Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 204/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2020-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 165a § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Gerard Czech Sędzia WSA Marta Wojciechowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 września 2020 r. sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 28 maja 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o umorzeniu długu celnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do tut Sądu przez J. W. jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 28.05.2020 r., nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Opolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Opolu z dnia 20.02.2020 r., nr [...], którym odmówiono wszczęcia postępowania o umorzenie długu celnego i odsetek wynikających z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu: z dnia 26.01.2004 r. "nr [...] i [...], z dnia 17.02.2004 r., nr [...], [...] i [...], z dnia 17.01.2004 r. nr [...], [...], [...] i [...] oraz z dnia 26.03.2004 r., nr [...] i [...].

Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktycznym i prawny:

Wnioskiem z dnia 23 września 2019 r. J. W., (dalej: podatnik, strona, skarżący, zobowiązany)działając przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika, powołując się na przepis art. 67b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.; dalej jako "O.p."), zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kluczborku, o umorzenie zobowiązań celnych wynikających z wymienionych w tym wniosku decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu, w związku z ich przedawnieniem .

W treści wniosku strona zażądała umorzenia (w formie decyzji) zaległości wynikających z długu celnego, z uwagi na ich przedawnienie, a także mając zwłaszcza na względzie ważny interes podatnika oraz względy publiczne.

W uzasadnieniu swojego wniosku strona odwołała się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie o sygn. akt I SA/Sz 904/18, którego konkluzja jest taka, że w niniejszej sprawie winien zostać uwzględniony fakt, iż zabezpieczenie zobowiązań podatkowych hipoteką przymusową na podstawie normy art. 70 § 8 O.p. (analogicznej do zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny normy art. 70 § 6 ustawy) nie wywołuje skutku w postaci braku przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych tą hipoteką. Strona wskazała, że z treści przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8.10.2013 r. (sygn. akt SK 40/12, OTK-A 2013, Nr 7, poz. 97),TK wynika, iż art. 70 § 8 O.p. również nie spełnia standardów konstytucyjnych.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kluczborku, uznając się za organ niewłaściwy w zakresie długu celnego, zgodnie z art. 170 § 1 O.p., w dniu 31.01.2020 r. przekazał wniosek Naczelnikowi Opolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Opolu (k.4).

W dniu 20.02.2020 r. Naczelnik Opolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Opolu, któremu to zgodnie z art. 170 § 1 O.p., w dniu 31.01.2020 r. przekazano do rozpoznania powyższy wniosek, działając na podstawie art. 165a O.p., wydał postanowienie nr [...] w którym odmówił wszczęcia postępowania o umorzenie długu celnego oraz odsetek wynikających z wymienionych w tym rozstrzygnięciu decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu, z uwagi na to, że sprawa ta została już prawomocnie rozstrzygnięta ostateczną decyzją Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 12.02.2016 r. nr [...], a wywiedziona na tę decyzję skarga została prawomocnie oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 16.09.2016 r. o sygn. akt I SA/Op 155/16.

Wskazano również, że strona już wcześniej zwracała się o umorzenie przedmiotowych należności, tj. w dniu 21.11.2017 r. i również wówczas organ postanowieniem z dnia 29.12.2017 r. nr [...], odmówił wszczęcia postępowania z uwagi na to, że sprawa ta była poprzednio rozstrzygnięta ostateczną i prawomocną decyzją Dyrektora Izby Celnej w Opolu, która nadal pozostaje w obrocie prawnym. Powyższe postanowienie, w wyniku rozpatrzenia zażalenia, zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu nr [...].

