Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1370/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7,art. 77 i art. 80, art. 84
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Dnia 20 grudnia 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Parafii pw. [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Kr 39/22 w sprawie ze skargi [...] Parafii [...] na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 5 grudnia 2019 roku, znak: WS-VI.7534.3.89.2019.KP w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Kr 39/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę Rzymskokatolickiej Parafii pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Krakowie na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 5 grudnia 2019 roku, znak: WS-VI.7534.3.89.2019.KP w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną do Sądu I instancji decyzją Wojewoda Małopolski, po rozpatrzeniu odwołania Gminy Kraków od decyzji Starosty Krakowskiego z dnia 29 marca 2019 r. nr GN.II.JZ.72211-32/08 o zwrocie nieruchomości oznaczonej, jako działka nr [...] o pow. 0,0805 ha, powstałej z podziału działki nr [...] o pow. 1,0663 ha, poł. w obr. l, jedn. ewid. Krowodrza, m. Kraków, obj. księgą wieczystą nr [...], w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa parceli katastralnej l. kat. 877/6, b. gm. kat. Bronowice Małe, na rzecz Rzymskokatolickiej Parafii pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Krakowie, w punkcie 2 o zobowiązaniu podmiotu wymienionego w punkcie l do zwrotu na rzecz Gminy Kraków kwoty 104,63 zł odpowiadającej zwaloryzowanej wysokości odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości – uchylił tę decyzję w całości i orzekł o odmowie zwrotu opisanej nieruchomości. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że omawiana nieruchomość powstała w drodze kolejnych podziałów z parceli l. kat. 877, b. gm. kat. Bronowice Małe, o pow. 2,2446 ha, objętej Lwh 268, wywłaszczonej, na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 5 listopada 1952 r. - na cele Przedsiębiorstwa Państwowego Wyodrębnionego Zakładu Gazownictwa Okręgu Krakowskiego w Krakowie ze wskazaniem, że nieruchomość stanowi w dacie wywłaszczenia własność Archiprezbitera Kościoła Panny Marii w Krakowie. W opinii organu odwoławczego w szczególności z protokołu końcowego odbioru zbiornika gazowego, zdjęcia satelitarnego z 1965 r. z naniesiona nakładką mapy ewidencyjnej i mapy katastralnej oraz planu "Gazobudowy" wynika, iż została ona zagospodarowana na strefę ochronną ww. zbiornika gazowego do 1965 r. tj. w terminie wskazanym w art. 137 u.g.n. z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r. i nie może zostać zwrócona na rzecz poprzedniego właściciela. Organ odwoławczy uznał za właściwe zarzuty odwołania dotyczące wykorzystania przedmiotowej nieruchomości na cele realizacji inwestycji budowy zbiornika gazowego wraz z jego infrastrukturą, tj. w początkowym okresie na zaplecze budowy, a następnie pod infrastrukturę w postaci strefy ochronnej ww. obiektu o pojemności 30 000 m 3, w którym był składowany gaz płynny.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożyła Rzymskokatolicka Parafia pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Krakowie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 29 września 2020 r. sygn. akt II SA/Kr 180/20 uchylił zaskarżoną decyzję.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 listopada 2021r. sygn. akt I OSK 789/21 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Kr 39/22 - oddalił skargę. Sąd I instancji uznał, zgodnie z wytycznymi NSA, że skarga jest nieuzasadniona. W ocenie Sądu organ II instancji prawidłowo ustalił i następnie ocenił pod kątem przesłanek z art. 136 ust. 3 u.g.n., czy sporna nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wbrew zawartym w skardze zarzutom skarżony organ dokonał prawidłowych i wystarczających ustaleń, co znalazło szczegółowe uzasadnieniu w zaskarżonej decyzji. Cel został zrealizowany – sporna nieruchomość została wykorzystana na potrzeby inwestycji budowy zbiornika gazowego i związanej z nim infrastruktury, tj. strefy ochronnej, zagospodarowanej przez zieleń. Okoliczność, iż inwestycję tę zrealizowano przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej wynikał z uzyskania przez wnioskodawcę zezwolenia z dnia 26 maja 1952 r. na zajęcie nieruchomości oraz wskazanych wcześniej ówczesnych realiów unormowań dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., które przewidywały skutek wywłaszczenia z dniem złożenia wniosku o wywłaszczenie.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła Rzymskokatolicka Parafia pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Krakowie zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez wadliwe wykonanie obowiązku kontroli przez Sąd rozstrzygnięć organów administracyjnych i oddalenie skargi pomimo tego, że organy naruszyły przepisy postępowania poprzez;

a. naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym

zebraniu i zbadaniu materiału dowodowego zgormadzonego w sprawie i w tym zakresie naruszenie zasad swobodnej oceny dowodów przy ustalaniu celu wywłaszczenia, zakresu terytorialnego na jakim cel ten zrealizowano, faktycznego stan nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot jaki miał miejsce przed wywłaszczeniem, faktycznego powstania strefy ochronnej i jej granic,

b. naruszenie art. 77, 80 i 84 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu

materiału dowodowego pozwalającego na prawidłowe ustalenie i ocenę stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności w zakresie faktycznego stan nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot jaki miał miejsce przed wywłaszczeniem,

zakresu i charakteru strefy ochronnej i jej granic niezbędnych do zrealizowania celu wywłaszczenia,

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a, w zw. z art. 136 ust.

3 i art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej: u.g.n.) poprzez wadliwe wykonanie obowiązku kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, skutkujące oddaleniem przez Sąd skargi i zaakceptowaniem wadliwych decyzji administracyjnych, pomimo naruszenia przez organ II instancji prawa materialnego i błędnego uznania, że doszło do zrealizowania celu wywłaszczenia na nieruchomości i nie dokonania właściwej subsumcji stanu faktycznego sprawy pod normę art. 137 ust. 1 u.g.n., mimo że zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym nie wskazuje na realizację celu wywłaszczenia,

3. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez niedostateczne wyjaśnienie w uzasadnieniu

wyroku, co legło u podstaw uznania przez Sąd, iż organy administracyjne w sposób wyczerpujący zgromadziły w sprawie materiał dowodowy, a w konsekwencji, że zarzut w tym zakresie formułowano w skardze wskazujące uchybienia organów administracyjnych nie zasługiwały na uwzględnienie.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, albo uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 5 grudnia 2019 r., zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz zrzeczono się rozprawy.

Odpowiedź na skargę kasacyjną wniosła Gmina Miejska Kraków dochodząc jej oddalenia i zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W myśl art. 183 § 1 stawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 376, dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1–6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Ponieważ wnoszący skargę kasacyjną zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 182 § 2 i § 3 p.p.s.a.

W rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawie powołano się na obydwie podstawy z art. 174 p.p.s.a. Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną (środek odwoławczy) należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.

W realiach rozpoznawanej sprawy należy zaznaczyć, iż wyrokiem z dnia 26 listopada 2021r. sygn. akt I OSK 789/19 Naczelny Sąd Administracyjny (dalej wyrok NSA z dnia 26 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 789/19) uchylił uprzedni wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 września 2020 r., sygn. akt II SA/Kr 180/20 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Tym samym w rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawie należy podkreślić, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (T. Woś, Komentarz do art. 153, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, T. Woś, H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska. Redakcja naukowa T. Woś, Warszawa 2016, s. 895; zob. wyroki NSA: z dnia 16 maja 2007 r. sygn. akt I FSK 857/06; z dnia 16 października 2014 r. II FSK 2506/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym orzecznictwo trafnie akcentuje, że związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 i 170 p.p.s.a. oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku, a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotową ocenę (wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2022r. III FSK 1531/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd odwoławczy stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiła, zmiana – stanu prawnego lub faktycznego – która czyniłaby nieaktualnymi ocenę prawną (pogląd prawny) wyrażoną w wyroku NSA z dnia 26 listopada 2021r. sygn. akt I OSK 789/19 i tym samym pozostaje związany oceną prawną wyrażoną w w/w orzeczeniu.

