Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 947/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2016-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b, art. 20 ust. 1 i 2 i 3
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2016 r. sprawy ze skargi S.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej S.K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] Burmistrz Miasta, powołując się na przepis art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b, art. 20 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm.), odmówił przyznania S.K. przyznania świadczenia rodzinnego w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem K.K..

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na ustalenia faktyczne poczynione w sprawie, wyjaśniając, ze zgodnie z postanowieniem z dnia [...] maja 2005 r., sygn. akt [...], Sądu Rejonowego K.K. został umieszczony w rodzinie zastępczej małżonków S. i A.K.. K.K. posiada orzeczenie o niepełnosprawności ze wskazaniem na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ponadto organ ustalił, że został umieszczony w rodzinie zastępczej niezawodowej niespokrewnionej, i rodzina zastępcza otrzymuje z tego tytułu świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w wysokości 1000 zł oraz dodatek na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w wysokości 200 zł miesięcznie.

W rozważaniach organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jednocześnie w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Stosownie zaś do art. 41 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 332 ze zm.) rodziną zastępczą niezawodową tworzą małżonkowie lub osoba nie pozostająca w związku małżeńskim, u których umieszczono dziecko w celu sprawowania nad nim pieczy zastępczej, nie będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka.

Tym samym wnioskodawczyni, jako osoba będąca rodziną zastępczą niespokrewnioną w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie spełnia przesłanki pozytywnej przyznania wnioskowanego świadczenia. Brak pokrewieństwa z dzieckiem, dla którego została wraz z nieżyjącym mężem ustanowiona rodziną zastępczą powoduje także wystąpienie przesłanki negatywnej. Stanowiło to podstawę odmowy przyznania świadczenia.

2. Wnosząc odwołanie S.K. powołała się na zasady współżycia społecznego. Podkreśliła, iż nie kwestionuje braku pokrewieństwa z K.K., jednakowoż z uwagi na stopień jego niepełnosprawności i konieczność sprawowania nad nim stałej opieki zmuszona jest do rezygnacji z pracy. W tych okolicznościach orzeczenie organu I instancji jest dla niej krzywdzące.

3. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2015 r. nr [...] utrzymało decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] sierpnia 2015 r. w mocy, podzielając zawartą w tym orzeczeniu ocenę prawną. Jednocześnie organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo i te osoby mają prawo ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym krewnym.

Określony w ustawie katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego jest wynikiem realizacji wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07) oraz z dnia 22 lipca 2008 r. (sygn. akt P 41/07). w których stwierdzono, że o świadczenie pielęgnacyjne, poza rodzicami lub opiekunem faktycznym niepełnosprawnego dziecka legitymującego się odpowiednim orzeczeniem, mają prawo ubiegać się także inni członkowie rodziny, na których, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, a także w przypadku gdy pełnią oni funkcję spokrewnionej rodziny zastępczej. Z uwagi na to, osobom, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, tj. osobom niebędącym krewnymi w linii prostej ani rodzeństwem osoby niepełnosprawnej, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, nawet jeśli pełnią funkcję rodziny zastępczej.

Pomoc państwa w formie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest skierowana do rodzin zastępczych, z wyjątkiem – zgodnie z orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego- rodzin zastępczych spokrewnionych, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, ponieważ rodziny te otrzymują pomoc ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. nr 175 poz. 1362 ze zm.).

4. Wnosząc skargę S.K. zarzuciła organowi przyjęcie wadliwej podstawy faktycznej, co stanowiło efekt naruszenia przepisów postępowania poprzez nie rozważenie w sposób bezstronny i wszechstronny twierdzeń przedstawionych przez skarżącą, co w jej ocenie skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego.

Podkreśliła, że organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy zgodnie z zasadą prawy obiektywnej oraz naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów, ignorując jej twierdzenia i wnioski dowodowe oraz zarzuciła organowi błędną interpretację przesłanek do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia poprzez ich ocenę w sposób nazbyt rygorystyczny. Wskazała, że nie kwestionuje braku pokrewieństwa z K.K., ale ze względu na szczególne okoliczności sprawy, uwzględniając zasady współżycia społecznego, rozstrzygnięcie organu jest dla niej krzywdzące.

