Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 41/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-09-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 1 pkt 1;
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 36[8] ust. 12.
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Protokolant st. ref. Paulina Stylińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 września 2014 r. sprawy ze skargi T. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2013 r. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Uchwałą z [...] maja 2013 r., Nr [...] Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2013 r. z siedzibą w G., działając na podstawie art. 366 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j.t. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.; dalej ustawa o radcach prawych), ustaliła, że T. K. (dalej skarżący) uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Odwołując się do treści art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawych, organ podkreślił, iż z pierwszej części egzaminu radcowskiego (zestaw pytań testowych) skarżący otrzymał 86 punktów, co stanowił ocenę bardzo dobrą, z drugiej części egzaminu radcowskiego (prawo karne) – ocenę dostateczną, z trzeciej części egzaminu radcowskiego (prawo cywilne) – ocenę niedostateczną, z czwartej części egzaminu radcowskiego (prawo gospodarcze) – ocenę dobrą oraz z piątej części egzaminu radcowskiego (prawo administracyjne) – ocenę dostateczną. Powyższe, zdaniem organu, uzasadniało rozstrzygniecie zapadłe w niniejszej sprawie.

Skarżący wniósł odwołanie od ww. uchwały, zarzucając jej naruszenie:

- art. 8 k.p.a. w stopniu rażącym, bowiem ocena wystawiona przez jednego z egzaminatorów, w znacznej części została powielona

w niezmienionym brzmieniu (metodą kopiuj - wklej) z ocen cząstkowych prac innych zdających, a zatem egzaminator nie wystawił oceny indywidualnej pracy odwołującego;

- art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. i art. 77 k.p.a. z uwagi na sprzeczność ocen cząstkowych poszczególnych egzaminatorów oraz wewnętrznej sprzeczności oceny jednego z egzaminatorów;

- art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez zmianę wystawionej przez jednego z egzaminatorów oceny dobrej na niedostateczną;

- art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez błędne ustalenia co do nieprawidłowości projektu apelacji.

Podnosząc powyższe zarzuty odwołujący wniósł o uchylenie uchwały w części dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego z części trzeciej i przekazanie sprawy Komisji Egzaminacyjnej pierwszego stopnia do ponownego rozpoznania, ewentualnie zmianę uchwały poprzez ustalenie, iż uzyskał pozytywną ocenę z części trzeciej egzaminu radcowskiego.

Po rozpatrzeniu odwołania, Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości uchwałą z [...] października 2013 r., Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 267; dalej k.p.a.) w związku z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawych, nie znajdując przesłanek do uwzględnienia odwołania, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Organ dokonał analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia oraz wyjaśnił kryteria dokonanej oceny zadań z części drugiej do piątej. Odwołując się do treści art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawych wskazał, iż oceny rozwiązania każdego z zadań

z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Podkreślił, iż w treści przepisu wymieniono jedynie najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych egzaminu, tj.: zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony. Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych, których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów

i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku. Określone w przytoczonym przepisie kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonania zawodu radcy prawnego. Wskazał, iż określony w art. 36 ust. 12 ustawy

o radcach prawych zakres upoważnienia dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia nie uprawniał do uregulowania w akcie wykonawczym kryteriów ocen zadań pisemnych części od drugiej do piątej. Opis istotnych zagadnień, stanowiący instrument pomocniczy o charakterze wewnętrznym, zawiera schemat poprawnego, standardowego rozwiązania, jakie powinien zaproponować profesjonalny pełnomocnik, co ułatwia jednocześnie wypracowanie przez egzaminatorów i komisje porównywalnych zasad oceny prac egzaminacyjnych.

