Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1578/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne: Ochrona danych osobowych
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 23 ust. 1 pkt 2, art. 27 ust. 1 i 2, art. 12 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 922
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych - tekst jedn.
article: art. 151, art. 132
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Stanisław Marek Pietras (spraw.) Sędzia WSA – Danuta Kania Sędzia WSA – Ewa Marcinkowska Protokolant – specjalista Maria Zawada po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych – oddala skargę –


UZASADNIENIE

W piśmie do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] sierpnia 2017 r. skarżąca K. K. oraz reprezentowany przez nią syn B. P. złożyli skargę na przetwarzanie ich danych osobowych przez H. S. – prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "[...]" H. S. z siedzibą w [...] (dalej jako Przychodnia) oraz przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...], Powiatowa Stacja Sanitarno – Epidemiologiczna w [...]. W uzasadnieniu podała, że domaga się m.in. usunięcia uchybień, które doprowadziły do bezprawnego przekazania danych osobowych, w celu doprowadzenia do całkowitego zaprzestania udostępniania ich danych urzędom czy osobom przez placówkę medyczną bez ich zgody i wiedzy, jak również usunięcia ich danych osobowych z dokumentacji placówki medycznej dotyczącej raportu i bezprawnego załącznika do raportu złożonego do Inspekcji Sanitarnego oraz usunięcia ich danych osobowych z zasobów danych Inspekcji Sanitarnej.

W trakcie postępowania wyjaśniającego Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych ustalił, że skarżąca, jako osoba sprawująca prawną pieczę nad swoim synem B. P., nie wykonała w stosunku do niego obowiązku szczepień ochronnych i w dniu [...] września 2015 r. Inspektor Sanitarny otrzymał od Przychodni zawiadomienie o niewykonaniu przez skarżącą obowiązku szczepień ochronnych jej syna jednocześnie udostępniając Inspektorowi Sanitarnemu dane osobowe skarżącej w zakresie imienia, nazwiska, adresu zamieszkania oraz numeru telefonu, zaś syna skarżącej w zakresie imienia, nazwiska, adresu zamieszkania, daty urodzenia, numeru PESEL, danych dotyczących szczepień lub przeciwskazań do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. Wobec powyższego Inspektor Sanitarny pismem z dnia [...] sierpnia 2016 r. wezwał skarżącą do wykonania obowiązku szczepień ochronnych w stosunku do jej syna. Przychodnia w wyjaśnieniach z dnia [...] września 2016 r. wskazała, że "Po upływie każdego kwartału, przekazywane są sprawozdania z wykonanych szczepień. Sposób i tryb przekazywania tych danych organom Państwowej Inspekcji Sanitarnej przez podmioty lecznicze został określony w przepisach rozporządzenia Ministra Zdrowia z dn. 18 sierpnia 2011 r. (...), wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r.". Z kolei Inspektor Sanitarny w wyjaśnieniach z dnia 8 września 2016 r., jako podstawę przetwarzania danych osobowych skarżącej oraz jej syna wskazał m.in. art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1261), (dalej jako ustawa o Inspekcji Sanitarnej); art. 5 ust. 1 pkt 1b, pkt 3, pkt 4, ust. 2, art. 32a ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2016 r. poz. 1866 ze zm.), (dalej jako ustawa o zwalczaniu chorób); § 1 i nast. rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 849 ze zm.), (dalej jako rozporządzenie); art. 2 § 1 pkt 10, art. 3 § 1, art. 5 § 1 pkt 2, art. 6 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.), (dalej jako ustawa o postępowaniu egzekucyjnym) oraz art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 922), (dalej jako ustawa o ochronie danych).

