Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 902/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ustr. 4, ust. 5, ust. 5a, ust. 5b, ust. 5c, ust. 5d, ust. 5e, ust. 5f, ust. 6, art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 11, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz WSA Jarosław Wiśniewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku Białej z dnia 29 czerwca 2022 r. nr UP-524/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek skargę oddala.


UZASADNIENIE

W dniu 2 marca 2022 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie wpłynął wniosek A. W. o umorzenie należności z tytułu składek. W treści wniosku wnioskodawca powołał się na decyzję z dnia 17 stycznia 2022 r. przyznającą mu emeryturę w kwocie 1,51 zł oraz bardzo dynamiczną sytuację za wschodnią granicą.

Decyzją z dnia 20 kwietnia 2022 r. nr 801/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 123.570,75 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 83.791,01 zł, w tym z tytułu:

– składek za okres listopad 2005 r. – październik 2011 r. w kwocie 36.631,01 zł,

– odsetek liczonych na 2 marca 2022 r. przypadających od ww. składek – w kwocie 47.160,00 zł;

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 33.385,45 zł, w tym z tytułu:

– składek za okres listopad 2005 r. – październik 2011 r. w kwocie 14.758,45 zł,

– odsetek liczonych na 2 marca 2022 r. przypadających od ww. składek – w kwocie 18.627,00 zł;

c) Fundusz Pracy w łącznej kwocie 6.394,29 zł, w tym z tytułu:

– składek za okres maj 2006 r. – październik 2011 r. w kwocie 2.861,29 zł,

– odsetek liczonych na 2 marca 2022 r. przypadających od ww. składek – w kwocie 3.533,00 zł.

Odmowę umorzenia należności z tytułu składek organ I instancji uzasadnił tym, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponadto wnioskodawca nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego. Zdaniem organu, A. W. nie wykazał również, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uzupełnionym pismem z dnia 15 czerwca 2022 r., A. W. oświadczył, że jest niezadowolony z decyzji wydanej w dniu 20 kwietnia 2022 r. Wnioskodawca wskazał, że zapoznał się z Konstytucją, prawem cywilnym, administracyjnym oraz ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych i stwierdził, że w sposób rażący wielokrotnie i systematyczne naruszano jego podstawowe prawa oraz łamano prawo obowiązujące w Polsce. Podniósł również, że wydana w l instancji decyzja jest nieważna z mocy prawa, ponieważ nie jest ona wydana zgodnie z art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który stanowi, że jednym z elementów decyzji jest podpis z imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Dodał też, że podpis powinien być własnoręczny. W ocenie wnioskodawcy, podpis widniejący na pieczątce pod decyzją z dnia 20 kwietnia 2022 r. nie ma nic wspólnego z podpisem własnoręcznym.

Decyzją z dnia 29 czerwca 2022 r. nr UP-524/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku-Białej utrzymał w mocy decyzję z dnia 20 kwietnia 2022 r. nr 801/2022. W uzasadnieniu decyzji orzekający w II instancji organ w pierwszej kolejności odniósł się do zarzutu nieważności decyzji z dnia 20 kwietnia 2022 r. z uwagi na jej wydanie niezgodnie z art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie organu II instancji, decyzja z dnia 20 kwietnia 2022 r. została wydana prawidłowo pod względem formalnym i prawnym w zakresie identyfikacji osoby ją wydającej. Pieczęć wskazanej decyzji posiada bowiem czytelne stanowisko służbowe osoby upoważnionej do jej wydania, jej imię i nazwisko, co spełnia wszystkie wymogi art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Następnie organ II instancji stwierdził, że w decyzji z dnia 20 kwietnia 2022 r. dokonano prawidłowej analizy kwestii przedawnienia uznając, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

W dalszej części swojej decyzji orzekający w II instancji organ wyjaśnił, że dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej wnioskodawcy, rodzaju, okresu i wysokości należności na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, także uwzględnionych w decyzji z dnia 20 kwietnia 2022 r. nr 801/2022. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z dnia 16 marca 2022 r. wynika, że: A. W. jest żonaty, nie pracuje on zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1,51 zł brutto oraz uzyskuje dochody z tytułu prac dorywczych w wysokości 500,00 zł netto miesięcznie. Ponadto, wnioskodawca nie otrzymuje zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat - 400,00 zł i opłat eksploatacyjnych - 100,00 zł, jest właścicielem mieszkania o powierzchni 50 m2, posiada samochód marki Mercedes C 200 z 1998 r., nie posiada praw majątkowych i wierzytelności.

