Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1029/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 p[kt 1 lit. c, art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 104 ust.4, art. 109
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 § 1., art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Piotr Godlewski /spr./ AWSA Karina Gniewek-Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi A. M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia, że świadczenia pieniężne na zakup posiłku lub żywności podlegają zwrotowi z tytułu nienależnie pobranych świadczeń uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...].


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1029/20

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi A. M. S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] czerwca 2020 r. nr [...] dotycząca ustalenia, że świadczenie pieniężne udzielone na zakup posiłków lub żywności podlega zwrotowi z tytułu nienależnie pobranych świadczeń.

Jak wynika z jej uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy, decyzją z [...] grudnia 2015 r. nr [...] Burmistrz Miasta przyznał A. M. S. świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności (zasiłek celowy) w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na grudzień 2015 r. w kwocie 124 zł. Jak ustalono, dochód jej rodziny wyniósł ogółem 800 zł i składał się z pobieranego przez nią zasiłku stałego w wysokości 514 zł oraz zasiłku okresowego męża w wysokości 286 zł.

Decyzją z [...] września 2017 r. nr [...] Burmistrz ustalił, że w/w kwota 124 zł została nienależnie wypłacona i ma zostać zwrócona w terminie do [...] listopada 2017 r. (u podstaw tego znalazło się stwierdzenie, iż do przyznania świadczenia doszło na skutek nieujawnienia przez wnioskodawczynię całego posiadanego przez nią i męża majątku oraz dochodów, które przekraczały ustalone dla przyznanego świadczenia kryterium dochodowe); utrzymująca ją w mocy decyzja SKO z [...] lutego 2018 r. nr [...] została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 17 października 2018 r. II SA/Rz 645/18. W następstwie powyższego wyroku SKO decyzją z [...] listopada 2019 r. uchyliło decyzję Burmistrza z [...] września 2017 r.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Burmistrz decyzją z [...] stycznia 2020 r. nr [...] – wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 6 pkt 16, art. 8 ust. 1 pkt 3 i ust. 3, art. 12, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i 2, art. 98, art. 104 ust. 1 i 3, art. 109 i art. 110 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm., dalej: u.p.s.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) - ustalił, że kwota świadczenia udzielonego wnioskodawczyni w formie pomocy pieniężnej na zakup posiłku lub żywności decyzją z [...] grudnia 2015 r. w wysokości 124 zł podlega zwrotowi z tytułu nienależnie pobranych świadczeń (termin jej zwrotu został ustalony do [...] marca 2020 r.).

W uzasadnieniu tej decyzji wskazano na fakt, że przyznanie świadczenia nastąpiło na skutek nieujawnienia przez wnioskodawczynię i jej męża całego posiadanego majątku.

W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawczyni podniosła jej wydanie z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego, tj. na podstawie niepełnych, nieprawdziwych i źle zinterpretowanych danych, po nieprawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. Podkreśliła, że nie zastosowano się do wydanego w sprawie wyroku WSA w Rzeszowie.

Kolegium opisaną na wstępie decyzją z [...] czerwca 2020 r. - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 6 pkt 16 i art. 98 u.p.s. - utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

Wskazało, że zgodnie z art. 6 pkt 16 u.p.s., świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Zgodnie z art. 98 u.p.s., takie świadczenia podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny, przy czym art. 104 ust. 4 u.p.s. stosuje się odpowiednio (tj. w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty).