W tym stanie rzeczy, organ pierwszej instancji uznał w niniejszej sprawie, iż nie zaszły żadne okoliczności mogące wskazywać na inny stan faktyczny niż w dniu uprzedniego orzekania, jak również nie stwierdzono zdarzeń mających znaczenie dla warunków ujętych w art. 246 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz.U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.), który ma w niniejszej sprawie zastosowanie w związku z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 623 ze zm. dalej jako "u.w.p.c"). Powołując się na uregulowane tymi przepisami zagadnienia dotyczące zwrotu i umorzenia należności celnych organ uznał, że sprawa umorzenia przedmiotowych należności została już rozstrzygnięta i kolejna decyzja w tej sprawie byłaby dotknięta wadą kwalifikowaną, stanowiącą podstawę stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 247 § 1 pkt 4 O.p. Dodatkowo organ odniósł się również do kwestii przedawnienia, stanowiącej uzasadnienie złożonego wniosku z dnia 23.09.2019 r., wskazując, że również w tym zakresie zastosowanie znajdują przepisy Kodeksu celnego, które w art. 262 stanowią, iż do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepis art. 12 oraz przepisy działu IV ustawy Ordynacja podatkowa. Zatem, odnosząc się do norm ujętych w art. 70 O.p., organ stwierdził, że do długu celnego powstałego na mocy Kodeksu celnego nie mogą mieć zastosowania przepisy ustawy Ordynacja podatkowa inne niż wskazane w art. 262 Kodeksu celnego. Końcowo Naczelnik Opolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Opolu wyjaśnił, że przedawnienie długu celnego nie jest przesłanką do umorzenia kwoty długu celnego i nie ma podstawy prawnej do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia należności celnych z powodu ich przedawnienia, a to z kolei stoi na przeszkodzie merytorycznemu rozpoznaniu wniosku, co jest przesłanką niedopuszczalności wszczęcia postępowania.

We wniesionym na to postanowienie zażaleniu pełnomocnik strony, domagając się jego uchylenia w całości podniósł, że złożenie w dniu 23.09.2019 r. wniosku o umorzenie zaległości celnych wynikających z wymienionych w nim decyzji, nastąpiło z uwagi na przedawnienie wynikających z nich należności, a zatem nie jest prawdą, iż powyższa sprawa już była pod tym kątem rozpatrzona, Uprzednia decyzja organów celnych oraz wskazywanego wyroku WSA w Opolu dotyczyła wniosku podatnika z dnia 19.02.2015 r., w którym wniósł on o umorzenie zaległości celnych z całkiem innych przyczyn. Wówczas zobowiązany wywodził, że w związku z zaległymi należnościami prowadzona egzekucja z nieruchomości, nie przyniosła oczekiwanych efektów i że w najbliższej przyszłości nie jest możliwe uzyskanie kwoty wynikającej z ww. decyzji. Ponadto, w tamtym postępowaniu J. W. oświadczył, że nie posiada żadnego majątku ani środków pieniężnych, a jego źródłem utrzymania jest praca w gospodarstwie rolnym o pow. 3,3 ha, a także że stan jego zdrowia nie pozwala mu na podjęcie dodatkowej pracy. Strona zarzuciła zatem, że przedmiotem wcześniej rozpoznanej sprawy nie były takie same przyczyny do umorzenia, jak wymienione obecnie we wniosku z dnia 23.09.2019 r., a tym samym nie można twierdzić, że sprawa umorzenia została już prawomocnie rozpatrzona.

Wskazanym na wstępie postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu, w wyniku rozpatrzenia zażalenia strony utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Na wstępie czynionych w sprawie rozważań, organ odwoławczy podkreślił, że przedmiotowy wniosek o umorzenie zaległości złożony został na podstawie art. 67b O.p., a dotyczył długu celnego, który powstał przed dniem 1.05.2004 r., czyli przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Okoliczność ta według organu odwoławczego powoduje, że w sprawie ma zastosowanie Kodeks celny, gdyż zgodnie bowiem z treścią art. 26 u.w.p.c. "przepisy dotychczasowe" mają nadal zastosowanie do spraw dotyczących długu celnego. Wskazać przy tym, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwaliło się już jednolite stanowisko, iż określone w przepisie art. 26 u.w.p.c. sformułowanie "stosuje się przepisy dotychczasowe" oznacza, że do postępowań dotyczących długu celnego powstałego przed dniem 1.05.2004 r., stosowane będą zarówno przepisy prawa materialnego, jak i procesowego, obowiązujące przed akcesją. Takie też stanowisko zajęto również w wydanym w stosunku do skarżącego wyroku WSA w Opolu z dnia 16.09.2016 r., sygn. akt I SA/Op 155/16, na który to wyrok powołał się organ I instancji.

