Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1407/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 2 pkt 13
journal: Dz.U. 2018 poz 2134
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka /spr./ Sędziowie WSA Maciej Kobak NSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] marca 2019 r. nr [...];


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego ( dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta ( dalej: "organ I instancji") z dnia [...] marca 2019 r., nr [...]w sprawie: - odmowy przyznania M.M. (dalej: "skarżąca") na okres od 01.10.2018 r. do 30.09.2019 r. świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie.

W podstawie prawnej powołano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "k.p.a."), art. 2, art. 4, art. 5 ust. 1 i ust. 3, art. 13, art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.; dalej: "ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci" lub "ustawa") oraz art. 6, art. 7, art. 8 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 924; dalej: "ustawa o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci").

Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 2 października 2018 r. skarżąca zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko L. M. ur. 21.02.2010 r.

Decyzją z dnia [...].03.2019 r. znak: [...] Prezydent Miasta po rozpatrzeniu w/w wniosku odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na okres od 01.10.2018 r. do 30.09.2019 r. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego.

W odwołaniu skarżąca podniosła, że nie zgadza się na zaliczenie do dochodu rodziny dochodów jej męża, niebędącego ojcem dziecka, co miało zasadniczy wpływ na ustalenie przekroczenia kryterium dochodowego.

Kolegium nie uwzględniło zarzutów odwołania i opisaną na wstępie decyzją utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

Organ wskazał, że rokiem kalendarzowym, z którego dochody są brane pod uwagę w przedmiotowej sprawie jest rok 2017 z uwzględnieniem uzyskania i utraty dochodu. Kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczenia określał art. 5 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł.

Dalej wyjaśnił, że od dnia zawarcia związku małżeńskiego z G. B. od dnia 28.07.2018 r. zmienił się skład rodziny skarżącej, jak również dochód rodziny na który składają się (z uwzględnieniem uzyskania i utraty dochodu):

- dochody skarżącej: dochód osiągnięty w roku podatkowym 2017 pomniejszony

0. podatek należny, składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne - 11.115,50 zł (926,29 zł miesięcznie); dochód nieopodatkowany z tytułu kwoty otrzymanej na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 1.112,04 zł (92,67 zł miesięcznie) oraz z tytułu świadczeń pieniężnych wypłaconych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w wysokości 4 800,00 zł (400,00 zł miesięcznie); co łącznie dało kwotę 1. 418,96 zł miesięcznie;

- dochody G. B.: dochód osiągnięty w roku podatkowym 2017 pomniejszony o podatek należny, składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne – w wysokości 29.018,42 zł, w związku z utratą zatrudnienia w dniu 31.05.2018 r.

1. treścią art. 7 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 19 lit c ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jako dochód utracony, nie został uwzględniony. Zaliczono natomiast dochód uzyskany u nowego pracodawcy (zatrudnienie od 16.07.2018 r.), zgodnie z art. 7 ust.3 w zw. z art. 2 pkt 20 lit. c ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. za miesiąc sierpień 2018 r. w wysokości 1.614,81 zł. oraz dochód uzyskany na podstawie umowy o pracę, zawartej w dniu 3 września 2019 r., zgodnie z przepisami art.7 ust. 3 w zw. z art. 2 pkt 20 lit. c ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. za miesiąc październik 2018 r., tj. 927,51 zł. Łączna kwota obliczonego przez organ dochodu dała kwotę 2.542,32 zł miesięcznie, która po zsumowaniu z dochodami skarżącej dała wynik 3.961,28 zł, co z kolei w przeliczeniu na osobę dało kwotę 1.320,43 zł., która przekroczyła ustawowe kryterium uprawniające do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko o 520,43 zł.

Uzasadniało to w ocenie Kolegium decyzję organu I instancji.

W skardze do Sądu skarżąca podniosła, że nie zgadza się z zaliczeniem do dochodów rodziny, dochodów jej małżonka niebędącego ojcem dziecka. Bezzasadne zaliczenie tych dochodów spowodowało jej zdaniem przekroczenie kryterium dochodowego i w konsekwencji decyzję odmowną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r" poz. 2325 - określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji (lub postanowienia) wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Po zbadaniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, ze skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione.

