Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1840/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-04-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 119 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 8a, art. 15c, art. 22a, art. 24a
journal: Dz.U. 1994 nr 53 poz 214
law: Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Andrzej Góraj, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał w dniu [...] lipca 2020 r. decyzję nr [...], którą na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r. poz. 723), zwanej dalej ustawą "zaopatrzeniową", odmówił wyłączenia stosowania wobec A. C. art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

A.C. wnioskiem z dnia [...] lipca 2017 r. wystąpiła do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zastosowanie wobec niej art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

W uzasadnieniu wniosku strona szczegółowo opisała przebieg oraz charakter swojej służby. Wskazała, że przez ponad dwudziestoletni okres pracy w formacji wielokrotnie była wyróżniana nagrodami pieniężnymi za zaangażowanie, profesjonalizm oraz sumienne wykonywanie zadań służbowych. Podwyższano jej dodatek motywacyjny i służbowy. Ukończyła wiele kursów specjalistycznych m.in. szkolenie w H. z zakresu negocjacji policyjnych. W 2007 r. została odznaczona Brązową Odznaką "Zasłużony Policjant". Swoje obowiązki wykonywała rzetelnie, narażając życie i zdrowie, czego skutkiem było zakwalifikowanie do drugiej grupy inwalidzkiej.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lipca 2020 r. nadmienił, że A. C. została zwolniona ze służby z Komendy Powiatowej Policji w W. w dniu [...] lutego 2011 r. oraz ma ustalone prawo do emerytury i renty inwalidzkiej, których wysokość zweryfikowano z uwzględnieniem odpowiednio art. 15c i art. 22a ustawy zaopatrzeniowej. Stronie wpłacana jest emerytura jako świadczenie korzystniejsze.

Zgodnie z pismem z Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, stanowiącym Informację o przebiegu służby, wnioskodawczym pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, od dnia [...] grudnia 1986 r. do dnia [...] lipca 1990 r., tj. 3 lata i 8 miesięcy. Całkowity okres służby wynosił 24 lata, 2 miesiące i 24 dni.

Z kopii akt osobowych nie wynika, aby strona nierzetelnie wykonywała zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby po dniu 12 września 1989 r. Komendant Główny Policji przekazał informacje dotyczące przebiegu służby funkcjonariuszki, z których wynika, że była ona wielokrotnie awansowana zarówno w stopniu służbowym, jak i na stanowisku służbowym, wielokrotnie otrzymała podwyżki uposażenia zasadniczego, dodatku służbowego i funkcyjnego, była pozytywnie opiniowana przez przełożonych oraz wyróżniana nagrodami motywacyjnymi. W przekazanych materiałach poinformowano, że w latach 2009-2010 wobec ww. były dwukrotnie prowadzone postępowania dyscyplinarne w związku z naruszeniem dyscypliny służbowej, tj. nieprawidłowym nadzorowaniem funkcjonariuszy prowadzących postępowania przygotowawcze – pierwsze postępowanie zakończone zostało rozmową dyscyplinującą, drugie odstąpieniem od ukarania. Brak jest również dokumentów potwierdzających udział wymienionej w zdarzeniach, które mogły stanowić zagrożenie dla jej życia i zdrowia.

Minister stwierdził, że art. 8a ustawy zaopatrzeniowej w pierwszym rzędzie nakłada obowiązek weryfikacji spełnienia przez stronę przesłanek formalnych określonych w ust. 1 pkt 1 i 2 tego przepisu. Powyższe przesłanki są nieostre, co oznacza, że intencją ustawodawcy było zagwarantowanie uprawnionemu organowi możliwości indywidualnego podejścia do każdej sprawy poprzez wprowadzenie uznania administracyjnego.

Krótkotrwałość służby, pierwsza z przesłanek formalnych, musi być – zdaniem organu – każdorazowo oceniana indywidualnie, z zastrzeżeniem, że winna być ona rozpatrywana przede wszystkim w ujęciu bezwzględnym, jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa. Organ oparłszy się na wykładni językowej stwierdził, że krótkotrwałość jest tożsama z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością. Również ze słownika wyrazów bliskoznacznych można przytoczyć synonimy powyższego słowa: "chwilowy, doraźny, niedługi, niestały, nietrwały, okresowy, przejściowy, przemijający, tymczasowy, krótkookresowy, czasowy, trwający krótko, niedługo trwający, nieustabilizowany, szybki, epizodyczny" (Wielki słownik wyrazów bliskoznacznych, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005 r.).

W niniejszej sprawie, zdaniem organu, zasadne jest również odwołanie się do wykładni celowościowej (funkcjonalnej), zgodnie z którą przepis ma być tłumaczony tak, aby był najbardziej przydatny do osiągnięcia celu ustawy.