Ponadto należy też przypomnieć, że przytaczane w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz jedynie weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W tym miejscu wskazania wymaga, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony w wyrażaniu i precyzowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 § 1 p.p.s.a.). Wymagania stawiane skardze kasacyjnej, a w szczególności obwarowanie przymusem adwokacko–radcowskim (art. 175 § 1–3 p.p.s.a) opierają się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze kasacyjnej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający pełną i właściwą kontrolę zaskarżonego orzeczenia. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest zatem takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienie, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 20 października 2017 r., sygn. akt II OSK 283/16, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów – szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wiadomo, skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi Sądu I instancji, a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstawy/aw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, które zostały naruszone przez sąd, gdyż jak wyjaśniono wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami i zarzutami wyraźnie określonymi w jej treści (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021 r. sygn. akt II GSK 2187/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wadliwość w sformułowaniu zarzutów nie musi jednocześnie uniemożliwiać rozpoznania skargi kasacyjnej i Naczelny Sąd Administracyjny może zbadać jej podstawy, przychylając się do stanowiska, że nie każde nieprawidłowe przedstawienie podstaw kasacyjnych wynikających z art. 176 w zw. z art. 174 p.p.s.a. dyskwalifikuje skargę kasacyjną (zob. uchwała pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r. sygn. I OPS 10/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Poczynienie powyższych uwag było konieczne, gdyż wniesiona skarga kasacyjna – od wyroku Sądu Instancji – nie odpowiada w pełni omówionym wyżej wymogom, gdyż w szczególności nie wskazuje (przytacza) w odniesieniu do art. 77 k.p.a. na konkretnie naruszone przepisy (normy) postępowania, tj. paragrafy (§). Jak wiadomo art. 77 k.p.a. obejmuje 4 (cztery) różnej treści normatywnej paragrafy (jednostki redakcyjne).

W związku z zawartymi w skardze kasacyjnej zarzutami, w pierwszej kolejności odnieść się należy do niezasadnego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Wyjaśnić trzeba, że uregulowanie zawarte w art. 141 § 4 p.p.s.a. określa elementy, które powinny znaleźć się w uzasadnieniu wyroku. Zgodnie z dyspozycją przywołanej powyżej regulacji uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jeżeli nie wiadomo jaki stan faktyczny Sąd I instancji przyjął jako podstawę wyrokowania, a także w sytuacji, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku.

Brak przekonania strony skarżącej o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami strony skarżącej, nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku, i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego – co należy podkreślić – polemika z merytorycznym stanowiskiem Sądu I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać, ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 listopada 2014 r. sygn. akt II OSK 1131/13, z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt I FSK 2081/13, z dnia 12 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 2338/13, z dnia 18 marca 2015 r. sygn. akt I GSK 1779/13 oraz z dnia 27 sierpnia 2021r. sygn. akt I OSK 474/21 i I OSK 604/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi określone w art. 141 § 4 p.p.s.a. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, podano zarzuty sformułowane w skardze, stanowisko organu oraz wskazano podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Z wywodów Sądu I instancji wynika dlaczego, w ocenie składu orzekającego, decyzja administracyjna (rozstrzygnięcie) organu jest prawidłowa. Okoliczność, że strona skarżąca kasacyjnie kwestionuje prawidłowość rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie oznacza, że uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wskazanych w art. 141 § 4 p.p.s.a., a zatem takie stanowisko Sądu I instancji nie mogło być skutecznie zwalczane przez podniesienie zarzutu naruszenia powyższego przepisu.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie nie zostały także naruszone przepisy postępowania. Nie można zaskarżonemu wyrokowi postawić zarzutów naruszenia art. 145 § 1 lit. c) i lit. a) p.p.s.a. (w tym również art. 3 § 1 p.p.s.a.) w związku z odpowiednio art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 84 k.p.a. oraz art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n. Naruszenie przez Sąd I instancji powołanych przepisów mogłoby mieć miejsce wówczas, gdyby dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd wojewódzki nie dostrzegł, iż rozstrzygnięcie to narusza przepisy postępowania, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej. Z treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i lit. a) p.p.s.a. wynika bowiem, że gdyby organ nie naruszył prawa, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja o innej treści. Tylko bowiem takie naruszenia przepisów mogłyby uzasadniać zastosowanie przez Sąd I instancji środka przewidzianego w powołanych przepisach. W niniejszej sprawie nie można Sądowi I instancji postawić skutecznie tego zarzutu, gdyż nie dopuścił się naruszenia, które miałoby wpływ na podjęte rozstrzygnięcie.

