Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 364/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-08-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6212 Równoważnik za brak lokalu mieszkalnego i za remont lokalu mieszkalnego
Hasła tematyczne: Służba więzienna
Skarżony organ: Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 178 ust. 1 i 181 ust. 1 w zw. z art. 192 pkt 4
journal: Dz.U. 2014 poz 1415
law: Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej - teskt jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Józef Maleszewski (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi N. Z. na decyzję Dyrektora [...] z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania oddala skargę


UZASADNIENIE

Dyrektor Aresztu Śledczego w [...] (dalej: organ I instancji) decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] na podstawie art. 178 ust. 1 i 181 ust. 1 w zw. z art. 192 pkt 4 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. t.j. z 2014 r., poz. 1415 z późn. zm., dalej: u.s.w.) oraz § 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 19 lipca 2010 r. w sprawie równoważnika pieniężnego przysługującego funkcjonariuszowi Służby Więziennej z tytułu braku mieszkania (Dz. U. z 2010 r., poz. 920) zobowiązał N. Z. (dalej: skarżąca) do zwrotu nienależnie pobranego równoważnika pieniężnego za brak mieszkania za okres 291 dni od [...] lutego 2016 r. do [...] listopada 2016 r. w kwocie [...]zł ( tj. 291 dni x [...] zł = [...] zł) w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w myśl przepisu art. 178 ust. 1 pkt. 1 u.s.w. funkcjonariusz, który posiada lokal mieszkalny lub dom nie spełnia warunków do otrzymywania równoważnika z tytułu braku mieszkania. Przedmiotowy tytuł prawny skarżąca uzyskała w dniu [...] lutego 2016 r., zatem pobrany od tego dnia równoważnik za brak mieszkania w myśl przepisu art. 181 ust. 1 u.s.w. podlega zwrotowi do [...]

Od decyzji powyższej odwołanie w ustawowym terminie złożyła skarżącą. Wniosła o jej uchylenie, zarzucając naruszenie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: K.p.a.), art. 178 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 173 ust. 1 i 2 pkt 2 a także art. 174 ust. 2 u.s.w.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że posiadany przez nią tytuł prawny do lokalu mieszkalnego to jedynie udział we współwłasności nieruchomości [...]. Przysługująca jej powierzchnia mieszkalna w wyniku fizycznego podziału wynosiłaby około 25 m2, przy czym dom ma jedną kuchnię, łazienkę i toaletę. Rodzina skarżącej składa się z trzech osób i przy przyjęciu normy 7 m2 na osobę powierzchnia domu jest niewystarczająca i nie może być podstawą pozbawienia uprawnienia do pobierania ekwiwalentu, a tym samym do zwrotu świadczenia. Organ I instancji, przyjmując, że skarżąca posiada tytuł prawny do lokalu mieszkalnego, nie badał okoliczności faktycznych wpływających na jej sytuację mieszkaniową. Pojęcia "tytuł prawny do lokalu mieszkalnego" z art. 178 u.s.w. nie można odnosić do jakiegokolwiek lokalu mieszkalnego, lecz do lokalu nadającego się do zamieszkania przez funkcjonariusza i jego rodzinę.

Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej (dalej: organ II instancji) decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] na podstawie art. 17 pkt. 3 i 138 § 2 K.p.a., art. 180 ust 1 i 2, art. 181 ust. 1 u.s.w., § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 lipca 2010 roku w sprawie równoważnika pieniężnego przysługującego funkcjonariuszowi Służby Więziennej z tytułu braku mieszkania utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że skarżąca zgodnie z decyzją z dnia [...] marca 2014 r. pobierała od dnia [...] marca 2014 r. równoważnik za brak lokalu mieszkalnego. Uprawnienie do pobierania równoważnika uzyskała w związku z mianowaniem do służby stałej z dniem [...] marca 2014 r. i zamieszkiwaniem w lokalu mieszkalnym, do którego tytuł prawny posiada jej matka E. Z. położonym w [...] Jednocześnie funkcjonariuszka oświadczyła, iż nie posiada w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego lub domu a także nie przyznano jej pomocy finansowej, o której mowa w art. 187 ust. 1 u.s.w. a także nie zbyli lokalu mieszkalnego ani domu, o którym mowa w art. 187 pkt 2 ustawy.

