Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1467/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, 77  par. 1,  art. 80,  art. 107  par. 3,  art. 156  par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: art. 10  par. 1, 15,  art. 10  par. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c,  art. 152, 200 , 205
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: WSA Iwona Maciejuk (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2014 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego M. L. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik Gminy w [...] decyzją z dnia [...] listopada 1976 r. nr [...], sprostowaną postanowieniem Wójta Gminy [...] z dnia [...] marca 2011 r. orzekł o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, składającego się z działek nr [...], położonego w [...], zapisanego w rejestrze ewidencji gruntów pod Nr [...], stanowiącego własność W. L. Gospodarstwo zostało przejęte na własność Państwa na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia

18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych

z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198).

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności wskazanej decyzji wystąpił M. L. jako spadkobierca W. L.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] listopada 1976 r.

Odwołanie od decyzji Wojewody [...] złożył M. ., wnosząc o zmianę tej decyzji poprzez stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [..] listopada 1976 r., ewentualnie o uchylenie kwestionowanej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przytoczył treść art. 2 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz § 1 ust. 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Organ wskazał, iż w toku prowadzonego postępowania nie udało się odnaleźć kompletnych akt archiwalnych dotyczących przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa, niemniej jednak z zachowanych dokumentów archiwalnych wynika, że przed przejęciem niniejszego gospodarstwa na własność Państwa przeprowadzono czynności dowodowe. W 1976 r. w czasie lustracji prawidłowego zagospodarowania gruntów stwierdzono, że użytki rolne o powierzchni [...] ha wchodzące w skład gospodarstwa były niezagospodarowane i leżały odłogiem od [..] r., tj. od chwili wyjazdu właściciela gospodarstwa do [...]. W gospodarstwie nie zamieszkiwał właściciel gospodarstwa, ani jego żona i dzieci. Pismem z dnia [...] października 1976 r. znak [...] zawiadomiono W. L. o wszczęciu postępowania w sprawie przejęcia z urzędu na własność Państwa gospodarstwa i zobowiązano w/w do złożenia wyjaśnień odnośnie gospodarstwa. W odpowiedzi W. L. złożył pisemne wyjaśnienia,

z których wynikało, że w skład gospodarstwa wchodziło tylko [...] ha użytków rolnych, a pozostałą część stanowiły lasy. Jednakże z ewidencji gruntów wynikało, iż w skład gospodarstwa wchodziły grunty orne o powierzchni [...] ha oraz grunty leśne

o powierzchni [...] ha. Uznano, że stan ewidencji był zgodny ze stanem na gruncie. Z uwagi na to, że W. L. nie zajął stanowiska odnośnie sposobu dalszego użytkowania tych gruntów i ich zagospodarowania, gospodarstwo zostało przejęte na własność Państwa. W. L. otrzymał decyzję orzekającą o przejęciu gospodarstwa w dniu [...] listopada 1976 r. i nie wniósł od niej odwołania, a

z zachowanych dokumentów archiwalnych nie wynika, aby kwestionował fakt opuszczenia gospodarstwa.