Zadanie z prawa cywilnego polegało na sporządzeniu przez pełnomocnika pozwanego apelacji lub opinii prawnej o braku podstaw do jej wniesienia od wyroku zasądzającego od pozwanego na rzecz powoda zachowek w wysokości 99 305 zł

z ustawowymi odsetkami od dnia 4 marca 2010 r. do dnia zapłaty oraz 10 550 zł tytułem zwrotu kosztów procesu i umarzającego postępowanie w zakresie kwoty

19 614 zł wobec cofnięcia pozwu w tej części. Rozstrzygnięcie to nie uwzględniało stanowiska pozwanego, który w toku procesu domagał się: miarkowania zachowku do 1/8 wartości spadku, wzięcia pod uwagę faktu zaspokojenia powoda co do kwoty 12 000 zł oraz rozłożenia płatności na raty.

W ocenie organu, dla rozstrzygnięcia odwołania nie miał znaczenia sposób wystawienia ocen innych indywidualnych prac dokonanych przez egzaminatorów. Tym niemniej, prace egzaminacyjne sporządzane przez zdających, prezentujące analogiczne rozwiązanie zadania egzaminacyjnego, powinny być oceniane jednolicie. Rozbieżności w ocenie, skutkujące zróżnicowaniem sytuacji zdającego

w zależności od składu komisji egzaminacyjnej oceniającej daną pracę, nie znajdują uzasadnienia w normach prawa, w tym w szczególności w przepisach regulujących przebieg egzaminu radcowskiego i ocenę sporządzonych prac. Jednolitość stosowania przez egzaminatorów kryteriów oceny przewidzianych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawych jest wyznacznikiem prawidłowości działania poszczególnych komisji egzaminacyjnych do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego, zaś wszelkie uchybienia w tym zakresie powinny być sanowane

w ramach postępowania przed Komisją Egzaminacyjną II stopnia. Organ podkreślił, iż odwołujący nie wskazywał na rozbieżności ocen jego pracy i dwóch innych osób,

a wręcz przeciwnie zauważał daleko idące podobieństwa argumentacji egzaminatora, przytoczonej przy wystawieniu ocen niedostatecznych. Okoliczność ta, jak również lakoniczność oceny lub jej ewentualna wewnętrzna sprzeczność,

a także omówione poprawki treści dokumentu, który ocenę zawiera nie świadczą, iż doszło do naruszenia art. 365 ust. 2 i 3 ustawy o radcach prawych, tj. wystawienia oceny, która nie jest indywidulną oceną danej pracy. Treść ocen, w których odwołano się do zawartości pracy odwołującego (np. opisany w nich rodzaju zarzutów

i wniosków apelacji, podane kwoty wartości przedmiotu zaskarżenia), świadczy, iż egzaminatorzy indywidualnie ocenili konkretną apelację.

Przechodząc do dalszych zarzutów organ nadmienił, iż apelacja – oprócz innych elementów konstrukcyjnych – powinna zawierać oznaczenie orzeczenia, od którego została wniesiona, ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy

w części, a także wniosek o zmianę lub uchylenie orzeczenia, z zaznaczeniem zakresu żądanej zmiany lub uchylenia. Wymagania te mają istotne znaczenie, wskazują na zakres zaskarżenia orzeczenia, decydują o granicach prawomocności tego orzeczenia w części niezaskarżonej (art. 363 § 1 k.p.c.), a jednocześnie

o granicach kognicji Sądu II instancji. Wniosek apelacyjny stanowi natomiast urzeczywistnienie zasady dyspozycyjności, z której wynika m.in., że Sąd nie podejmuje żadnych czynności ani nie wydaje orzeczenia bez lub wbrew zwerbalizowanej woli strony, choćby – jak w wypadku wniosku apelacyjnego – nie był związany żądaniem. Zgłaszając prawidłowo wniosek o zmianę wyroku, skarżący powinien wskazać precyzyjne treść oczekiwanego rozstrzygnięcia Sądu II instancji. Aby apelacja spełniała ww. warunki, zakres przedmiotowy wniosku apelacyjnego musi w całości pokrywać granice zaskarżenia. Wszelkie braki, niedokładności lub sprzeczności w tej mierze stanowią okoliczność uniemożliwiającą nadanie wniesionemu środkowi właściwego biegu i wymagają wszczęcia postępowania naprawczego, chyba że istnieje możliwość ich usunięcia w drodze analizy całego wywodu apelacji. Zakres dopuszczalnej ingerencji Sądu II instancji jest tu jednak ograniczony, wykładnia granic zaskarżenia i wniosków apelacji nie może prowadzić do nadania odmiennego znaczenia woli skarżącego. Choć wartość przedmiotu zaskarżenia dla określenia granic zaskarżenia nie jest rozstrzygająca, to jednak może odegrać rolę pomocniczą.

