Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 37/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2010-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 1, 2, 3
journal: Dz.U. 1946 nr 49 poz 279
law: Dekret z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska
article: art. 2, art. 4, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1, 2, 3, art. 7, art. 10
journal: Dz.U. 1951 nr 46 poz 340
law: Dekret z dnia 6 września 1951 r. o  ochronie  i  uregulowaniu  własności  osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych
article: art. 156 par. 1 pkt 2, art. 157 par. 2, art. 158 par. 1, art. 16 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk – Meder,, Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 marca 2010 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o wykonaniu aktu nadania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia

[...] nr [...] wydaną na podstawie art. 156 § 1

pkt2, art. 157 § 1 i 2 i art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego na wniosek spadkobierców E. L. tj. B. K., M. R. i J. L., odmówiło stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydział Rolnictwa

i Leśnictwa - w [...] nr [...] z dnia [...] o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny działki nr [...] o pow. [...] ha położonej

w obrębie [...], w gminie [...].

Uzasadniając decyzję Kolegium wskazało, że pełnomocnik E. L. pismem z dnia [...] zwrócił się do Wojewody [...] o stwierdzenie nieważności wskazanego wyżej orzeczenia. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją nr [...], z dnia

[...] uchylił z urzędu decyzję Wojewody [...] z dnia

[...] i umorzył postępowanie przed organem I instancji w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny działki nr [...], z uwagi na niewłaściwość organu. Postanowieniem z dnia 10 [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na podstawie art. 65 § 1 Kpa przekazał wniosek spadkobierców E. L. do rozpoznania Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w [...]. W obydwu tych aktach Minister stwierdził, że organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], a nie Wojewoda [...].

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w oparciu o zebrany

w sprawie materiał dowodowy i obowiązujące przepisy prawa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] ustaliło następujący stan faktyczny sprawy.

E. L. zmarła w dniu 18 września 2000 r., zaś spadek po niej nabyli wprost: córka B. K., córka M. R. i syn J. L. - każdy z nich

w udziale do 1/3 części, co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] Wydział I Cywilny, wydanego w dniu [...] w sprawie o sygn. akt [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] pismem z dnia [...] znak: [...] zwróciło się do spadkobierców z pytaniem, czy wyrażają oni zgodę na rozpatrywanie sprawy przez Kolegium. Wszyscy spadkobiercy zgodę taką wyrazili.

Zatem przedmiotem postępowania przed Kolegium była sprawa stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej -Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w [...] z dnia [...] o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny działki nr [...] o pow. [...]ha w obrębie [...], w gminie [...]. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności wskazanego wyżej aktu administracyjnego zwrócił się do Wojewody [...] radca prawny W. R., reprezentujący wówczas E. L.. We wniosku pełnomocnik stwierdził, że w dniu [...] organ administracji państwowej w [...] bez podstawy prawnej i z jednoczesnym rażącym naruszeniem prawa, naruszając służące wnioskodawczym prawo własności do gospodarstwa rolnego, wydał orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa, w którym z powodów nieuzasadnionych wskazał, iż wnioskodawczyni przysługuje jedynie udział do 2/5 części działki siedliskowej i do posadowionych na niej budynków. W pozostałej części orzeczenie przyznało udział w 1/5 Państwowemu Funduszowi Ziemi i w 2/5 J. G.. Nadmienił dalej, że to bezzasadne orzeczenie zostało wydane przez władzę administracyjną w okresie tworzenia na wsiach w sposób przymusowy spółdzielni produkcyjnych i pod groźbą w stosunku do wnioskodawczyni, której nakazano opuszczenie części zajmowanych budynków, do których zostały wprowadzone na stałe osoby trzecie, nie posiadające do nieruchomości żadnego tytułu prawnego.

Kolegium podniosło, że w zgromadzonych w sprawie dokumentach znajdują się między innymi:

1) "Protokół przekazania repatriantowi gospodarstwa przez Państwowy Urząd Repatriacyjny", z którego wynika, iż E. L. przekazane zostało w posiadanie gospodarstwo o obszarze 7 ha wraz z budynkami; protokół ten nie jest jednak podpisany przez osobę go sporządzającą ani nie jest opatrzony datą, podpisała go wyłącznie E. L.;

2) "Wniosek o przyznanie prawa własności nieruchomości ziemskiej (rolnej) na Ziemiach Odzyskanych", sporządzony przez E. L. w dniu [...],

w którym wpisano [...] ha powierzchni gruntów - wskazać należy, że dokument

o wskazanym wyżej tytule sporządzony został w trzech egzemplarzach, przy czym każdy w tej samej dacie ([...]), w poz. [...] wniosku (wniosków) znajduje się adnotacja, iż "Komisja wnioskowa przyjęła powyższy wniosek i wydala potwierdzenie złożenia wniosku o przyznanie prawa własności za Nr [...]", jednakże na jednym z tych wniosków pod poz. [...] "Notatki urzędowe" wpisano "Wniosek zaopiniowany negatywnie - [...].-" a pod poz. [...] "Orzeczenie Komisji Osadnictwa Rolnego w przedmiocie wydania aktu nadania" umieszczono notatkę o treści: "Komisja postanowiła przyznać E. L. gosp. rolne Nr [...] zabudowane jak pod Nr [...] do połowy z Ob. S. J. około [...] ha ziemi." Notatka ta opatrzona jest nieczytelnymi podpisami i datą [...];

3) "Potwierdzenie Nr [...] złożenia wniosku o przyznanie praw własności" z dnia

[...], którym potwierdzony został fakt złożenia przez E. L. wniosku o przyznanie prawa własności gospodarstwa rolnego o powierzchni [...]ha;

4) kolejny "Wniosek o przyznanie prawa własności nieruchomości ziemskiej (rolnej) na Ziemiach Odzyskanych", tym razem z dnia [...] z którego treści wynika, że również dotyczył on gospodarstwa o pow. [...] ha; z treści punktów [...] wniosku wynika, że komisarz wnioskowy wniosek ten przyjął i wydał potwierdzenie jego złożenia za Nr [...], zaś w uwagach wskazał, że "Podany inwentarz w p. 9b jest umieszczony również we wniosku Ob. O.. - na polecenie tut. władz petentka składa wniosek na 1/2 budynków zajmowanych przez Ob. O."; Wniosek ten zgromadzono w aktach sprawy w dwóch egzemplarzach, jednak żaden z nich nie jest przez wnioskodawcę podpisany;

5) "Protokół wprowadzenia w posiadanie gospodarstwa osadniczego" z dnia [...] z którego wynika, iż E. L. wprowadzona została w posiadanie gospodarstwa rolnego o powierzchni ogólnej [...] ha;

6) "Potwierdzenie Nr [...] złożenia wniosku o przyznanie praw własności", sporządzone w dniu [...], z którego wynika, iż E. L. złożyła wniosek o przyznanie prawa własności użytkowanej przez nią nieruchomości - 1/2 budynków Nr [...] o pow. [...] ha, położonej w grom. [...], w gminie [...].