W uzasadnieniu wyroku WSA w Rzeszowie z 17 października 2019 r. II SA/Rz 645/18 - uchylającego decyzję Kolegium z [...] lutego 2018 r. nr [...]. - wskazano na braki w materiale dowodowym, tj. konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w celu ustalenia przesłanki z art. 104 ust. 4 u.p.s. Z uwagi na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego, Kolegium uchyliło poprzednią decyzję organu I instancji, który będąc zobowiązanym do przeprowadzenia wskazanego dowodu, nie przeprowadził go jednak wobec niewyrażenia na to zgody przez odwołującą się. Zgodnie z treścią art. 107 ust. 4a u.p.s., już niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się oświadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Powodem jednak uznania świadczenia za nienależne było nieujawnienie przez wnioskodawczynię całego majątku męża. Jakkolwiek w toku postępowania tłumaczyła ona powody dla których nie uwzględniła majątku męża, tj. nieruchomości rolnych oddanych w dzierżawę (wskazując, że pouczenia były dla niej niejasne), jednak z akt sprawy nie wynika, aby próbowała dokonać interpretacji czy wyjaśniać niejasności. Jednocześnie nie znajduje uzasadnienia zarzut, że organ prowadził postępowanie uwzględniając inny okres i inny stan majątkowy rodziny. Organ bowiem dokonywał ustalenia stanu faktycznego na dzień przyznania pomocy celem ustalenia istnienia podstawy od uznania czy był on taki jak podała wnioskodawczyni ubiegając się o pomoc, a jednocześnie wziął pod uwagę, że ustawa przewiduje możliwość odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w przypadku kiedy żądanie zwrotu stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub niweczyłoby skutki udzielanej pomocy. Organ stwierdził jednak, że taka podstawa do udzielenia zwolnienia nie zachodzi w przedmiotowym przypadku.

Kolegium po weryfikacji całości zgromadzonych akt, w szczególności dokumentów wskazujących na sytuację majątkową rodziny, wniosku wnioskodawczyni, treści pouczeń i oświadczeń strony składanych na różnych etapach postępowania oraz uwzględniając niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego - zgodnie z poleceniem WSA w Rzeszowie, a także biorąc pod uwagę wykładnię celową przepisów ustawy - uznał, że decyzja odpowiada prawu.

A. M. S. we wniesionej do WSA w Rzeszowie skardze na opisaną na wstępie decyzję Kolegium z [...] czerwca 2020 r. zarzuciła naruszenie prawa materialnego i procesowego. Wyjaśniła, że w sprawie pomocy pieniężnej w kwocie 124 zł WSA w Rzeszowie wydał już w dniu 17 października 2018 r. wyrok II SA/Rz 645/18 uchylający decyzje w sprawie zwrotu świadczenia. Przyjęcie w decyzji innych ustaleń niż ustalenia Sądu świadczy o niedostosowaniu się do jego wytycznych.

Podkreśliła, że pouczenie przy składaniu wniosku było niejednoznaczne również dla Sądu i prawdopodobnie także dla pracowników socjalnych z MOPS, skoro przyjęli oni w tym samym czasie dwa różne oświadczenia majątkowe męża i żony, a różnice nie budziły u nich żadnych wątpliwości. Nieprawdziwe jest zawarte w zaskarżonej decyzji stwierdzenie, że nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, bowiem taki wywiad został przeprowadzony przez pracowników organu I instancji w jej mieszkaniu w styczniu 2019 r. Wywiad ten ma odzwierciedlenie w podpisanej przez nią dokumentacji, znajduje się w posiadaniu organu I instancji, a twierdzenia Kolegium są niezgodne z prawdą.

Skarżąca dodała, że sprawy między nią a MOPS były już kilkakrotnie rozpatrywane przez Sąd i prawidłowe ustalenie jej sytuacji na dzień przyznania świadczenia również budziło wątpliwości Sądu ze względu na to, że nie została prawidłowo pouczona przez pracownika MOPS jak należało składać oświadczenie. Z wyroków II SA/Rz 508/19 i II SA/Rz 596/19 wynika, że nawet dla Sądu który uprzednio rozpoznawał sprawę, treść pouczenia na ww. odnośniku 1 nie była tak oczywista jak dla organów oraz że istotny jest przy tym stan wiedzy strony i rozumienie przez nią pouczenia dotyczącego kwestii majątku który należało ująć w oświadczeniu o stanie majątkowym z daty jego złożenia, gdyż świadczenie nienależnie pobrane ma być rozpatrywane w aspekcie świadomego wprowadzenia organu w błąd.