Przy załatwieniu niniejszej sprawy należy mieć zatem na uwadze przepis art. 262 Kodeksu celnego, stanowiący, iż do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepis art. 12 oraz przepisy działu IV ustawy - Ordynacja podatkowa (Postępowanie podatkowe).

Złożony wniosek z dnia 23.09.2019 r. zawiera w swej treści żądanie umorzenia zaległości (długu celnego) wskutek przedawnienia, przy czym jako podstawę prawną umorzenia strona wskazała przepis art. 67b O.p., stanowiący, iż organ podatkowy na wniosek podatnika prowadzącego działalność gospodarczą może udzielać ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, określonych w art. 67a, pod warunkiem dopuszczalności takiej pomocy w świetle unijnych przepisów o pomocy publicznej. Do ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, w świetle przepisu art. 67a O.p. zalicza się z kolei:

1) odroczenie terminu płatności podatku lub rozłożenie podatku na raty,

2) odroczenie lub rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek,

3) umorzenie w całości łub w części zaległości podatkowych, odsetek za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Określone w art. 67a O.p. ulgi udzielane są w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, na które to interesy strona w sposób ogólny powołała się w treści złożonego wniosku. Dodatkowo we wniosku, jako podstawę faktyczną jego złożenia, wskazano przekonanie strony o przedawnieniu długu celnego z uwagi na niekonstytucyjną normę art. 70 § 6 (obecnie art. 70 §8) O.p., stanowiącą, iż nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym.

W tym miejscu organ odwoławczy zauważył, że przytoczone powyżej przepisy art. 67a i art. 67b oraz art. 70 O.p. umiejscowione są w jej Dziale III. Zobowiązania podatkowe, a dokładnie w Rozdziale 7a. Ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych oraz w Rozdziale 8. Przedawnienie. Tym samym, zgodnie z przepisem art. 262 Kodeksu celnego, przepisy te nie mogą być przez organ stosowane w sprawach długu celnego powstałego przed dniem 1.05.2004 r., gdyż w tym zakresie organ może opierać się wyłącznie na przepisach art. 12 i Działu IV O.p.

Dodatkowo zauważono, że wniosek z dnia 23.09.2020 r. został złożony przez pełnomocnika prowadzącego Biuro Podatkowe i przywołane przez niego podstawy faktyczne oraz prawne nie budzą wątpliwości. Z samej treści wniosku, a następnie złożonego zażalenia, jednoznacznie zatem wynika, że strona wyłącznie w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej żąda umorzenia zaległości z uwagi na ich przedawnienie, choć jej pełnomocnikowi znane są motywy uprzednich rozstrzygnięć organów co do możliwości umorzenia długu celnego.

W tym stanie sprawy organ odwoławczy uznał, w ślad za organem pierwszej instancji, że niezależnie od braku możliwości stosowania w sprawie wskazanych we wniosku przepisów Ordynacji podatkowej, dodatkową przeszkodą do wszczęcia i prowadzenia postępowania w kwestii długu celnego z uwagi na jego przedawnienie jest fakt, iż w obrocie prawnym znajduje się ostateczna decyzja Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 12.02.2016 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję tego samego organu z dnia 27.10.2015 r. "nr [...], którą odmówiono umorzenia należności celnych. Jak bowiem zauważono, już w pierwotnie złożonym wniosku o umorzenie należności celnych strona powołała się nie tylko na swoją złą sytuację finansową, jako przesłankę do udzielenia ulgi w spłacie zobowiązań, ale również na konieczność umorzenia należności ze względu na ich przedawnienie wynikające z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8.10.2013 r., SK 40/12. Wskutek tak złożonego wniosku Dyrektor Izby Celnej w Opolu, w przytoczonej powyżej decyzji, a później Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w wyroku z dnia 16.09.2016 r., sygn. akt I SA/Op 155/16, rozstrzygnął nie tylko kwestię możliwości umorzenia na gruncie przepisów Kodeksu celnego długu celnego w oparciu o przywołane przez stronę okoliczności trudnej sytuacji finansowej, ale w postępowaniach tych rozstrzygnięto również kwestie przedawnienia długu celnego w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8.10.2013 r. w kontekście możliwości zastosowania kwestionowanych w tym orzeczeniu przepisów Ordynacji podatkowej na gruncie spraw dotyczących przedakcesyjnego długu celnego.