Aktem nadania Nr [...] z dnia [...] Powiatowa Komisja Ziemska w [...], działając na podstawie art. 5 i 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340), nadała E. L. gospodarstwo rolne -działkę Nr [...], położone w Ż. w gminie S. w powiecie [...], obejmujące [...] ha gruntów wraz z zabudowaniami. Aktem tym, wydanym na podstawie obowiązujących w dniu jego wydawania przepisów prawa poświadczono, iż gospodarstwo stanowi własność osoby w nim wymienionej.

Dekret z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych został ogłoszony w Dzienniku Ustaw w dniu 7 września 1951 r. i w tym dniu wszedł w życie (art. 15). Powołane w podstawie prawnej aktu nadania przepisy dekretu stanowią:

a) art. 5 ust. 1: "W celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności starosta wydaje z urzędu akty nadania, które zawierają określenie osóbuprawnionych oraz powierzchni gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego.Wydanie tych aktów jest zadaniem z zakresu administracji rządowej". "Akty nadania wydane na podstawie dotychczasowych przepisów są poświadczeniem własności, o którym mowa w ust 1" (art. 5 ust. 2).

b) art. 10. "W sprawach osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych, nie unormowanych przepisami niniejszego dekretu, stosuje się przepisy dekretu z dnia

6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska z tym, że osoba, która po dniu wejścia z życie niniejszego dekretu otrzyma akt nadania, staje się właścicielem tego gospodarstwa na zasadach niniejszego dekretu"

Kolegium zwróciło uwagę, że stosownie do art. 1 i art. 2 ust. 2 tego dekretu, dekret dotyczy gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych (art. 1), zaś osoby, które posiadają gospodarstwo rolne

i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie dekretu (czyli do 7 września 1951 r.) nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw (art. 2 ust. 1 ). Akt nadania miał charakter deklaratoryjny, co wynika z treści art. 5 ust. 1 dekretu, zgodnie z którym, w celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności starosta wydaje z urzędu akty nadania. Akt nadania potwierdzał zatem określony stan prawny, ale go nie kształtował.

Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że w [...] we wsi [...] na gospodarstwie rolnym obejmującym [...] ha powierzchni i zabudowania mieszkalno-gospodarcze osiedlony został J.M.. W roku [...] utworzona została w [...] Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna, która w całości

przejęła gospodarstwo rolne J.M.. W zamian J.M. wprowadzony został w posiadanie innych gruntów rolnych we wsi [...] oraz pozostałej spornej działki siedliskowej, na którą wydano mu akt nadania nr [...]

z dnia [...]. Gospodarstwo powyższe J. M. użytkował do roku [...], kiedy to zaproponowano mu kierownictwo w [...]. Ponieważ w [...] nie było wolnego mieszkania, J. G. - posiadający we wsi [...] gospodarstwo rolne - wyraził zgodę na zamianę gospodarstwa z J. M.. W tych okolicznościach Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] orzeczeniem nr [...] z dnia [...] przejęło na własność Państwa gospodarstwo rolne J. M., stwierdzając w uzasadnieniu, że J. M. przedmiotowe gospodarstwo opuścił wiosną [...], w wyniku czego zostało ono objęte we władanie Państwa i przydzielone w posiadanie obywatelowi J. G.. Ten sam organ w dniu [...] przejął na własność Państwa gospodarstwo J. G., które zostało przydzielone w posiadanie [...].

Decyzją nr [...] Powiatowej Komisji Ziemskiej w [...] z dnia

[...] nadano J. G. nieruchomość rolną położoną w [...]

o pow. gruntów [...] ha, jak również ½ domu o wymiarach [...] metrów. Aktem nadania Nr [...] z dnia [...] gospodarstwo rolne o pow. [...] ha i ½ domu o wymiarach [...] metrów zostało nadane J. G.. Podstawę prawną wskazanego aktu stanowiły przepisy art. 5 i art. 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem uzyskanych. Dla nieruchomości założona została księga wieczysta Nr [...], w której w dniu [...] wpisano w dziale I nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha [...] arów, położoną we wsi [...], zaś w dziale II J. G. jako właściciela.

J. G. podaniem z dnia [...] zwrócił się Wydziału Rolnictwa

i Leśnictwa w [...] : prośbą o przejęcie gospodarstwa rolnego wraz z budynkami

w zamian za rentę, zaś w piśmie z dnia [...] stwierdził, iż zrzeka się użytkowania budynków gospodarczych, nie będzie się ubiegał o przyznanie działki przyzagrodowej, ale prosi o przyznanie [...] ha ziemi. W piśmie z dnia [...] J. G. zwrócił się z prośbą o przejęcie w całości wraz z zabudowaniami posiadanego przez niego i jego żonę gospodarstwa rolnego w zamian za rentę.

Naczelnik Gminy [...] pismem z dnia [...] zwrócił się do Państwowego Biura Notarialnego w [...] z prośbą o nadesłanie odpisów ksiąg wieczystych Nr [...],założonych dla nieruchomości obejmującej obszar [...] ha w działkach oznaczonych numerami [...].

Z nadesłanych odpisów ksiąg wieczystych wynikało, iż:

1) dla nieruchomości o pow. [...] ha, oznaczonej jako działka nr [...] w dziale II wpisano jako właścicieli: E. L. w udziale do 2/5 części, J. G. w udziale do 2/5 części oraz J. i A. małżonków G. w udziale do 1/5 części na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej (KW Nr [...]);

2) dla nieruchomości o powierzchni [...] ha, oznaczonej numerami działek [...] w dziale II jako właściciela wpisano J. G. (KW Nr [...]);

3) dla nieruchomości o powierzchni [...] ha, oznaczonej jako działka nr [...], w dziale II jako właścicieli wpisano J. i A. małżonków G. na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej (KW Nr [...]).

Decyzją z dnia [...] nr [...] gospodarstwo rolne J. i A. małżonków G. zostało przejęte na własność Skarbu Państwa w zamian za rentę. Decyzja uprawomocniła się w dniu [...] Naczelnik Gminy w [...] zwrócił się do Państwowego Biura Notarialnego w [...] z wnioskiem o ujawnienie w księgach wieczystych oznaczonych numerami [...],w udziale do 3/5 części wpisów: "w dziale II ksiąg - wpisów przejęcia na rzecz Skarbu Państwa własności położonych we wsi [...] gm. [...] gospodarstwa rolnego bez zabudowań o pow. [...] ha w działkach nr [...] oraz [...] w udziale do 3/5 części w miejsce Ob. J. G.".

