Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2010/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Jacek Czaja Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2020 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 sierpnia 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 952/18 w sprawie ze skargi K. B. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od K. B. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 17 sierpnia 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 952/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. B. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z [...] marca 2018 r. w przedmiocie wyniku egzaminu notarialnego.

Zaskarżoną uchwałą Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 2291), po rozpatrzeniu odwołania K. B., utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Warszawie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego (dalej: Komisja Egzaminacyjna) z [...] października 2017 r.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia wyjaśniła, że wskazaną wyżej uchwałą został ustalony negatywny wynik K. B. z egzaminu notarialnego przeprowadzonego w dniach 5-7 września 2017 r. Zdająca z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymała bowiem ocenę niedostateczną z drugiego projektu aktu notarialnego ocenę dostateczną natomiast z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności ocenę dobrą, zgodnie zaś z treścią art. 74f § 1 Prawa o notariacie pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części osiągnął wynik pozytywny.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia zaaprobowała wystawienie przez egzaminatorów końcowej oceny niedostatecznej za projekt pierwszego aktu notarialnego uznając, że znajdują się w nim na tyle ważne uchybienia, że nie uzasadniają one podwyższenia oceny. Komisja miała przy tym na uwadze, że zdająca otrzymała od poszczególnych egzaminatorów oceny dostateczną i niedostateczną oraz że nie wszystkie argumenty odwołania były bezzasadne.

Odnosząc się do samego zadania i propozycji jego rozwiązania, Komisja uznała, że podjęta na podstawie art. 210 k.s.h. uchwała zgromadzenia wspólników została opisana w sposób dostateczny. Zdająca nie wskazała wprawdzie, że umowa zamiany ma być zawarta z członkiem zarządu spółki K., jednak powołała się wprost na art. 210 k.s.h. i opisała czynności, do których umocowany został pełnomocnik.

Jako mankament pełnomocnictwa sporządzonego przez zdającą, Komisja wskazała natomiast niepodniesienie, że umowa zamiany ma być dokonana za dopłatą, jak również brak odniesienia się do kwestii funkcjonowania rady nadzorczej w spółce K., co mogło mieć wpływ na skuteczność udzielenia pełnomocnictwa, gdyby umowa spółki ograniczała w tej kwestii wspólników. Zdająca nie przedłożyła również kopii wniosku o wpis do KRS zmian w składzie zarządu spółki.

Komisja wyjaśniła, że udzielenie pełnomocnictwa może zastąpić zgodę, o jakiej mowa w art. 228 pkt 4 i art. 230 k.s.h. Jednakże, nawet gdyby w drodze interpretacji oświadczeń woli wspólników można byłoby przyjąć, że udzielenie pełnomocnictwa obejmuje jednocześnie wyrażenie zgody na dokonanie czynności prawnej, to zdająca nie wykazała się wiedzą na temat konieczności uzyskania takiej zgody. Opisując bowiem pełnomocnictwo udzielone A. P., zdająca powołała się wyraźnie na treść art. 210 k.s.h. pomijając treść art. 228 pkt 4 i art. 230 k.s.h. W akcie znajduje się wprawdzie oświadczenie pełnomocnika o braku konieczności uzyskania zgody wspólników na czynności objęte aktem, jednak do aktu dołączono tekst umowy spółki K. z 12 maja 2008 r. bez zaznaczenia, że jest to tekst aktualny. Nie pozwalało to na stwierdzenie przez notariusza, że zawarcie umowy zamiany nie wymaga zgody wspólników. Za bez znaczenia dla oceny pracy zdającej Komisja uznała okoliczność, że naruszenie art. 228 pkt 4 k.s.h. nie powoduje bezwzględnej nieważności czynności prawnej, a jedynie bezskuteczność zawieszoną. Polecenie zadania egzaminacyjnego nie obejmowało bowiem sporządzenia umowy bezskutecznej. Ponadto, akt notarialny sporządzony przez zdającą nie może funkcjonować w obrocie bez potwierdzenia go przez zgromadzenie wspólników, potwierdzenie to zaś nie wynika z treści pracy egzaminacyjnej.