W ocenie organu, w apelacji przygotowanej przez odwołującego wyrok został zaskarżony w całości (a więc także co do rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 2

o umorzeniu postępowania w zakresie kwoty 19 614 zł wobec cofnięcia pozwu w tej części). W punkcie 1 wyroku powództwo zostało uwzględnione co do kwoty 99 305 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 4 marca 2010 r. (data wydania postanowienia spadkowego) do dnia zapłaty oraz 10 550 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Jako wartość przedmiotu zaskarżenia podana została kwota 118 919 zł. Zaskarżając wyrok w całości odwołujący naruszył interes reprezentowanego, który nie miał gravamen do kwestionowania postanowienia o częściowym umorzeniu postępowania, a wniesienie apelacji narażało go na zbędne ponoszenie kosztów. Ponadto, przy określeniu zakresu zaskarżenia orzeczenia Sądu Okręgowego w ogóle pominięto fakt, iż pozwany uznał powództwo co do kwoty 35 500 zł.

Wniosek apelacyjny o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sformułowany jako podstawowy (a nie alternatywny jak wskazał pierwszy

z egzaminatorów ) zdaniem organu, należało uznać za nieprawidłowy. Zgodnie z art. 386 § 4 k.p.c. Sąd II instancji może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania w razie nierozpoznania istoty sprawy przez Sąd I instancji. Przyjmuje się, że do nierozpoznania istoty sprawy przez Sąd I instancji dojdzie

w szczególności w razie oddalenia powództwa z uwagi na przyjęcie przedawnienia roszczenia, prekluzji lub braku legitymacji procesowej strony, której oceny Sąd II instancji nie podziela. Natomiast niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (czym uzasadniał zdający konieczność wydania orzeczenia kasatoryjnego) nie jest równoznaczne z nierozpoznaniem jej istoty (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1999 r., II UKN 589/98, OSNP 2000/12/483) i nie stanowi podstawy do formułowania wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku.

W ocenie organu odwołujący, podnosząc zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., zakwestionował podstawę faktyczną rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego, wskazując na dokonanie przez sąd nieprawidłowej oceny dowodów z zeznań świadków M. C., J. M. oraz E. M. i dowodu z dokumentu w postaci pamiętnika spadkodawczyni. Prawidłowość zastosowania lub wykładni prawa materialnego może być właściwie oceniona jedynie na kanwie niewadliwie ustalonej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1997 r. II CKN 18/97 , OSNC 1997, Nr 8, poz.112). Za zasadny organ uznał zarzut naruszenia art. 5 k.c. i art. 320 k.p.c. Natomiast zaprezentowane w pracy wyliczenie zachowku, zdaniem organu, jest sprzeczne z treścią art. 991 k.c. Jak podkreślił organ, w skład spadku wchodziła nieruchomość lokalowa o wartości 397 220 zł oraz środki pieniężne w kwocie 24 000 zł (30 000 zł pomniejszone o wartość długów spadkowych w kwocie 6000 zł). Łącznie wartość spadku wynosiła więc 421 220 zł. Pozwany uznawał powództwo co do 1/8 wartości spadku, ale podawał jego inną wartość 35 500 zł (ograniczającą się nieruchomości lokalowej). Ósma cześć wartości spadku to kwota 52 652 zł 50 gr po zaliczeniu na jej poczet uiszczonej już tytułem zachowku sumy 12 000 zł, pozostaje kwota 40 652 zł 50 gr. W swoich wyliczeniach zdający ograniczył się do uznania, iż wartość spadku stanowiła jedynie wartość nieruchomości lokalowej ustalona przez biegłego na kwotę 397 220 zł. Natomiast

