Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 53/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 1, ust. 3, ust. 4, ust. 5,
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
article: par. 9 ust. 2 , ust. 4, par. 2 ust. 1 pkt. 1,
journal: Dz.U. 2004 nr 73 poz 657
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie   działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
article: art. 29 ust. 1,
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
article: par. 9,
journal: Dz.U. 2007 nr 68 poz 448
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15 art. 47 ust. 1, ust. 2,
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Marcin Miemiec Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk Protokolant specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 4 września 2014 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Dyrektor D. Oddziału Regionalnego ARiMR po rozpatrzeniu odwołania skarżącego W. P. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we W., z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w wysokości [...] zł - utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.

Jak podano w uzasadnieniu, w dniu [...] maja 2005 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2005 rok o powierzchni [...] ha. Organ pierwszej instancji decyzją z [...] stycznia 2006 r. przyznał stronie żądaną płatność. Przyznane środki finansowe zostały wypłacone producentowi rolnemu.

Mając na uwadze spełnienie warunków otrzymania płatności m.in.: § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 73, poz. 657, ze zm.) oraz zgodnie z zapisami zawartymi w części X wniosku ("Oświadczenia i zobowiązania") dotyczącymi deklaracji związanej z ONW, strona zobowiązała się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jej posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wspierania działalności na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Płatności z tego tytułu na wniosek skarżącego przyznawano w kolejnych latach – od 2006 r. do 2009 r.

W dniu [...] maja 2010 r. skarżący złożył wniosek na 2010 r., jednakże [...] lipca 2010 r. na piśmie oświadczył, że : "W związku z rozwiązaniem umowy dzierżawy ziemi informuję, iż zaprzestałem prowadzenia produkcji rolnej i zatem rezygnuję z ubiegania się o jakiekolwiek dopłaty w roku 2010. " Decyzją nr [...] z dnia [...].09.2010 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W. umorzył w całości postępowanie w sprawie udzielenia pomocy finansowej na wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2010. W związku ze złożonym oświadczeniem o zaprzestaniu prowadzenia produkcji rolnej na działkach objętych 5-letnim zobowiązaniem ONW, w dniu [...].10.2012 r. Kierownik wystosował do strony wezwanie do złożenia wyjaśnień pod rygorem możliwości wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW.

Skarżący nie złożył wyjaśnień, wobec czego w dniu [...] stycznia 2013 r. organ pierwszej instancji wystosował do skarżącego tzw. informację o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności, z której to możliwości skarżący nie skorzystał, zaś w dniu [...] lutego 2013 r. powiadomił, że zmienił zdanie i zaczął kontynuować zobowiązanie prowadzenia produkcji rolnej.

Organ pierwszej instancji wszczął postępowanie w sprawie zwrotu płatności i wydał opisaną na wstępie decyzję nakładającą obowiązek zwrotu przekazanych płatności.

Rozpatrując odwołanie organ drugiej instancji podał, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657, z późn. zm.) - zwanego dalej "rozporządzeniem ONW" - płatność ONW udziela się producentowi rolnemu, który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160, z 26.06.1999, z późn. zm.).

Wymagania, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. polegają na:

Prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze o powierzchni co najmniej 1 ha (obszar ten określony został w § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ONW).

Prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze znajdującym się w mniej korzystnej sytuacji, przez przynajmniej 5 lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego.

Stosowaniu ogólnej dobrej praktyki rolniczej zgodnie z potrzebą ochrony środowiska i utrzymania krajobrazu wiejskiego, w szczególności chodzi o zrównoważone gospodarowanie.

Organ zauważył, że zgodnie z treścią wymienionych powyżej uregulowań beneficjent zobowiązany jest do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za którą otrzymał płatności w pierwszym roku z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania tej płatności. W dalszej części wskazał, że w ramach realizacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 środki przyznawane na podstawie wniosków o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania składanych w latach 2007-2013 składanych również w kontekście kontynuacji podjętych w okresie 2004-2006 zobowiązań wieloletnich wypłacane są z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich zgodnie z zasadami określonymi w obowiązującym dla tego okresu rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 68, poz. 448 z poźn. zm.), a następnie zgodnie z zasadami określonymi w obowiązującym dla tego okresu rozporządzeniem ONW z dnia 11 kwietnia 2009 r.

