Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 511/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 41  ust. 4  pkt 2
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędzia NSA Tadeusz Michalik Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2014 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oddala skargę.


UZASADNIENIE

Okręgowy Inspektorat Pracy w K. zaskarżoną decyzją z [...] r. Znak: [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej: Kpa) oraz 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 404 ze zm., dalej: ustawa o PIP), po rozpatrzeniu odwołania z dnia 7 listopada 2012 r. od decyzji Inspektora Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. (dalej PIP OIP) z dnia [...] r. (nr [...]) odmawiającej nakazania umieszczenia pracownika J. P., nr ewid. PESEL [...] w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 z późn. zm.) – decyzję pierwszoinstancyjną utrzymał w mocy.

Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach odnotował, że w dniu 29 października 2012 r. J.P. złożył skargę na nieumieszczenie go w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach. Podnosząc w niej, że praca, którą wykonuje, winna być zakwalifikowana do prac, o których mowa w punktach 13 i 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, tj. odpowiednio: "prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego" lub "prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego".

W związku z tym – jak zaznaczył – w dniach 7, 9, 13, 20, 21, 27 listopada oraz 3, 5 i 7 grudnia 2012 r. w A Sp. z o.o. w D., została przeprowadzona przez Inspektora Pracy PIP OIP w K. kontrola, której ustalenia zawarto w protokole z dnia 7 grudnia 2012 r. W następstwie dokonanych ustaleń decyzją z dnia [...] r., organ pierwszoinstancyjny odmówił nakazania umieszczenia pracownika (J.P.) w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której stanowi art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych.

Od tej decyzji pracownik złożył odwołanie, w którym podniósł, że w ogólnym określeniu jego stanowiska pracy oraz procesów i technologii oczyszczania ścieków, "można doszukać się wielu nieścisłości i rozbieżności". Zaznaczył, że "jeżeli chodzi o składowisko odpadów ob. [...], to jak sama nazwa wskazuje, nie jest ono zbiornikiem magazynowym wody opadowej, choć ona siłą natury i z powodu braku zadaszenia, również tam się przedostaje". W dalszej części wskazał, na technologię i konstrukcję komory pozwalającej na przepływ odcieków ze składowiska, po czym zaznaczył, że awaria każdego z zaworów stanowiących zabezpieczenie przed wlotami do rurociągu spływowego może doprowadzić do niekontrolowanego spływu ścieków do osadników o nieporównywalnie mniejszej pojemności, znajdujących się poza obwałowaniem składowiska. Przelanie tych osadników, jak ujął, może doprowadzić do skażenia gruntu, który w tym rejonie nie jest już zabezpieczony (jak to ma miejsce w przypadku składowiska), a w gorszym przypadku ścieki mogą przedostać się na tereny publiczne. Opisując obszernie zakres swoich obowiązków i niejako wizualizując tryb pracy podał, że zdaje sobie sprawę, że obiekty, na których pracuje nie zostały zakwalifikowane do kategorii dużego ryzyka, chociaż – w jego opinii – "może być powinny". Jak dalej argumentował – w pkt. 14 załącznika nr 2 wymieniono również prace o szczególnym charakterze przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego, co w przypadku pracy, jaką on wykonuje ma właśnie miejsce. Przedstawiając przykłady, z których wynikałoby zagrożenie dla środowiska, a tym samym dla bezpieczeństwa publicznego istniejącego na wielu płaszczyznach funkcjonowania oczyszczalni przy odpowiednim zbiegu okoliczności, które w jego ocenie nie są wykluczone, stwierdził, że "ustawa o emeryturach pomostowych nie warunkuje uznanie spełnienia warunków uprawniających do emerytury pomostowej, wcześniejszym zdarzeniem, które zagroziło bezpieczeństwu publicznemu, a jedynie mówi o możliwości zaistnienia".

Na zakończenie odwołując się do regulacji Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 30 grudnia 2002 roku w sprawie poważnych awarii objętych obowiązkiem zgłoszenia do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r., nr 5 poz. 58 ze zm.) podał, że mając na uwadze uwarunkowania techniczne obiektów, na których pracuje, a także aspekt technologiczny oczyszczalni, wystąpienie poważnej awarii określonej w tym rozporządzeniu jest możliwe. Tym samym wniósł o wydanie nakazu umieszczenia go w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek płacenia składek na fundusz emerytur pomostowych (FEP). Zaznaczył także, że jego zdaniem wykonywana przez niego praca mieści się w pkt 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 41 ust. 4 ustawy o emeryturach pomostowych płatnik składek (pracodawca) jest obowiązany prowadzić:

1) wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;

2) ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2.