Organ I instancji decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. postanowił uchylić z dniem [...] lutego 2016 r. przyznany skarżącej decyzją z dnia [...] marca 2014 r. równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania. Podstawą wydania decyzji była informacja złożona w dniu [...] grudnia 2016 r. przez skarżącą, iż w dniu [...] lutego 2016 r. zmarła jej matka, która pozostawiła masę spadkową w skład której wchodzi prawo własności do domu jednorodzinnego. Dyrektor jednostki uznał, iż posiadanie prawa do dziedziczenia po zmarłej matce powoduje utratę uprawnień do pobierania równoważnika z tytułu braku mieszkania.

W dniu [...] grudnia 2016 r. decyzją nr [...] Dyrektor Aresztu Śledczego w [...] orzekł zwrot nienależnie pobranego równoważnika za brak lokalu mieszkalnego w kwocie [...]zł za okres od [...] lutego 2016 r. do dnia [...] listopada 2016 r.

Podstawą wydania decyzji był protokół dziedziczenia z dnia [...] października 2016 r., sporządzony w formie aktu notarialnego Rep. A numer [...] z dnia [...] października 2016 r. Aktem poświadczenia dziedziczenia sporządzonym w formie aktu notarialnego Rep. A numer [...] z dnia [...] października 2016 r. funkcjonariuszka nabyła udział w masie spadkowej w wysokości [...]. W skład masy spadkowej wchodziła nieruchomość położona w O. W. przy ulicy [...] zabudowana domem jednorodzinnym o powierzchni mieszkalnej 97,00 m2.

Zdaniem organu II instancji istotnym dla przedmiotu sprawy jest fakt, iż zgodnie z załączonymi dokumentami dziedziczenie dotyczy całego lokalu w części ułamkowej a tym samym funkcjonariuszka legitymuje się tytułem prawnym. Ponieważ przepisy ustawy w żaden sposób nie ograniczają tytułu prawnego, o którym mowa w art. 178 ust. 1 pkt 1 ustawy do jakiegoś zamkniętego katalogu nie można zawęzić pojęcia "tytułu prawnego" wyłącznie do tytułu rodzącego prawo własności a tym samym właściwe było cofnięcie uprawnienia do pobierania równoważnika z tytułu braku lokalu mieszkalnego lub domu i orzeczenie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia od dnia dziedziczenia masy spadkowej.

Ponadto jak wynika ze złożonej przez skarżącą dokumentacji dotyczącej dziedziczonego domu jednorodzinnego położonego w [...] jego powierzchnia mieszkalna (pokoi) wynosi 97 m2 . Z tytułu dziedziczenia skarżąca posiada prawo do [...] lokalu co daje uprawnienie do powierzchni mieszkalnej wynoszącej 32,33 m2. Jak wynika z odwołania skarżąca posiada prawo do trzech norm powierzchni mieszkalnej, ponieważ jednostkowa norma powierzchni mieszkalnej zgodnie z art. 173 ust. 1 u.s.w. wynosi od 7 m2 do 10 m2 to skarżącej przysługuje lokal o powierzchni mieszkalnej od 21 m2 do 30 m2. Jak wynika z przeprowadzonych obliczeń odziedziczona część domu jednorodzinnego o powierzchni 32,33 m2 odpowiada wielkości przysługującego skarżącej służbowego lokalu mieszkalnego.