z niezrozumiałych powodów, sprzecznych z interesem reprezentowanej strony, wartość tę zawyżono do kwoty 400 000 zł. Za nieprawidłowe należy uznać także zawarte w pracy rozważania na temat "darowizny" przez matkę pozwanego na rzecz spadkodawczyni w 1997 r. kwoty pieniężnej na wykup mieszkania, która miałaby się stać długiem spadkowym. Świadczą one o nieznajomości przepisów prawa spadkowego, a w szczególności art. 922 § 3 k.c. W ocenie organu, brak było również podstaw do zakwalifikowania jako darowizny kwoty przekazanej przez matkę pozwanego powodowi pochodzących ze spadku środków pieniężnych w wysokości 12 000 zł.

Organ nadmienił również, iż apelacja nie zawierała żądnych zarzutów dotyczących nieprawidłowego rozstrzygnięcia o kosztach procesu oraz odsetkach ustawowych. Jak podkreślił organ, począwszy od uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 26 marca 1985 r., sygn. akt III CZP 75/84, jak również w późniejszym wyroku Sądu Najwyższego z 25 maja 2005 r., sygn. akt I CK 765/04 przyjęto, że skoro ustalenie wartości spadku w celu określenia zachowku oraz obliczenie zachowku następuje według cen z chwili orzekania o roszczeniu o zachowku, to odsetki od tak ustalonego świadczenia pieniężnego powinny być naliczane dopiero od daty wyrokowania w sprawie, bowiem dopiero z tym momentem roszczenie

o zapłatę - tak ustalonej kwoty - stało się wymagalne. Organ przyznał, że

w orzecznictwie Sądu Najwyższego zagadnienie to nie jest jednak rozstrzygane

w sposób jednolity. W uzasadnieniu wyroku z 10 października 2008 r., sygn. akt II CNP 35/08, Lex nr 560540, Sąd Najwyższy stwierdził, że roszczenie o zachowek powstaje z chwilą stwierdzenia nabycia spadku. Przy obliczaniu wartości stanu czynnego spadku nie uwzględnia się pożytków (zarówno naturalnych jak i cywilnych), które powstały po otwarciu spadku. W zamian za to uprawniony do zachowku może za czas od chwili wymagalności roszczenia o zachowek żądać odsetek. Można zatem bronić poglądu, że roszczenie o zachowek staje się wymagalne z chwilą stwierdzenia spadku. Przyjęcie takiego stanowiska należy więc uznać za dopuszczalne, chociaż obniżające wartość merytoryczną pracy. Z punktu widzenia interesów pozwanego celowe było poszukiwanie rozwiązań dających mu jak najpełniejsze zabezpieczenie, także poprzez ograniczenie zakresu odpowiedzialności za opóźnienie w płatności należności głównej.

Zdaniem organu, rodzaj popełnionych błędów oraz ich liczba, odniesione do aspektów pozytywnych pracy świadczą o braku podstaw do stwierdzenia, że odwołujący prawidłowo rozwiązał zadanie egzaminacyjne z zakresu prawa cywilnego, wykazując się w wystarczający sposób znajomością przepisów prawa

i umiejętnością ich stosowania. Brak jest zatem podstaw do uwzględnienia odwołania.

Pismem z 4 grudnia 2013 r skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. uchwałę. Rozstrzygnięciu zarzucił :

1. naruszenie art. 138 § 2 w związku z art. 15 k.p.a. oraz art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez niezasadne zaniechanie uchylenia uchwały Komisji I stopnia oraz dokonanie ponownej merytorycznej oceny pracy w sytuacji, gdy jeden z egzaminatorów nie dokonywał indywidualnej oceny pracy skarżącego, lecz posługiwał się wzorcami uzasadnień ocen cząstkowych, użytych

w uzasadnieniach prac innych zdających, czym naruszył przepis art. 365 ustawy

o radcach prawnych, w rezultacie czego praca zdającego została indywidualnie oceniona tylko w jednej instancji;