Organ argumentował, że skoro skarżący podjął pięcioletnie zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW na powierzchni 28,31 ha i przed tym okresem zaprzestał działalności na tej powierzchni, to zgodnie § 9 ust. 2 pkt. 1 litera a) powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004r., wskutek zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem, powinien zwrócić całość płatności ONW, za pełen okres jej pobierania, jeżeli zaniechanie to nastąpiło na wszystkich działkach rolnych położonych na obszarze ONW.

Odnosząc się do zarzutu strony, że działała "w dobrej wierze", organ podkreślił, iż zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze (art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004).

Zdaniem organu odwoławczego, w sprawie ma zastosowanie dziesięcioletni okres przedawnienia, nie można bowiem uznać, iż strona działała w dobrej wierze, co stanowić mogłoby podstawę do przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu. Skarżący, składając wniosek podpisał oświadczenie o zobowiązaniu się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zatem był świadomy ciążących na nim obowiązków, wynikających z przystąpienia do programu ONW. Jednocześnie podpisując wniosek zobowiązał się do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności a w szczególności, jeśli zmiana dotyczy: wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego. Zgłaszając grunty do płatności powinien mieć pewność, że pozostaną one w jego posiadaniu przez cały okres trwania zobowiązania. Tymczasem, jak wynika z dokumentów zebranych w sprawie zaprzestał działalności rolniczej przed upływem pięcioletniego okresu zobowiązania.

W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 4 powołanego rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez stronę nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW. Na podstawie wskazanego przepisu obowiązek zwrotu nienależnej lub nadmiernej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnych płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

W tym kontekście organ skonstatował, że omawiana płatność nie wynikała z pomyłki ARiMR, lecz z niezrealizowania podjętego przez stronę zobowiązania.

Odnosząc się zaś do pozostałych argumentów podniesionych w odwołaniu, organ oznaczył, że ustawodawca unijny jak i krajowy przewidział okoliczności, które umożliwiałyby odstąpienie ze strony Agencji od dochodzenia nienależnie pobranych płatności ONW. I tak zgodnie z art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 15): "1.Państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

śmierć beneficjenta;

długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

2. Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności."

Z kolei ustawodawca krajowy rozszerzył wymieniony powyżej katalog o dwie kolejne przesłanki ustanawiając w § 9 ust. 4 pkt 1 i 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U.Nr 68, poz. 448), iż płatność ONW nie podlega zwrotowi, jeżeli zaniechanie działalności rolniczej, o którym mowa w ust. 1, nastąpiło na skutek:

rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte wnioskiem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności, pod warunkiem poinformowania Agencji o rozwiązaniu umowy, zgodnie z art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 15);

dokonania scalenia nieruchomości objętych zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1 albo w § 6 ust. 3 pkt 1 lit. a, albo w § 7 ust. 1 pkt 2, jeżeli rolnik w zamian za nieruchomości objęte scaleniem nie otrzymał, zgodnie z przepisami o scalaniu i wymianie gruntów, nieruchomości położonych na obszarach ONW o powierzchni równoważnej z powierzchnią obszarów ONW poddaną scaleniu i objętą zobowiązaniem, w zakresie różnicy tych powierzchni.

Organ odwoławczy wywodził na tym tle, że o przypadkach siły wyższej zawiadamia się na piśmie właściwy organ, wraz z odpowiednimi dowodami zadowalającymi ten organ w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Dla zniesienia obowiązku zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności niezbędnym jest więc wystąpienie którejś z w/w okoliczności. Koniecznym jest również powiadomienie o jej wystąpieniu na piśmie właściwego organu w określonym terminie. Jeżeli powodem zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na całości bądź części objętych zobowiązaniem gruntów nie jest żadna z powyższych przewidzianych przepisami prawa okoliczności, ustalenie przez organ zaniechania działalności rolniczej obliguje do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności i nie ma żadnego znaczenia wówczas przyczyna, dla której producent rolny zaniechał działalności rolniczej.

