Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 8/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2021-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i 1a i 1b,
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 8 par. 1, art. 77 par. 1,
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r., [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Sygn. akt II SA/Ke [...]

UZASADNIENIE

Decyzją z 27 października 2020 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania K. S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] i Gminy S. z 1 lipca 2020 r. odmawiającą przyznania ww. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki na niepełnosprawną babcią – K. M..

W uzasadnieniu Kolegium wskazało na art. 17 ust. 1, 1a oraz 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz podniosło, że okolicznością bezsporną jest, że K. M. została zaliczona orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Busku-Zdroju z 23 lipca 2012 r. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie to potwierdza również, że ww. wymaga stałej lub długotrwałej opieki innych osób. Jak zapewnia K. S. – to ona sprawuje opiekę nad babcią.

SKO podniosło, że zdaniem organu I instancji wnioskowane świadczenie nie przysługuje stronie odwołującej, bowiem z treści powołanego orzeczenia o niepełnosprawności nie można ustalić, kiedy ta niepełnosprawność powstała, przez co nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium wyjaśniło, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K [...] orzeczono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W rezultacie nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Tym samym organ I instancji, odmawiając przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, dopuścił się uchybienia prawa materialnego, gdyż nie wziął pod uwagę treści ww. wyroku TK i wydał decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną.

Pomimo powyższego organ odwoławczy stwierdził, że odmowa przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest uzasadniona. Strona jest bowiem wnuczką K. M., na którą nie przeszedł obowiązek alimentacyjny ciężący w pierwszej kolejności na córkach osoby niepełnosprawnej.

SKO przywołało art. 128 i 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy podnosząc, że w celu zapewnienia możliwie efektywnej opieki nad osobą niepełnosprawną, ustawodawca wprowadził w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych zastrzeżenie, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, należy się świadczenie w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować omawianej opieki.

Z akt sprawy nie wynika, że wnioskodawczyni – jako wnuczka – jest osobą uprawnioną do ubiegania się o powyższe świadczenie, gdyż obowiązek alimentacyjny względem babci ciąży na niej w dalszej kolejności. Oznacza to, że aby strona odwołująca mogła pobierać świadczenie pielęgnacyjne, w sprawie należy wykazać, że przeszedł na nią ciążący w pierwszej kolejności na dzieciach obowiązek alimentacyjny względem matki.

W toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że K. M. ma dwie córki, z których jedna – J. C. – mieszka i pracuje w Anglii, zaś druga – E. S. – mieszka w D. G. , jest osobą chorą i sama wymaga opieki.

SKO stwierdziło, że w odniesieniu do E. S. nie wykazano, aby była osobą chorą, która sama wymaga opieki, a skoro tak, to ciążący na niej obowiązek alimentacyjny nie przeszedł na dalszych zstępnych.

Z kolei J. C. mieszka i pracuje w Anglii, co również nie zwalnia jej z obowiązku alimentacyjnego względem matki. Z obowiązku tego można się wywiązać poprzez osobistą opiekę, jak też poprzez łożenie środków finansowych na jej zapewnienie.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze K. S. podniosła, że wydana w jej sprawie decyzja jest "absurdalna".

W jej ocenie MOPS w S. nie dostarczył wszystkich wymaganych dokumentów dotyczących przyznania świadczenia.

Skarżąca wyjaśniła, że jej babcia – K. M. – ma 89 lat, jest osobą niepełnosprawną i wymaga opieki. W związku z wiekiem ma różne schorzenia. Leczy się m.in. na nadciśnienie tętnicze, ma cukrzycę typu 2, chorobę nerek, tętniaka aorty brzusznej. Przeszła operację zaćmy obu oczu, raka skóry na czole. Porusza się za pomocą kul, ma zmiany zwyrodnieniowe obu stawów kolanowych oraz stawu biodrowego.

Skarżąca podniosła, że córka babci - E. S. – zmarła 1 listopada

2020 r. Mieszkała w D. G. , była osobą chorą na stwardnienie zanikowe boczne od 2010 r. Niezrozumiałym dla skarżącej jest, jak osoba wymagająca opieki

w dużym zakresie miała pełnić funkcję opiekuna nad chorą matką, jeżeli od ponad 10 lat leżała podłączona do respiratora. Posiadała też orzeczenie o niepełnosprawności stopnia znacznego, podobnie jak babcia.

