Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1351/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1, art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Chróścielewski Sędziowie sędzia NSA Barbara Adamiak sędzia del. NSA Janusz Furmanek /spr./ Protokolant Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej B. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 marca 2007 r., sygn. akt II SA/Ol 4/07 w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Wojewody W. z dnia [..] nr [..] w przedmiocie anulowania czynności materialno - technicznej zameldowania oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

II OSK 1351/07

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2006r. nr [...] Burmistrz B. na podstawie art. 47 § 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) orzekł o uchyleniu czynności materialno-technicznej polegającej na zameldowaniu na pobyt stały w miejscowości Ł. ul. [...] z jednoczesnym wymeldowaniem z pobytu stałego w W. ul. [...] B. K. i uchyleniu czynności materialno-technicznej polegającej na zameldowaniu na pobyt stały pod wymienionym adresem w Ł. córki B. K. - C. K..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, iż w dniu [...] lipca 2006r. B. K. zgłosiła swój pobyt stały oraz córki C. w Ł. przy ul. [...]. W związku z tym, że poprzednie miejsce zamieszkania wnioskodawczyni znajdowało się w Wójtowie przy ul. [...] (miejscowość znajduje się w obrębie tej samej gminy) przy dokonaniu zameldowania nastąpiło jednocześnie wymeldowanie z poprzedniego miejsca pobytu stałego. W dniu 28 sierpnia 2006r. E. M. zamieszkała w lokalu przy ul. [...] w Ł., poinformowała organ I instancji, że B. K. wraz z córką C. nigdy nie zamieszkiwały pod wymienionym adresem w Ł.. Z tego powodu organ wszczął postępowanie w sprawie uchylenia czynności zameldowania B. K. wraz z córką na adres przy ul. [...] w Ł.. Organ I instancji argumentował dalej, iż zawiadomienie o wszczęciu postępowania skierowane do B. K. na adres w Ł. wróciło do organu z adnotacją "adresat nie zamieszkuje". Komisariat Policji w B. potwierdził także, iż B. K. nigdy nie zamieszkiwała w Ł., natomiast na stałe przebywa w W. przy ul. [...]. Wreszcie Burmistrz B. wskazał na pisemne wyjaśnienia B. K., z których także wynika, iż przy dokonaniu zameldowania na pobyt stały w Ł. nie zamieszkiwała.

Od decyzji Burmistrza B. B. K. wniosła odwołanie do Wojewody Warmińsko-Mazurskiego. W uzasadnieniu odwołania wskazała, iż jako właściciel nieruchomości przy ul. [...] w Ł. ma prawo być zameldowana w wymienionym lokalu i korzystać z tego mieszkania. Podniosła, iż pełnomocnicy E. M., którzy złożyli wniosek o wymeldowanie nie posiadają wyroku sądu rodzinnego do jej reprezentowania. E. M. jest osobą chorą, która nie potrafi pisać ani czytać, a przez swoich pełnomocników jest wykorzystywana dla ich korzyści materialnych.

Decyzją z dnia [...] listopada 2006r. nr [...] Wojewoda Warmińsko-Mazurski utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, iż w obecnym stanie prawnym wystarczającą przesłanką do zameldowania na pobyt stały jest faktyczne przebywanie w lokalu z zamiarem określonego w nim pobytu. Istota uchylenia czynności materialno-technicznej zameldowania polega na tym, że organ administracji stwierdza bezspornie, że czynność ta była niezgodna z prawem w czasie jej dokonania.

