Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2045/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 5a
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.C 2010 nr 83 poz 13 art. 45, art. 49, art. 56
law: Wersja skonsolidowana Traktatu o Unii Europejskiej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska - Przewłoka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz Sędzia WSA Dorota Wdowiak Protokolant st. ref. Paulina Stylińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2014 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej M.J. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Minister Sprawiedliwości sprzeciwił się wpisowi M. J., skarżącej w niniejszej sprawie, na listę adwokatów Izby Adwokackiej w L. dokonanemu uchwałą z [...] kwietnia 2013 r. Okręgowej Rady Adwokackiej w L.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

[...] lutego 2013 r. skarżąca zwróciła się do ORA w L. z wnioskiem o wpis na listę adwokatów tej Izby na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 5a ustawy Prawo o adwokaturze.

Uchwałą z [...] kwietnia 2013 r. Okręgowa Rada Adwokacka w L. wpisała skarżącą na listę adwokatów tej Izby uznając, że spełnia przesłanki określone w art. 65 ust. 1-3 i art. 66 ust. 1 pkt 5a powołanej ustawy.

ORA stwierdziła bowiem, że skarżąca [...] czerwca 2000 r. ukończyła studia magisterskie na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu w L. uzyskując tytuł magistra prawa.

W okresie od [...] listopada 2000 r. do [...] marca 2007 r. była zatrudniona w Katedrze Prawa Publicznego i Międzynarodowego Uniwersytetu w R. Tytuł doktora nauk prawnych uzyskała [...] listopada 2007 r. na Wydziale Prawa Uniwersytetu w R.

Instytut Nauk Prawnych PAN w W. uchwałą z [...] października 2012 r. Nr [...] uznał dyplom skarżącej o nadaniu Doktors Der Rechte za równorzędny z polskim dyplomem doktora nauk prawnych w zakresie prawa. Od [...] kwietnia 2008 r. do [...] marca 2013 r. skarżąca była zatrudniona w Kancelarii [...] w S. jako prawnik – asystent sędziego.

W tak ustalonym stanie faktycznym ORA mając również na uwadze przedstawione przez skarżącą opinie i treść protokołu z przeprowadzonej rozmowy kwalifikacyjnej uznała, że skarżąca daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.

Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości sprzeciwił się wpisowi skarżącej na listę adwokatów Izby Adwokackiej w L. Zdaniem organu ORA w L. błędnie przyjęła, że skarżąca spełnia warunki uzyskania wpisu określone w art. 66 ust. 1 pkt 5a powołanej ustawy. Skarżąca posiada wprawdzie stopień naukowy doktora nauk prawnych ale nie zajmowała żadnego ze wskazanych w tym przepisie stanowisk.

W ocenie Ministra wykładnia w/cyt. przepisu prowadzi do wniosku, że zawiera on enumeratywne wyliczenie stanowisk, których zajmowanie przez okres min. 3 lat uprawnia do ubiegania się o wpis na listę adwokatów.