Przedmiotem kontrolowanej sprawy było świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko w rodzinie na okres od dnia 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. Wniosek skarżącej dotyczył tego właśnie okresu. Zgodnie z obowiązującymi w chwili orzekania przez organ I instancji przepisami art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Według art. 5 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł

Na wstępie należało zaznaczyć, że co do zasady Sąd nie podziela stanowiska skarżącej, że mimo legalnej definicji rodziny zawartej w art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jej małżonek nie powinien być uznany za członka rodziny, z tego powodu, że nie jest on ojcem dziecka, na które przyznano świadczenie wychowawcze. Według skarżącej - w konsekwencji dochody małżonka nie powinny być doliczone do dochodów rodziny.

Z art. 2 pkt 16 ustawy bezsprzecznie wynika, ze ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostawiające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2017 r. poz. 2092); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

W stanie faktycznym sprawy z uwagi na zawarcie przez skarżącą w dniu 28 lipca 2018 r. związku małżeńskiego, członkiem rodziny został jej małżonek. Zauważyć wypada, że wątpliwości w tym zakresie raczej nie miała sama skarżąca, na co wyraźnie wskazuje treść znajdujących się w aktach sprawy złożonych przez nią wniosków, oświadczeń i dokumentów w związku z ubieganiem się o świadczenia rodzinne i świadczenie wychowawcze na kolejny okres (zob. m.in. k. 60, 54, 52, 27, 29). Wskazywała ona wyraźnie męża jako członka rodziny wchodzącego w jej skład.

W ocenie Sądu przywołane przez skarżącą wyroki sądów administracyjnych i Trybunału Konstytucyjnego nie mogą przesądzać o wyniku niniejszej sprawy. Sąd orzekający zauważa, że świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko nie jest świadczeniem, które przysługuje wyłącznie rodzicowi samotnie wychowującemu dziecko. Zresztą na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zgodnie z art. 2 pkt 13 pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko oznacza pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba, że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.

Zestawienie tej definicji z przytoczoną wcześniej definicją rodziny nie powinno więc budzić wątpliwości zarówno co do statusu skarżącej i składu rodziny rodzica, któremu przyznane zostało świadczenie na mocy decyzji Prezydenta z dnia [...] listopada 2017 r. znak [...]. Zauważyć też należy, że przywołane w skardze wyroki dotyczyły albo świadczeń przysługujących dziecku (świadczenia alimentacyjne) a nie rodzicowi, albo rodzicom samotnie wychowującemu dziecko, ale na gruncie innych ustaw niż ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Sądowi znany jest co prawda wyrok NSA z dnia 17 maja 2018 r. sygn. I OSK 2201/17 (wszystkie wyroki dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl) wydany właśnie na tle świadczenia wychowawczego, ale poglądu tam przedstawionego skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela. Wyrok ten zapadł niejednogłośnie. Sąd podziela stanowisko organów, że po zawarciu związku małżeńskiego przez skarżącą zmieniła się sytuacja rodzinna i dochodowa rodziny, w taki sposób, iż miała ona wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka (ust. 2 ). Na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługiwało na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekraczał kwoty 800 zł.

Na podstawie definicji ustawowych przez pojęcia: dochód należało rozumieć dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci), dochód członka rodziny - przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3 ( pkt 2), dochód rodziny - sumę dochodów członków rodziny ( pkt 4).

W ocenie Sądu organy w oparciu o powyższe przepisy prawidłowo zrekonstruowały prawo do świadczenia wychowawczego, przy ustalaniu dochodu uwzględniając również małżonka wnioskodawczyni. Sąd nie zgadza się ze stanowiskiem skarżącej, że jest ona osobą samotnie wychowującą dzieci w rozumieniu art. 2 pkt 13 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dziecko. Przeczy temu ustalony przez organy i w zasadzie niekwestionowany przez skarżącą stan faktyczny, tj., że w dniu 28 lipca 2018 r. zawarła związek małżeński oraz treść powołanych wcześniej przepisów definiujących zarówno rodzinę, osobę samotnie wychowującą dziecko, jak również dochód rodziny.

