Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 751/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-11-10 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Uchylono zaskarżony wyrok z art. 179a ustawy PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 121 § 1, art. 122, art. 146, art. 148 § 2 pkt 1, art. 150, art. 150a, art. 187 § 1, art. 191, art. 210 § 4
journal: Dz.U. 2020 poz 1325
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 119 pkt 3, art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 153, art. 170, art. 179a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna - Kubicka Sędziowie WSA Izabel Kucznerowicz WSA Katarzyna Nikodem (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 listopada 2021 r sprawy ze skargi kasacyjnej Firmy A. sp. z o.o. w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Po 751/20 w sprawie ze skargi Firmy A. sp. z o.o. w [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Po 751/20; II. uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 29 czerwca 2021 r. o sygn. akt I SA/Po 751/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Firmy A sp. z o.o. w [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

Od powyższego wyroku skarżąca Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, wniosła skargę kasacyjną, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Jednocześnie pełnomocnik wniósł o przyznanie kosztów zastępstwa adwokackiego tytułem udzielonej skarżącej z urzędu pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym, oświadczając, że nie zostały one uiszczone chociażby w części.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej: "P.p.s.a.") w zw. z art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm. - dalej: "O.p.") poprzez niedostrzeżenie, że postępowanie podatkowe w niniejszej sprawie nie było prowadzone w sposób prawidłowy, a mianowicie organ podatkowy nie podjął wszelkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz nie zebrał całego materiału dowodowego, a znajdujący się w aktach nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że postępowanie było prowadzone w sposób niebudzący zaufania do organu podatkowego;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 122 O.p. poprzez niedostrzeżenie, że organ podatkowy nie podjął wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, w sytuacji gdy winien on podjąć wszelkie działania w celu wyjaśnienia m.in. czy w skrzynce odbiorczej skarżącej umieszczono awizo, kto i z jakich powodów na druku potwierdzenia odbioru przekreślił adres "[...]", czy skarżąca złożyła wniosek o którym mowa w art. 150a O.p. i w jakiej procedurze odbywało się doręczanie jej korespondencji, w tym decyzji z [...] kwietnia 2018 r. oraz skąd organ powziął wiadomość o dokonaniu przez spółkę nieskutecznego zgłoszenia reklamacyjnego spornego doręczenia;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 187 § 1 O.p. poprzez niedostrzeżenie, iż organ podatkowy wbrew ciążącemu na nim obowiązku nie zebrał i nie ocenił materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, co w konsekwencji doprowadziło do niewyjaśnienia stanu faktycznego oraz niezałatwienia sprawy;

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 191 O.p. poprzez niedostrzeżenie, że organ podatkowy w sposób dowolny a nie swobodny ocenił zgromadzony w aktach materiał dowodowy, albowiem został on niewszechstronnie zebrany co wpłynęło na wynik sprawy;

5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 217 § 2 O.p. i art. 210 § 4 O.p. w zw. z art. 219 O.p. poprzez niedostrzeżenie, że uzasadnienie skarżonego postanowienia nie spełnia ustawowych wymogów odnośnie jego zawartości, albowiem organ nie wypowiedział się co do twierdzeń skarżącej zawartych w pismach z [...] stycznia i [...] marca 2019 r.

Pismem z [...] września 2021 r. przekazano organowi skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 179a P.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna. Powyższa regulacja wprowadzająca wyjątek od zasady dewolutywności skargi kasacyjnej podyktowana jest względami ekonomiki postępowania. W ramach uprawnień autokontrolnych sąd I instancji może uchylić własne, zaskarżone orzeczenie bez przesyłania skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, jeżeli stwierdzi nieważność postępowania albo uzna, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione.

Usprawiedliwione podstawy wywiedzionej skargi kasacyjnej występują w sytuacji, gdy Sąd podziela zarzuty i żądania skargi kasacyjnej, uznając swoją pomyłkę w tym zakresie (por. wyrok WSA z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 269/16; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Pojęcie oczywistości mieści się zatem w sferze obiektywnej i łączy się z powinnością wykazania, że powołane podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, bez dokonywania głębszej analizy tekstu powołanych przepisów i bez doszukiwania się ich znaczenia. (por. B. Dauter [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 179a P.p.s.a., tezy 1 i 3, LEX 2019 r.).