Sąd I instancji zasadnie uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, a przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie zostały właściwie zinterpretowane. Nie sposób więc kwestionować ustaleń faktycznych, które legły u podstaw zaskarżonego wyroku. Zakres prowadzonego przez organy postępowania dowodowego determinowany był treścią przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie – ustawy o gospodarce nieruchomościami, w tym zwłaszcza przepisami prawnymi zawartymi w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 tej ustawy. Postawione zarzuty zmierzały natomiast do wykazania, że organ odwoławczy nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy dotyczących celu wywłaszczenia oraz kwestii zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 5 listopada 1952 r.), zaś Sąd I instancji takie postępowanie organu zaakceptował. Z zarzutem tym nie można się jednak zgodzić.

Należy podkreślić, że o zakresie postępowania dowodowego decyduje nie subiektywne przekonanie strony, lecz treść przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w danej sprawie. Niezbędne dowody przeprowadza się w celu ustalenia okoliczności, które rzeczywiście mogą mieć znaczenie prawne dla sprawy. W niniejszej sprawie administracyjny organ odwoławczy przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe oraz wyjaśnił i przeanalizował wszystkie te okoliczności, które były niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, a ponadto w sposób wyczerpujący wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia, które zapadło w wyniku złożonego pisma Rzymskokatolickiej Parafii pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Krakowie z dnia 5 maja 2008 r. o zwrot części działki nr [...], poł. w obr. I, jedn. ewid. Krowodrza m. Kraków, w granicach parceli katastralnej l. kat. 877/6 b. gm. kat. Bronowice Małe.

W okolicznościach niniejszej sprawy należy za wiążącym w sprawie wyrokiem NSA z dnia 26 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 789/19:

Po pierwsze zaznaczyć, że w postępowaniach dotyczących zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wnoszone wnioski o zwrot najczęściej dotyczą takich spraw w których od wydania decyzji wywłaszczeniowej minęło kilkadziesiąt lat, tak jak w niniejszej sprawie w której orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane w dniu 5 listopada 1952 r., ten upływ czasu powoduje, że zgromadzenie przez organ pełnej dokumentacji z czasu wywłaszczenia jest niejednokrotnie niemożliwe. Stąd też Sąd kontrolując, czy organ prawidłowo zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, a w konsekwencji czy prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych w sprawie, nie może nie dostrzegać skutków wynikających z upływu kilkudziesięciu lat.

Po drugie podkreślić, że w sytuacji gdy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości dotyczy (jak w niniejszej sprawie) wywłaszczenia dokonanego kilkadziesiąt lat temu a zatem w okresie, gdy obowiązywały zupełnie inne niż obecnie standardy stanowienia i wykonywania prawa, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwraca się uwagę, że wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia, wskazywanego w decyzji wywłaszczeniowej, powinny być oceniane proporcjonalnie do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydawania decyzji wywłaszczeniowej, a nie z daty dokonywania jej kontroli czy analizy. Innymi słowy, w im dalszej przeszłości był określany cel wywłaszczenia, tym ogólniej mógł być on ujęty w decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać jedynie z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności. Ponadto, wprawdzie w orzecznictwie akcentuje się, że generalnie cel wywłaszczenia należy wykładać ściśle, ale nie oznacza to jednak, iż trzeba czynić to wąsko, to jest bez uwzględnienia specyfiki okoliczności towarzyszących danej inwestycji i bez oceny jej całokształtu. Z tego powodu od wielu lat w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje wielokrotnie wyrażany pogląd, iż w przypadku, gdy na wywłaszczonych nieruchomościach miało powstać założenie złożone to nie można przyjmować, iż celem wywłaszczenia było zabudowanie w konkretny sposób poszczególnych elementów budowlanych czy też infrastrukturalnych tego założenia, ale należy w takiej sytuacji - jako cel wywłaszczenia - traktować w sposób ogólny tę złożoną infrastrukturę techniczną.

Po trzecie, zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 26 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 789/19 w sytuacji ustalenia, że cel wywłaszczenia został zrealizowany w dacie przejścia prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, bez znaczenia dla oceny przesłanki zbędności nieruchomości i w konsekwencji dla skuteczności roszenia o zwrot nieruchomości, są okoliczności związane z władaniem wywłaszczoną nieruchomością przez Skarb Państwa po realizacji celu wywłaszczania. Co do zasady, zrealizowanie celu wywłaszczania umożliwiało następne realizowanie na wywłaszczonej nieruchomości innych celów. W związku z tym późniejsze zagospodarowanie spornej nieruchomości, pozostawało już bez wpływu na ocenę zasadności wniosku zwrotowego. Stąd też tak istotnym zagadnieniem jest ustalenie celu wywłaszczenia, a wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia powinny być oceniane z chwili dokonywania wywłaszczenia, o czym było wyżej.