Wolą ustawodawcy było pozostawienie uznaniowego charakteru przepisu, pozwalającego w wyjątkowych sytuacjach wyłączyć ograniczenia w zakresie uprawnień emerytalno-rentowych wprowadzonych w stosunku do osób, które pełniły służbę na rzecz totalitarnego państwa.

Druga z przesłanek formalnych, rzetelność wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r. w szczególności z narażeniem zdrowia i życia, stanowi również przesłankę o charakterze nieostrym, która winna być każdorazowo oceniana indywidualnie. W oparciu o wykładnię językową organ wskazał, że pojęcie rzetelności w ujęciu określającym postawę oraz jakość wykonywania zadań i obowiązków zawodowych definiować należy jako sumienne, solidne i dokładne wykonywanie swojej pracy – przyjętych na siebie obowiązków. Ze słownika wyrazów bliskoznacznych można przytoczyć synonimy powyższego słowa: "akuratny, całościowy, dogłębny, dokładny, drobiazgowy, gorliwy, niestrudzony, niezawodny, obowiązkowy, oddany, ofiarny, pedantyczny, pewny, pilny, pracowity, precyzyjny, przenikliwy, skrupulatny, solidny, staranny, sumienny, uczciwy, wierny, wnikliwy, wszechstronny, wytrwały" (Wielki słownik wyrazów bliskoznacznych, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005 r.).

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał, że rzetelne wykonywanie obowiązków służbowych oznacza ich realizację na najwyższym poziomie, w sposób nie budzący żadnych wątpliwości ani pod kątem jakościowym, ani z punktu widzenia moralności i honoru funkcjonariusza służb publicznych. Postawa rzetelnego funkcjonariusza charakteryzuje się wzorowością w działaniu służbowym, przez co należy rozumieć nie tylko podejmowanie i nienaganną realizację zadań obligatoryjnych, ale także wykazywanie inicjatywy zarówno w zakresie takich właśnie zadań, jak i poprzez gotowość do realizacji obowiązków dodatkowych. Przy czym zaznaczenia wymaga, że zawarty w tym warunku zwrot "szczególnie z narażeniem zdrowia i życia" ocenić należy jako czynnik podnoszący wartość rzetelnej służby funkcjonariusza. Organ jednak wskazał, że warunek "narażenie zdrowia i życia" odnosi się do kwalifikacji narażenia, rozumianej jako stwierdzenie istnienia zagrożenia innego, niż normalne następstwo pełnienia służby, przy założeniu, że w jej istotę wpisane jest ryzyko zagrożenia życia i zdrowia. Z perspektywy ustawowej regulacji zagrożenie nie może być normalnym następstwem służby, czy też mieć charakter hipotetyczny. Zagrożenia życia i zdrowia musi być rzeczywiste, dowiedzione i mieć charakter wyjątkowy.

Zadaniem organu jest stwierdzenie, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego przesłanki można uznać za spełnione, oraz ustalenie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Prawidłowość powyższego wywodu wynika z faktu, że "szczególnie uzasadniony przypadek" znalazł się w ustawie obok dwóch pozostałych przesłanek. Oznacza to, że krótkotrwałość służby na rzecz państwa totalitarnego i rzetelność służby pełnionej po dniu 12 września 1989 r., nawet z narażeniem zdrowia i życia, nie wystarczą do oceny, czy zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej jest z zasadne.

Samo wykonywanie służby w sposób rzetelny i z najwyższym zaangażowaniem nie wypełnia tej przesłanki, gdyż z istoty każdej służby wynika konieczność wykonywania przez funkcjonariusza powierzonych mu zadań z najwyższą gotowością i starannością. Sam fakt otrzymywania przez funkcjonariusza awansów, wyróżnień, nagród motywacyjnych, odznaczeń nie świadczy o zaistnieniu szczególnie uzasadnionego przypadku, o jakim mowa w art. 8a ust. 1 ustawy.

Organ ma również obowiązek weryfikacji czy funkcjonariusz objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa" jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów. Znajdują one bowiem aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego zadań i funkcji i których prawa zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa.

Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy, Minister wskazał, że całkowity okres pełnionej przez A. C. służby wynosi 24 lata, 2 miesiące i 24 dni. Natomiast służba pełniona przez nią na rzecz totalitarnego państwa to okres 3 lat i 8 miesięcy, co stanowi ok. 15% ogółu służby. W ocenie Ministra niemal czteroletni okres służby na rzecz totalitarnego państwa zarówno w ujęciu bezwzględnym długości tego okresu, jak i w ujęciu proporcjonalnym, stosunku długości tego okresu do całego okresu służby, nie ma charakteru tymczasowego, doraźnego ani epizodycznego. Skoro wnioskodawczyni pełniła przez wskazany okres służbę na rzecz totalitarnego państwa, to z całą pewnością pozwoliło jej to dokładnie zaznajomić się ze specyfiką realizowanych przez nią zadań oraz ich charakterem.