Jako zasadny Komisja oceniła zarzut jednego z egzaminatorów, co do błędnej treści decyzji Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa. Decyzja ta, sprzecznie z art. 2a ust. 4 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, wyraża zgodę na zbycie nieruchomości rolnej, nie zaś zgodę na jej nabycie. Dodatkowo, dokument ten przedłożony został przez zbywcę nieruchomości, co przekonuje, że błędne sformułowanie decyzji nie jest li tylko wynikiem oczywistej omyłki. Niezależnie od powyższego w akcie brak oświadczenia T. M., że nie jest on rolnikiem indywidualnym. Sam natomiast fakt, że nabywana nieruchomość stanowi nieruchomość rolną, nie jest przesądzający dla konieczności uzyskania zgody Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa.

Nadto, jak wskazała Komisja, praca zdającej zawiera inne jeszcze błędy, których suma uzasadnia wystawienie oceny niedostatecznej.

Zdająca częściowo nieprawidłowo wykonała zadanie egzaminacyjne, gdyż nieruchomość spółki K. nie zostanie przeniesiona bez obciążeń. Pismo z banku, które wyraża zgodę na wykreślenie hipoteki umownej obciążającej nieruchomość spółki K. w istocie nie spowoduje tego wykreślenia w dacie dokonywania zamiany. Wpis wykreślenia hipoteki ma w takim przypadku charakter konstytutywny. Prawidłowe oświadczenie banku powinno zawierać element prowadzący do uznania, że wierzytelność zabezpieczona hipoteką wygasła (art. 246 § 2 k.c., art. 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece).

W projekcie aktu notarialnego brak jest również oświadczenia, że zamieniane nieruchomości nie są obciążone umową dzierżawy bądź najmu, co jest istotne w kontekście brzmienia art. 678, 679 i 694 k.c.

Komisja zwróciła też uwagę, że zdająca nie zamieściła także oświadczenia T. M., że od momentu śmierci jego żony do momentu zbycia użytkowania wieczystego pozostawał stanu wolnego, przez co (przy braku aktualnych wpisów w księdze wieczystej) nie wiadomo, czy przenoszone prawo nie było objęte wspólnością ustawową już po śmierci K. M.

W sporządzonym akcie notarialnym zabrakło również istotnych z punktu widzenia art. 80 Prawa o notariacie, pouczeń o treści art. 5 u.k.w.h. oraz art. 17 KRS.

W ocenie Komisji brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania zdającej i podwyższenia oceny za projekt pierwszego aktu notarialnego na ocenę pozytywną. Istotnym błędem popełnionym przez zdającą była błędna treść decyzji Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, zezwalająca na zbycie nieruchomości rolnej i przedstawiona przez zbywcę nieruchomości, a także brak oświadczenia, że T. M. nie jest rolnikiem indywidualnym. Wprawdzie nie jest to błąd powodujący nieważność czynności prawnej, jednak jego istota powoduje obniżenie oceny o dwa stopnie w stosunku do oceny celującej, na jaką zasługiwałaby praca pozbawiona błędów.

Kolejne bardzo istotne błędy, które – w ocenie Komisji – skutkują obniżeniem oceny również o dwa stopnie to błędy polegające na braku uchwał podjętych w trybie art. 228 pkt 4 oraz art. 230 k.s.h. (przy braku wykazania przesłanek, że podjęcie tych uchwał nie było konieczne), braku oświadczenia, czy T. M. od momentu śmierci żony do chwili zbycia przysługujących mu praw pozostawał w stanie wolnym, nie w pełni prawidłowym rozwiązaniu problemu zbycia nieruchomości bez obciążenia, braku istotnych z punktu widzenia interesów stron pouczeń.