2. naruszenie § 5 ust. 2 pkt. 1 oraz ust. 3 i 4 Rozporządzenia z 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego w związku

z art. 368 ust. 9 i art. 368 ust. 11 ustawy o radcach prawnych oraz art. 10 i 15 k.p.a. - w ten sposób, iż Komisja Odwoławcza wyszła poza rozpoznanie zarzutów odwołania skarżącego, dostrzegając dopiero w postępowaniu odwoławczym - na niekorzyść skarżącego - nowe uchybienia pracy egzaminacyjnej. Opierając na nowo dostrzeżonych zarzutach rozstrzygnięcie zaskarżonej uchwały, od której nie przysługiwał już środek odwoławczy, pozbawiała skarżącego jednej instancji oraz uniemożliwiała mu tym samym ustosunkowanie się do nowo podniesionych zarzutów;

3. naruszenie przez Komisję Odwoławczą art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a.

w związku z art. 15 k.p.a. oraz art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych - w ten sposób, iż Komisja Odwoławcza rozpoznając poszczególne zarzuty odwołania nie rozpoznała wnikliwie materiału dowodowego obejmującego treść apelacji skarżącego w konfrontacji z aktami kazusu egzaminacyjnego, w rezultacie powyższego poczyniła ustalenia błędne lub niepełne, co ma istotny wpływ na ocenę projektu apelacji skarżącego pod kątem wymagań przewidzianych art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, zaś uzasadnienie jej rozstrzygnięć co do poszczególnych zarzutach odwołania pozostaje skrajnie lakoniczne i ogólnikowe, nie poddające się tym samym kontroli sądowej, co narusza art. 107 § 3 k.p.a.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i przekazanie sprawy do rozpoznania Komisji Egzaminacyjnej II stopnia.

Uzasadniając zarzuty skargi skarżący w pierwszej kolejności dokonał omówienia zarzutów formalnych, wskazując na naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, naruszenie przepisów ustrojowych Komisji Odwoławczej, jako niedających podstawy do wyjścia poza ocenę zarzutów odwołania oraz błędne związanie zarówno Komisji I Stopnia jak i Komisji Odwoławczej treścią tzw. "opisu istotnych zagadnień".

Przechodząc do szczegółowego omówienia ustaleń i ocen Komisji Odwoławczej, skarżący wskazał przede wszystkim na lakoniczność uzasadnienia zaskarżonej uchwały. Zdaniem skarżącego, trudno z jego treści wywieść dlaczego argumenty strony zawarte w odwołaniu nie zostały uwzględnione przez organ odwoławczy. Odnosząc się do zarzutu narażenia interesu klienta oraz ponoszenia przez niego kosztów procesu z uwagi na zaskarżenie wyroku również w części –