Przenosząc powyższe w okoliczności sprawy Sąd rozpoznający niniejszym sprawę stwierdza, iż Sąd wojewódzki prawidłowo ustalił w zaskarżonym wyroku, że cel wywłaszczenia, mógł być ogólnie ujęty w decyzji wywłaszczeniowej (orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 5 listopada 1952 r.), a nawet mógł wynikać jedynie z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności. Nadto przy wykładni celu wywłaszczenia należy uwzględnić specyfikę okoliczności towarzyszących danej inwestycji i jej całokształt. W szczególności w zakresie pewnych złożonych zamierzeń inwestycyjnych nie można przyjmować, iż celem wywłaszczenia było zabudowanie w konkretny sposób poszczególnych elementów budowlanych czy też infrastrukturalnych, ale należy w takiej sytuacji - jako cel wywłaszczenia - traktować w sposób ogólny złożoną infrastrukturę techniczną.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej organ w ostatecznej decyzji administracyjnej prawidłowo ustalił i następnie ocenił pod kątem przesłanek z art. 136 ust. 3 ugn, czy sporna nieruchomość stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, co zasadnie zaakceptował Sąd wojewódzki. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej administracyjny organ odwoławczy dokonał prawidłowych i wystarczających ustaleń, co znalazło szczegółowe uzasadnieniu w zaskarżonej decyzji i następnie zasadnie zostało zaakceptowane. Zaskarżona uprzednio do Sądu I instancji decyzja zawiera opis ustalonego w sprawie stanu faktycznego, analizę zebranych dowodów pod kątem przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone w sposób pełny i dało podstawę do wydania ostatecznej decyzji administracyjnej, którą słusznie zaaprobował wyrok zaskarżony do Sądu odwoławczego.

Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że cel wywłaszczenia został zrealizowany gdyż sporna nieruchomość została wykorzystana na potrzeby inwestycji budowy zbiornika gazowego i związanej z nim infrastruktury, tj. strefy ochronnej, zagospodarowanej przez zieleń. Okoliczność, iż inwestycję tę zrealizowano przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej wynikał z uzyskania przez wnioskodawcę zezwolenia z dnia 26 maja 1952 r. na zajęcie nieruchomości oraz wskazanych wcześniej ówczesnych realiów unormowań dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r., które przewidywały skutek wywłaszczenia z dniem złożenia wniosku o wywłaszczenie.

Tym samym zasadnie stwierdził Sąd I instancji – przywołując wiążące ustalenia wynikające z wyrok NSA z dnia 26 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 789/19, że cel wywłaszczenia został zrealizowany w dacie przejścia prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, bez znaczenia dla oceny przesłanki zbędności nieruchomości i w konsekwencji dla skuteczności roszenia o zwrot nieruchomości, są okoliczności związane z władaniem wywłaszczoną nieruchomością przez Skarb Państwa po realizacji celu wywłaszczania. Co do zasady, zrealizowanie celu wywłaszczania umożliwiało następne realizowanie na wywłaszczonej nieruchomości innych celów. W związku z tym późniejsze zagospodarowanie spornej nieruchomości, pozostawało już bez wpływu na ocenę zasadności wniosku zwrotowego. Nieruchomość oznaczona jako parcela l. kat. 877/6, odpowiadająca wydzielonej z działki nr [...] , działce nr [...] została wykorzystana na potrzeby inwestycji budowy zbiornika gazowego i związanej z nim infrastruktury, tj. strefy ochronnej. Późniejsze zagospodarowanie nieruchomości nie świadczy o jej niewykorzystaniu na cel wywłaszczenia co jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Mając powyższe na uwadze uznać należy, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 orzekł jak w sentencji.

Wniosek Gminy Miejskiej Kraków o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego podlegał oddaleniu, albowiem zgodnie z art. 204 pkt 1 p.p.s.a., jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu I instancji oddalający skargę, w razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną, obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez organ, przepisy ustawy nie przewidują w takiej sytuacji możliwości zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz Gminy Miejskiej Kraków (zob. wyrok NSA z dnia 7 października 2022r. sygn. akt I OSK 2044/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).