Zgodnie z art. 41 ust. 6 tej ustawy, w przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na fundusz emerytur pomostowych, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy. Przy czym jak podał, kompetencje organów Państwowej Inspekcji Pracy w razie wniesienia takiej skargi określa art. 11 a ustawy o PIP, zgodnie z którym właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.

Argumentując wskazał, że w wyniku kontroli ustalono, że J.P. jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku "operator urządzeń do uzdatniania wody – wody koksownicze, wydział PW" pełniąc jednocześnie obowiązki brygadzisty. Praca wykonywana jest na terenie całego obiektu oczyszczalni ścieków, w zależności od bieżących potrzeb, w tym także w razie potrzeby w sterowni z możliwością dostępu do systemu wizualizacji pracy poszczególnych urządzeń i instalacji). Poza tym niektóre z czynności wykonywane są także na składowisku odpadów.

Ponadto ustalono, że podstawowym obowiązkiem operatorów urządzeń do uzdatniania wód koksowniczych jest wykonywanie czynności operacyjnych i obsługowych przy urządzeniach i instalacjach oczyszczalni ścieków. Pełnienie obowiązków brygadzisty jest związane zarówno z przydzielaniem pracy podległym pracownikom i jej nadzorowaniem, jak i osobistym wykonywaniem zwykłych czynności –w tym przypadku, jak zauważył organ, niepełnej obsady osobowej. Stwierdzono także, że czynności wykonywane przez J.P. obejmują, m.in.: dokonywanie kontroli prawidłowości pracy urządzeń w terenie (np. praca pomp, dmuchaw, reaktorów), przełączanie przepływu za pomocą ręcznych zasuw, regulowanie dopływu powietrza za pomocą ręcznych przepustnic, zapoznawanie się z wynikami analiz laboratoryjnych ścieków i regulowanie dozowania chemikaliów (w różnych miejscach poprzez zmianę nastaw pomp z pulpitów przy pompach lub za pomocą systemu wizualizacji), przygotowywanie chemikaliów do dozowania, obserwacja powierzchni reaktorów biologicznych celem oceny prawidłowości przebiegu procesu (oględziny rodzaju piany), odpompowywanie osadów, ręczne załączanie i wyłączanie pomp ścieków.

Organ odwoławczy zaznaczył także, że w złożonych wyjaśnieniach pracownik wskazał także – m.in. na:

1) wykonywanie prac porządkowych,

2) sporządzanie raportu zmianowego,

3) przygotowanie stanowisk pracy dla służb

4) utrzymania ruchu i firm obcych wykonujących pracę na terenie oczyszczalni,

5) ustawianie ciągów technologicznych (co wiąże się z operowaniem zasuwami i przepustnicami),

6) ręczne wykonywanie pomiarów pH i zawartości tlenu w ściekach,

7) pobieranie próbek ścieków do analiz laboratoryjnych,

8) ważenie i rozładunek dostaw chemikaliów,

9) analizowanie wyników badań próbek ścieków,

10) kontrolę danych dostępnych w komputerowym systemie wizualizacji,

11) likwidowanie piany przy pomocy środków chemicznych,

12) obserwowanie pracy reaktorów biologicznych (kolor i zapach ścieków, natężenie zawiesin, jakość napowietrzania, ilość, gęstość i barwa piany, intensywność mieszania) i reaktorów wielofunkcyjnych,

13) regulację odpływu oczyszczonych ścieków fenolowych do potoku B.,

14) regulację ilości oczyszczonych ścieków deszczowych zawracanych do ponownego wykorzystania,

15) przekierowanie lub regulacja napływu ścieków do poszczególnych zbiorników retencyjnych, kierowanie ścieków fenolowych surowych znajdujących się w zbiornikach retencyjnych w odpowiednej ilości do oczyszczania biologicznego i wstępnego,

16) obserwację pracy flotacji, czy także

17) "regulację pracy dyspersji, obserwacja poziomu ścieków i chemikaliów w zbiornikach, przełączanie zbiorników magazynowych chemikaliów, w celu utrzymania ciągłości ich dozowania, obserwacja jakości ścieków napływających do oczyszczalni wstępnej i oczyszczalni ścieków deszczowo-przemysłowych, regulowanie odpływu ścieków deszczowo-przemysłowych na ciąg oczyszczania, konieczność podjęcia bliżej nieokreślonych, uzależnionych od bieżących możliwości technologicznych, działań w sytuacjach awaryjnych (jak napływ ścieków o ponadnormatywnych parametrach, zanik zasilania elektrycznego, rozszczelnienie się zbiorników, pogorszenie lub zanik aktywności biologicznej osadu czynnego)".