w jakiej pozwany uznał powództwo do kwoty 35 000 zł oraz zarzutu, jakoby skarżący nieprawidłowo domagał się uchylenia wyroku Sądu Okręgowego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, skarżący podkreślił, iż wskazane zarzuty zostały postawione przez Komisje Odwoławczą na niekorzyść skarżącego dopiero w toku postępowania odwoławczego, co uniemożliwiło stronie ustosunkowanie się do zarzutów na etapie postępowania administracyjnego i pozbawiło ją jednej instancji. Skarżący zakwestionował również zarzut nieprawidłowego odliczenia od substratu zachowku dochodzonego przez powoda darowizny uczynionej przez matkę pozwanego na rzecz spadkobierczyni jak również zarzut braku podstaw do zakwalifikowania przez skarżącego, jako darowizny, kwoty przekazanej przez matkę pozwanego powodowi, pochodzących ze spodku środków pieniężnych w wysokości 12 000 zł. Za nie mający istotnego znaczenia dla sprawy skarżący uznał zarzut błędnego przyjęcia wartości mieszkania spadkowego na poziomie 400 000 zł, zamiast precyzyjne 397 220 zł. Podkreślił, iż dla poprawnego obliczenia zachowku według wytycznych Komisji niezbędny był kalkulator, który nie jest standardowym wyposażeniem zdającego egzamin. Za chybiony skarżący uznał również zarzut jakoby apelacja skarżącego nie zawierała żądanych zarzutów dotyczących nieprawidłowego rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Za trafny natomiast, zdaniem skarżącego, należało uznać zarzut braku w apelacji zarzutu błędnego naliczenia odsetek, z tym jednak zastrzeżeniem, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego istnieje rozbieżność w powyższym zakresie na co zwróciła uwagę również Komisja Odwoławcza. Na zakończenie skarżący postawił zarzut nieuwzględnienia stopniowalności ocen pozytywnych, tj.: możliwości przyznania skarżącemu oceny pozytywnej, z uwzględnieniem obniżenia oceny z uwagi na dostrzeżone uchybienia. Podkreślił, iż stopniowalność oceny nakłada na egzaminatorów i Komisje obowiązek wszechstronnego zbadania i rozważenia wpływu ewentualnych błędów popełnionych przez zdającego na ocenę jego pracy. Zdaniem skarżącego, oceniając pracę Komisja nieskonfrontowała we właściwy sposób dostrzeżonych uchybień z walorami pozytywnymi co doprowadziło do negatywnej oceny pracy skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpatrywania odwołań od wyników egzaminu radcowskiego wniosła o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z brzmieniem art. 364 ust. 1-8a ustawy o radcach prawnych egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego

i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego

i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu. Egzamin radcowski składa się z pięciu części pisemnych. Pierwsza część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Prawidłowość odpowiedzi ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu radcowskiego. Druga część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej

w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Trzecia część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania

z zakresu prawa cywilnego polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Czwarta część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa gospodarczego polegającego na przygotowaniu umowy albo pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej

w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Piąta część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania

z zakresu prawa administracyjnego polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

Na podstawie art. 365 ust. 2-4 ustawy o radcach prawnych oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę

w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

W myśl art. 366 ust. 1 i 2 ww. ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik

z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. W przedmiocie wyniku egzaminu radcowskiego podejmowana jest uchwała Komisji Egzaminacyjnej.

Przepis art. 368 ust. 1 ustawy o radcach prawnych stanowi, że od uchwały

o wyniku egzaminu radcowskiego zdającemu przysługuje odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości. W oparciu o delegację, zawartą w art. 368 ust. 14 ww. ustawy o radcach prawnych, Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1209 ze zm.). Z § 5 ust. 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia wynika, że przewodniczący Komisji odwoławczej wskazuje osobę odpowiedzialną za sporządzenie opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania i wiedzę członków Komisji odwoławczej z zakresu prawa objętego odwołaniem. Zgodnie natomiast z § 5 ust. 3 rozporządzenia, przewodniczący lub członek Komisji sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. W myśl § 5 ust. 4 rozporządzenia, Komisja głosuje nad ostateczną oceną z tej części egzaminu, która została zakwestionowana w odwołaniu, a następnie w sprawie uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego.

Zatem postępowanie odwoławcze jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne, w rozumieniu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych.

Mając na względzie zakres zaskarżenia, jeżeli Komisja odwoławcza, rozpatrując odwołanie, dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, niepodnoszone przez egzaminatorów Komisji I Stopnia, to ma obowiązek brania ich pod uwagę. Organ odwoławczy, związany zakresem zaskarżenia, winien wziąć pod uwagę pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów,

a co do których odwołujący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu.

Obowiązek Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie polega na ponownej, ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania.

W niniejszej sprawie skarżący T. K. uzyskał ocenę niedostateczną z części trzeciej egzaminu radcowskiego, obejmującej prawo cywilne. Zgodnie zatem z art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, Komisja Egzaminacyjna ustaliła negatywny wynik z całego egzaminu radcowskiego skarżącego.