Organ odwoławczy uznał oceniając materiał dowodowy zebrany w sprawie, iż w chwili dokonania czynności zameldowania B. K. nie zamieszkiwała w lokalu przy ul. [...] w Ł.. Świadczą o tym ustalenia poczynione przez Policję oraz wyjaśnienia odwołującej się. Ponadto cała korespondencja wysyłana na adres w W. przy ul. [...], była skutecznie podejmowana przez odwołującą się. Organ odwoławczy wyjaśnił także, iż ewidencja ludności służy jedynie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie B. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi wyjaśniła, iż z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 17 marca 2006r. [...] wynika, że nabyła ona spadek po zmarłym dziadku S. M.. Na mocy powyższego postanowienia skarżąca uzyskała prawo własności, które zostało wpisane w księdze wieczystej oraz potwierdzone w ewidencji gruntów. Na podstawie tych dokumentów skarżąca została zameldowana w Ł. przy ul. [...]. Ponadto skarżąca podniosła, iż od marca 1998r. A. i D. K. zamieszkują w Ł. przy ul. [...] i zostali tam zameldowani z naruszeniem przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wyjaśniła, iż A. i D. K. wprowadzili w błąd organy orzekające w niniejszej sprawie i wykorzystują E. M. do osiągnięcia korzyści majątkowych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Warmińsko-Mazurski wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 27 marca 2007 r. , sygn. akt II SA/Ol 4/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę. Uzasadniając Sąd I instancji wskazał, iż sprawy związane z ewidencją ludności zostały uregulowane przepisami ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 1071 ze zm.). Stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy ewidencja ludności polega m. in. na rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Osoba, która przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest zobligowana wykonać obowiązek meldunkowy określony ustawą (art. 2 ustawy). Obowiązek meldunkowy zaś polega na zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego (art. 4 pkt 1 ustawy). Ustawodawca w art. 6 ust. 1 ustawy wskazał, iż pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W pojęciu "miejsca pobytu" zawarty jest zarówno element fizyczny polegający na faktycznym przebywaniu w określonym miejscu, jak i element psychiczny, który polega na zamiarze określonego zachowania. Przy czym oba te elementy muszą występować łącznie. Dalej wskazać należy na przepis art. 9 ust. 2b ustawy, który stanowi, iż zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Przytoczyć także wypada art. 10 ust. 1 ustawy zgodnie z którym osoba, która przebywa w określonej miejscowości pod tym samym adresem dłużej niż trzy doby, jest obowiązana zameldować się na pobyt stały lub czasowy najpóźniej przed upływem czwartej doby, licząc od dnia przybycia.

Przytoczone wyżej przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wskazują w sposób nie budzący żadnych wątpliwości interpretacyjnych, że w obecnym stanie prawnym zameldowanie służy wyłącznie celom związanym z rejestracją miejsca pobytu stałego (ewentualnie czasowego). Czynność materialno-techniczna, jaką jest zameldowanie ma jedynie charakter rejestrowy, nie dając przy tym żadnych uprawnień do lokalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 2 czerwca 2005r. (sygn. akt IV SA/Wa 627/05 nr lex 186653) podkreślił, iż "skoro zameldowanie ma na celu wyłącznie odzwierciedlenie w urzędowej ewidencji faktycznego pobytu danej osoby, to jego dokonanie nie może być też traktowane jako źródło powstania jakichkolwiek praw majątkowych (zwłaszcza do mieszkania)". Dalej wskazać należy, iż ustawodawca wiąże uprawnienie i obowiązek zameldowania się w określonym lokalu z faktem zamieszkania w tym lokalu z zamiarem stałego pobytu. Ewidencja ludności ma bowiem potwierdzać jedynie fakt przebywania w lokalu. Przytoczone przepisy ustawy w żadnym razie nie łączą uprawnienia, czy też obowiązku zameldowania się w lokalu z samym tylko przysługiwaniem prawa własności do lokalu, chyba, że w tym lokalu właściciel równocześnie przebywa w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy. Dokument potwierdzający przysługiwanie danemu podmiotowi prawa do lokalu jest wprawdzie dokumentem uprawniającym do zameldowania w lokalu, ale w przypadku stwierdzenia, że właściciel w lokalu faktycznie nie przebywa, organ uprawniony jest - w zależności od sytuacji - do uchylenia czynności materialno-technicznej zameldowania lub wymeldowania właściciela z pobytu stałego. Zameldowanie nie służy bowiem potwierdzeniu prawa własności do określonego lokalu. Prawo własności ujawniane jest natomiast w księgach wieczystych oraz w ewidencji gruntów i budynków.

