Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2734/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 190,  art. 145 par. 1  pkt 1 lit. c, art. 200,  art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 156,  art. 80,  art. 7,  art. 77 par. 1,  art. 80
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz 26
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), asesor WSA Anna Fyda-Kawula, Protokolant specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2022 r. sprawy ze skargi Spółki Akcyjnej [...] w [...] w likwidacji na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 7 września 2021 r. nr DP-III.025.1.49.2019.MD/21 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczeń 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 23 kwietnia 2021 r. nr DP-III.025.1.39.2019.JW, DP-III-025-25-09-JW/21; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz Spółki Akcyjnej [...] w [...] w likwidacji kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] września 2021 r., nr [...] ([...]) Minister Rozwoju, Pracy i Technologii (dalej jako "Minister/organ"), po rozpatrzeniu wniosku Spółki Akcyjnej [...] pod firmą "[...]" w [...] z siedzibą w [...] w likwidacji (dalej również jako "Skarżąca"), o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] kwietnia 2021 r., nr [...] ([...]) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r. w przedmiocie przejęcia przedsiębiorstw na własność Państwa (w części) oraz orzeczenia Ministra Hutnictwa z [...] listopada 1953 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa Spółka Akcyjna [...] w [...].

Zaskarżona decyzja organu została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z [...] lipca 2008 r. Spółka Akcyjna [...] pod firmą "[...]" w [...] wystąpiła do Ministra Gospodarki z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r., w części dotyczącej przedsiębiorstwa Spółka Akcyjna [...] pod firmą "[...]" oraz orzeczenia Ministra Hutnictwa z [...] listopada 1953 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] stycznia 1952 r. przejętych składników majątkowych powyższego przedsiębiorstwa.

Decyzją z [...] listopada 2015 r., nr [...], Minister Gospodarki odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa Spółka Akcyjna [...] pod firmą "[...]" oraz orzeczenia Ministra Hutnictwa z [...] listopada 1953 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego z [...] stycznia 1952 r. przejętych składników majątkowych przedsiębiorstwa Spółka Akcyjna [...] pod firmą "[...]".

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] listopada 2015 r. wystąpiła Spółka Akcyjna [...] pod firmą "[...]".

Decyzją z [...] grudnia 2015 r. Minister Rozwoju, utrzymał w mocy decyzję Ministra Gospodarki z [...] listopada 2015 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przedmiotowe przedsiębiorstwo, swoją działalność opierało także na produkcji amunicji karabinowej, mającej, z uwagi na ten profil produkcji i wielkość, charakter kluczowy, strategiczny dla gospodarki narodowej. Przedmiotem ocenianego indywidualnego aktu administracyjnego we wskazanym zakresie było przedsiębiorstwo: Spółka Akcyjna [...] pod firmą "[...]" jako całokształt zorganizowanych składników majątkowych (materialnych i niematerialnych) o ustalonym profilu działalności gospodarczej, wypełniającym przesłanki nacjonalizacji z art. 3 ust. 1 lit. A pkt 7 ustawy nacjonalizacyjnej. Dalej Minister Rozwoju podniósł, że nawet zakładając, iż omawiane przedsiębiorstwo nie było przedsiębiorstwem przemysłu zbrojeniowego, to z uwagi na fakt, że charakter prowadzonej przez ww. przedsiębiorstwo pozostałej jego działalności - produkcja "sztućców i wyrobów srebrnych i platerowanych, blach miedzianych, mosiężnych, nowosrebrnych i żelaznych, powlekanych stopem niklu i miedzi, jak również taśm, rur i prętów z ww. metali" nie zostało ujęte w katalogu przedsiębiorstw wymienionych pod lit. A wskazanego powyżej art. 3 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej - kryterium upaństwowienia, któremu podlegało to przedsiębiorstwo stanowił art. 3 ust. 1 lit. B tej ustawy. Jak wynika, z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy spółka była dużym przedsiębiorstwem, dysponującym 12 budynkami fabrycznymi, w tym jednym mieszczącym kilka działów produkcyjnych - odlewnię, tłoczarnię i rurownię o zdolności zatrudnienia 405 pracowników. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów, wskazujących na zdolność zatrudnienia poniżej kryterium upaństwowienia określonego w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej. Należy zatem uznać, iż przy hipotetycznym założeniu, że omawiane przedsiębiorstwo nie było przedsiębiorstwem przemysłu zbrojeniowego, to spełniało ono kryterium upaństwowienia określone w art. art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej. W konsekwencji Minister Rozwoju stwierdził, że orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa Spółka Akcyjna [...] pod firmą: "[...]" nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Oceniając natomiast orzeczenie Ministra Hutnictwa z [...] listopada 1953 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego z [...] stycznia 1952 r. przejętych składników majątkowych przedsiębiorstwa Spółka Akcyjna [...] pod firmą "[...]" Minister Rozwoju wskazał, że posiadało ono charakter wyłącznie formalnoprawny, nie wywierało skutków w sferze prawnorzeczowej, było ściśle związane z orzeczeniem nacjonalizacyjnym, było od niego przedmiotowo zależne i tylko orzeczenie nacjonalizacyjne stanowiło podstawę przejęcia na rzecz Państwa wszystkich składników majątkowych ww. przedsiębiorstwa. W sytuacji gdy Minister Rozwoju uznał, że ww. orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] zostało wydane zgodnie z prawem, brak jest podstaw do twierdzenia, że orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo - odbiorczego zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, a tym samym do stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Spółka Akcyjna [...] pod firmą "[...]". złożyła skargę na decyzję z [...] grudnia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 10 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 366/16 uchylił decyzję Ministra Rozwoju z [...] grudnia 2015 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Gospodarki z [...] listopada 2015 r.