Na tej podstawie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji ewentualnie jej zmianę.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej, podtrzymując jednocześnie stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres sprawowanej przez sąd administracyjny kontroli legalności działań administracji publicznej wynika z art. 134 p.p.s.a. i wyznaczony jest granicami sprawy administracyjnej, a nie tylko zarzutami skargi. Kontrola sprawowana jest w oparciu o akta administracyjne według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji. Uwzględnienie skargi przez sąd administracyjny, polegające na uchyleniu kontrolowanych aktów może nastąpić zasadniczo w sytuacji stwierdzenia, że naruszają one przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy administracyjnej, a prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na jej treść lub dającym podstawy do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

6. Materialnoprawną podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ustawa określa negatywne przesłanki przyznania tego świadczenia wskazując, że nie przysługuje ono, jeżeli, między innymi osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych). Ten właśnie przepis w literalnej treści powołują i stosują organy odmawiając przyznania świadczenia.

7. Rozważając tę kwestę należy mieć na uwadze, że stanowisko organów bazuje na językowej wykładni przepisu i jest usprawiedliwione jego treścią. Analizując w opisanym wyżej aspekcie przepisy art. 17 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych zauważyć należy, że wyłączone z kręgu osób uprawnionych zostały te osoby, które wprawdzie stanowią rodzinę zastępczą, lecz niespokrewnioną, a zatem rodziny zastępcze niezawodowe oraz rodziny zastępcze zawodowe. Zgodnie bowiem z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, do której wprost odwołuje się art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, formami rodzinnej pieczy zastępczej są rodzina zastępcza spokrewniona, rodzina zastępcza niezawodowa oraz rodzina zastępcza zawodowa, w tym zawodowa pełniąca funkcję pogotowia rodzinnego i zawodowa specjalistyczna.

Rodzina zastępcza spokrewniona to jedna z form rodzinnej pieczy zastępczej (art. 39 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o wspieraniu rodziny), którą tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, u których umieszczono dziecko w celu sprawowania nad nim pieczy zastępczej, będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka (art. 41 ust. 1 i 2 ustawy o wspieraniu rodziny). W odniesieniu do powyższego wyłączenia ustawodawca wyszedł z założenia, że z uwagi na okoliczność finansowania (częściowego) kosztów każdego umieszczonego w pieczy zastępczej dziecka, rodzina zastępcza, w które dziecko zostaje umieszczone, winna wziąć na siebie obowiązek - w granicach nieobjętych świadczeniami - partycypowania w kosztach utrzymania tego dziecka. Wprowadzenie powyższych negatywnych przesłanek po stronie osoby wymagającej opieki miało na celu wykluczenie sytuacji, kiedy na jedną osobę niepełnosprawną byłoby pobierane zarówno świadczenie pielęgnacyjne, jak i specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna przez tę samą lub różne osoby albo dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego i świadczenie pielęgnacyjne bądź też zarówno w kraju, jak i za granicą na tę samą osobę wymagającą opieki pobierane byłyby analogiczne świadczenia etc. Chodzi więc o wykluczenie kumulacji świadczeń na tę samą osobę wymagającą opieki.

Z językowego brzmienia przepisu wynika zatem, że osoba pełniąca rolę "niespokrewnionej" rodziny zastępczej nie może otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadnienia dla takiego stanu poszukiwać można w założeniu, że świadczenie pielęgnacyjne ma stanowić jeden z elementów wsparcia rodziny, w tym tej najbliższej, którą obciąża obowiązek alimentacyjny. Z kolei rodziny zastępcze niespokrewnione objęte są pomocą finansową państwa w oparciu o przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a także odpowiednio ustawy o pomocy społecznej.