Jednocześnie zauważył, że zakres obowiązków operatora został także opisany w dokumentacji z oceny ryzyka zawodowego. Zgodnie z tym opisem, do zakresu obowiązków operatora urządzeń do uzdatniania wód koksowniczych należy: prowadzenie dokumentacji na obsługiwanym stanowisku, dopuszczanie pracowników utrzymania ruchu i firm obcych do prac remontowych lub usuwania usterek, sprawdzanie stanu technicznego urządzeń i sieci technologicznych, kontrola parametrów pracy urządzeń, wykonywanie czynności wynikających z technologii, dociąganie dławic, odmulanie, usuwanie kożucha, czyszczenie zbiorników technologicznych i instalacji, wykonywanie roztworów i ich dozowanie, wyciąganie i czyszczenie krat, pobieranie prób z poszczególnych obiektów technologicznych, rozładunek chemikaliów i transport na miejsce przeznaczenia (worki, beczki), transport i montaż pomp zatapialnych oraz węży, utrzymywanie porządków w obiektach i terenie, odśnieżanie.

Podobne zapisy, jak stwierdził, zamieszczone zostały w instrukcji stanowiskowej dla operatora urządzeń do uzdatniania wody - wody koksownicze (IS/PW/1/2009 wydanie V/lipiec/2009).

W dalszych motywach wskazał, że w przypadku wystąpienia awarii operator zobowiązany jest do postępowania zgodnie z Instrukcją Przeciwawaryjną Wydziału PW oraz natychmiastowego zawiadomienia przełożonych o zaistniałej awarii, zabezpieczenia instalacji przed powiększaniem się skutków awarii, przystąpienia do usuwania skutków awarii. Złożone przez pracownika wyjaśnienia dotyczące rodzaju wykonywanych czynności nie różnią się co do istoty od ustaleń dokonanych w czasie kontroli opartych na analizie przedstawianych dokumentów i wyjaśnieniach uzyskanych od innych pracowników wydziału PW.

Z kolei odnosząc się do możliwości zakwalifikowania jego do prac, do tych o których mowa w pkt 13 i 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych – zauważył, że pkt 13 wymienia "prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego", natomiast pkt 14 "prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego". Przepisy ustawy o emeryturach pomostowych nie zawierają definicji pojęcia "procesu technologicznego", to jednak w praktyce za proces technologiczny uważa się uporządkowany ilościowo i jakościowo zbiór czynności, zmieniających własności fizyczne, takie jak kształt, wielkość określonej substancji lub materiału, formę występowania lub własności chemiczne tej substancji (materiału). Zaznaczył, że ustawodawca nie zdefiniował również pojęcia "procesu technicznego", to jednak w piśmiennictwie został wyrażony pogląd, że spośród procesów technicznych można wyróżnić dziewięć ich podstawowych rodzajów, którymi są:

a) transformacja energii bez zmiany jej postaci,

b) przemiana energii z jednej postaci w inną, np. przemiana energii elektrycznej w mechaniczną lub mechanicznej w elektryczną itp.,

c) przesłanie energii,

d) kształtowanie materiałów (np. obróbka plastyczna, wiórowa, formowanie tworzyw)

e) przetwarzanie materiałów (procesy zmiany fizycznych i chemicznych własności materiałów),

f) transport materiałów i magazynowanie,

g) zmiana postaci informacji (odbieranie i przekazywanie informacji- informacja zawarta w sygnale nie ulega zmianie, zmienia się tylko sposób jej kodowania lub nośnik informacji),

h) przetwarzanie informacji (informacja zawarta w pewnych sygnałach zostaje przekształcona za pomocą logicznych operacji, w wyniku czego ulega zmianie charakter informacji),

i) przesyłanie informacji – tak: Zbigniew Korzeń, Logistyczne systemy transportu bliskiego i magazynowania. Tom 1. Infrastruktura, technika, informacja, Instytut Logistyki i Magazynowania, Poznań 1998, str. 4-5.