Sąd wojewódzki stwierdził, że dla oceny prawidłowości nacjonalizacji nie mogą być miarodajne okoliczności z momentu sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego z [...] stycznia 1952 r., albowiem stan ten odzwierciedlał zupełnie inną rzeczywistość aniżeli w dacie [...] lutego 1946 r. (dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej), która jest istotna przy ocenie prawidłowości upaństwowienia. Z protokołu można wywnioskować tylko nawiązanie pośrednio do tej daty, albowiem odnotowano w nim, że: "zakład uległ dwukrotnemu zniszczeniu podczas działań wojennych, w 1939 r. zupełnie został zniszczony Dział amunicji karabinowej (w tym fabryka na 500.000 sztuk łusek na 8 godzin) oraz Dział platerów i część rurowni, po częściowej odbudowie zakład uległ ponownemu zniszczeniu w 1944 r., okupant wywiózł część maszyn, reszta wymagała remontu, do produkcji przystąpiono w marcu 1946 r." Wobec tego, w tym stanie faktycznym sprawy, stanowisko Ministra co do tego, że w lutym 1946 r. przedsiębiorstwo było przedsiębiorstwem w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. A pkt 7, tj. przemysłu zbrojeniowego - jest oparte jedynie na przypuszczeniu i domniemaniu.

Niewątpliwie, nie bez znaczenia na cykl produkcyjny, zdaniem Sądu, miał także pozostały majątek przedsiębiorstwa w tym nieruchomości budynkowe. Wykaz takich został zamieszczony w załącznikach nr 3 i 3a. Protokół z 1952 r. (załączniki nr 10, 11, 12, 13) wzmiankuje też o zobowiązaniach, wierzytelnościach przedsiębiorstwa, wykazach gotówki i wkładach bankowych z okresu okupacji. Jednakże w tym zakresie brak jest jakiejkolwiek oceny organu, tj. czy przy wykorzystaniu tego stanu majątkowego zastanego w 1952 r. możliwa była produkcja kilka lat wcześniej – w 1946 r. Po tak dokonanych ustaleniach, organ powinien następnie odnieść się do twierdzenia zawartego w ww. opisie przedsiębiorstwa, że: "do produkcji przystąpiono w marcu 1946 r."

Dopiero, jeżeli Minister ustaliłby, iż przedsiębiorstwo nie było przedsiębiorstwem przemysłu zbrojeniowego (czyli wykluczyłby nacjonalizację z art. 3 ust. 1 lit. A pkt 7 ustawy nacjonalizacyjnej), mógłby przystąpić do oceny prawidłowości nacjonalizacji w oparciu o art. 3 ust. 1 lit. B ustawy mając na uwadze, że dla oceny zdolności produkcyjnych i zatrudnienia istotne są okoliczności istniejące w dacie [...] lutego 1946 r. Poprzestanie na argumentacji zaprezentowanej przez organ w decyzji z [...] grudnia 2015 r., zdaniem Sądu, jest niewystarczające. Minister stwierdzając bowiem, że przedsiębiorstwo spełniło kryterium upaństwowienia z ww. przepisu (zdolność zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników) ograniczył się tylko do odniesienia do kwestionariusza (bez daty), sporządzonego dla Spółki, gdzie wskazano, iż przedsiębiorstwo miało zdolność zatrudnienia 405 pracowników. Ponadto odwołał się do protokołu zdawczo-odbiorczego z [...] stycznia 1952 r., w którym zaznaczono tylko, że przedsiębiorstwo dysponowało 12 budynkami fabrycznymi, w tym jednym mieszczącym kilka działów produkcyjnych. Przyjęcie zatem przez organ, tak lakonicznie, że zdolność produkcji i zatrudnienia była zgodna z kryterium upaństwowienia – jest zdaniem Sądu – dowolne.

Sąd wskazał, że o ile organ uzyskał częściowe akta archiwalne, należałoby rozważyć ponowną kwerendę akt w archiwach państwowych pod kątem zdolności produkcyjnej (w przypadku gdyby organ przesądził, że do upaństwowienia doszło na podstawie litery B a nie A art. 3 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej). Dopiero w sytuacji braku w zgromadzonym materiale dowodowym dokumentów bezpośrednio wskazujących na zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie na dzień [...] lutego 1946 r. (w ilości pracowników wyżej wskazanej), Minister powinien ocenić stan budynków oraz stan maszyn i urządzeń oraz wypowiedzieć się czy zastany park maszynowy w 1952 r. umożliwiał produkcję przy wykorzystaniu na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników – kilka lat wcześniej, tj. w lutym 1946 r. Sąd wskazał także, że Minister rozważy zasadność skorzystania z opinii biegłego, w celu przedstawiania fachowej opinii na okoliczności wyżej wskazane, a mające znaczenie dla wyniku sprawy.

Jednocześnie Sąd nakazał organowi dokonanie ponownej analizy prawidłowości daty wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego. Minister winien bowiem wypowiedzieć się, czy za datę wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego uważa dzień złożenia wniosku o wszczęcie tego postępowania, czy dzień pierwszej czynności podjętej przez właściwy organ, tj. w niniejszym przypadku ogłoszenie wykazu przedsiębiorstw podlegających nacjonalizacji. Jeżeli uzna, że datą wszczęcia jest data ogłoszenia wykazu trzeciego, ogłoszonego w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy z dnia 31 marca 1947 r., nr 5, poz. 1 – wypowie się w kontekście terminu wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego wskazanego w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej - "przed dniem 31 marca 1947 r."

Skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego od powyższego wyroku WSA w Warszawie wywiódł Minister Rozwoju.

Wyrokiem z 11 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 170/17, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił ww. skargę kasacyjną. W uzasadnieniu swojego wyroku NSA wyjaśnił przede wszystkim, że przejęciu na własność Państwa podlegały m.in. przedsiębiorstwa przemysłowe, których działalność obejmowała gałąź gospodarki narodowej odpowiadającą za przemysł zbrojeniowy, lotniczy oraz materiałów wybuchowych. Kwestia wymiaru tej działalności w zestawieniu z wykonywanymi innymi działaniami produkcyjnymi i wytwórczymi pozostawała, zdaniem NSA, bez znaczenia. Z tego też względu, konsekwentnie, w art. 6 ust. 1 tej ustawy nacjonalizacyjnej przewidziano upaństwowienie całości przedsiębiorstwa spełniającego wymogi określone w art. 2 i 3. NSA wskazał następnie, że Sąd I instancji zasadnie uznał, że niewystarczające okazało się dysponowanie przez organy informacjami co do stanu majątkowego przedsiębiorstwa zastanego w 1952 r. Istotne w tym względzie były warunki dla zdolności produkcyjnych tego podmiotu dla przemysłu zbrojeniowego w 1946 r. W tym względzie NSA podkreśliło, że w ramach dokonywanej kwerendy akt rejestrowych Archiwum Państwowe [...] w piśmie z [...] marca 2011 r. zachęcało do zapoznania się z materiałami ewidencyjnymi m.in. z lat 1938 – 1947 dotyczącymi Spółki. Z akt sprawy nie wynika jednak, by z powyższej możliwości skorzystał Minister Gospodarki orzekający w I instancji, ani Minister Rozwoju, jako organ odwoławczy. Podejmowane przez organy czynności nie wyczerpywały bowiem zasobu środków przysługujących organowi, co przy braku uwzględnienia prawidłowej daty, na jaką należy oceny tej dokonywać, wadliwość tę czyniły istotną. NSA podkreślił przy tym, że istotną - z punktu widzenia warunków przewidzianych w art. 3 ust. 1 lit. A pkt 7 ustawy nacjonalizacyjnej - była ocena zdolności produkcyjnych przedsiębiorstwa na dzień [...] lutego 1946 r. w zakresie wymienionej tam gałęzi gospodarki narodowej. Nie sposób na tym etapie postępowania wykluczyć możliwości pozyskania dodatkowych akt archiwalnych, które przy ewentualnym wsparciu biegłych pozwoliłoby na pełniejszą ocenę możliwości produkcyjnych przedsiębiorstwa w zakresie przemysłu zbrojeniowego we wskazanej dacie.

NSA stwierdził następnie, że przy ocenie spełniania przez przedsiębiorstwo kryterium zdolności zatrudnienia, o której mowa w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, należało uwzględnić wszystkie maszyny znajdujące się na wyposażeniu tego przedsiębiorstwa w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej. Protokół zdawczo-odbiorczy z 17 stycznia 1952 r. odzwierciedlający stan budynków i działów produkcyjnych mógł zatem stanowić podstawę do dalszego pozyskiwania materiałów dowodowych co do stanu parku maszynowego przedsiębiorstwa. Dokument ten nie mógł być jednakże uznany za jedyny, kompleksowy i wiarygodny pozwalając na stwierdzenie zaistnienia warunków określonych w art. 3 ust. 1 lit. B ww. ustawy.

Zdaniem NSA, wbrew twierdzeniom Sądu, organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji zawarł wyraźne stwierdzenie, opierając się na stanowisku Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z 17 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1664/07, iż wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego nastąpiło znacznie wcześniej niż data ogłoszenia wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa. Oznacza to przyjęcie, że postępowanie zostało wszczęte w ustawowym terminie zakreślonym art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej.

Po ponownym rozpatrzeniu niniejszej sprawy oraz uzupełnieniu akt o dodatkowy materiał dowodowy, decyzją z [...] kwietnia 2021 r., Minister po raz drugi odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r. w przedmiocie przejęcia przedsiębiorstw na własność Państwa (w części) oraz orzeczenia Ministra Hutnictwa z [...] listopada 1953 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa firmy Spółka Akcyjna [...] "[...]" w [...].

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją z [...] kwietnia 2021 r. wystąpiła Skarżąca.

