Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1117/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 3 ust 1 lit a, art 6, art 6 ust 1
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka (spr.), asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Joanna Kurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2008 r. sprawy ze skargi Klasztoru B. w N. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia (...) kwietnia 2008 r. Minister Gospodarki , na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia (...) lutego 2008 r. W decyzji z dnia (...) lutego 2008 r. Minister Gospodarki, działając na podstawie art. 158 § 1 w zw. z art. 157 § 1 i 2 k.p.a. - rozpatrując wniosek Klasztoru B. w N. - nie stwierdził nieważności orzeczenia Nr (...) Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) sierpnia 1949 r., wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, o przejęciu na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa: Z. (M.P. z 1949 r., Nr (...), poz. (...)). Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji z dnia (...) lutego 2008 r., iż podaniem z dnia (...) maja 2007 r. Klasztor B. w N. wystąpił do Ministra Skarbu Państwa o stwierdzenie nieważności Zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) maja 1949 r. w sprawie objęcia w zarząd państwowy z. w N., ogłoszonego w Monitorze Polskim z dnia 3 września 1949 r. (nr (...), poz. (...)), jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa. Minister Skarbu Państwa postanowieniem z dnia (...) maja 2007r. podanie to przekazał według właściwości Ministrowi Gospodarki.

Minister Gospodarki ocenił, że wnioskodawca nietrafnie wskazał jako przedmiot postępowania zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) maja 1949 r., bowiem zarządzenie to miało wyłącznie proceduralny charakter i nie kończyło postępowania nacjonalizacyjnego w stosunku do przedsiębiorstwa Z., zatem nie wywołało skutku rzeczowego, polegającego na przejęciu na własność Państwa wspomnianego przedsiębiorstwa. Organ stwierdził, iż tego rodzaju orzeczeniem, kończącym postępowanie nacjonalizacyjne i odnoszącym rzeczowy skutek w postaci przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa było orzeczenie Nr (...) Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) sierpnia 1949 r., wydane w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Z tego względu Minister Gospodarki, działając na podstawie art. 7 k.p.a. potraktował wniosek

Klasztoru B. w N. jako żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr 8 Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) sierpnia 1949 r., wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, o przejęciu na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa: Z.i właśnie w tym zakresie wszczął postępowanie nieważnościowe (art. 156 § 1 k.p.a.). Minister stwierdził zatem, że zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) maja 1949 r. nie może być przedmiotem oceny, bowiem miało ono jedynie charakter proceduralny i nie kończyło postępowania nacjonalizacyjnego.

Organ wskazał - powołując się na przedłożone przez skarżącego dokumenty -iż wykazał on legitymację prawną do występowania w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony.

Powołując się na orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Minister Gospodarki stwierdził, że ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r.

o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej

(Dz. U. Nr 3, poz. 17) weszła w życie w dniu 5 lutego 1946 r. i od tej daty wywoływała

określone skutki prawne, zatem przy ocenie - czy w odniesieniu do określonego

przedsiębiorstwa zaszły ustawowe przesłanki do jego przejścia lub przejęcia

na własność Państwa - należy brać pod uwagę wyłącznie okoliczności prawne

i faktyczne z tej daty. Organ wskazał, że wydanie orzeczenia nacjonalizacyjnego -

orzeczenia Nr (...) Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) sierpnia 1949 r. miało wyłącznie znaczenie deklaratoryjne i nie zmieniało wynikającego z prawa materialnego terminu upaństwowienia opisanego przedsiębiorstwa.

Organ ustalił, że w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejściu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, czyli 5 lutego 1946 r., przedsiębiorstwo Z. stanowiło wyłączną własność OO. (...), obecnie Klasztor B. w N. Minister Gospodarki stwierdził, iż nieruchomość, na której znajdowało się wskazane przedsiębiorstwo nie była przedmiotem nacjonalizacji. Budynek klasztorny, w którym znajdowała się drukarnia nie stanowił składnika majątkowego przejmowanych Zakładów. Procesem nacjonalizacji objęte zostały

poszczególne składniki majątkowe przedsiębiorstwa: maszyny i urządzenia produkcyjne, ruchomości fabryczne i chemikalia. Z tego względu przedmiotem ocenianego orzeczenia nacjonalizacyjnego nie były ani nieruchomość gruntowa , ani budynki klasztorne.