Organ dodał, że do rozpatrzenia sprawy skorzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. ZUS przyjął powyższe dokumenty jako dowód w przedmiotowej sprawie i stwierdził, że:

* 15 września 2015 r. wnioskodawca zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej w zakresie m.in. wykonywania instalacji wodno-kanalizacyjnych, cieplnych, gazowych i klimatyzacyjnych;

* od 3 stycznia 2022 r. posiada tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt i od 1 marca 2022 r. otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1,62 zł brutto/netto;

* figuruje jako właściciel samochodów osobowych marki Mercedes-Benz 190 z 1987 r. i C 200 z 1999 r.;

* nie jest właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości;

* przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w Krakowie zostało zawieszone w związku z zawarciem 19 października 2020 r. umowy nr [...] o rozłożeniu zaległości na raty (umowa została zerwana 18 kwietnia 2022 r.);

* wnioskodawca był właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 51,20 m2 w K., objętego księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla Krakowa - Podgórza, w której organ dokonał hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek w wysokości [...] zł; 4 października 2021 r. umową w formie aktu notarialnego Repertorium [...] nr [...] wnioskodawca darował go córce - K. W.

Następnie organ przytoczył treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wskazał, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że: przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 tej ustawy nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. W ocenie organu, przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c ww. ustawy nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe. Organ uznał, że nie zachodzi też przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 ww. ustawy, gdyż wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej w dniu 15 września 2015 r., jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych oraz nie zachodzi przesłanka braku majątku podlegającego egzekucji, ponieważ należności z tytułu składek zostały zabezpieczone 16 maja 2016 r. wpisem hipoteki przymusowej w księdze wieczystej nr [...] w wysokości [...] zł na podstawie decyzji ZUS z dnia 2 czerwca 2015 r. nr 180071DZPDZ15/000816 i organ ma prawo dochodzenia należności z przedmiotu hipoteki - możliwość zaspokojenia wierzyciela, którego wierzytelność jest zabezpieczona hipoteką, po przeniesieniu własności nieruchomości umową darowizny nie uległa zmianie, ponieważ każdy kolejny właściciel staje się z mocy prawa dłużnikiem hipotecznym na mocy przepisów art. 65 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r. poz. 2204 ze zm.). Z kolei przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Natomiast przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 tej ustawy nie zachodzi dlatego, że aktualnie Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W ocenie ZUS, również przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzi, gdyż nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności jest zawieszone, a należności z tytułu składek są zabezpieczone hipoteką.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził zatem, że ponieważ wobec A. W. nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Następnie ZUS przeszedł do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ZUS stwierdził, że powstanie zadłużenia było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Zdaniem organu, decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej wnioskodawca powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje sią do opłacania należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach, a w razie uchybienia tym terminom - także odsetek za zwłokę. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej wnioskodawca wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do ich naruszeń.

Dokonując oceny wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia ZUS wskazał, że jest ona uwarunkowana nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W toku postępowania A. W. nie podnosił jednak argumentu złego stanu zdrowia oraz nie informował o konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Organ stwierdził, że wnioskodawca ma 65 lat i podejmuje prace dorywcze, a zatem w jego sprawie ta przesłanka nie zachodzi.

Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności organ wyjaśnił, że należy brać w takim przypadku pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały.

W ocenie organu, ograniczone możliwości płatnicze A. W., podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się bowiem do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że od 3 stycznia 2022 r. A. W. posiada tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt i otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości od 1 marca 2022 r. 1,62 zł brutto/netto. Wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochody z tytułu prac dorywczych w wysokości 500,00 zł netto miesięcznie. Organ ustalił także, że A. W. jest rozwiedziony od 5 kwietnia 2022 r.