Decyzją z [...] września 2021 r. Minister utrzymał w mocy własną decyzję z [...] kwietnia 2021 r. U uzasadnieniu swojej decyzji organ wyjaśnił, że w wyniku szerokiej kwerendy archiwalnej oraz pogłębionej analizy zebranego materiału dowodowego ustalono, że przed II wojną światową Spółka Akcyjna [...] "[...]" w [...] niewątpliwie prowadziła działalność m.in. w ramach przemysłu zbrojeniowego i materiałów wybuchowych, jednakże brak jest wystarczających dowodów na to, że w dacie [...] lutego 1946 r. został odbudowany i funkcjonował zniszczony w czasie działań wojennych dział amunicji karabinowej przedsiębiorstwa, a także by spółka wznowiła działalność w ww. zakresie. Organ uznał jednak, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym opinii z października 2020 r., sporządzonej przez biegłego A. L. - rzeczoznawcę Stowarzyszenia Naukowo-Technicznego Inżynierów i Techników Przemysłu Spożywczego w [...], że przedmiotowe przedsiębiorstwo w dniu [...] lutego 1946 r. posiadało rzeczywistą zdolność zatrudnienia przekraczającą kryterium określone w ustawie nacjonalizacyjnej, a zatem organ nacjonalizacyjny prawidłowo ocenił, że spełniało ono kryteria upaństwowienia. Tym samym orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. S.A. [...] "[...]" - [...], ul. [...]- nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Organ wyjaśnił, że archiwalny materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwala na jednoznaczne określenie zdolności zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie w dacie zbliżonej do daty wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej ([...] lutego 1946 r.), gdyż dane zawierają znaczne rozbieżności (od 12 do 146 osób), przy czym nie można przyznać im waloru bezstronności i pełnej wiarygodności - np. kwestionariusz sporządzony dla Spółki Akcyjna [...] pod firmą: "[...]" zawiera braki formalne, tj. brak daty i jednostki organizacyjnej go sporządzającej, a dodatkowo sporządzony został w toku postępowania nacjonalizacyjnego przez podmioty zainteresowane jego upaństwowieniem, podobnie jak "Nieoficjalny protokół Komisji Przygotowawczej do przejęcia Zakładu: Spółka Akcyjna [...]pod firmą: [...] w [...], pod zarządem państwowym" z [...] stycznia 1947 r.

Niemiej jednak w opinii, która została sporządzona w październiku 2020 r. biegły A. L., na podstawie załączników do protokołu zdawczo-odbiorczego z [...] stycznia 1952 r. w sprawie przekazania przedsiębiorstwa S.A. [...] [...] "[...]" w [...], wyszczególnił maszyny i urządzenia (łącznie 216), które mogły być zainstalowane w przedsiębiorstwie w dniu 5 lutego 1946 r., dokonując w tym zakresie podziału na poszczególne działy produkcyjne zakładu, tj.: odlewnia, druciarnia, tłocznia, rurownia, platery, dział mechaniczny, siłownia, a także magazyn, środki transportowe oraz zakupy dokonane w 1945 r. Organ wyjaśnił, że w swojej opinii biegły przypisał przedmiotowe przedsiębiorstwo do kategorii średnich, opierające się na maszynach i urządzeniach o przestarzałej konstrukcji o znacznym ich zużyciu oraz słabej organizacji produkcji wynikającej z rozmieszczenia budynków poszczególnych oddziałów produkcyjnych. Biorąc pod uwagę okoliczności wynikające z dostępnego materiału dowodowego sprawy, związane z dwukrotnym zniszczeniem zakładu w czasie wojny, biegły uznał, że przedsiębiorstwo na dzień [...] lutego 1946 r. po odbudowie i remoncie części budynków produkcyjnych i części odzyskanych maszyn i urządzeń miało możliwość uruchomienia tylko walcowni i odlewni metali kolorowych, pozwalającej na produkcję rur, prętów, szyn zwykłych i fasonowych, drutów z miedzi i mosiądzu. Biegły stwierdził, że w lutym 1946 r. zostały przygotowane stanowiska robocze, które umożliwiały uruchomienie produkcji w marcu 1946 r. o wielkości 15 ton. Przedsiębiorstwo do końca 1946 r. wyprodukowało około 342 ton gotowych wyrobów w postaci rur, prętów, szyn i drutów z metali kolorowych.

W odniesieniu do rzeczywistej zdolności zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie na [...] lutego 1946 r. biegły określił tę zdolność na poziomie 177 pracowników, w tym: 155 pracowników produkcyjnych, 15 pracowników obsługi produkcji i 7 pracowników nadzoru, przypisując pracowników do poszczególnych działów, obsługi maszyn lub stanowiska pracy. Wyliczenia potwierdził stosując metodę wskaźnikową (wskaźnik powierzchni przemysłowej na 1 stanowisko robocze w zakładach o podobnym profilu produkcji wynosi ok 20-22 m2/stanowisko - do wyliczeń przyjęto 20m2/stanowisko; wskaźnik średniego wykorzystania stanowisk roboczych przyjęto 0,8; dysponowana powierzchnia produkcyjna w przedsiębiorstwie w dniu [...] lutego 1946 r. - po odliczeniu powierzchni biurowej i magazynowej - wynosiła 4206 m2).

Organ rozstrzygający niniejszą sprawę nie dopatrzył się błędów w opinii sporządzonej przez biegłego A. L., gdyż w ocenie organu, została ona sporządzona na podstawie całokształtu dostępnego materiału dowodowego, w oparciu o posiadaną przez niego wiedzę specjalistyczną i doświadczenie, co znalazło wyraz w szczegółowych wyliczeniach uzasadnionych w sposób spójny i logiczny.