Zarządzeniem Ministra Informacji i Propagandy z dnia (...) marca 1947 r. przedsiębiorstwo pod nazwą Z. zostało umieszczone w trzecim wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa na zasadzie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, ogłoszonym w Monitorze Polskim z dnia 25 marca 1947 r. (nr (...)). Organ powołał się na art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej i wskazał, że orzeczenie w trybie tego artykułu mogło nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa. Przytaczając poglądy orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz sądów administracyjnych Minister Gospodarki stwierdził ponadto, że datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego z urzędu wobec przedsiębiorstwa, na podstawie art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, jest data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazów przedsiębiorstw przechodzących na rzecz Państwa lub innych osób prawnych prawa publicznego oraz przejmowanych na własność Państwa - zgodnie z przepisami § 17 i § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62 ze zm.). Organ podał - biorąc pod uwagę fakt, że za dzień wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu należy uważać datę, w której strona została poinformowana przez organ o wszczęciu postępowania administracyjnego -w niniejszej sprawie należy przyjąć dzień 25 marca 1947 r., tj. datę publikacji Monitora Polskiego nr (...), w którym opublikowano trzeci wykaz podlegających nacjonalizacji przedsiębiorstw, wśród których znajdowały się Z. Organ stwierdził, że postępowanie w sprawie nacjonalizacji przedsiębiorstwa zostało wszczęte przed dniem 31 marca 1947 r., zatem zgodnie z art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej. Minister ustalił ponadto, że właściciel przedsiębiorstwa, czyli Klasztor OO. (...) zgłosił w dniu 9 kwietnia 1947 r. zarzuty do Głównej

Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw, w związku z umieszczeniem wspomnianej drukarni w wykazie przedsiębiorstw podlegających upaństwowieniu. Państwowa Komisja do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W. nie uwzględniła zarzutów skarżącego Klasztoru, dotyczących skreślenia drukarni z wykazu przedsiębiorstw przewidzianych do upaństwowienia i postanowieniem z dnia (..) maja 1949 r. Nr (...) postanowiła przedstawić Ministrowi Przemysłu Lekkiego wniosek o wydanie orzeczenia o przejęciu drukarni na własność Państwa. Następnie, Główna Komisja do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W., postanowieniem z dnia (...) czerwca 1949 r. zatwierdziła postanowienie z dnia (...) maja 1949 r. wskazując, że opisane przedsiębiorstwo stanowi zespół składników podlegających przepisom rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia 1949 r. (Dz. U. R. P. Nr 26, poz. 193) i podlega przejęciu na własność Państwa, stosownie do art. 3 ust. 1 lit. A pkt. 17 wspomnianej ustawy. Organ wskazał także, że zarządzeniem Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) maja 1949 r. nastąpiło objęcie w zarząd państwowy Z. w N., natomiast orzeczeniem nr (...) Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) sierpnia 1949 r., wydanym w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego przejęte zostało na własność Państwa przedsiębiorstwo pn. Z.

Minister Gospodarki wskazał także, że w § 1 ust. 1 lit. A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia 1949 r. w sprawie określenia kategorii przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarń, przechodzących na własność Państwa oraz trybu postępowania przy przekazywaniu drukarń w użytkowanie określono kategorie zakładów graficznych, drukarń oraz litografii, które podlegały przejęciu na własność Państwa.