Państwowe Biuro Notarialne w [...] zawiadomiło Naczelnika Gminy

o dokonaniu wskazanych wyżej zmian w księgach wieczystych zawiadomieniem

z dnia [...] dla ksiąg wieczystych nr [...] i zawiadomieniem z dnia [...] dla księgi wieczystej nr [...].

Umową darowizny z dnia [...] sporządzoną w formie aktu notarialnego (Repertorium A nr [...]) A i J małżonkowie G darowali dzieciom: J. S., I. Ż, Z.Z. F.G., swój udział wynoszący 3/5 części w opisanym w § 1 aktu przedmiocie własności, dla którego prowadzona była księga wieczysta KW nr [...].

Naczelnik Gminy [...] pismem z dnia [...] poinformował Państwowe Biuro Notarialne w [...], iż zezwolił J. i A. małżonkom G. na zrzeczenie się własności zabudowań w udziale do 2/5 części, położonych we wsi [...], ujawnionych w księdze wieczystej nr [...]. Aktem notarialnym z dnia [...] (Repertorium A nr [...]) J. i A. małozonkowie G. zrzekli się własności wskazanych wyżej budynków na rzecz Skarbu Państwa.

Kolegium zauważyło, że zmianie uległa numeracja ksiąg wieczystych: dawna KW nr [...] oznaczona została numerem [...], zaś dawna KW [...]- numerem [...], z uwagi na fakt, że prowadzenie ksiąg wieczystych przeszło do Państwowego Biura Notarialnego w [...], które z kolei zawiadomieniem z dnia [...] poinformowało Urząd Gminy w [...], iż w księdze wieczystej nr [...] w dziale I wpisano: wieś [...], gm. [...], dz. Nr: [...] nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha, zaś w dziale II - Skarb Państwa.

Z zawiadomienia Biura Notarialnego sporządzonego w dniu [...], wynika także, iż w księdze wieczystej nr [...] zapisano:

1) w dziale I: wieś [...] gm. [...] działka nr [...], nieruchomość o obsz. [...] ary oraz zabudowania jako odrębny od gruntu przedmiot własności w udziale do 3/5 części,

2) w dziale II: E. L. w udziale do 2/5 części, Skarb Państwa jako właściciel gruntu w udziale do 3/5 części. J. G. oraz A. G. jako właściciele budynków w udziale do 3/5 części.

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], prawomocnym orzeczeniem nr [...] z dnia [...] określiło granice gospodarstwa E. L., obejmującego [...] ha gruntów własnych i udział do 2/5 części działki siedliskowej nr [...] o pow. [...] ha wraz z zabudowaniami, a także określiło granice gospodarstwa J.G., obejmującego [...] ha gruntów własnych i udział do 2/5 części działki siedliskowej nr [...] o pow. [...] ha wraz z zabudowaniami, jak również udział Państwowego Funduszu Ziemi do 1/5 części nieruchomości. Następnie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], mając na względzie treść wskazanego wyżej orzeczenia z dnia [...], orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa (działki) z dnia [...] Nr: [...], ustaliło szacunek gospodarstwa (działki) nr [...] położonego we wsi [...], wskazując w tym orzeczeniu, iż Państwowy Fundusz Ziemi posiada udział do 1/5 części, zaś E. L. i J.G. - udziały do 2/5 części każdy. Równocześnie stwierdzono, że E. L. za udział do 2/5 części została zwolniona, jako repatriantka, od spłaty należności Skarbu Państwa. Od orzeczenia nie odwołała się ani E. L., ani J.G., w związku z czym stało się ono prawomocne i stanowiło podstawę do ujawnienia praw własności w księdze wieczystej. Również od orzeczenia z dnia [...] nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa (działki), w którym ustalono szacunek gospodarstwa (działki) Nr [...] o powierzchni [...] ha (jak wpisano w uzasadnieniu: "a w/g rej. pom. Klas. [...] ha"), położonego w [...], nadanego E. L., nie złożono odwołania, a zatem także ono stało się prawomocne i jako takie było podstawą do założenia ksiąg wieczystych.

Naczelnik Gminy [...] aktem własności ziemi nr [...] z dnia

[...], stwierdził, że prawo własności całego gospodarstwa rolnego E. L. przysługuje z mocy samego prawa A. i B. małżonkom K., gdyż - jak wynika z uzasadnienia tego aktu - E. L. gospodarstwo prowadziła wspólnie z córką i zięciem, ale od [...] roku gospodarstwo prowadzili małżonkowie K., którym E.L. przekazała je ustnie w zamian za dożywotnie utrzymanie. Uzasadniało to więc wydanie aktu własności, którym małżonkom K. przyznano prawo własności gospodarstwa rolnego wraz z zabudowaniami, zajmującego powierzchnię 9,85 ha i udział w działce o pow. 0,32 ha.

Aktem notarialnym z dnia [...] (Repertorium A nr [...]) A i B małżonkowie K. przenieśli nieodpłatnie na rzecz syna M. K. własność gospodarstwa rolnego opisanego szczegółowo w § 1-4 tego aktu, tj:

1) nieruchomość zabudowaną oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...] ary, dla której założono księgę wieczystą KW nr [...], w udziale do 2/5 części,

2) nieruchomość rolną składającą się z działek oznaczonych numerami: [...], o obszarze [...] ha, dla której założono księgę wieczystą KW nr [...].

3) nieruchomość rolną stanowiącej działkę nr [...] o obszarze [...] ary, dla której założono księgę wieczystą KW nr [...].

4) nieruchomość rolną stanowiącej działkę nr [...] o obszarze [...] ha, dla której założono księgę wieczystą KW nr [...].

Aktem tym jednocześnie M. K. ustanowił na rzecz B. i A. K. dożywotnią służebność jednego pokoju i użytkowania kuchni, dożywotnią służebność jednego pokoju na rzecz E. L., a także prawo użytkowania 30 arów działki na rzecz B.i A. K.. Prawa te zostały ujawnione w księdze wieczystej KW nr [...].

Została także założona księga wieczysta dla gospodarstwa rolnego stanowiącego wyłączną własność J.G.. Gospodarstwo rolne J.G. zostało przejęte na własność Państwa za zaopatrzenie emerytalne, zaś prawo Skarbu Państwa do tego gospodarstwa (gruntów) ujawnione zostało w księgach wieczystych oznaczonych numerami: [...].

Wszelkie zatem zmiany prawa własności były ujawniane w księgach wieczystych.