Do pomniejszych błędów, w ocenie Komisji, zaliczyć należy brak oświadczenia, że zamieniane nieruchomości nie są obciążone umową dzierżawy bądź najmu oraz brak oświadczenia, czy w spółce K. funkcjonuje rada nadzorcza.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia stwierdziła, że rodzaj i ilość popełnionych przez zdającą błędów przekonują, iż nie jest ona w chwili obecnej przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Popełnione przez zdającą błędy dotyczą kwestii niezwykle istotnych z punktu widzenia pracy notariusza i wpływają na prawidłowe zabezpieczenie słusznych interesów stron, co wpływa negatywnie także na zabezpieczenie interesu publicznego.

Skargę na powyższą uchwałę wniosła K. B.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369; dalej: p.p.s.a.), stwierdził, że zaskarżona uchwała i uchwała utrzymana nią w mocy nie naruszają prawa.

I tak, WSA wskazał, że zakres procedury odwoławczej uregulowany jest na podstawie upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 74h § 14 Prawa o notariacie w rozporządzeniu z dnia 16 lipca 2009 r. i jest on ograniczony do oceny zarzutów podniesionych w odwołaniu (por. § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia). W postępowaniu przed komisją odwoławczą nie chodzi zatem o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej, ani o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę zdający/-a zakwestionował/-ła, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych przez niego/nią zarzutów w stosunku do oceny pracy. Może się jednak zdarzyć, że przy ocenie zarzutów postawionych przez zdającego/-ą, przedstawiając konkretny problem prawny występujący w pracy (która stanowi przecież całość), Komisja II stopnia dostrzeże inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały. Takie działanie komisji, w ocenie WSA, nie dyskwalifikuje jej działania jeżeli, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, nie oprze swego rozstrzygnięcia na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach. Powołanie się organu na takie uchybienie nie narusza zakazu refomationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu.

Powołując się na orzecznictwo NSA, Sąd I instancji podniósł, że trzeba mieć również na uwadze, cel jakiemu – w świetle regulacji art. 17 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 74 § 3 Prawa o notariacie – służy ustanowienie egzaminów, czyli zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osób dopuszczanych do wykonywania zawodu. W konsekwencji komisja egzaminacyjna II stopnia – rozpoznając odwołanie od uchwały o wyniku egzaminu dotyczące wskazanej w odwołaniu części tego egzaminu – nie jest związana wyłącznie podniesionymi przez zdającego zarzutami. Tym samym dostrzeżenie błędu w zadaniu – z zakresu części egzaminu objętej odwołaniem – nie może być uznane za przekroczenie granic zaskarżenia odwołania i wyjście przy rozpoznaniu sprawy poza jej granice mając na względzie cel ich ustanowienia.

Sąd I instancji podzielił też stanowisko NSA, który wyjaśnił, że § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 45) – zgodnie z którym, sporządzana jest opinia dotycząca zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania – żadną miarą nie może przesądzać granic rozpoznawania odwołania od wyniku egzaminu notarialnego. Rozporządzenie zostało bowiem wydane na podstawie art. 74h § 14 Prawa o notariacie i zgodnie z zawartą tam delegacją określa m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. Co do zasady nie może zatem wprowadzać – i nie wprowadza – niemającej oparcia w ustawie podstawy prawnej do określenia granic sprawy rozpoznawanej wskutek odwołania od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. Sąd zwrócił też uwagę, że zgodnie z tym rozporządzeniem, komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną z tej części egzaminu notarialnego, która została zakwestionowana w odwołaniu – nie zaś nad zasadnością zarzutów podnoszonych w odwołaniu – a następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości o wyniku egzaminu notarialnego.