Skargę na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej do N. Z. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości i umorzenie postępowania w tej sprawie w całości,

ewentualnie - w przypadku częściowego uwzględnienia niniejszej skargi i uznania jednocześnie że zachodzą przesłanki uzasadniające zastosowanie trybu przewidzianego w art. 145a ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2017, poz. 1369 dalej: p.p.s.a.) – o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości i zobowiązanie organu I instancji do wydania decyzji zobowiązującej skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego równoważnika pieniężnego przysługującego funkcjonariuszowi Służby Więziennej z tytułu braku mieszkania za okres od dnia 21 października 2016 r. do dnia 30 listopada 2016 r. Wniesiono także o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

Skarżąca zarzuciła naruszenie:

art. 7 i art. 8 w zw. z art. 77 K.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do całościowego i wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz przez prowadzenie postępowania wbrew zasadzie budzenia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, poprzez niepodjęcie kroków zmierzających do zebrania całego materiału dowodowego, w tym do przeprowadzenia dowodu z wizji lokalnej i przesłuchania świadków - mieszkańców lokalu mieszkalnego, położonego w [...], na okoliczność warunków mieszkalnych w tym lokalu oraz faktycznego sposobu i zakresu korzystania z ww. nieruchomości przez skarżącą, a także poprzez nierozstrzygnięcie powstałych w trakcie postępowania wątpliwości na korzyść skarżącej,

art. 7 i art. 80 K.p.a. przez błędną ocenę, iż na podstawie całokształtu zebranego materiału można jednoznacznie ustalić, że skarżąca w dniu [...] lutego 2016 r. na podstawie dziedziczenia po zmarłej matce - E. Z. uzyskała tytuł prawny do lokalu mieszkalnego wskazanego w pkt 1, a w konsekwencji utraciła prawo do wypłaty równoważnika pieniężnego przysługującego funkcjonariuszowi Służby Więziennej z tytułu braku mieszkania, podczas gdy w ocenie skarżącej tytuł prawny do przedmiotowego lokalu nabyła z chwilą notarialnego poświadczenia dziedziczenia w dniu [...] października 2016 r., mając udział w masie spadkowej w wysokości [...],

art. 173 ust. 1 i 2 pkt 2, art. 174 ust. 2 oraz art. 178 ust. 1 i 2 u.s.w. poprzez błędną interpretację, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie prowadzące do stwierdzenia, że skarżąca w dniu [...] lutego 2016 r. na podstawie dziedziczenia po zmarłej matce - E. Z. uzyskała tytuł prawny do lokalu mieszkalnego wskazanego w pkt 1, a pieniężnego przysługującego funkcjonariuszowi Służby Więziennej z tytułu braku mieszkania, w sytuacji gdy przedmiotowy lokal nie spełnia podstawowych potrzeb mieszkalnych skarżącej i jej najbliższej rodziny,

art. 180 ust. 1 i 2 oraz art. 181 ust. 1 u.s.w., poprzez błędną interpretację i zastosowanie, na skutek uznania, iż dnia [...] lutego 2016 r. skarżąca utraciła prawo do pobierania równoważnika pieniężnego przysługującego funkcjonariuszowi Służby Więziennej z tytułu braku mieszkania, a w konsekwencji wydanie decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego równoważnika pieniężnego przysługującego funkcjonariuszowi Służby Więziennej z tytułu braku mieszkania, podczas gdy w świetle okoliczności faktycznych sprawy, a także stanowisk judykatury i doktryny, nie zachodzą przesłanki uzasadniające podjęcie przez organy I i II instancji decyzji, odpowiednio - o obowiązku zwrotu pobranego równoważnika pieniężnego przysługującego funkcjonariuszowi Służby Więziennej z tytułu braku mieszkania i utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji,