Odnosząc się do argumentacji skargi zmierzającej do wykazania, iż uprawnienie do zameldowania w lokalu przysługuje skarżącej ze względu na to, iż jest spadkobiercą S. M. wskazać należy, iż argument ten nie mógł skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. W niniejszej sprawie co wynika z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 17 marca 2006r. sygn. akt [...], skarżąca nabyła spadek po zmarłym S. M. w 1/16 części. Wyjaśnienia skarżącej złożone na rozprawie wskazują, iż w chwili obecnej przed sądem powszechnym toczy się sprawa o dział spadku. To postępowanie doprowadzi do podziału majątku spadkowego. W sprawie istotne jest natomiast, iż samo nabycie spadku w części ułamkowej - bez faktycznego przebywania w lokalu - nie jest wystarczającą podstawą do zameldowania się na pobyt stały. Zameldowanie w lokalu nie rodzi także praw do lokalu w którym dana osoba jest zameldowana, a brak zameldowania nie ma wpływu na uprawnienia przysługujące względem lokalu ustanowione w przepisach prawa cywilnego.

Odnosząc przedstawione uregulowania prawne do stanu faktycznego ustalonego w niniejszej spawie przyjąć należy, iż organy orzekające właściwie orzekły o anulowaniu czynności materialno-technicznej zameldowania skarżącej i jej córki C. w lokalu przy ul. [...] w Ł.. W wyjaśnieniach złożonych w toku postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego skarżąca, ani razu nie wskazała, iż zamieszkiwała w lokalu przy ul. [...] na stałe. Okoliczność ta została potwierdzona przez Komisariat Policji w B. pismem z dnia 12 września 2006r. Także cała korespondencja kierowana do skarżącej - zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i sądowoadministracyjnego - wysyłana była na adres przy ul. [...] w W.. Wyjaśnić należy także, iż wizyty w lokalu związane z odwiedzinami mieszkającej tam osoby, nawet jeżeli odbywane są często nie są tożsame ze stałym przebywaniem w lokalu, w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy. Z pobytem stałym wiąże się bowiem koncentracja w danym miejscu spraw życiowych określonej osoby. Oznacza to, iż w lokalu osoba nie tylko przebywa na stałe, ale posiada tam swoje rzeczy osobiste, centrum swoich spraw osobistych i majątkowych interesów. Jak wskazano wyżej, w pojęciu "miejsca pobytu" zawarty jest zarówno element fizyczny polegający na faktycznym przebywaniu w określonym miejscu, jak i element psychiczny, który polega na zamiarze określonego zachowania. Nie jest natomiast wystarczająca do wykazania pobytu stałego, tylko sama wola zamieszkiwania w lokalu, związana z ewentualnym nabyciem do niego praw rzeczowych, skoro z "miejscem pobytu" wiąże się element fizyczny, który musi występować łącznie z elementem psychicznym.

W sytuacji stwierdzenia, iż czynność materialno-techniczna zameldowania jest niezgodna ze stanem faktycznym, tzn. nie odzwierciadla faktycznego miejsca pobytu osoby zameldowanej w chwili jej dokonania pod oznaczonym adresem, organ meldunkowy uprawniony był do anulowania tejże czynności. Przyjąć bowiem należy, iż dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez rozstrzygnięcia własne zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności pomiędzy ewidencją a istniejącym stanem rzeczy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2003r., V SA 3657/02, Wspólnota nr 8 z 2004r., poz. 55).

Bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji pozostaje natomiast kwestia zameldowania w przedmiotowym lokalu A. i D. K. oraz E. M.. Zaskarżona decyzja bowiem nie odnosiła się do zameldowania tychże osób. Nie poparte żadnymi argumentami są też twierdzenia skarżącej, iż E. M. nie umie czytać ani pisać. E. M. podpisywała bowiem pisma składane w niniejszym postępowaniu. Z samego natomiast faktu, iż dana osoba jest w podeszłym wieku nie wynika jeszcze, iż nie jest ona w stanie zajmować się swoimi sprawami. Trudno też przyjąć, iż A. i D. K. wykorzystywali E. M. do osiągnięcia korzyści majątkowych w niniejszym postępowaniu, skoro meldunek nie rodzi żadnych praw do lokalu.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie prawa materialnego , a w szczególności art. 6 ust. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, poprzez błędną wykładnię powołanych przepisów.

Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd i instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

W ocenie strony skarżącej błędnym jest przyjęcie, iż zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem w rozumieniu art. 6 ust. 1 powołanej ustawy, winno sprowadzać się do rzeczywistego przebywania we wskazanym miejscu w dniu dokonywania zameldowania oraz bezpośrednio po dokonaniu tej czynności. Taką interpretację powołanego przepisu przyjęły zarówno organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie. Zdaniem strony skarżącej zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem nie może ograniczać się wyłącznie do dnia zameldowania i następnych dni, lecz winno uwzględniać szersze ramy czasowe związane z podejmowaną czynnością materialno-techniczną w postaci zameldowania na pobyt stały, a ponadto winno uwzględniać zamiar uprawnionego stałego w nim przebywania. Na potwierdzenie swojego stanowiska strona powołała się na orzecznictwo sądów administracyjnych. Ponadto pełnomocnik skarżącej podniósł, iż w jego ocenie postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało z naruszeniem procedury administracyjnej. Organy administracji naruszyły bowiem przepis art. 7 Kpa. poprzez nieustalenie w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy. Zdaniem strony skarżącej, wydanie przez organ administracji rozstrzygnięcia na podstawie niepełnego stanu faktycznego, winno skutkować wydaniem wyroku uchylającego taką decyzję, a nie co miało miejsce w przedmiotowej sprawie oddaleniem skargi. W związku z powyższym skarga kasacyjna jest zasadna i konieczna.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art.174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm ) zwanej p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

- naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

- naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 w/w ustawy Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania, której przyczyny wymienia § 2 art. 183. W tej sprawie przyczyny te nie wystąpiły.

Strona skarżąca w skardze kasacyjnej nie podważała stanu faktycznego przyjętego przez Sąd pierwszej instancji. Tym samym niezasadny okazał się zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 6 ust.1 i art. 10 ust.1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. ( Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993ze zm ) przez jego błędną wykładnię.

Pierwszy przepis stanowi, że pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Drugi mówi o obowiązku meldunkowym.

Prawidłowo zostało ustalone, że B. K mimo formalnego prawa (jako współwłaścicielka nieruchomości) do zamieszkiwania w lokalu faktycznie nie zamieszkiwała w nim w rozumieniu cytowanego przepisu art.6 ust.1, bowiem nie przeniosła tam swojego centrum życiowego.

Prawidłowo Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zameldowanie nie daje żadnych praw do lokalu. Udział we współwłasności rodzi prawa do lokalu, ale nie jest wystarczający do zameldowania. Dla dokonania czynności materialno - technicznej zameldowania na pobyt stały niezbędne jest wyłącznie faktyczne zamieszkanie w lokalu.

Kwestie te przedstawił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 maja 2002 r. w sprawie o sygnaturze akt K 20/01 ( OPK - A 2002/3/34 ).

Zarówno zameldowanie, jak i wymeldowanie jest jedynie czynnością ewidencyjną, potwierdzającą fakt zameldowania i opuszczenia lokalu. Oznacza to, że zamieszkiwanie pod oznaczonym adresem musi poprzedzać zameldowanie. Późniejszy zamiar uprawnionego nie ma znaczenia dla oceny faktu zamieszkiwania.

Skoro skarżąca nie zamieszkiwała w budynku mieszkalnym położonym w Ł. przy ulicy [...] w dniu dokonywania czynności meldunkowej, to czynność ta nie odpowiadała prawu. Czynności materialno - techniczna, jaką jest zameldowanie nie nosi cech ostateczności ani praworządności i organ administracyjny właściwy w sprawach meldunkowych ma obowiązek doprowadzenia do zgodności wpisu ewidencyjnego ze stanem faktycznym. Korekty tej - wyeliminowania błędnego wpisu - dokonuje organ administracji na podstawie art. 47 ust.2 ustawy o ewidencji ludzkości i dowodach osobistych i tak też uczyniono.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 184 p.p.s.a.