Oceniając legalność podjętych w rozpoznawanej sprawie uchwał, zauważyć należy, że postępowanie w sprawie egzaminu zostało przeprowadzone

z zachowaniem wymagań formalnych, określonych przepisami ustawy o radcach prawnych, zaś procedując na skutek odwołania, Komisja Egzaminacyjna II Stopnia rozpoznała sprawę w odniesieniu do zakresu zaskarżenia, wskazanego przez skarżącego, i w pełni zasadnie uznała, że praca z kwestionowanej części egzaminu nie pozwala na uzyskanie pozytywnej oceny.

Odnosząc się do zadania z prawa cywilnego, Sąd podziela stanowisko Komisji II Stopnia, że sporządzona przez skarżącego apelacja nie zabezpiecza dostatecznie interesu pozwanego, przez co nie spełnia standardów, których należy oczekiwać

i wymagać od profesjonalnego pełnomocnika, a także od osoby, która ubiega się

o nadanie stosownych uprawnień zawodowych w tym względzie.

Analiza podjętej uchwały wskazuje, że w sprawie niniejszej, organ z całą pewnością nie wyszedł poza granice uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcie oparte jest na przepisach prawa i szczegółowo uzasadnione.

Nieuprawniony w ocenie Sądu jest zarzut naruszenia przez organ przepisów art. 138 § 2 w związku z art. 15 k.p.a. oraz art. 365 ust. 2 o radcach prawnych.

Zdaniem Sądu, zaproponowane przez skarżącego rozwiązanie zadania

z prawa cywilnego było niepoprawne. Sąd nie podziela, twierdzeń skargi dotyczących słuszności zastosowanych w sporządzonej pracy egzaminacyjnej rozwiązań, które

w znacznej części poddane zostały opartej na przepisach prawnych analizie dokonanej przez organ w treści samej uchwały. Zdaniem Sądu wskazane

w zaskarżonej uchwale elementy w sposób wystarczający uzasadniały utrzymanie oceny niedostatecznej. Ilość i charakter popełnionych błędów uzasadniały podjęte rozstrzygnięcie przy uwzględnieniu skali ocen ustalonej w ustawie. Sąd podziela stanowisko organu, zgodnie z którym poszczególne, podnoszone w skardze argumenty i kwestie są zwykłą polemiką z oceną prawną przeprowadzoną przez organ w uchwale, która dokonana została przez Komisję w oparciu o właściwe przepisy prawne. Dotyczy to m.in. wszystkich wad szczegółowo opisanych

w uzasadnieniu uchwały, w tym nieprawidłowego przyjęcia zakresu zaskarżenia obejmującego rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania co powodowało narażenie reprezentowanej strony na koszty, zaskarżenie wyroku w części w jakiej miało miejsce uznanie powództwa do kwoty 35 000 zł co także narażało klienta na koszty

i tym samym było działaniem na niekorzyść reprezentowanej strony, wadliwych żądań co do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, niewłaściwych odliczeń w zakresie darowizny dokonanej przez matkę pozwanego, czy braku precyzji w określeniu wartości mieszkania spadkowego.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd, zgodnie z którym opis istotnych zagadnień ma wyłącznie wewnętrzny, pomocniczy charakter i tylko

w ten sposób może być traktowany przez komisje egzaminacyjne. Nie może stanowić żadnego kryterium ocen. Określony bowiem w art. 36 ust. 12 ustawy

o radcach prawnych zakres upoważnienia dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia nie uprawniał do uregulowania w akcie wykonawczym kryteriów ocen zadań pisemnych części drugiej do piątej. Całkowicie odrębną natomiast pozostaje kwestia możliwości podzielania przez komisje egzaminacyjne propozycji rozwiązań wynikających z tego klucza. Każdy z egzaminatorów ma do tego pełne prawo, co

w najmniejszym stopniu nie jest równoznaczne z obowiązkiem stosowania opisu istotnych zagadnień i dokonywania ocen wyłącznie poprzez pryzmat treści tego dokumentu a nie z uwzględnianiem innych proponowanych przez zdających rozwiązań. Ważne jest natomiast aby te proponowane rozwiązania były prawidłowe w kategoriach prawnych. Powyższe nie miało miejsca w niniejszej sprawie, bowiem zaproponowany przez skarżącego sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego nie posiadał takiego charakteru.

