Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1656/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 5
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman (spr.), sędzia WSA Jarosław Łuczaj, Protokolant st. sekr. sąd. Piotr Iwaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2018 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej oddala skargę


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 1656/18

UZASADNIENIE

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją z [...] kwietnia 2018 r. odmówił potwierdzenia, że W. M., spełnia warunki o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 z póź. zm.).

Decyzja była wynikiem następujących ustaleń faktycznych i oceny prawnej.

Wnioskiem z dnia [...] września 2017 r. W. M. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o działaczach opozycji.

W wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej odnaleziono dokumenty dotyczące wnioskodawcy.

Pismem z dnia [...] grudnia 2017 r. Biuro Prawne Instytutu Pamięci Narodowej poinformowało wnioskodawcę o przysługujących mu uprawnieniach z art. 10 K.p.a.

W dniu [...] lutego 2018 r. W. M. zapoznał się aktami sprawy w Oddziale Instytutu Pamięci Narodowej w K.. Jak wynika z protokołu dotyczącego udostępnienia dokumentów postępowania administracyjnego Panu W. M., wnioskodawca zakwestionował treść przedstawionych dokumentów archiwalnych. Stwierdził, że nie podpisał zobowiązania do współpracy oraz nie odbywał spotkań, na podstawie których byłyby spisywane informacje dotyczące innych osób oraz innych działalności.

W dniu [...] marca 2018 r. do Instytutu Pamięci Narodowej wpłynęło pismo W. M., w którym wnioskodawca napisał, że chciałby uzupełnić niektóre fakty, których jest brak w, aktach. Wnioskodawca zaznaczył, że nie zgadza się z tym, że był współpracownikiem SB, świadczy o tym m.in. podpalenie jego domu przez SB w dniu wesela jego córki oraz brak informacji o tym jak wnioskodawca zakupił i przywiózł do [...] tablicę katyńską, gdzie miało być jej poświęcenie i wmurowanie na kościele. Niestety nie doszło do tego ponieważ służby SB zabrały tablicę i aresztowały J. U.. Wnioskodawca wskazał świadków, swojej działalności antykomunistycznej i załączył dokumenty, których brak jest w dokumentacji Instytutu Pamięci Narodowej.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (zwany dalej Prezesem IPN) przytoczył treść art. 4 i art. 5 ustawy o działaczach opozycji status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ wyjaśnił, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono m.in. teczkę personalną tajnego współpracownika ps. "[...]" dot. W. M., s. S., ur. [...] marca 1934 r., sygn. akt [...]. W ww. aktach znajduje się zobowiązanie z dnia [...] września 1984 r. podpisane nazwiskiem i imieniem wnioskodawcy – M. W. o następującej treści: "Zobowiązuję się do zachowania w bezwzględnej tajemnicy treści przeprowadzonej rozmowy z pracownikiem Służby Bezpieczeństwa. Ponadto zobowiązuję się do udzielania pomocy i informowania o nieprawidłowościach w funkcjonowaniu gospodarki narodowej, działalności konspiracyjnej na terenie wsi P. i miasta G. oraz innych aktach skierowanych przeciwko interesom PRL. Dla celów konspiracyjnych przybieram pseudonim [...]. W kolejnym akapicie zobowiązania znajduje się informacja własnoręcznie podpisana przez wnioskodawcę nazwiskiem i imieniem o następującej treści: "Zobowiązania nie napisałem własnoręcznie z uwagi na brak okularów." W archiwum Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono także teczkę pracy tajnego współpracownika ps. "[...]" dotyczącą W. M., s. S., ur. [...] marca 1934 r., sygn. akt [...], w której znajdują się 4 informacje sporządzone przez ppor. J. K. na podstawie ustnych relacji przekazanych przez TW ps. "[...]" na spotkaniach z funkcjonariuszem SB w dniach: [...] września 1984 r., [...] września 1984 r., [...] października 1984 r. oraz [...] października 1984 r.