Strony domagają się stwierdzenia nieważności aktu nadania z przyczyn określonych przepisem art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Regulacja zawarta w art. 156 Kpa dotyczy wad tkwiących w samej decyzji administracyjnej, jako akcie stanowiącym podstawę stosunku prawnego. W tej sytuacji organ rozstrzygający sprawę w oparciu o ten przepis nie wypowiada się na temat postępowania administracyjnego, lecz zajmuje się decyzją jako taką i bada wyłącznie, czy zaszły przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, wymienione w tym przepisie. Istotne również jest i to, że przepis art. 156 § 1 pkt 2 Kpa obejmuje dwie postacie naruszenia prawa, tj. wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa.

W przedmiotowym postępowaniu Kolegium nie dopatrzyło się żadnej z wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, albowiem orzeczenie nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydział Rolnictwa i Leśnictwa - w [...]

z dnia [...] o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny działki nr [...] o pow. [...] ha w obrębie [...] w gminie [...] wydane zostało w oparciu o obowiązujące w dacie jego wydawania przepisy prawa materialnego i nie zawiera rażącego naruszenia prawa, rozumianego jako oczywista sprzeczność pomiędzy aktem normatywnym, a treścią zastosowanego przepisu. Wskazane orzeczenie wydane zostało na podstawie art. 21 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279) oraz art. 6 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340).

Przepis art. 21 dekretu z dnia 6 września 1946 r. stanowi, że gospodarstwa (działki) nabywa się za cenę odpowiadająca szacunkowi składników gospodarstwa (działki), natomiast w myśl art. 6 dekretu z dnia 6 września 1951 r. granice gospodarstw rolnych oraz ich szacunek ustala orzeczenie o wykonaniu aktu nadania, przy czym prawomocne orzeczenie jest podstawą wpisu w księdze wieczystej prawa własności i wierzytelności z tytułu należności przypadającej za gospodarstwo rolne.

Z uwagi więc na to, iż nie zachodzą żadne sprzeczności pomiędzy treścią wskazanych w uzasadnieniu niniejszej decyzji aktów nadania i wydanych na ich podstawie orzeczeń, a treścią również ksiąg wieczystych, mając na względzie treść powołanych wyżej przepisów prawa materialnego (dekretów z 1946 r. i z 1951 r.) oraz to, iż E. L. nie składała odwołań od orzeczeń, w związku z czym stały się one prawomocne, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło, że

w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek do uznania, że orzeczenie nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w [...] z dnia [...] o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny działki nr [...] o pow. [...] ha w obrębie [...], gmina [...] zostało wydane bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Tym samym brak było podstaw do stwierdzenia nieważności tego aktu.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B. K. podniosła, że

w decyzji nr [...] Prezydium orzekło, iż J. M. użytkował budynki nadane dla J. G. od [...] co jest nieprawdą ponieważ został on dokwaterowany w [...] z chwilą powstania kołchozu w [...] do [...]. Do rozwiązania owych kołchozów J. M. był właścicielem i użytkownikiem gospodarstwa nr [...], w którym zamieszkiwał [...] (akt nadania nr [...]). E. L. była użytkownikiem działki nr [...] w całości (akt nadania nr [...] z [...] r.). Dowodem na to jest wniosek o przyznanie własności oraz protokół wprowadzenia w posiadanie gospodarstwa osadniczego z [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...].

Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium zauważyło, że B. K. składając wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy nie wskazała żadnych nowych okoliczności ani nowych dowodów, które mogłyby prowadzić do zmiany decyzji Kolegium z dnia [...].

Przedmiotem postępowania przed Kolegium była sprawa stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej -Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w [...] z dnia [...] o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny działki nr [...] o pow. [...] ha w obrębie [...], gmina [...].

Wnioskiem z dnia [...] o stwierdzenie nieważności wskazanego wyżej aktu administracyjnego zwrócił się do Wojewody [...] radca prawny W. R., reprezentujący wówczas E. L.. Stwierdził on, że dnia [...] organ administracji państwowej w [...] bez podstawy prawnej i z jednoczesnym rażącym naruszeniem prawa - naruszając służące wnioskodawczym prawo własności do gospodarstwa rolnego wydał zaskarżone "orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa", w którym z powodów nieuzasadnionych wskazał wnioskodawczyni jedynie udział do 2/5 działki siedliskowej i do posadowionych na niej budynków. W pozostałej części to "orzeczenie" przyznało udział w 1/5 Państwowemu Funduszowi Ziemi i w 2/5 J.G.". Nadmienił dalej, iż "... to bezzasadne orzeczenie zostało wydane przez władzę administracyjną w okresie tworzenia na wsiach w sposób przymusowy "spółdzielni produkcyjnych" i pod groźbą w stosunku do wnioskodawczyni, której nakazano opuszczenie części zajmowanych budynków, a do których wprowadzono na stałe osoby trzecie (które nie posiadały do nieruchomości żadnego tytułu)".

E. L. zmarła w dniu [...], a spadkobiercy wyrazili zgodę na rozpatrywanie sprawy przez Kolegium.

Jakkolwiek wniosek B. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wniósł nic nowego do postępowania administracyjnego, to jednak Kolegium wskazało na dokumenty, okoliczności faktyczne i prawne, które stały się podstawą decyzji Kolegium z dnia [...] Podniosło, że w zgromadzonych w sprawie dokumentach znajdują się między innymi:

1) "Protokół przekazania repatriantowi gospodarstwa przez Państwowy Urząd Repatriacyjny", z którego wynika, iż E. L. przekazane zostało w posiadanie gospodarstwo o obszarze [...] ha wraz z budynkami; protokół ten nie jest jednak podpisany przez osobę go sporządzającą ani nie jest opatrzony datą, podpisała go wyłącznie E. L.;

2) "Wniosek o przyznanie prawa własności nieruchomości ziemskiej (rolnej) na Ziemiach Odzyskanych" sporządzony przez E. L. w dniu [...],

w którym wpisano [...] ha powierzchni gruntów - wskazać należy, że dokument

o wskazanym wyżej tytule sporządzony został w trzech egzemplarzach, przy czym każdy w tej samej dacie ([...]), w poz. [...] wniosku (wniosków) znajduje się adnotacja, iż "Komisja wnioskowa przyjęła powyższy wniosek i wydała potwierdzenie złożenia wniosku o przyznanie prawa własności za Nr [...]", jednakże na jednym z tych wniosków pod poz. [...] "Notatki urzędowe1 wpisano" .Wniosek zaopiniowany negatywnie - [...]-". a pod poz. [...] "Orzeczenie Komisji Osadnictwa Rolnego w przedmiocie wydania aktu nadania" umieszczono notatkę o treści: "Komisja postanowiła przyznać E. L. gosp. rolne Nr [...] zabudowane jak pod Nr [...] do połowy z Ob. S. J. około 7 ha ziemi." Opatrzona jest ona nieczytelnymi podpisami i datą [...]";