W skardze złożonej na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu pełnomocnik strony wniósł o: jego uchylenie w całości, rozpatrzenie skargi na rozprawie oraz zasądzenie od strony przeciwnej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów prawa podatkowego i celnego, a mianowicie:

1. art. 165a O.p., poprzez błędne j ego zastosowanie,

2. art. 242 § 4 i 5 Kodeksu celnego w związku z art. 120-123, art. 187, art. 191 i art. 207 O.p., poprzez uznanie, że brak jest podstaw do umorzenia należności celnych w świetle zaistniałego stanu faktycznego i prawnego oraz naruszenie zasady rozstrzygnięcia co do istoty sprawy.

Uzasadniając stawiane zarzuty pełnomocnik powielił argumentację podnoszoną w postępowaniu celnym i wskazał, iż w dniu 23.09.2019 r. został złożony wniosek o umorzenie zaległości celnych wynikających z wymienionych w tym wniosku decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu z uwagi na ich przedawnienie. Jak dalej stwierdził, nie jest prawdą, że powyższa sprawa była już pod tym kątem rozpatrzona, bowiem decyzja organów celnych i wyrok WSA w Opolu dotyczyły wniosku z dnia 3.02.2015 r. o umorzenie zaległości celnych z całkiem innych przyczyn. Chodziło bowiem o konieczność umorzenia ze względu na bezskuteczną egzekucję i brak możliwości uzyskania wynikających z tych decyzji kwot w najbliższej przyszłości. We wniosku z 2015 r. wniesiono także o rozpoznanie możliwości przedawnienia należności, powołując poprzez analogię na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8.10.2013 r., sygn. akt SK 40/12 i na jego moc wiążącą także do zobowiązań celnych.

Według skarżącego zarzut przedawnienia - w świetle upływu czasu od wcześniejszej sprawy (4 lata) i zmian przepisów oraz orzecznictwa w tym zakresie - winien zostać na nowo rozpatrzony przez organy celno-skarbowe. Jednakże organy tego nie uczyniły, stwierdzając brak do tego odpowiednich podstaw prawnych. Tymczasem, w opinii pełnomocnika, zgodnie z art. 242 § 7 Kodeksu celnego organ celny z urzędu winien w pierwszej kolejności rozpatrzyć za każdym razem zarzut przedawnienia długu celnego, a tym samym organy celno-skarbowe winny same rozważyć i wyjaśnić tę kwestię wydając stosowne rozstrzygnięcie merytoryczne, a nie w sposób formalistyczny zastosować art. 165a O.p., umarzając postępowanie jako bezprzedmiotowe.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, otrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę należało uznać za niezasadną.

Kontrola legalności zaskarżonego aktu, dokonana w aspekcie kryteriów nakreślonych w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) - dalej jako: "P.p.s.a.", nie dała podstawy do stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.) .

Sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Zgodnie z art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 P.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów. W świetle treści wskazanego przepisu oraz przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny korzystając z dyspozycji art. 119 pkt 3 P.p.s.a. mógł rozpoznać przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym i dlatego z urzędu skierował sprawę do rozpoznania w tym trybie niezależnie od wniosku strony o przeprowadzenie rozprawy.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest rozstrzygnięcie o charakterze formalnym, dotyczące odmowy wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku strony o umorzenia (w formie decyzji) długu celnego.

Podstawę wydania zaskarżonego postanowienia stanowił art. 165a § 1 O.p, w myśl którego, gdy żądanie o wszczęcie postępowania podatkowego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Zatem w świetle tej regulacji każdorazowo, w sytuacji stwierdzenia przez organ podatkowy, że w sprawie zachodzą przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania i rozpatrzenie treści żądania, nie może on przystąpić do merytorycznego badania wniosku, a wręcz przeciwnie, obowiązany jest on zaniechać dalszych czynności i odmówić wszczęcia postępowania, zgodnie z art. 165a § 1 O.p. Użyte w tym przepisie wyrażenie "nie może być wszczęte" należy odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne jego przepisy, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenia treści żądania w sposób merytoryczny (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17.02.2012 r. sygn. VI SA/Wa 2450/11, LEX nr 1124322).