art. 138 § 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy decyzja organu I instancji w sposób ewidentny została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że w jej ocenie przysługująca jej część lokalu mieszkalnego nie spełnia podstawowych, funkcjonalnych wymogów mieszkalnych, a tym samym nie odpowiada normom przewidzianym w art. 173 w zw. z art. 174 u.s.w. Posiadany przez nią tytuł prawny do domu mieszkalnego jest w rzeczywistości jedynie udziałem we współwłasności nieruchomości zabudowanej domem jednorodzinnym o powierzchni mieszkalnej pokoi około 90 m2 wraz z jadalnią (powierzchnia bez jadalni to około 75 m2). Nieruchomość w wyniku śmierci matki stała się współwłasnością ojca - M. Z., skarżącej oraz jej siostry J. Z. - w [...] części każdy, zatem przysługująca Skarżącej powierzchnia mieszkalna w wyniku fizycznego podziału wynosiłaby około 25 m2, przy czym należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, iż dom posiada jedną kuchnię, jedną łazienkę i jedną toaletę. Przeliczając powyższe na ilość rodzin (rodzina skarżącej składająca się z trzech osób, rodzina siostry skarżącej składająca się z dwóch osób oraz ojciec skarżącej) uprawnionych do zamieszkania w ww. nieruchomości, przy przyjęciu normy 7 m2 na członka rodziny, powierzchnia przedmiotowego lokalu mieszkalnego jest niewystarczająca i nie może być podstawą do pozbawienia Skarżącej uprawnienia do pobierania równoważnika pieniężnego przysługującego funkcjonariuszowi Służby Więziennej z tytułu braku mieszkania, a tym samym do zwrotu świadczenia za wskazany przez organ I i II instancji okres. Przyjęcie nawet, że powierzchnia mieszkalna przedmiotowej nieruchomości wynosi 97 m2, nie ma wpływu na obiektywne postrzeganie warunków mieszkalnych w tym lokalu. W sytuacji, gdy prawo własności przysługuje trzem współwłaścicielom (przy czym ich rodziny również korzystają z lokalu mieszkalnego) i wykonują oni swoje uprawnienia do nieruchomości, nie można mówić o spełnieniu potrzeb mieszkaniowych w odniesieniu do osoby skarżącej. Skarżąca nie posiada bowiem własnej kuchni i łazienki z toaletą.

Organ II instancji poczynił ustalenia, w wyniku których uznał, że skarżącej przysługuje część nieruchomości o powierzchni 32,33 m2, a tym samym spełnione zostały przesłanki uzasadniające pozbawienie jej prawa do wypłaty równoważnika pieniężnego przysługującego funkcjonariuszowi Służby Więziennej z tytułu braku mieszkania. Nie poczynił jednak ustaleń, jaką powierzchnię rzeczywiście zajmuje skarżąca i jak wygląda korzystanie z tej nieruchomości. W tym zakresie zasadne byłoby przesłuchanie mieszkańców przedmiotowego lokalu mieszkalnego, na okoliczność warunków mieszkalnych w tym lokalu oraz faktycznego sposobu i zakresu korzystania z ww. nieruchomości przez skarżącą. Na te same okoliczności organ mógł przeprowadzić dowód z wizji lokalnej.

W ocenie skarżącej organy I i II instancji błędnie przyjęły, że otwarcie spadku po zmarłej matce jest jednoznaczne z uzyskaniem przez skarżącą tytułu prawnego do ww. lokalu mieszkalnego. Nie istnieje ogólna forma, w jakiej powinien być potwierdzony, czy wydany tytuł prawny do lokalu. Tytuł prawny do lokalu może powstać w wyniku różnych czynności prawnych, orzeczeń lub decyzji. Może to być np. umowa kupna, umowa darowizny, umowa dożywocia, postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, notarialne stwierdzenie nabycia spadku, przydział lokalu (por. wyrok SO w [...] Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Okręgowego w [...] postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku bądź notarialne stwierdzenie nabycia spadku mogą prowadzić do powstania tytułu prawnego do lokalu.