Organ odwoławczy stwierdził jednocześnie, że materiał dowodowy w sprawie wskazuje, iż przedmiotowe gospodarstwo było gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. Zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki kwalifikujące omawiane gospodarstwo rolne do przejęcia na rzecz Państwa. Jednocześnie niekwestionowany jest fakt, że przed przejęciem gospodarstwa na własność Państwa nikt w tym gospodarstwie nie zamieszkiwał, a gospodarstwo nie było w całości, ani w większej części uprawiane ani poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. W związku z powyższym Minister podniósł, że nie można stwierdzić, iż decyzja Naczelnika Gminy [..] z dnia [...] listopada 1976 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia nieważności tej decyzji. Przy czym odnosząc się do twierdzenia M. L., że przejęte na własność Państwa grunty nie były gospodarstwem rolnym, gdyż ziemia uprawna nie zajmowała [..] ha powierzchni, organ wyjaśnił, iż z dokumentów źródłowych wynika, że grunty orne zajmowały powierzchnie [...] ha. Wbrew twierdzeniom strony, przejęta na własność Państwa nieruchomość była gospodarstwem rolnym w myśl § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1964r. Nr 45 poz. 304 z późn. zm.). Stąd mając na uwadze powyższe organ odwoławczy stwierdził, że przejęte na własność Państwa grunty o powierzchni [...] ha stanowiły gospodarstwo rolne. W sprawie nie ma znaczenia dozorowanie lasu czy wykonywanie zabiegów pielęgnacyjno - hodowlanych w lesie, jeżeli grunty rolne wchodzące w skład gospodarstwa nie były uprawiane ani poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym. Ponadto brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających stosowanie właściwych zabiegów agrotechnicznych w odniesieniu do lasu. Przy czym z zaświadczenia Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] stycznia 1975 r. nie wynika, że działka była użytkowana przez W. L., a jedynie, że wymieniony był jej użytkownikiem. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że z ewidencji gruntów grunty orne zajmowały powierzchnię [...] ha. Stan z ewidencji był zgodny ze stanem na gruncie. W prowadzonym obecnie postępowaniu nadzorczym nie ma proceduralnej możliwości poszerzenia materiału dowodowego sprawy. Zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanego w trybie nieważności aktu. Obowiązkiem organu orzekającego w kwestii stwierdzenia nieważności decyzji nie jest ustalenie, czy gospodarstwo mogło zostać przejęte na rzecz Skarbu Państwa, lecz czy podjęta prawie 40 lat temu decyzja w tej kwestii dotknięta jest wadą nieważności - czy została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto przywołana przez M. L. kwestia zamieszkiwania na terenie gminy nie ma znaczenia, gdyż

w sprawie istotne jest zamieszkiwanie w przejętym gospodarstwie. Z akt sprawy wynika natomiast, że przed przejęciem gospodarstwa na własność Państwa nikt w nim nie zamieszkiwał i faktu tego nie neguje sam wnioskodawca. Przy czym Minister wskazał na brak poparcia dowodami podniesioengo przez stronę argumentu, iż ojciec wnioskodawcy oddał grunt orny o powierzchni [...] ha nieodpłatnie sąsiadom w celu jego rolniczego zagospodarowania. Wnioskodawca nie przedłożył żadnej umowy,

z której wynikałoby, że grunty były użytkowane przez osoby trzecie. Zupełnie niezrozumiałym jest rówmnież zarzut, że z pisma Urzędu Miasta i Gminy [..] z dnia [...] stycznia 1976 r. znak [...] wynika, iż dokonano zmiany numerów rejestrowych działek stosownie do decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] listopada 1976r., co może mieć wpływ na treść decyzji orzekającej o przejęciu gospodarstwa. Ponadto

z aktu własności ziemi z dnia [...] czerwca 1975r. wynika, że W. L. był właścicielem działek oznaczonych nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha. Natomiast decyzją Naczelnika Gminy [...] przejęto gospodarstwo rolne składające się z działek nr [...] o łącznej powierzchni [....] ha.

Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi stała się przedmiotem skargi M. L., reprezentowanego przez adwokata, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący kwestionowej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do złatwienia sprawy i naruszenie tym samym zasady prawdy obiektywnej;

- art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak zawiadomienia strony przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o mozliwości zapoznania się z dokumentami sporawy i zlożenia ewentualnych uwag;

- art. 80 k.p.a. i wynikającej z niego zasady swobodnej oceny dowodów – m.in. poprzez uznanie, że zaświadczenie z dnia [...] stycznia 1975 r. Naczelnika Gminy [..]

w sprawie [...], w którym wskazno, iż użytkownikiem działki jest W. L. nie stanowi dowodu na okoliczność, że W. L. użytkował działkę objętą decyzją Naczeklnika Gminy [...] oraz poprzez uznanie, że przejęte na własnosć Państwa grunty stanowiły gospodarstwo rolne;

- art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez uznanie, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] listopada 1976 r. znak [...], pomimo, że została ona wydana bez poodstawy prawnej.