Minister Gospodarki stwierdził, że wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego miało jedynie charakter proceduralny, dlatego dla jego ważności nie ma większego znaczenia, czy w tej dacie istniały precyzyjne kryteria nacjonalizacji zakładów drukarskich. W postępowaniu nieważnościowym organ oceniał orzeczenie Nr (...) Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) sierpnia 1949 r., które wydane zostało w czasie obowiązywania wspomnianego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia 1949 r.(weszło ono w życie w dniu 30 kwietnia 1949 r.). Organ wskazał, że również opisane postanowienia Głównej Komisji do Spraw Upaństwowienia

Przedsiębiorstw w W. z dnia (...) maja 1949 r. i z dnia (...) czerwca 1949 r. kończące etapy postępowania nacjonalizacyjnego zostały podjęte w okresie, gdy szczegółowe kryteria nacjonalizacji przemysłu poligraficznego i drukarń zostały sprecyzowane w powołanym rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia 1949 r.

Objęcie przedmiotowego przedsiębiorstwa przez W. Zakłady Graficzne nastąpiło na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) listopada 1949 r., na zasadzie § 72 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. W ocenie Ministra Gospodarki organy nacjonalizacyjne prawidłowo ustaliły, że opisana drukarnia posiadała maszyny drukarskie kwalifikujące ją do nacjonalizacji, stosownie do kryteriów przyjętych w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia 1949 r. i spełniała kryteria nacjonalizacji wskazane w art. 3 ust. 1 lit. A pkt. 17 ustawy nacjonalizacyjnej, posiadało bowiem określone maszyny i urządzenia produkcyjne, ruchomości fabryczne, chemikalia (protokół zdawczo -odbiorczy z dnia 1 grudnia 1950 r.). Organ wskazał także, że zgodnie z kwestionariuszem sporządzonym według stanu na dzień 5 lutego 1946 r. na stan zamaszynowienia przedsiębiorstwa składały się 3 maszyny rotacyjne, trzy maszyny płaskie oraz 1 linotyp.

Minister stwierdził, że wobec tego, że przedmiotowe orzeczenie zostało wydane zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami, bez znaczenia pozostaje, czy całe wyposażenie drukarni zostało zakupione ze środków pochodzących od wiernych, a wskazany aspekt społeczno - moralny nie może być uwzględniony przy ocenie przesłanki rażącego naruszenia prawa, o której mowa w art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. Organ podał także - powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego - że kwestia niewypłacenia odszkodowania za znacjonalizowane mienie, na podstawie art. 3 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., nie może być uznana jako rodząca skutek rażącego naruszenia prawa. Minister Gospodarki wskazał, że wypłacenie odszkodowania nie stanowiło warunku dopuszczalności objęcia określonego mienia procesem upaństwowienia. W ocenie organu brak wypłacenia odszkodowania w trybie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. nie ma bezpośredniego związku z przepisami stanowiącymi podstawę wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego i pomimo, że stanowi ważną kwestię, to jednak nie może ona być brana pod uwagę w postępowaniu nadzwyczajnym.