W ocenie Sądu I instancji, Komisja Egzaminacyjna II Stopnia odniosła się w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych w odwołaniu skarżącej uzasadniając swoją opinię. Komisja szczegółowo opisała projekt aktu notarialnego sporządzonego przez skarżącą wskazując na uchybienia, które nie kwalifikowały do podwyższenia oceny egzaminacyjnej oraz nie dały podstaw do wystawienia oceny pozytywnej. WSA podzielił argumentację Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń, uznając, że wnioski Komisji zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

WSA zwrócił uwagę że egzamin notarialny jest egzaminem zawodowym i złożenie go z pozytywnym wynikiem daje prawo do wykonywania zawodu notariusza, który jest zawodem zaufania publicznego i powinien być wykonywany jedynie przez te osoby, które w sposób należyty są przygotowane do jego wykonywania. Reasumując Sąd stwierdził, że Komisja Egzaminacyjna II Stopnia rozpoznała odwołanie w zakresie w nim określonym i nie można jej postawić zarzutu, aby swym działaniem naruszyła art. 77 § 1 k.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła K. B. zaskarżając to orzeczenie w całości.

Wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik postępowania, a mianowicie:

A. niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez niewłaściwą kontrolę i nieuwzględnienie skargi w sytuacji, w której uchwała Komisja Egzaminacyjna II Stopnia wydana została z naruszeniem art. 74h § 14 Prawa o notariacie w zw. z § 5 ust. 2 pkt 1 oraz § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r., przez przyjęcie, że Komisja Egzaminacyjna II Stopnia uprawniona jest do ustalenia oceny z części egzaminu notarialnego w oparciu o uchybienia, które nie zostały dostrzeżone przez Komisję Egzaminacyjną oraz nie stanowiły podstawy zarzutów w odwołaniu, podczas gdy Komisja Egzaminacyjna II Stopnia jest związana zarzutami skarżącej i nie może opierać swojego rozstrzygnięcia na uchybieniach niedostrzeżonych przez Komisję Egzaminacyjną – które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ stanowisko Komisji odwoławczej w stosunku do uchybień dostrzeżonych przez Komisję Egzaminacyjną bez uwzględnienia dodatkowych uchybień podniesionych dopiero w uchwale Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przemawiało za uwzględnieniem odwołania;

B. niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. przez niewłaściwą kontrolę i nieuwzględnienie skargi w sytuacji, w której uchwała Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia wydana została z naruszeniem art. 15 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 Prawa o notariacie, przez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania polegające na pozbawieniu skarżącej możliwości merytorycznego odniesienia się do zarzutów podniesionych w uchwale Komisji odwoławczej i niedostrzeżonych przez Komisję Egzaminacyjną z uwagi na to, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym WSA nie badał zasadności merytorycznej uchybień projektu pierwszego aktu notarialnego, wobec powyższego uchwała Komisji odwoławczej w zakresie, w jakim oparła się na zarzutach niedostrzeżonych przez Komisję Egzaminacyjną pozbawiona została możliwości kontroli instancyjnej – które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem prawidłowe zastosowanie wskazanych przepisów skutkowałoby uchyleniem zaskarżonej uchwały;

C. niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia w sytuacji, w której uchwała ta wydana została z naruszeniem art. 74e § 2 Prawa o notariacie poprzez błędną wykładnię, powieloną przez WSA polegającą na przyjęciu, że rozwiązanie zadania z części egzaminu notarialnego musi spełniać wszystkie kryteria, o których mowa w tym przepisie, podczas gdy tego typu przesłanka nie wynika z treści przepisu, jak również nie wynika z wykładni celowościowej i systemowej – które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem prawidłowe zastosowanie powyższych przepisów skutkowałoby uchyleniem zaskarżonej uchwały;

D. naruszenie art. 134 § 1 w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. przez niewłaściwą kontrolę legalności zakwestionowanego aktu, co ma istotny wpływ na wynik sprawy w świetle przepisu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., polegające na lakonicznym, pozbawionym pogłębionych rozważań odniesieniu się do zarzutów skarżącej dotyczących błędnej wykładni art. 74e § 2 Prawa o notariacie oraz naruszenia art. 7 i 77 k.p.a. – które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem poważnie utrudnia prawidłową kontrolę instancyjną orzeczenia;

E. niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi w sytuacji, w której uchwała Komisji II stopnia wydana została z naruszeniem art. 7 i 77 k.p.a., przez przyjęcie, że przygotowany przez skarżącą projekt pierwszego aktu notarialnego stanowiącego część egzaminu notarialnego zawiera uchybienia tego rodzaju, że projekt ten zasługuje na ocenę niedostateczną, co w konsekwencji doprowadziło do ustalenia wyniku negatywnego egzaminu notarialnego, podczas gdy z materiałów zgromadzonych w sprawie wynika, że rozwiązanie zaproponowane przez skarżącą nie powoduje negatywnych skutków dla potencjalnego klienta, nie zawiera błędów skutkujących nieważnością aktu, a w konsekwencji skarżąca winna otrzymać ocenę pozytywną, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało negatywnym, całościowym wynikiem z egzaminu notarialnego, podczas gdy prawidłowa ocena pierwszego projektu aktu notarialnego doprowadziłaby do ustalenia pozytywnego wyniku egzaminu notarialnego – które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem prawidłowe zastosowanie powyższych przepisów skutkowałoby uchyleniem zaskarżonej uchwały;

Biorąc pod uwagę powyższe autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie skarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej podniesiono, że Komisja odwoławcza ma skontrolować działanie komisji egzaminacyjnej tylko w części zakwestionowanej w odwołaniu i tylko w zakresie określonym zarzutami odwołania. Tymczasem Komisja Egzaminacyjna II Stopnia oparła swoje rozstrzygnięcie na uchybieniach niedostrzeżonych przez Komisję Egzaminacyjną, a więc co do których skarżąca nie wniosła zarzutów. Powyższa kwestia dotyczy następujących uchybień: brak oświadczenia, że T. M. nie jest rolnikiem indywidualnym, nie w pełni prawidłowe rozwiązanie problemu zbycia nieruchomości bez obciążeń, brak oświadczenia w zakresie obciążenia zamienianych nieruchomości prawem dzierżawy, bądź najmu, brak oświadczenia, czy T. M. od momentu śmierci żony do chwili zbycia przysługujących mu praw pozostawał w stanie wolnym, brak pouczeń stron. Powyższe zdaniem skarżącej oznacza, że aż pięć z ośmiu uchybień, na które powołała się Komisja II Stopnia, nie były uchybieniami dostrzeżonymi przez Komisję Egzaminacyjną. Zatem uchybienia te nie powinny być brane pod uwagę przy ocenie pracy skarżącej. Powyższego uchybienia nie dostrzegł jednak WSA.

Odnosząc się do pozostałych zagadnień podniesionych w zaskarżonej uchwale, skarżąca stanęła na stanowisku, że ramy stanu faktycznego zadania oraz kontekst i tryb podjęcia uchwały udzielającej pełnomocnictwo przez walne zgromadzenie spółki K. przemawiają za jej "dwoistym" charakterem, gdzie udzielenie pełnomocnictwa do konkretnie wskazanej czynności czyni równocześnie zadość wymogom z art. 228 pkt 4 k.s.h. Oznacza to dorozumiane wyrażenie zgody na dokonanie wskazanej w pełnomocnictwie czynności. Z ostrożności procesowej skarżąca podniosła, że gdyby nawet przyjąć argumentację wskazującą, że w rzeczywistości nie podjęto uchwały wyrażającej zgodę na dokonanie czynności w trybie art. 228 k.s.h. i 230 k.s.h., to tak przygotowany projekt aktu notarialnego nie jest objęty skutkiem nieważności, a bezskuteczności zawieszonej.

W zakresie wskazanego przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia błędu, dotyczącego powołania się na decyzję Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa wyrażającą zgodę na zbycie, zamiast na nabycie nieruchomości, autor skargi kasacyjnej stanął na stanowisku, że było to wynikiem oczywistej omyłki pisarskiej, która może być sprostowana przez notariusza.