Skarżąca wskazała, że jej matka - J. C. - mieszka i pracuje w [...] i obowiązek opieki nad matką teraz spoczywa, wg prawa, na niej. Tymczasem pracuje sama, zarabia 1367 funtów miesięcznie, za co musi opłacić mieszkanie (najem, media), jedzenie, a realia w Anglii są inne niż w [...]. Ojciec skarżącej nie pracuje, ponieważ 14 lipca 2020 r. miał udar mózgu, jest niezdolny do pracy. Wskazała, że rodzice planują zostać w Anglii do emerytury, pieniądze wystarczają im na opłaty i żywność, więc nie mogą wysyłać babci środków finansowych.

K. M. nie jest w stanie sama funkcjonować, wymaga opieki.

K. S. wskazała, że w czasie pandemii [...] i po osobistych przeżyciach, tj. śmierci męża w sierpniu 2019 r. oraz śmierci starszej córki w listopadzie 2020 r., babcia potrzebuje również wsparcia osoby bliskiej, zaufanej, które to warunki spełnia skarżąca.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do oceny materiału dowodowego SKO wskazało, że na etapie postępowania odwoławczego nie dysponowano żadnymi dowodami potwierdzającymi niepełnosprawność E. S.. Załączono je dopiero do skargi, przy czym w toku postępowania skarżąca wskazała jedynie, że ciotka sama wymaga opieki, co nie zostało dowiedzione ponad wszelką wątpliwość. Nie kwestionowano jej stanu zdrowia, ale podkreślono, że okoliczność ta nie została dowiedziona.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem [...], innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Przepis ten zezwala wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu,

w okresie obowiązywania stanu epidemii z powodu COVID – 19, na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeśli przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

O skierowaniu sprawy do rozpoznania w trybie powołanego wyżej przepisu strony zostały zawiadomione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Z uwagi na fakt, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyjaśnienia również wymaga, że sąd administracyjny wydaje wyrok na podstawie akt sprawy i nie przeprowadza postępowania dowodowego. Może jedynie z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art. 133 § 1 oraz art. 106 § 3 p.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, zwanej dalej: k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 1a, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W rozpatrywanej sprawie organ ustalił, że skarżąca – jako wnuczka – jest osobą uprawnioną do ubiegania się o wnioskowane świadczenie na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, albowiem ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem babci, jednakże w dalszej kolejności. Zdaniem SKO, w sprawie nie zostało wykazane, że na wnioskodawczynię przeszedł obowiązek alimentacyjny, ciążący w pierwszej kolejności na dzieciach - względem matki.

Orzekając w niniejszej sprawie nie można poprzestać na literalnym rozumieniu art. 17 ust. 1a ustawy, choć – co do samej zasady - w judykaturze i w doktrynie nie budzi wątpliwości pogląd co do prymatu wykładni językowej przepisów prawa. Granice tej wykładni nie mają jednak charakteru bezwzględnego i jeżeli zastosowanie wykładni językowej prowadzi do wniosków, których nie da się zaakceptować ze względu na konsekwencje o charakterze systemowym i sprzeczność z wartościami konstytucyjnymi, należy się posiłkować innymi metodami interpretacyjnymi, np. wykładnią funkcjonalną i celowościową.

W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje się, że do przekroczenia granicy wykładni językowej niezbędne jest silne uzasadnienie aksjologiczne, odwołujące się przede wszystkim do wartości konstytucyjnych (por. wyrok TK z 28 czerwca 2000 r., K [...], OTK 2000, nr [...], poz. 141), a także i to, że w sytuacji, w której wykładnia ustawy nie daje jednoznacznego rezultatu, należy wybrać taką wykładnię, która w sposób najpełniejszy umożliwia realizację norm i wartości konstytucyjnych (por. postanowienie TK z 5 listopada 2001 r., T [...], OTK - B [...]/47). Akceptacja dla powyższego stanowiska prezentowana jest także

w orzecznictwie sądów administracyjnych (patrz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 27 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK [...]; z 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK [...], dostępne na stronie [...]).