Zwróciła uwagę, że w pierwszym akapicie uzasadnienia zaskarżonej decyzji wymienia jako stronę inną osobę, tj. A. Ś. Decyzja ostateczna w administracyjnym toku instancji nie powinna zawierać podobnych błędów.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Dokonana przez Sąd pod względem opisanych wyżej kryteriów kontrola zaskarżonej decyzji SKO z [...] czerwca 2020 r. doprowadziła do uznania zasadności skargi, skutkując stwierdzeniem, że decyzja ta wraz z poprzedzającą ją decyzją Burmistrza [...] z [...] stycznia 2020 r. wydana została z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wynika to z tego, że do ich wydania doszło w następstwie sądowej kontroli (kasacyjny wyrok WSA w Rzeszowie z 17 października 2018 r. II SA/Rz 645/18) wydanej w sprawie wcześniejszej decyzji Kolegium z [...] lutego 2018 r. nr [...] (które następnie decyzją z [...] listopada 2019 r. nr [...] uchyliło decyzję Burmistrza z [...] września 2017 r. nr [...]).

W rozpoznawanej sprawie jest to o tyle istotne, że na mocy art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie /ta ostatnia okoliczność w sprawie nie zachodzi/.

Analiza zaskarżonej decyzji SKO z [...] czerwca 2020 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Burmistrza z [...] stycznia 2020 r. nie daje jednak podstaw do uznania, że wszystkie te wskazania zostały w pełni wykonane.

Jak już wskazano w w/w wyroku II SA/Rz 645/18, materialnoprawną podstawą wydawanych w sprawie decyzji są przepisy u.p.s. Stosownie do jej art. 98, "świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej, niezależnie od dochodów rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio". Świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej (art. 6 pkt 16 u.p.s.), zaś zgodnie z art. 104 ust. 4 u.p.s., "w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty".

SKO w decyzji z [...] listopada 2019 r. jako przyczynę uchylenia decyzji Burmistrza z [...] września 2017 r. wskazało na wynikającą z w/w wyroku konieczność uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w celu ustalenia przesłanki z art. 104 ust. 4 u.p.s.

SKO całkowicie jednak pominęło, że w wyroku tym Sąd stwierdził także, że w rozpoznaniu wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia z [...] grudnia 2015 r. przeprowadzono [...] grudnia 2015 r. aktualizację wywiadu środowiskowego a nie wywiad środowiskowy i to w oparciu o nieobowiązujący druk stanowiący załącznik nr 2 cz. IV do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2011 r., Nr 27, poz. 138), podczas gdy w dacie sporządzania wywiadu obowiązywało rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. (Dz.U. z 2012 r., poz. 712), które weszło w życie 7 lipca 2012 r. W związku z tym Sąd – nawiązując do złożonego przez skarżącą [...] sierpnia 2014 r. oświadczenia o stanie majątkowym i zawartego w nim pouczenia, iż "należy uwzględnić majątek objęty wspólnością ustawową i majątek odrębny" oraz wskazując, że mogła ona w związku z tym przypuszczać, że oczekuje się od niej informacji o jej majątku osobistym i majątku wspólnym z mężem, a nie majątku osobistym męża – nakazał także rozważyć przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, czy wadliwość ta mogła przełożyć się na taką ocenę zachowania skarżącej, że nie doszło do pobrania przez nią nienależytego świadczenia. Sąd podkreślił, że możliwa jest taka ocena stanu faktycznego sprawy, że skarżąca w dobrej wierze podała dane które stały się podstawą do przyznania jej świadczenia, a bezwzględny obowiązek zwrotu świadczenia (art. 98 u.p.s.) z powodu podania "nieprawdziwych informacji" nie może abstrahować od świadomości osoby udzielającej bądź nieudzielającej danej informacji. Osoba ta może bowiem w najlepszej wierze podać np. niepełne informacje na skutek błędnego czy niedokładnego pouczenia przez organ lub usprawiedliwionej niewiedzy. Obciążanie jej w tej sytuacji skutkami z art. 98 u.p.s. byłoby sprzeczne z art. 2 i art. 32 ust. 2 Konstytucji RP.