W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono również inne dokumenty dotyczące wnioskodawcy, m.in:

• dziennik rejestracyjny b. [...] w N., poz. [...], sygn. akt [...], z którego wynika, że W. M. został zarejestrowany w dniu [...] września 1984 r. do nr [...] przez G., pion [...] jako tajny współpracownik o ps. "[...]", zdjęty z ewidencji w dniu [...] maja 1986 r., akta archiwalne otrzymały nr [...];

• dziennik archiwalny b. Wydz. "[...]" [...] w N., dział [...], sygn. akt [...], z którego wynika, że akta archiwalne przekazane do archiwum przez SB RUSW G. pion [...] w dniu [...] maja 1986 r., dotyczące W. M., nr rejestracyjny [...], ps. "[...]" składały się z teczki personalnej i teczki pracy.

Zdaniem Prezesa IPN opisane wyżej dokumenty znajdujące się w aktach o sygn. [...] oraz [...] spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Zobowiązanie zostało wytworzone przez wnioskodawcę w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa, natomiast informacje sporządzone przez ppor. J. K. na podstawie ustnych relacji przekazanych przez TW ps. "[...]", znajdujące się w teczce pracy, powstały przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa.

Prezes IPN odnosząc się do wyjaśnień złożonych przez W. M. w protokole z dnia [...] lutego 2018 r. oraz w piśmie z dnia [...] marca 2018 r. podkreślił, że organ w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia całej działalności wnioskodawcy, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach.

W ocenie organu dokonane ustalenia nie pozwalają na wydanie decyzji potwierdzającej, że W. M. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

W. M. złożył skargę na decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W skardze wyjaśnił, że nie zgadza się z decyzją Prezesa IPN, który wydał decyzję kierując się sfałszowaną dokumentacją sporządzoną przez nie p .porucznika J. K. ale "[...]" K. który nękał skarżącego i jego rodzinę przez dłuższy czas, a teraz piastuje ciepłą posadę w N., podczas gdy skarżący musi walczyć o dobre imię. Zażądał konfrontacji z tymi ludźmi którzy go prześladowali. Nawiązując do twierdzenia, że funkcjonariusz napisał za niego zobowiązanie bo nie miał okularów wyjaśnił, że do dnia dzisiejszego nie nosi okularów. Nie spotykał się z funkcjonariuszem, tylko on go prześladował. Życzył mu śmierci i chciał tego dokonać w dniu ślubu jego córki podpalając zabudowania. Ten człowiek chciał imponować swoim zwierzchnikom zakładając mu teczkę. To że teczka z niewyjaśnioną wiarygodnością istnieje i niszczy jego życie nie może trwać wiecznie. Skarżący podkreślił, że jest wiekowym człowiekiem i chce oczyścić swoje dobre imię przed śmiercią.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki sąd administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

W ocenie sądu Skarga nie zasługuje na uwzględnienie bowiem decyzja prezesa IPN nie została wydana z naruszeniem przepisów prawa w stopniu, który uzasadniałby jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Zdaniem sądu jedynym naruszeniem, które można zarzucić organowi jest lakoniczność uzasadnienia w najistotniejszej jego części, a zatem argumentacji przemawiającej za oceną charakteru zachowanej w zasobach IPN dokumentacji, co przemawia za naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 107 § 3 k.p.a. w zw. art. 11 k.p.a. (zasady przekonywania). Naruszenie to jednak nie mogło mieć istotnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, bowiem wnioski wyrażone w uzasadnieniu są prawidłowe).

Stosownie do treści art. 4 ustawy o działaczach i opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015r., poz. 693, z późn. zm.) status działacza opozycji lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje między innymi (pkt 2) osobie co do której w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Według art. 5 ust 1 w/w ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza w drodze decyzji administracyjnej szef urzędu ds. Kombatantów i osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez prezesa IPN, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacze opozycji lub osoby represjonowanej spełnia warunki o których mowa w art. 4 tej ustawy .

Niewątpliwie rację ma Prezes IPN twierdząc że wydawanej decyzji nie rozstrzyga ani o statusie działacza lub osoby represjonowanej ani też o ewentualnej współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, dlatego nie prowadzi postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dokumentach dotyczących wnioskodawcy. Niesłusznie jednak organ twierdzi, że jego rolą jest wyłącznie informowanie o treści dokumentów znajdujących się w archiwum IPN według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy.