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd, że wykładnia językowa art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, narusza konstytucyjną zasadę równości (art. 32 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Wskazuje się w nim, że formalistyczna wykładnia omawianych przepisów mogłaby doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Dlatego też ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a ustawy, nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny bliski krewny (por. wyroki NSA: z 15 listopada 2015 r., I OSK [...]; z 14 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK [...]; z 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK [...] i z 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK [...]; WSA w Gorzowie Wlkp. z 6 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Go [...]; z 25 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Go [...]; z 9 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go [...]; dostępne jak wyżej).

Wykładnia art.17 ust.1 pkt 4 w zw. z art.17 ust.1a uwzględniająca wskazane zasady konstytucyjne ma także oparcie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Wypada jedynie przypomnieć, że w wyroku z 15 listopada 2006 r., sygn. P [...] (pub. OTK ZU nr [...], poz. 151) Trybunał stwierdził, że: "Choć zasiłek stały nominalnie przysługiwał opiekunowi, to korzyść czerpał z niego podopieczny, który dzięki zasiłkowi miał zapewnioną opiekę osoby bliskiej. Takie rozwiązanie było też korzystne dla państwa, które zapewniając osobie potrzebującej pomocy opiekę członka rodziny, nie musiało organizować tejże opieki w innych formach. Skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków wobec chorego krewnego, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to powinien w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Przyznanie tylko rodzicom naturalnym prawa do zasiłku stałego narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej (pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym), lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji)." Trzeba mieć przy tym na uwadze, że świadczenie pielęgnacyjne zastąpiło zasiłek stały przewidziany w ustawie o pomocy społecznej

z 1990 r. (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. P [...], pub. OTK-A [...]/107 oraz z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. P [...], pub. OTK-A [...]/109).

K. się dyrektywami wykładni celowościowej, ale w równym stopniu także i systemowej Sąd zwraca uwagę, że w kontekście brzmienia art. 17 ust. 1 ustawy, nie można pomijać treści art. 132 k.r.o. Zgodnie z tym przepisem, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Mimo przywołania zacytowanego wyżej przepisu, SKO nie zastosowało go

jednak w sposób właściwy.

Ze znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że K. M. ma 2 córki: jedna przebywa w Anglii, a druga jest osobą chorą i sama wymaga pomocy osób drugich. Okoliczność ta znalazła się nie tylko w ustaleniach, ale i we wnioskach pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad, gdzie wskazano, że córki K. M. nie mogą jej zapewnić opieki, gdyż "jedna sama wymaga takiej opieki, a druga mieszka i pracuje w Anglii i nie może zapewnić opieki matce".

Już tylko powyższe stwierdzenia pracownika socjalnego winny wzbudzić w obu organach refleksję co do konieczności poszerzenia zakresu niezbędnych ustaleń, koniecznych do rozstrzygnięcia sprawy.

Sygnalizowany zły stan zdrowia E. S. i konieczność sprawowania nad nią opieki zasadnym czynił pytanie o to, czy może ona w jakikolwiek sposób realizować swój obowiązek alimentacyjny wobec matki. Nabiera to szczególnie istotnego znaczenia wobec dokumentacji dołączonej do skargi, zgodnie z którą E. S. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności od dnia 18 grudnia 2017 r. orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. G. z 18 stycznia 2018 r. Jest to okoliczność obiektywna i już w dacie orzekania przez organ I instancji E. S. nie mogła być uznana za osobę, na której ciążył obowiązek alimentacyjny. Bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostaje więc fakt podnoszony w odpowiedzi na skargę, że stan zdrowia E. S. nie był znany organom, tym bardziej, że jest on konsekwencją ich bierności w wyjaśnieniu sygnalizowanej w toku postępowania okoliczności, że jest ona na tyle chora, że sama wymaga opieki. Wreszcie już w skardze została ujawniona okoliczność, że 1 listopada 2020 r. E. S. zmarła.