W powyższym zakresie należy przyznać więc rację skarżącej, że organy rozpatrujące sprawę nie zastosowały się do wytycznych zawartych w wyroku II SA/Rz 645/18; organ I instancji całkowicie pominął tę kwestię, zaś organ odwoławczy ograniczył się do stwierdzenia, iż jakkolwiek skarżąca w toku postępowania tłumaczyła powody dla których nie uwzględniła majątku męża, to z akt sprawy nie wynika, by próbowała dokonać interpretacji lub wyjaśniać związane z tym niejasności. W ocenie Sądu, stwierdzenie to – niezależnie od jego lakoniczności - żadną miarą nie wpisuje się w realizację powyższych wytycznych, stanowiąc próbę przerzucenia odpowiedzialności za brak ich wykonania z organów na skarżącą. Zaznaczyć przy tym wyraźnie należy, iż pouczenie niejasne i budzące wątpliwości nie powinno być interpretowane w sposób niekorzystny dla składającego oświadczenie, za czym przemawia m.in. wyrażona w art. 8 K.p.a. zasada zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej oraz wynikająca z art. 9 K.p.a. zasada należytego i wyczerpującego informowania stron przez organy administracji publicznej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków.

Powyższe okoliczności jawią się jako istotne dla właściwego rozstrzygnięcia sprawy. Bez ich wyjaśnienia i uwzględnienia za przedwczesne należy uznać wnioski, do jakich doszły organy na tle analizy zaistnienia względem skarżącej przesłanek z art. 104 ust. 4 u.p.s.

Prowadząc ponownie postępowanie organy administracji zastosują się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku II SA/Rz 645/18 i korelujących z nimi wskazówek niniejszego uzasadnienia, co związane także będzie z koniecznością dokonania dodatkowych czynności na tle wykładni art. 98 w zw. z art. 104 ust. 4 u.p.s.

Wprawdzie organy przy wydawaniu decyzji powołały się na poczynione w tym zakresie ustalenia, jednak w kontekście w/w uwag Sąd uznaje je za niewystarczające.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, organ I instancji przed wydaniem decyzji podjął [...] grudnia 2019 r. próbę przeprowadzenia u skarżącej wywiadu środowiskowego celem ustalenia zaistnienia przesłanek do zastosowania art. 104 ust. 4 u.p.s. Jak wynika ze sporządzonej na tę okoliczność notatki urzędowej pracownika socjalnego, skarżąca nie zgodziła się na przeprowadzenie takiego wywiadu, twierdząc, że zgodnie z wyrokiem WSA w Rzeszowie, wywiad był przeprowadzony [...] stycznia 2019 r.