Jednocześnie, w odniesieniu do orzeczenia Ministra Hutnictwa z [...] listopada 1953 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa firmy Spółka Akcyjna [...] "[...]" w [...], organ podkreślił, że jego podstawę stanowił § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r., zgodnie z którym osoba lub organizacja gospodarcza wyznaczona do sporządzenia protokół zdawczo-odbiorczego winna przedstawić właściwemu ministrowi do zatwierdzenia protokół zdawczo-odbiorczy wraz ze zgłoszonymi uwagami i zarzutami. Zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy stawał się integralną częścią orzeczenia właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego, a zatem orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego posiadało charakter wyłącznie prawnoprocesowy i nie wywierało skutków w sferze prawnorzeczowej. Wobec zatem ustalenia prawidłowości wydania orzeczenia orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedmiotowego przedsiębiorstwa i charakteru prawnoprocesowego orzeczenia dotyczącego zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego, brak jest podstaw, zdaniem organu, do uznania by również orzeczenie Ministra Hutnictwa z [...] listopada 1953 r. wydane w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa firmy Spółka Akcyjna [...] "[...]" w [...], zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Skargę na powyższą decyzję Ministra wniósł Skarżący, zaskarżając ją w całości, oraz podnosząc w niej następujące zarzuty:

1) art. 153 p.p.s.a. poprzez wydanie decyzji z pominięciem wytycznych zawartych w orzeczeniach sądów administracyjnych;

2) art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) poprzez błędne uznanie, że należące do Spółki przedsiębiorstwo w chwili upaństwowienia spełniało kryterium zdolności zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników;

3) art. 6 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie sprawy i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego oraz dokonanie dowolnej, nie zaś swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, co skutkuje błędnym uznaniem, że kwestionowane orzeczenie administracyjne o przejęciu przedsiębiorstwa Spółki na własność Państwa zostało wydane zgodnie z przepisami prawa.

Mając na uwadze powyższe, Skarżący wniósł o:

1) stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Ministra z [...] września 2021 r. oraz kwestionowanego orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 roku o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. S.A. [...] "[...]" [...], ul. [...] oraz orzeczenia Ministra Hutnictwa z [...] listopada 1953 r. wydanego w porozumieniu z przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa firmy Spółka Akcyjna [...] "[...]" w [...];

2) zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych;

3) ewentualnie, w przypadku nie uwzględnienia wniosku o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, oraz zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawił dodatkowe argumenty na poparcie postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.

Dokonując oceny prawidłowości rozstrzygnięć Ministra z [...] września oraz [...] kwietnia 2021 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności kontrolowanych orzeczeń: nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r., w części dotyczącej przedsiębiorstwa Spółka Akcyjna [...] pod firmą "[...]" oraz Ministra Hutnictwa z [...] listopada 1953 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] stycznia 1952 r., Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z [...] kwietnia 2021 r. naruszają obowiązujące przepisy prawa w stopniu uzasadniającym konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności Sąd stwierdza, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, a takie toczyło się w niniejszej sprawie, organ administracji publicznej ma obowiązek rozpatrywać sprawę w granicach wytyczonych przez przepis art. 156 § 1 k.p.a. i nie jest władny rozpatrywać sprawy co do jej istoty, tak jak jest to możliwe w zwykłym postępowaniu odwoławczym. Tak więc przedmiotem tego postępowania jest jedynie wyjaśnienie czy wystąpiły w sprawie przesłanki nieważności. Działanie w trybie nadzoru na podstawie art. 156 k.p.a. wymaga zatem od organu innego podejścia do sprawy niż w zwykłym postępowaniu administracyjnym, gdy organ ten orzeka w I instancji lub jako organ odwoławczy. Organ staje tu wobec kwestii czysto prawnych.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał zatem na uwadze treść art. 190 p.p.s.a., zgodnie z którym wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W konsekwencji należy uznać, że związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażoną wcześniej oceną prawną NSA, a zobowiązany jest do podporządkowania się jej w pełnym zakresie, co niewątpliwie determinuje treść wyroku Sądu. Oznacza to, że w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpatrując sprawę ponownie, związany był wykładnią prawa zawartą w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 170/17.

Podstawą materialnoprawną wydanego w dniu [...] lutego 1948 r. przez Ministra Przemysłu i Handlu kontrolowanego orzeczenia nr [...], były przepisy art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. R. P. Nr 3, poz. 17, dalej jako "ustawa nacjonalizacyjna") oraz § 65 ust. 1 pkt a i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62 z zm.). Orzeczenie to zostało opublikowane w Monitorze Polskim z dnia 30 kwietnia 1948 r., Nr 44, poz. 222. Przedsiębiorstwo Spółka Akcyjna [...] "[...]" zostało umieszczone w wykazie trzecim, ogłoszonym w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy z dnia 31 marca 1947 r., nr 5, poz. 1, na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw przy Zarządzie m. st. Warszawy. Zarządzeniem Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] września 1948 r., na podstawie § 72 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r., zarządzono objęcie przedmiotowego przedsiębiorstwa przez [...] – przedsiębiorstwo państwowe wyodrębnione w [...]. Objęcie poszczególnych składników majątkowych przedsiębiorstwa nastąpiło ww. protokołem zdawczo-odbiorczym z [...] stycznia 1952 r., zaś jego zatwierdzenie nastąpiło w powyższym orzeczeniu Ministra Hutnictwa z [...] listopada 1953 r.

Przywołany powyżej art. 3 ust. 1 lit. A ustawy nacjonalizacyjnej wskazuje, że za odszkodowaniem Państwo przejmowało na własność przedsiębiorstwa górnicze i przemysłowe w gałęziach gospodarki narodowej wskazanych w siedemnastu punktach tego przepisu, w tym wymienione w punkcie siódmym – przedsiębiorstwa przemysłu zbrojeniowego, lotniczego oraz materiałów wybuchowych. Z kolei, przepis art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej stanowi, że za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność m.in. przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod A, jeżeli zdolne są zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników.