W przypadku kompetencji przyznanej Prezesowi IPN na podstawie art. 5 ustawy o działaczach opozycji zadaniem Prezesa jest stwierdzenie w formie decyzji administracyjnej, że osoba wnioskodawcy spełnia warunki o których mowa w art. 4 ustawy. Prezes IPN jest więc organem współdziałającym, którego stanowisko wyrażone w decyzji ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia postępowania ws. statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej.

Należy zgodzić się z Prezesem IPN, że w oparciu o przyznane kompetencje nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dokumentach dotyczących wnioskodawcy, ani też do ustalania stanu faktycznego dotyczącego przeszłości wnioskodawcy. Niemniej by możliwe było wykonanie zadania powierzonego Prezesowi IPN konieczne jest dokonanie przez organ oceny czy osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki określone w art. 4 ustawy warunki. Wymaga to więc nie tylko ustalenia czy w zasobach IPN zachowały się jakiekolwiek dokumenty związane z osobą wnioskodawcy, ale zbadania przez organ, że zachowane dokumenty wykazują cechy opisane w art. 4 ustawy. Organ zobowiązany jest dokonać oceny czy zachowane dokumenty niewątpliwie dotyczą osoby wnioskodawcy, jak też że dokumenty zostały wytworzone przez wnioskodawcę lub wytworzone przy jego udziale w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

W przedmiotowej sprawie organ mimo, że wskazywał na inne rozumienie kompetencji wynikającej z art. 5 ustawy, to jednak taką właśnie ocenę odnalezionych dokumentów w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zawarł. Organ przytoczył jakie dokumenty świadczące o współpracy skarżącego z organami bezpieczeństwa odnalazł w swoich zasobach, a także wyraził ocenę, który z tych dokumentów został wytworzony przez samego wnioskodawcę (zobowiązanie do współpracy), a także, które dokumenty zostały wytworzone przy udziale wnioskodawcy (informacje sporządzone przez ppor. organu bezpieczeństwa sporządzone na podstawie ustnych relacji przekazanych przez skarżącego). Z uzasadnienia decyzji nie wynika co prawda, jak należy rozumieć udział w tworzeniu dokumentu, co świadczy o naruszeniu zasady przekonywania, którą organ powinien kierować się przy sporządzaniu uzasadnienia. Jednak organ wykazał że spośród ujawnionych dokumentów część z nich taką cechą się charakteryzuje. Oznacza to, w istocie, że można na podstawie tych dokumentów stwierdzić, że zostały wytworzone przy wykorzystaniu informacji pochodzących od wnioskodawcy, przekazanych w ramach współpracy ze służbami bezpieczeństwa, służących operacyjnemu zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa.

Przepis ustawy tj. art. 4 wprowadza wyraźne kryteria dokumentu, którego istnienie wskazywałoby na okoliczność współpracy ze służbami bezpieczeństwa, a mianowicie samodzielne wytworzenie tego dokumentu przez wnioskodawcę lub udział wnioskodawcy w jego wytworzeniu. Oczywiście biorąc pod uwagę okoliczności w jakich funkcjonowała ewentualna współpraca nie można zakładać, że udział w wytworzeniu dokumentu polegać musi na osobistym jego opracowaniu i podpisaniu ( jak w przypadku dokumentu będącego dwustronna umową), ale niewątpliwie musi tego rodzaju dokument charakteryzować obiektywna współpraca wnioskodawcy w jego powstaniu. Określone więc w art. 4 ustawy cechy dokumentu dotyczącego wnioskodawcy podlegają niewątpliwie ocenie właściwego organu, a więc Prezesa IPN. W przedmiotowej sprawie spośród dokumentów wymienionych przez organ jako wskazujących na spełnienie przesłanek określonych w omawianym przepisie, niewątpliwe dokument będący zobowiązaniem do współpracy jest dokumentem charakteryzującym się cechą samodzielnego wytworzenia przez wnioskodawcę. Dla zakwalifikowania dokumentu do tej grupy wystarczająca jest znajdująca się w nim własnoręcznie dopisana i podpisana informacja o treści "zobowiązania nie napisałem własnoręcznie z uwagi na brak okularów". Autorem dokumentu przez fakt akceptacji treści oświadczenia stała się osoba, która dokument własnoręcznie z adnotacją wyjaśniającą różnicę pomiędzy charakterami pisma występującymi w tym dokumencie, podpisała. Dokument ten niewątpliwie dotyczy osoby skarżącego, co potwierdza własnoręczny podpis umożliwiający rozpoznanie nazwiska, pseudonim, który następnie używany był w innych odnalezionych w zasobach IPN dokumentach. O związku tego dokumentu z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji, świadczą pozostałe dokumenty wytworzone przy udziale wnioskodawcy potwierdzające, że ich powstanie było rezultatem tego pierwotnie wytworzonego dokumentu. Organ miał obowiązek dokonania oceny odnalezionych dokumentów właśnie w takim zakresie, bez konieczności badania prawdziwości samego dokumentu.