Mając na uwadze powyższe skarżacy wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie nieważnosci decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] listopada 1976 r. jako wydanej bez podstawy prawnej, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. Skarżący wniósł również o zasądzenie kosztów postępwoania sądowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wskazał, że przejmowane gospodarstwo stanowiło gospodarstwo rolne, a Naczelnik Gminy [...] był organem właściwym w sprawie. Ponadto za nieuzasadniony uznał zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. wskazując, że organ odwoławczy ma obowiązek umożliwienia wypowiedzenia się stronom postępowania wówczas, gdy przeprowadza uzupełniające postępowanie dowodowe. Nie ma natomiast takiego obowiązku, gdy swoje rozstrzygniecie opiera na dowodach zgromadzonych w postępowaniu przed organem I instancji.

Na rozprawie w dniu 12 lutego 2014 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, iż na terenie gospodarstwa nie było budynków mieszalnych i złożył oświadczenie świadków z dnia [...] sierpnia 1979 r. na okoliczność wykazania, iż gospodarstwo nie było porzucone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przeprowadził na rozprawie w dniu [...] lutego 2014 r. dowód z tego oświadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

W ocenie Sądu, zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja Wojewody [...] wydane zostały z naruszeniem prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej k.p.a., w stopniu,

który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie wskazania wymaga, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest instytucją stanowiącą wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a. Z tego względu może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Ewentualne zaistnienie wad, o których mowa w tym przepisie ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy, istniejącego w dacie wydania decyzji kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym. Zadaniem organu jest ocena decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem.

Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa ma miejsce wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (v. wyrok NSA z dnia 28 października 2011 r. sygn. akt I OSK 1888/10, Lex nr 1069632; wyrok NSA z dnia 18 lipca 1994 r. sygn. akt V SA 535/94, ONSA 1995, nr 2, poz. 91; wyrok NSA z dnia 21 października 2010 r. sygn. akt I OSK 28/10, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Rozpatrywanie sprawy w trybie nadzwyczajnym nie oznacza, że organ zwolniony jest z obowiązku przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego,

tj. zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz przepisów dotyczących zbierania i oceny materiału dowodowego (art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.). Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie zaś do art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie, zgodnie z art. 80 k.p.a., ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Kwestionowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja Naczelnika Gminy

[...] wydana została na podstawie na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu

i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym

(Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39 poz. 198). Zgodnie z art. 2 ust. 1 powołanej ustawy, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostało za niezbędne. Zgodnie zaś z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.), za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

W sprawie tej nie jest kwestionowane, że w gospodarstwie rolnym nie zamieszkiwał właściciel, jego małżonek, dzieci lub rodzice. Z decyzji z dnia [...] listopada 1976 r. wynika, że W. L. wyjechał do [...] w 1960 r. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 12 lutego 2014 r. pełnomocnik skarżącego wskazał nadto, że na terenie gospodarstwa nie było budynków mieszkalnych. Za prawidłowe Sąd uznał ustalenia organów obu instancji, co do tego,

że decyzją Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] listopada 1976 r. przejęte zostało gospodarstwo rolne. Zarzuty skargi w tym zakresie Sąd uznał za niezasadne.

Za gospodarstwo rolne na gruncie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 45, poz. 304), uważano wszelkie należące do tej samej osoby (osób) nieruchomości rolne, jeżeli stanowiły lub mogły stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz

z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami

i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W świetle powołanej definicji, okoliczność, czy nieruchomość rolna była zabudowana,

czy niezabudowana pozostaje bez wpływu na ustalenie, że nieruchomość rolna stanowiła gospodarstwo rolne.

Stosownie do § 2 ust. 2 powołanego rozporządzenia, do gospodarstwa rolnego zalicza się również lasy i grunty leśne oraz nieużytki należące do właściciela nieruchomości określonych w ust. 1, jeżeli stanowią lub mogą stanowić z tymi nieruchomościami zorganizowana całość gospodarczą.