Pierwsza powołana w przepisie art. 8a przesłanka mówi o krótkotrwałej służbie przed dniem 31 lipca 1990 r. Odnosi się ona zatem zarówno do długości okresu służby pełnionej na rzecz totalitarnego państwa, jak również stosunku długości tej służby do ogółu okresu służby, winien on wykazywać przewagę tej drugiej, bowiem tylko wówczas tę pierwszą można by uznać za "krótkotrwałą".

Organ stwierdził też, że A. C. nie podjęła żadnych działań mających na celu usunięcie jej z etatu SB, lecz kontynuowała karierę zawodową w tej strukturze w charakterze funkcjonariusza, aż do momentu transformacji struktur formacji związanych ze zmianami ustrojowymi w Polsce. Strona była częścią ww. formacji, z czego czerpała wymierne korzyści.

W ocenie organu w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej.

W zakresie analizy spełnienia przesłanki rzetelności pełnionej służby organ wskazał, że chociaż dokumenty przekazane przez Komendę Główną Policji zawierają informację o dwukrotnym prowadzeniu wobec wymienionej postępowań dyscyplinarnych w latach 2009-2010 w związku z naruszeniem dyscypliny służbowej, to nie daje to podstaw do kwestionowania rzetelności wykonywania zadań i obowiązków w całym okresie służby. Zgromadzony w sprawie materiał zawiera m.in.: pozytywne opinie służbowe, wnioski o mianowanie na kolejne, wyższe stopnie i stanowiska służbowe oraz informacje o przyznanych nagrodach oraz wyróżnieniach za osiągane w służbie wyniki.

Minister podkreślił, iż Komendant Główny Policji wskazał, że brak jest jakichkolwiek dowodów, aby służba strony pełniona była z narażeniem zdrowia i życia. Pomimo tych okoliczności organ nie zakwestionował spełnienia w przedmiotowej sprawie przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej.

Wnikliwa analiza materiału dowodowego, zdaniem organu, bezsprzecznie dowodzi, iż zainteresowana utożsamiała się z ustrojem totalitarnym, co ma znaczenie w kontekście dokonywania oceny, czy sprawa stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, umożliwiający zastosowanie przepisu art. 8a.

Rozpoczęcie przez stronę służby w Służbie Bezpieczeństwa nie było efektem odgórnego przeniesienia służbowego, lecz wynikało z jej inicjatywy. W ankiecie osobowej z dnia [...] czerwca 1986 r. funkcjonariuszka wskazała, że " (...) Gwałtowny wzrost czynszu za mieszkanie nieproporcjonalny do moich zarobków przyśpieszył moją decyzję o zmianie pracy. (...) Zależy mi bardzo na otrzymaniu tej pracy pośrednio związanej z otrzymanym wychowaniem w duchu patriotyzmu, poszanowania godności obywatelskiej wpajanym mi przez rodziców od najmłodszych lat (...)". Od początku służby strona realizowała obowiązki na etacie SB w Wydziale [...]. Z akt sprawy wynika, że ubiegała się o mieszkanie służbowe. Po przyjęciu do resortu spraw wewnętrznych w kwietniu 1987 r. ukończyła "Kurs "O" dla nowo przyjętych funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa". Była też mianowana na wyższy stopień służbowy przez przełożonych w trakcie służby w Służbie Bezpieczeństwa. Wyraziła chęć nauki w Studium Oficerskim przy WSO w [...].

Organ nadmienił też, że w innej dokumentacji przesłanej przez Instytut Pamięci Narodowej w opinii przełożonego wskazano, że ww. "(...) Aktywnie uczestniczy w działalności społeczno-politycznej."

Przedstawione informacje wskazują na dążenie strony do podwyższenia kwalifikacji oraz rozwoju kariery zawodowej. A. C. była w pełni świadoma co do zawodowej przynależności do SB, z czego czerpała konkretne korzyści. Biorąc powyższe pod uwagę, niewątpliwie wnioskodawczym identyfikowała się z realizowanymi przez ten ustrój zadaniami i funkcjami, zaś jej aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego.