3) "Potwierdzenie Nr [...] złożenia wniosku o przyznanie praw własności" z dnia [...], którym potwierdzony został fakt złożenia przez E. L. wniosku o przyznanie prawa własności gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha;

4) kolejny "Wniosek o przyznanie prawa własności nieruchomości ziemskiej (rolnej) na Ziemiach Odzyskanych", tym razem z dnia [...]; z jego treści wynika, iż również w tej dacie dotyczył on gospodarstwa o pow. [...] ha; z treści punktów [...] wniosku wynika, że Komisarz wnioskowy wniosek ten przyjął i wydał potwierdzenie jego złożenia za Nr [...], zaś w uwagach wskazał, że "Podany inwentarz w p. 9b jest umieszczony również we wniosku Ob. O. - na polecenie tut. władz petentka składa wniosek na 1/2 budynków zajmowanych przez Ob. O."; wskazać w tym miejscu należy, iż jakkolwiek wniosek ten zgromadzono w aktach sprawy w dwóch egzemplarzach, to jednak żaden z nich nie jest przez wnioskodawcę podpisany;

5) "Protokół wprowadzenia w posiadanie gospodarstwa osadniczego" z dnia

[...], z którego wynika, iż E. L. wprowadzona została w posiadanie gospodarstwa rolnego o powierzchni ogólnej [...]ha,

6) "Potwierdzenie Nr [...] złożenia wniosku o przyznanie praw własności", sporządzone w dniu [...] z którego wynika, iż E. L. złożyła wniosek o przyznanie prawa własności użytkowanej przez nią nieruchomości - 1/2 budynków Nr [...] o pow. [...]ha, położonej w grom. [...].

Kolegium stwierdziło, że Powiatowa Komisja Ziemska w [...], na podstawie art. 5 i 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340) nadała E. L. gospodarstwo rolne - działkę Nr [...], położone

w [...], gm. [...] pow. [...], obejmujące [...] ha gruntów wraz

z zabudowaniami, co potwierdza akt nadania Nr [...] sporządzony w dniu

[...]. Aktem tym, wydanym na podstawie obowiązujących w dniu jego wydawania przepisów regulujących prawo własności poświadczono, iż gospodarstwo stanowi własność osoby w nim wymienionej. Na ten właśnie dokument wskazuje B. K. w swoim wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Kolegium podniosło także, iż wskazany dokument został wzięty pod uwagę przez Kolegium przy orzekaniu w sprawie o stwierdzenie nieważności aktu nadania. Nie jest to dokument nowy, nieznany organowi orzekającemu, tym samym nie wnosi on niczego nowego do sprawy.

Dekret z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych został ogłoszony w Dzienniku Ustaw w dniu 7 września 1951 r. i z tym też dniem wszedł w życie (art. 15). Powołane przepisy dekretu, na podstawie których wydany został akt nadania gospodarstwa na rzecz E. L., stanowią:

"Art. 5. 1. W celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności starosta wydaje z urzędu akty nadania, które zawierają określenie osób uprawnionych oraz powierzchni gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego. Wydawanie tych aktów jest zadaniem z zakresu administracji rządowej.

2. Akty nadania wydane na podstawie dotychczasowych przepisów są poświadczeniem własności, o którym mowa w ust.1.

Art. 10. W sprawach osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych, nie unormowanych przepisami niniejszego dekretu, stosuje się przepisy dekretu z dnia

6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska z tym, że osoba, która po dniu wejścia w życie niniejszego dekretu otrzyma akt nadania, staje się właścicielem tego gospodarstwa na zasadach niniejszego dekretu."

Kolegium zwróciło uwagę także na przepisy art.1 i 2 ust.2 powołanego dekretu, zgodnie z którymi dekret dotyczy gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych (art.1), zaś osoby, które posiadają gospodarstwo rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie dekretu (czyli 7 września 1951r.) nie nabyły ich własności stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw (art.2 ust.1 ).

Z art. 5 ust. 1 dekretu wynika, że akt nadania gospodarstwa rolnego miał charakter deklaratoryjny. Potwierdzał zatem określony stan prawny, lecz go nie kształtował.

Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, iż we wsi [...]

w [...] na gospodarstwie rolnym obejmującym pow. [...] ha i zabudowania mieszkalno-gospodarcze osiedlony został J. M.. W roku [...] utworzona została

w [...] Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna, która w całości przejęła gospodarstwo J.M.. W zamian J. M. wprowadzony został w posiadanie innych gruntów rolnych we wsi [...] oraz pozostałej spornej działki siedliskowej, na którą wydano mu akt nadania nr [...] z dnia [...]. Również ten dokument wskazała B. K. w swoim wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Także i ten dokument był znany Kolegium w chwili orzekania, został on wzięty pod uwagę przy wydawaniu decyzji i stanowił jeden z dowodów w sprawie. Tak więc i ten dokument nie wnosi niczego nowego do sprawy.

Gospodarstwo powyższe J. M. użytkował do roku [...], kiedy to zaproponowano mu kierownictwo w [...]. Ponieważ w [...] nie było wolnego mieszkania, J.G. - posiadający we wsi [...] gospodarstwo rolne -wyraził zgodę na zamianę gospodarstwa z J.M.. W tych okolicznościach Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] orzeczeniem nr [...] z dnia [...] przejęło na własność Państwa gospodarstwo J.M., stwierdzając w uzasadnieniu, że J. M. przedmiotowe gospodarstwo opuścił wiosną [...], w wyniku czego zostało ono objęte we władanie Państwa i przydzielone w posiadanie ob. J.G.. Ten sam organ w dniu [...] przejął na własność Państwa gospodarstwo J.G., które "...zostało przydzielone w posiadanie [...]".

Decyzją nr [...] Powiatowej Komisji Ziemskiej w [...] z dnia

[...] nadano J.G. nieruchomość rolną położoną w [...]

o pow. gruntów [...] ha. jak również ½ domu o wymiarach [...] metrów. Aktem nadania Nr [...] z dnia [...] gospodarstwo rolne o pow. [...] ha i ½ domu o wymiarach [...] metrów zostało nadane J.G.. Podstawę prawną wskazanego aktu stanowiły przepisy art. 5 i 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. Dla nieruchomości założona została księga wieczysta Nr [...], w której w dniu [...] opisano w dziale I nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha [...] arów, położoną we wsi [...], zaś w dziale II J. G. jako właściciela.