W powyższym zakresie Sąd zwraca uwagę, że w aktach administracyjnych sprawy brak jest takiego wywiadu, przy czym porównanie daty wydania wyroku II SA/Rz 645/18 (17 października 2018 r.) oraz wydanej w jego następstwie kasacyjnej decyzji SKO z [...] listopada 2019 r. wskazującej właśnie na konieczność przeprowadzenia takiego wywiadu w celu ustalenia przesłanki z art. 104 ust. 4 u.p.s. poddaje w wątpliwość, aby taki wywiad miał być w rozpoznawanej sprawie przeprowadzony już w styczniu 2019 r., mimo że nawiązał do niego również organ I instancji na s. 4 decyzji z [...] stycznia 2020 r. Nie kwestionując, że wywiad ten mógł zostać sporządzony np. na potrzeby innej sprawy toczącej się z udziałem skarżącej, to jego wykorzystanie dla potrzeb danej sprawy wymagało wyraźnego wskazania i przede wszystkim zbadania jego aktualności, co ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia analizy przesłanek z art. 104 ust. 4 u.p.s. Ta ostatnia okoliczność w świetle tej regulacji mogła budzić zastrzeżenia, zwłaszcza wobec podjętej przez organ I instancji [...] grudnia 2019 r. kolejnej próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, którą skarżąca uznała za zbędną. Zdaniem Sądu, odzwierciedlony przez pracownika socjalnego w notatce urzędowej przebieg rozmowy ze skarżącą mógł utwierdzić ją w przekonaniu co do przynajmniej częściowej słuszności jej stanowiska; świadczy o tym zapis pracownika socjalnego, który wobec stwierdzenia skarżącej, że "zgodnie z wyrokiem Sądu wywiad był przeprowadzony w dniu [...] stycznia 2019" oraz wobec odmowy złożenia oświadczenia o posiadanym przez nią i męża majątku stwierdził: "W dalszej rozmowie przekonywałam w/w, aby mimo swoich racji zgodziła się na wywiad (...)". W tym zakresie należy jednak zwrócić uwagę zwłaszcza skarżącej, iż możliwość zastosowania rozwiązań przewidzianych art. 104 ust. 4 u.p.s. jest ściśle związana z rzeczywistą oceną możliwości dokonania przez osobę zobowiązaną zwrotu wydatków z tytułu nienależnie pobranych świadczeń i musi uwzględniać jej sytuację rodzinną, majątkową i dochodową na czas wydawania stosownej decyzji, czego bez wątpienia nie spełniał wywiad ze stycznia 2019 r., jeżeli taki – jak już zaznaczono - w ogóle był w sprawie przeprowadzony.

W tej sytuacji organ przed przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego powinien poinformować skarżącą o treści art. 104 ust. 4 u.p.s. (w tym możliwości złożenia stosownego wniosku) oraz o tym, że konieczność przeprowadzenia tego wywiadu i ustalenia bieżącej sytuacji materialnej jej i członków rodziny jest niezbędnym warunkiem oceny dopuszczalności zastosowania tej regulacji (oczywiście przy założeniu, że zostanie w tym względzie złożony stosowny wniosek przez pracownika socjalnego lub samą skarżącą). Ewentualny brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z przyczyn leżących po stronie skarżącej będzie skutkował brakiem wniosku pracownika socjalnego z art. 104 ust. 4 u.p.s. lub trudnościami dowodowymi przy rozpoznaniu wniosku samej skarżącej, jeżeli taki zostanie przez nią złożony.

Ubocznie także zwrócenia uwagi wymaga (zwłaszcza w odniesieniu do organu I instancji) brak podstaw do wywodzenia negatywnych dla skarżącej konsekwencji z treści art. 109 u.p.s., zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie lub ustalił odpłatność, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń; zmiana sytuacji świadczeniobiorcy względem stanu istniejącego w dacie przyznania świadczenia pozostaje całkowicie nieadekwatna do sytuacji, w której potencjalnie już do przyznania świadczenia doszło na podstawie danych niezgodnych z rzeczywistością.

Aczkolwiek nie miało to wpływu na wyrok Sądu, niemniej orzekające w sprawie organy przy ponownym rozpatrywaniu sprawy dołożą także starań w celu uniknięcia oczywistych omyłek, w tym dotyczących danych osobowych skarżącej (s. 1 zaskarżonej decyzji).

Reasumując, do wydania przez SKO zaskarżonej decyzji z [...] czerwca 2020 r. oraz decyzji organu I instancji z [...] stycznia 2020 r. doszło z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a, co jednocześnie uchybiało art. 153 P.p.s.a. poprzez niezastosowanie się do wytycznych zawartych w wyroku WSA w Rzeszowie z 17 października 2018 r. II SA/Rz 645/18.

Skutkowało to koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego tych decyzji, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.