Dalej organ przytoczył, że w złożonym odwołaniu strona opisała, iż jesienią 2004 r. wydzierżawiła grunt od Agencji nieruchomości Rolnych , natomiast w roku 2005 rozpoczęła realizację programów rolnych i wystąpiła o stosowne dopłaty do ARiMR. W kolejnych latach wystąpił szereg całkowicie nieprzewidywalnych, niezależnych od strony okoliczności, które spowodowały konieczność zaprzestania produkcji rolnej między innymi znaczący wzrost czynszu dzierżawnego, zmiana przepisów prawnych dotyczących dopłat. W związku z tym skarżący zwrócił się do ANR z wnioskiem o wypowiedzenie umowy dzierżawy. W roku 2010 ANR na wniosek strony rozwiązała umowę dzierżawy.

Pozostaje więc zdaniem organu poza sporem, iż skarżący się nie dotrzymał podjętego na podstawie wniosku z roku 2005 zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na obszarze ONW na powierzchni 28,31 ha, a jednocześnie nie wystąpiły w przedmiotowej sprawie okoliczności umożliwiające organom ARiMR do odstąpienia od ustalenia nienależnie pobranych przez nią płatności ONW za lata 2005-2009. Ponieważ płatności uzyskane w ramach działań realizowanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa należą do instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej, mogą więc być przyznawane producentom rolnym, spełniającym warunki określone przez prawo krajowe i unijne, tylko w takiej wysokości, w jakiej zostały one konkretnie określone przez Unię Europejską. Zatem w sytuacji uzasadniającej zwrot nienależnie pobranych płatności, płatności te, co do zasady podlegają zwrotowi. Wszelkie odstępstwa, zarówno na korzyść jak i niekorzyść producenta rolnego, stanowią rażące naruszenie prawa. Przepisy prawa krajowego i unijnego nie dopuszczają jakiejkolwiek uznaniowości w ustalaniu wysokości płatności podlegających zwrotowi. Uznaniowość prowadziłaby do nierównego traktowania producentów spełniających takie same warunki, co stałoby nie tylko w sprzeczności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, ale również z jedną z naczelnych zasad Unii Europejskiej, zasadą konkurencyjności.

W skardze, domagając się uchylenia decyzji, skarżący zarzucił ogólnikowe potraktowanie przez organ drugiej instancji podnoszonych przez niego kwestii oraz brak odniesienia się do konkretnych argumentów, które przedstawił. W ocenie skarżącego uzasadnienie decyzji jest niemal kopią uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej i koncentruje się na elementach, których nie kwestionował i nie podnosił. Dodatkowo zarzucił naruszenie art. 8 k.p.a., tj. zasady zaufania do organów Państwa poprzez prowadzenie postępowania w sposób zakładający dokonanie przez stronę zarzucanych jej naruszeń, bez oceny okoliczności mogących rzutować pozytywnie na działania podejmowane w ramach prowadzonej działalności rolnej.

W skardze podtrzymał zarzuty odwołania. Uważa, że na niedotrzymanie zobowiązania wpłynął fakt zmiany przepisów prawnych dotyczących dopłat i działających efektywnie z mocą wsteczną, znaczący (dwukrotny) wzrost czynszu dzierżawnego, spowodowany klęską żywiołową (długotrwała susza), a także przyczyniła się uzasadniona opieszałość ARiMR w wydawaniu decyzji o dopłatach w latach 2007-2010. Wszystkie działania jakie podejmował były racjonalne ekonomicznie i zakładały uzyskanie dodatniej rentowności, która jest podstawą prowadzenia nie tylko tej, ale każdej działalności. Podkreślił, że dopiero nie dające się przewidzieć okoliczności zmusiły go do podjęcia w dobrej wierze (dla dobra wierzycieli, w tym Skarbu Państwa) do zaprzestania prowadzenia działalności rolnej.