Po rozpatrzeniu wniosku Klasztoru B w N. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Gospodarki, decyzją z dnia (...) kwietnia 2008 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia (...) lutego 2008 r., podtrzymując stanowisko zawarte w poprzedniej decyzji. Organ potwierdził, że przedmiotem oceny w postępowaniu nieważnościowym było orzeczenie Nr (...) Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) sierpnia 1949 r. Wskazał również, iż zgromadzone materiały archiwalne z daty wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, czyli z dnia (...) lutego 1946 r. , jak również z okresu zbliżonego do daty wejścia w życie tej ustawy świadczą o tym, że organy nacjonalizacyjne prawidłowo ustaliły, iż przedmiotowa drukarnia posiadała maszyny drukarskie pozwalające na zakwalifikowanie jej do upaństwowienia, zgodnie z kryteriami przyjętymi w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia 1949 r. w sprawie określania kategorii przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarń przechodzących na własność Państwa (stosownie do § 1 ust. 1 lit. A pkt. a i b) w związku z art. 3 ust. 1 lit. A pkt. 17 ustawy nacjonalizacyjnej. Organ podtrzymał również stanowisko, że w niniejszej sprawie istotna była jedynie ocena, czy nacjonalizowane przedsiębiorstwo spełniało kryteria jego nacjonalizacji, czyli czy istniały przesłanki do jego przejęcia na własność Państwa w trybie przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., a bez znaczenia pozostaje czy całe wyposażenie drukarni zakupione zostało ze środków pochodzących od wiernych. Minister ocenił także, że bezzasadne jest twierdzenie skarżącego, że opisana drukarnia nie miała charakteru przedsiębiorstwa w rozumieniu ustawy nacjonalistycznej, a nastawiona była na szerzenie kultu religijnego, gdyż stanowiła ona zespół składników produkcyjnych, określonych w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia 1949 r. w sprawie określenia kategorii przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarń, przechodzących na własność Państwa oraz trybu postępowania przy przekazywaniu drukarń w użytkowanie (Dz. U. R.P. Nr 26, poz. 193), a zatem wyczerpywała znamiona przedsiębiorstwa, w rozumieniu ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., a wspomniana ustawa nie wyłączała spod swego działania drukarni stanowiących własność Kościoła.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Gospodarki z dnia (...) kwietnia 2008 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia (...) lutego 2008 r. skarżący Klasztor B. w N. wniósł o

uchylenie zaskarżonych decyzji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 A pkt. 17 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z dnia 5 lutego 1946 r., Nr 3, poz. 17 ze zm.) oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia 1949 r. w sprawie określenia kategorii przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarń przechodzących na własność Państwa oraz trybu postępowania przy przekazywaniu drukarń w użytkowanie (Dz. U. Nr 26, poz. 193).

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że w niniejszej sprawie podstawową kwestią jest ustalenie czy orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego w sprawie przejęcia Zakładów nastąpiło w zgodzie z przepisami ustawy o przejęciu na własność państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, jak również ustalenie czy wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego oparte było o właściwą podstawę prawną i czy tego rodzaju podstawa prawna do wszczęcia postępowania istniała. Skarżący potwierdził, że postępowanie nacjonalizacyjne wobec skarżącego zostało wszczęte w zakreślonym przez ustawę nacjonalizacyjną terminie, wskazał jednak, iż akt wykonawczy w postaci rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie określenia kategorii przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarń, przechodzących na własność Państwa wszedł w życie dopiero w dniu 30 kwietnia 1949 r. W ocenie skarżącego wszczęcie postępowania nastąpiło wbrew przepisom ustawy, gdyż Rada Ministrów nie wydała aktu wykonawczego, zatem brak było formalno -prawnych podstaw do wszczęcia wobec Zakładów postępowania nacjonalizacyjnego. Skarżący zarzucił, że Główna Komisja do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw działała wbrew przysługującym jej kompetencjom. W ocenie strony, postępowanie administracyjne w sprawie nacjonalizacji Zakładów mogło zostać wszczęte dopiero po dniu 30 kwietnia 1949 r., a ta data pozostawałaby w sprzeczności z przepisem art. 3 ust. 6 ustawy, który wskazywał jako ostateczny dzień dla wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego dzień 31 marca 1947 r. Skarżący ocenił, że Zarządzenie Kierownika Ministerstwa Informacji i Propagandy z dnia (...) marca 1947 r., w części dotyczącej Zakładów było wadliwe prawnie z uwagi na brak aktu wykonawczego określającego, czy Zakłady mogą zostać znacjonalizowane. Zdaniem skarżącego, skoro postępowanie administracyjne zostało wszczęte wadliwie i prowadzone było wbrew przysługującym kompetencjom, zatem także

orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) sierpnia 1949 r. o przejęciu Zakładów wydane zostało z rażącym naruszeniem przepisów ustawy. Ponadto skarżący wskazał na fakt niewypłacenia odszkodowania w niniejszej sprawie i - w jego ocenie - fakt niewszczęcia postępowania odszkodowawczego może stanowić samodzielną przesłankę do stwierdzenia nieważności przejęcia Zakładów na własność Państwa, jako przejętego z rażącym naruszeniem prawa. Skarżący wskazał, że postępowanie zmierzające do przejęcia przedsiębiorstwa było dwuetapowe, gdzie pierwszym etapem było przejęcie przedsiębiorstwa, a drugim wypłata odszkodowania. Skoro odszkodowanie nie zostało wypłacone, to nie został zamknięty drugi etap postępowania nacjonalizacyjnego, a więc całe postępowania dotknięte jest istotną wadą prawną.

