Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 191/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27
journal: Dz.U. 2021 poz 195
law: Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Korycka sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 lipca 2022 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Inspektor Sanitarny z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie nakazu uwzględnienia w ocenie ryzyka zawodowego narażenia na szkodliwe czynniki biologiczne oraz wirusa SARS CoV-2 oddala skargę.


UZASADNIENIE

II SA/Bd 191/22

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...].09.2021 r., nr [...], znak: N.HP 5051-17-9/21, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G., działając na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 195) art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.) w związku z art. 207, 222ą, 226, 237ą? ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 1320 z późn. zm.), § 39a, § 111 i załącznika Nr 3 (§ 2, § 26) rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bhp (Dz.U. z 2003 r., Nr 169 poz. 1650 z późn. zm.), § 5.1. rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz.U. Nr 81 poz. 716 z późn. zm.) i § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 11 grudnia 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. z 2020 r., poz. 2234), po zapoznaniu się z protokołem kontroli sanitarnej nr [...], przeprowadzonej w dniu [...] sierpnia 2021 r. w Urzędzie P. G. 1 przy ul. [...] w G. oraz z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, nakazał P. B.:

• zapewnić właściwy stan higieniczno-sanitarny ścian w pomieszczeniach, zlokalizowanych w piwnicy, do spożywania posiłków i szatni dla pracowników,

• zapewnić ciepłą wodę w pomieszczeniu higieniczno-sanitarnym zlokalizowanym w piwnicy i toalecie,

• uwzględnić w ocenie ryzyka zawodowego narażenie na szkodliwe czynniki biologiczne oraz wirusa SARS CoV-2.

W odwołaniu od powyższej decyzji, w części obejmującej ostatni punkt decyzji, P. B. wniosła o jej uchylenie wskazując, że w świetle przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 11 grudnia 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki, niezasadnym jest dokonywanie zmian zapisów oceny ryzyka zawodowego w zakresie wirusa SARS-CoV-2 w P. [...] S.A., gdyż tak jak w większości zakładów pracy, tak również w P. [...] SA, zagrożenie związane z wirusem SARS CoV-2 nie wynika z procesów pracy, lecz jest związane z ogólną sytuacją epidemiczną w kraju i na świecie. Co do zasady kontakt z wirusem nie jest ściśle związany z realizowanymi przez pracowników czynnościami zawodowymi, lecz wynika z przypadkowego, niezamierzonego kontaktu z osobą chorą. Dotyczy to zarówno kontaktów pomiędzy poszczególnymi pracownikami, jak i kontaktu między pracownikami, a klientami oraz przenoszenia wirusa na przypadkowych przedmiotach. Nie jest to więc narażenie wynikające z zamierzonego użycia czynnika biologicznego w procesie pracy, czego wymagają przepisy powołanego rozporządzenie, lecz narażenie wynikające z sytuacji epidemiologicznej występującej w określonym miejscu i czasie.

Nakładając więc na P. [...] S.A. obowiązek uwzględnienia w ocenie ryzyka zawodowego narażenia na szkodliwe czynniki biologiczne oraz wirusa SARS CoV-2 w stosunku do pracowników P. [...] S.A., zdaniem spółki organ naruszył przepisy stanowiące podstawę wydania decyzji, a w szczególności przepis § 5 ust.1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia [...].04.2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. Nr 81, poz.716 ze zm.) oraz § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia [...].12.2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz.U. z 2020 r., poz. 2234), przez ich niewłaściwe zastosowanie i niewłaściwą wykładnię.

Działania podejmowane przez P. [...] S.A. w obszarze analizy zagrożenia epidemicznego przy pracach występujących w zakładzie pracy, w jej ocenie, nie są działaniami bezpośrednio związanymi z oceną ryzyka zawodowego na podstawie § 39 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP. W tym przypadku odnoszą się one do ustalenia możliwości zakażenia się w zakładzie pracy wirusem SARS-CoV-2 i mają na celu ustalenie procedur wewnętrznych (wskazówek/zaleceń/wytycznych), ograniczających możliwość przenoszenia się choroby w związku z kontaktami pomiędzy pracownikami oraz pomiędzy pracownikami, a klientami. PP S.A. wdrożyła odpowiednie rozwiązania w powyższym zakresie, identyfikując obszary zagrożenia oraz zabezpieczając pracowników poprzez szereg zmian w organizacji pracy, a także zabezpieczenia pracowników w środki ochrony osobistej oraz środki służące do dezynfekcji.

Inspektor Sanitarny po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...].12.2021 r., Nr [...], znak: [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Zdaniem organu odwoławczego, zakwalifikowanie szkodliwego czynnika biologicznego do konkretnej grupy zagrożenia jest bardzo istotne z uwagi na to, jakie obowiązki w zakresie BHP rodzą się po stronie pracodawcy. W przedmiotowej sprawie, w sytuacji, gdy pracodawca nie zidentyfikował ryzyka związanego z narażeniem na szkodliwy czynnik biologiczny, ani nie ocenił stopnia tego ryzyka, w ocenie organu nie jest możliwe ustalenie zakresu obowiązków pracodawcy, uzależnionych od klasyfikacji czynnika szkodliwego do określonej grupy narażenia, ani tym bardziej wyegzekwowanie realizacji tych obowiązków. Załącznik nr [...] do rozporządzenia Ministra Zdrowia określa wykaz prac narażających pracowników na działanie czynników biologicznych. Zawarto w nim siedem konkretnych rodzajów prac, którymi są: praca w zakładach produkujących żywność, praca w rolnictwie, praca, podczas której dochodzi do kontaktu ze zwierzętami lub produktami pochodzenia zwierzęcego, praca w jednostkach ochrony zdrowia, praca w laboratoriach klinicznych, weterynaryjnych lub diagnostycznych, praca w zakładach gospodarki odpadami oraz praca przy oczyszczaniu ścieków. Powyższe wyliczenie nie jest zamknięte - pod poz. 8 wskazano, że na działanie takich czynników naraża także praca w innych okolicznościach niż wymieniono pod poz. 1-7, podczas której jest potwierdzone narażenie na działanie czynników biologicznych.

W ocenie Inspektor Sanitarny pod pojęciem "potwierdzonego narażenia" należy rozumieć sytuację, gdy zostało ustalone, że podczas wykonywania pracy istnieje możliwość wystawienia pracownika na działanie czynnika szkodliwego. Takie znaczenie wynika z użycia słowa "narażenie" wskazujące, że dla zaistnienia tej przesłanki nie jest konieczne "wystąpienie" jakiegoś skutku (zarażenia, choroby), a jedynie potencjalna możliwość takich skutków.