Podaniem z dnia [...] J.G. zwrócił się Wydziału Rolnictwa

i Leśnictwa w [...] z prośbą o przejęcie gospodarstwa rolnego wraz z budynkami

w zamian za rentę, zaś w piśmie z dnia [...] (data wpływu) stwierdził, iż zrzeka się użytkowania budynków gospodarczych, nie będzie się ubiegał o przyznanie działki przyzagrodowej, ale prosi o przyznanie [...] ha ziemi. Z kolei w piśmie z dnia [...] J.G. zwrócił się z prośbą o przejęcie w całości wraz z zabudowaniami posiadanego przez niego i jego żonę gospodarstwa rolnego w zamian za rentę.

Naczelnik Gminy [...] pismem z dnia [...] zwrócił się do Państwowego Biura Notarialnego w [...] z prośbą o nadesłanie odpisów ksiąg wieczystych Nr [...] założonych dla nieruchomości obejmującej obszar [...] ha w działkach oznaczonych numerami [...] + udział do 1/5 z [...] ha działki nr [...] oraz [...] ha w działce nr [...]. Z nadesłanych odpisów ksiąg wieczystych wynikało, iż:

1) dla nieruchomości o pow. [...] ha, oznaczonej jako działka nr [...] w dziale II wpisano jako właścicieli: E.L. w udziale do 2/5 części, J.G. w udziale do 2/5 części oraz J. i A. małżonków G. w udziale do 1/5 części na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej.-— KW Nr [...];

2) dla nieruchomości o powierzchni [...] ha, oznaczonej numerami działek [...] w dziale II jako właściciela wpisano J.G. — KW Nr [...];

3) dla nieruchomości o powierzchni [...] ha, oznaczonej jako działka nr [...], w dziale

II jako właścicieli wpisano J. i A. małżonków G. na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej — KW Nr [...].

Decyzją z dnia [...] znak: Rol. [...] zostało przejęte na własność Skarbu Państwa w zamian za rentę gospodarstwo rolne J. i A. małżonków G. Decyzja uprawomocniła się w dniu [...] Naczelnik Gminy w [...] zwrócił się do Państwowego Biura Notarialnego w [...] z wnioskiem o ujawnienie w księgach wieczystych oznaczonych numerami [...] w udziale do 3/5 części wpisów: "w dziale II ksiąg - wpisów przejęcia na rzecz Skarbu Państwa własności położonych we wsi [...] gm. [...] pow. [...] gospodarstwa rolnego bez zabudowań o pow. [...] ha w działkach nr [...] oraz [...] w udziale do 3/5 części w miejsce Ob. J.G.".

Państwowe Biuro Notarialne w [...] zawiadomiło Naczelnika Gminy

o dokonaniu wskazanych wyżej zmian w księgach wieczystych: zawiadomieniami z dnia [...] dla ksiąg wieczystych nr [...] oraz zawiadomieniem z dnia [...] dla księgi wieczystej nr [...].

Umową darowizny, sporządzoną w dniu [...] w formie aktu notarialnego J. i A. małożonkowie G. darowali dzieciom: J.S., I.Z., Z.Z. i F.G., swój udział wynoszący 3/5 części w opisanym w § 1 aktu przedmiocie własności, dla którego prowadzona była księga wieczysta KW nr [...].

Naczelnik Gminy [...] pismem z dnia [...] poinformował Państwowe Biuro Notarialne w [...], iż zezwolił J. i A. małżonkom G. na zrzeczenie się własności zabudowań w udziale do 2/5 części, położonych we wsi [...], ujawnionych w księdze wieczystej nr [...].

Aktem notarialnym z dnia [...] (Repertorium A nr [...]) J i A małżonkowie G. zrzekli się własności wskazanych wyżej budynków na rzecz Skarbu Państwa.

Zmianie uległa numeracja ksiąg wieczystych: dawna KW nr [...] oznaczona została numerem [...], zaś dawna KW [...] - numerem [...], z uwagi na fakt, że prowadzenie ksiąg wieczystych przeszło do Państwowego Biura Notarialnego

w [...], które z kolei zawiadomieniem z dnia [...] poinformowało Urząd Gminy w [...], iż w księdze wieczystej nr [...] w dziale I wpisano: wieś [...], gm. [...], dz. Nr: [...] nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha, zaś w dziale II - Skarb Państwa.

Z zawiadomienia tego Biura, sporządzonego w dniu [...], wynika także, iż w księdze wieczystej KW nr [...] zapisano:

1) w dziale I: wieś [...] gm. [...] działka nr [...], nieruchomość o obsz. [...] ary oraz zabudowania jako odrębny od gruntu przedmiot własności w udziale do 3/5 części,

2) w dziale II: E. L. w udziale do 2/5 części, Skarb Państwa jako właściciel gruntu w udziale do 3/5 części. J. G. oraz A. G. jako właściciele budynków w udziale do 3/5 części.

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], prawomocnym orzeczeniem nr [...] z dnia [...] określiło granice gospodarstwa E. L., obejmującego [...] ha gruntów własnych i udział do 2/5 części działki siedliskowej nr [...] o pow. [...] ha wraz z zabudowaniami, a także określiło granice gospodarstwa J.G., obejmującego [...] ha gruntów własnych i udział do 2/5 części działki siedliskowej nr [...] o pow. [...] ha wraz z zabudowaniami, jak również udział Państwowego Funduszu Ziemi do 1/5 części nieruchomości. Następnie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], mając na względzie treść wskazanego wyżej orzeczenia z dnia [...], orzeczeniem

o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa (działki)

z dnia [...] Nr: [...], ustaliło szacunek gospodarstwa (działki)

nr [...] położonego we wsi [...], wskazując w tym orzeczeniu, iż Państwowy Fundusz Ziemi posiada udział do 1/5 części, zaś E. L. i J. G. - udziały do 2/5 części każdy. Równocześnie stwierdzono, że E. L. za udział do 2/5 części została zwolniona, jako repatriantka, od spłaty należności Skarbu Państwa.

Od orzeczenia nie odwołała się ani E. L., ani J. G., w związku

z czym stało się ono prawomocne i stanowiło podstawę do ujawnienia praw własności w księdze wieczystej. Również od orzeczenia z dnia [...] nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa (działki), w którym ustalono szacunek gospodarstwa (działki) Nr [...], o powierzchni [...] ha (jak wpisano

w uzasadnieniu: "a w/g rej. pom. Klas. [...] ha"), położonego w [...], nadanego E. L., nie złożono odwołania, a zatem także ono stało się prawomocne i jako takie było podstawą do założenia ksiąg wieczystych.

Naczelnik Gminy [...] aktem własności ziemi nr [...], sporządzonym dnia [...], stwierdził, że prawo własności całego gospodarstwa rolnego E. L. przysługuje z mocy samego prawa A. i B. małżonkom K., gdyż E. L. gospodarstwo prowadziła wspólnie z córką i zięciem, ale od [...] roku gospodarstwo prowadzili małżonkowie K., którym E. L. przekazała je ustnie w zamian za dożywotnie utrzymanie. Uzasadniało to więc wydanie aktu własności, którym małżonkom K. przyznano prawo własność gospodarstwa rolnego wraz z zabudowaniami, zajmującego powierzchnię [...] ha

i udział w działce o pow. [...] ha.

