Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1002/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2007-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6334 Stypendia
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie WSA Maciej Dybowski as. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant sekr. sąd. Marta Kmieciak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 lutego 2007 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dodatku szkoleniowego, statusu bezrobotnego absolwenta, statusu bezrobotnego, zwrotu dodatku szkoleniowego ` 1.uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu w M. z dnia [...] nr [...] w części zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego dodatku szkoleniowego 2. oddala skargę w pozostałym zakresie 3. zasądza od Wojewody na rzecz R.K. kwotę [...] zł ([...]) tytułem zwrotu zastępstwa procesowego /-/ I. Kucznerowicz /-/P. Miładowski /-/ M. Dybowski


UZASADNIENIE

Postanowieniem nr [...] z [...] lipca 2005r. Starosta M. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 wznowił postępowanie w sprawie statusu bezrobotnego oraz uprawnień do świadczeń przysługujących osobie bezrobotnej od [...] stycznia 2002r., a dotyczących decyzji własnych:

– nr [...] z [...] września 2002r. o przyznaniu R.K. prawa do dodatku szkoleniowego od dnia [...] września 2002r. w wysokości [...] zł [...] gr. miesięcznie z powodu rozpoczęcia szkolenia,

– nr [...] z [...] września 2002r. o utracie przez R.K. prawa do dodatku szkoleniowego z dniem [...] września 2002r. z powodu zakończenia odbywania szkolenia,

– nr [...][...] listopada 2002r. o uznaniu R.K. z dniem [...] października 2002r. za bezrobotnego absolwenta z powodu spełnienia ustawowych warunków do uznania za bezrobotnego absolwenta,

– nr [...] z [...] stycznia 2003r. o utracie przez R.K. statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] grudnia 2002r. z powodu otrzymania pożyczki z Funduszu Pracy na podjęcie działalności gospodarczej,

oraz w przedmiocie wypłaconego przez dodatku szkoleniowego za okres od [...] września 2002r. do [...] września 2002r. w kwocie [...] zł [...] gr.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...] czerwca 2005r. wpłynęło pismo skarżącego – R.K., z którego wynika, że od [...] stycznia 2002r. podlega on ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako domownik w gospodarstwie rolnym ojca – H.K. Urząd Miasta i Gminy w K. pismem z [...] lipca 2005r. poinformował, że skarżący nie figuruje w rejestrze podatników Gminy K., a jego ojciec w okresie od [...] stycznia 2002r. do [...] grudnia 2002r. posiadał gospodarstwo rolne o powierzchni [...]ha przeliczeniowych. Zdaniem organu powyższe wskazuje na to, ze w dniu [...] stycznia 2002r. skarżący równocześnie posiadał status i uprawnienia osoby bezrobotnej oraz podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, jako domownik rolnika posiadającego gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej 2 ha przeliczeniowych.

Starosta M. decyzją nr [...] z [...] lipca 2005r. między innymi na podstawie art. 10 ust. 4 pkt 1, art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. "a", "b", "c", art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "d" w zw. z art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2004r., nr 99, poz. 1001, ze zm., dalej: ustawa o promocji zatrudnienia.) oraz art. 28 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 14 grudnia 1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (t.j. Dz.U. z 2003r., nr 58, poz. 514 ze zm., dalej: ustawa o zatrudnieniu) uchylił w całości decyzje:

– nr [...] z [...] września 2002r. o przyznaniu R.K. prawa do dodatku szkoleniowego od dnia [...] września 2002r. w wysokości [...] zł [...] gr miesięcznie z powodu rozpoczęcia szkolenia,

– nr [...] z [...] września 2002r. o utracie przez R.K. prawa do dodatku szkoleniowego z dniem [...] września 2002r. z powodu zakończenia odbywania szkolenia,

– nr [...] z [...] listopada 2002r. o uznaniu R.K. z dniem [...] października 2002r. za bezrobotnego absolwenta z powodu spełnienia ustawowych warunków do uznania za bezrobotnego absolwenta,

– nr [...] z [...] stycznia 2003r. o utracie przez R.K. statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] grudnia 2002r. z powodu otrzymania pożyczki z Funduszu Pracy na podjęcie działalności gospodarczej.

W punkcie 2 organ orzekł o utracie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] stycznia 2002r. z powodu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe.