Zdaniem skarżącej nabycie przez nią tytułu prawnego do ułamkowej części domu jednorodzinnego, znajdującego się w [...] nastąpiło z chwilą notarialnego poświadczenia dziedziczenia w dniu [...] października 2016 r. To z kolei uzasadnia twierdzenie, że - w przypadku uznania, że przedmiotowy lokal spełnia kryteria przewidziane ustawą o Służbie Więziennej - zwrot rzekomo nienależnie pobranego równoważnika pieniężnego przysługującego funkcjonariuszowi Służby Więziennej z tytułu braku mieszkania winien nastąpić za okres od dnia [...] października 2016 r do dnia [...] listopada 2016 r.

W ocenie skarżącej organy nie podjęły wszelkich kroków niezbędnych do całościowego i wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i załatwienia jej z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej. Takie działanie istotnie wpływa na utratę zaufania obywateli do władzy publicznej, a na pewno takie zaufanie straciła skarżąca.

Po stronie organu kreował się obowiązek zgromadzenia i przeanalizowania pełnego materiału dowodowego w sposób wnikliwy, pozwalający wydać rzetelną decyzję nie budzącą wątpliwości, zarówno po stronie organu, jak i przede wszystkim po stronie samej skarżącej. Wszelkie niewyjaśnione w postępowaniu dowodowym kwestie nie mogą być wykorzystane w celu pozbawienia skarżącej uprawnienia do wypłaty równoważnika pieniężnego przysługującego funkcjonariuszowi Służby Więziennej z tytułu braku mieszkania. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał bowiem pełnych podstaw do wydania zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Nie ulega zatem wątpliwości, że w wyniku błędnie przeprowadzonego postępowania dowodowego, a także wskutek dokonania wykładni przepisów prawa materialnego w oderwaniu od ugruntowanego stanowiska judykatury i doktryny, organ I instancji, a następnie poprzez aprobację organ II instancji, wydał decyzję niesłusznie, naruszając przepisy art. 180 i art. 181 ustawy o Służbie Więziennej.

Decyzji Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Poznaniu skarżąca zarzuciła także naruszenie art. 138 § 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie. Poczyniony zarzut uzasadniła faktem wydania decyzji przez organ I instancji z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Zatem, w ocenie skarżącej, organ odwoławczy mając do dyspozycji przepis art. 138 § 2 K.p.a. winien go był zastosować uchylając tym samym zaskarżoną decyzję w całości i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Takie działanie Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Poznaniu czyniłoby zadość wszelkim zasadom rządzącym postępowaniem administracyjnym.

Organ II instancji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Postanoweniem z dnia 16 maja 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Przedmiotem niniejszego postępowania była ocena legalności decyzji Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Poznaniu, utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] zobowiązującą do zwrotu nienależnie pobranego równoważnika pieniężnego

Nakaz zwrotu nienależnie pobranego równoważnika pieniężnego oparty został przede wszystkim na art. 181 ust. 1 u.s.w. Zgodnie z tym przepisem "w przypadku pobrania nienależnego równoważnika pieniężnego, o którym mowa w art. 178 ust. 1, wydaje się decyzję o jego zwrocie". Regulację tą uzupełnia art. 180 ust. 2 u.s.w., który stanowi, że "równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania przysługuje w okresie od dnia powstania uprawnienia do jego pobierania do dnia, w którym nastąpiła utrata tego uprawnienia".

Decyzje obu instancji wydane w kontrolowanej sprawie oparto na założeniu, że w sytuacji nabycia przez skarżącą w drodze spadku udziału we własności nieruchomości zabudowanej domem jednorodzinnym przestała istnieć przesłanka wynikająca z art. 178 ust. 1 pkt 1 u.s.w. Zgodnie z tym przepisem "funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania, jeżeli on sam lub jego małżonek nie posiada w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego lub domu".