Organ odwoławczy zaakceptował w pełni pogląd organu pierwszej instancji i stwierdził, że w wyniku analizy całokształtu zebranego w aktach sprawy materiału dowodowego, nie znalazł podstaw do zajęcia w przedmiotowej sprawie odmiennego stanowiska od zaprezentowanego w zaskarżonej w trybie odwoławczym decyzji organu pierwszej instancji. Podał, że z przedstawionych dokumentów: zgłoszenie zakładu o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej (czerwiec 2002) oraz "Raport o bezpieczeństwie A sp. z o.o. w D.", część opisowa; wersja sierpień 2008 r. – wynika, że zakład, w którym zatrudniony jest J.P. został zakwalifikowany do grupy zakładów kategorii dużego ryzyka ze względu na ilość magazynowanego benzolu surowego (zawierającego wg karty charakterystyki 65-80% benzenu tj. substancji zaliczanej do kategorii "toksyczne"), w ilości przekraczającej wartość progową ustaloną dla kategorii dużego ryzyka (w odniesieniu do benzenu). Jednocześnie zwrócił uwagę, że wykonywane przez J.P. prace nie są w żaden sposób związane z bezpośrednim procesem technologicznym wytwarzania czy też magazynowania benzolu surowego. Nie ma zatem żadnych przesłanek do rozpatrywania wykonywanych przez niego prac pod kątem ich zgodności z pracami, o których mowa w pkt 13 załącznika nr 2.

Podkreślił także, że nawet w przypadku uznania, że prace J.P. stanowią "bezpośrednie sterowanie procesami technicznymi", o których mowa w pkt 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, to jednak koniecznym jest spełnienie kolejnej, wymienionej w tym przepisie przesłanki, określającej skutki niewłaściwie wykonanej pracy, a polegającej na spowodowaniu "awarii technicznej z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego". Tymczasem, na co zwrócił uwagę, z analizowanego stanu faktycznego wynika, że proces oczyszczania ścieków polega, w uproszczeniu, na przepompowywaniu ścieków pomiędzy poszczególnymi urządzeniami technologicznymi oczyszczalni, w których za pomocą procesów fizycznych, chemicznych i biologicznych osiąga się pożądany, mieszczący się w granicach ustalonych przez prawo skład ścieków, co umożliwia ich zrzucenie do odbiornika zewnętrznego. Sterowanie tym procesem polega na odpowiednim manipulowaniu strumieniem ścieków (kierunki przebiegu, natężenia przepływu, poziomy), regulowaniu dopływu powietrza oraz dozowaniu w odpowiednich ilościach substancji i mieszanin chemicznych, przy czym wykorzystywane w procesie substancje i mieszaniny chemiczne są dozowane głównie w sposób automatyczny (co nie wyklucza możliwości ręcznego sterowania). Sygnałem do podejmowania decyzji w tym zakresie są: wskazania systemu wizualizacji, dokonywane oględziny, wyniki analiz laboratoryjnych pobieranych próbek ścieków, a samo sterowanie odbywa się za pomocą pomp, zasuw, zaworów, przepustnic.

Podsumowując tę cześć zaznaczył, że zestawienia wyników analiz laboratoryjnych z okresu od dnia 1 września do dnia 31 października 2012 r. i uzyskanych wyjaśnień wynika, że proces oczyszczania ścieków ma charakter stabilny.

Na zakończenie podał, że przepisy ustawy o emeryturach pomostowych nie definiują pojęcia "awarii technicznej", ani też "poważnych skutków dla bezpieczeństwa publicznego". Podał także, że pojęcie "awarii technicznej" zostało sprecyzowane w art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz. U. Nr 62, poz. 558 z późn. zm.). Przez "awarię techniczną" należy rozumieć gwałtowne, nieprzewidziane uszkodzenie lub zniszczenie obiektu budowlanego, urządzenia technicznego lub systemu urządzeń technicznych powodujące przerwę w ich używaniu lub utratę ich właściwości. Skutkiem awarii technicznej jest zagrożenie życia lub zdrowia dużej liczby osób, mienia w wielkich rozmiarach albo środowiska na znacznych obszarach (art. 3 pkt 1 ustawy o stanie klęski żywiołowej). Z kolei "poważna awaria przemysłowa" została zdefiniowana w art. 2 pkt 23 i 24 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 z późn. zm.). Stanowi ją awaria w zakładzie, czyli zdarzenie, w szczególności emisja, pożar lub eksplozja, powstała w trakcie procesu przemysłowego, magazynowania lub transportu, w których występuje jedna lub więcej niebezpiecznych substancji, prowadzące do natychmiastowego powstania zagrożenia życia lub zdrowia ludzi lub środowiska lub powstania takiego zagrożenia z opóźnieniem.