Ustalenie organów obu instancji, że decyzją Naczelnika Gminy [...] przejęte zostało gospodarstwo rolne w rozumieniu powołanych przepisów (składające się z użytków rolnych oraz lasów) Sąd uznał za prawidłowe.

Za nietrafny Sąd uznał zarzut skargi dotyczący w istocie właściwości organu wydającego decyzję z dnia [...] listopada 1976 r., błędnie ujęty w skardze jako wydanie decyzji bez podstawy prawnej.

Prawidłowo organy obu instancji stwierdziły, że Naczelnik Gminy [...] był organem właściwym do wydania decyzji. Wprawdzie przepis art. 2 ust. 2 powołanej wyżej ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. stanowił, że o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa orzeka właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej, jednakże, zgodnie z § 5 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 maja 1974 r. w sprawie przekazania niektórych spraw z zakresu właściwości organów administracji państwowej wyższego stopnia do właściwości organów administracji państwowej niższego stopnia (Dz. U. Nr 22, poz. 131), do właściwości naczelników gmin przeszły sprawy należące dotychczas do naczelników powiatów, w tym sprawy z zakresu ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. w przedmiocie orzekania o przejmowaniu na własność Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego. Prawidłowe są tym samym ustalenia organu I i II instancji, co do braku wystąpienia przesłanki określonej w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.

Z treści decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] listopada 1976 r. wynika,

że przejęto gospodarstwo rolne W. L. o łącznej powierzchni [...] ha składające się z [...] działek: nr [..] ha położone we wsi [...]. Organ wskazał, że użytki rolne stanowiące [..] ha są niezagospodarowane i od chwili wyjazdu W. L. leżą odłogiem. Naczelnik wskazał też, że pozostały grunt stanowią lasy.

Wojewoda [...] rozpatrując sprawę w pierwszej instancji i odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji z [...] listopada 1976 r. stwierdził, że użytki rolne

o powierzchni [...] ha były niezagospodarowane i leżały odłogiem. Pozostałe grunty stanowiły las i sad. Jednocześnie organ stwierdził, że sprawie nie można mówić

o oczywistej, a nawet jakiejkolwiek, sprzeczności pomiędzy treścią przepisu

a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Zauważyć jednakże należy, że przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. wymagał, dla uznania gospodarstwa rolnego za opuszczone, aby po pierwsze, właściciel (małżonek, dzieci, rodzice)

nie zamieszkiwał na nim, a przy tym, po drugie, aby gospodarstwo rolne nie było

w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Przepis prawa wymagał zatem, aby gospodarstwo nie było uprawiane co najmniej w większej części.

Z treści decyzji kontrolowanej w postępowaniu nadzwyczajnym wynika, że las wchodzący w skład przejętego gospodarstwa rolnego stanowił [...], zaś użytki rolne, z powodu niezagospodarowania których przejęto gospodarstwo, zajmowały [...] ha. Decyzja Wojewody [...] nie zawiera żadnych rozważań i oceny w tym zakresie, co stanowi naruszenie przepisu art. 7 i art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienie to, wobec treści art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r., który stanowił podstawę wydania decyzji, może mieć wpływ na wynik niniejszej sprawy. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując sprawę w drugiej instancji powołał się w decyzji na materiał dowodowy, który nie znajduje odzwierciedlenia w aktach sprawy. Organ wskazał bowiem, że W. L. zawiadomiony pismem z dnia [...] października 1976 r. o wszczęciu postępowania w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego i wezwany do złożenia wyjaśnień dotyczących gospodarstwa, w odpowiedzi złożył wyjaśnienia, z których wynikało, że użytki rolne wchodzące w skład gospodarstwa stanowiły [...] ha tego gospodarstwa. Pozostałą część stanowiły lasy. W aktach postępowania administracyjnego brak jest tych dokumentów. Minister wskazał, że z ewidencji gruntów wynikało, że w skład gospodarstwa wchodziły grunty orne o powierzchni [...] ha oraz grunty leśne [...] ha. Minister stwierdzając, iż w decyzji z dnia [...] listopada 1976 r. uznano, że stan