Nie zgodził się z twierdzeniem, że z samego faktu podpisania zobowiązania prowadzenia działalności rolnej przez 5 lat i nie wywiązania się z tego zobowiązania wynika brak działania w dobrej wierze. Nadmienił, że działalność rolną prowadził przez 4 lata i 10 miesięcy.

W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa materialnego oraz procesowego. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.).

Kierując się tymi zasadami w niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja w przedmiocie ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za lata 2005-2009.

Zgodnie z art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L. 2004.141.18) w przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. Szczegółowe przesłanki zwrotu płatności ONW jako pobranych nienależnie określał § 9 ust. 2 rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem ONW, zgodnie z którym w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1, producent rolny zwraca:

1) całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, jeżeli zaniechanie to nastąpiło:

a) na wszystkich działkach rolnych położonych na obszarze ONW,

b) na części działek rolnych położonych na obszarze ONW, a łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi mniej niż hektar;

2) część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych, na których nastąpiło to zaniechanie, za cały okres jej pobierania, jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar.

W myśl § 9 ust. 4 rozporządzenia ONW zwrot nienależnie lub nadmiernie pobranych środków z tytułu płatności ONW następuje w trybie i na zasadach określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Stosownie do art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. Nr 98, poz. 634 ze zm.) ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej

Analogiczne rozwiązania prawne przewidują - w wersji obowiązującej w stanie prawnym sprawy - rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. oraz z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007 r. Nr 68 poz. 448 ze zm. oraz Dz.U. z 2009 r. Nr 40 poz. 329 ze zm.) stanowiąc między innymi w § 9, że jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, to zwraca całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, gdy:

- zaniechał prowadzenia tej działalności na wszystkich działkach rolnych lub wszystkich częściach działek rolnych położonych na obszarach ONW,

- na części działki rolnej lub działek rolnych położonych na obszarach ONW, a ich łączna powierzchnia, na której nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi mniej niż 1 ha;

- część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności, za cały okres jej pobierania, gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej 1 ha.

Stosownie do tych uregulowań, płatność ONW nie podlega zwrotowi, zgodnie z art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006 r., str. 15 z zm.; dalej rozporządzenie Komisji (WE) nr 1974/2006), jeżeli zaniechanie działalności rolniczej, o którym mowa w ust. 1, nastąpiło na

skutek rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności, pod warunkiem poinformowania Agencji o rozwiązaniu umowy, zgodnie z art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006.

Obowiązek wydania przez właściwy organ decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności ONW aktualizuje się wraz z ustaleniem zaistnienia przesłanki zaniechania prowadzenia działalności rolniczej oraz brakiem wystąpienia przesłanek, które wyłączają podstawy do żądania ich zwrotu. Stwierdzenie, czy przyznane kwoty pomocy czy płatności są przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, jest wynikiem ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.

W rozpoznawanej sprawie z ustalonych przez organy oraz znajdujących potwierdzenie w materiale sprawy okoliczności wynika, że skarżący składając wniosek o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, podpisał oświadczenie, że zobowiązuje się do prowadzenia działalności rolniczej przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Jednocześnie podpisując przedmiotowy wniosek zobowiązał się do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, a w szczególności, jeśli zmiana dotyczy: wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego. Tym samym słusznie organ stwierdził, że skarżący był świadomy obowiązku prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych zgłoszonych do płatności w pierwszym roku na niezmienionej powierzchni przez kolejne 5 lat.

Jak wynika z dokumentów zebranych w sprawie - skarżący zaprzestał działalności rolniczej przed upływem 5 letniego okresu zobowiązania. W związku z tym w zaskarżonej decyzji rozważono wystąpienie określonych w przepisach unijnych i krajowych okoliczności pozwalających na odstąpienie od orzeczenia zwrotu pobranych świadczeń, przy czym – prawidłowo w ocenie Sądu – nie stwierdzono ich zaistnienia w przedmiotowej sprawie.