Uzasadnienia stanowiska skarżącej nie można wywodzić w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P/18/06, do którego nawiązują powoływane przez nią wyroki. Dotyczyły one innego stanu prawnego, jak również innego kontekstu i nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie, pomimo tego, że poddany kontroli konstytucyjnej art. 3 pkt 17 u.ś.r. niemal identycznie definiował osobę samotnie wychowującą dziecko jak to uczyniono w art. 2 pkt 13 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci: "osoba samotnie wychowująca dziecko oznacza "pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka".

Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku stwierdził, że: art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 i Nr 164, poz. 1366) w związku z art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 i Nr 222, poz. 1630, z 2007 r. Nr 64, poz. 427, Nr 105, poz. 720, Nr 109, poz. 747 i Nr 200, poz. 1446 oraz z 2008 r. Nr 70, poz. 416; dalej: "ustawa o świadczeniach rodzinnych z 2006 r.") , w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach

dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11); art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo:

osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim,

osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem,

do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka;

art. 29 ust. 1 ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka.

W uzasadnieniu do tego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "dedykowanie zaliczek alimentacyjnych tylko osobom wychowanym przez osoby samotnie wychowujące dziecko (niezależnie od tego, jak w szczegółach pojęcie to jest definiowane), z pominięciem osób wychowywanych w rodzinach pełnych jest niezgodne z przywołanymi przepisami Konstytucji. Zaliczka alimentacyjna jest bowiem formą pomocy państwa, skierowaną do rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i osobistej i dlatego nie powinna być uzależniania od spełnienia innych kryteriów. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego byłoby to jaskrawo niesprawiedliwe zwłaszcza w wypadku rodzin rekonstruowanych (a więc formalnie rzecz biorąc pełnych), funkcjonujących w oparciu o nową więź między rodzicem dziecka i osobą dla dziecka obcą. Dziecko wychowujące się w takiej rodzinie na skutek zmiany stanu cywilnego przez jego rodzica (zawarcia małżeństwa) lub podjętych decyzji życiowych (konkubinatu i wspólnych dzieci z tego związku) traciłoby status osoby wychowywanej przez samotnego rodzica i byłoby pozbawione zaliczki z przyczyn od niego niezależnych, warunkowanych w dużej mierze wolą i decyzjami życiowymi osób dla niego obcych (nowego męża lub konkubenta matki, nowej żony lub konkubiny ojca). Świadczenie to zamiast opierać się na stosunku alimentacyjnym między osobą uprawnioną (dzieckiem) i dłużnikiem alimentacyjnym byłoby, jak argumentował Trybunał Konstytucyjny, uzależnione od stosunków prawnych lub faktycznych między zupełnie innymi osobami: drugim z rodziców, który je wychowuje i nie ma sądownie zasądzonych alimentów oraz jego nowym partnerem życiowym. Zawężenie znaczenia pojęcia samotnego wychowywania dziecka do wychowywania dziecka przez jednego z rodziców (a nie oboje), ale również do samotności w tym znaczeniu, że nie wolno mu założyć rodziny, zdaniem Trybunału, godziłoby w chronione konstytucyjnie dobro jakim jest ochrona rodziny, a ponadto byłoby zbędne z punktu widzenia celów zaliczki alimentacyjnej, dla której właściwym wskaźnikiem powinno być kryterium dochodowe. Trybunał Konstytucyjny zwrócił również uwagę na to, że treść kwestionowanych przepisów skłania do stwarzania sytuacji pozorujących rozkład pożycia między małżonkami, po to, by uzyskać pomoc finansową ze środków publicznych".