Taka właśnie sytuacja, wbrew zarzutom skargi ma miejsce w niniejszej sprawie, a zatem organy obu instancji prawidłowo odmówiły stronie wszczęcia postępowania w żądanym przez nią przedmiocie.

Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że strona w ramach swojego wniosku z dnia 23.09.2019 r., wskazała jako podstawę prawną żądania umorzenia zaległości (długu celnego) jego przedawnienie, powołując się w tym względzie na ważny interes podatnika oraz względy publiczne. Przepis art. 67b O.p., stanowiący, iż organ podatkowy na wniosek podatnika prowadzącego działalność gospodarczą może udzielać ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, określonych w art. 67a, pod warunkiem dopuszczalności takiej pomocy w świetle unijnych przepisów o pomocy publicznej.

Dlatego też odniesienie się do zarzutów skargi, co do mającego mieć miejsce naruszenia przez organy art. 165a § 1 O.p. rozpocząć trzeba od wskazania, że w sprawie niniejszej organy celne obowiązane były stosować przepisy prawne - zarówno prawa materialnego, jak i proceduralne - obowiązujące na dzień zgłoszenia celnego. Zgodnie bowiem z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623) przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkowstwa w Unii Europejskiej.

Ogólne sformułowanie "przepisy dotychczasowe" należy interpretować poprzez zakres regulacji zawartej w Kodeksie celnym, Zgodnie z art. 1 tej ustawy, przedmiotem regulacji tego aktu prawnego są zasady i tryb przywozu towarów na polski obszar celny i wywozu towarów z polskiego obszaru celnego, związane z tym prawa i obowiązki osób oraz uprawnienia i obowiązki organów celnych, przy czym co istotne, Kodeks celny zawiera zarówno przepisy prawa materialnego, jak i proceduralnego. W ramach przepisów prawa materialnego zawarta jest regulacja stanowiąca podstawę do umorzenia w części lub całości należności celnych. Podkreślenia wymaga tez, że co do zasady od dnia przystąpienia Polski do Unii Europejskiej obowiązuje prawo pierwotne, jednakże w art. 2 Aktu Przystąpienia (Dz. U. EL z 2003 r. Nr 236) zastrzeżono szereg przepisów intertemporalnych, dotyczących także Prawa celnego. Zawiera je załącznik IV nr 5 do Aktu Przystąpienia w tytule "Unia celna", który w ust. 13 stanowi, że odzyskiwanie należności jest przeprowadzane na warunkach określonych w ustawodawstwie wspólnotowym. Jednakże w przypadku, gdy dług powstał przed dniem przystąpienia, odzyskiwanie należności zostanie przeprowadzone zgodnie z warunkami obowiązującymi w nowym Państwie członkowskim, przez to Państwo na jego rzecz.

W rozpoznawanej sprawie, dług celny niewątpliwie powstał przed dniem uzyskania przez Polskę członkostwa w Unii Europejskiej, a obowiązujący wówczas art. 262 Kodeksu celnego jednoznacznie stanowił, że "do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepis art. 12 oraz przepisy działu IV ustawy - Ordynacja podatkowa".

W związku z tym należy zauważyć, że powołany przez skarżącego art. 67b O.p. zamieszczony jest w dziale III Ordynacji podatkowej ("Zobowiązania podatkowe"), a nie w dziale IV - wymienionym w art. 262 Kodeksu celnego (generalnie regulującym "Postępowanie podatkowe"), a zatem w sposób dość oczywisty przepis art. 67b O.p. nie mógł mieć zastosowania w przedmiotowej sprawie, która dotyczyła rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o umorzenie długu celnego. Siłą rzeczy, również dalsze powoływane przez skarżącego argumenty odwołujące się do treści tej regulacji, a także do regulacji art. 67a i 67d O.p. oraz zawartych w tych artykułach pojęć (takich jak "ważny interes podatnika", "interes publiczny" czy też "uzasadnionego przypuszczenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne;"), nie mogły wpłynąć na treść rozstrzygnięcia organu, ani na sposób interpretacji przepisów regulujących kwestię umorzenia należności celnych na gruncie Kodeksu celnego. Wszelkie bowiem kwestie dotyczące długu celnego, w tym również wygaśnięcia długu celnego na skutek jego umorzenia przez stosowny organ celny, regulowały wprost przepisy Kodeksu celnego, a zawarte w jego przepisach "odesłania" do przepisów innych ustaw (np. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - art. 243) były jasne i wyraźne.