Zaznaczyć należy, że zastosowanie autokontroli w istocie prowadzi do ponownego rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji w jej całokształcie. Sąd ten bowiem nie rozpoznaje skargi kasacyjnej jak sąd drugiej instancji. Z mocy wyłącznie art. 179a P.p.s.a ma kompetencje do uchylenia wydanego przez siebie orzeczenia w całości i obowiązek, na tym samym posiedzeniu, rozpoznania sprawy. Zwrot normatywny "ponownie rozpoznaje sprawę", oznacza rozpoznanie sprawy w jej całokształcie, zgodnie z brzmieniem art. 134 § 1 P.p.s.a., a nie rozpoznanie sprawy w rozumieniu art. 183 § 1 P.p.s.a., tzn. w granicach skargi kasacyjnej. (por. wyrok NSA z 9 sierpnia 2016 r. sygn. akt II FSK 1291/16).

Dokonując oceny wniesionej przez stronę skargi kasacyjnej w świetle art. 179a P.p.s.a. Sąd stwierdził, że w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające zastosowanie tego przepisu.

Oceniając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia, Sąd podkreśla, że sprawa była już przedmiotem kontroli WSA w Poznaniu, który wyrokiem z 28 listopada 2019 r. o sygn. akt I SA/Po [...] uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] lutego 2019 r. nr [...]

W powołanym wyżej wyroku, po rozpoznaniu skargi Firmy A sp. z o.o. w [...], Sąd uchylił postanowienie SKO [...] z [...] lutego 2019 r. nr [...], wydane w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając wyrok Sąd wyjaśnił, że pismem z [...] stycznia 2019 r. spółka wniosła o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Burmistrza [...] z [...] kwietnia 2018 r., składając wraz z tym wnioskiem odwołanie. Natomiast postanowieniem z [...] lutego 2019 r. SKO odmówiło skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

W rozważaniach Sąd podkreślił, że w reakcji na treść decyzji z [...] kwietnia 2018 r., skarżąca złożyła dwa pisma: odwołanie od decyzji oraz wniosek o przywrócenie terminu do złożenia tegoż odwołania. Zachowanie skarżącej winno więc uruchomić dwa tryby postępowania, tj. organ winien wydać odrębne rozstrzygnięcie co do odwołania oraz odrębne co do wniosku o przywrócenie terminu. Odnosząc się do pierwszej kwestii, tj. odwołania, Sąd wskazał, że złożenie odwołania od decyzji zasadniczo inicjuje postępowanie przed organem drugiej instancji, w którym organ, po rozpoznaniu sprawy po raz kolejny, wydaje rozstrzygnięcie dotyczące meritum sprawy. W sytuacji natomiast, gdyby odwołanie wniesione zostało z uchybieniem obowiązującego terminu, organ odwoławczy stwierdza powyższe postanowieniem, zgodnie z treścią art. 228 § 1 pkt 2 O.p. Postanowienie takie, zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 217 § 2 O.p., winno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, w którym organ powinien opisać sposób, w jaki doręczono podatnikowi rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, datę tego zdarzenia i powołać się na złożenie odwołania z uchybieniem terminu. Organ, badając, czy odwołanie złożono w terminie (a więc, czy istnieją przesłanki do wydania postanowienia z powołanego wyżej art. 228 § 1 pkt 2), powinien mieć na względzie zasadę oficjalności doręczeń pism w postępowaniu podatkowym i w pierwszej kolejności dokonać szczegółowej oceny, czy doręczenie podatnikowi rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji było skuteczne, bowiem nie sposób uchybić terminowi, który się jeszcze oficjalnie nie otworzył. Sąd zaznaczył, że organ powinien ocenić kwestię prawidłowości doręczenia decyzji organu pierwszej instancji, ustalić datę początku biegu i końca terminu odwoławczego oraz datę wniesienia odwołania. Okoliczności te powinny być zbadane przy uwzględnieniu twierdzeń skarżącej, która w pismach z [...] stycznia 2019 r. i [...] marca 2019 r. kwestionuje prawidłowe doręczenie decyzji.