Organ II instancji na etapie postępowania odwoławczego zwrócił się do strony o przesłanie wykazu stanowisk pracy, oceny ryzyka zawodowego i zakresu obowiązków wszystkich pracowników zatrudnionych w Urzędzie P. G. 1. Zgodnie z przedłożoną dokumentacją, w Urzędzie P. w G. nr [...] pracownicy zatrudnieni są na stanowiskach: naczelnik, kierownik eksploatacji, kontroler, stanowisko ds. ekspozycyjno-rozdzielczych, listonosz miejski, stanowisko ds. obsługi klienta, stanowisko ds. obsługi zaplecza. W wyniku analizy kart oceny ryzyka zawodowego stwierdzono, że na wszystkich stanowiskach pracy jako czynniki szkodliwe wymieniono wyłącznie hałas oraz pyły.

W ocenie Inspektor Sanitarny, organ I instancji słusznie nakazał stronie uwzględnienie w ocenie ryzyka zawodowego narażenia na szkodliwe czynniki biologiczne oraz wirusa SARS CoV-2. W dokumentach opisujących zakres czynności na stanowiskach pracy zamieszczono informacje wskazujące na możliwość narażenia pracowników na szkodliwy czynnik biologiczny oraz wirusa SARS CoV-2, związane przede wszystkim z kontaktem z klientami. Ww. postępowanie dowodowe, w ocenie Inspektor Sanitarny potwierdziło, że narażenie na szkodliwy czynnik biologiczny realnie występuje na stanowiskach pracy związanych z obsługą klienta w Urzędzie P. w G.. Zgodnie z § 39 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zm.), pracodawca realizuje obowiązek zapewnienia pracownikom bezpieczeństwa i higieny pracy, w szczególności przez zapobieganie zagrożeniom związanym z wykonywaną pracą, właściwą organizację pracy, stosowanie koniecznych środków profilaktycznych oraz informowanie i szkolenie pracowników. Nie można ustalić, jakie środki profilaktyczne są konieczne dla zapobieżenia zagrożeniom, o ile wcześniej nie zostanie ustalony rodzaj i stopień narażenia. Do tożsamych wniosków prowadzi analiza § 39a ust. 3 ww. rozporządzenia stanowiącego, że pracodawca prowadzi dokumentację oceny ryzyka zawodowego oraz zastosowanych niezbędnych środków profilaktycznych, albowiem ustalenie, jakie środki profilaktyczne są w danym przypadku niezbędne musi być poprzedzone ustaleniem nie tylko środka stanowiącego zagrożenie, ale także stopnia narażenia, jakie stwarza.

Mając na uwadze powyższe, zdaniem Inspektor Sanitarny, organ pierwszej instancji słusznie nakazał stronie uzupełnienie oceny ryzyka zawodowego o informacje dotyczące szkodliwych czynników biologicznych. Przedsiębiorcy (pracodawcy) muszą uwzględniać zagrożenie epidemiczne związane z wirusem SARS-CoV-2 w celu ograniczenia możliwości przenoszenia się chorób wśród pracowników, stosując się do zaleceń sanitarnych wydawanych przez odpowiednie instytucje i służby. Działania podejmowane przez pracodawców w obszarze analizy zagrożenia epidemicznego przy pracach występujących w zakładzie pracy odnoszą się do ustalenia możliwości zakażenia się w zakładzie pracy wirusem SARS-CoV-2 i mają na celu ustalenie procedur wewnętrznych (wskazówek/zaleceń/wytycznych) ograniczających możliwość przenoszenia się choroby w związku z kontaktami pomiędzy pracownikami oraz pomiędzy pracownikami, a klientami.

W wyniku analizy otrzymanej dokumentacji, w przekonaniu Inspektor Sanitarny wśród szkodliwych czynników biologicznych, na które mogą być narażeni pracownicy Urzędu P. w G. należy przede wszystkim wymienić: grzyby i pleśnie występujące na starych dokumentach, pomieszczeniach czy urządzeniach klimatyzacyjno-wentylacyjnych (możliwość zachorowania na choroby grzybicze), mikroorganizmy chorobotwórcze (możliwość zakażenia chorobami zakaźnymi w wyniku kontaktu z interesantami i współpracownikami, szczególnie w pomieszczeniach, w których znajduje się dużo osób, a które nie mają dostatecznej wentylacji). Ww. narażenie może wiązać się z wykonywaniem czynności zawodowych, takich jak: przyjmowanie i przekazywanie przesyłek, obsługa klientów. Kluczowy dla oceny ryzyka zawodowego jest bowiem sam proces pracy i rodzaj prowadzonej przez pracodawcę działalności, a nie sama możliwa obecność czynnika w środowisku pracy. Dokonując oceny ryzyka zawodowego należy zatem oceniać poszczególne stanowiska i stojące za nimi procesy pracy badając m.in.: formę kontaktu z mikroorganizmem, poziom jego występowania i ekspozycji na czynnik biologiczny relacje w zakładzie pracy zarówno te wewnętrzne pomiędzy pracownikami jak i zewnętrzne np. z kontrahentami; sposób użytkowania wyposażenia i części wspólnych.

Organ odwoławczy zwrócił też uwagę, że w zakładach pracy, poza występującymi dotychczas zagrożeniami, pojawiło się nowe zagrożenie powodowane przez koronawirusa SARS-CoV-2. Pracodawca ma więc obowiązek podjęcia działań zmierzających do ograniczenia ryzyka związanego z narażeniem na ten czynnik biologiczny. Ponieważ stanowi on poważne zagrożenie dla zdrowia ogółu populacji, w tym osób pracujących, należy ocenić ryzyko związane z narażeniem na SARS-CoV-2 i zastosować wszystkie dostępne środki dla jego ograniczenia. Zastosowane przez pracodawców środki zapobiegawcze powinny gwarantować, że wykonywanie pracy nie zwiększa prawdopodobieństwa zarażenia pracowników koronawirusem SARS-CoV-2 powyżej szacowanego dla innych członków społeczeństwa, którzy w życiu codziennym stosują się do wprowadzanych w związku z epidemią ograniczeń, nakazów i zakazów. Aby móc ocenić warunki pracy i konieczność stosowania określonych środków, pracodawca powinien przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego. W przypadku stwierdzenia występowania szkodliwego czynnika biologicznego zakwalifikowanego w grupie od 3 do 4 pracodawca jest zobowiązany m.in. prowadzić rejestr prac narażających pracowników na działanie szkodliwych czynników biologicznych oraz rejestr pracowników zatrudnionych przy takich pracach.