Na gruncie tego przepisu nie można również stosować wykładni rozszerzającej opierającej się na analogii, odwołującej się do podobieństw obowiązków na różnych stanowiskach. Objęta tym przepisem regulacja stanowi bowiem wyjątek od reguły określającej, że kandydat do zawodu adwokata powinien legitymować się odbytą aplikacją adwokacką i złożonym z wynikiem pozytywnym egzaminem adwokackim. Ponadto przedmiotem badania, czy kandydat spełnia wymogi jest fakt zajmowania określonego stanowiska wskazanego w ustawie, a nie dowolnego stanowiska z jednoczesną możliwością sprawowania tożsamych lub podobnych obowiązków. Ustawodawca nie posłużył się bowiem kryterium zakresu czynności wykonywanych przez kandydata lecz kierował się nazwą danego stanowiska. Zdaniem organu stanowiska wymienione w powołanym przepisie są tożsame jedynie z tymi, o których mowa w ustawie z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawie z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, ustawie z 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze i ustawie z 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym. Zatrudnienie w Kancelarii [...] nie stanowi zatem o zajmowaniu stanowiska wymienionego w art. 66 ust. 1 pkt 5a powołanej ustawy. Brak było więc podstaw do dokonania jej wpisu na listę adwokacką.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. art. 86 ust. 1 pkt 5 lit. a powołanej ustawy przez błędną wykładnię, art. 17 Konstytucji RP przez naruszenie zasady samorządności adwokatury przez przekroczenie uprawnień organu wydającego zaskarżoną decyzję, art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji przez uchybienie zasadzie równości wobec niesprzeciwienia się wpisowi, będących w identycznej sytuacji prawnej osób (P. Pogodzińskiej i A. Czubik), nadto naruszenie art. 14 EKPCz w zw. z art. 1 Protokołu 1 do EKPCz wskutek różnicowania sytuacji prawnej asystenta sędziego w sądach powszechnych, administracyjnych i Sądzie Najwyższym i asystenta sędziego w [...] w sytuacji, gdy wymienione grupy podmiotów znajdują się w podobnej sytuacji wykonując równoważne obowiązki oraz naruszenie art. 45 i art. 49 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Nadto zarzuciła naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa oraz art. 8 kpa.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zasądzenie kosztów postępowania oraz przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia wydanego przez administrację Trybunału w zakresie wykonywanych obowiązków i zażądanie od organu akt postępowań o wpis P. P. i A. C.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Postanowieniem wydanym na rozprawie 19 marca 2014 r. Sąd oddalił ww. wnioski dowodowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, a nie według przesłanek celowości czy słuszności.

Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a.).

Badając skargę wg powyższych kryteriów Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja narusza bowiem prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Zasadnym jest bowiem zarzut naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. a Prawa o adwokaturze polegający na jego błędnej wykładni przez przyjęcie, że w świetle wymagań określonych tym przepisem jego dyspozycja nie obejmuje stanowiska asystenta sędziego zajmowanego przez skarżącą w Kancelarii [...], bo nie jest ono tożsame ze stanowiskami wymienionymi w przywołanym przepisie.

Zdaniem organu, w świetle wymagań określonych w art. 66 ust. 1 pkt 5a Prawa o adwokaturze badać należało nazwę zajmowanego stanowiska oraz organ, w którym było ono zajmowane. Regulacja ta nie pozwala na badanie zakresu czynności wykonywanych przez kandydata.

Zgodzić się należy z organem, że reguła art. 66 ust. 1 pkt 5a Prawa o adwokaturze stanowi wyjątek od zasady określającej, iż kandydat do zawodu adwokata powinien legitymować się odbytą aplikacją i złożonym z wynikiem pozytywnym egzaminem adwokackim. Wskazany przepis zwalnia od wymogu odbycia aplikacji sadowej i złożenia egzaminu adwokackiego osoby, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przez złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej trzech lat zajmowały stanowisko asesora sądowego, starszego referendarza sądowego, aplikanta sądowego, aplikanta prokuratorskiego, aplikanta sądowo-prokuratorskiego, asystenta sędziego lub asystenta prokuratora. Przedmiotowa regulacja powinna więc być tłumaczona ściśle. Stanowi bowiem tryb uproszczony wpisu.

Problemem interpretacyjnym w niniejszej sprawie jest zatem kwestia, czy zakres podmiotowy spornego przepisu, wyrażony przez wyliczenie stanowisk ma charakter wyczerpujący, czy wystarcza sama nazwa stanowiska określona przedmiotowym przepisem (asesora sądowego, starszego referendarza sądowego, aplikanta sądowego, aplikanta prokuratorskiego, aplikanta sądowo-prokuratorskiego, asystenta sędziego lub asystenta prokuratora), czy też zakłada dopuszczalność porównywalności merytorycznej jako potrzebę realnej oceny organu wpisowego o rzeczywistym doświadczeniu osoby w poszczególnych prawniczych sprawnościach zdobywanych w polskim wymiarze sprawiedliwości, czy także w Trybunale Praw Człowieka.