Za błędny Sąd uznał zarzut strony dotyczący braku indywidualnej oceny pracy skarżącego. Przeczy temu, choćby treść ocen, w których odwołano się do zawartości pracy odwołującego, uwzględniając opisany w nich rodzaj zarzutów i wniosków apelacji, podane kwoty wartości przedmiotu zaskarżenia. Powyższe zdaniem Sądu, świadczy, o dokonaniu indywidualnej oceny apelacji sporządzonej przez skarżącego.

Za chybiony Sąd uznał również zarzut przekroczenia przez organ granic odwołania. Zdaniem Sądu, Komisja odwoławcza procedowała w ramach zaskarżonej części egzaminu i w ramach zarzutów podniesionych przez skarżącego, co wynika jednoznacznie z treści samej uchwały. Fakt, że działając w takich ramach organ całościowo spojrzał na pracę egzaminacyjną, nie oznacza wyjścia poza granice odwołania, a to dlatego, iż w ramach podniesionych zarzutów kontrola polega na dokonaniu oceny z uwzględnieniem wszystkich elementów które mają wpływ na taką ocenę zaskarżonej części pracy. W wyniku rozpoznania sprawy przez organ odwoławczy nie nastąpiło pogorszenie sytuacji procesowej skarżącego. Organ po przeprowadzonym postępowaniu utrzymał bowiem ocenę niedostateczną

z zaskarżonej części egzaminu. Postępowanie nie doprowadziło także do pogorszenia sytuacji w częściach niezaskarżonych.

Reasumując, zdaniem Sądu, Komisja nie naruszyła zarzucanych przepisów

i zaskarżona uchwała podjęta została w sposób zgodny z ustawowymi zasadami procedowania.

Wbrew twierdzeniu skargi Komisja dokonywała analizy pracy skarżącego

w kontekście kryteriów ustawowych. W uchwale zwrócono uwagę na pozytywne elementy pracy. Jednak nie miały one w zestawieniu z popełnionymi błędami rozstrzygającego znaczenia dla podjętej decyzji.

Sąd nie podzielił również zarzutów naruszenia przepisów postępowania tj.

art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. a dotyczących zaniechania rzetelnego zbadania istoty sprawy, nie rozpoznania wnikliwie materiału dowodowego, braku prawidłowego uzasadnienia i odniesienia się do podnoszonych w odwołaniu argumentów i zarzutów. Zdaniem Sadu, organ szczegółowo rozpatrzył sprawę w toku odbytych posiedzeń, sporządzona została opinia dotycząca odwołania, która była przedmiotem analizy Komisji i poddana głosowaniu. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały w sposób merytoryczny ze wskazaniem konkretnych norm prawnych, a jednocześnie wystarczający i zgodny

z wymogami jakim winno podlegać uzasadnienia decyzji wyjaśnia motywy

i przesłanki rozstrzygnięcia, wypełnia tym samym nakaz zawarty w art. 77 § 1 k.p.a. Porównanie obu podjętych w sprawie uchwał wskazuje, że wydając uchwałę na skutek odwołania, organ dokonał ponownej całościowej analizy zakwestionowanej przez skarżącego oceny jego pracy, co świadczy o tym, że w postępowaniu tym zachowana została zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Organ, działając zgodnie z art. 8, art. 9, art. 11 w związku z art. 107 § 3 k.p.a., wypełnił obowiązek odniesienia się do zarzutów zawartych w odwołaniu.

W takim stanie rzeczy, uchwały w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego skarżącej należy uznać za prawidłowe, zaś zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione, mające jedynie charakter polemiczny.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd

z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł, jak w sentencji wyroku.