Z kolei w przypadku J. C. ustalenia wymagało w świetle art. 132 k.r.o., czy wobec zamieszkiwania w Anglii, jest ona w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi alimentacyjnemu lub czy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest możliwe i czy nie jest połączone z nadmiernymi trudnościami.

Zauważyć należy, że cały materiał dowodowy odnoszący się do powyższych okoliczności ogranicza się do formularza przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, który informacje konieczne do rozstrzygnięcia sprawy sprowadził do pozyskania najprostszych danych odnośnie do córek osoby niepełnosprawnej. Organ I instancji nie tylko nie ustalił dostatecznie i jednoznacznie, czy osoby z pierwszego stopnia pokrewieństwa rzeczywiście, w sposób obiektywny, są w stanie opiekować się matką, a więc jaki jest ich stan zdrowia, warunki rodzinne, mieszkaniowe i finansowe. Organy rozstrzygnęły sprawę w oparciu o ograniczony do minimum materiał dowodowy, który nie pozwalał na przyjęcie, że po stronie córek K. M. nie występują przeszkody do sprawowania opieki nad matką, i przede wszystkim wymagał poszerzenia o dodatkowe wyjaśnienia, które można było uzyskać choćby w trakcie sporządzania wywiadu środowiskowego.

Tymczasem organ I instancji w swojej decyzji nie tylko nie odniósł się do powyższych okoliczności, ale uzasadnienie swojej decyzji ograniczył do zacytowania pełnej treści przepisów art. 17 ust. 1, ust. 1a, stwierdzenia, że "córki K. M. nie mogą sprawować nad nią opieki, ponieważ jedna mieszka na stałe w Anglii a druga jest osoba chorą i sama wymaga pomocy osób drugich", przytoczenia art. 17 ust. 1b ustawy oraz ustalenia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią, która ma wydane orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalonego stopnia niepełnosprawności nie da się ustalić. W końcowej części uzasadnienia organ ocenił, że K. S. nie spełnia wszystkich przesłanek wynikających z ustawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a "dokładnie" art. 17 ust. 1a ustawy.

Z treści decyzji będącej przedmiotem odwołania nie wynika więc, jakie powody organ I instancji uznał za kluczowe do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Z pewnością nie można przyjąć za pewnik, jak przyjęło Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, że podstawą odmowy był brak możliwości ustalenia kiedy powstała niepełnosprawność i tym samym niespełnienie w sprawie warunku z art. 17 ust. 1b ustawy, gdyż decyzja organu I instancji nie przeprowadza w zasadzie jakiejkolwiek analizy zacytowanych przepisów w zakresie zasadności ich zastosowania w stanie faktycznym sprawy. Rozważania Kolegium podważające rzekome stanowisko organu I instancji (oparte na art. 17 ust. 1b ustawy, że świadczenia nie można przyznać z uwagi na to, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności) oraz przywołanie przez organ II instancji wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. K [...] i orzecznictwa sądów administracyjnych w tym zakresie, nie dotykają więc istoty rozpatrywanej sprawy, choć oczywiście co do samej zasady należy się z nimi zgodzić. Cytując natomiast treść art. 17 ust. 1a ustawy, który SKO uznało za podstawę odmowy przyznania świadczenia, organ przytoczył brzmienie tego przepisu nieobowiązujace od 1 stycznia 2013 r. ( zob. art. 1 pkt 5 lit. a) ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2013 r., [...]). Przywołane niedokładności w decyzji organu II instancji nie mają wprawdzie bezpośredniego wpływu na wynik sprawy, ale trudno Sądowi ich nie dostrzec, gdyż budzą one poważne wątpliwości co do rzetelnego rozpoznania sprawy w jej całokształcie, naruszając jednocześnie zasadę zaufania do organów władzy publicznej ustanowioną w art. 8 § 1 k.p.a.

Najistotniejszym i mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania jest natomiast to, że SKO zauważyło wprawdzie, że E. S. jest osobą chorą i wymagającą opieki, jednak ciężarem dowiedzenia braku możliwości sprawowania przez ww. opieki nad matką, obciążyło skarżącą twierdząc, że nie wykazała podstaw do przyjęcia, iż ciążący na E. S. obowiązek alimentacyjny przeszedł na dalszych zstępnych. Organ odwoławczy nie tylko zaakceptował uchybienie w tym zakresie art. 77 § 1 k.p.a. przez organ I instancji, ale sam nie pojął żadnych czynności celem uzupełnienia materiału dowodowego.