Skoro w treści ww. przepisu ustawodawca nie posłużył się określeniem "bezpośrednio", oznacza to zdaniem Sądu, iż przy wykładni tego przepisu pod pojęciem "pracowników" zatrudnionych na jedną zmianę należy rozumieć wszystkie osoby bez współpracy, których prawidłowe funkcjonowanie produkcji byłoby niemożliwe, a nie tylko osoby możliwe do zatrudnienia bezpośrednio na linii produkcyjnej. Za pracowników produkcyjnych w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej należy uznać nie tylko osoby wprost związane z bezpośrednią produkcją, ale także osoby bez współpracy, których prawidłowe funkcjonowanie linii produkcyjnej byłoby niemożliwe (vide: wyrok NSA z 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2175/14, LEX nr 2082522). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrażonej w uzasadnieniu wyroku z 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2175/14), ustalenie zdolności zatrudniania pracowników w określonym przedsiębiorstwie na określoną datę niewątpliwie wymaga wiadomości specjalnych, co w razie potrzeby ustalania tego rodzaju okoliczności uzasadnia dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. Zdolność zatrudniania pracowników jest bowiem pojęciem innym niż faktyczna wielkość zatrudnienia, którą w prosty sposób ustalić można w oparciu o dokumentację przedsiębiorstwa i dla jej ustalenia potrzebna jest specjalistyczna wiedza związana ze znajomością technologii i organizacji produkcji w danego rodzaju przedsiębiorstwie, w realiach niniejszej sprawy wiedza ta musi mieć przy tym walor historyczny, albowiem dotyczy stanu sprzed kilkudziesięciu lat. Jednocześnie pamiętać należy, iż pojęcie jakim posługuje się ustawa nacjonalizacyjna, to jest pojęcie "zatrudnienia przy produkcji" jest pojęciem prawnym i to do organów administracji, a następnie sądów, a nie do biegłych należy dokonanie jego wykładni. Powyższe oznacza, iż nie jest dla organów i sądów wiążącym pogląd biegłego, co do tego, których pracowników zaliczyć należy do zatrudnionych bezpośrednio przy produkcji i są one w tym zakresie uprawnione do dokonania samodzielnych ustaleń, oczywiście w granicach ustalonej przez biegłego zdolności do zatrudniania pracowników.

W niniejszej sprawie nadzorczej stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z 11 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 170/17 stwierdził, że istotną - z punktu widzenia warunków przewidzianych w art. 3 ust. 1 lit. A pkt 7 ustawy nacjonalizacyjnej - była ocena zdolności produkcyjnych przedsiębiorstwa na dzień [...] lutego 1946 r. w zakresie wymienionej tam gałęzi gospodarki narodowej. NSA stwierdził również, że przy ocenie spełniania przez przedsiębiorstwo kryterium zdolności zatrudnienia, o której mowa w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, należało uwzględnić wszystkie maszyny znajdujące się na wyposażeniu tego przedsiębiorstwa w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej. Protokół zdawczo-odbiorczy z [...] stycznia 1952 r. odzwierciedlający stan budynków i działów produkcyjnych mógł zatem stanowić podstawę do dalszego pozyskiwania materiałów dowodowych co do stanu parku maszynowego przedsiębiorstwa. Dokument ten nie mógł być jednakże uznany za jedyny, kompleksowy i wiarygodny pozwalając na stwierdzenie zaistnienia warunków określonych w art. 3 ust. 1 lit. B ww. ustawy.

Uwzględniając powyższy pogląd NSA z wyroku z 11 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 170/17, którym jak wyjaśniono powyżej Sąd orzekający jest związany, stwierdzić należy, że organ prowadzący niniejsze postępowanie nadzorcze, był obowiązany do ustalenia czy przedsiębiorstwo Spółka Akcyjna [...] w [...] było przedsiębiorstwem przemysłu zbrojeniowego z art. 3 ust. 1 lit. A pkt 7 ustawy nacjonalizacyjnej), a jeżeli wynik powyższych ustaleń okazałby się negatywny to organ powinien ustalić rzeczywistą zdolność zatrudnienia pracowników na jedną zmianę roboczą w dacie [...]lutego 1946 r. ww. przedsiębiorstwa, w celu ustalenia czy przepis art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej miał wobec tego przedsiębiorstwa zastosowanie.

W aktach niniejszego postępowania nadzorczego znajdują się liczne dokumenty archiwalne uzyskane przez organ z Archiwum Akt Nowych w [...], Archiwum Państwowego w [...], Archiwum Państwowego w [...] Oddział w [...], Archiwum Państwowego w [...], Archiwum Państwowego w [...] oraz Wojskowego Biura Historycznego w [...].

