, na rzecz którego dokonano wywłaszczenia, tj. Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych w G. Prawidłowo przy tym organy stwierdziły, że wybudowania garaży przez prywatnych właścicieli na przedmiotowej nieruchomości w żaden sposób nie można uznać za realizację celu wywłaszczenia, gdyż prywatne osoby realizowały prywatny cel, a nie cel publiczny, który stanowił podstawę wywłaszczenia. Nadto garaże te były budowane po upływie 10 lat od daty, której decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna, czego zresztą nie kwestionuje skarżąca.

Zawarte w skardze stwierdzenie, że zasadniczy cel wywłaszczenia w postaci budownictwa mieszkaniowego został zrealizowany w terminie, w związku z czym dodatkowa późniejsza budowy garaży nie ma znaczenia dla oceny zbędności przedmiotowej nieruchomości nie może odnieść skutku. Zrealizowanie budownictwa mieszkaniowego na innych nieruchomościach pozostaje bowiem bez wpływu na ocenę realizacji celu wywłaszczenia w odniesieniu do nieruchomości stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania.

Nie może również odnieść skutku stwierdzenie, że wybudowanie na podstawie pozwoleń na budowę garaży, mających charakter obiektów stałych i stanowiących trwałe zagospodarowanie terenu uniemożliwia zwrot nieruchomości nawet w sytuacji zmiany celu wywłaszczenia. Wskazać bowiem należy, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2008r sygn. akt K 6/05, opublikowanym w Dzienniku Ustaw z dnia 9 kwietnia 2008 r., stwierdził, że dotyczący zrealizowania innego celu niż określony w decyzji o wywłaszczeniu art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami jest niezgodny z art. 21 ust. 2 w związku z art. 64 ust. 2 oraz z art. 7 Konstytucji. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że podkreśla w swoim orzecznictwie "wyjątkowy i szczególny" charakter instytucji wywłaszczenia, które "powinno być stosowane tylko w sytuacjach koniecznych", uzasadnionych celami publicznymi, a celów tych nie można zrealizować za pomocą innych środków prawnych (zob. w szczególności wyrok z 14 marca 2000 r., sygn. P. 5/99, OTK ZU nr 2/2000, poz. 60). Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. SK 22/01 stwierdził, że "zasadę zwrotu należy traktować jako oczywistą konsekwencję art. 21 ust. 2 Konstytucji, który - dopuszczając wywłaszczenie «jedynie na cele publiczne» - tworzy nierozerwalny związek pomiędzy określeniem tych celów w decyzji o wywłaszczeniu i faktycznym sposobem użycia wywłaszczonej rzeczy". Art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami tworzy sytuację, w której traci na znaczeniu wyjątkowy charakter wywłaszczenia - w szczególności przesłanka niemożności realizacji danego celu publicznego za pomocą innych środków prawnych. W wypadku zmiany celu publicznego realizowanego na wywłaszczonej nieruchomości nie będzie prowadzone sformalizowane postępowanie wywłaszczeniowe, którego celem byłoby wykazanie zaistnienia m.in. tej przesłanki.

Z uwagi na wydanie przez Trybunał Konstytucyjny powyższego wyroku art. 229a utracił moc w dniu 9 kwietnia 2008r. Nie obowiązywał on więc już w dacie wydawania przez organ odwoławczy zaskarżonej decyzji. Na skutek utraty mocy wskazanego przepisu twierdzenia skargi dotyczące ewentualnej zmiany celu wywłaszczenia nie mogą mieć żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Podkreślić przy tym należy, że orzekające w sprawie organy nie stwierdziły, że doszło do zmiany celu wywłaszczenia.

Nadto należy wskazać, że zasada zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która nie została użyta na ten cel publiczny, który był przesłanką jej wywłaszczenia, ma rangę konstytucyjną i jest konsekwencją art. 21 ust. 2 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny - już w wyroku z 24 października 2001 r. sygn. SK 22/01 (OTK ZU nr 7/2001, poz. 216) - wyraźnie wskazał, iż po wejściu w życie Konstytucji z 1997 r. zasadę zwrotu należy traktować jako oczywistą konsekwencją art. 21 ust. 2 Konstytucji, który dopuszczając wywłaszczenie "jedynie na cele publiczne" tworzy nierozerwalny związek pomiędzy określeniem tych celów w decyzji o wywłaszczeniu i faktycznym sposobem użycia wywłaszczonej rzeczy. Nakłada to obowiązek dopuszczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w tych wszystkich wypadkach, gdy nie zostanie ona wykorzystana na ten cel publiczny, który był przesłanką jej wywłaszczenia (zob. uzasadnienie wyroku TK z dnia 3 kwietnia 2008 r., sygn. K 6/05).

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. Nadto stosownie do art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o wstrzymaniu ich wykonalności.

Wobec uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania przyjmując stosownie do treści art. 205 § 2 tej ustawy, że na koszty te składa się uiszczony przez skarżącą wpis sądowy oraz koszty zastępstwa procesowego.

Z uwagi na uwzględnienie skargi sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez organ I instancji, który winien uwzględnić powyższe uwagi przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.