8. Nie oznacza to jednak, że – mimo wyraźnego językowego brzmienia przepisu – nie jest dopuszczalne stanowisko odmienne. Zrozumiałe jest, że organy, pozostając w zgodzie z zasadą legalizmu, nie dokonują oceny kontrowersyjnego przepisu pod kątem jego zgodności z aksjologią konstytucyjną. Możliwość taką ma jednak sąd, który uprawniony jest do dokonywania wykładni prokonstytucyjnej. W szczególności taka sytuacja ma miejsce wtedy, gdy wyników wykładni językowej nie da się zaakceptować ze względu na konsekwencje o charakterze systemowym i sprzeczność z wartościami konstytucyjnymi. Wymaga to jednak spełnienia szczególnych warunków i szczególnego uzasadnienia. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje się, że do przekroczenia granicy wykładni językowej konieczne jest uzasadnienie aksjologiczne, odwołujące się przede wszystkim do wartości konstytucyjnych (por. wyrok TK z 28 czerwca 2000 r., K 25/99, OTK 2000, Nr 5, poz. 141).

O takim aktywizmie mowa jest również w uchwale Sądu najwyższego z dnia 20 czerwca 2000 r., I KZP 14/00 (OSNKW 2000, nr 7-8, poz. 59), w której stwierdza się, iż nie tylko prawem, ale i obowiązkiem każdego sądu jest interpretowanie przepisów ustaw w sposób zgodny z Konstytucją RP. Wynika to z art. 178 ust. 1 i art. 8 ust. 2 Konstytucji RP. Poprzez podległość sędziów Konstytucji i ustawom w rozumieniu 178 ust. 1 Konstytucji RP należy - między innymi - rozumieć to, iż interpretując przepisy ustaw sędziowie zobowiązani są wziąć pod uwagę nie tylko ich literalną treść, ale także przepisy Konstytucji RP. Nie może też ulegać wątpliwości, iż bezpośredniość stosowania przepisów Konstytucji RP w rozumieniu jej art. 8 ust. 2 polega, między innymi, na uwzględnieniu kontekstu konstytucyjnego przy interpretacji ustaw. Akceptacja takiego stanowiska prezentowana jest także w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2008 r., I OSK 194/07, Lex nr 454019 oraz 7 grudnia 2009 r., I OSK 722/2009, Lex nr 582493; por. również Z. Kmieciak, Prawotwórstwo sędziowskie w sferze jurysdykcji sądów administracyjnych, PiP nr 12/2006).

9. Rozpatrując przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście funkcjonalnym wyznaczonym aksjologią konstytucyjną należy mieć na uwadze, że piecza zastępcza, której jedną z form realizacji jest rodzina zastępcza (spokrewniona, niezawodowa i zawodowa), ma charakter tymczasowy i służy zapewnieniu opieki dziecku poza jego środowiskiem rodzinnym.

Nie wiąże się ona z powstaniem rodzinnej więzi w jej normatywnym ujęciu między dzieckiem a osobami pełniącymi funkcję rodziny zastępczej, co oznacza, że z mocy prawa nie powstaje tu – przez sam fakt ustanowienia pieczy zastępczej - stosunek właściwy dla pokrewieństwa czy przysposobienia, nie powstaje obowiązek alimentacji czy też prawo do spadkobrania. Jednocześnie państwo zapewnia rodzinie zastępczej (osobom ją sprawującym) pomoc finansową służącą rekompensacie kosztów związanych z utrzymaniem dziecka. Różnica pomiędzy rodziną zastępczą spokrewnioną oraz niezawodową i zawodową sprowadza się do w pierwszej kolejności do tego, kto sprawować może taką pieczę zastępczą (stopień spokrewnienia, lub jego brak), wymogami formalnymi jakie spełniać musi określona rodzina zastępcza i wreszcie niewielką różnicą w zakresie pomocy finansowej jaką udziela się tym rodzinom.