Odnosząc się do zarzutów skarżącej powołującej się na rozstrzygnięcie i uwagi zawarte w sprawie IV SA/Po 320/15 WSA w Poznaniu, Sąd orzekający w sprawie niniejszej stwierdza, że w pełni podziela stanowisko i wywody zaprezentowane w tym orzeczeniu. Ze względu na istotne różnice w okolicznościach faktycznych obu spraw stanowisko Sądu w sprawie IV SA/Po 320/15 nie może być jednak oparciem dla twierdzeń skarżącej w sprawie niniejszej. W sprawie IV SA/Po 320/15 organ podkreślał, że prawo do równoważnika pieniężnego za brak lokalu nie służy realizacji ustawowego prawa do lokalu mieszkalnego, a jest jedynie świadczeniem ekwiwalentnym. Z tych przyczyn w odniesieniu do przesłanek wyłączających przyznanie równoważnika nie można powoływać się na normy powierzchniowe, która mają zastosowanie wyłącznie w przypadku przydziału lokalu. Organ stwierdził też, że prawo do równoważnika za brak lokalu nie przysługuje, jeżeli funkcjonariusz posiada jakikolwiek tytuł prawny do lokalu lub domu mieszkalnego i nie ma znaczenia zarówno wielkość lokalu (domu), jak i sposób jego pozyskania.

Z powyższym stanowiskiem Sąd w sprawie IV SA/Po 320/15 nie zgodził się. Po pierwsze, w ocenie Sądu fakt użycia przez ustawodawcę w art. 178 ust. 1 pkt 1 u.s.w. przesłanki negatywnej w postaci posiadania "tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego lub domu" nie upoważnia organów do przyjmowania bezrefleksyjnej i automatycznej wykładni tego przepisu, w myśl której każdy tytuł prawny do lokalu – chociażby był to relatywnie niewielki udział w prawie własności nie wiążący się z posiadaniem faktycznej możliwości zamieszkiwania w danym lokalu (domu) – bezwarunkowo wyłączał prawo funkcjonariusza do równoważnika za braku lokalu mieszkalnego. Nie ma bowiem podstaw, aby art. 178 ust. 1 pkt 1 u.s.w. interpretować tak dalece restrykcyjnie. Istota regulacji zawartej w art. 178 ust. 1 pkt 1 u.s.w. została obszernie przedstawiona w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2013 r., II PZP 6/12 (OSNP 2013 r. Nr 9-10, poz. 102). W uchwale tej stwierdzono, że pojęcie "tytuł prawny do lokalu mieszkalnego lub domu" użyte w art. 178 ust. 1 pkt 1 u.s.w. obejmuje także umowę najmu. O ile sama teza uchwały nie jest użyteczna w sprawie, to jednak warto zwrócić uwagę na wywód, który Sąd Najwyższy przedstawił na jej poparcie. W uzasadnieniu uchwały oparto się w znacznej mierze na wykładni historycznej, uwzględniając fakt, że w odniesieniu do przesłanek wyłączających przyznanie funkcjonariuszowi prawa do równoważnika pieniężnego za brak lokalu główny akcent położono "na posiadanie przez funkcjonariusza lokalu mieszkalnego (stan faktyczny), co nie oznaczało oderwania tego stanu od tytułu prawnego stanowiącego podstawę do zajmowania lokalu. Zawsze więc chodziło o posiadanie lokalu (domu) na podstawie tytułu prawnego wywodzonego z prawa rzeczowego lub obligacyjnego". Dalej Sąd Najwyższy wywiódł, że obecny art. 178 ust. 1 pkt 1 u.s.w. zawiera treść normatywną pochodzącą z poprzednio obowiązującego aktu wykonawczego dotyczącego równoważnika pieniężnego, tyle tylko że została ona inaczej zwerbalizowana (pojęcie "posiadanie" zastąpiono pojęciem "tytuł prawny"). Z całości rozważań Sądu Najwyższego można wywieść, że o ile art. 178 ust. 1 pkt 1 u.s.w. stanowi o "posiadaniu tytułu prawnego do lokalu", to – uwzględniając ratio legis regulacji – należy przez to rozumieć "posiadanie lokalu na podstawie tytułu prawnego".