Dalej, odnosząc się do braku oświadczenia T. M., że od momentu śmierci jego żony nieruchomość nie była objęta wspólnością ustawową małżeńską, skarżąca podniosła, że, po pierwsze, nabywcę nieruchomości w tego typu przypadkach chroni rękojmia publicznej wiary ksiąg wieczystych, zatem brak wskazania jako współwłaściciela żony T. M. powoduje, że brak jest podstaw do przyjęcia, że nieruchomość mogła być elementem wspólności ustawowej małżeńskiej. Po drugie, nawet w przypadku ponownego zawarcia związku małżeńskiego przez T. M., przedmiotowa nieruchomość wchodziłaby w zakres majątku osobistego T. M., zatem nawet powtórne zawarcie związku małżeńskiego nie powodowałoby, że nieruchomość nie mogłaby zostać samodzielnie zbyta przez T. M. Po trzecie, ewentualne przeniesienie części prawa własności przez T. M. na ewentualną nową małżonkę T. M. stanowiłoby darowiznę, zatem Komisja II stopnia mogłaby również wymagać, aby T. M. oświadczał, co do posiadania prawa własności, co do przedmiotowej nieruchomości, podczas gdy wszelkie dane w tym zakresie wynikają z księgi wieczystej.

Za niezasadny uznano również argument Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia co do nie w pełni prawidłowego rozstrzygnięcia w zakresie obciążeń nieruchomości. W uzasadnieniach oceny obydwu egzaminatorów wskazano, że oświadczenie Banku PKO BP S.A. wyrażające zgodę na wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej jest wystarczające. Jakkolwiek tego typu oświadczenie nie wywoła skutku w chwili dokonania zamiany, tym niemniej nabywca nieruchomości dysponuje dokumentem, który umożliwia natychmiastowe wykreślenie obciążenia hipotecznego z księgi wieczystej za zgodą wierzyciela hipotecznego wyrażoną w ww. dokumencie.

Komisja odwoławcza powołała się również na brak pouczeń stron czynności na podstawie art. 80 Prawa o notariacie. W tym wypadku podniesiono, że przepis ten nie przewiduje tego typu obowiązków, a zatem takiego obowiązku nie można dowolnie domniemywać.

Zdaniem skarżącej, także stwierdzenie przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia o braku powołania się na oświadczenie, że zamieniane nieruchomości nie są obciążone umową dzierżawy, bądź najmu nie polega na prawdziwe, bowiem w § 1 ust. 3 pkt 13 oraz § 2 ust. 3 pkt 13 pierwszego projektu aktu notarialnego skarżąca wskazała, że nieruchomość nie jest obciążona prawami osób trzecich.

Poza tym podniesiono, że WSA nie wyjaśnił, dlaczego uznał, że argumenty Komisji II stopnia za trafne, co uczyniło kontrolę instancyjną poważnie utrudnioną.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż podnoszone w niej zarzuty nie są trafne.

Sąd I instancji, kontrolując uchwałę Komisji II Stopnia w sprawie wyniku egzaminu notarialnego skarżącej, nie naruszył zarzucanych mu przez skarżącą przepisów procesowych.

Komisja II Stopnia odniosła się bowiem prawidłowo do wszystkich zarzutów odwołania skarżącej i nie znalazła usprawiedliwionych podstaw do uchylenia uchwały Komisji Egzaminacyjnej o negatywnym wyniku egzaminu notarialnego. Organ II instancji nie przekroczył również swoich uprawnień w rozpoznaniu odwołania, dostrzegając dodatkowe w ramach zaskarżenia błędy i uchybienia sporządzonego przez skarżącą projektu aktu notarialnego będącego przedmiotem egzaminu.

Należy zauważyć, że podstawą negatywnego wyniku egzaminu była ocena przedmiotowego aktu notarialnego przez jedną z egzaminatorek, której to oceny skarżąca nie zdołała podważyć, gdyż była ona trafna.