Zdaniem organu odwoławczego, powyższy obowiązek nabrał szczególnego znaczenia w okresie epidemii COVID-19. Pracownicy bardzo często bowiem stykają się z ryzykiem zarażenia wirusem SARS-CoV-2 wykonując swoje obowiązki. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2020 roku stanowi niezwykle ważną wskazówkę interpretacyjną w zakresie oceny występowania czynnika biologicznego jakim jest wirus SARS-CoV-2 w środowisku pracy (II OSK 3485/18). W ocenie NSA, pojęcie "potwierdzonego narażenia", które stanowi przesłankę uznania, że dane prace są wykonywane w warunkach narażenia na działanie czynników biologicznych, należy rozumieć jako potencjalne narażenie, które może wystąpić podczas wykonywania czynności na danym stanowisku pracy. W związku z powyższym, konieczne jest uzupełnienie dokumentacji oceny ryzyka zawodowego o czynniki biologiczne. Celem ww. obowiązku jest ochrona pracowników przed ujemnymi wpływami, które mogą powodować zmiany chorobowe i być przyczyną powstawania schorzeń zawodowych.

W skardze do Sądu P. B. wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1. art. 6 K.p.a. w związku z art. 37 § 1 ustawy z dnia 14.03.1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2021 r., poz. 195 - zwanej dalej u.p.i.s.), poprzez wydanie decyzji na podstawie nieobowiązujących przepisów prawa, tj. pkt 8 Załącznika nr 2 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 roku w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. z 2005 roku, Nr 81, poz. 761) w brzmieniu obowiązującym do dnia 29.12.2020 roku, nie uwzględniając przy wydaniu zaskarżonej decyzji stanu prawnego obowiązującego w chwili jej wydania, do czego organ był zobowiązany zgodnie z zasadą praworządności, co stanowi istotne naruszenie prawa, mogące mieć wpływ na wynika sprawy;

2. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewystarczającym rozpatrzeniu materiału dowodowego K.p.a. w związku z art. 37 § 1 ustawy u.p.i.s. i błędnym przyjęciu, że praca wykonywana w urzędach pocztowych przez pracowników P. [...] S.A. mieści się w wykazie prac narażających pracowników na działanie czynników biologicznych określonych w Załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 roku w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz.U. z 2005 roku, Nr 81, poz. 761) przez przyjęcie, że pracownicy urzędu pocztowego w G. narażeni są na działanie takich czynników jak, grzyby i pleśnie występujące w starych dokumentach, pomieszczeniach czy urządzeniach klimatyczno - wentylacyjnych (możliwość zachorowania na choroby grzybicze, mikroorganizmy chorobotwórcze (możliwość zakażenia chorobami zakaźnymi w wyniku kontaktu z interesantami i współpracownikami, szczególnie w pomieszczeniach, w których znajduje się dużo osób, a które nie mają dostatecznej wentylacji), co nie było przedmiotem ustaleń w kontroli PPIS, a tym samym nie został w tych kwestiach zebrany jakikolwiek materiał dowodowy dający podstawę do takich ustaleń dokonanych przez PWIS w zaskarżonej decyzji oraz na działanie wirusa SARS CoV-2, skoro mają kontakt z klientami i współpracownikami przy wykonywani czynności zawodowych;

3. art. 107 § 1 pkt 4 K.p.a. w zw. z art. 37 § 1 ustawy u.p.i.s poprzez wskazanie nieaktualnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia, tj. pkt 8 Załącznika nr 2 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 roku w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. z 2005 r., Nr 81, poz. 761) w brzmieniu obowiązującym do dnia 29.12.2020 roku;

4. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 37 § 1 ustawy u.p.i.s poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego w sprawie oraz zastosowanie aktualnej podstawy prawnej decyzji, winno prowadzić do całkowicie odmiennego rozstrzygnięcia w postaci uchylenia decyzji organu I instancji;

5. naruszenie art. art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 37 § 1 ustawy u.p.i.s poprzez jego niezastosowanie i brak uchylenia decyzji organu I Instancji.

Ponadto strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy:

1. przepisu art. 226 pkt 1 K.p. art. 222ą K.p. z zw. z § 2 pkt 7, § 39 ust.1 i § 39a ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26.09.1997 roku w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r., Nr 169, poz. 1650 z późn. zm.) w zw. z § 5 ust. 1, Załącznikiem nr 1 i przepisów Załącznika nr 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 roku w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. z 2005 roku, Nr 81, poz. 761), w jego brzmieniu obowiązującym przed dniem 29.12.2020 roku, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w ocenach ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy: naczelnika, kierownika eksploatacji, kontrolera, stanowisku ds. ekspedycyjno - rozdzielczych, listonosza, stanowisku ds. obsługi klienta i stanowisku ds. zaplecza w Urzędzie P. w G., winny być uwzględnione czynniki biologiczne, w tym wirus SARS CoV-2, gdy faktycznie na przedmiotowych stanowiskach pracy zagrożenie czynnikami biologicznymi, w tym wirusem SARS -Cov2 nie wynika z procesu pracy, lecz wynika z ogólnej sytuacji epidemicznej w kraju i na świecie,

2. przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowa z dnia 11 grudnia 2020 roku zmieniającego rozporządzenie w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz.U. z 2020 roku, poz. 2234), a w szczególności ich § 1 i 2 przez ich niezastosowanie i orzekanie na podstawie nieistniejącego już stanu prawnego i nierozpatrzenie istoty sprawy poprzez błędne przyjęcie obowiązku uwzględnienia czynników biologicznych w tym wirusa SARS CoV-2 w ocenie ryzyka zawodowego, poprzez brak rozstrzygnięcia czy § 2 rozporządzenia nakłada na wszystkie podmioty obowiązek aktualizacji oceny ryzyka zawodowego z uwzględnieniem klasyfikacji i wykazu szkodliwych czynników biologicznych określonych w załączniku nr 1 do rozporządzenia zmienianego w brzmieniu nadanym rozporządzeniem zmieniającym, których pracownicy mają jedynie kontakt klientami i współpracownikami zobowiązanymi do przestrzegania obostrzeń związanych ze stanem epidemii w postaci noszenia maseczki, zachowania odstępu i pomimo podjętych działań przez P. [...] S.A. celem ochrony pracowników przez zagrożeniem epidemiologicznym.

W uzasadnieniu podniesionych zarzutów skarżąca spółka wskazała, iż obowiązek uwzględnienia w ocenie ryzyka zawodowego narażania na szkodliwe czynniki biologiczne oraz wirus SARS CoV-2, został nałożony po przeprowadzanej w dniu [...].08.2021 roku przez PPIS w G. kontroli w Urzędzie P. w G., co do następujących stanowisk: naczelnika urzędu, kierownika eksploatacji, kontrolera, stanowiska ds. ekspedycyjno - rozdzielczych, listonosza, stanowiska ds. obsługi klienta i stanowiska ds. zaplecza. Podstawą prawną rozstrzygnięcia PPIS w G. były m.in. przepisy (§ 5 ust. 1) rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 roku w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. z 2005 roku, Nr 81, poz. 761.) w związku z § 2 rozporządzeniem Ministra Zdrowa z dnia 11 grudnia 2020 roku zmieniającego rozporządzenie w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz.U. z 2020 roku , poz. 2234), zwanego dalej rozporządzeniem zmieniającym.