Pozostałe odnalezione dokumenty zakwalifikowane przez organ jako wytworzone przy udziale wnioskodawcy, to notatki sporządzone przez funkcjonariusza służby bezpieczeństwa relacjonujące 5 spotkań ze skarżącym, które miały charakter tajny i podczas, których skarżący przekazywał funkcjonariuszowi informacje i otrzymywał konkretne zadania. Notatki te, choć niewątpliwie zostały sporządzone przez funkcjonariusza, to ich treść zawiera odzwierciedla informacje przekazywane przez skarżącego, co powoduje, że udzielając tego rodzaju informacji jako tajny informator, podczas cyklicznie organizowanych spotkań z oficerem prowadzącym, brał on udział w wytworzeniu dokumentów, służących operacyjnemu zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy pozostaje czy informacje te miały istotny charakter dla służby bezpieczeństwa, gdyż istotne jest to, że służyły operacyjnemu zdobywaniu informacji, a po ich analizie, organ ukierunkowywał informatora co do zagadnień, które powinien brać pod uwagę przy dalszym zbieraniu informacji. Przykładowo z notatki sporządzonej po spotkaniu w dniu [...] października 1984 r. wynika, że funkcjonariusz uzyskał od skarżącego informacje o tym, kto z grupy osób uprzednio z nim aresztowanych uczestniczył w dniu [...] września w pielgrzymce do C., jaka była atmosfera, o czym rozmawiano. Z notatki sporządzonej po spotkaniu w dniu [...] października 1984 r. wynika, że skarżący przekazał funkcjonariuszowi informację, że podczas kazania w kościele ksiądz nie poruszał tematu porwania ks. P.. W notatce sporządzonej po spotkaniu w dniu [...] listopada 1984 r. funkcjonariusz zrelacjonował, że skarżący poinformował, że nie wie kto z byłych aresztowanych wybiera się na pogrzeb ks. P., a proboszcz w kazaniu nie poruszał tego tematu, prosząc tylko o modlitwę. Funkcjonariusz odnotował, że przedmiotowe spotkanie miało na celu pozyskanie informacji o ewentualnym wyjeździe figurantów so "[...]" na pogrzeb.

W ocenie sądu wskazane dokumenty posiadają cechy dokumentów wytworzonych przy udziale skarżącego, w ramach pełnionych czynności tajnego informatora, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa. Notatki zostały wytworzone przy wykorzystaniu informacji przekazanych przez skarżącego, gdyż konkretyzują te informacje i właśnie one są cechą istotną tych dokumentów.

Ocena dokumentów pod wskazanym katem jest nie tylko dopuszczalna, ale wręcz wymagana dla prawidłowości wykonania zadania powierzonego prezesowi IPN.

Z powyższych względów sąd doszedł do przekonania, że choć organ nie w pełni umotywował swoje stanowisko to braki te nie powodują konieczności wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego, bowiem ocena dokumentów pod kątem spełnienia przesłanek określonych w art. 4 ustawy jest prawidłowa.

Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego, bo choć organ zaprezentował nieprawidłową wykładnię art. 5 ustawy, to jednak prawidłowo zastosował ten przepis, nie ograniczając się jedynie do wykazania, że w zasobach IPN znajdują się jakiekolwiek dokumenty dotyczące osoby skarżącego.

Z uwagi na kompetencje przyznane organowi w ramach tego przepisu wynika, że organ nie miał obowiązku dokonywać oceny dokumentów i faktów przedstawianych przez skarżącego, dlatego twierdzenia zawarte w skardze nie zasługiwały na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a orzekł o oddaleniu skargi.