Skarżący wskazał również na obowiązującą zasadę legalności i konieczności działania organów na podstawie obowiązujących przepisów prawa. W jego ocenie, skoro w dacie wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego Rada Ministrów nie określiła, jakie drukarnie mają podlegać przejęciu na rzecz Państwa, to nie mogło być mowy o wszczęciu postępowania, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Skarżący zarzucił, że organ nie działał prawidłowo, bowiem w dacie wszczęcia postępowania nie było wiadomo, jakie drukarnie mają zostać przejęte na rzecz Państwa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Organ stwierdził, że samo wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego nie przesądzało, czy dane przedsiębiorstwo zostanie upaństwowione, natomiast taki skutek następował dopiero wraz z zakończeniem postępowania nacjonalizacyjnego stosownym orzeczeniem. Organ podtrzymał zdanie, ze brak rozstrzygnięcia w zaskarżonym orzeczeniu o należnym odszkodowaniu nie narusza w sposób rażący prawa, w oparciu o które orzeczenie to wydano.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. /, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola

ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. /, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, iż w przedmiotowej sprawie skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Zadaniem Sądu w niniejszej sprawie było dokonanie oceny legalności decyzji Ministra Gospodarki z dnia (...) kwietnia 2008r., którą utrzymał w mocy własną decyzję z dnia (...) lutego 2008r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr (...) Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) sierpnia 1949 r., wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, o przejęciu na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa: Z.

Kontrolowane przez Sąd decyzje zostały wydane w postępowaniu nieważnościowym. Organ administracji publicznej w ramach postępowania nieważnościowego był zobowiązany do przeprowadzenia kontroli orzeczenia Nr (...) Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) sierpnia 1949 r., wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w części dotyczącej przejętych na własność Państwa Z., w zakresie ewentualnego występowania naruszeń prawa określonych w art. 156 § 1 kpa.

Ustawa z dnia 3 stycznia 1946r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej ( Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm. ), zwana dalej ustawą nacjonalizacyjną, w art. 2 określiła, jakie przedsiębiorstwa: przemysłowe, górnicze, komunikacyjne, bankowe, ubezpieczeniowe oraz handlowe przechodzą na własność Państwa bez odszkodowania. Natomiast art. 3 ustawy określił, jakie przedsiębiorstwa przejmuje Państwo na własność za odszkodowaniem.

W art. 3 ust. 1 lit. A wskazano, że Państwo przejmuje na własność przedsiębiorstwa górnicze i przemysłowe w wyszczególnionych w tym przepisie gałęziach gospodarki narodowej.

Nacjonalizacji podlegały również przedsiębiorstwa przemysłowe niewymienione pod lit. A, jeżeli zdolne były zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej, niż 50 pracowników ( art. 3 ust. 1 lit. B ).

Ponadto przechodziły na własność Państwa przedsiębiorstwa komunikacyjne i przedsiębiorstwa telekomunikacyjne (art. 3 ust. 1 lit. C ).

W wyżej wymienionym zakresie proces nacjonalizacyjny zgodnie z ustawą z dnia 3 stycznia 1946r. był obligatoryjny.

Natomiast w art. 3 ust. 4 ustawy nacjonalizacyjnej został uregulowany proces przejęcia na własność Państwa tych przedsiębiorstw, które podlegały nacjonalizacji w trybie fakultatywnym. Przepis ten określał przesłanki, jakie muszą być spełnione żeby przedsiębiorstwo mogło być przejęte przez Państwo.