W związku z brzmieniem § 2 rozporządzenia zmieniającego, PPIS nakazał uaktualnienie oceny ryzyka zawodowego, poprzez uwzględnienie w ocenie narażenia na szkodliwe czynniki biologiczne oraz wirusa SARS Co-2, co zdaniem skarżącej całkowicie umknęło uwadze PWIS, który oparł swoją decyzję na nieobowiązującym w chwili jej wydawania stanie prawnym, bowiem na brzmieniu przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 roku w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. z 2005 roku, Nr 81, poz.761), obowiązującego przed dniem wejścia w życie rozporządzenia zmieniającego tj. przed dniem 29.12.2020 roku. W uzasadnieniu decyzji PWIS wskazał, na nieobowiązujące już w momencie wydania zarówno decyzji I instancji, jak i zaskarżonej decyzji brzmienie Załącznika nr 2 - Wykaz prac narażających pracowników na działanie czynników biologicznych do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 roku w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. z 2005 roku, Nr 81, poz. 761.), dokonując szerokiej wykładni tego nieistniejącego już przepisu celem błędnego wykazania, iż P. [...] S.A. należy do podmiotów wymienionych w pkt 8 tego Załącznika.

Zdaniem skarżącej, PWIS nie wziął pod uwagę, że rozporządzenie zmieniające zmieniło znacząco treść pkt 4 i 8 powołanego wykazu i organ orzekł na podstawie nieobowiązujących przepisów prawa, co narusza zasadę praworządności wyrażoną w art. 6 K.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 7.05.2020 roku w sprawie I OSK 3977/18). Powyższe naruszenie mogło mieć istotny wpływ na podjęte rozstrzygnięcie przez PWIS i spowodowało naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.pa. poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie decyzji organu I instancji. Orzekanie na podstawie nieistniejącego prawa, powoduje, iż w niniejszej sprawie został naruszony także art. 7 K.p.a., który ściśle związany jest z art. 6 k.p.a., bowiem nakazuje w toku postępowania organom administracji publicznej stać na straży praworządności, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. "Wyrażona zaś w art. 7 k.p.a. zasada postępowania administracyjnego odnosi się w równym stopniu do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego, jak i do stosowania norm prawa materialnego, to jest do całokształtu przepisów prawnych służących załatwieniu sprawy," (wyrok NSA z dnia 26.11.2021, sygn. akt II GSK 1892/21, Źródło Lex).

Mając na uwadze, że PWIS wypowiada się w decyzji w kwestii wirusa SARS CoV-2, zdaniem skarżącej należy dojść do dalszego wniosku, iż przepisy powołane w podstawie prawnej w uzasadnieniu decyzji organ potraktował wybiórczo, z jednej strony posiłkując się brzmieniem już nieobowiązujących przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 roku w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki, uznając zapewne że jest on korzystniejszy dla uzasadnienia podjętej decyzji a z drugiej strony, przepisami obowiązującymi już po [...].12.2020 roku, bo przecież wypowiada się w sprawie wirusa SARS Cov- 2, który do wykazu zagrożeń biologicznych został wprowadzony dopiero rozporządzeniem zmieniającym, które do już uwzględnionych w wykazie wirusów koronawirusa, dodał zespół ostrej niewydolności oddechowej 2, wywołanej wirusem SARS Cov-2.

Stronę skarżącą zadziwia też nagła w tych okolicznościach i niczym nieuzasadniona wykładnia dokonywana przez organy PIS, że właśnie ten wirus ma być uwzględniony w ocenie ryzyka zawodowego wszystkich pracodawców, skoro do tej pory organy PIS nie wykazywały takiego stanowiska, co do już dawniej wpisanych koronawirusów, w tym wirusa SARS. Skarżąca podkreśliła, że wykładni przepisów rozporządzenia zmieniającego dokonała już Państwowa Inspekcja Pracy, która jednoznacznie wskazała, że kontakt z klientami, czy współpracownikami, czy też przedmiotami, na których przypadkowo może znaleźć się wirus, nie prowadzi do powstania po stronie pracodawcy obowiązku uwzględnienia wirusa SARS CoV- 2 przy ocenie ryzyka zawodowego. Przyjmowanie przez organy PIS odmiennej wykładni, godzi w konstytucyjną zasadę zaufania do państwa, bowiem nie mogą organy państwowe doprowadzać do sytuacji gdzie te same przepisy prawa są odmiennie interpretowane, wykładane.

W niniejszej sprawie, zdaniem skarżącej, doszło do naruszenia przez PWIS zarówno art. 77 § 1, jak i art. 80 k.p.a., K.p.a. w zw. z art. 37 § 1 ustawy u.p.i.s., polegające na niewystarczającym rozpatrzeniu materiału dowodowego, błędnych ustaleniach i w konsekwencji błędnym przyjęciu, że praca wykonywana w urzędach pocztowych przez pracowników P. [...] S.A. mieści się w wykazie prac narażających pracowników na działanie czynników biologicznych określonych w Załączniku nr [...] do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2005 roku w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz.U. z 2005 roku, Nr 81, poz. 761), gdy faktycznie z takimi czynnikami nie mają do czynienia, bowiem żadna czynność pracowników urzędu pocztowego, wykonywana w ramach obowiązków pracowniczych, nie jest związana ze świadomym, bezpośrednim kontaktem z czynnikami biologicznymi, w tym z wirusem SARS-CoV-2.

O ewidentnym naruszeniu art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 37 § 1 ustawy, świadczą w ocenie skarżącej błędne ustalenia PWIS, dokonane rzekomo na podstawie dokumentów przekazanych w toku postępowania przed PWIS przez skarżącą, polegające na przyjęciu, iż w zakresach czynności pracowników została wskazana informacja o możliwości narażenia pracowników na działania szkodliwych czynników biologicznych, w tym wirusa SARS CoV-2, które bezpośrednio wpłynęło na błędne rozstrzygnięcie odwołania, bowiem żaden dokument przekazany przez skarżącą i stanowiący dowód w niniejszej sprawie, nie zawiera cytowanej przez organ informacji.