Mając powyższe na uwadze skonstatował, że prace o szczególnym charakterze wymienione w pkt 14 załącznika nr 2 ustawy o emeryturach pomostowych, to prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować wystąpienie stanu zagrożenia dla życia, zdrowia ludzi lub środowiska. Zauważył, że o ile w pkt 13 załącznika nr 2 ustawodawca wymienia zwykłe skutki "poważnej awarii przemysłowej" dla bezpieczeństwa publicznego, to pkt 14 ww. załącznika powołuje się na skutki "poważne" awarii technicznej. Ustawodawca przewidział zatem gradację skutków awarii.

Tymczasem, na co zwrócił uwagę, ustalenia dokonane w trakcie kontroli, a w szczególności wielkości parametrów zanieczyszczeń, szczegółowo przedstawionych w poprzedniej części uzasadnienia, nie wskazują na prawdopodobieństwo wystąpienia awarii technicznej o poważnych skutkach dla bezpieczeństwa publicznego.

Ustosunkowując się do wymienionych w odwołaniu awarii i konieczności podjęcia szybkich działań w celu ograniczenia ich skutków organ odwoławczy zauważył, że w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej, organ ten wyjaśnił, że przyczyny sytuacji awaryjnych, takich jak: napływ na oczyszczalnię ścieków o ponadnormatywnych parametrach, zanik zasilania elektrycznego, rozszczelnienie się zbiorników, zanik aktywności biologicznej osadu czynnego są różne i nie powstają wskutek chwilowego błędu operatora, lecz w wyniku awarii urządzeń lub zaniedbań popełnionych w dłuższym przedziale czasowym.

Mając powyższe na uwadze podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że konieczność podjęcia działań w takich przypadkach nie może stanowić podstawy do zakwalifikowania pracy wykonywanej przez J.P. do pracy o szczególnym charakterze, o której mowa w pkt 1 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Jego zdaniem zastrzeżenia zgłoszone przez niego w zakresie ustaleń organu pierwszej instancji, a dotyczące stanu faktycznego związanego z procesem oczyszczania ścieków, nie mają wpływu na ocenę, czy praca wykonywana przez pracownika mieści się w pkt 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Podkreślił przy tym, że stanowisko pracy, na którym wykonuje on prace, nie zostało umieszczone w wykazie stanowisk pracy w A sp. z o.o., na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze.

Na zakończenie odwołując się do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonego w wyroku z 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 866/12 – stwierdził, że "ustalenie, czy pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, odbywa się w toku postępowania przed organami rentowymi (a w razie wniesienia odwołania - przed sądem powszechnym). Jest to bowiem kluczowy element decydujący o nabyciu prawa do emerytury pomostowej. Umieszczenie w ewidencji wskazuje jedynie, że pracownik wykonuje prace na stanowisku, na którym jest wykonywana praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co nie jest równoznaczne z tym, że za takiego pracownika pracodawca ma obowiązek opłacania składek. Rozstrzygnięcie sporu powołanego na tym tle należy do właściwości organów rentowych i sądów pracy, a nie inspekcji pracy".

Jednocześnie wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku tym orzekł, że rolą organu Państwowej Inspekcji Pracy jest jedynie nakazanie pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w oparciu o stan faktyczny, w którym zakwalifikowanie pracy danego pracownika do tego rodzaju prac nie jest sporne, ewentualnie, gdy spór został już rozstrzygnięty, a dane pracownika nie figurują w ewidencji. Istnienie sporu w tym względzie uniemożliwia władczą ingerencję organu Państwowej Inspekcji Pracy, co uzasadnia decyzję o odmowie nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Na poparcie prezentowanego stanowiska na stronie 16 przytoczył orzecznictwo sądowoadministracyjne, w którym wyrażony został pogląd zgodny z zawartym w objętej skargą decyzji. Na zakończenie podkreślił, że stanowisko ograniczające kompetencje organów Państwowej Inspekcji Pracy zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 13 listopada 2012 r., sygn. akt I OPS 4/12.