Jednocześnie w punkcie 3 wskazanej decyzji organ zobowiązał skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego dodatku szkoleniowego z okres od [...] września 2002r. do [...]września 2002r. w kwocie [...] zł [...] gr., w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

Uzasadniając decyzję organ wskazał, ze R.K. był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w M. w okresie od [...] maja 2001r. do [...] grudnia 2002r. jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku od dnia [...] czerwca 2001r. do dnia [...] grudnia 2001r. w wysokości 80% zasiłku i z prawem do dodatku szkoleniowego na okres od [...] września 2002r. do [...] września 2002r. Przy czym organ ustalił, że od dnia [...] stycznia 2002r. skarżący podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników, co znajduje potwierdzenie w decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nr [...] z [...] stycznia 2003r. Stąd też zdaniem organu z dniem [...] stycznia 2002r. skarżący utracił status osoby bezrobotnej, a więc i prawo do dodatku szkoleniowego i innych świadczeń. Wobec powyższego dodatek szkoleniowy pobrany przez skarżącego w okresie od [...]września 2002r. do [...] września 2002r. jest świadczeniem nienależnym i jako taki winno zostać zwrócone.

W odwołaniu z [...] sierpnia 2005r. skarżący podniósł, że wniosek o przyjęcie do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego złożył w styczniu 2003r. kiedy nie był już osoba bezrobotną i nie został poinformowany, że opłacanie składek wiąże się ze zmianą statusu bezrobotnego. Nadto podniósł, że składane przez niego comiesięczne oświadczenia jako bezrobotnego, były zgodne z prawdą gdyż w chwili ich składania decyzja o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników nie była jeszcze wydana. Skarżący wskazał także, że w dokumentach zgłoszeniowych do KRUS nie było żadnych pouczeń, które informowały go, że ubezpieczenie emerytalno-rentowe dotyczy pracy stałej. Dodatkowo w odwołaniu wskazano, że w chwili wydania decyzji z KRUS, skarżący nie miał już statusu osoby bezrobotnej.

Wojewoda decyzją nr [...] z [...] września 2005r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty M.. Powołując się na przepis art. 2 ust. 2 lit. "d" ustawy o promocji zatrudnienia wskazał, że osoba podlegająca ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni utyków rolnych przekraczających 2 ha przeliczeniowe, nie może być uznany za osobę bezrobotną. Organ odwoławczy podtrzymał argumenty powołane przez organ I instancji, wskazując, że skarżący został pouczony o obowiązku składania lub przesyłania powiatowemu urzędowi pracy pisemnego oświadczenia o przychodach oraz innych dokumentów niezbędnych do ustalenia jego uprawnień do świadczeń.

W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu skarżący podtrzymał swoje wcześniejsze argumenty, podnosząc że był co prawda domownikiem w gospodarstwie rolnym, ale nie pracował tam na stałe.

Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna jedynie w części.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269, dalej: u.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola, o której mowa w art.1 §1 u.s.a., sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 u.s.a. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Oceniając decyzje wydane przez organy w postępowaniu administracyjnym, Sąd w pierwszej kolejności uznał, że zasadne było wznowienie postępowania w sprawie statusu osoby bezrobotnej oraz uprawnień do świadczeń przysługujących osobie bezrobotnej. Informacja podana przez samego skarżącego w piśmie z [...]czerwca 2005r. skierowanym do Powiatowego Urzędu Pracy w M., spełnia warunki istotnej dla sprawy nowej okoliczności faktycznej określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. jako jedna z podstaw wznowienia postępowania.

Organ administracji prawidłowo ustalił, na podstawie zaświadczenia z Terenowej Placówki KRUS w S. i decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nr [...] z [...] stycznia 2003r., że skarżący od [...] stycznia 2002r. do [...] stycznia 2003r., a następnie od [...] stycznia 2003r. do [...] września 2004r. podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu na podstawie przepisów ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998r., nr 7, poz. 25 ze zm.). Wobec powyższego organ I instancji słusznie przyjął, że skarżący nie spełnia warunku określonego w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "d" ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (podobnie jak art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "d" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu) od momentu w którym został objęty ubezpieczeniem emerytalno-rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek, lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Wywody skarżącego zawarte w piśmie złożonym w Sadzie [...] lutego 2007r. są w tej mierze chybione, w szczególności niezasadna jest wykładnia stałej pracy. Nie można podzielić poglądu, ze jest ona uzależniona od sposobu wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, czy od czasu jej wykonywania – odnośnie czego z resztą skarżący nie przedstawił żadnych dowodów. Z brzmienia powołanego przepisu jasno wynika, że pojęcie stałej pracy wiąże się ze statusem współmałżonka i domownika w gospodarstwie rolnym o powierzchni określonej w ustawie.