Mając na uwadze rozważania zawarte w uchwale II PZP 6/12 Sąd w sprawie IV SA/Po 320/15 stwierdził, że art. 178 ust. 1 pkt 1 u.s.w. wyłącza uprawnienie do równoważnika pieniężnego, jeżeli funkcjonariusz "posiada w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej tytuł prawny do lokalu mieszkalnego lub domu", z zastrzeżeniem jednak, że chodzi o tytuł prawny na podstawie którego funkcjonariusz ma zapewnione potrzeby mieszkaniowe. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w obszernym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Orzecznictwo to odnosi się do różnych świadczeń związanych z zapewnieniem miejsca zamieszkania funkcjonariuszy służb mundurowych, niemniej wyraża się nim konsekwentnie myśl, iż funkcjonariusz może być tego rodzaju świadczeń pozbawiony wyłącznie wówczas, gdy jego potrzeby mieszkaniowe zostały w sposób rzeczywisty zaspokojone. To stanowisko, poparte przytoczonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

Nie można zatem twierdzić, że posiadany przez funkcjonariusza "tytuł prawny do lokalu mieszkalnego" wyłącza jego prawo do równoważnika pieniężnego, pomimo że tytuł ten nie umożliwia mu faktycznej i realnej możliwości zaspokojenia przez niego potrzeb mieszkaniowych. Z "tytułem prawnym" określonym w art. 178 ust. 1 pkt 1 u.s.w., interpretowanym przez pryzmat całego rozdziału 18 u.s.w., należy łączyć bowiem przede wszystkim posiadanie i możliwość użytkowania lokalu na podstawie tego właśnie tytułu.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy podkreślić należy, że w stanie faktycznym ocenianym w sprawie IV SA/Po 320/15 funkcjonariusz uzyskał w drodze dziedziczenia tytuł prawny do 1/6 udziału we własności lokalu o powierzchni mieszkalnej 39,19 m2, zatem przypadająca na jego (czteroosobową) rodzinę powierzchnia mieszkalna to zaledwie 6,53 m2. Nadto lokalu tego funkcjonariusz nie zamieszkiwał, gdyż w mieszkaniu tym na stałe mieszkała jego siostra wraz ze swą rodziną. W takich to realiach Sąd przyjął, że nie spełniła się przesłanka wyłączająca prawo funkcjonariusza do równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego określona w art. 178 ust. 1 pkt 1 u.s.w. i taką oceną Sąd orzekający w sprawie niniejszej się zgadza. Realia sprawy obecnie rozstrzyganej są jednak tak odmienne, że nie sposób uznać, by organy w sposób automatyczny i bezrefleksyjny zastosowały regulacje z art. 178 ust. 1 pkt 1 u.s.w. Wręcz przeciwnie – uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazuje na właściwą, rzetelną i dogłębną analizę zarówno stanu faktycznego, jak i znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawnych. Stanowisko organu II instancji znajduje pełną aprobatę Sądu. Uzasadnienie decyzji organu I instancji jest wprawdzie dalece zbyt lakoniczne i jako takie nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 K.p.a., uchybienie to zostało jednak skutecznie sanowane przez organ II instancji.

Przede wszystkim, w ocenie Sądu, brak jest uzasadnionych podstaw, by z powierzchni mieszkalnej wyłączać, jak to czyni skarżąca, powierzchnię jadalni. Ocenie – pod kątem spełnienia kryteriów z art. 173 ust. 1 u.s.w. – winna podlegać powierzchnia wraz z tym pomieszczeniem. Nawet jednak przyjęcie niezasadnie zaniżonej wartości wskazywanej przez skarżącą (bez jadalni), tj. 75 m2 prowadzi do wniosku o spełnieniu warunku ustawowego. W takiej sytuacji powierzchnia mieszkalna przypadająca na trzyosobową rodzinę skarżącej wynosi 25 m2, a zatem 8,33 m2 na osobę, podczas gdy minimalna wartość z art. 173 ust. 1 u.s.w. to 7 m2. Także brak jest, w ocenie Sądu, podstaw w brzmieniu art. 178 ust. 1 u.s.w. do uwzględniania w analizie kwestii własnej kuchni i łazienki z toaletą.

