Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SO/Kr 3/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-03-26 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 grudnia 2011 r., [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2006 r. na skutek sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 1 lutego 2012 r., sygn. akt I SO/Kr 3/12 p o s t a n a w i a : oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

W dniu 16 stycznia 2012 r. R.J. w związku z zamiarem wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 grudnia 2011 r., [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2006 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie o przyznanie prawa pomocy (w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych).

Jak wynika z uzasadnia wniosku, wnioskodawca (ur. 1978 r.) pozostaje w gospodarstwie domowym z małżonką (ur. 1976 r.) oraz dwiema córkami (ur. 2002 r. i 2006 r.). W ramach wspólności ustawowej, małżonkowie są właścicielami domu w N. o powierzchni 136 m2 (przez nich zamieszkiwanym) na działce o pow. 25,02 a i łącznej wartości 350.000 zł, jak również nieruchomości rolnej położonej w N. o powierzchni 38 arów i wartości 42.000 zł oraz niezabudowanej nieruchomości położonej w Ł. o pow. 88,96 arów i łącznej wartości 498.400 zł (jak podaje wnioskodawca, przeznaczonej pod zabudowę usługową). Ponadto do majątku wnioskodawcy wchodzą dwa samochody osobowe: Volkswagen Touareg, rok prod. 2007 r. o wartości 80.000 zł oraz Skoda Octavia, rok prod. 2007 r. o wartości 25.000 zł. Z całej rodziny jedynie wnioskodawca osiąga dochód w wysokości 7.790,00 zł (brutto) miesięcznie. Wnioskodawca podał ponadto, że do jego miesięcznych wydatków zaliczają się: spłata zaległości podatkowych w wys. 3.252,00 zł, raty kredytów w łącznej kwocie ok. 1.100 zł oraz stałe koszty utrzymania rodziny w łącznej kwocie 2.150 zł, na które składają się: opłaty za prąd, wodę i gaz w kwocie 650 zł, opłaty za przedszkole i szkołę w kwocie 200 zł, koszty wyżywienia w kwocie 1.000 zł, ubrania – 150 zł, środki czystości 100 zł oraz opłata za telefon w wys. 50 zł. Wnioskodawca podał ponadto, że koszty utrzymania rodziny zredukowano do niezbędnego minimum, a całość dochodów skarżącego jest wydatkowana na bieżące opłaty. We wniosku wyjaśniono także, że wnioskodawca przed kilkoma miesiącami podjął starania w celu zbycia posiadanych nieruchomości i samochodu marki Volkswagen, jednak do chwili złożenia wniosku nie znalazł nabywcy. Wnioskodawca zaznaczył, że nieruchomości nie są atrakcyjne gospodarczo, a na jednej z nich została ustanowiona hipoteka. Wskazano ponadto, że łączna wysokość wpisu sądowego od skarg na wszystkie decyzje wynosi aż 5.076,00 zł.

Postanowieniem z dnia 1 lutego 2011 r., Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie oddalił wniosek R.J. o zwolnienie od kosztów sądowych.

Referendarz sądowy wskazał, że choć łączna wysokość wpisu sądowego nie jest mała, to wnioskodawca powinien być w stanie zebrać potrzebne środki finansowe na jego pokrycie. Podano, że nic nie stoi na przeszkodzie, by żona wnioskodawcy podjęła pracę zarobkową. Ponadto wskazano, że wnioskodawca spłaca już raty kredytów, a zobowiązania prywatnoprawne nie cieszą się pierwszeństwem przed publicznoprawnymi. Jako właściciel trzech nieruchomości, z których tylko jedna jest obciążona hipoteką, może uzyskać dodatkowe dochody w postaci pożytków lub wykorzystać swój majątek nieruchomy dla zabezpieczenia ewentualnych kredytów lub pożyczek.

Pismem z dnia 24 lutego, wnioskodawca złożył sprzeciw od powyższego orzeczenia Referendarza sądowego, wnosząc o uwzględnienie jego wniosku z dnia 16 stycznia 2012 r. W sprzeciwie podtrzymano uprzednio prezentowaną argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w postaci możliwości przyznania stronie prawa pomocy. Art. 245 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i swojej rodziny.