Podkreślenia wymaga także okoliczność, że skarżący był prawidłowo pouczony przez organy prowadzące postępowanie o prawach i obowiązkach bezrobotnego. W aktach administracyjnych znajduje się zarówno karta rejestracyjna bezrobotnego jak i informacja dla osób rejestrujących się w Powiatowym Urzędzie Pracy, podpisana przez skarżącego i zawierająca jego oświadczenie o zapoznaniu się z treścią i zobowiązanie do jej przestrzegania. Powołane dokumenty wskazują, że skarżący miał świadomość wpływu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu na status bezrobotnego (cześć C pkt 6 karty rejestracyjnej i część III pkt 10 informacji).

Mając powyższe na uwadze organy administracji publicznej prawidłowo zakwalifikowały dodatek szkoleniowy pobrany przez skarżącego w okresie od [...] września 2002r. do [...] września 2002r. jako świadczenie nienależne. Zgodnie z art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach, analogiczną regulację zawierał także art. 28 ust. 2 pkt 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, obowiązujący w chwili pobierania przez skarżącego dodatku szkoleniowego. Wobec powyższego należy podkreślić, że oświadczenia składane przez skarżącego do organów administracji były nierzetelne – co w myśl ogólnych zasad prawa administracyjnego, znajdujących odbicie w orzecznictwie sądów administracyjnych (vide: wyrok NSA sygn. akt I OSK 606/06, publ.:"Rzeczpospolita" z 09.03.2007r.), wywołuje ujemne skutki prawne dla składającego takie oświadczenia.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej Sad uznał, że w części zobowiązującej skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego dodatku szkoleniowego, zostały one wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych powszechny jest pogląd, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której świadczenie zostało przyznane (vide: wyrok WSA w Warszawie z 06.12.2005r. sygn. akt I SA/Wa 331/05, publ.: LEX nr 187405, wyrok NSA w Warszawie z 14. 01.1997r. sygn. akt II SA 3015/94, publ.: Pr.Pracy 1997/6/42). W rzeczonej sprawie organ I instancji tą samą decyzją nr [...] z [...] lipca 2005r. w punkcie 1 uchylił swoje wcześniejsze decyzje, w tym decyzję nr [...] z dnia [...] września 2002r. o przyznaniu dodatku szkoleniowego (punkt 1 lit "a" tej decyzji), a w punkcie 3 zobowiązał skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego dodatku szkoleniowego.

Należy zauważyć, że wznowienie postępowania w przedmiocie statusu bezrobotnego i uprawnień do świadczeń przysługujących osobie bezrobotnej miało na celu wzruszenie ostatecznych decyzji wydanych w niniejszej sprawie. Nałożenie w tym postępowaniu obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia jest naruszeniem istoty instytucji wznowienia postępowania, służącej wzruszaniu rozstrzygnięć (decyzji i postanowień) ostatecznych.

Zdaniem Sądu rozwiązanie przyjęte przez organ jest nietrafne także i z tego względu, że taka "kompleksowa" decyzja zarazem wzruszająca decyzję przyznającą świadczenie i zobowiązująca skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia powoduje, stan w którym w obrocie prawnym istnieją równocześnie: decyzja przyznająca świadczenia i decyzja zobowiązująca do jego zwrotu.

Ponadto rozwiązanie takie zdaje się naruszać prawo przysługujące stronie z art. 15 k.p.a. do odwołania się od decyzji I instancji także w zakresie uchylającym prawo do dodatku szkoleniowego, to organ winien wstrzymać się ze zobowiązaniem skarżącego do zwrotu tego świadczenia do chwili uzyskania przez decyzję uchylającą prawo do dodatku szkoleniowego przymiotu ostateczności.

Takie rozwiązanie zdaniem Sądu jest korzystne z punktu widzenia zarówno organu i strony postępowania administracyjnego, zwiększa bowiem stabilność obrotu prawnego. Kierując do strony zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, po uprzednim wyczerpaniu przez nią środków zaskarżenia odnośnie decyzji uchylającej rozstrzygnięcie przyznające prawo do takiego świadczenia, bądź też po bezskutecznym upływie okresu do ich wniesienia, organ administracji zapewni przestrzeganie zasad wynikających z art. 7, 8 i 10 k.p.a.

Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w punkcie 1 wyroku orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty Powiatu w M. nr [...] z [...] lipca 2005r. w części zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego dodatku szkoleniowego. W pozostałym zakresie w punkcie 2 wyroku, Sąd skargę oddalił zgodnie z art. 151 p.p.s.a.

O kosztach sądowych, na które w niniejszej sprawie złożyły się koszty zastępstwa procesowego Sąd orzekł jak w punkcie 3 wyroku mając na uwadze art. 206 p.p.s.a i § 14 ust. 2 pkt 1 lit "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2002r., nr 163, poz. 1349 ze zm.)

/-/ I. Kucznerowicz /-/ P. Miładowski /-/ M. Dybowski

AT