Ponadto art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej określał, że przejęcie danego przedsiębiorstwa na własność Państwa mogło nastąpić tylko wówczas, jeżeli postępowanie nacjonalizacyjne zostało wszczęte przed dniem 31 marca 1947r.

Orzeczeniem Nr (...) Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) sierpnia 1949r. wydanym w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego orzeczono o przejęciu na własność Państwa m. in. Z. Podstawą prawną tego orzeczenia był art. 3 ust. 1 lit. A pkt 17 i ust. 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej.

Ustawa nacjonalizacyjna określała zasady, na jakich Państwo przejmuje na własność przedsiębiorstwa wyszczególnione w art. 2 i 3 ustawy. Z art. 7 ust. 1 ustawy wynika, że za przedsiębiorstwa wymienione w art. 3 przejęte przez Państwo na własność jego właściciel otrzyma od Skarbu Państwa odszkodowanie. Ustawa nacjonalizacyjna dokonywała przekształcenia podmiotowego w zakresie prawa własności przedsiębiorstwa, przenosząc prawo własności przedsiębiorstwa służące dotychczasowemu właścicielowi na rzecz nowego właściciela, jakim było Państwo.

Innym zagadnieniem jest zakres przedmiotowy prawa własności, jakiego był pozbawiany właściciel przedsiębiorstwa.

Art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej przewiduje, że przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkim prawami, przykładowo wymieniając prawo do firmy, patenty, licencje, znaki towarowe, użytkowe, wolne jednak od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem

zobowiązań o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych, stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań, mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone. Przepis ten precyzuje, co przechodzi na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w ramach nacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Wynika z niego, że na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w ramach nacjonalizowanego przedsiębiorstwa przechodzi cały majątek nieruchomy i ruchomy i wszelkie prawa przysługujące przedsiębiorstwu. Przepisu tego nie można interpretować w oderwaniu od całości ustawy nacjonalizacyjnej. Skoro Państwo przejmowało na własność przedsiębiorstwo, pozbawiając tym samym z mocy prawa dotychczasowego właściciela przedsiębiorstwa prawa własności, to w ramach przejęcia majątku ruchomego i nieruchomego przedsiębiorstwa na własność Państwa mógł przejść tylko taki majątek, w stosunku do którego, dotychczasowemu właścicielowi przedsiębiorstwa przysługiwało prawo własności.

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że stan faktyczny sprawy nie jest kwestionowany przez skarżącego. Przedmiotem sporu skarżącego z organem orzekającym w sprawie jest natomiast dokonana przez ten organ ocena prawna tego stanu.

Art. 3 ust. 1 lit. A pkt 17 ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946r. stanowi, że Państwo przejmuje na własność za odszkodowaniem przedsiębiorstwa przemysłu poligraficznego i drukarnie. Jednocześnie w ostatnim zdaniu art. 3 ust. 1 lit. A tejże ustawy zostało zapisane, że rozporządzenie Rady Ministrów określi co do przedsiębiorstw, wymienionych m. in. w pkt 17, które z nich przechodzą na własność Państwa, a co do drukarń, które z nich mają być przekazane na własność organizacjom politycznym lub społecznym, stowarzyszeniom lub spółdzielniom. Na podstawie powyższego upoważnienia ustawowego, zostało wydane przez Radę Ministrów rozporządzenie wykonawcze z dnia 22 kwietnia 1949r. w sprawie określenia kategorii przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarń, przechodzących na własność Państwa, oraz trybu postępowania przy przekazywaniu drukarń w użytkowanie ( Dz. U. Nr 26, poz. 193 ). Rozporządzenie to weszło w życie z dniem ogłoszenia, tj. z dniem 30 kwietnia 1949r.