We wniosku personalnym z dnia [...] października 1986 r. wskazano, że "Ostatnio zgłosiła akces wstąpienia w szeregi PZPR. (...) Kandydatka prezentuje wysoki poziom intelektualny oraz nienaganną postawę polityczną.". Ponadto we wniosku o nadanie stopnia Milicji Obywatelskiej na stopień służbowy [...] z dnia [...] sierpnia 1988 r. stwierdzono, tu cyt.: "Jest funkcjonariuszem sumiennym i zaangażowanym. Właściwie wywiązuje się z powierzonych obowiązków służbowych (...) Jest lubiana przez kolektyw. Członek PZPR".

Polska Zjednoczona Partia Robotnicza, była – jak podkreślił Minister – masową partią kierującą autorytarnym państwem i centralnie zarządzaną, zbiurokratyzowaną gospodarką: partią dążącą do kontrolowania wszelkich przejawów życia społecznego. Skoro wymieniona wyraziła chęć przystąpienia do PZPR, to niewątpliwe identyfikowała się z realizowanymi przez ten ustrój zadaniami i funkcjami, zaś jej aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego.

Postawa funkcjonariuszki związana z pełną świadomością aktywnego uczestnictwa w strukturach Służby Bezpieczeństwa oraz w strukturach partyjnych, w ocenie organu, nie kwalifikuje sprawy jako szczególnego uzasadnionego przypadku.

Z informacji o przebiegu służby przekazanej przez Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z dnia [...] maja 2018 r. wynika, iż stronie w toku pełnionej służby po dniu 12 września 1989 r. nie zostały nadane jakiekolwiek odznaczenia państwowe, czy też odznaki resortowe. Powyższe, w ocenie organu, wskazuje, iż służba pełniona przez wnioskodawczynię nie wyróżniała jej na tle pozostałych funkcjonariuszy. Zarówno osiągnięcia strony w służbie, jak również charakter i warunki jej pełnienia, w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, nie dowodzą, aby przedmiotowa sprawa stanowiła szczególnie uzasadniony przypadek, pozwalający na skorzystanie z uprawnień wynikających z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

A.C. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], żądając jej uchylenia.

Wniosła o zobowiązanie Ministra do wydania decyzji na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Domagała się przeprowadzenia dowodów uzupełniających z dokumentów w postaci rozkazów o wyróżnieniu, opinii służbowych, dyplomów, odznaczeń na okoliczność rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków służbowych po dniu 12 września 1989 r., także z narażeniem zdrowia i życia.

Skarżąca stwierdziła, że wzorowo wywiązywała się z powierzonych jej obowiązków służbowych. Świadczą o tym rozkazy personalne o awansowaniu na stanowiska służbowe począwszy od młodszego specjalisty Wydziału Prewencji Komisariatu Policji w [...] (1991 r.) do stanowiska Komendanta Komisariatu Policji w [...] (2008 r.). Otrzymała ponadto Brązową Odznakę "Zasłużony Policjant".

Podniosła, że kobiecie policjantowi nie jest łatwo awansować zarówno w stopniach, jak i w stanowiskach. Zatem musiała stale zwiększać swoje kwalifikacje, być w pełni zaangażowana w służbę i wzorowo wykonywać swoje obowiązki z narażeniem życia i zdrowia. Ponadprzeciętne wyniki w służbie wyróżniały skarżącą na tle pozostałych funkcjonariuszy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przepis art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, będący podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji, stanowi, że minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a, art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b tej ustawy (tj. służbę od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. w cywilnych i wojskowych instytucjach i formacjach wymienionych enumeratywnie w tym przepisie), ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia.

W świetle art. 8a ust. 1 ustawy, decyzja o wyłączeniu zastosowania ograniczeń przewidzianych w art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy ma charakter uznaniowy.

Podkreślić należy, iż uznanie administracyjne nie pozwala na dowolne działanie organu administracji publicznej, czy rozstrzyganie na podstawie przesłanek niemających obiektywnego uzasadnienia. Orzekający w sprawie organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy. Sąd, kontrolując decyzję uznaniową, jest natomiast obowiązany zbadać, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1488/08 (dostępny: https://cbois.nsa.gov.pl) stwierdził, że zakres badania decyzji posiadającej cechy uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z odpowiednim zachowaniem procedury administracyjnej. Natomiast wybór rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje poza kontrolą sądowoadministracyjną.

Kontrola zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny sprowadza się zatem do oceny, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, czy organ wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia i czy wyboru tego rozstrzygnięcia dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych konsekwentnie zwraca się uwagę na znaczenie, jakie ma prawidłowe uzasadnienie decyzji uznaniowej. Wskazuje się, że wymogi, jakim powinna odpowiadać decyzja wydana w ramach uznania administracyjnego, są dalej idące niż ma to miejsce w odniesieniu do decyzji związanej. Uzasadnienie decyzji uznaniowej powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Powinno z niego wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2010 r., sygn. akt II GSK 491/09, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 2006/10, dostępny: https://cbois.nsa.gov.pl).