Nie budzi wątpliwości sytuacja prawna skarżącej. Ukończyła ona, w dniu [...] czerwca 2000 r. studia magisterskie na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu w L. uzyskując tytuł magistra Prawa. Tytuł doktora nauk prawnych uzyskała [...] listopada 2007 r. na Wydziale Prawa Uniwersytetu w R., a Instytut Nauk Prawnych PAN w W. uchwałą z [...] października 2012 r. Nr [...] uznał dyplom o nadaniu Doktors Der Rechte za równorzędny z polskim dyplomem doktora nauk prawnych w zakresie prawa. Od [...] kwietnia 2008 r. do [...] marca 2013 r. była zatrudniona w Kancelarii [...] w S. jako asystent sędziego.

Ratio legis art. 66 ust. 1 pkt 5a Prawa o adwokaturze polega na możliwości podniesienia statusu, poprzez wpis na listę adwokatów, tych osób: asesora sądowego, starszego referendarza sądowego, aplikanta sądowego, aplikanta prokuratorskiego, aplikanta sądowo-prokuratorskiego, asystenta sędziego lub asystenta prokuratora, którzy spełniając przygotowawcze funkcje orzecznicze nabywają wiedzy, umiejętności i doświadczenia w prawniczym rzemiośle. Dlatego nie wystarcza sama nazwa lecz potrzebna jest realna ocena organu decydującego o wpisie, czy osoby zajmujące określone przepisem stanowiska nabierały doświadczenia w poszczególnych prawniczych specjalnościach. Przy określaniu zawodów wchodzących tu w grę funkcjonuje różnorodność nazewnictwa, dlatego niezbędna jest merytoryczna ocena pełnionych funkcji (vide wyrok WSA w Warszawie z 23 lutego 2012 r. (sygn. VISA/Wa 2358/11). Brak synomiczności nomenklatury nie pozbawia automatycznie równoważności obowiązków (E. Łętowska Redukcjonizm interpretacyjny ja ko skutek nieprawidłowego posługiwania się wykładnią językową (na tle przesłanek wpisu w trybie uproszczonym na listę radców prawnych) glosa do wyroku WSA w Warszawie z 16 listopada 2010 r.).

Dlatego, zdaniem sądu, mimo braku synomiczności nomenklatury – stanowisko asystenta sędziego zajmowane przez skarżącą nie jest wymienione w art. 66a ust. 1 pkt 5a Prawa o adwokaturze – może ona powoływać się na równoważność obowiązków ze stanowiskiem asystenta sędziego jako podstawę wpisu na listę adwokatów. Należało zatem zbadać zakres jej czynności dla ustalenia, że sprecyzowanie przez ustawodawcę rodzaju zajmowanego stanowiska obejmuje stanowisko asystenta sędziego, a więc, że nazwane stanowisko - asystenta wyraża się konkretnymi obowiązkami osoby je zajmującej. Należało również mieć na uwadze charakter prawny i rolę organu, w którym skarżąca zajmowała stanowisko asystenta sędziego tj. [...].

Zgodnie z art. 19 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka [...] został z mocy tego przepisu utworzony w celu zapewnienia przestrzegania zobowiązań wynikających z Konwencji i jej protokołów. Działał on w sposób stały, a jego cechami, jest w szczególności sądowy charakter. Trybunał rozpoznaje bowiem sprawy prawne pojawiające się na tle stosowania Konwencji przez państwa członkowskie, składa się z niezawisłych sędziów i wydaje rozstrzygnięcia o wiążącym charakterze. Podkreślić przy tym należy, iż Europejska Konwencja Praw Człowieka, na co trafnie zwraca uwagę skarżąca, jako ratyfikowana umowa międzynarodowa stanowi część porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej jest stosowana bezpośrednio i ma pierwszeństwo przed ustawą. Jest zatem źródłem powszechnie obowiązującego prawa, a jurysdykcja [...] stanowi integralną część krajowego porządku prawnego.