W dniu 30 stycznia 1947r. Rada Ministrów działając na podstawie art. 2 ust. 7, art. 3 ust. 5 oraz art. 10 ustawy nacjonalizacyjnej wydała rozporządzenie w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa ( Dz. U. Nr 16, poz. 62 ze zm. ). Rozporządzenie to weszło w życie z dniem ogłoszenia, tj. z dniem 19 lutego 1947r. - § 84. Jednocześnie § 82 tego rozporządzenia stanowi, że z dniem wejścia w życie tego rozporządzenia traci moc obowiązującą rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa ( Dz. U. R. P. Nr 17, poz. 114 ) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 lipca 1946r. o zmianie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa ( Dz. U. R. P. Nr 41, poz. 241 ). W rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. treść § 30 została rozszerzona w stosunku do treści tegoż paragrafu w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946r. o kategorię przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarnie, o których mowa w art. 3 ust. 1 lit. A pkt 17 ustawy nacjonalizacyjnej. Tak więc od dnia 19 lutego 1947r, zgodnie z § 30 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia wykonawczego z dnia 30 stycznia 1947r. właściwy minister ogłasza w Monitorze Polskim wykazy przedsiębiorstw górniczych, przemysłowych, komunikacyjnych i telekomunikacyjnych przejmowanych na własność Państwa na zasadzie art. 3 ust. 1 lit. A pkt 1-10, 12, 15 i 17 oraz lit. C ustawy nacjonalizacyjnej.

Minister Informacji i Propagandy zarządzeniem z dnia (...) marca 1947r. opublikowanym w Monitorze Polskim Nr (...) z dnia 25 marca 1947r. ogłosił 3 wykaz przedsiębiorstw przejmowanych na własność Państwa na zasadzie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946r. Pod pozycją 75 wykazu 3 znalazły się Z. Wprawdzie w zarządzeniu tym jako podstawę prawną powołano § 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, które utraciło moc z dniem 19 lutego 1947r., zamiast § 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r., to błędne wskazanie podstawy prawnej nie wpływa na ważność tego zarządzenia, gdyż w dacie jego wydania znajdowało ono podstawę prawną w nowo wydanym rozporządzeniu z dnia 30 stycznia 1947r. określającym tryb postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa.

Podstawę prawną przejęcia na własność Państwa za odszkodowaniem przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarń stanowi art. 3 ust. 1 lit. A pkt 17 ustawy nacjonalizacyjnej. Z dniem wejścia w życie tej ustawy ( 5 lutego 1946r. ) zaistniała prawna podstawa wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego również w stosunku do przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarń. Wydanie na podstawie art. 3 ust. 1 lit. A zdanie ostatnie oraz art. 5 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy nacjonalizacyjnej rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie określenia kategorii przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarń, przechodzących na własność Państwa, oraz trybu postępowania przy przekazywaniu drukarń w użytkowanie dopiero w dniu 22 kwietnia 1949r. z mocą obowiązująca od dnia 30 kwietnia 1949r. nie ma wpływu na prawną możliwość wcześniejszego wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego w tej kategorii przemysłu. Wejście w życie tego rozporządzenia mogło być ewentualnie podstawą skreślenia poszczególnych przedsiębiorstw poligraficznych bądź drukarń z wykazu przedsiębiorstw przejmowanych na własność Państwa, jeżeli nie spełniały kryteriów określonych w § 1 tego rozporządzenia. Wcześniejsze wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego w stosunku do Z. niż wejście w życie tego rozporządzenia, nie czyni tego postępowania nieważnym z racji braku podstawy prawnej do jego wszczęcia jak wywodzi skarżący.

Art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 72, poz. 394) obowiązującym od dnia 30 grudnia 1946r. stanowi, że orzeczenie w trybie tego artykułu może nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego za datę wszczęcia postępowania administracyjnego "z urzędu" należy uważać dzień, w którym strona została poinformowana przez organ o wszczęciu postępowania administracyjnego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 1981 r., SA 654/81) - w omawianym wypadku byłby to dzień 25 marca 1947 r., czyli data publikacji Monitora Polskiego Nr (...), w którym opublikowano trzeci wykaz podlegających nacjonalizacji przedsiębiorstw, a pośród nich także Z. Jak słusznie podniósł organ orzekający w niniejszej

sprawie oznacza to, że postępowanie w sprawie nacjonalizacji przedmiotowego przedsiębiorstwa zostało wszczęte przed dniem 31 marca 1947 r., a więc zgodnie z wymaganiem prawnym określonym w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej w brzmieniu nadanym temu przepisowi przez art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r.