Organy zasadnie przyjęły, że tytuł prawny, jakim legitymuje się skarżąca daje jej faktyczną i realną możliwość zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych. Zauważyć trzeba, że z zaświadczenia Urzędu Miejskiego w [...] (k. 6 akt adm.) wynika, że skarżąca zameldowana jest na pobyt stały pod adresem przy [...] od 1985 r. Zamieszkiwała w tym domu w czasie, gdy był on własnością jej matki (k. 7-8) akt adm.) i zamieszkuje w nim nadal, po uzyskaniu do niego tytułu prawnego. Nie można w tej sytuacji podzielić stanowiska prezentowanego w skardze, że przysługująca skarżącej część lokalu mieszkalnego nie spełnia podstawowych, funkcjonalnych wymogów mieszkalnych. Skarżąca zamieszkuje od dłuższego czasu w domu, do którego obecnie uzyskała tytuł prawny i który (uwzględniając wielkość jej udziału) spełnia wymogi norm powierzchni z art. 173 u.s.w. Wobec tego organy zasadnie nie prowadziły sugerowanego przez skarżącą postępowania dowodowego (dowód z wizji lokalnej, dowód z przesłuchania w charakterze świadków lokatorów domu)

W ocenie Sądu niezasadny jest także zarzut błędnego ustalenia przez organy daty uzyskania przez skarżącą tytułu prawnego do domu. Przedstawiony w skardze pogląd, że nastąpiło to z chwilą notarialnego poświadczenia dziedziczenia jest nie do pogodzenia z brzmieniem art. 925 k.c., stanowiącego, że spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku Polskie prawo łączy zatem nabycie praw i obowiązków wchodzących w skład spadku ze zdarzeniem, jakim jest śmierć spadkodawcy i nabycie to nie jest uzależnione ani od złożenia przez spadkobiercę oświadczenia o przyjęciu spadku, ani od uzyskania przez niego orzeczenia odpowiedniego organu państwowego, ani nawet od jego świadomości spadkobrania. Nabycie spadku w chwili jego otwarcia ma wprawdzie charakter tymczasowy – spadkobierca ma prawo odrzucenia spadku, może też być uznany za niegodnego dziedziczenia, lecz są to kwestie irrelewantne w niniejszej sprawie. Jak stwierdził Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 30 czerwca 2014 r. w sprawie VI Aca 944/13 nabycie spadku przez spadkobiercę (spadkobierców) następuje z mocy prawa z chwilą otwarcia spadku (art. 925 k.c.), a zatem wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie ma wpływu na datę nabycia spadku przez spadkobiercę (LEX nr 1621266). Podobnie w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 września 2008 r. w sprawie III SA/Wa 1036/08: wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie ma wpływu na datę nabycia spadku przez spadkobiercę (LEX nr 491484). Kwestia ta była również przedmiotem zainteresowania sądu Najwyższego, który w postanowieniu z dnia 23 stycznia 2013 r. w sprawie I CSK 262/12 stwierdził, że postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku nie ma znaczenia konstytutywnego, gdyż o wwiązaniu w spadek decydują wyłącznie zdarzenia prawne określające spadkobranie według zasad kodeksowych (LEX nr 1294473). W ten sam sposób datę początkową nienależności świadczenia w postaci równoważnika pieniężnego za brak lokalu (a więc jako datę śmierci spadkodawcy) wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 1258/15 (Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sądowe stwierdzenie nabycia spadku lub zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia jest zaś – jak słusznie wskazano w skardze) instytucją, która pozwala spadkobiercy na wylegitymowanie się swoim statusem przed innymi osobami.

W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.