Minister Sprawiedliwości nie rozważył sprawy w powyższym kontekście i bezpodstawnie uznał, w istocie, iż stanowisko zajmowane przez skarżącą nie może być traktowane analogicznie jak w innych organach sądowych obowiązującego w Polsce porządku prawnego.

Należy przy tym podnieść, na co zwrócił uwagę WSA w w/cyt. wyroku, iż Prawo unijne zakłada dopuszczalność porównywalności merytorycznej i wymaga, aby regulacje krajowe nie stwarzały przeszkód w korzystaniu ze swobodnego przepływu pracowników. Decyzja Ministra narusza art. 45 i art. 49 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej poprzez niedopuszczalne ograniczenie przepływu pracowników wewnątrz Unii Europejskiej w postaci swobody przepływu pracowników wewnątrz Unii Europejskiej w postaci nieuznawania zatrudnienia skarżącej na stanowisku asystenta sędziego w [...] ze względu na fakt, że działalność ta jest wykonywana w innym państwie członkowskim, a przez to do pozbawienia prawa do skorzystania ze swobody podejmowania działalności zawodowej na podstawie art. 49 Traktatu oraz art. 49 i 56 Traktatu poprzez niedopuszczalne ograniczenie swobody przedsiębiorczości i świadczenia usług wewnątrz Unii Europejskiej w postaci niedającego się pogodzić z zasadą niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową oraz miejsce wykonywanej działalności ograniczenia w dostępie do działalności zawodowej.

W świetle powyższego przyjąć należy, iż wykładnia art. 66 ust. 1 pkt 5a Prawa o adwokaturze nie wyklucza możliwości uznania, że zajmowane przez skarżącą stanowisko w [...], jest tożsame ze stanowiskiem asystenta sędziego, przewidzianym w tym przepisie. Stosując interpretację celowościowo-systemową osiągamy rezultat w postaci odpowiadającej treści powyższego przepisu. Wykonywanie konkretnych zadań i obowiązków kreuje stanowisko, przy czym winno ono być równoważne ze wskazanymi przepisem art. 66 ust. 1 pkt 5a Prawa o adwokaturze także w zakresie jego czynności. Nie można, zdaniem Sądu, oderwać stanowiska od obowiązków z nim związanych. W sprawie o wpis na listę adwokatów jest tym bardziej konieczne, albowiem wymaga ustalenia, czy osoba ubiegająca się o wpis nabrała doświadczenia w poszczególnych prawniczych sprawnościach. Taka interpretacja odpowiada wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. K 6/06, a także z dnia 8 listopada 2006 r. K 30/06. W wyrokach tych Trybunał stwierdził, iż posiadanie tytułu doktora nauk prawnych nie gwarantuje dostatecznego kontaktu z praktyką w zawodzie prawniczym. Rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata mogą dawać kandydaci z odpowiednią praktyką w stosowaniu prawa. Wytyczne Trybunału były podstawą nowelizacji Prawa o adwokaturze. Wprawdzie ustawodawca, w wykonaniu wytycznych Trybunału posłużył się nazwą stanowiska, ale dla jego prawidłowego stosowania niezbędna jest interpretacja tego przepisu w sposób wyżej wskazany.

W świetle powyższych rozważań, zdaniem sądu, zdobyte przez skarżącą doświadczenie na stanowisku asystenta sędziego w Europejskim Trybunale Praw Człowieka jest równoważne z wiedzą i umiejętnościami nabytymi w prawniczym rzemiośle na stanowisku asystenta sędziego w polskim wymiarze sprawiedliwości.

Rozpoznając ponownie sprawę Minister Sprawiedliwości uwzględni powyższe uwagi Sądu.

Mając powyższe na uwadze na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 a) ustawy p.p.s.a. sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji w pkt 2 po myśli art. 152 ppsa zaś o kosztach orzeczono uwzględniając art. 200 p.p.s.a.