Reasumując podał, że nieumieszczenie w wykazie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze stanowiska "operator urządzeń do uzdatniania wody - wody koksownicze, wydział PW" świadczy o tym że, zdaniem pracodawcy, praca wykonywana na tym stanowisku nie jest pracą wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W jego ocenie argumentu tego w świetle powołanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można pominąć.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, strona skarżąca – analogicznie jak w odwołaniu – zaskarżonej decyzji zarzuciła zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i procesowego w stopniu mającym wpływ na jego treść. Wniosła również o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Ponadto autor skargi stwierdził, że wszelkiego rodzaju awarie na rurociągach, zbiornikach, w komorach czy kanałach, może doprowadzić do zanieczyszczenia nie tylko rzek, ale i gleby, co następuje bardzo szybko biorąc pod uwagę zgromadzone na obiektach oczyszczalni tysiące metrów sześciennych nieoczyszczonych ścieków oraz transportowanie ich rurociągami po terenie oczyszczalni w ilościach nawet przekraczających 200 m3/h.

Wskazał, że sam fakt, że praca jest wykonywana na urządzeniach technicznych, które mogą spowodować zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego, pozwala uważać, że praca wymaga dużej koncentracji (szczególnie w sytuacjach awaryjnych), niejednokrotnie natychmiastowych działań, które nagle, w jednym czasie wymagają wysiłku fizycznego i umysłowego, zdolności operatywnych i opanowania w podejmowaniu decyzji.

W dalszej kolejności scharakteryzował wykonywaną przez niego pracę i opisał związane z nią zagrożenia. Po czym wyraził stanowisko, że nie jest to, jak określił organ "normalna" praca, a także, że biorąc pod uwagę odpowiedzialność i zakres operacyjny stanowiska pracy, proces starzenia będzie znacząco i ujemnie wpływał na efekty jej wykonywania. Ponadto podkreślił, że kodeks postępowania administracyjnego nakłada na organy powinność prowadzenia postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów, a przede wszystkim wszelkie wątpliwości rozstrzygać na ich korzyść.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu i stwierdził, że jest ona nieuzasadniona oraz nie zawiera żadnych argumentów, które podważałyby jego merytoryczną prawidłowość. Tym samym wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że jej przedmiotem jest ocena prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny ocenia, czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.) wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga według wymienionych wyżej kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Stan faktyczny został nakreślony powyżej przy omawianiu stanowiska organów pierwszej oraz drugiej instancji jak i strony skarżącej. W ocenie Sądu nie ma zatem konieczności jego ponownego powielania.

Spór – co do zasady – koncentruje się wokół kwestii zasadności utrzymania w mocy przez organ drugoinstancyjny decyzji pierwszoinstancyjnej odmawiającej nakazania umieszczenia strony skarżącej w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych.

Przechodząc do istoty sporu w pierwszym rzędzie zauważyć należy, że tym samym zasadniczą kwestią jest ocena zakresu kompetencji, jakie przysługują organom Państwowej Inspekcji Pracy w związku z rozpoznawaniem spraw o umieszczenie pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W związku z tym w pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 41 ust. 4 ustawy o emeryturach pomostowych płatnik składek jest obowiązany prowadzić: 1) wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze; 2) ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierająca dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2 tej ustawy. W przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi – zgodnie z art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych –przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy. W następstwie zasadnej skargi właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy stosuje środki określone w art. 11a ustawy o PIP, w tym uprawniony jest do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych.

Z uwagi na zarysowany w sprawie spór wskazać także należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym kompetencja organów Inspekcji Pracy do wydania nakazu na podstawie art. 11a ustawy o PIP ogranicza się do spraw, w których kwalifikacja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie jest sporna. W razie sporu – co wymaga podkreślenia – właściwym do kwalifikacji jest natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a następnie sąd powszechny.