Następnie Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...], odmówił uwzględnienia wniosku skarżącej. W uzasadnieniu – powołując się na opisany powyżej stan faktyczny – podał, że przede wszystkim należy rozróżnić dwie kategorie danych osobowych, tj. dane osobowe "zwykłe" oraz dane osobowe "wrażliwe", których katalog znajduje się w art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie danych. Przetwarzanie pierwszej z powyższej kategorii danych osobowych jest dopuszczalne jedynie w przypadkach wskazanych w art. 23 ust. 1 ustawy o ochronie danych, a przesłanki legalności przetwarzania drugiej z powyższych kategorii danych, tj. danych osobowych "wrażliwych" określone są w art. 27 ust. 2 ustawy o ochronie danych. Każda z przesłanek określonych w powyższych przepisach ustawy, a stanowiących o legalności przetwarzania danych osobowych, ma charakter autonomiczny i niezależny. Oznacza to, że spełnienie co najmniej jednej z nich stanowi o zgodnym z prawem przetwarzaniu danych osobowych. Dalej wskazano, że zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych przetwarzanie danych bez zgody osoby, której dane dotyczą, jest dopuszczalne w przypadku, gdy jest to niezbędne do zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Zgodnie natomiast z art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy, przetwarzanie danych "wrażliwych" bez zgody osoby, której dane te dotyczą jest dozwolone w przypadku, gdy przepis szczególny innej ustawy zezwala na przetwarzanie takich danych bez zgody osoby, której dane dotyczą, i stwarza pełne gwarancje ich ochrony. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzono, że przy udostępnieniu Inspektorowi Sanitarnemu danych osobowych skarżącej oraz jej syna przez Przychodnie, wskazać należy na art. 5 ust. 1 pkt 1) ppkt b) ustawy o zwalczaniu chorób, w myśl którego osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w tej ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Ponadto, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 4) ustawy o zwalczaniu chorób, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w tej ustawie do: a) udzielania danych i informacji organom Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Wojskowej Inspekcji Sanitarnej, Państwowej Inspekcji Sanitarnej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, Inspekcji Weterynaryjnej, Wojskowej Inspekcji Weterynaryjnej, Inspekcji Ochrony Środowiska, jednostkom, o których mowa w art. 30 ust. 1, oraz ośrodkom referencyjnym i instytutom badawczym – niezbędnych do prowadzenia nadzoru epidemiologicznego nad zakażeniami i chorobami zakaźnymi i zapobiegania oraz zwalczania zakażeń i chorób zakaźnych b) właściwym państwowym inspektorom sanitarnym – niezbędnych do prowadzenia nadzoru epidemiologicznego nad niepożądanymi odczynami poszczepiennymi oraz c) organom Państwowej Inspekcji Sanitarnej – niezbędnych do sprawowania nadzoru nad realizacją obowiązków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 – 3 ustawy o zwalczaniu chorób. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 8 ustawy o zwalczaniu chorób, osoby przeprowadzające szczepienia ochronne: 1) prowadzą dokumentację medyczną dotyczącą obowiązkowych szczepień ochronnych, w tym przechowują karty uodpornienia oraz dokonują wpisów potwierdzających wykonanie szczepienia oraz 2) sporządzają sprawozdania z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych oraz sprawozdania ze stanu zaszczepienia osób objętych profilaktyczną opieką zdrowotną, które przekazują państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu. Wzór sprawozdania z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych określony został w załączniku nr 4 do rozporządzenia. W dziale drugim przedmiotowego wzoru znajduje się wykaz osób uchylających się od szczepień ochronnych. Podkreślono, że podstawę przekazania Inspektorowi Sanitarnemu danych osobowych skarżącej oraz jej syna, w tym informacji o niepoddaniu jej obowiązkowym szczepieniom ochronnym, stanowi art. 17 ust. 8 pkt 2 ustawy o zwalczaniu chorób. W rozporządzeniu zostały natomiast określone jedynie kwestie organizacyjne i techniczne pozwalające usystematyzować obieg opisanych w nim dokumentów. Z uwagi na to, że Powiatowy Inspektor na podstawie art. 5 pkt 3 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o Inspekcji Sanitarnej w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 4 ppkt c ustawy o zwalczaniu chorób, sprawuje nadzór w zakresie realizacji obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym, to uznano, Przychodnia na podstawie art. 17 ust. 8 pkt 2 ustawy o zwalczaniu chorób była zobligowana do poinformowania Inspektora Sanitarnego o niewypełnieniu powyższego obowiązku. Ponadto poza opisanym powyżej uprawnieniem Inspektora Sanitarnego do pozyskiwania danych osobowych osób nierealizujących obowiązku szczepień ochronnych, ustawodawca przewidział dla tego rodzaju organów możliwość przetwarzania danych, w ramach wykonywania nadzoru nad realizacją powyższego obowiązku. Odnosząc się zatem do wyrażonego w treści skargi żądania o spowodowanie zaprzestania przetwarzania danych osobowych skarżącej oraz jej syna przez Inspektora Sanitarnego wskazano, że przestrzeganie ustawowego obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym wynikającym z art. 5 ust. 1 pkt 1 ppkt b ustawy o zwalczaniu chorób, jak również udzielenie informacji dotyczących jego realizacji zabezpieczone zostało przymusem administracyjnym. Zgodnie bowiem z art. 3 § 1 w zw. z art. 2 § 1 pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków o charakterze niepieniężnym pozostających we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazanych do egzekucji administracyjnej na podstawie szczególnego przepisu. W rozumieniu art. 1a pkt 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym wierzycielem jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym, natomiast zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązku określonego w art. 2 § 1 pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym jest organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku. Z uwagi na to, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 4 ppkt c ustawy o zwalczaniu chorób, Inspektor Sanitarny sprawuje nadzór nad wykonywaniem obowiązku szczepień ochronnych oraz określa ich zakres i termin (art. 5 pkt 3 ustawy o Inspekcji Sanitarnej) uznano, że Inspektor sanitarny jest uprawniony do dochodzenia wykonania obowiązku szczepień na drodze postępowania egzekucyjnego w administracji. Zatem przekazanie Inspektorowi Sanitarnemu przez Przychodnię danych osobowych skarżącej oraz jej syna było celowe i adekwatne. Umożliwiło bowiem wykonywanie przez Inspektora Sanitarnego nadzoru w zakresie realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Przetwarzanie danych osobowych dotyczących stanu zdrowia syna skarżącej przez Przychodnię oraz Inspektora Sanitarnego w zakresie niewykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego, ma oparcie w przesłance określonej w art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie danych, natomiast w zakresie pozostałych danych syna skarżącej oraz danych skarżącej, w przesłance wskazanej w art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca K. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz nakazanie wszczęcia postępowania w związku z naruszeniem przepisów o ochronie danych osobowych i zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych zarzucając:

1. naruszenie art. 23 ust, 1 pkt 2 UODO (Ustawa o ochronie danych osobowych) oraz art. 27 ust. 2 pkt 2 UODO w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b Ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (UZZ) poprzez przyjęcie, iż powyższy przepis stanowi podstawę do prowadzenia egzekucji obowiązku w sytuacji, gdy nie konkretyzuje on obowiązku co do czasu I rodzaju szczepienia i jest to jednocześnie przepis szczególny innej ustawy, który zezwala na przetwarzanie danych w sytuacji, gdy o zakresie obowiązkowych szczepień decyduje każdego roku komunikat Prezesa GIS, który nie może stanowić źródła prawa wpływającego na zakres praw obywatelskich i w konsekwencji bezzasadne przyjęcie, że PPIS oraz placówka medyczna posiadają uprawnienia do przekazywania danych osobowych osób, które nie zaszczepiły dzieci,

2. naruszenie art.5 ust.1 pkt.1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi polegające na przyjęciu istnienia obowiązku szczepienia, tymczasem ustawa niniejsza w art. 17 ust. 10 w punktach od 1 do 4 stanowi, że minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia:

a) wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych,

b) osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby,

c) sposób przeprowadzania szczepień ochronnych - bez wskazania, że powyższe nastąpi w formie komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego,

3. naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, pkt 3 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez przyjęcie, iż powyższy przepis stanowi podstawę do prowadzenia egzekucji w sytuacji, gdy nie konkretyzuje on obowiązku co do czasu i rodzaju szczepienia,

4. naruszenie art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób u ludzi w związku z art. 87 oraz 92 Konstytucji,

5. naruszenie art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób u ludzi,

6. naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności polegające na bezzasadnym przyjęciu, iż istnieje powszechny obowiązek szczepień oraz że prywatni przedsiębiorcy prowadzący placówki medyczne są zobligowani przekazywać wrażliwe dane osobowe jak i poprzez przyjęcie, że załącznik do rozporządzania może wpływać na zakres praw obywatelskich w tym prawa do prywatności gwarantowanych w Konstytucji oraz ratyfikowaną przez RP Konwencję.