Zdaniem skarżącej, PWIS dokonał ustaleń bez oparcia w materiale dowodowymi sprawy wskazując, iż czynnikami biologicznymi, na które mogą być narażeni pracownicy Urzędu P. w G. mogą być "grzyby i pleśnie występujące w starych dokumentach, pomieszczeniach czy urządzeniach klimatyzacyjno - wentylacyjnych (możliwość zachorowania na choroby grzybicze), mikroorganizmy chorobotwórcze (możliwość zakażenia chorobami zakaźnymi w wyniku kontaktu z interesantami i współpracownikami, szczególnie w pomieszczeniach, w których znajduje się dużo osób a które nie mają dostatecznej wentylacji)", co nie było przedmiotem ustaleń w kontroli PPIS, a tym samym nie został w tych kwestiach zebrany jakikolwiek materiał dowodowy, dający podstawę do takich ustaleń dokonanych przez PWIS w zaskarżonej decyzji. W protokole kontroli stwierdzono jedynie zły stan sanitarny i techniczny jednego pomieszczenia higieniczno-sanitarnego zlokalizowanego w piwnicy, w postaci odpadającego tynku ze ścian, ubytku płytek ceramicznych i tych ustaleń skarżąca nigdy nie podważała i w tej części wykonała decyzję PPIS. W protokole nie zostało stwierdzone: pleśń na ścianach, nie zostało stwierdzone zaleganie starych dokumentów, nie został wreszcie stwierdzony brak właściwej wentylacji itp., co mogłoby dawać choćby szczątkowy materiał dowodowy pozwalający na przyjęcie narażania pracowników urzędu pocztowego w G. na działanie czynników biologicznych, takich jak grzyby i pleśń.

Skarżąca stwierdziła, że wskazanie nieobowiązującej w chwili orzekania podstawy prawnej tj. pkt 8 Załącznika nr [...] do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2005 roku w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki, w brzmieniu obowiązującym do dnia [...].12.2020 r., narusza w oczywisty sposób również art. 107 § 1 pkt 4 K.p.a. w zw. z art. 37 § 1 ustawy u.p.i.s., bowiem powołanie w podstawie prawnej nieistniejących przepisów jest równoznaczne z brakiem prawidłowego rozstrzygnięcia. W sentencji decyzji PWIS wskazał wyłącznie, iż decyzja została wydana na podstawie art. 104 oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., bez wskazania art. 37 § 1 ustawy u.p.i.s., który przecież dopiero daje organowi podstawę do stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i bez wskazania jakichkolwiek podstaw prawnych wynikających z prawa materialnego, które zostały wskazane dopiero w uzasadnieniu decyzji i to w nieaktualnym na dzień wydawania decyzji brzmieniu, co również w ocenie skarżącej narusza art. 107 K.p.a..

Odnosząc się do naruszenia prawa materialnego skarżąca wskazała przede wszystkim na naruszenie przepisów rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 11 grudnia 2020 roku zmieniającego rozporządzenie w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki, a w szczególności ich § 1 i 2, przez ich niezastosowanie i orzekanie na podstawie nieistniejącego już stanu prawnego i nierozpatrzenie istoty sprawy poprzez błędne przyjęcie obowiązku uwzględnienia czynników biologicznych w tym wirusa SARS CoV-2 w ocenie ryzyka zawodowego, poprzez brak rozstrzygnięcia, czy § 2 rozporządzenia nakłada rzeczywiście na wszystkich pracodawców, w tym skarżącego obowiązek aktualizacji oceny ryzyka zawodowego z uwzględnieniem nowego zagrożenia, spowodowanego przez szkodliwy czynnik biologiczny - wirus SARS Co-V -2 wpisany do klasyfikacji i wykazu szkodliwych czynników biologicznych w załączniku nr 1 do rozporządzenia zmienianego w brzmieniu nadanym rozporządzeniem zmieniającym, ze względu na jedynie potencjalny kontakt z zakażonym klientem, czy też jak jednoznacznie wyjaśnia, to Państwowa Inspekcja Pracy, zwana dalej "PIP", której stanowisko skarżąca podziela w całości, że ocena ryzyka uwzględniająca zagrożenia spowodowane przez szkodliwy czynnik biologiczny - wirus SARS Co-V -2, dotyczy jedynie pracodawców, u których wykonywane są prace wymienione w Załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26.09.1997 roku w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r., Nr 169, poz. 1650 z późn. zm.) i oczywiście w brzmieniu nadanym rozporządzeniem zmieniającym, czego PWIS nie uwzględnił, tj. praca w zakładach produkujących żywność; praca w rolnictwie; praca, podczas której dochodzi do kontaktu ze zwierzętami lub produktami pochodzenia zwierzęcego; praca w jednostkach ochrony zdrowia, w tym w pomieszczeniach izolacyjnych i zakładach, gdzie są wykonywanie badania pośmiertne; praca w laboratoriach klinicznych, weterynaryjnych lub diagnostycznych; praca w zakładach gospodarki odpadami; praca przy czyszczeniu ścieków; praca inna od wymienionej w lp.1-7, w przypadku której wynik oceny ryzyka, przeprowadzonej zgodnie z § 5 i § 6 rozporządzenia, wskazuje, że czynniki biologiczne mogą być obecne w środowisku pracy, u których to pracodawców występuje bezpośredni i świadomy kontakt z SARS-CoV- 2 tj. przy czynnościach takich jak hodowla komórek, produkcja szczepionek, stosowanie szczepów referencyjnych, postępowanie z już zdiagnozowanymi próbkami, czy opieka nad chorym na COVID-19 w szpitalach lub oddziałach zakaźnych albo u których nie przewiduje się świadomego zamiaru kontaktu z wirusem, lecz z uwagi na charakter ich działalności, praca może skutkować narażeniem pracowników na działanie koronawirusa, przy czym do tej ostatniej grupy zgodnie z wyjaśnieniami PIP, zaliczyć należy pracodawców zaliczanych do służby zdrowia, za wyjątkiem szpitali lub oddziałów zakaźnych oraz których pracownicy wykonują czynności w laboratoriach klinicznych i diagnostycznych na próbkach z wyłączeniem próbek już z zidentyfikowanym wirusem SARS -CoV -2. (źródło: strona internetowa PIP [...]). Zdaniem skarżącej nie należy ona do żadnej z tych grup.

Gdyby więc PWIS dokonał rozstrzygnięcia na podstawie obowiązującego prawa w chwili wydawania decyzji z zastosowaniem wykładni przepisów aktualnego rozporządzenia dokonanej przez PIP, uprawnionego do nadzoru i kontroli przestrzegania zasad bezpieczeństwa i higieny pracy przez pracodawców, to zdaniem skarżącej, nie mógłby dojść do tak błędnego rozstrzygnięcia, jakiego dokonał w zaskarżonej decyzji.