Organ może skorzystać z możliwości przewidzianej w art. 8a ust. 1 ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten w istocie zawiera jedną przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku", którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów krótkotrwałej służby przed 31 lipca 1990 r. oraz rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1895/19 – dostępny: https://cbois.nsa.gov.pl).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekający w niniejszej sprawie, stwierdza, że organ nie przeprowadził rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy pod kątem zastosowania art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, a tym samym naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd nie kwestionuje oceny dokonanej przez organ w aspekcie uregulowania zawartego w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Samo jednak przyjęcie przez organ, iż w sprawie nie występuje element "krótkotrwałej służby na rzecz państwa totalitarnego" nie jest wystarczające do wydania decyzji odmownej, jak wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Kwestia ta musi bowiem zostać oceniona w aspekcie przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", czego w zaskarżonej decyzji brak.

Sąd podziela też pogląd organu, iż skarżąca spełnia przesłankę z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej

W tym miejscu należy przytoczyć pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawarty w uzasadnieniu wyroku tego Sądu z dnia 21 maja 2020 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1669/19 (dostępny: https://cbois.nsa.gov.pl). NSA podkreślił, iż: "(...) brak spełnienia któregoś z kryteriów wskazanych w punktach 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy nie wyłącza automatycznie możliwości spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", lecz wymaga zbadania, czy służba określonej osoby, mimo że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r.", bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r.,

w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań, czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma – z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego – żadnych konotacji negatywnych. W tym drugim przypadku dopuszczalne jest przyjęcie, że wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki", obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Aby ustalić, czy zachodzą szczególnie uzasadnione przypadki, pomocniczą rolę mogą spełniać kryteria wskazane w pkt 1 i pkt 2 art. 8a ustawy, wykładnia których sprawia spore trudności interpretacyjne. Niemniej jednak kryteria te powinny być oceniane przez pryzmat przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", ułatwiając obalenie domniemania służby charakteryzującej się zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizację zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu."

Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy ma zatem kwestia charakteru służby skarżącej pełnionej na rzecz totalitarnego państwa. Organ odstąpił od oceny tego, czy w okresie od dnia 1 grudnia 1986 r. do dnia 31 lipca 1990 r. wymieniona realizowała zadania charakteryzujące totalitarny ustrój. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku o sygn. akt I OSK 1895/19, unormowanie zawarte w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument, służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten – objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa" – jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów, znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa – z tego właśnie względu – zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego.

Powyżej wskazaną okoliczność niewątpliwie należało ocenić, czego organ nie uczynił, przez pryzmat szczególnie uzasadnionego przypadku.

Tymczasem w analizowanej sprawie Minister nie odniósł się do twierdzeń skarżącej co do rodzaju wykonywanych przez nią zadań w okresie służby od [...] grudnia 1986 r. do [...] lipca 1990 r. Skarżąca twierdzi bowiem, iż podczas służby w Wydziale Paszportów RUSW w [...] jej obowiązki ograniczały się do odbioru od przedstawicieli biur turystycznych wniosków paszportowych i wydawania wyrobionych paszportów (str. 16 skargi). Ponadto skarżąca – jak twierdzi – wykonywała swoje obowiązki w archiwum tego Wydziału, gdzie segregowała akta, układając je zgodnie z katalogiem alfabetycznym (str. 17 skargi). Okoliczności te zostały całkowicie pominięte przez organ, chociaż ich zbadanie i ocena ma zasadniczy wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Nie jest w tym zakresie – zdaniem Sądu – wystarczające powołanie się przez organ na fakt dobrowolnego podjęcia służby w organach SB.

Ponownie rozpatrując sprawę, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uwzględni wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku. Organ ponownie ustali istotne w tej sprawie okoliczności faktyczne, a następnie dokona oceny spełnienia przez skarżącą przesłanek, umożliwiających zastosowanie art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, przy czym wskazane w tym przepisie kryteria oceni przez pryzmat przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Organ winien też rozważyć, w kontekście "szczególnie uzasadnionego przypadku", podniesione przez A. C. we wniosku z dnia [...] lipca 2017 r., okoliczności jej służby na rzecz totalitarnego państwa oraz służby w demokratycznej Polsce.

Z tych wszystkich powodów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, w oparciu o art. 119 pkt 2 P.p.s.a.