Takie wyznaczenie granic rozdzielenia właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i właściwości Państwowej Inspekcji Pracy wynika z regulacji zawartej w ustawie z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 672, ze zm.). Zgodnie z jej art. 10 ust. 1 przedsiębiorca może złożyć do właściwego organu administracji publicznej lub państwowej jednostki organizacyjnej wniosek o wydanie pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej oraz składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie. Z kolei zgodnie z art. 10 ust. 5 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej – udzielenie interpretacji następuje w drodze decyzji, od której przysługuje odwołanie. Odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych służy do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych – tak NSA w wyrokach: z dnia 4 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 908/12; z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 866/12; z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 650/12, przywołanych w wyroku WSA w Opolu z dnia 30 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Op 361/13.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt I OPS 4/12 stwierdzono, że "sprawy o emerytury pomostowe oraz sprawy dotyczące obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych (...). O spełnieniu warunków wymaganych do nabycia prawa do emerytury pomostowej, w tym warunku w postaci okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat (art. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych), rozstrzyga organ rentowy, a w razie wniesienia odwołania sąd powszechny (art. 25 ustawy o emeryturach pomostowych). W ramach tego postępowania ustala się, czy został spełniony przez pracownika warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez co najmniej 15 lat. (...) Prawo do emerytury pomostowej zależy więc od tego, czy pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez okres co najmniej 15 lat, a nie od tego czy był umieszczony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. O tym, że pracownik spełnia lub nie spełnia ten warunek nabycia prawa do emerytury pomostowej nie może zatem rozstrzygać wpis do ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, ani decyzja administracyjna organów Państwowej Inspekcji Pracy wydana na podstawie art. 11a i art. 12 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy".

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, że prowadzenie przedmiotowej ewidencji oraz wydawanie decyzji administracyjnych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach związanych z prowadzeniem tej ewidencji ma służyć jedynie dokumentowaniu tego, że pracownik wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Konsekwencją przyjęcia poglądu o wyłącznie porządkującym charakterze wpisu do komentowanej ewidencji jest przyjęcie, że decyzja wydawana przez organy Inspekcji Pracy ma również tylko i wyłącznie charakter porządkujący i dlatego nie może w sposób władczy przesądzać o obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych przez pracodawcę, a także nie może wiązać organu ubezpieczeniowego w zakresie obowiązku uznania wykonywanej przez konkretnego pracownika pracy jako pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz w konsekwencji w zakresie przyznania takiemu pracownikowi emerytury pomostowej.

W świetle takiej konstatacji należało przyjąć, że prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych oraz wydawanie decyzji administracyjnych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach związanych z prowadzeniem tej ewidencji, ma służyć jedynie dokumentowaniu tego, że pracownik wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w sytuacji, gdy nie istnieje spór pomiędzy pracownikiem a pracodawcą co do kwalifikacji konkretnego stanowiska do tej kategorii stanowisk pracowniczych.

Jednocześnie za NSA podać należy, że rolą organu Państwowej Inspekcji Pracy w takim postępowaniu jest jedynie nakazanie pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w oparciu o stan faktyczny, w którym zakwalifikowanie pracy danego pracownika do tego rodzaju prac nie jest sporne, ewentualnie, gdy spór został już rozstrzygnięty, a dane pracownika nie figurują w ewidencji. Istnienie sporu w tym względzie uniemożliwia natomiast władczą ingerencję organu Państwowej Inspekcji Pracy, co uzasadnia wydanie decyzji o odmowie nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w przedmiotowej ewidencji – tak NSA w wyroku z dnia 4 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 908/12.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy za trafny uznać należało pogląd organu odwoławczego o braku podstaw do nakazania przez Inspektora Pracy umieszczenia pracownika – J.P. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, którego stanowisko nie widnieje w stosownych wykazach stanowisk sporządzonych przez pracodawcę.

Zdaniem Sądu zaistniały w rozpoznawanej sprawie spór – dotyczący zakwalifikowania wykonywanych przez niego prac do prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze – wykluczał możliwość wydania rozstrzygnięcia przez organ Inspekcji Pracy w ramach ustawowej kompetencji wynikającej z art. 11a ustawy o PIP. W sytuacji zatem, gdy pracodawca nie uznał stanowiska pracy zajmowanego przez skarżącego, jako wykonywania pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze i w związku z tym stanowisko jego nie widnieje w wykazie takich stanowisk, organy Inspekcji Pracy nie były uprawnione do merytorycznego orzekania, czy faktycznie stanowisko to winno zostać umieszczone w ewidencji, gdyż sprawa ta wykraczała poza granice sprawy administracyjnej prowadzonej przez te organy.

W świetle powyższego należy stwierdzić, że istnienie sporu w objętym skargą zakresie uniemożliwiało władczą ingerencję organu Państwowej Inspekcji Pracy.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.