W tym miejscu można dodatkowo zwrócić uwagę na niekonsekwencję w działaniach samego fachowego pełnomocnika reprezentującego w niniejszej sprawie skarżącego, skoro z jednej strony domaga się on umorzenia w oparciu o regulacje Ordynacji podatkowej umorzenia długu celnego strony, z drugiej zaś strony wywodzi że dług ten już nie istnieje bowiem uległ on przedawnieniu, Skoro zatem według pełnomocnika dług celny już nie istnieje na skutek jego przedawnienia, które co istotne zawsze następuje z mocy prawa , a nie w wyniku decyzji organów, to tym samym pełnomocnik wskazuje dodatkowo na brak istnienia zaległości celnej, która to miałaby podlegać ewentualnemu umorzeniu, czyniąc niejako bezprzedmiotowym samo żądanie zawarte we wniosku z dnia 23.09.2019 r.

Z tego powodu, organ odwoławczy w ramach uzasadnienia zaskarżonego postanowienia prawidłowo stwierdził niemożność rozpoznania wniosku skarżącego w oparciu o wskazywany przez niego przepis Ordynacji podatkowej, a w konsekwencji wszczęcia w tym przedmiocie postępowania o umorzenie w tym trybie należności celnych.

Na ten aspekt sprawy zwrócił już uwagę tut Sąd w prawomocnym wyroku z dnia 16.09.2016 r., sygn. akt I SA/Op 155/16. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd rozpoznając wywiedzioną przez skarżącego skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 12 lutego 2016 r. utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia 27 października 2015 r. odmawiającą J. W. umorzenia należności celnych w kwocie 62.101,00 zł również podkreślił, że do postępowania w sprawach celnych nie mają zastosowania przepisy Działu III Ordynacji podatkowej dotyczące "Zobowiązań podatkowych", o czym wyraźnie stanowi art. 262 Kodeksu celnego. Natomiast powołany prawidłowo przez organ przepis art. 242 § 5 pkt 1 Kodeksu celnego w sposób szczególny i odrębny od Ordynacji podatkowej reguluje kwestie biegu przedawnienia terminu i jego przerwę, odmiennie też określa jego przesłanki.

Zawarte w art. 262 Kodeksu celnego odesłanie do przepisów Ordynacji podatkowej ogranicza się wyłącznie do kwestii proceduralnych, tymczasem zagadnienie biegu terminu przedawnienia należności celnych ma charakter materialnoprawny i jest odrębnie uregulowane w Kodeksie celnym.

W ramach tego postępowania sądowo administracyjnego Sąd podał kontroli stanowisko organów, że w sprawie nie wystąpiło przedawnienie należności celnych w sytuacji, gdy zarejestrowanie kwot poszczególnych długów celnych nastąpiło w przedziale czasowym od 17 stycznia 2004 r. do 26 marca 2004 r. czyli, że w dacie złożenia wniosku przez skarżącego i dacie wydania decyzji upłynął już podstawowy termin 5 lat z art. 242 § 4 Kodeksu celnego. W wyniku dokonanej analizy stanu faktycznego sprawy oraz mający w niej zastosowanie regulacji prawnych, Sąd oddalając skargę stwierdził jednoznacznie, iż brak jest podstawy prawnej do wnioskowanego umorzenia długu celnego, ze względu na podnoszone we wniosku okoliczności. Taką podstawą byłoby wykazanie, że w sprawie zachodzą pozytywne przesłanki umorzenia, wynikające z art. 246 § 1 w zw. z art. 229 § 3 Kodeksu celnego. Taka sytuacja jednak zdaniem Sądu nie wystąpiła.

Co więcej w uzasadnieniu tego wyroku wprost wskazano, że ani Kodeks celny, ani akty wykonawcze do tej ustawy nie zawierają przepisów mogących być podstawą umorzenia długu celnego, na podstawie podmiotowych przesłanek, tj. przesłanek odnoszących się do trudnej sytuacji majątkowej, osobistej, czy zdrowotnej zobowiązanego, czy z innych przyczyn leżących po stronie podmiotu zobowiązanego do uregulowania długu celnego. Taką podstawą byłoby wyłącznie wykazanie, że w sprawie zachodzą pozytywne przesłanki umorzenia, wynikające z art. 246 § 1 w zw. z art. 229 § 3 Kodeksu celnego, co jednak nie miało miejsca.