Aktem notarialnym z dnia [...] (Repertorium A nr [...]) A. i B. małżonkowie K. przenieśli nieodpłatnie na rzecz syna M. K. własność gospodarstwa rolnego opisanego szczegółowo w § 1-4 tego aktu, tj.:

1) nieruchomość zabudowaną, oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...] ary, dla której założono księgę wieczystą KW nr [...], w udziale do 2/5 części,

2) nieruchomość rolną składającą się z działek oznaczonych numerami: [...], o obszarze [...] ha, dla której założono księgę wieczystą KW nr [...],

3) nieruchomość rolną stanowiącą działkę nr [...] o obszarze [...] ary, dla której założono księgę wieczystą KW nr [...],

4) nieruchomość rolną stanowiącej działkę nr [...] o obszarze [...] ha, dla której założono księgę wieczystą KW nr [...].

Równocześnie aktem tym M. K. ustanowił na rzecz B. i A. K. dożywotnią służebność jednego pokoju i użytkowania kuchni oraz dożywotnią służebność jednego pokoju na rzecz E. L., a także użytkowanie [...] arów działki na rzecz B. i A. K.. Prawa te ujawniono w księdze wieczystej KW nr [...].

Kolegium dodało, że założona została także księga wieczysta dla gospodarstwa rolnego stanowiącego wyłączną własność J. G.. Gospodarstwo rolne J.G. zostało przejęte na własność Państwa za zaopatrzenie emerytalne, zaś prawo Skarbu Państwa do tego gospodarstwa (gruntów) ujawnione zostało w księgach wieczystych oznaczonych numerami: [...].

Wszelkie zatem zmiany prawa własności były ujawniane w księgach wieczystych.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy dotyczącej stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w [...] z dnia [...] o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny działki nr [...] o pow. [...] ha w obrębie [...], gmina [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło, iż żadna z okoliczności faktycznych i prawnych w rozpoznawanej sprawie nie dała podstaw do stwierdzenia nieważności tego aktu, a tym samym do uwzględnienia wniosku strony.

Dowody, które B. K. wskazała w swoim wniosku, były Kolegium znane i stanowiły podstawę do wydania decyzji tego organu z dnia [...] Kolegium zauważyło, że nie były to jedyne dowody w sprawie, a decyzja Kolegium wydana została w oparciu o analizę stanu prawnego i faktycznego, dokonaną na podstawie całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Kolegium nie dopatrzyło się przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu w oparciu o przepis art. 156 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego, czemu dało wyraz w swojej decyzji znak: [...].

Ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły żadne nowe okoliczności, orzekający w niniejszej sprawie skład Samorządowego Kolegium Odwoławczego

w [...] uznał, iż decyzja Kolegium z dnia [...] znak [...] wydana została zgodnie z obowiązującym prawem, wobec czego brak jest podstaw do jej uchylenia lub zmiany w całości bądź w części.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez B. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]. Skarżąca podniosła, iż jej zdaniem akt nadania dotyczył całej działki o powierzchni [...] ha oraz wszystkich budynków, które się na niej znajdowały. Stąd orzeczenie o wykonaniu aktu nadania powinno też tak stanowić i dlatego wnosi o stwierdzenie jego nieważności. Ponadto brak jest jakichkolwiek dokumentów, które wskazywałyby że J. M. zamieszkiwał na spornej działce. Do posiadłości E. L. byli dokwaterowani (w obecności sołtysa, urzędnika z Gminy oraz milicjanta ) M. - do domu robotniczego - , a później M i G. Żadne skargi E. L. nie były brane pod uwagę.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego jak i procesowego w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

Rozpoznając sprawę pod kątem kryterium legalności Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] najpierw odmówiło stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej -Wydział Rolnictwa i Leśnictwa - w [...] , nr [...] z dnia [...] o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny działki nr [...] o pow. [...] ha położonej w obrębie [...], w gminie [...], a następnie w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy utrzymało w mocy decyzję własną o odmowie stwierdzenia nieważności.

Na wstępie należy zauważyć, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych wynikającej z art. 16 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zwanego dalej "Kpa", i może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 Kpa - to zestawienie stanowi katalog zamknięty przyczyn stwierdzenia nieważności decyzji.

W niniejszej sprawie B. K. wniosła o stwierdzenie nieważności orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, podnosząc, iż zostało ono wydane bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa.

Stwierdzić należy, że wydanie decyzji bez podstawy prawnej oznacza, że albo nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów tej administracji, polegającego na wydawaniu decyzji administracyjnych rozumianych jako indywidualne akty administracyjne zewnętrzne.

Rażące naruszenie prawa oznacza natomiast wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej

w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa materialnego

o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, to oczywiste naruszenie jednoznacznego przepisu prawa, które równocześnie narusza zasadę praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Rozstrzygający dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, jest stan prawa w dniu wydania kwestionowanej decyzji - na taką ocenę nie może mieć wpływu późniejsza zmiana prawa.

W szczególności nie stanowi tej przesłanki nieważności fakt, że decyzja administracyjna sprzeczna jest z ustaleniami innej decyzji (por. wyrok NSA z dnia

14 lutego 1990 r., IV SA 1057/89, ONSA 1990, nr 2-3, poz. 32: "Nie można skutecznie powoływać się na nieważność decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa z tego powodu, że zawarte w niej rozstrzygnięcie sprzeczne jest z ustaleniami innej decyzji administracyjnej").

Orzeczenie o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] zostało wydane

w oparciu o art.21 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska ( Dz.U. Nr 49, poz. 279 z późn. zm.), zwanego dalej "dekretem z 1946 r.", który w dacie wydawania orzeczenia stanowił:

"Art.21.1. Gospodarstwa (działki) nabywa się odpłatnie za cenę odpowiadającą szacunkowi składników gospodarstwa (działki).

2. Szacunek gruntów ustala się w wysokości równej przeciętnemu rocznemu urodzajowi z danego obszaru ziemi, przy czym jako przeciętny urodzaj dla gruntów średniej jakości przyjmuje się 15 centnarów metrycznych żyta z jednego hektara.