Z. zostały przejęte na własność Państwa orzeczeniem Nr (...) Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) sierpnia 1949 r. wydanym w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Orzeczenie to wydane zostało na podstawie art. 3 ust. 1 lit. A pkt 17 ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r. Przepis ten stanowił, że Państwo przejmuje na własność za odszkodowaniem przedsiębiorstwa poligraficzne i drukarnie. W dacie wydania tego orzeczenia Z. spełniały kryteria jego nacjonalizacji wskazane w art. 3 ust. 1 lit. A pkt 17 ustawy nacjonalizacyjnej w kontekście rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia 1949 r. w przedmiocie określenia kategorii przedsiębiorstw poligraficznych i drukarń przechodzących na własność Państwa, a więc istniały przesłanki do przejęcia na własność Państwa omawianych Z.

W skardze skarżący wskazuje, że niewypłacenie odszkodowania w niniejszej sprawie, stanowi samodzielną przesłankę do stwierdzenia nieważności przejęcia Z. na własność Państwa. Skarżący wskazał, że postępowanie zmierzające do przejęcia przedsiębiorstwa było dwuetapowe, gdzie pierwszym etapem było przejęcie przedsiębiorstwa, a drugim wypłata odszkodowania. Skoro odszkodowanie nie zostało wypłacone, to nie został zamknięty drugi etap postępowania nacjonalizacyjnego, a więc całe postępowania dotknięte jest istotną wadą prawną.

W ocenie Sądu z przepisu art. 3 ust. 1 lit. A ustawy nacjonalizacyjnej, będącego podstawą nacjonalizacji w przedmiotowej sprawie nie wynika, że warunkiem koniecznym dla skuteczności nacjonalizacji było jednoczesne orzeczenie o przyznaniu odszkodowania za przejęte przedsiębiorstwo. Z analizy przepisów ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 styczeń 1946 r. wynika, że ustawodawca przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa w trybie art. 3 ust. 1 tej ustawy nie uzależnił od jednoczesnego zawarcia w orzeczeniu nacjonalizacyjnym rozstrzygnięcia w przedmiocie odszkodowania. Za przejęte przedsiębiorstwa Państwo miało wypłacić odszkodowanie, ale wcale nie oznacza to, że musiało być ono ustalone w orzeczeniu

nacjonalizacyjnym. Postępowanie odszkodowawcze miało być postępowaniem następczym po przejęciu przez Państwo przedsiębiorstwa, przy czym inny organ orzekał w przedmiocie nacjonalizacji a inny w kwestii odszkodowania. Zgodnie z art. 3 ust. 5 powołanej ustawy orzeczenie o przejęciu przedsiębiorstwa na własność rozporządzenie Rady Ministrów, które nie zostało wydane. Powyższe wskazuje jednoznacznie, iż orzeczenie w przedmiocie nacjonalizacji przedsiębiorstwa było orzeczeniem odrębnym od orzeczenia odszkodowawczego. Brak zatem orzeczenia o odszkodowaniu nie rzutuje na legalność orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa - wyrok NSA z dnia 15 lutego 2006r. I OSK 436/05 Lex 194058, jak również wyrok NSA z dnia 29 listopada 1999r. IVSA 1728/97 Lex 48636.

Wobec powyższego w ocenie Sądu uznać należy, iż Minister Gospodarki właściwie stwierdził, że orzeczenie Nr (...) Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) sierpnia 1949 r. wydane w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedmiotowych Z., zostało wydane zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami, a zatem nie było ono dotknięte wadliwością stanowiącą przesłankę stwierdzenia jego nieważności.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.