Uzasadnienie tej oceny niedostatecznej przez egzaminatora było wyczerpujące i zawierało omówienie zasadniczych braków tej pracy w postaci naruszenia przepisów Kodeksu spółek handlowych.

Sama skarżąca nie zarzuciła zaskarżonej uchwale merytorycznych błędów w ocenie jej pracy, ale podniosła zarzuty formalne co do naruszenia zasad postępowania dwuinstancyjnego przed Komisją II Stopnia.

Organ odwoławczy ustosunkował się, wbrew twierdzeniom skarżącej, do wszystkich zarzutów odwołania i nie będąc związany ich treścią, był uprawniony do oceny innych błędów zawartych w tej pracy negatywnie ocenionej przez egzaminatorów, które nie zostały wyeksponowane w pisemnym uzasadnieniu oceny egzaminacyjnej.

Zaskarżona uchwała Komisji II Stopnia została poddana pełnej analizie Sądu I instancji i to zarówno w zakresie spełnienia wymogów formalnych, w tym jej uzasadnienia, jak i merytorycznych przez omówienie poszczególnych uchybień i błędów popełnionych przez skarżącą.

Przeprowadzona przez Sąd I instancji kontrola kwestionowanej uchwały Komisji II Stopnia była dokonana wnikliwie i wyczerpująco z zastosowaniem reguł postępowania sądowoadministracyjnego.

Stan faktyczny stanowiący podstawę rozstrzygnięcia został przez organ odwoławczy dodatkowo wzmocniony szczegółową analizą wszystkich istotnych elementów ocenianego aktu notarialnego.

Sąd I instancji nie znalazł podstaw do kwestionowania negatywnej oceny egzaminu notarialnego mając na względzie obszerne uzasadnienie tej oceny i prawidłowe odniesienie się organu odwoławczego do zarzutów skarżącej.

Zasadniczy zarzut egzaminatora naruszenia przez skarżącą przepisów art. 228 pkt 4 oraz art. 230 k.s.h. z uwagi na brak uchwał podjętych w trybie tych przepisów i niewyjaśnienie, dlaczego zdaniem egzaminowanej niepodjęcie tych uchwał nie było konieczne, jest niepodważalny i organ odwoławczy na nim oparł zasadniczo swoje rozstrzygnięcie o oddaleniu odwołania skarżącej. Wykazanie pozostałych błędów popełnionych przez skarżącą w ocenionej negatywnie pracy wzmacniało jedynie uzasadnienie uchwały, a nie stanowiło naruszenia zasady zakazu reformationis in peuis przez organ odwoławczy.

Komisja II Stopnia nie naruszyła przepisów postępowania administracyjnego ani regulaminu swojego działania analizując szczegółowo pracę egzaminacyjną i zauważając inne pomniejsze błędy, które zostały przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, a które niewątpliwie mogły mieć wpływ na ostateczną ocenę negatywną z pracy wadliwego aktu notarialnego, który, jak sama skarżąca przyznała, mógł być bezskuteczny.

Skoro skarżąca nie zdołała podważyć oceny negatywnej z części egzaminu w postępowaniu odwoławczym przed Komisją II Stopnia, to zaskarżona uchwała w żadnym stopniu nie naruszyła prawa i prawidłowo Sąd I instancji oddalił skargę.

Zarówno uzasadnienie zaskarżonej uchwały jak również uzasadnienie zaskarżonego wyroku wskazują, że zarzuty skargi kasacyjnej o naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a., są chybione.

Jeszcze raz należy podkreślić, że Komisja II Stopnia ustaliła ocenę z części egzaminu notarialnego w oparciu o uchybienie zarówno wskazane w ocenie Komisji Egzaminacyjnej (egzaminatora oceniającego przedmiotowy akt notarialny), i tylko rozwinęła uzasadnienie swojego rozstrzygnięcia o inne jeszcze pomniejsze uchybienia, które nie zostały dostrzeżone przez Komisję I Stopnia oraz nie stanowiły podstawy zarzutów w odwołaniu.