z ewidencji był zgodny ze stanem na gruncie, również nie rozważył i nie ocenił –

w kontekście tak ustalonej powierzchni użytków rolnych oraz lasu, czy decyzja Naczelnika Gminy [...] nie pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu, który wymagał, aby gospodarstwo rolne było niezagospodarowane w większej części. Powyższym naruszony został art. 7, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wydaną z naruszeniem tych przepisów, Minister naruszył również art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Sąd zauważa jednocześnie, że organy obu instancji w postępowaniu nadzwyczajnym nie dokonały pełnej i wyczerpującej oceny dowodu, jakim jest znajdujące się w aktach postępowania administracyjnego zaświadczenie Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] stycznia 1975 r. W zaświadczeniu tym organ – poza wskazaniem, że W. L. jest użytkownikiem działki o powierzchni [...] ha – do czego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odniósł się w zaskarżonej decyzji, wskazał również na przychodowość roczną tego gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a., dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Pełna treść tego zaświadczenia – w odniesieniu do stwierdzonego faktu przychodowości rocznej w 1975 r. – nie została przez organy rozważona na gruncie całego materiału dowodowego, w tym wyjaśnień właściciela złożonych przed wydaniem decyzji z dnia [...] listopada 1976 r. oraz samej treści decyzji Naczelnika Gminy [...], o czym była już mowa wyżej.

Za zasadny Sąd uznał również zarzut naruszenia przez Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi przepisu art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Nie można zgodzić

się z twierdzeniem organu zawartym w odpowiedzi na skargę, iż organ odwoławczy ma obowiązek umożliwienia stronom wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji wówczas, gdy przeprowadza uzupełniające postępowanie dowodowe, a nie ma takiego obowiązku, gdy swoje rozstrzygnięcie opiera na dowodach zgromadzonych

w postępowaniu przed organem pierwszej instancji.

Twierdzenie to, przeczy podstawowym założeniom procedury administracyjnej,

w tym w szczególności stoi w rażącej sprzeczności z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 15 k.p.a. Rozpoznanie

i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej w dwóch instancjach wymaga, aby w każdym

z tych postępowań reguły określone Kodeksem postępowania administracyjnego były przestrzegane. Okoliczność nieprzeprowadzania w postępowaniu odwoławczym uzupełniającego postępowania dowodowego (art. 136 k.p.a.) nie zwalnia organu od stosowania w tym postępowaniu wszystkich zasad ogólnych, w tym zasady ujętej w art. 10 § 1 k.p.a., tj. zasady wysłuchania stron. Wyjątki od stosowania tej zasady ustawodawca określił w art. 10 § 2 k.p.a.

W nawiązaniu do powołanych wyżej, jak już wskazano błędnych, twierdzeń organu co do stosowania art. 10 § 1 k.p.a. zauważyć jedynie należy, że w zaskarżonej decyzji organ powołał się na przeprowadzoną w 1976 r. lustrację prawidłowego zagospodarowania gruntów, o czym nie było mowy w decyzji organu I instancji,

zaś akta postępowania administracyjnego nie zawierają żadnego materiału dowodowego w tym zakresie.

Rozpoznając sprawę ponownie organ, na podstawie całego zgromadzonego materiału dowodowego, który powinien znaleźć się w aktach sprawy, po jego wszechstronnym rozważeniu oceni, czy poddana kontroli w postępowaniu nieważnościowym decyzja Naczelnika Gminy [...], obarczona jest kwalifikowaną wadą uzasadniającą jej wyeliminowanie z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc (art. 156 § 1 i § 2 k.p.a.).

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Orzeczenie zawarte w punkcie

2 wyroku Sąd oparł na przepisie art. 152 powołanej ustawy. O kosztach postępowania sądowego orzeczono, na podstawie przepisu art. 200 w związku z art. 205 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.