Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 27/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 101 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 2 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 611
law: Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego - t. j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Burmistrza Węgorzewa o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Węgorzewa a Prezydentem Miasta Żory w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku T. K. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Żory jako organ właściwy w sprawie. .


UZASADNIENIE

Burmistrz Węgorzewa reprezentowany przez Dyrektora Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Węgorzewie, wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Węgorzewa a Prezydentem Miasta Żory reprezentowanym przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Żorach, w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku T. K. o skierowanie do domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że pismem z dnia 18 lutego 2022 r. II Zastępca Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Żorach przekazała wniosek T. K., aktualnie przebywającej w Żorach przy ul. [...], o przyznanie świadczenia niepieniężnego z pomocy społecznej w formie pobytu w domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu pisma wskazano, że "córka Pani T. zaproponowała, żeby przyjechała do Żor, jednakże ze względu na jej sytuację rodzinną i mieszkaniową matka nie mogła z nią mieszkać. Klientka musiała wynająć mieszkanie, jednakże gdy stan zdrowia jej się pogorszył, trafiła do mieszkania chronionego w Żorach, które sobie opłaca. W/w korzysta ze wsparcia w mieszkaniu chronionym jako osoba bezdomna, wymaga stałej pomocy i opieki, nie jest samodzielna. Ostatni stały meldunek Pani T. ma – K. [...], gm. Węgorzewo [...] (...)" . Zatem, uznając brak właściwości gminy Żory, przekazano do Ośrodka w Węgorzewie wniosek T. K. celem rozpatrzenia.

W ocenie Dyrektora Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Węgorzewie, stanowisko powyższe jest nieprawidłowe, gdyż nie uwzględnia okoliczności faktycznych i prawnych niniejszej sprawy.

Wskazano, że T. K. nie przebywa już na terenie gminy Węgorzewo. Z zebranych informacji wynika bowiem, że zmiana miejsca zamieszkania nie miała charakteru tymczasowego, lecz stały. Podano, że zainteresowana poza faktycznym przebywaniem w Żorach również miała subiektywny zamiar takiego pobytu. Zdaniem Dyrektora Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Węgorzewie, taką ocenę uzasadnia jej historia meldunkowa – najpierw tymczasowo w Żorach, a ostatecznie na pobyt stały. Podniesiono, że T. K. zdecydowanie nie może być uznana za osobę bezdomną, gdyż po wyprowadzeniu się z Węgorzewa zamieszkała w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy – nie było to sporadyczne schronienie wskazujące na bezdomność. Zatem – w ocenie Dyrektora Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Węgorzewie, działającego w imieniu Burmistrza Węgorzewa, uznać należy, że organem właściwym do załatwienia wniosku T. K. o skierowanie do domu pomocy społecznej jest Prezydent Miasta Żory – Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Żorach.

W odpowiedzi na w/w wniosek, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Żorach działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Żory, poinformował, że T. K. zwróciła się z wnioskiem o skierowanie do domu pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku. Podano, że wywiad środowiskowy część I przeprowadzono w dniu 3 lutego 2022 r. w miejscu jej pobytu, tj. w mieszkaniu chronionym.

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Żorach wskazał, że w związku z przebywaniem zainteresowanej w mieszkaniu chronionym zostały z nią spisane uzgodnienia dotyczące wsparcia: "(...) przeciwdziałanie bezdomności oraz wykluczeniu społecznemu". Podano, że córka T. K. faktycznie zameldowała ją u siebie w mieszkaniu w dniu 22 lutego 2022 r., jednakże sytuacja dla zainteresowanej nie uległa zmianie, gdyż zostało to uczynione bez zamiaru zabrania jej do siebie i zapewnienia potrzebnej opieki.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 655 ze zm., dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie mamy do czynienia z negatywnym sporem o właściwość pomiędzy Burmistrzem Węgorzewa a Prezydentem Miasta Żory w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku T. K. o skierowanie do domu pomocy społecznej.

Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma treść art. 101 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2).

Pojęcie osoby bezdomnej, na potrzeby ustawy o pomocy społecznej definiuje z kolei art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Zatem art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.

Dodać należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 611 ze zm.), pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Do takich zaliczyć można między innymi szpitale, schroniska dla bezdomnych, hostele, ośrodki interwencji kryzysowej, domy dla ubogich, tj. miejsca, które udzielają pomocy osobom bezdomnym. Pobyt w takich miejscach ma umożliwić tylko przeczekanie do chwili, gdy pomoc w takiej formie będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej, zdrowotnej danej osoby, ewentualnie do czasu, gdy zapewniona zostanie pomoc o charakterze stałym w postaci np. umieszczenia w domu pomocy społecznej. Nawet zatem, gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt ten nie traci charakteru czasowego.

Z akt sprawy wynika, że T. K. jest osobą starszą, schorowaną, bez pomocy nie poradzi sobie w codziennym życiu. Ze względu na stan zdrowia wymaga pomocy i wsparcia 24 godziny na dobę. Jej dzieci nie mają możliwości pomocy w czynnościach dnia codziennego w takim wymiarze. Z okoliczności niniejszej sprawy wynika ponadto, że przebywa ona w Żorach w mieszkaniu chronionym przy ul. [...]. Tak też oznaczyła swoje miejsce zamieszkania w oświadczeniach związanych z umieszczeniem jej w domu pomocy społecznej (k- 23, 24, 25 akt adm.). Taki też adres umieszczono w zaświadczeniu lekarskim o stanie zdrowia osoby ubiegającej się o skierowanie do domu pomocy społecznej (k- 30 akt adm.). Za lokal mieszkalny nie można jednak uznać mieszkania chronionego. Jak bowiem wynika z art. 53 ust. 11 u.p.s., wsparcie świadczone w mieszkaniu chronionym nie stanowi zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych osób lub rodzin. Mieszkanie chronione jest bowiem formą pomocy społecznej przygotowującą pod opieką specjalistów osoby tam przebywające do prowadzenia samodzielnego życia lub wspomagającą te osoby w codziennym funkcjonowaniu (ust. 2) ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2022 r., sygn. akt I OW 157/21 publ.www.nsa.gov.pl).

Jak dalej wynika z akt, T. K. od 22 lutego 2022 r. jest zameldowana w Żorach na stałe – u córki. Jednak nie ma możliwości mieszkania u niej ze względu na trudną sytuację rodzinną i mieszkaniową córki. Wobec tego należy uznać T. K. za osobę bezdomną – w rozumieniu w/w przepisów ustawy o pomocy społecznej. W tej sytuacji, dla wskazania organu właściwego w sprawie zastosowanie będzie miał art. 101 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Skoro zaś gminą ostatniego miejsca zameldowania T. K. z na pobyt stały jest Gmina Żory, to organem właściwym do rozpoznania jej wniosku o umieszczenie w domu pomocy społecznej jest Prezydent Miasta Żory.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.