Do przyjęcia, iż skarżący jest zobowiązany do uwzględnienia w ocenie ryzyka zawodowego czynników biologicznych, w tym wirusa SARS CoV-2, nie uprawniały w ocenie skarżącej również przepisy art. 226 pkt 1 K.p. art. 222 ą K.p. z zw. z § 2 pkt 7, § 39 ust. 1 i § 39a ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26.09.1997 roku w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy w zw. z § 5 ust. 1, Załącznikiem nr 1 i przepisów Załącznika nr 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 roku w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz.U. z 2005 roku, Nr 81, poz. 761) w jego brzmieniu obowiązującym przed dniem 29.12.2020 roku, na co wskazał skarżący wyżej i dlatego skarżący zarzuca organowi naruszenie tych przepisów poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w ocenach ryzyka zawodowego na wymienionych stanowiskach pracy, winny być uwzględnione czynniki biologiczne w tym wirus SARS CoV-2, gdy faktycznie na przedmiotowych stanowiskach pracy zagrożenie czynnikami biologicznymi, w tym wirusem SARS -CoV-2 nie wynika z procesu pracy, lecz wynika z ogólnej sytuacji epidemicznej w kraju i na świecie, a także z tego względu, iż wskazany przez organ błędny stan prawny, nie uwzględniał jeszcze wirusa SARS-CoV- 2.

Skarżąca podkreśliła, że zgodnie z przepisami art. 15 K.p., art. 207 K.p. i art. 226 K.p. oraz § 2 pkt 7, § 39 ust. 1 i § 39a ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26.09.1997 roku w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy dokonała oceny ryzyka zawodowego, w oparciu zidentyfikowane wszelkie zagrożenia zawodowe mogące wystąpić na tych stanowiskach, czego jednoznacznie dowodzą stanowiące dowód w sprawie karty oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach wskazanych w zaskarżonej decyzji.

Skarżąca wskazała, iż na żadnym etapie pracy na stanowiskach wskazanych w decyzji, nie występuje zagrożenie czynnikami biologicznymi w tym wirusem SARS CoV -2, bowiem w procesie pracy na tych stanowiskach nie ma bezpośredniego i świadomego kontaktu z SARS-CoV - 2, jak również charakter czynności wykonywanych na tych stanowiskach nie pozwala przyjąć, iż doprowadzi do nieświadomego kontaktu z wirusem. Kontakt z wirusem SARS-CoV - 2 pracowników zatrudnionych na tych stanowiskach może nastąpić wyłącznie z przypadkowego, niezamierzonego kontaktu z osobą zakażoną, nieprzestrzegającą ustalonych obostrzeń związanych z wystąpieniem stanu epidemii lub przenoszeniem się wirusa na przypadkowe przedmioty, co nie oznacza, iż pracodawca jest obowiązany w takim przypadku na uwzględnienie wirusa SARS -CoV -2 w ocenie ryzyka zawodowego, bowiem takie narażanie wynika wyłącznie z sytuacji epidemiologicznej występującej w kraju i na świecie.

Biorąc pod uwagę powyższe, wytyczne PIP oraz wszelkie przepisy powszechnie obowiązujące, regulujące obostrzenia w związku z istniejącym stanem epidemii mającym charakter powszechny o dynamicznym i zmiennym przebiegu, Skarżąca podejmuje wszelkie działania ochronne i prewencyjne w stosunku do wszystkich pracowników. W tym celu zarząd P. [...] S.A. powołał Zespół ds. monitorowania i przeciwdziałania zagrożeniu koronawirusem, który opracowuje i wdraża rozwiązania zapewniające bezpieczeństwo i ochronę pracownikom przed tym zagrożeniem. Działania te w szczególności obejmują wprowadzenie wytycznych zawierających szczegółowe informacje i procedury w zakresie sposobów bezpiecznego wykonywania pracy w reżimie sanitarnym. Obejmują one zarówno działania techniczne umożliwiające oddzielenie stanowisk w celu zachowania odległości 1,5 metrów, instalacje przesłon chroniących pracowników mających kontakt bezpośredni z klientem w urzędach pocztowych, środki organizacyjne, jak wprowadzenie pracy zmianowej, zwiększenie liczby przerw, stosowanie pracy zdalnej i maksymalizację komunikacji elektronicznej i wreszcie środki przeciwepidemiczne - zapewnienie pracownikom maseczek, rękawiczek, środków do dezynfekcji, zwiększenie częstotliwości sprzątania i wprowadzenie dezynfekcji prewencyjnej pomieszczeń, wreszcie udzielanie płatnego dnia wolnego lub zwolnienia z konieczności odpracowania godzin praca w związku z poddaniem się szczepieniu. Wszelkie te działania w pełni wypełniają obwiązki pracodawcy, związane z zagrożeniem czynnikiem biologicznym, jakim jest wirus SARS CoV- 2, wobec braku bezpośredniego i świadomego związku działalności i realizowanych procesów pracy w P. [...] S.A. z wirusem SARS CoV- 2.

Skarżąca podkreśliła, że zarzuty naruszenia prawa materialnego podniesione w niniejszej skardze są ściśle związane z zarzutami naruszenia przepisów postępowania. Naruszenie przepisów postępowania jest bowiem pochodną naruszenia prawa materialnego, a błędna wykładnia przepisów prawa materialnego i niewłaściwe zastosowanie, bądź brak ich zastosowania, doprowadziło do wydania błędnej i wadliwej decyzji przez PWIS i stąd też zaskarżenie decyzji niniejszą skargą stało się konieczne i jest w pełni uzasadnione.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 222ą § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1320 ze zm., dalej "k.p.", w razie zatrudniania pracownika w warunkach narażenia na działanie szkodliwych czynników biologicznych pracodawca stosuje wszelkie dostępne środki eliminujące narażenie, a jeżeli jest to niemożliwe - ograniczające stopień tego narażenia przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. Pracodawca prowadzi rejestr prac narażających pracowników na działanie szkodliwych czynników biologicznych oraz rejestr pracowników zatrudnionych przy takich pracach (§ 2).

Według utrwalonego już orzecznictwa, art. 222ą k.p. nie uzależnia nałożenia obowiązków w nim wskazanych od faktycznego wystąpienia w zakładzie pracy działania takich czynników (por. wyroki w sprawach sygn. akt: II OSK 3485/18, III SA/Gl 85/20 – orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA).

Stosownie do art. 226 pkt 1 i 2 k.p., pracodawca ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą oraz stosuje niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko a także informuje pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami.

Definicję ryzyka zawodowego zawiera § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r., Nr 169, poz. 1650 ze zm., dalej "rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bhp"), wydane na podstawie art. 237ą? § 1 k.p. Zgodnie z tym przepisem, ryzyko zawodowe to prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń związanych z wykonywaną pracą, powodujących straty, w szczególności wystąpienia u pracowników niekorzystnych skutków zdrowotnych w wyniku zagrożeń zawodowych występujących w środowisku pracy lub sposobu wykonywania pracy.

Skarżąca podkreślała w skardze, że ocena ryzyka występuje w związku z ogólną sytuacją epidemiczną w kraju i dokonanie oceny ryzyka zawodowego z uwagi na uwzględnienie ogólnej sytuacji epidemiologicznej, nie jest zasadne, gdyż nie ma związku z procesem pracy.