W uzasadnieniu stwierdzono, że przekazanie danych przez placówkę medyczną Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "[...]" H. S. w oparciu o treść załącznika do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych jest bezprawne, bowiem nie istnieje jakakolwiek podstawa w przepisach prawa (ustawach), legalizująca tego rodzaju działania w odniesieniu do osób, które rezygnują ze szczepień. Załącznik nr 4 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych na podstawie którego w praktyce przekazuje się państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu sprawozdania z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych, nie może stanowić źródła obowiązku ograniczającego prawa obywatelskie, w tym prawo do prywatności. Co więcej, rodzaj danych zawartych w tych sprawozdaniach został określony w dwóch załącznikach do tego rozporządzenia (4 i 5) i ma charakter statystyczny. Już z tego względu załącznik ten nie może być traktowany jako źródło prawa, które pozwala na przekazywanie danych wrażliwych przez prywatnych przedsiębiorców. W liście sprawozdawczej dołączanej do załącznika nr. 4, której wzór nie został formalnie ustalony, przekazywane są co najmniej imiona i nazwiska dziecka i jego rodzica/ów oraz dane teleadresowe i informacje związane ze zdrowiem. Z kolei art. 17 ust. 8 pkt 2 u.z.z., wskazuje na przekazywanie jedynie "sprawozdań ze stanu zaszczepienia." W tej sytuacji organ domniemuje dodatkowo, że powyższe oznacza konieczność przekazania danych osoby, która nie zaszczepiła dziecka. Pojęcie stanu zaszczepienia jest oczywiste i oznacza, co najwyżej obowiązek przekazania liczby która ten stan charakteryzuje w sposób najbardziej odpowiedzi np. procentowo. Aby móc przekazać inne dane osobowe, w tym dane wrażliwe, konieczne by było określenie powyższego w treści ustawy wprost lub też wskazanie na powyższe w delegacji ustawowej. Co więcej, załącznik ten został wydany z naruszeniem delegacji ustawowej, co jest niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawa. Art. 17 ust. 10 pkt 8 u.z.z. zawiera delegację do określenia wzoru sprawozdań z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych oraz tryb i terminy ich przekazywania bez wskazania jakie dane tam zostaną zawarte. Zaś użycie sformułowania "sprawozdania" wskazuje na cel statystyczny takiego uregulowania, a nie przymuszający do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W tej sprawie takiemu celowi to przekazanie posłużyło (nałożenie grzywny na osobę określoną z imienia i nazwiska zam. pod określonym adresem). Skoro rodzice nie wyrażają z jakichś względów zgody na zaszczepienie, to ewentualna opresja byłaby dopuszczalna, gdyby Państwo działało na podstawie prawa (tzn. uzyskało informacje o powyższym w sposób prawnie dopuszczalny). Proceder przekazywania danych osobowych osób nie wyrażających zgody na szczepienia przymusowe do innych organów administracji czy osób/podmiotów jest nielegalny, ponieważ uprawnienie takie ani zakres danych nie zostały uregulowane w ustawie. Nie sposób ustalić bowiem, co się dzieje z danymi po bezprawnym przekazaniu ich przez placówkę medyczną, czy i do jakich urzędów/podmiotów/osób dane te są dalej przekazywane. Dalej wskazano, że art. 5 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi sam w sobie nie konkretyzują obowiązku szczepienia. Nieuzasadnione jest powoływanie się przez organ na treść Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych jak i Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego jako podstawę konkretyzacji obowiązku przed 19 rokiem życia dziecka. Przede wszystkim w art. 92 Konstytucja przewiduje szczegółowe wymogi w przypadku przekazania materii regulowanej w drodze ustawy aktowi prawnemu niższego rzędu. Art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób u ludzi nie zawiera szczegółowej delegacji ustawowej dla aktu niższego rzędu. Nie jest nim również komunikat GIS. Odmienna praktyka jest niezgodna z Konstytucją Rzeczypospolitej, w szczególności z art. 2, 30, 31, 87, 92. Artykuł 87 Konstytucji za źródła powszechnie obowiązującego prawa w Rzeczypospolitej Polskiej uznaje Konstytucje, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Brak w tym zestawieniu komunikatów. Jest to katalog o charakterze zamkniętym. Z uwagi na powyższe powoływanie się przez organ na Komunikat GIS – Program Szczepień Ochronnych jako uzasadniający konkretyzację powszechną