3. Ministrowie: Rolnictwa i Reform Rolnych oraz Ziem Odzyskanych określą w drodze rozporządzenia odpowiednio do normy ust. 2 zasady ustalenia przeciętnego urodzaju dla gruntów o jakości innej niż średnia. Rozporządzenie wymienionych Ministrów, wydane w porozumieniu z Ministrem Skarbu, ustali zasady szacunku budynków oraz inwentarza żywego i martwego." oraz art.6 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych ( Dz.U. Nr 46, poz.340 z późn.zm. ), zwanego dalej "dekretem z 1951 r.", który w dacie orzekania stanowił:

"Art. 6. 1. Granice gospodarstw rolnych oraz ich szacunek ustala orzeczenie

o wykonaniu aktu nadania. Orzeczenie to wydaje z urzędu prezydium powiatowej rady narodowej.

2. Prawomocne orzeczenie o wykonaniu aktu nadania jest podstawą wpisu

w księdze wieczystej prawa własności i wierzytelności z tytułu należności przypadającej za gospodarstwo rolne.

3. Prezydium powiatowej rady narodowej zgłasza z urzędu wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej."

Równocześnie art.10 dekretu z 1951 r. stanowił, iż w sprawach osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych, nie unormowanych przepisami niniejszego dekretu, stosuje się przepisy dekretu z 1946 r., z tym, że osoba, która po dniu wejścia w życie niniejszego dekretu otrzyma akt nadania, staje się właścicielem tego gospodarstwa na zasadach niniejszego dekretu.

W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że przedmiotowe orzeczenie o wykonaniu aktu nadania zostało wydane w oparciu o obowiązujące w dacie jego wydawania akty prawne, zawierające upoważnienie dla właściwych organów do wydania orzeczenia w tym zakresie, a tym samym nie można uznać, że zostało ono wydane bez podstawy prawnej.

Zdaniem skarżącej rażące naruszenie prawa w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, że orzeczenie o wykonaniu aktu nadania pozostaje w sprzeczności z samym aktem nadania nr 071172 z dnia 9.10.1952 r., w którym oprócz areału gruntów wymieniono także wszystkie zabudowania znajdujące się na działce siedliskowej, a także w sprzeczności ze stanem faktycznym oraz bez uwzględnienia, że E. L. była przymuszana przez organy do składania wniosków zgodnych z ich decyzjami.

Jak powyżej wskazano nie można powoływać się na nieważność decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa z tego powodu, że zawarte w niej rozstrzygnięcie sprzeczne jest z ustaleniami innej decyzji administracyjnej. Niniejszy skład orzekający stanowisko takie podziela.

Pozostaje jednak pytanie czy kwestionowane orzeczenie o wykonaniu aktu nadania nie narusza w sposób rażący innych przepisów prawa obowiązujących w dacie jego wydawania.

Na wstępie należy zwrócić uwagę na art.2 dekretu z 1951 r., zgodnie z którym osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie tego dekretu (7 września 1951 r.) nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. Wraz z gospodarstwem rolnym przechodzą na własność posiadaczy gospodarstw:

a) inwentarz żywy,

b) zabudowania i inwentarz martwy, stanowiące przynależność gospodarstwa

i potrzebne do jego prowadzenia.

Jednakże art.4 ww. dekretu stwierdzał, iż prawo własności nie rozciąga się na część gospodarstwa rolnego, przekraczającą 15 ha użytków (gruntów ornych, pastwisk, gruntów leśnych oraz gruntów pod wodami), a gdy chodzi o gospodarstwo hodowlane -20 ha użytków, jak również na te zabudowania, urządzenia gospodarcze i inne przedmioty inwentarza martwego, które nie są potrzebne do prowadzenia gospodarstwa rolnego w tych rozmiarach.

Akty nadania wydawane były w celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności (art.5 ust.1 ), natomiast orzeczenia o wykonaniu aktu nadania ustalały granice gospodarstw rolnych oraz ich szacunek (art.6 ust.1 dekretu

z 1951 r.).

Zgromadzone akta administracyjne w sprawie nie są kompletne, ale nie sposób w tym zakresie przypisać winy obecnym organom administracji publicznej. Czasy powojenne, napływ osadników na Ziemie Odzyskane, brak należytej dokumentacji istniejącego na tych obszarach majątku utrudniały administrowanie gospodarstwami rolnymi dla osadników. Upływ czasu i kolejne reformy administracji publicznej również przyczyniły się do niemożności idealnego odtworzenia stanu faktycznego i prawnego gospodarstw rolnych na Ziemiach Odzyskanych.

Ze szczątkowych dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wynika, E. L.

z rodziną, jeszcze przed wejściem w życie dekretu z 1951 r. nie zajmowała samodzielnie zabudowań na działce siedliskowej - obecnie działce nr [...] o pow. [...] ha w obrębie [...], gmina [...].

Ustalenia organu w tym zakresie, są oparte między innymi na wnioskach E. L. o przyznanie praw własności, orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] nr [...] z dnia [...]. Sąd podziela to stanowisko, dodając także, iż do końca niewyjaśniony pozostaje także okres zamieszkiwania na przedmiotowej działce w "domku robotniczym" J. M. i Z. G. (zmarłych na początku lat sześćdziesiątych ).

Należy także zwrócić uwagę na fakt, iż rodzina E. L. w okresie tym składała się z czterech osób, przyznane gospodarstwo rolne miało powierzchnię nieprzekraczającą [...] ha, zaś zabudowania na działce siedliskowej były bardzo duże

(z protokołu wprowadzenia w posiadanie gospodarstwa osadniczego wynika, że dom mieszkalny o wym. [...] , stodoła [...], obora [...], inne zabud. [...] ), co mogło stanowić podstawę do zastosowania art.4 ust.1 dekretu

z 1951 r. i uznania, że wszystkie te zabudowania, urządzenia gospodarcze i inne przedmioty inwentarza martwego, nie są potrzebne do prowadzenia gospodarstwa rolnego w tych rozmiarach.

Z kolei, zgodnie z art.7 dekretu z 1951 r. władza nie może zmienić granic gospodarstwa rolnego po wydaniu aktu nadania, zaś przed wydaniem tego orzeczenia granice gospodarstwa rolnego mogą być zmienione w związku z regulacją i jedynie w przypadku, gdy to jest potrzebne dla racjonalnego rozmieszczenia gospodarstw. Takie sformułowanie przepisu wskazuje w związku z treścią cytowanego powyżej art.2 tego dekretu, że chodzi tu jedynie o użytki - grunty orne, pastwiska, grunty leśne oraz grunty pod wodami.

W tym stanie rzeczy nie można stwierdzić, że orzeczenie o wykonaniu aktu nadania zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisów dekretu z 1951 r., a w szczególności z jego art.5, 6 i 7.

W świetle powyższego, zaskarżoną decyzję, pomimo nie do końca prawidłowego uzasadnienia prawnego, należy uznać za prawidłową.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd [...] w Art., na podstawie art.151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.