Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SAB/Ol 34/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2012-03-27 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6194 Funkcjonariusze Służby Więziennej
658
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Aresztu Śledczego
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2, art. 252, art. 255
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.Z. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w B. w rozpoznaniu wniosku z dnia 15 grudnia 2008 r. w sprawie wydania odpisów dokumentów postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, polegającym na ustanowieniu adwokata.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 17 października 2011 r. A.Z, zwrócił się o ustanowienie adwokata. Podniósł, że zamierza wnieść skargę kasacyjną od wyroku tut. Sądu. Podał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie otrzymuje również innych świadczeń z Powiatowego Urzędu Pracy ani świadczeń z pomocy społecznej. Zaznaczył, że nie posiada oszczędności i przedmiotów wartościowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o powierzchni 36 m² i nieruchomość rolną o powierzchni 0,59 ha. Wnioskodawca załączył zaświadczenie potwierdzające, że dnia 4 października 2011 r. został zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku oraz kopie historii rachunku bankowego, wydruk z tego rachunku wskazujący wysokość salda oraz zablokowanych środków.

Postanowieniem z dnia 24 lutego 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił ustanowienia adwokata dla wnioskodawcy. W uzasadnieniu stwierdził, że odstąpił od wzywania wnioskodawcy, w trybie art. 255 Prawa

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych, poprzestając na uwzględnieniu materiału dowodowego zgromadzonego w innych jego sprawach. Referendarz sądowy wziął bowiem pod uwagę, że w piśmie z dnia 9 stycznia 2012 r., złożonym w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego m.in. w sprawie o sygn. akt II SO/Ol 27/11, wnioskodawca oświadczył, że przedłożył już oświadczenia i dokumenty źródłowe o stanie majątku, rodziny i finansów,

w tym za okres znacznie przekraczający uprawnienie do jego żądania. Uznał, że działania referendarzy sądowych narażają go na niepotrzebne koszty, są nieuprawnione

i niepotrzebne, gdyż zmierzają do powielania przedłożonych już informacji i przedłużania sprawy, natomiast winny być wzięte pod uwagę z urzędu. Opierając się na informacjach zawartych w rozpoznawanym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przekazanych przez wnioskodawcę do innych toczących się przed tutejszym sądem spraw, referendarz sądowy uznał, że wnioskodawca nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W toku postępowań, które toczyły się przez tut. Sądem z wniosków skarżącego o przyznanie prawa pomocy, skarżący nie wyjaśnił bowiem wątpliwości w zakresie jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych.

W złożonym sprzeciwie A.Z. zarzucił, że nie przyznano mu wnioskowanego prawa pomocy, pomimo że wykazał brak stałych dochodów oraz posiadanych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Zdaniem skarżącego, referendarz sądowy pominął fakt złożenia wniosków o ustanowienie adwokata w kilkudziesięciu sprawach, w których zamierza wnieść skargi kasacyjne do NSA od niekorzystnych orzeczeń tut. Sądu. Wnioskodawca stwierdził, że spełnił warunki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, ubiega się jednak wyłącznie o przyznanie tego prawa w zakresie częściowym. Adwokata nie przyznano mu zatem z naruszeniem art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie żalącego się odmowa przyznania przedmiotowego uprawnienia była nieobiektywna. Referendarz sądowy, celowo stosował taką wykładnię przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, aby ograniczyć skarżącemu konstytucyjne prawo do sądu. Ponadto, jednego dnia referendarz rozpoznał 17 wniosków skarżącego, a przedmiotowy wniosek oceniał przez pryzmat wcześniej rozpoznanej sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Przypomnieć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jak

i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału

w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11).

Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować, swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10

i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1

pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wniosek o przyznanie prawa pomocy składany jest na urzędowym formularzu

(art. 252 § 2 p.p.s.a.). Wniosek ten ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji materialnej

i rodzinnej wnioskodawcy. Z przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika jednakże, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając zatem treść cytowanych wyżej przepisów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę.

W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, polegającym na ustanowieniu adwokata. Winien więc wykazać, że nie jest

w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy i załączonych do niego kopii dokumentów wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie ubiegał się o świadczenia

z pomocy społecznej, nie uzyskuje żadnego dochodu. Wnioskodawca wykazał też, że jest właścicielem mieszkania o pow. 36 m² i nieruchomości rolnej o pow. 0,59 ha. Nie posiada natomiast oszczędności ani przedmiotów wartościowych, a zgromadzone na rachunku bankowym środki finansowe w kwocie 1.286,64 zł zostały bezterminowo zablokowane przez komornika.