Orzekający w II instancji organ wskazał, że budżet gospodarstwa domowego wnioskodawcy jest o 25% niższy niż poziom minimum egzystencji, określony w marcu 2022 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 671,36 zł w roku 2021 dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego. Nie korzysta on jednak z żadnych form wsparcia socjalnego skierowanego do osób znajdujących się w niedostatku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że wnioskodawca wskazał, iż ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 500,00 zł, w tym z tytułu miesięcznych opłat - 400,00 zł i opłat eksploatacyjnych - 100,00 zł. W stałych kosztach nie uwzględniono jednak podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, ubrań, artykułów higienicznych, itp., a źródła ich finansowania nie zostały ujawnione. Nie określił on również, czy posiada zobowiązania wobec innych niż ZUS wierzycieli. W ocenie organu, nie jest możliwe utrzymywanie się w dłuższym horyzoncie czasowym, gdy do dyspozycji pozostaje kwota niższa niż minimum egzystencji i jednocześnie niekorzystanie z celowych zasiłków socjalnych lub innych źródeł finansowania niezbędnych potrzeb bytowych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że w dniu 16 marca 2022 r. A. W. oświadczył, że jest właścicielem mieszkania o powierzchni 50 m2 przy ul. [...]. Z ustaleń organu wynika jednak, że w dniu 4 października 2021 r. umową w formie aktu notarialnego Repertorium [...] nr [...] wnioskodawca darował ten lokal córce - K. W. Nieruchomość ta jest obciążona hipoteką przymusową na rzecz ZUS. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił także, że A. W. był współwłaścicielem w ½ części nieruchomości gruntowej, składającej się z 5 działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...] [...] o łącznej powierzchni 1,47 ha w miejscowości R., objętej księgą wieczystą nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla Krakowa - Krowodrzy VII Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w Czernichowie i swój udział w prawie własności 31 lipca 2012 r. umową w formie aktu notarialnego Repertorium [...] nr [...] również darował córce - K. W.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 897 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 ze zm.) jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Zdaniem organu, niedostatek należy rozumieć jako brak możliwości zapewnienia usprawiedliwionych potrzeb przez darczyńcę, tzn. gdy nie stać go na zakup artykułów takich jak: jedzenie, leki, ubrania, itp. oraz nie posiada środków na regulowanie opłat czynszowych, eksploatacyjnych, a także wymagalnych zobowiązań. Organ podkreślił, że nie jest istotna przyczyna popadnięcia w niedostatek, co oznacza, że nie musi być ona wynikiem udzielonej darowizny. Świadczenie to ma bowiem charakter alimentacyjny, więc trwa do momentu poprawienia się sytuacji materialnej darczyńcy lub jego śmierci, a jego wysokość - w przypadku darowania nieruchomości - może sięgnąć jej wartości.

W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wnioskodawca świadomie wyzbył się majątku, który mógłby stanowić źródło spłaty zobowiązań wobec ZUS, a następnie wniósł o ich umorzenie. Zdaniem organu, umorzenie należności z tytułu składek w tych okolicznościach naruszałby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. ZUS nie znalazł zatem podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż okoliczności w nich wymienione nie zachodzą. Organ dodał, że w niniejszej sprawie zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał subsumpcji, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia w zgodzie z treścią art. 7, 77, 80 oraz 107 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych A. W. wniósł na nią skargę. Zdaniem skarżącego, zaskarżona decyzja w sposób rażący narusza prawo oraz jego interes prawny o czym informował w piśmie z dnia 15 czerwca 2022 r.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie z dnia 26 października 2022 r. A. W. zarzucił, że zaskarżona decyzja w sposób rażący narusza art. 107 § 1 pkt 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 6 Kodeksu cywilnego, art. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 3, art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm., zwanej dalej ustawą o COVID-19). Zgodnie z ust. 2 wymienionego artykułu, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Stosownie do wspomnianego powyżej ust. 3 omawianego przepisu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

W niniejszej sprawie Sąd zwrócił się do stron postępowania, tj. skarżącego i organu (na ręce pełnomocnika) o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP oraz podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Sąd poinformował, że w takiej sytuacji sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne. W piśmie z dnia 7 września 2022 r. pełnomocnik organu podał adres elektroniczny na platformie ePUAP oraz wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Natomiast skarżący w piśmie z dnia 14 września 2022 r. wniósł o przeprowadzenie rozprawy z jego osobistym udziałem.

Mając powyższe na uwadze Przewodniczący Wydziału I WSA w Krakowie zarządzeniem z dnia 24 grudnia 2022 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, uznając rozpoznanie sprawy za konieczne z uwagi na obowiązek terminowego załatwienia sprawy.

W ocenie Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Wyjaśnić należy przy tym, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji skarżącego, bowiem podnoszone przez niego argumenty, podobnie jak i argumenty organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę wraz z odpowiedzią organu na skargę.

Przystępując zatem do rozpoznania sprawy wskazać należy, że w myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.

Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Oznacza to zatem, że w przypadku zaistnienia takiej konieczności, uchylone może zostać nie tylko orzeczenie organu wydane w postępowaniu odwoławczym, które zostało zaskarżonego do wojewódzkiego sądu administracyjnego, ale i orzeczenie wydane na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego.

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę, uchyla decyzję administracyjną, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Z kolei stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w przypadku wystąpienia przesłanek nieważności postępowania administracyjnego określonych w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części.

Poruszając się w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie narusza prawa w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego, a skarga rozpatrywana w niniejszej sprawie jest bezzasadna i podlega oddaleniu.