W ocenie Sądu rozpoznającego wówczas sprawę nie zostały spełnione także przesłanki umorzenia należności celnych wskazane w art. 247 i 248 Kodeksu celnego, albowiem pierwszy ze wskazanych przepisów dotyczy stanu faktycznego, w którym unieważniono zgłoszenie celne na wniosek osoby zainteresowanej, a drugi – towaru, objętego procedurą celną i nie przyjętego przez osobę wprowadzającą ze względu na to, iż w chwili, o której mowa w art. 69 Kodeksu celnego (przyjęcia zgłoszenia celnego) towary były wadliwe lub niezgodne z warunkami kontraktu, w wyniku którego dokonano przywozu tych towarów.

W sprawie, nie wystąpiły również przesłanki wskazane w przepisach wykonawczych do Kodeksu celnego, tj. w § 2 i § 4 rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych, zawierającego katalog zamknięty przypadków, będących podstawą umorzenia.

Odnosząc się do ponowionego w obecnym wniosku z dnia 23.09.2019 r. stwierdzenia przedawnienia należności celnych z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego, wydanego w dniu 8 października 2013 r., w sprawie o sygn. akt SK 40/12 oraz jego znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowego spornego długu celnego, również w tej kwestii wypowiedział się już Sąd w omawianym wyroku z dnia 16.09.2016 r., sygn. akt I SA/Op 155/16.

Jak wówczas już skonstatował Sąd odnosząc się do argumentacji strony opierającej się na przekonaniu strony, że skutki tego orzeczenia, należy odnieść również do rozstrzygnięcia organu celnego podjętego w rozpoznawanej sprawie, ponieważ w sprawie dotyczącej umorzenia długu celnego, mają zastosowanie przepisy Kodeksu celnego, które wraz z ich przepisami wykonawczymi, które to kompleksowo regulują problematykę celną, również w zakresie umarzania należności celnych, a przepisy te nie były one przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, to naruszenie zasady związania wyrokiem TK jako mające wpływ na wynik rozstrzygnięcia nie może stanowić podstawy uchylenia zaskarżonej decyzji. Na tle skargi konstytucyjnej rozpatrywanej przez TK w sprawie SK 40/12 nie można mieć wątpliwości, że w swym rozstrzygnięciu Trybunał wypowiedział się o niekonstytucyjności przepisu art. 70 § 6 O.p., i jak prawidłowo przyjął organ celny poza zakresem konstytucyjności stwierdzonej w sentencji orzeczenia pozostaje przepis 242 § 4 - 6 Kodeksu celnego.

Dlatego też Sąd też nie mógł uczynić organowi zarzutu braku stwierdzenia przedawnienia należności celnych w oparciu o wyrok powyższy TK.

W tym miejscu Sąd rozpoznając obecnie skargę strony dodatkowo, zwraca uwagę ze względu na ponowioną przez pełnomocnika w skardze argumentacją dotyczącą analogicznego zastosowania wobec przedawnienia długu celnego wyroku TK w sprawie SK 40/12, na zapadły w dniu 20 maja 2020 r. wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt P 2/18 dotyczący kwestii zgodności art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300; dalej: u.s.u.s.) z Konstytucją RP. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu powołanego wyroku Trybunał, odnosząc się do podniesionych w pytaniu sądu wątpliwości dotyczących tożsamości przepisu zakwestionowanego w rozpoznawanej sprawie i art. 70 § 6 O.p., który był przedmiotem orzekania Trybunału w sprawie o sygn. SK 40/12, wskazał, że tezy tego wyroku nie mają wpływu na rozstrzygnięcie w obecnym postępowaniu. Trybunał zwrócił uwagę, że ocena konstytucyjności zaskarżanych regulacji nie może być dokonywana w sposób oderwany od konkretnej sytuacji prawnej, w tym w szczególności od dziedziny prawa, jakiej dotyczy. Należy bowiem wziąć pod uwagę nie tylko zaskarżony przepis, ale również uwzględnić cały kontekst prawny związany z ukształtowaniem danej instytucji przez ustawodawcę. Nie można poprzestać tylko na ocenie wyodrębnionych elementów konstrukcji, nie biorąc pod uwagę jej celu i funkcji, jakie ma spełniać w obrocie prawnym. Zbyt wąskie ujęcie problemu i brak osadzenia go w realiach konkretnej sprawy i stosunków prawnych, których będzie on dotyczyć, może prowadzić do niewłaściwych wniosków.