W aktach zalega także dowód z opinii biegłego, a mianowicie opinia z października 2020 r. autorstwa mgr inż. A. L. - rzeczoznawcy Stowarzyszenia Naukowo-Technicznego Inżynierów i Techników Przemysłu Spożywczego w [...] dotycząca ustalenia profilu oraz potencjału produkcyjnego przedsiębiorstwa o nazwie Spółka Akcyjna [...] w [...], jak też rzeczywistej zdolności zatrudnienia na jedną zmianę w dniu [...] lutego 1946 r. tegoż przedsiębiorstwa. Na podstawie materiału źródłowego zgromadzonego w aktach sprawy dotyczącego ww. przedsiębiorstwa biegły ustalił, że w okresie od [...] lutego 1945 r. przedsiębiorstwo było odgruzowywane po zniszczeniach wojennych, a budynki, maszyny i urządzenia były czyszczone i remontowane. Na tej podstawie biegły przyjął, że cześć maszyn i urządzeń oraz budynków produkcyjnych (od 40% do 90% budynków było zniszczonych) na dzień wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, czyli [...] lutego 1946 r., były gotowe do rozpoczęcia produkcji. Całkowitemu zniszczeniu uległ natomiast dział produkcji wojskowej oraz dział produkcji platerów. Biegły stwierdził, że przedsiębiorstwo na dzień [...] lutego 1946 r. po odbudowie i remoncie części budynków produkcyjnych i części odzyskanych maszyn i urządzeń miało tylko możliwość uruchomienia walcowni, i odlewni metali kolorowych, pozwalających na produkcję rur, prętów, szyn zwykłych i fasonowych, drutów z miedzi i mosiądzu. Do 1 lutego 1946 r. przygotowano stanowiska robocze, następnie w marcu 1946 r. wyprodukowano 15 ton gotowych wyrobów, zaś do końca 1946 r. wyprodukowano 342 tony rur, prętów, szyn i drutów z metali kolorowych. Biegły dokonał także opisu procesu produkcyjnego odbywającego się w poszczególnych działach przedsiębiorstwa i wskazania ilości pracowników niezbędnych do obsługi danego procesu w danym dziale. Na podstawie urządzeń istniejących w dniu [...] lutego 1946 rzeczywistą zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie na jedną zmianę biegły ocenił zatem na 177 pracowników, w tym 155 pracowników produkcyjnych, 15 pracowników obsługi produkcji i 7 pracowników nadzoru.

Należy zauważyć przy tym, że zgromadzona w sprawie dokumentacja archiwalna nie pozwalała na jednoznaczne stwierdzenie, czy w chwili wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej Spółka Akcyjna [...] w [...] prowadziła działalność w ramach przemysłu zbrojeniowego i materiałów wybuchowych. Na skutek działań wojennych całkowitemu zniszczeniu uległ dział amunicji karabinowej przedsiębiorstwa. Brak jest również dowodu na to aby po wojnie spółka wznowiła działalność w tym zakresie. Skarżący takich dowodów też nie zaoferował. W związku z czym Sąd podzielił stanowisko organu, że wykluczona była nacjonalizacja przedsiębiorstwa na podstawie art. 3 ust. 1 lit. A pkt 7 ustawy nacjonalizacyjnej.

Sąd nie podzielił jednak poglądu organu, że zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie wynosiła ponad 50 osób. Sam organ nie kwestionując wiarygodności opinii biegłego stwierdził, że z dokumentów archiwalnych wynika, że w dacie relewantnej dla sprawy zatrudnienie w przedmiotowym przedsiębiorstwie kształtowało się na poziomie od 12 do 146 pracowników produkcyjnych.

W takiej sytuacji, zdaniem Sądu, Skarżącemu udało się skutecznie zanegować wartość dowodową opinii biegłego A. L.

Wskazać należy bowiem, iż z materiału dowodowego sprawy (vide: "Nieoficjalny protokół Komisji Przygotowawczej do przejęcia Zakładu: Spółka Akcyjna [...] pod firmą: [...] w [...], pod zarządem państwowym" z [...] stycznia 1947 r. wraz z załącznikami) wynika, że po wojnie do produkcji w przedmiotowym przedsiębiorstwie przystąpiono dopiero w marcu 1946 r., zaś na datę 1 lutego 1946 r. przygotowane do produkcji były jedynie odlewnia i walcowania. Uruchomiono jedynie 3 piece tyglowe w odlewni (a nie 21 jak wskazał biegły w swojej opinii), następnie 1 marca 1946 r. ruszyła tłocznia i rurownia, zaś 1 lipca 1946 r. uruchomiona została częściowo druciarnia. Powyższy dokument ma o tyle istotne znaczenia, ponieważ pochodzi z okresu najbliższego dacie [...] lutego 1946 r.

Biorąc pod uwagę powyższe należy dojść do przekonania, że ustalenia biegłego zawarte w opinii z października 2020 r. stoją w oczywistej sprzeczności z materiałem dowodowym sprawy. Biegły oparł swoje stanowisko na szczegółowych wyliczeniach wynikających z założenia, że na dzień [...] lutego 1946 r. w przedsiębiorstwie był prowadzony proces produkcyjny odbywający się we wszystkich działach przedsiębiorstwa (magazyn, odlewania, tłocznia, rurownia, druciarnia, dział mechaniczny, dział konserwacji i remontów, nadzór) i w oparciu o ilości pracowników niezbędnych do obsługi danego procesu. Na podstawie tych wyliczeń biegły ustalił następnie rzeczywistą zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie na jedną zmianę na 177 pracowników, w tym 155 pracowników produkcyjnych, 15 pracowników obsługi produkcji i 7 pracowników nadzoru. Powyższe ustalenie biegłego budzi poważne wątpliwości skoro w dacie [...] lutego 1946 r. w przedmiotowym przedsiębiorstwie możliwa była produkcja jedynie na odlewni i to z wykorzystaniem tylko 3 pieców tyglowych oraz walcowni (w tym zakresie biegły w ogóle nie wskazał szczegółów produkcji), co niewątpliwie znacząco obniżałoby podane przez biegłego wartości zatrudnienia w przedsiębiorstwie.

Biegły przyjął w opinii, że według stanu na dzień [...] lutego 1946 r. na stanie przedsiębiorstwa znajdowało się 216 maszyn i urządzeń i na tej podstawie ustalił ilość pracowników niezbędną do ich obsługi. Jak sam biegły zauważył w tabeli nr 3 opinii większość maszyn i urządzeń było w stanie określonym na poziomie 60-70% zużycia, w stanie złym lub zakwalifikowanym jako stan wymagający remontu. Nie wiadomo zatem na jakiej podstawie biegły przyjął, że wskazana w opinii ilość pracowników obsługi tychże maszyn i urządzeń jest wartością rzeczywistą skoro jedynie część parku maszynowego przedsiębiorstwa w dacie [...] lutego 1946 r. była w pełni sprawna i użyteczna do produkcji. W tym zakresie opinia biegłego jest niespójna oraz zawiera istotne wątpliwości.