obowiązku (określenie jego daty) jest nieuzasadnione. Co więcej, rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w § 2 i § 3 określa rodzaj i zakres szczepień ochronnych. Dla szczepień wymienionych w tytule wykonawczym rozporządzenie te określa jako terminy szczepień (zależnie od rodzaju szczepienia), wiek dziecka do 6 lub też 19 roku życia. Z powyżej przytoczonych rozporządzenia wynika, że na wykonanie poszczególnych szczepień zobowiązany ma wyznaczony konkretny okres ograniczony wiekiem dziecka, W związku z tym moment wymagalności dla szczepień nie nadszedł i tym samym również brak uzasadnienia dla przekazywania danych osobowych. Nadto zgodnie zaś art. 2 Konstytucji Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Zmieniona definicja choroby zakaźnej, ustalanie w drodze komunikatu określającego obowiązek szczepienia, otwiera drogę do dowolnego zaliczania stanów chorobowych do chorób zakaźnych, co daje możliwość poddania poszczególnych osób lub całych grup obywateli różnego rodzaju zabiegom i ograniczeniom praw nie przewidzianym w ustawie. Pierwotne brzmienie definicji choroby zakaźnej zobowiązywało zarówno lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, jak i organy inspekcji sanitarnej do szczególnego zbadania i oceny każdego przypadku pod kątem zagrożenia dla zdrowia publicznego, lecz teraz ten obowiązek został zniesiony. Funkcją zasad poprawnej legislacji jest zapewnienie prawidłowości prawa regulującego stosunki między władzami publicznymi i obywatelami. Na czoło wysuwa się zagwarantowanie pewności i bezpieczeństwa prawnego obywatelom, dlatego też z tych zasad wynika zakaz stanowienia przepisów, które pozostawiają organom państwowym zbyt dużą swobodę oraz umożliwiają dowolność rozstrzygnięć. Z zasad poprawnej legislacji wywodzi się zasada określoności prawa. Obywatele mają prawo oczekiwać jego czytelności i przejrzystości. Niejasność przepisów jest wyrazem niedostatecznej troski ustawodawcy o podmiotowe traktowanie adresatów prawa, co odbiera im poczucie bezpieczeństwa prawnego i skutkuje utratą zaufania do państwa. Z zasady określoności prawa wynika również, że każdy przepis aktu prawnego, zwłaszcza dotyczący wolności i praw jednostki, przewidujący lub skutkujący możliwość stosowania wobec niej sankcji, nakazów lub ograniczeń, powinien być sformułowany w sposób poprawny, jasny i precyzyjny, zapewniający przewidywalność skutków jego stosowania. Zgodnie z art. 30, 31 Konstytucji, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Zaś istotą wolności i praw jest godność człowieka. Z kolei ust. 2 tego artykułu Konstytucji wskazuje, iż każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych oraz że nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje. Przepisy te stosuje się bezpośrednio, niemniej jednak mogą one zostać skonkretyzowane w aktach prawnych niższej rangi. I tak na gruncie praw pacjenta artykuł 31 Konstytucji RP znalazł odzwierciedlenie w art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. Nr 52, poz. 417 z późn. zm.), zgodnie z którym pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9 tejże ustawy. Analogiczną regulację zawierają przepisy ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U, z 1997 r., Nr 28, poz. 152 z późn. zm.). Podobne są uregulowania europejskie jak postanowienia Konwencji o Prawach Człowieka i Biomedycynie z 19 listopada 1996 r., przede wszystkim zaś jej art. 5. Z wymienionych wyżej przepisów jednoznacznie wynika, że nikt nie może być zmuszony do poddania się określonemu leczeniu czy innym świadczeniom zdrowotnym. Podobne stanowisko zajmuje Europejski Trybunału Praw Człowieka w kwestii obowiązku szczepień wskazując, że przymus stanowi naruszenie art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Zatem decyzja GIODO w sposób oczywisty stanowi również naruszenie art. 14 Dyrektywy 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych. Powyższe jest tym bardziej uzasadnione, gdyż szczepienie jest procedurą medyczną, obarczoną jasno określonym ryzykiem (o czym świadczy lista skutków ubocznych z ulotek preparatów szczepionkowych oraz Załącznika nr 1 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów Ich rozpoznawania) i powinno podlegać takim samym ograniczeniom prawnym jak inne procedury medyczne. W przypadku szczepień obywatel jest dodatkowo bezbronny z uwagi na fakt, iż firmy farmaceutyczne unikają podawania pełnego składu szczepionek, co w sposób dodatkowy narusza prawa i wolności obywatelskie (powołując się na tajemnicę handlową) i utrudnia dochodzenie roszczeń. Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia. Oznacza to, że Państwo nie ma prawa podejmować żadnych przymusowych działań medycznych stanowiących zagrożenie dla życia obywatela, w tym dziecka, ponieważ każdy z nas ma niezbywalne prawo do ochrony życia. W świetle podniesionych zarzutów naruszenia Konstytucji, dowolności w ustalaniu obowiązkowych szczepień, zastanawiające jest również to, iż sam "kalendarz szczepień" nie zmienił się zasadniczo od tego, który obowiązywał w poprzednim ustroju w sytuacji gdy w większości krajów Unii Europejskiej zrezygnowano z przymusowego szczepienia oraz obowiązkowego "kalendarza szczepień" na rzecz podawania ich jedynie osobom należącym do określonych grup ryzyka. Biorąc pod uwagę, iż w ramach Unii Europejskiej obowiązuje swoboda poruszania się osób, obowiązujące w III RP ograniczenie swobód obywatelskich jest nieuzasadnione. Ograniczenie lub pozbawienie praw rodzicielskich może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Tymczasem prawa rodzicielskie są bezprawnie i nagminnie ograniczane, na podstawie nieokreślonego w Ustawie obowiązku, poprzez stosowanie grzywny celem przymuszenia do wykonania obowiązku niepieniężnego, bez wyroku sądowego – konkretyzacja poprzez komunikat GIS. Tymczasem to władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku. Przymusowe poddawanie noworodków, niemowląt i dzieci ryzyku okaleczenia fizycznego, umysłowego, utraty zdrowia lub życia nie można uznać za "szczególną opiekę" zwłaszcza bez zbudowania właściwego systemu zabezpieczenia tych bezbronnych osób na wypadek powikłań, które także wedle producenta medykamentu w pewnych wypadkach są nieuchronne. Władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych i zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska. Biorąc pod uwagę bezdyskusyjność występowania działań niepożądanych przy stosowaniu leków i szczepień, zobowiązanie w ustawie wszystkich zdrowych osób do ich przyjmowania (bez wyraźnego określenia, jakich leków i jakich szczepień ten ogólny obowiązek dotyczy) nie mieści się w żaden sposób w zobowiązaniu władz publicznych do zwalczania chorób epidemicznych. Ponadto stanowi profilaktykę przymusową i skutkującą możliwym pogorszeniem stanu zdrowia (zdrowych) osób poddanych takiemu przymusowi. Ustawa nie przewiduje żadnych odszkodowań za szkody wywołane stosowaniem obowiązkowych leków profilaktycznych i obowiązkowych szczepień ochronnych. Przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia informują, że przewiduje się dochodzenie odszkodowania wyłącznie poprzez złożenie pozwów cywilnych przez poszkodowane osoby przeciwko producentom ww. preparatów. Tymczasem w wielu państwach funkcjonują rozwiązania prawne, w których ustawodawca przewidział odszkodowania dla osób, które straciły zdrowie lub życie na skutek podania szczepionki (nawet w [...] w latach dziewięćdziesiątych zniesiono obowiązek szczepień, a wprowadzono odpowiedzialność państwa za powikłania poszczepienne). Przymusowe poddawanie obywateli narzuconej odgórnie i niepozbawionej ryzyka metodzie zwalczania chorób zakaźnych i w oparciu o powyższe uzasadnianie przekazywania danych osobowych wrażliwych bez właściwego umocowania w ustawie, nie ma podstaw w obowiązkach nałożonych na władze przez Konstytucję RP, a w szczególności nie ma umocowania w Konstytucji fakt szczególnej troski władz o zapobieganie wszelkim chorobom wywoływanym przez biologiczne czynniki chorobotwórcze. W Polsce, która jest szczepionkowym skansenem i trudno określić komu służy utrzymywany przymus szczepień, to mimo braku systemu odszkodowawczego oficjalnie obowiązuje przymus szczepień z uzasadnieniem, iż szczepienia są bezpieczne, gdyż tak wynika ze statystyk prowadzonych przez PPIS w zakresie odnotowania powikłań poszczepiennych. Tymczasem powierzenie prowadzania takich statystyk podmiotowi, który odpowiedzialny jest za wyszczepialność (przymusza grzywnami, wszczyna postępowanie przymuszające) jest wewnętrznie sprzeczne, gdyż w świetle przepisów odnotowanie ciężkiego NOP oznacza przymus wycofania danej partii szczepionki z rynku. To oznacza, iż w Polsce brak efektywnego systemu odnotowywanie tzw. "Niepożądanych Odczynów Poszczepiennych" i w dalszej części uzasadnienia obszernie uzasadnił powyższą kwestię.