Gdyby tylko rozstrzygnięcie Komisji II Stopnia oparte było wyłącznie na tych pomniejszych uchybieniach niedostrzeżonych przez Komisję I Stopnia, to wówczas można by było rozważać, czy powyższe naruszenie zasad dwuinstancyjności nie miało wpływu na rozstrzygnięcie.

W zaistniałym stanie faktycznym zgodnie również z dotychczasowym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok NSA z 13 lipca 2017 r. sygn. akt II GSK 3247/15) nie można zakresu rozpoznawania odwołania utożsamiać z podnoszonymi przez zdającego zarzutami co do zasadności oceny z zaskarżonej części egzaminu.

Należy stwierdzić, że Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nie jest związana zarzutami podnoszonymi przez zdającego egzamin.

Zastrzeżenia odwołującego się co do prawidłowości oceny, stanowiące treść zarzutów odwołania, nie ograniczają organu odwoławczego do ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia o negatywnej ocenie oczywiście w części zaskarżonej.

W żadnym stopniu Sąd I instancji nie naruszył przepisu art. 74e § 2 Prawa o notariacie, stwierdzając, że praca egzaminacyjna powinna spełniać kryteria wymienione w tym przepisie i wówczas może uzyskać pozytywną ocenę.

W ustalonym bezspornie stanie faktycznym Sąd I instancji prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego dotyczące egzaminu notarialnego, omawiając je w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i dokonując prawidłowej wykładni przepisów Prawa o notariacie w tym rozporządzenia MS z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w sprawie odwołania od wyniku egzaminu notarialnego.

Należy w pełni zgodzić się z poglądem Sądu I instancji, że egzamin notarialny jako egzamin zawodowy notariusza, zawodu zaufania publicznego, stanowi formę sprawdzenia, czy kandydat do tego zawodu nabył umiejętności i wiedzę wymaganą do jego pełnienia.

Ustawodawca postawił wysoko wymagania w zakresie egzaminu zawodowego notariusza a gwarancje obiektywnej i prawidłowej oceny egzaminacyjnej zostały zawarte zarówno w przepisach ustawy Prawo o notariacie jak i rozporządzeniu MS, które w niniejszej sprawie zostały zastosowane.

Brak było w toku postępowania odwoławczego jak i kontroli sądowoadministracyjnej podstaw do podważenia oceny egzaminu notarialnego skarżącej, a wszystkie zarzuty kasacyjne okazały się nietrafne.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sam fakt, że skarżąca zaproponowała akt notarialny, który mógłby być konwalidowany, nie stoi w sprzeczności z negatywną oceną jej pracy i samoistnie nie świadczy o tym, że nie wykazano przesłanek dyskwalifikujących jej pracę.

Nie ma również sprzeczności w rozbieżności ocen cząstkowych niedostatecznej i dostatecznej. Skoro ustawa w art. 74e § 2 Prawa o notariacie przewiduje, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, w myśl § 3 każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej, a stosownie do art. 74e § 4 ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającej pracę pisemną, to znaczy, że ustawodawca przewidział i dopuszcza rozbieżność ocen. Wobec określenia przez ustawodawcę przesłanek branych pod uwagę przy ocenie rozwiązywanych zadań (art. 74e § 2 Prawa o notariacie) oraz mając na uwadze cel egzaminu (art. 74 § 3 cyt. ustawy Prawo o notariacie), podanie przez egzaminowanego prawidłowego co do zasady rozwiązania nie jest wystarczające do stwierdzenia przygotowania prawniczego tej osoby do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. W pracy egzaminacyjnej konieczne jest zaprezentowanie wiedzy i podanie motywów proponowanego rozstrzygnięcia.

Z tych wszystkich powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. nie uwzględnił skargi kasacyjnej gdyż nie zawierała ona usprawiedliwionych zarzutów.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).