Sąd zauważa, że Trybunał Konstytucyjny pośrednio oceniał konstytucyjność definicji osoby samotnie wychowującej dzieci zawartej w art. 3 pkt 17 u.ś.r., a nie art. 2 pkt 13 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci badając przy tym prawo do zaliczki alimentacyjnej. Przedmiotem zaś rozstrzygania Sądu w niniejszej sprawie jest definicja osoby samotnie wychowującej dziecko na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci- art. 2 pkt 13 ustawy. Z faktu podobnego brzmienia tych definicji nie można niejako automatycznie wyciągać wniosków o pełnej adekwatności wykładni Trybunału Konstytucyjnego na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Ta sama treść normatywna może bowiem nieść ze sobą inne znaczenie z uwagi na cele jakie mają poszczególne akty prawne. W ocenie Sądu inny kontekst, w którym oceniana jest dana treść normatywna wyklucza automatyczne przenoszenie definicji na grunt poza niego wykraczający. Granice wykładni kończą się tam, gdzie mamy pozytywny przepis prawa, który rozstrzyga wątpliwości.

Trybunał Konstytucyjny w wyżej powołanym wyroku wyraźnie wskazał na zakres zaskarżenia. Podkreślając z jednej strony brak możliwości samoistnego zaskarżenia przepisów blankietowych- art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o zaliczce wykluczył jednocześnie samodzielność oceny wyrwanego z kontekstu zaliczki alimentacyjnej - art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powyższe także w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie potwierdza brak uniwersalnego znaczenia przeprowadzonej przez Trybunał Konstytucyjny wykładni pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko, na gruncie innych niż postępowanie wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej, ustaw.

Ponadto Sąd zauważa, że Trybunał Konstytucyjny badał wcześniej konstytucyjność art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2004 r., Nr 228, poz. 2255), w kontekście ustawy o świadczeniach rodzinnych: dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r., sygn. akt K 16/04), a mimo to Trybunał Konstytucyjny w sprawie P 18/06 nie umorzył postępowania ze względu na zbędność orzekania. Podstawą stwierdzenia niekonstytucyjności art. 3 pkt 17 u.ś.r. w sprawie K 16/04 była niejasność i niespójność zapisu: "...który nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka" z regulacją kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wyrok ten nie dotyczył sytuacji wychowania dziecka z osobą niebędącą rodzicem tego dziecka.

W ocenie Sądu inne cele jakim służy zaliczka alimentacyjna przemawiać będą za niezależną interpretacją pojęcia osoby samotnie wychowującej dzieci na tle ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W przypadku zaliczki alimentacyjnej Trybunał Konstytucyjny stwierdzając niekonstytucyjność przepisu art. 3 pkt 17 u.ś.r. miał na uwadze ochronę osób uprawnionych do zaliczki alimentacyjnej, które w przeciwnym przypadku zostałyby pozbawione tego prawa. Zaliczka alimentacyjna jest świadczeniem mającym na celu skredytowanie podstawowych potrzeb dziecka w sytuacji braku możliwości wyegzekwowania alimentów przez osobę uprawnioną i zdyscyplinowanie osoby zobowiązanej. Skoro przysługuje dziecku, któremu przyznano alimenty od rodzica, to słusznie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że na to prawo nie powinna mieć wpływu zmiana stanu cywilnego drugiego z rodziców.

W niniejszej sprawie Sąd nie znajduje podstaw do analogicznej ochrony. Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych ( art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci). Ustawa do dnia 1 lipca 2019 r. zawierała zarówno wskazaną na wstępie definicję rodziny, do której zalicza się między innymi małżonek wnioskodawcy, jak również definicję dochodu rodziny, którym jest suma dochodów członków rodziny. W ocenie Sądu potraktowanie nowego małżonka jako członka rodziny i uwzględnienie jego dochodów przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego nie godzi w wyżej opisane konstytucyjne wartości. Został zrealizowany, przyświecający ustawie cel pomocy rodzinie, bez rozróżnienia i ewentualnie nierównego traktowania rodzin pełnych czy rekonstruowanych, przy uwzględnieniu jedynego kryterium na pierwsze dziecko - kryterium dochodowego. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że również Trybunał Konstytucyjny w sprawie P 18/06 kwestionując kryterium stanu cywilnego rodzica, przesłanki uzależniającej przyznanie zaliczki alimentacyjnej dziecku wskazał, że z punktu widzenia celów tej zaliczki, jako świadczenia dla osób najbardziej potrzebujących, właściwym wskaźnikiem powinno być kryterium dochodowe. Przeniesienie pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko wyinterpretowanej na tle zaliczki alimentacyjnej, do regulacji dotyczącej świadczenia wychowawczego, prowadziłoby do nieuprawnionego ustalania prawa do świadczenia wychowawczego, jak dla osoby samotnie wychowującej dziecko, podczas gdy w rzeczywistości pozostaje ona w związku małżeńskim. W ocenie Sądu taka interpretacja sprzeciwia się celowi ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