Rodzina zastępcza jest formą pieczy zastępczej. Jest to więc piecza nad dzieckiem przebywającym poza swym środowiskiem rodzinnym lub na takim, które za względu na własne dobro nie może przebywać w tym środowisku. Piecza zastępcza ma mieć charakter tymczasowy. Wynika to z przyjętego założenia, że ma ona charakter subsydiarny wobec pieczy rodziców naturalnych. Należy bowiem zmierzać do przywrócenia dziecku rodziny. Tymczasowy charakter rodzin zastępczych ma na celu odbudowanie stabilności rodzin naturalnych. W tych wypadkach, w których mimo wysiłków nie da się przywrócić dziecka jego rodzicom, lub też w sytuacji, gdy od początku wiadomo, że osiągnięcie tego celu jest niemożliwe, należy podjąć próbę stworzenia dziecku zastępczego środowiska rodzinnego o charakterze trwałym, czyli takiego, w którym będzie mogło ono przebywać do osiągnięcia dorosłości.

Z definicji pomocy społecznej, zawartej w ustawie o pomocy społecznej wynika, że instytucje sprawujące pieczę zastępczą, także rodziny zastępcze, jako należące do pomocy społecznej, mają służyć wspieraniu rodziny naturalnej dziecka. Rodzina naturalna musi podjąć aktywność, by zmienić swoją trudną sytuację życiową, z powodu której konieczne było umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej. Rodzina zastępcza jest więc elementem systemu wsparcia rodziny naturalnej.

W poprzednio obowiązującym stanie prawnym ustawa o świadczeniach rodzinnych wyłączała możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez rodzinę zastępczą. Stan ten został zakwestionowany wyrokiem Trybunał Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r., P 41/07 (Dz.U. 2008, Nr 138, poz. 875). Trybunał odwołując się do konstytucyjnej zasady równości wskazał, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w przekonujących argumentach. Różnicowanie sytuacji prawnej podmiotów podobnych może więc być uznane za zgodne z Konstytucją, jeżeli pozostaje w zgodzie z zasadami sprawiedliwości społecznej lub służy urzeczywistnianiu tych zasad. Zostaje ono natomiast uznane za niekonstytucyjną dyskryminację (uprzywilejowanie), jeżeli narusza zasadę sprawiedliwości społecznej. Skoro rodzina naturalna jak i rodzina zastępcza są podmiotami zobowiązanymi do pieczy nad dzieckiem. W razie rezygnacji z pracy zarobkowej ze względu na konieczność opiekowania się niepełnosprawnym dzieckiem sytuacja rodziców naturalnych i zastępczych jest taka sama.

Na tej podstawie Trybunał uznał, że norma wynikająca z art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim wyłącza możliwość uzyskania zasiłku przez rodzinę zastępczą, na której jednocześnie ciąży obowiązek alimentacyjny, stanowi naruszenie zasady równości i jest niezgodna ze konstytucyjnymi standardami ochrony rodziny wynikającymi z art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji. Różnicowanie ich pozycji w tym zakresie jest przejawem naruszenia zasady równości.

10. Rozważania zawarte we wskazanym orzeczeniu, mimo zmiany stanu prawnego zachowują aktualność także w odniesieniu do rodzin zastępczych niespokrewnionych. Pamiętać bowiem należy, że Trybunał był związany zakresem pytania prawnego a wskazany szczegółowo w uzasadnieniu orzeczenia w sprawie P 41/07 wzorzec kontroli ma zastosowanie także do rodzin zastępczych niespokrewnionych. Rodzina zastępcza niezawodowa spokrewniona i rodzina zastępcza niezawodowa niespokrewniona wykonują bowiem tożsame obowiązki - sprawują pieczę nad dzieckiem, którego dotychczasowi opiekunowie, czy osoby zobowiązane do alimentacji nie podejmują w czasie, gdy dziecko jest umieszczone w rodzinie zastępczej.

Wprawdzie pokrewieństwo rodziców zastępczych jest preferowane i umocowane regułą ogólną wynikające z usankcjonowania wzorców społecznych opartych na węzłach pokrewieństwa i co za tym idzie obowiązku alimentacyjnego jednak w aspekcie wykonywania i funkcjonowania celów i funkcji rodziny zastępczej węzeł pokrewieństwa nie jest najważniejszy. Istotniejsze jest to, czy i jak realnie rodzina ta funkcjonuje i spełnia zadania, jakich z różnych przyczyn nie może wykonywać naturalna rodzina. W założeniu rodziny zastępcze mają charakter tymczasowy, jednak co widoczne jest w kontrolowanej sprawie – często charakter trwały, zastępując w pełnym zakresie rodzinę naturalną.