Brak było też podstaw do jednoznacznego stwierdzenia, jak uczynił to organ odwoławczy, że sam fakt zamieszkiwania przez J. C. w Anglii

i świadczenie tam pracy, nie zwalnia jej z obowiązku alimentacyjnego wobec matki, bez ustalenia, od jakiego czasu matka skarżącej przebywa za granicą, jaki jest jej stan zdrowia, sytuacja rodzinna, osobista i materialna.

Nie sposób bowiem stwierdzić, że osoba obciążona ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym może pokryć koszty sprawowania opieki, nie znając i nie badając szczegółowo warunków majątkowych i dochodowych takiej osoby. Nie można abstrahować od treści art. 135 § 1 k.r.o., który zakres świadczeń alimentacyjnych uzależnia nie tylko od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, ale także od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. W orzecznictwie podkreśla się bowiem, że konieczne jest rozważanie całokształtu sytuacji rodzinnej, bytowej i zdrowotnej osób zobowiązanych w pierwszym stopniu do alimentacji, aby można było rozstrzygnąć, czy po ich stronie występują obiektywne przeszkody do sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 25 stycznia 2021 r., I OSK [...] i wyrok WSA w Olsztynie z 23 lipca 2020 r. II SA/Ol [...]; dostępne j.w.). Również w tym przypadku, choć dopiero w skardze, ujawnione zostały okoliczności, które winny być ocenione i wzięte pod uwagę na etapie postępowania administracyjnego. Wedle twierdzeń skarżącej, J. C. pozostaje w Anglii od 10 lat, jest w trudnej sytuacji nie tylko materialnej, ale i rodzinnej, albowiem jej mąż w lipcu 2020 r. doznał udaru mózgu, jest niezdolny do pracy, wymaga opieki i nie pracuje. Wyjaśnienia wymagało więc, czy w aktualnej sytuacji życiowej J. C. jest w stanie zapewnić matce opiekę na analogicznym poziomie jak zakres codziennych świadczeń, który realizuje wnuczka. W tej sytuacji przyjęcie przez organy możliwości sprawowania opieki przez córki należy uznać za całkowicie teoretyczne, bo oparte na niepełnych ustaleniach w tym zakresie, co narusza podstawowe zasady prowadzenia postępowania dowodowego i przepisy k.p.a. (art. 7, 77 § 1 i art. 80).

Reasumując stwierdzić należy, że wobec sprawowania przez K. S. osobistej opieki nad K. M., zasadnym było szczegółowe wyjaśnienie przez organy, z uwzględnieniem treści art. 132 k.r.o., czy nie zaktualizował się jej obowiązek alimentacyjny względem babci – jako osoby zobowiązanej w dalszej kolejności – co czyniłoby ją uprawnioną do żądania świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy stwierdzić, że organy prowadzące niniejsze postępowanie co najmniej przedwcześnie przyjęły, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy. Brak pogłębionej analizy faktycznej możliwości sprawowania opieki nad K. M. przez jej dzieci doprowadził do naruszenia przez organy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji uwzględni stanowisko Sądu dotyczące wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a ustawy w kontekście zasad rządzących obowiązkiem alimentacyjnym (art. 132 k.r.o.). Koniecznym będzie prawidłowe ustalenie istotnych dla sprawy okoliczności, odnoszących się do faktycznych możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną w pierwszej kolejności. W przypadku uznania, że J. C. nie jest w stanie zapewnić opieki nad K. M., rzeczą organu będzie ocena zasadności złożonego przez stronę wniosku przez pryzmat przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.

Z powyższych względów Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia powołanych już wyżej przepisów postępowania, gdyż nie zostały wyjaśnione

i właściwie ocenione wszystkie istotne dla jej rozstrzygnięcia okoliczności, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Z tych względów należało uchylić zaskarżoną decyzję Kolegium, a z uwagi na charakter naruszeń i tło sprawy również poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (art. 135 p.p.s.a.).