W ocenie Sądu wykładania ta nie narusza art. art. 71 czy 18 Konstytucji, sprzeczność z którymi Trybunał Konstytucyjny zarzucił regulacji art. 3 pkt 17 w kontekście zaliczki alimentacyjnej w sprawie P 18/06, jak i w kontekście świadczeń rodzinnych w sprawie K 16/04. O ile w przypadku zaliczki alimentacyjnej zawarcie nowego związku małżeńskiego przez rodzica prowadziło do pozbawienia dziecka prawa otrzymania zaliczki, to w niniejszym przypadku takie zagrożenie nie istnieje. Zawarcie związku małżeńskiego powoduje powstanie nowej rodziny, dla której pomoc na takich samych warunkach jak dla innych rodzin przewiduje ustawa o świadczeniach wychowawczych. Wnioskodawca nie jest postawiony, jak w przypadku zaliczki alimentacyjnej, przed dylematem: nie zawierać związku małżeńskiego i zachować prawo do zaliczki, czy też zawrzeć i pozbawić osobę uprawnioną tego świadczenia. W ocenie Sądu kryterium dochodowe i zaliczenie do dochodu, dochodów współmałżonka niebędącego rodzicem dziecka, nie stoi w sprzeczności z celem ustawy. Wejście do rodziny małżonka rodzica dziecka nie jest wyłącznie powodem pogorszenia sytuacji materialnej rodziny rekonstruowanej. Wskazują na to przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o majątku wspólnym (o ile małżonkowie pozostają w ustroju wspólności ustawowej), który jest podstawą utrzymania wszystkich dzieci w rodzinie. Powstały stosunek powinowactwa może rodzić też po stronie macochy lub ojczyma obowiązek alimentacyjny opisany w art. 144 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W świetle powyższego w ocenie Sądu skarżąca pozostając w związku małżeńskim nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko, o której mowa w art. 2 pkt 13 ustawy o pomocy w wychowywaniu dzieci. W związku z powyższym organy prawidłowo ustalając prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko uwzględniły zarówno dochód skarżącej jak również jej małżonka. Ale odnosi się to do okresu do dnia 30 czerwca 2019 r. z przyczyn, które zostaną przedstawione później.

Przedstawiony pogląd jest zgodny z wcześniej wyrażonym przez tut. Sąd w sprawie sygn. II SA/Rz 205/17 i Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni go podziela i przyjmuje za własny. Pogląd ten został zaakceptowany w zdaniu odrębnym zgłoszonym przez członka składu orzekającego NSA w sprawie I OSK 2201/17.