Zgodnie z § 39a pkt 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bhp (w brzmieniu obowiązującym od 20. 11. 2021r.), pracodawca ocenia ryzyko zawodowe występujące przy wykonywanych pracach, w szczególności przy doborze wyposażenia stanowisk i miejsc pracy, stosowanych substancji i mieszanin chemicznych, materiałów zawierających czynniki biologiczne, rakotwórcze lub mutagenne oraz przy zmianie organizacji pracy. Podczas oceny ryzyka zawodowego uwzględnia się wszystkie czynniki środowiska pracy występujące przy wykonywanych pracach oraz sposoby wykonywania prac.

Podkreślenia wymaga zwrot "wszystkie czynniki środowiska pracy występujące przy wykonywanych pracach". Ustawodawca nie zawęża ich do czynników wygenerowanych w związku z wykonywaną pracą lecz odnosi do wszystkich czynników środowiska pracy.

Zgodnie z pkt 3 powyższego przepisu pracodawca prowadzi dokumentację oceny ryzyka zawodowego oraz zastosowanych niezbędnych środków profilaktycznych.

Klasyfikację i wykaz szkodliwych czynników, wykaz prac narażających pracowników na działanie czynników biologicznych, szczegółowe warunki ochrony pracowników przez zagrożeniami spowodowanymi przez szkodliwe czynniki biologiczne oraz sposób prowadzenia rejestru prac narażających pracowników na działanie szkodliwych czynników biologicznych i rejestru pracowników zatrudnionych przy tych pracach reguluje z kolei rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników narażonych na te czynniki (Dz. U. Nr 81, poz. 716 ze zm., dalej "rozporządzenie w sprawie szkodliwych czynników biologicznych").

Stosownie do § 5 rozporządzenia w sprawie szkodliwych czynników biologicznych, przed wyborem środka zapobiegawczego pracodawca dokonuje oceny ryzyka zawodowego, na jakie jest lub może być narażony pracownik, uwzględniając w szczególności:

1) klasyfikację i wykaz szkodliwych czynników biologicznych;

2) rodzaj, stopień oraz czas trwania narażenia na działanie szkodliwego czynnika biologicznego;

3) informację na temat:

a) potencjalnego działania alergizującego lub toksycznego szkodliwego czynnika biologicznego,

b) choroby, która może wystąpić w następstwie wykonywanej pracy,

c) stwierdzonej choroby, która ma bezpośredni związek z wykonywaną pracą;

4) wskazówki organów właściwej inspekcji sanitarnej, Państwowej Inspekcji Pracy oraz jednostek służby medycyny pracy.

Zgodnie z § 6 w sprawie szkodliwych czynników biologicznych, ocena ryzyka powinna być aktualizowana w szczególności w odniesieniu do zmian mających znaczenie dla zdrowia pracowników w miejscu pracy.

Według Klasyfikacji szkodliwych czynników biologicznych określonych w Załączniku nr 1 do rozporządzenia w sprawie szkodliwych czynników biologicznych, dzieli się je na cztery grupy zagrożenia. Podział ten opiera się na potencjalnym niebezpieczeństwie wywołania chorób u ludzi, przy czym grupa 1 dotyczy czynników, które w najmniejszym stopniu powodują niebezpieczeństwo wywołania chorób, a grupa 4 – czynników niebezpiecznych, wywołujących ciężkie choroby u ludzi.

Koronawirus zespołu ostrej niewydolności oddechowej (wirus SARS-CoV-2), zgodnie z Załącznikiem nr 1 do ww. rozporządzenia został zakwalifikowany do 3 grupy zagrożenia, na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 11 grudnia 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników narażonych na te czynniki (Dz. U. z 2020 r., poz. 2234). Oznacza to, że pomimo zewnętrznego źródła pochodzenia, musi być on uwzględniony przy ocenie ryzyka w środowisku pracy.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że panujący stan epidemii wpływa na warunki pracy i zagrożenia z tym związane, szczególnie w zakładach pracy sektora handlowego i usługowego.

Skarżąca podkreślała również, że nie jest zakładem pracy, w którym prowadzone są prace wykazane w Załączniku nr 2 do rozporządzenia w sprawie szkodliwych czynników biologicznych (zarówno w poz. 1-7 jak i w poz. 8). Wskazywała ponadto, że organ opisując wykaz prac narażających pracowników na działanie czynników biologicznych podał nieaktualny przepis tj. poz. 8 Załącznika nr 2.

Z tym zarzutem należy się zgodzić lecz finalnie ta wadliwość nie ma wpływu na wynik rozstrzygnięcia.

W Załączniku nr 2 do rozporządzenia w sprawie szkodliwych czynników biologicznych wskazano siedem konkretnych rodzajów prac, którymi są: praca w zakładach produkujących żywność, praca w rolnictwie, praca, podczas której dochodzi do kontaktu ze zwierzętami lub produktami pochodzenia zwierzęcego, praca w jednostkach ochrony zdrowia, w tym w pomieszczeniach izolacyjnych i zakładach, gdzie są wykonywane badania pośmiertne, praca w laboratoriach klinicznych, weterynaryjnych lub diagnostycznych, praca w zakładach gospodarki odpadami oraz praca przy oczyszczaniu ścieków. Powyższe wyliczanie nie jest zamknięte - pod poz. 8 wskazano, że dotyczy to również innej od wymienionej w lp.1-7 pracy, w przypadku której wynik oceny ryzyka, przeprowadzonej zgodnie z § 5 i § 6 rozporządzenia wskazuje, że czynniki biologiczne mogą być obecne w środowisku pracy. Istotne przy tym jest to, że takie brzmienie pkt 8 Załącznika nr 2 do rozporządzenia w sprawie szkodliwych czynników biologicznych obowiązuje od 29 grudnia 2020 r., na mocy rozporządzenia z dnia 11 grudnia 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz.U. z 2020 r., poz. 2234). Zostało wprowadzone zatem w tym czasie co zakwalifikowanie koronawirusa SARS-CoV-2, do 3 grupy zagrożenia. Niewątpliwie w celu wprowadzenia przedmiotowego obowiązku leżała ochrona pracowników przed potencjalnym szkodliwym skutkiem wystąpienia tego wirusa. Należy podkreślić, że ta pozycja znacznie rozszerza wcześniejszy wykaz w odniesieniu do rodzaju prac, który uprzednio wymagał "potwierdzenia narażenia" na działanie czynników biologicznych.