Jedną z podstaw prawnych zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm., zwanej dalej u.s.u.s.). Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl ust. 3 art. 28 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W przedmiotowej sprawie zastosowanie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365), zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Wskazać należy, że powyższe wyliczenie przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. jest wyliczeniem przykładowym i podstawą umorzenia zadłużenia w oparciu o ten przepis mogą być również inne okoliczności, które będą stanowiły podstawę do uznania, że dłużnik ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7, art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., zwanej dalej k.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.). Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Z uwagi na to, że składki, o umorzenie których skarżący wnosił, dotyczyły okresu od listopada 2005 r. do października 2011 r. w pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii ich wymagalności. Niedopuszczalne jest bowiem objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustaleń tych dokonuje się niezależnie od tego, czy strona się na nie powołuje.

Problem przedawnienia należności z tytułu składek regulują przepisy art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s. Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w okresie od 1 stycznia 2003 r. do 31 grudnia 2011 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. W myśl art. 24 ust. 5a u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (w brzmieniu od 1 lipca 2004 r.) stanowił, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu (art. 24 ust. 5c u.s.u.s.). Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana (art. 24 ust. 5d u.s.u.s.). Natomiast art. 24 ust. 6 u.s.u.s. stanowił, że bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Z dniem 1 lipca 2004 r. po ust. 5d dodano ust. 5e w brzmieniu: "bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata".

Z kolei w oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r. Nr 138, poz. 808), po ust. 5e omawianego przepisu dodano ust. 5f w brzmieniu: "w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna"), zaś ust. 6 otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy".

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. nr 232 poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (por: Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Należy także zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 maja 2020 r. sygn. akt P 2/18, stwierdził, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

Jak wynika z akt sprawy w toku prowadzonego postępowania ZUS dokonał czynności egzekucyjne, które spowodowały wydłużenie okresu dochodzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Organ wszczął wobec skarżącego postępowanie w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia, a w dniu 2 czerwca 2015 r. wydał decyzję nr 180071DZPDZ15/000816 na całość zadłużenia. Z kolei w dniu 9 marca 2016 r. zostały skarżącemu doręczone tytuły egzekucyjne na należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od listopada 2005 r. do października 2011 r., które były podstawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Z akt sprawy wynika również, że bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu z uwagi na fakt, że w dniu 19 kwietnia 2019 r. skarżący złożył wniosek o układ ratalny. W dniu 21 czerwca 2019 r. skarżący podpisał umowę o rozłożeniu zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek w układzie ratalnym. Z kolei w dniu 19 sierpnia 2020 r. skarżący złożył kolejny wniosek o układ ratalny, a w dniu 19 października 2020 r. podpisał umowę ratalną nr [...]. Ponadto w celu zabezpieczenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od listopada 2005 r. do października 2011 r. ZUS złożył wniosek o ustanowienie hipoteki na należącym do skarżącego lokalu mieszkalnym położonym w K. przy ul. [...] (nr księgi wieczystej [...]). Sąd Rejonowy dla Kraków Pogórze w Krakowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych w dniu 16 maja 2016 r. dokonał wpisu hipoteki. W związku z powyższym należy uznać, że należności za okres od listopada 2005 r. do października 2011 r. nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Organy obu instancji były więc uprawnione do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego o umorzenie zaległych składek.

W ocenie Sądu, organy obu instancji prawidłowo stwierdziły, że w niniejszej sprawie nie występuje żaden z przypadków wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W uzasadnieniu swoich decyzji organy skrupulatnie i wyczerpująco odniosły się kolejno do poszczególnych przesłanek, które ustawodawca uznaje za świadczące o całkowitej nieściągalności składek. Sąd ocenę tą w pełni podziela zauważając jednocześnie, że podjętych ustaleń nie kwestionuje również skarżący.

Oczywistym jest i nie wymaga głębszego uzasadnienia, że nie ziściła się przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., tj. śmierć skarżącego. Nie wystąpiła również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Brak jest bowiem w aktach sprawy jakichkolwiek dokumentów wskazujących, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe. Bez wątpienia nie ziściła się również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Skarżący zaprzestał co prawda prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych oraz nie zachodzi przesłanka braku majątku podlegającego egzekucji, ponieważ należności z tytułu składek zostały zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej w księdze wieczystej nr [...] w wysokości [...] zł na podstawie decyzji ZUS z dnia 2 czerwca 2015 r. nr 180071DZPDZ15/000816. Jak słusznie zauważył organ II instancji, możliwość zaspokojenia wierzyciela, którego wierzytelność jest zabezpieczona hipoteką zachodzi także w przypadku przeniesieniu własności nieruchomości (np. umową darowizny), ponieważ każdy kolejny właściciel staje się z mocy prawa dłużnikiem hipotecznym na mocy przepisów art. 65 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece. Brak jest również dokumentów wskazujących, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Nie ogłoszono też upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe. Z akt sprawy nie wynika, aby takie postępowania w ogóle się toczyły. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4, 4b i 4c u.s.u.s. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ nie ulega wątpliwości, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżący, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Słuszna jest również ocena, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Ani bowiem naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można również stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności jest zawieszone, a należności z tytułu składek są zabezpieczone hipoteką.