W tej sytuacji należy podkreślić, że orzekanie w niniejszej sprawie odbywa się w warunkach związania, o których mowa w art. 153 P.p.s.a., gdyż niniejszy wyrok jest poprzedzony przytoczonym wyżej wyrokiem tut. Sądu z 28 listopada 2019 r. o sygn. akt I SA/Po [...]. Zgodnie bowiem z ww. przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych i wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012 r., s. 397 uw. 1, 2; M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., s. 544, Nb 1-3).

Biorąc pod uwagę wiążący charakter wyroku, rolą Sądu w niniejszym postępowaniu było przede wszystkim zweryfikowanie, czy organ wykonał wskazania sformułowane w prawomocnym wyroku. Jednocześnie zgodnie z art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Powyższy wyrok wiązał zatem SKO przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu zaskarżonego postanowienia oraz wiąże również Sąd rozpoznający skargę spółki.

Należy również dodać, że postanowieniem z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] SKO w [...] odmówiło skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, a skarga spółki na to postanowienie została zarejestrowana pod sygnaturą I SA/Po [...]. Do tej sprawy, jak i do rozpoznawanej sprawy organ przedłożył wspólne akta administracyjne.

Sąd zauważa, że Kolegium nie tylko nie odniosło się w zaskarżonym postanowieniu do ww. wyroku, ale w przedłożonych Sądowi wraz ze skargą wspólnych aktach administracyjnych, poza jego kopią, nie zamieściło istotnych dla sprawy dokumentów – decyzji Burmistrza [...] z [...] kwietnia 2018 r., dowodu jej doręczenia skarżącej spółce, odwołania od tej decyzji wraz z dokumentem wskazującym dzień jego złożenia. W tej sytuacji organ został zobowiązany przez Sąd (w sprawie I SA/Po [...]) do nadesłania kompletnych akt administracyjnych. Przesłane akta są również aktami wspólnymi dla obu ww. spraw, tj. I SA/Po [...] i I SA/Po [...]. Znajduje się w nich kserokopia decyzji Burmistrza [...] z [...] kwietnia 2018 r. nr [...] oraz kserokopia zwrotnego potwierdzenia jej odbioru. Należy jednak zauważyć, że kopia tego ostatniego dokumentu nie jest kompletna, ponieważ jego odwrotna strona została skserowana tylko częściowo, tj. brakuje części górnej. Nadto adres spółki jako "[...] [...]" został na tym dokumencie przekreślony, zatem z zamieszczonej w aktach kserokopii dokumentu nie wynika, gdzie dokonano doręczenia.

Tej kwestii nie badało również Kolegium. Ma ona natomiast znaczenie, ponieważ z wyroku I SA/Po [...] wynika, że skarżąca powołuje się na niemożność odbioru korespondencji na terenie zakładu od 2014 r., na terenie którego nie mogą przebywać osoby z nią związane. Wskazany adres jest wynikającym z KRS adresem siedziby spółki, ale z zaskarżonego postanowienia nie wynika, czy jest również adresem zakładu, o którym wspomina spółka.

Zawarta w art. 153 P.p.s.a zasada związania prawomocnym wyrokiem sądu obligowała Kolegium do dokonania – w pierwszej kolejności, jak zaznaczył Sąd - szczegółowej oceny, czy doręczenie podatnikowi rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji było skuteczne. Tego SKO zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą skargę nie dokonało, poprzestając jedynie na wyszczególnieniu dwukrotnego awizowania przesyłki. Nie wyjaśniło, na jaki adres została skierowana korespondencja (czy może pozostawiono awizo w skrytce pocztowej), z jakiego powodu został skreślony na zwrotnym poświadczeniu odbioru adres "[...]". Nie odniosło się również do twierdzeń skarżącej zawartych w pismach z [...] stycznia 2019 r. i [...] marca 2019 r., choć wyraźnie nakazał organowi to Sąd w powołanym wyżej wyroku. Odniesienie się w szczególności do pisma z [...] stycznia 2019 r. jest o tyle niezbędne, że w piśmie tym, stanowiącym wniosek o przywrócenie terminu, spółka wskazuje na okoliczność odbioru przesyłek pocztowych w Urzędzie Pocztowym w Z. przy wykorzystaniu skrytki pocztowej, w której umieszczane są awiza całej kierowanej do niej korespondencji. W tym stanie rzeczy zaskarżone postanowienie, jako naruszające przepis art. 153 P.p.s.a., musiało zostać uchylone.