Wskazać należy, że rodziny zastępcze otrzymują wsparcie, którego nie ma rodzina naturalna. Rodziny zastępcze otrzymują świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka, któremu zapewniono taką pieczę zastępczą. Ponadto rodziny zastępcze zawodowe mogą otrzymać dodatkowe wynagrodzenie. Wszystkie rodzaje rodzin zastępczych są objęte pomocą na częściowe pokrycie kosztów utrzymania każdego umieszczonego w nich dziecka. Ustawodawca, zapewniając pomoc na częściowe pokrycie potrzeb dziecka, wskazuje, że rodzina zastępcza, decydując się na objęcie pieczy nad dzieckiem, powinna mieć na uwadze, że może zaistnieć konieczność, w granicach nieobjętych świadczeniami, partycypowania w kosztach jego utrzymania. Dzieci niepełnosprawne umieszczone w takich rodzinach są traktowane w sposób preferencyjny.

Różnica między rodzinami zastępczymi spokrewnionymi i niespokrewnionymi (niezawodowymi) znajduje wyraz jedynie w tym, że rodziny zastępcze niespokrewnione otrzymują zwiększoną o 10% podstawy pomoc pieniężną na częściowe pokrycie utrzymania dziecka. Przy tak niewielkiej różnicy świadczeń pozbawienie rodziny zastępczej niespokrewnionej prawa do świadczenia przysługującego rodzinie zastępczej spokrewnionej jest naruszeniem zasady równości. Przemawiają za tym zarówno racje celowościowe, jak i systemowe tym bardziej, że w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym rodzic zastępczy niezależnie od tego, czy jest z dzieckiem spokrewniony, czy też nie, traci własne źródło utrzymania, a przecież jedną z przesłanek ustanowienia rodziny zastępczej jest posiadanie źródła utrzymania. Stąd w orzecznictwie pojawiają się poglądy, że rodziny zastępcze spokrewnione i niezawodowe powinny być traktowane jednakowo (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 28 lipca 2010 r. IV SA/Po 476/10; WSA w Bydgoszczy z dnia 20 sierpnia 2010 r. II SA/Bd 671/10; WSA w Olsztynie z dnia 29 listopada 2011 r., II SA/Ol 846/11).

Poglądy te niniejszy sąd aprobuje wskazując, że znajdują one umocowanie również w orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r., P 23/05, 18 lipca 2008 r., P 27/07 i 18 listopada 2014 r., SK 7/11 dotyczących ograniczeń prawa do świadczeń rodzinnych. Przegląd tych orzeczeń wskazuje jak arbitralne i kontrowersyjne pod względem standardów konstytucyjnych stają się rozwiązania podyktowane przede wszystkim względami budżetowymi, prowadząc w konsekwencji do naruszenia zasad równości wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji oraz zasad ochrony rodziny wynikających z art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji.

11. Z wyżej opisanych względów sąd uznał, że prokonstutycyjna wykładnia art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych uzasadnia odmowę zastosowania tych przepisów w zakresie, w jakim wyłączają one możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez rodzinę zastępczą niezawodową i niespokrewnioną. Pogląd ten ma charakter jednostkowy i odnosi się tylko do rozpatrywanej sprawy znajdując umocowanie w ustrojowych kompetencjach sądu administracyjnego. Stan faktyczny wynikający z akt sprawy, w szczególności czas trwania pieczy i niepełnosprawność dziecka uzasadniają – w ocenie sądu – odwołanie się wprost do normatywów konstytucyjnych i w konsekwencji przełamanie wykładni językowej wskazanych przepisów.

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz, mając na uwadze potrzebę załatwienia sprawy zgodnie z poczynionymi wyżej rozważaniami na podstawie art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt I wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy, stosownie do art. 153 p.p.s.a., będą związane przedstawioną wyżej wykładnią art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych i przy jej uwzględnieniu dokonają subsumpcji przepisów materialnych do stanu faktycznego sprawy.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, 205 § 1 oraz 209 p.p.s.a.