Podobny wniosek należy wyciągnąć wobec ustalenia biegłego dotyczącego powierzchni produkcyjnej przedsiębiorstwa w dniu [...] lutego 1946 r. określonej na 4206 m2. Wskaźnik powierzchni przemysłowej na 1 stanowisko robocze przyjęto na poziomie 20 m2 przy średniej w podobnych zakładach wynoszącej 20-22 m2. Natomiast wskaźnik średniego wykorzystania stanowisk roboczych przyjęto na poziomie 0,8. Finalnie obliczenia wskaźnikowe potwierdziły zdaniem biegłego możliwość zatrudnienia w przedsiębiorstwie 155 pracowników bezpośrednio produkcyjnych na jednej zmianie. Jednakże w samej treści opinii biegły stwierdził jednocześnie, że stan większości nieruchomości jest "zły - budynek zniszczony działaniami wojennymi, wymaga remontu". Na zły stan techniczny budynków przedsiębiorstwa zwrócił również uwagę organ w uzasadnieniach wydanych decyzji, stwierdzając, że: "Produkcja oparta była na maszynach i urządzeniach o przestarzałej konstrukcji i o znacznym ich zużyciu oraz słabej organizacji produkcji, wynikającej z rozmieszczenia na działce budynków poszczególnych oddziałów produkcyjnych. Sytuacja ta miała wpływ na ograniczenie wielkości produkcji w przedsiębiorstwie. Przedsiębiorstwo w związku z działaniami wojennymi w latach 1939-1945 zostało bardzo mocno zniszczone - budynki zniszczone w około 40% do 90%, maszyny i urządzenia częściowo wywiezione lub zniszczone przez wojsko okupacyjne, a pozostałe znalazły się pod gruzami".

Świadczy to, zdaniem Sądu, że opinia biegłego A. L. oceniana przez pryzmat kryteriów z art. 80 k.p.a. nie spełnia wymagań logiczności i kompletności. Trudno bowiem uznać za prawidłowe podane przez biegłego wskaźniki obliczeniowe w sytuacji znacznego zniszczenia infrastruktury budynkowej przedsiębiorstwa.

W związku z tym Sąd stwierdził, że przedmiotowa opinia zawiera wewnętrzne sprzeczności i niespójności, nie jest zatem jasna i czytelna. W konsekwencji, uniemożliwiało to uznanie takiej opinii za wiarygodną.

Wyjaśnić w tym miejscu należy, że choć biegły opiera swoje stanowisko na wyliczeniach wynikających z wiedzy specjalistycznej, sporządzając swoją opinię na podstawie dostępnego materiału dowodowego w sprawie, to jednak zwrócenie się przez organ do rzeczoznawcy – autora opinii wydanej w sprawie, o wyjaśnienie powstałych wątpliwości w żaden sposób nie prowadzi do wkroczenia przez organ w kompetencje rzeczoznawcy, albowiem nie dochodzi tu do dowolnego zakwestionowania przez organ ustaleń rzeczoznawcy, a do podjęcia kroków w celu usunięcia wątpliwości związanych z treścią opinii (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 6 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 29/22, LEX nr 3404414).

Wątpliwości w zakresie wskazanej przez biegłego zdolności zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie ponad 50 osób na jednej zmianie roboczej w dacie [...] lutego 1946 r., wymagały zatem od organu wystąpienia do biegłego z prośbą o ich wyjaśnienia, ewentualnie uzupełnienie opinii. Minister nie zdecydował się na podjęcie takiej inicjatywy. Zamiast tego bezkrytycznie zaakceptował w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji braki i niejasności opinii A. L.. Powyższe stanowisko organu budzi tym większe wątpliwości gdy uwzględni się okoliczność, że materiały archiwalne dotyczące Spółki Akcyjna [...] w [...]pochodzą z różnych okresów i wypływa z nich niejednoznaczny obraz zarówno co ogólnego poziomu zatrudnienia w przedsiębiorstwie, jak i co do samej wielkości zatrudnienia pracowników na jednej zmianie.

Wobec powyższego, zdaniem Sądu, organ całkowicie arbitralnie i dowolnie ustalił stan faktyczny sprawy – nie wyjaśnił bowiem istotnych okoliczności wskazanych w zalecaniach Naczelnego Sądu Administracyjnego sformułowanych w wyroku z 11 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 170/17, naruszając tym samym dyspozycję art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. oraz w konsekwencji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe uniemożliwiało bowiem Ministrowi w takiej sytuacji utrzymanie własnej decyzji z 23 kwietnia 2021 r.

W trakcie ponownego rozpatrzenia sprawy organ będzie zobligowany wziąć pod uwagę ocenę prawną niniejszej sprawy wyrażoną w uzasadnieniu wyroku. Organ rozważy jednak czy w sprawie ma zastosowanie art. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. poz. 1491). Minister dokona więc starannych ustaleń we wskazanym zakresie i w zależności od ich wyniku wyda właściwe rozstrzygnięcie, którego Sąd w chwili obecnej w żaden sposób nie przesądza.

Biorąc zatem powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 wyroku. O kosztach Sąd orzekł w punkcie 2 wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.