Zgodnie bowiem z art. 47 ust 1 lit. d rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, państwa członkowskie mogą uznać w szczególności określone kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta. W myśl art. 47 ust. 2 cyt. rozporządzenia, przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Odnosząc się do wskazanej przez skarżącego - jako podstawy do odstąpienia od nałożenia obowiązku zwrotu pobranych płatności – okoliczności ekonomicznej opłacalności przedsięwzięcia, wysokości czynszu dzierżawnego, zmiany przepisów prawnych, opieszałości organów, należy stwierdzić, że nie mogą one wywrzeć wpływu na rozstrzygnięcie. Przede wszystkim nie mieszczą się w zamkniętym katalogu przesłanek z art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE)1974/2006, jak trafnie wywiódł organ drugiej instancji. Niezależnie od powyższego oraz w kwestii klęski suszy – abstrahując od oceny, czy mogła ona w warunkach gospodarstwa rolnego prowadzonego przez skarżącego zostać zakwalifikowana jako katastrofa naturalna – dla wywołania skutku prawnego w postaci zwolnienia z powinności zwrotu otrzymanych płatności rolnych należało dotrzymać wymogu zamieszczonego w ust. 2 powołanego art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE)1974/2006. Warunkiem bowiem koniecznym do zastosowania tego przepisu jest poinformowanie organu o okolicznościach wymienionych w cytowanym art. 47 ust. 1 w terminie tamże oznaczonym, tj. w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności.

Bezsprzecznie skarżący nie powiadamiał organu zgodnie z wymogami wymienionego przepisu prawa unijnego o zaistnieniu cytowanych przesłanek.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały także przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r., skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW. Na podstawie tego przepisu obowiązek nienależnej lub nadmiernej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnych płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

W tym zakresie należy wskazać, że płatności z tytułu ONW przekazane na rachunek bankowy skarżącego nie wynikały z pomyłki organów Agencji Skarżący uzyskał płatność na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wydanych po przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym na podstawie wniosków skarżącego składanych w wymienionych latach, zawierających określone deklaracje, co do wielkości i sposobu użytkowanych przez stronę gruntów.

W świetle przytoczonych okoliczności organy słusznie zdaniem Sądu przyjęły, że skarżący nie dotrzymał podjętego na podstawie wniosku zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na obszarze ONW, a jednocześnie nie wystąpiły w przedmiotowej sprawie okoliczności umożliwiające organom odstąpienie od ustalenia nienależnie pobranych przez płatności ONW.

Wbrew zarzutom skargi zasadnie przyjęto również w zaskarżonej decyzji, że nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności w świetle art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Stosownie do powołanego przepisu obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Jak przyjmuje się zgodnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, dobra lub zła wiara beneficjenta płatności wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Kwestia zaś właściwego określenia działania beneficjenta w dobrej lub w złej wierze wymaga wskazania, że obowiązujące przepisy prawa w tej mierze nie zawierają żadnych definicji. Pojęcia te wiąże się z tzw. klauzulami generalnymi w prawie. Ich istotą jest możliwość uwzględnienia w ocenie stanu faktycznego różnych okoliczności faktycznych, które w oderwaniu od konkretnej sprawy nie mogą być ocenione raz na zawsze i w jednakowy sposób według schematu o walorze bezwzględnym. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo, czyli że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest natomiast ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności". W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale należy przyjąć, że wiedziałby, gdyby się zachował należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego (zob. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11, Lex nr 1137853).

W niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom skarżącego, trafna jest ocena zawarta w zaskarżonej decyzji o braku możliwości przypisania skarżącemu dobrej wiary. Jak bowiem słusznie zwrócono uwagę w kwestionowanym orzeczeniu, składając wniosek o przyznanie płatności ONW, strona podpisała oświadczenie, zgodnie z którym zobowiązała się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jej posiadaniu położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez okres 5 lat od dnia otrzymania tej płatności oraz do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, a w szczególności, jeżeli zmiana dotyczy: wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego. Następnie skarżący zaprzestał z własnej woli działalności rolniczej przed upływem 5-letniego okresu zobowiązania. Nie mogą, w ocenie Sądu, być uznane za przejawy dobrej wiary – pojmowanej w kategoriach obiektywnych, nie zaś subiektywnego przekonania strony - ogólnikowe twierdzenia o zmianach norm prawnych (bez uszczegółowienia w jakiej mierze mogły się przyczynić do niedotrzymania komentowanego zobowiązania), tudzież o opieszałości organów przy wydawaniu decyzji, przy czym z twierdzeń skargi trudno wywnioskować o związku przyczynowo-skutkowym między czasem wydania decyzji administracyjnych – dotyczących zobowiązań ze sfery publicznego prawa administracyjnego w przedmiocie płatności a wysokością czynszu dzierżawnego, który jest regulowany w odrębnym trybie stosunków prywatnoprawnych na drodze umowy cywilnoprawnej. Należy także zaakcentować, że zagadnienie ekonomicznej opłacalności produkcji rolnej, jej rentowności, mieści się w granicach własnego, indywidualnego ryzyka prowadzenia działalności przez danego producenta rolnego i jego samodzielnych decyzji co do kierunku podejmowanych działań, zawieranych umów etc. Sam zatem fakt ich niepowodzenia nie stanowi jeszcze o wystąpieniu okoliczności nie dających się przewidzieć, lub na które producent nie miał wpływu, tudzież nie przesądza o zakwalifikowaniu ich jako podejmowanych w "dobrej wierze". Podejmowanie działalności gospodarczej w swej istocie musi opierać się na przewidywaniu następstw. W skardze (a uprzednio w odwołaniu) nie wykazano istnienia szczególnych okoliczności, które w sposób odmienny pozwoliłyby potraktować omawiany przypadek. Trafnie organ podkreślił w tym kontekście, że przepisy prawa unijnego bądź krajowego nie dopuszczają uznaniowości w ustalaniu obowiązku zwrotu płatności, nie jest bowiem dopuszczalne zróżnicowane traktowanie producentów rolnych gospodarujących w tych samych warunkach i na zasadach konkurencyjności. Ponadto trzeba zauważyć, że w aktach znajduje się pismo skarżącego z dnia [...] lipca 2010 r. , w którym powiadomił o zaprzestaniu prowadzenia produkcji rolnej w związku z rozwiązaniem umowy dzierżawy, które samo w sobie nie stanowi przesłanki do zaniechania zwrotu, a następnie wycofał swoje oświadczenie. Wezwany do złożenia wyjaśnień i podania przyczyn faktycznie przedstawił je dopiero w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji nakładającej obowiązek zwrotu. Z akt także wynika, że rozwiązanie w 2010 r. umowy dzierżawy nastąpiło na wniosek skarżącego.

W konsekwencji, słusznie organy uznały, że w niniejszej sprawie skarżący nie działał w dobrej wierze, zatem nie znajdował zastosowania 4-letni, lecz 10-letni okres przedawnienia wynikający z art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004. Tym samym żądanie zwrotu płatności ONW objęte zaskarżoną decyzją jest w pełni uzasadnione także w świetle powołanego art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004.

W świetle powyższych rozważań Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie nie doszło do zarzucanych naruszeń przepisów prawa i to w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, a objęte zaskarżonym rozstrzygnięciem ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności ONW było prawidłowe. Sąd nie dopatrzył się naruszenia norm postępowania – między innymi art. 8 , art. 107 § 3 k.p.a. Organ odniósł się do sformułowanych w odwołaniu zarzutów, uzasadnienie decyzji zostało sporządzone w stopniu wystarczającym dla uznania braku jego wadliwości zarówno w aspekcie podstaw faktycznych

i prawnych sprawy.

Z tych powodów Sąd oddalił skargę na mocy art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.