Dane zawarte w formularzu PPF nie są wystarczające do oceny czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Powyższe, co do zasady, stanowi przesłankę do wezwania wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sąd odstąpił jednak od zastosowania powyższej instytucji, gdyż wziął pod uwagę stanowisko skarżącego wyrażone m.in.

w piśmie procesowym z dnia 9 stycznia 2012 r., złożonym w odpowiedzi na wezwanie wystosowane do niego w sprawach o sygn. akt: II SO/Ol 27/11, II SO/Ol 28/11, II SA/Ol 254/11, II SA/Ol 280/11, II SA/Ol 300/11 i II SA/Ol 301/11. Zdaniem skarżącego, przedłożył on już we wcześniej rozpoznawanych sprawach wszystkie niezbędne do oceny jego sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej, dokumenty i oświadczenia, które Sąd powinien wziąć pod uwagę z urzędu. Wezwania wystosowane do niego w trybie art. 255 p.p.s.a. skarżący ocenił jako bezcelowe i narażające go na ponoszenie zbędnych kosztów.

Sąd rozpoznając niniejszą sprawę wziął pod uwagę fakt, że składając pisma dowodowe i oświadczenia w innych sprawach o przyznanie prawa pomocy (m.in. o sygn. akt: II SA/Ol 701/11, II SA/Ol 703/11, II SA/Ol 704/11, II SA/Ol 705/11, II SA/Ol 706/11), skarżący również nie udzielił pełnych wyjaśnień, umożliwiających zbadanie faktycznej wysokości i źródeł uzyskiwanego przez niego dochodu oraz rodzaju i wysokości ponoszonych stałych wydatków. Skarżący nie podał źródła, rodzaju i daty otrzymania pomocy pieniężnej lub rzeczowej od osób trzecich lub członków rodziny, lecz stwierdził, sprzecznie z oświadczeniem zawartym we wnioskach PPF, że nie korzystał z takiej pomocy. Dodać też należy, że nie wskazał na jakiekolwiek źródła dochodu z prac dorywczych. Ponadto, ze złożonych w tych postępowaniach kopii aktów notarialnych z dni: 15 czerwca 2004 r., 21 września 2005 r. i 13 sierpnia 2010 r. (z których treści skarżący usunął niemal wszystkie dane), nie wynikało, jakie jest przeznaczenie trzech działek, ani jaka była cena zakupu (wartość) tych gruntów i mieszkania.

Uwzględniając zatem dane zawarte w rozpoznawanym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacje wynikające z oświadczeń i dokumentów złożonych przez skarżącego w uprzednio prowadzonych sprawach stwierdzić należy, że również

w niniejszej sprawie nie wykazał on, jakimi środkami pieniężnymi rzeczywiście dysponuje oraz jakiego rodzaju i w jakiej wysokości ponosi wydatki. Ponadto nie wyjaśnił wątpliwości dotyczących źródeł finansowania kupna mieszkania w 2010 r. Przekazane do oceny Sądu pisma i wyjaśnienia nie wskazują zatem jednoznacznie, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa skarżącego. Podkreślenia natomiast wymaga, że jeżeli fakty, które wnioskodawca podaje nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06).

Złożone w niniejszej sprawie oświadczenia skarżącego, wbrew stanowisku wyrażonemu w sprzeciwie, nie pozwalają na ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej

i zdolności finansowych. Skoro zaś skarżący nie przedstawił informacji, które wskazywałyby te okoliczności w sposób niebudzący wątpliwości, to rozpoznawany wniosek należy ocenić jako niezasadny wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez stronę środków. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna mieć świadomość, że domagając się przyznania tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Przedstawienie

i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek leży więc w interesie strony. Skoro zaś w niniejszej sprawie skarżący uchylił się od przedstawienia niezbędnych dowodów, gdyż przedłożył do oceny Sądu jedynie wybrane informacje i dokumenty, to winien był liczyć się z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jego twierdzeń

i oświadczeń za uprawdopodobnione.

Dodać należy, że powyższą ocenę podzielił NSA, który postanowieniami z dnia

16 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 156/12, I OZ 157/12, I OZ 158/12, I OZ 159/12 i I OZ 160/12, oddalił zażalenia skarżącego na postanowienia tut. Sądu wydane w sprawach

o wskazanych wyżej sygnaturach.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie art. 45 ust. 1 Konstytucji, wyjaśnić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W postępowaniu

o przyznanie prawa pomocy należy zatem uwzględnić zarówno zasadę zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi, który nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania jak i zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych, gdyż przyznanie prawa pomocy jest jednoznaczne z przerzuceniem tego ciężaru na budżet Państwa. Dostrzec jednakże trzeba, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Ograniczenie to nie będzie sprzeczne z art. 45 ust. 1 Konstytucji, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały (por. postanowienie NSA z dnia 13 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 398/10).

Podkreślenia również wymaga, że sam fakt, że w celu wniesienia skargi kasacyjnej skarżący musi skorzystać z pomocy fachowego pełnomocnika, w świetle art. 165 p.p.s.a.

w związku z 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Przyznanie stronie fachowego pełnomocnika uzależnione bowiem jest od jej trudnej sytuacji materialnej (por. postanowienie WSA w Opolu z dnia 24 października

2011 r., sygn. akt II SA/Op 405/10). Podobnie, wielość spraw prowadzonych przed sądem

i zamiar wniesienia skarg kasacyjnych w kilkudziesięciu sprawach, nie może być odrębną podstawą przyznania prawa pomocy, niezależną od sytuacji materialnej wnioskodawcy.

W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak

w sentencji.