W rozpoznawanej sprawie wniesiono o zwolnienie od kosztów sądowych, co byłoby równoznaczne z przyznaniem skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd jednak rozpoznając żądanie wnioskodawcy uznał, że nie zasługuje ono na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, że regulacja zawarta w przytoczonych wyżej przepisach, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 p.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku może mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 189/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2012r., sygn. akt I FZ 6/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego też zwolnienie od opłat sądowych może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. M. Niezgódka – Medek (w) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd kierował się przedstawionymi powyżej zasadami. Przytoczone we wniosku o zastosowanie prawa pomocy okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, (o którym mowa powyżej), należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 29/12, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponadto pamiętać należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 561/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). Instytucja ta ma na celu umożliwienie dochodzenia praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na tę właśnie sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2012r., sygn. akt II OZ 173/12, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Analizując sytuację finansową wnioskodawcy należy w pierwszej kolejności podnieść, iż jest on właścicielem trzech nieruchomości o łącznej wartości 890.400,00zł, z których dwie wolne są od obciążeń w formie hipoteki. W ocenie Sądu, taki majątek pozwala z łatwością uzyskać środki finansowe w kwocie odpowiadającej łącznej sumie wpisu sądowego, tj. 5.076,00 zł np. w postaci pożyczki hipotecznej. Przypomnieć przy tym należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że posiadanie majątku, w szczególności prawa własności nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05, orzeczenia.nsa.gov.pl). W przekonaniu Sądu, jako źródło ewentualnych środków finansowych może być wykorzystane także prawo własności samochodów wnioskodawcy, które również może służyć jako zabezpieczenie ewentualnej pożyczki czy kredytu.

W dalszej kolejności Sąd zwraca uwagę, że miesięczne dochody skarżącego wynoszą brutto 7.790,00 zł. Jest to kwota przewyższająca dwukrotność przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w lutym 2012 r., zgodnie z danymi dostępnymi pod adresem http:// www.stat.gov.pl. Z powyższego wynika, że nawet w sytuacji, w której w gospodarstwie domowym wnioskodawcy dochody uzyskuje tylko jeden z dwóch jego dorosłych członków, suma dochodów gospodarstwa domowego przewyższa polskie, przeciętne wynagrodzenie. Analizując dane statystyczne odnośnie dochodów uzyskiwanych przez rodziny w kraju, należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy jest ponadprzeciętna. W żadnym razie nie można wnioskodawcy uznać za osobę ubogą, której przysługiwałaby pomoc z budżetu Państwa. Skarżący posiada majątek nieruchomy o znacznej wartości, jak również majątek ruchomy w postaci samochodów i to samochodów o dużej wartości. Osiąga on stały miesięczny dochód. Same twierdzenia o niemożliwości spieniężenia majątku, nie zostały przy tym poparte żadnymi przekonywującymi faktami. Należy je w związku z powyższym uznać za gołosłowne. Nawet jednak w przypadku uznania ich za prawdziwe, majątek o takiej wartości, może stanowić przedmiot zabezpieczenia przy uzyskaniu pożyczki, bądź kredytu, co zostało już wcześniej wskazane. Ponadto, jeżeli faktycznie sytuacja majątkowa wnioskodawcy jest tak trudna, nic nie stoi na przeszkodzie, aby żona wnioskodawcy podjęła pracę.

Należy również podkreślić, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Taką świadomość powinien mieć również wnioskodawca i w związku z powyższym, powinien należycie przygotować się do wszczęcia postępowania, poprzez poczynienie stosownych oszczędności.

Znaczny majątek oraz ponadprzeciętne dochody gospodarstwa domowego wnioskodawcy sugerują więc, że nie jest on adresatem "prawa ubogich" zarówno z uwagi na stosunek wartości jego majątku i dochodów do kwoty stanowiącej wpis sądowy, jak i do przeciętnej sytuacji bytowej Polaków. Dlatego też przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie byłoby rozstrzygnięciem faworyzującym go względem innych skarżących, którzy pomimo braku tak dużego majątku jak wnioskodawca, ponoszą samodzielnie koszty sądowe.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.