Zdaniem Sądu, organy prawidłowo ustaliły również, że nie wystąpiły przesłanki umorzenia, określone w art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Nie ulega wątpliwości, że w sprawie nie zaszła przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego dalszego prowadzenia działalności gospodarczej (§ 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia). Należy zauważyć, że w dniu 15 września 2015 r. skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący nie wykazał aby w tym okresie poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej. Nie wskazał też żadnego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. W treści wniosku o umorzenie skarżący powołał się na "bardzo dynamiczną sytuację za wschodnią granicą", jednak wybuch wojny w Ukrainie nastąpił już na długo po zakończeniu przez skarżącego prowadzenia działalności gospodarczej.

Organy prawidłowo też wykazały, że w przedmiotowej sprawie nie została dowiedziona przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Wyjaśnić należy, że okoliczności wymienione w tym przepisie muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym zaznaczyć trzeba, że jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb.

Z sytuacją taką nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Ani bowiem we wniosku o umorzenie ani w toku postępowania skarżący nie powołał się na swój stan zdrowia ani na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Nie przedłożył też żadnych dokumentów, które świadczyłyby o jego stanie zdrowia i wydatkach ponoszonych przez niego na leczenie.

W ocenie Sądu, w sprawie nie zaszła też przesłanka umorzenia w postaci pozbawienia skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych na skutek opłacenia należności z tytułu składek (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Jak wynika z akt sprawy, skarżący jest rozwiedziony, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, pobiera emeryturę w wysokości 1,62 zł i uzyskuje dochód z prac dorywczych w wysokości 500 zł miesięcznie. Skarżący ponosi stałe miesięczne wydatki w łącznej wysokości 500 zł. Z ustaleń organów wynika ponadto, że skarżący był współwłaścicielem nieruchomości gruntowej w miejscowości R. o powierzchni 1,47 ha (nr KW [...]), którą w formie umowy darowizny z dnia 31 lipca 2012 r. przekazał córce oraz lokalu mieszkalnego w K. o powierzchni 51,20 m2 (nr KW [...]), na którym ustanowione jest zabezpieczenie hipoteczne na rzecz ZUS. Również i ten lokal mieszkalny skarżący przekazał córce w formie umowy darowizny z dnia 4 października 2021 r.

Fakt wyzbycia się przez skarżącego praw do ww. nieruchomości w drodze umowy darowizny, w sytuacji istnienia na jego koncie w ZUS zaległych składek, musi być brany pod uwagę jako element oceny przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. Podjęte przez skarżącego czynności wpływają bowiem na ocenę jego sytuacji materialnej i mogą stanowić dodatkowy argument przeciwko przyjęciu, że w odniesieniu do skarżącego zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" skutkujący koniecznością umorzenia należności. Sytuacja materialna skarżącego nie jest wynikiem zdarzeń, na które nie miał on wpływu. Przed złożeniem wniosku o umorzenie dysponował on bowiem majątkiem, którego sprzedaż zapewniłaby mu środki pozwalające spłacić zaległe składki, mimo to wyzbył się go jednak chociaż wiedział o istniejących zaległościach.

Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do stwierdzenia, że sytuacja, w jakiej znalazł się skarżący jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia uwzględnienie jego wniosku o umorzenie zaległości wobec ZUS.

Sąd nie dopatrzył się przy tym naruszenia przepisów postępowania. Organy zebrały cały dostępny materiał dowodowy i dokonały jego oceny, a następnie rozważyły i oceniły wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Stan faktyczny sprawy, będący podstawą rozstrzygnięcia, nie budzi wątpliwości. Organy oceniły zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W tej sytuacji Sąd uznał, że zarzuty podniesione przez skarżącego nie mogły skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, gdyż nie były one zasadne. Rozpoznając niniejszą sprawę nie dopatrzono się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonej decyzji (art. 134 p.p.s.a.).

W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, są zgodne z prawem, gdyż ani argumentacja skargi, ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na jej wynik, dlatego Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.