W odpowiedzi na skargę, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne podał, że postępowanie administracyjne prowadzone organ w przedmiotowej sprawie na podstawie przepisów ustawy o ochronie danych osobowych, ograniczało się wyłącznie do kwestii zbadania kwestii zgodności procesu przetwarzania danych przez Przychodnię oraz Inspektora Sanitarnego z przepisami ustawy o ochronie danych. Tym samym podnoszone zarzuty w zakresie zasadności istnienia w Rzeczypospolitej Polskiej powszechnego obowiązku poddania się określonym w przepisach prawa szczepieniom ochronnym czy też w zakresie ewentualnych działań niepożądanych tych szczepień, nie dotyczą przedmiotu postępowania prowadzonego przez Generalnego Inspektora, a konsekwentnie treści zaskarżonej decyzji. Jednak z ostrożności wskazano, że w ocenie Generalnego Inspektora fakt istnienia na terenie Rzeczypospolitej Polskiej powszechnego obowiązku poddania się określonym w przepisach szczepieniom ochronnym jest bezsprzeczny, zaś obowiązek ten wynika bezpośrednio z przepisów prawa. W tym kontekście zwrócono uwagę na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2014 r. sygn. akt II OSK 1312/13, w którym sąd ten wskazał, że cyt.: "w ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi został ustalony ogólny obowiązek podania się szczepieniom ochronnym. Natomiast w powołanym rozporządzeniu, zgodnie z ustawową delegacją, określono przede wszystkim choroby zakaźne, przeciw którym prowadzone są szczepienia ochronne oraz wiek i grupy osób objętych obowiązkiem szczepień. W rozporządzeniu tym ustalono np., że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu przeciwko którym obejmuje po pierwsze, dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia, po drugie, osoby ze stycznością z chorymi na błonicę. Jeżeli więc określona osoba nie została jeszcze szczepiona przeciwko tej chorobie, to o ile spełnia warunki ustalone w rozporządzeniu (odpowiedni wiek lub styczność z chorym na błonicę) jest zobowiązana poddać się szczepieniu ochronnemu. W ocenie NSA taki sposób regulacji jest wystarczający do przyjęcia, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu i wynika bezpośrednio z przepisów prawa. Nie zmienia tej oceny fakt, że Główny Inspektor Sanitarny ogłaszał w formie komunikatu Program Szczepień Ochronnych na dany rok ze szczegółowym schematem Musowania poszczególnych szczepionek. W komunikacie tym zawarte są bowiem specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące sposobu wykonania obowiązku ustalonego w ustawie. (...) Podkreślono też, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu ma silne oparcie w przepisach Konstytucji RP, przede wszystkim w art. 31 ust. 3, w którym stanowi się, że graniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Związek pomiędzy szczepieniami ochronnymi, a ochroną zdrowia jest oczywisty, przy czym chodzi nie tylko o zdrowie osoby poddanej szczepieniu ochronnemu, ale o zdrowie innych osób narażonych na zarażenie chorobami zakaźnymi" (podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Go 427/15).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Stosownie do treści art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 922 ze zm.), do zadań Generalnego Inspektora w szczególności należy kontrola zgodności przetwarzania danych z przepisami o ochronie danych osobowych. Z kolei w myśl art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy, przetwarzanie danych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa i są to tzw. dane osobowe "zwykłe", zaś co się tyczy danych osobowych "wrażliwych", to ich udostępnianie reguluje art. 27 ust. 2 pkt ustawy według którego przetwarzanie danych, o których mowa w ust. 1, jest jednak dopuszczalne, jeżeli przepis szczególny innej ustawy zezwala na przetwarzanie takich danych bez zgody osoby, której dane dotyczą, i stwarza pełne gwarancje ich ochrony. Z kolei na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1) ppkt b) ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1886 ze zm.), osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, zaś według art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do:

4) udzielania danych i informacji:

a) organom Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Wojskowej Inspekcji Sanitarnej, Państwowej Inspekcji Sanitarnej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Inspekcji Weterynaryjnej, Wojskowej Inspekcji Weterynaryjnej, Inspekcji Ochrony Środowiska, jednostkom, o których mowa w art. 30 ust. 1, oraz ośrodkom referencyjnym i instytutom badawczym – niezbędnych do prowadzenia nadzoru epidemiologicznego nad zakażeniami i chorobami zakaźnymi i zapobiegania oraz zwalczania zakażeń i chorób zakaźnych,

b) właściwym państwowym inspektorom sanitarnym – niezbędnych do prowadzenia nadzoru epidemiologicznego nad niepożądanymi odczynami poszczepiennymi,

c) organom Państwowej Inspekcji Sanitarnej – niezbędnych do sprawowania nadzoru nad realizacją obowiązków, o których mowa w pkt 1 – 3.

Z kolei na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2016 r. poz. 186, 823, 960 i 1070), a zgodnie z brzmieniem art. 3 ust. 1 pkt 1) ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1318), użyte w ustawie określenie opiekun faktyczny oznacza osobę sprawującą, bez obowiązku ustawowego, stałą opiekę nad pacjentem, który ze względu na wiek, stan zdrowia albo stan psychiczny opieki takiej wymaga. W dalszym ciągu wskazać należy na przepis art. 17 ust. 8 o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w myśl którego, osoby przeprowadzające szczepienia ochronne: 1) prowadzą dokumentację medyczną dotyczącą obowiązkowych szczepień ochronnych, w tym przechowują karty uodpornienia oraz dokonują wpisów potwierdzających wykonanie szczepienia; 2) sporządzają sprawozdania z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych oraz sprawozdania ze stanu zaszczepienia osób objętych profilaktyczną opieką zdrowotną, które przekazują państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu. Niezależnie od powyższego, zgodnie z § 13 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 849 ze zm.), kwartalne sprawozdanie z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych, którego wzór jest określony w załączniku nr 4 do rozporządzenia, jest sporządzane i przekazywane przez osoby przeprowadzające obowiązkowe szczepienia ochronne państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu, w terminie 7 dni po zakończeniu kwartału, za pomocą środków komunikacji elektronicznej albo listem poleconym, zaś według Działu 2 sprawozdania z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych, podaje się osoby uchylające się od obowiązku szczepień: "Liczba osób uchylających się od obowiązku szczepień ochronnych, których imienny wykaz dołączono do sprawozdania".

W rozpoznawanej sprawie tymczasem skarżąc K. K. nie poddała reprezentowanego przez nią syna B. P. szczepieniom ochronnym dokonywanym przez H. S. – prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "[...]" H. S. z siedzibą w [...] (prowadząca dokumentację medyczną dotyczącą obowiązkowych szczepień ochronnych, w tym przechowująca karty uodpornienia oraz dokonująca wpisów potwierdzających wykonanie szczepienia), a ta z kolei zawiadomiła w sprawozdaniu o powyższym fakcie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...], Powiatowa Stacja Sanitarno – Epidemiologiczna w [...] podając dane osobowe skarżącej w zakresie imienia, nazwiska, adresu zamieszkania oraz numeru telefonu, zaś syna skarżącej w zakresie imienia, nazwiska, adresu zamieszkania, daty urodzenia, numeru PESEL, danych dotyczących szczepień lub przeciwskazań do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, a dane te wynikają z "Książeczki szczepień" według załącznika nr 3 do rozporządzenia. Zatem w myśl omówionych już wyżej przepisów prawa, przetwarzanie danych skarżącej oraz jej syna przez wskazane podmioty, jest legalne i zarzuty zawarte w skardze, nie zasługują na uwzględnienie.

Wskazać również należy skarżącej, że podnoszone zarzuty i obszerne uzasadnienie w tym względzie w zakresie zasadności istnienia w Rzeczypospolitej Polskiej powszechnego obowiązku poddania się określonym w przepisach prawa szczepieniom ochronnym, czy też w zakresie ewentualnych działań niepożądanych tych szczepień, nie są przedmiotem niniejszej sprawy.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 i art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.