Tak więc co do zasady nie było podstaw, aby męża skarżącej nie uznawać za członka rodziny w myśl legalnych definicji obowiązujących na kanwie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W konsekwencji zmiany składu rodziny, która nastąpiła z dniem 28 lipca 2018 r. zmianie uległ także dochód rodziny. Z dokumentów znajdujących się w aktach wynika, że G. B. od 31 maja 2018 r. do 15 lipca 2018 r. nie był zatrudniony. Na podstawie umowy zlecenia z dnia 14 lipca 2018 r. zawartej z M.M. prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą W. podjął on zatrudnienie na okres zamknięty - od 16 lipca do 31 sierpnia 2018 r. Za miesiąc sierpień 2018 r. uzyskał dochód w wysokości 1614, 81 zł. Zgodnie z umową wynagrodzenie miało być wypłacone w terminie do 15-go każdego kolejnego miesiąca kalendarzowego występującego po miesiącu, za który było należne. Z tym samym pracodawcą małżonek skarżącej zawarł w dniu 1 września 2018 r. kolejną umowę zlecenia - tym razem na czas nieokreślony. Oprócz tego także w dniu 1 września 2018 r. zawarł umowę o pracę w wymiarze 1/4 etatu z innym pracodawcą – A. M. prowadzącym działalność gospodarcza pod firmą "H.U.P. P. M. A.". Ze znajdujących się w aktach sprawy kopii dokumentów, w tym ww umów wynika, że oświadczenie skarżącej złożone w dniu 14 listopada 2018 r. w zakresie wskazania pracodawcy z tytułu umowy o pracę nie jest zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy. Przedstawione dokumenty nie potwierdzają bowiem aby małżonka skarżącej łączył z M.M. stosunek pracy. Umowę o pracę miał bowiem zawartą z A. M.. Nie ma natomiast podstaw do zakwestionowania prawdziwości pozostałej części tego oświadczenia, w tym wysokości dochodu z tytułu umowy o pracę za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. W tych okolicznościach w świetle przepisów art. 7 ust. 3 i ust. 3a oraz definicji z art. 2 pkt 20 lit. c ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wobec zmiany składu rodziny skarżącej, która nastąpiła od dnia 28 lipca 2018 r. nie budzi wątpliwości, że dochód w przeliczeniu na członka rodziny w miesiącu sierpniu i wrześniu 2018 r. przekroczył kwotę 800 zł wynikającą z art. 5 ust. 3 ustawy (niekwestionowany i prawidłowo obliczony miesięczny dochód skarżącej za 2017 r. oraz świadczenia alimentacyjne na córkę – w sumie w kwocie 1418,96 zł, kwota 1614,81 zł jako dochód męża za miesiąc sierpień 2018 r. z tytułu umowy zlecenia oraz z tytułu umowy o pracę za miesiąc październik 2018 r. w kwocie 927, 51 zł). Łączny dochód rodziny do października 2018 r. wynosił 3033,77 zł, co w przeliczeniu na osobę wynosiło 1011,26 zł, zaś od listopada 2018 r. odpowiednio

3961,28 zł i 1320, 43 zł.

W ocenie Sądu brak było podstaw do ujęcia dochodów męża za 2017 r. skoro stał się on członkiem rodziny w myśl art. 2 pkt 20 ustawy dopiero z dniem 28 lipca r. Jednakże dochód ten został uznany przez organ za utracony więc i tak nie miało to żadnego wpływu wynik sprawy.

W świetle rozwiązań prawnych obowiązujących na etapie orzekania przez organ I instancji odmowa przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. była więc zasadna. Skarżąca jednak wniosła odwołanie. Zaskarżona decyzja SKO została wydana w dniu 9 października

r.

W dniu 1 lipca 2019 r. weszła w życie ustawa z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2019 poz. 924 dalej "ustawa zmieniająca"). Wprowadziła ona w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wiele nowych uregulowań dotyczących m.in. zasad przyznawania świadczeń wychowawczych na pierwsze dziecko. Uchylone zostały przepisy ustawy dotyczące dochodu, zasad jego obliczania (m.in. art. 2 pkt 14, pkt 19, 21), pojęcia zdefiniowane na użytek ustawy takie jak: osoba samotnie wychowująca dziecko (pkt 13), pierwsze dziecko (pkt 14), rodzina (pkt 16), uchylony został przepis art. 5 ust. 3 wyznaczający kryterium dochodowe przy przyznaniu świadczenia na pierwsze dziecko, uchwalono, że przyznanie świadczenia nie wymaga już wydawania decyzji a jedynie przesyła się świadczeniobiorcy informację o jego przyznaniu (art. 13 a ust. 1 i 2 ), zmieniony też został okres, na jaki ustala się świadczenie wychowawcze tj. od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego (art. 18 ust. 1).

W przepisach przejściowych ustawy zmieniającej - w art. 7 w ust. 1 postanowiono jednak, że w sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego złożonych i nierozpatrzonych do dnia 30 czerwca 2019 r. prawo do świadczenia wychowawczego ustala się na okres do dnia 30 września 2019 r.

Zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie mamy do czynienia właśnie z taką sytuacją. Trudno bowiem uznać, że wniosek skarżącej został rozpatrzony, skoro decyzja I instancji nie była ostateczna bo SKO nie wydało decyzji do chwili wejścia w życie ustawy zmieniającej. Postępowanie administracyjne zainicjowane wnioskiem skarżącej było nadal w toku. Organ II instancji ma obowiązek orzec co do zasady na podstawie takiego stanu prawnego, który obowiązuje w dacie rozstrzygania sprawy, chyba że z przepisów przejściowych co innego wynika. Biorąc pod uwagę przytoczony art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej Kolegium powinno objąć zakresem rozstrzygnięcia okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r.

Przepis art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zmieniającej stanowił z kolei, że w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 (ustawy i pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy (nieistotne na tle niniejszej sprawy rozwiązania), który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

W kontrolowanej sprawie o świadczenie wychowawcze przepis przejściowy - art. 6 ust. 1 pkt 1 podzielił okres świadczeniowy, którego dotyczył wniosek skarżącej na 2 okresy: pierwszy - od 1 października 2018 r. do 30 czerwca 2019 r., do którego należało stosować przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym przed 1 lipca 2019 r.

- tj. do 30 czerwca 2019 r. oraz drugi - do 1 lipca 2019 r. do 30 września 2019 r. – w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2019 r. To ostatnie wynika z art. 6 ust. 2 ustawy zmieniającej, który stanowi, że w sprawach o świadczenie wychowawcze na okres po dniu 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Dodatkowo w art. 8 ustawy zmieniającej ustawodawca wskazał, że sprawy o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. w zakresie formy rozstrzygania są realizowane na zasadach określonych w ustawie zmienianej w art. 1 (ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Wchodzi tu więc w grę nowy art. 13a, który przewiduje formę decyzji jedynie w przypadku odmowy przyznawania świadczenia. Jak się wydaje te przepisy umknęły uwadze Kolegium, mimo że organ ten rozstrzygał sprawę już po wejściu w życie ustawy zmieniającej. W świetle wyżej przedstawionych przepisów przy rozpatrzeniu wniosku skarżącej o świadczenie wychowawcze na córkę na okres od 1 lipca 2019 r.

- 30 września 2019 r. brak było jakichkolwiek podstaw do badania poziomu dochodów na osobę, nie miała żadnego znaczenia kwestia składu rodziny, w tym czy zalicza się do niej małżonek skarżącej i w konsekwencji - czy jego dochody są wliczane do dochodów rodziny, wreszcie - skoro odpadły ww kwestie jako nieistotne dla przyznania świadczenia (wobec uchylenia m.in. art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) to świadczenie skarżącej powinno zostać przyznane, jeśli nie było innych podstaw do odmowy jego przyznania bez formy decyzji w tym zakresie i o tym powinna ona zostać poinformowana stosownie do art. 13 a ustawy.

SKO utrzymując w mocy decyzję organu I instancji w całości, a więc także w odniesieniu do okresu od 1 lipca 2019 r. do 30 września 2019 r. naruszyło zarówno przepisy prawa materialnego wyżej przedstawione, co w oczywisty sposób miało wpływ na wynik sprawy, ale też naruszyło przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. bo brak było podstaw do jego zastosowania w tych okolicznościach faktycznych i przede wszystkim prawnych.

Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a.

Zaznaczyć należy, że decyzja organu I instancji była w dacie jej wydania zgodna z prawem, lecz późniejsze zmiany legislacyjne musiały zostać uwzględnione przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej dotyczącym także okresu po 30 czerwca 2019 r. Nie można też wykluczyć, że świadczenie wychowawcze za okres od 1 lipca do 30 września zostało skarżącej wypłacone mimo, że sprawa była jeszcze w toku, albo już po wydaniu decyzji przez organ II instancji. Kwestie te powinny zostać wyjaśnione przy ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącej. Organy powinny także wziąć pod uwagę stanowisko Sądu związane ze stosowaniem regulacji ustawowych w okresie, którego sprawa dotyczy.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Z uwagi na jej przedmiot i istniejące ciągle zagrożenie związane z pandemią, została zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 21 maja 2020 r. skierowana do takiego rozpoznania na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa... (...) (Dz.U. 2020 r. poz. 875).