Celem ułatwienia organowi podatkowemu poczynienia ustaleń niezbędnych do dokonania oceny prawidłowości doręczenia decyzji Burmistrza, podkreślenia wymaga, że instytucja doręczenia pism zaliczana jest do czynności materialno-technicznych postępowania podatkowego, z dokonaniem których prawo wiąże niekiedy określone i ważkie skutki prawne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 6 marca 1998 r., I SA/Lu 159/97). Przy ocenie skuteczności doręczenia niezbędne jest zachowanie reguł wynikających z przepisów Rozdziału 5 Działu IV ustawy - Ordynacja podatkowa. Stosownie do treści art. 150 § 1 O.p. osobom prawnym pisma doręcza się w lokalu ich siedziby lub w miejscu prowadzenia działalności – osobie upoważnionej do odbioru korespondencji lub prokurentowi. Przepisy art. 146, art. 148 § 2 pkt 1 oraz art. 150 i art. 150a stosuje się odpowiednio. Natomiast w myśl art. 150a O.p. na wniosek strony doręczenie może być dokonane na wskazany przez nią adres skrytki pocztowej. W tym przypadku pismo przesłane za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe składa się w placówce pocztowej tego operatora. Przepisy art. 150 § 2-4 stosuje się odpowiednio, z tym że zawiadomienie o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej, wraz z informacja o możliwości jego odbioru, umieszcza się w skrytce pocztowej adresata.

Biorąc pod uwagę powyższe regulacje oraz podnoszoną przez skarżącą okoliczność doręczania jej korespondencji za pomocą awizowania jej w skrytce pocztowej, SKO będzie zobowiązane wyjaśnić, czy wniosek, o którym mowa w powołanym wyżej art. 150a O.p. spółka złożyła i w jakiej procedurze odbywało się doręczanie jej korespondencji, w tym ww. decyzji z [...] kwietnia 2018 r.

Należy też zwrócić uwagę, że Kolegium w zaskarżonym postanowieniu wspomina o złożeniu zawiadomienia (awiza) "w skrzynce odbiorczej adresata", a w innym miejscu uzasadnienia mówi o pozostawieniu w dniu [...] kwietnia 2018 r. zawiadomienia "w skrzynce nadawczej", natomiast z niepełnej kserokopii zwrotnego poświadczenia odbioru wynika, że zawiadomienie umieszczono "w oddawczej skrzynce pocztowej adresata". Nadto organ powołuje się na nieskuteczne kwestionowanie przez skarżącą awizowania przesyłek przez dokonanie zgłoszenia reklamacyjnego. Tego zgłoszenia reklamacyjnego w aktach administracyjnych przesłanych Sądowi brak, natomiast organ nie wyjaśnia skąd powziął wiadomość o dokonaniu przez spółkę nieskutecznego zgłoszenia reklamacyjnego spornego doręczenia. Okoliczność złożenia reklamacji dotyczącej doręczenia ww. decyzji Burmistrza i sposobu jej rozstrzygnięcia jest istotną dla kontrolowanej sprawy okolicznością, która powinna zostać wyjaśniona.

Sąd stwierdza, że w sprawie doszło również do naruszenia art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 oraz art. 210 § 4 O.p., w myśl których organy podatkowe prowadząc postępowanie podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organy administracji publicznej obowiązane są tym samym do prowadzenia postępowania w taki sposób, by wyjaśnione zostały wszystkie okoliczności sprawy i do wnikliwego przeanalizowania wpływu ustalonych okoliczności na treść podejmowanego rozstrzygnięcia i ujęcia tego w uzasadnieniu rozstrzygnięcia.

Ponownie prowadząc postępowanie, SKO będzie zobowiązane uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, biorąc także pod uwagę ocenę prawną oraz wskazania zawarte w wyroku I SA/Po [...]. Należy zaznaczyć, że ustaleń w zakresie skuteczności doręczenia skarżącej decyzji Burmistrza z [...] kwietnia 2018 r. nr [...] Kolegium będzie zobowiązane dokonać na podstawie oryginalnych akt administracyjnych postępowania zakończonego wydaniem tej decyzji (ułożonych w porządku chronologicznym i ponumerowanych), a nie kserokopii wybranych z nich dokumentów.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 179a P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości, o czym orzekł jak w p. I sentencji.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, o czym orzekł jak w p. II sentencji wyroku.