Pierwotne brzmienie pkt 8 stanowiło "Praca w innych okolicznościach niż wymienione w lp. 1-7, podczas której jest potwierdzone narażenie na działanie czynników biologicznych". Na kanwie pkt 8 Załącznika nr 2 w brzmieniu sprzed 29 grudnia 2020 r. wykształciło się w orzecznictwie jednolite stanowisko, że "pojęcie "potwierdzonego narażenia" należy rozumieć jako potencjalne narażenie, które może wystąpić podczas wykonywania czynności na danym stanowisku pracy, niezależnie od tego czy wystąpiło dotychczas w kontrolowanym zakładzie, czy też w statystykach w obrębie większego obszaru. Wystarczy zatem, że rodzaj wykonywanych czynności powoduje kontakt z czynnikiem biologicznym, będącym zagrożeniem dla zdrowia pracownika, aby zaktualizował się obowiązek prowadzenia odpowiedniego rejestru przez pracodawcę." – por. wyrok w sprawie sygn. akt III SA/Kr 1350/20, CBOSA i powołane tam orzecznictwo.

Obecnie expressis verbis wystarczy tylko możliwość obecności czynnika biologicznego, którym jest koronawirus SARS-CoV-2 Nie sposób zatem podzielić stanowiska skarżącej, iż nie jest ona zakładem pracy o jakim mowa w pkt 8 wykazu.

Szkodliwy czynnik biologiczny w rozpoznawanej sprawie zakwalifikowany jest do grupy 3 zagrożenia występujących w środowisku pracy. Z protokołu kontroli wynika, że czynniki szkodliwe na stanowiskach pracy to szkodliwe czynniki biologiczne zaliczane do 2 i 3 grupy zagrożenia.

Zidentyfikowanie danego czynnika biologicznego w miejscu pracy, zależnie od jego przynależności do jednej z grup, wpływa na zakres i rodzaj obowiązków pracodawcy.

Dotyczą one oceny ryzyka zawodowego z związku z pojawieniem się w zakładach pracy nowego zagrożenia spowodowanego szkodliwym czynnikiem biologicznym – wirusem SARS –CoV-2. Celem analizy jest przede wszystkim wdrożenie środków technicznych i organizacyjnych ograniczających ryzyko zachorowania pracowników na COVID-19, a poza tym, każdy z przypadków jest odmienny i wymaga odrębnego podejścia, zarówno na etapie oceny ryzyka, jak i podejmowanych działań zapobiegawczych, korygujących i aktualizujących.

Jednocześnie postanowienia § 7 pkt 2 i 14 rozporządzenia w sprawie szkodliwych czynników biologicznych stanowią, że stosowanie środków zapobiegawczych nie zwalnia pracodawcy od obowiązku:

- prowadzenia rejestru prac narażających pracowników na działanie szkodliwego czynnika biologicznego zakwalifikowanego do grupy 3 lub 4 zagrożenia, w formie elektronicznej lub księgi rejestrowej, uwzględniającego w szczególności informacje dotyczące: liczby pracowników wykonujących te prace, wykazu czynności, podczas których pracownik jest lub może być narażony na działanie szkodliwych czynników biologicznych, imienia, nazwiska, stanowiska oraz telefonu kontaktowego pracodawcy lub osoby przez niego upoważnionej do nadzoru w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy (pkt 2);

- prowadzenia rejestru pracowników narażonych na działanie szkodliwych czynników biologicznych zakwalifikowanych do grupy 3 lub 4 zagrożenia, w formie elektronicznej lub księgi rejestrowej, uwzględniając w szczególności informacje dotyczące: rodzaju wykonywanej pracy, stopnia zagrożenia spowodowanego działaniem szkodliwego czynnika biologicznego, awarii i wypadków związanych z narażeniem na działanie szkodliwego czynnika biologicznego, wyniku przeprowadzonej oceny ryzyka z podaniem nazwy szkodliwego czynnika biologicznego i grupy zagrożenia, liczby pracowników narażonych na działanie szkodliwego czynnika biologicznego, imienia, nazwiska, stanowiska oraz telefonu kontaktowego osoby odpowiedzialnej u pracodawcy za bezpieczeństwo i higienę pracy oraz ochronę zdrowia pracowników.

Brzmienie powyższych regulacji nie budzi wątpliwości interpretacyjnych a specyfika wirusa występującego w warunkach pandemii, a więc powszechnego narażenia, wymaga umieszczenia go w wykazie czynników występujących w środowisku pracy i udokumentowania tego faktu w ocenie ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy w zakładzie skarżącej. Słuszne jest zatem stanowisko organów, że w świetle obowiązujących przepisów ziściły się po stronie skarżącej przesłanki wymagające nałożenia wskazanego w decyzji obowiązku.

W podanych okolicznościach, przy obecnym brzmieniu poz. 8 Załącznika nr 2 nie może budzić wątpliwości, że skarżąca jest zakładem pracy, w którym świadczona jest praca o jakiej mowa w pkt 8 Załącznika nr 2. Czynnik biologiczny – wirus SARS-Cov- 2 może być obecny w środowisku pracy. Biorąc pod uwagę szczególną zaraźliwość tego rodzaju koronawirusa, nie można uznać, że żaden z pracowników skarżącej nie jest zatrudniony na stanowisku pracy, gdzie nie występuje ten wirus. Bez wątpienia do miejsc i sytuacji pracy, w których prawdopodobieństwo kontaktu z osobą potencjalnie zarażoną lub skażonymi nim przedmiotami i pomieszczeniami jest największe należą przede wszystkim stanowiska pracy, na których wykonywane są zadania wymagające kontaktu z klientami lub innymi osobami z zewnątrz zakładu pracy. Osoby te z powodu charakteru wykonywanej pracy niewątpliwie należą do grupy podwyższonego ryzyka. Nie można uznać, że pracownicy skarżącej nie mają styczności z tym czynnikiem w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych. Nie można też postawić tak ogólnego wniosku, jak chce skarżąca, że w związku z ogólną sytuacją epidemiczną w kraju, zwolniona jest ona z obowiązku przeciwdziałania zagrożeniu w swoim zakładzie pracy. Jak wynika z powołanych na wstępie przepisów Kodeksu pracy i przepisów wykonawczych, obowiązek dokonania oceny ryzyka zawodowego, organizacja i sposób jej przeprowadzenia należy do pracodawcy i jest również podstawą profilaktycznej ochrony zdrowia jego pracowników. Każdy też przypadek, wymaga indywidualnej oceny, a od dokonanych przez pracodawcę czynności zależą jego obwiązki. Jeżeli występuje czynnik szkodliwy w środowisku pracy, to pracodawca zobowiązany jest wykonać nałożone na niego ustawowe obowiązki, o których mowa w art. 222ą, § 2 k.p. i następnie § 7 pkt 2 i 14 rozporządzenia w sprawie szkodliwych czynników biologicznych.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, organy działały na podstawie prawa, podjęły niezbędne kroki do dokładnego ustalenia stanu faktycznego. Dokonały jego oceny w granicach swobodnej oceny dowodów i zgromadziły materiał dowodowy wystarczający do załatwienia sprawy, a swoje stanowisko przedstawiły w uzasadnieniu podjętych decyzji Dlatego też zarzuty skargi co do naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego i procesowego uznać należy za chybione.

Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd oddalił skargę.