W tym stanie sprawy, skoro jak już wyżej wskazano, kwestia ewentualnego przedawnienia długu celnego w oparciu o wskazania Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku w sprawie o sygn. SK 40/12, były już uprzednio przedmiotem rozważań tut. Sądu w wyroku z dnia 16.09.2016 r., sygn. akt I SA/Op 155/16, organy obu instancji zasadnie wskazały na związanie ich, a także Sądu w niniejszej sprawie zawarta w tym wyroku oceną prawną co do tego, że poza zakresem niekonstytucyjności stwierdzonej w sentencji tego orzeczenia pozostaje przepis 242 § 4 - 6 Kodeksu celnego.

Stosownie do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego czynność była przedmiotem zaskarżenia. Związanie organu administracji publicznej oraz sądu oceną prawną oznacza, że w tym zakresie nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonymi wcześniej w orzeczeniu sądowym i zobowiązane są do podporządkowania się jej w pełnym zakresie. Ocena prawna dotyczyć może w szczególności stanu faktycznego sprawy, wykładni prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, kwestii zastosowania określonego przepisu do wydania danego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 297/15, LEX nr 2270625). Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący: ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Związanie sądu administracyjnego oceną prawną oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które byłyby sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem. Uregulowania zawarte w art. 153 p.p.s.a. mają zapobiec sytuacji, w której określona kwestia byłaby odmiennie oceniana w kolejnych orzeczeniach sądu (por. wyrok NSA z dnia 25 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 491/15, LEX nr 2199106).

Faktem jest wprawdzie, na co zwrócił uwagę pełnomocnik skarżącego, że bieg terminu przedawnienia jest procesem ciągłym i w tym zakresie niewątpliwie stanowi on proces podlegający zmianom. Tyle tylko, że jak już wyżej zauważył Sąd, przedawnienie długu celnego (czy tez zobowiązań podatkowych) nie następuje w drodze decyzji organów, ale jego skutek następuje z mocy samego prawa wraz z upływem określonego w przepisach prawa (w niniejszej sprawie Kodeksu celnego) terminu. W świetle art. 244 pkt 3 Kodeksu celnego, upływ okresu przedawnienia powoduje, że dług celny wygasa i zgodnie z art. 242 § 7 tej ustawy przedawnienie uwzględnia się z urzędu. To oznacza, że upływ okresu przedawnienia powoduje z mocy prawa, iż przestaje istnieć stosunek zobowiązaniowy pomiędzy dłużnikiem a wierzycielem; organ ma obowiązek uwzględnić ten fakt z urzędu, a tym samym nie ma kompetencji do wydawania w takiej sprawie rozstrzygnięcia. Wygaśnięcie długu celnego, na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy , jest przedmiotowo zupełnie innym zagadnieniem niż kwestia umorzenia kwoty długu celnego. O ile wygaśnięcie długu celnego następuje z mocy prawa, o tyle umorzenie zaległości ma charakter ulgi w odniesieniu do istniejącego zobowiązania, udzielanej przez organ w stosownym rozstrzygnięciu i stosowane jest w okolicznościach ściśle określonych przepisami prawa.

Tym samym, co zasadnie uznał organ odwoławczy, samo przedawnienie nie stanowi przesłanki do umorzenia kwoty długu celnego, a o takie ubiegał się skarżący w ramach swojego wniosku z dnia 23.09.2019 r. i to w oparciu o art. 67a i następne Ordynacji podatkowej, które w ogóle nie mogły stanowić podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania tego żądania, co Sąd szczegółowo omówił już we wstępnej części swoich rozważań.

Z tych też powodów, skoro w obecnym stanie sprawy nie może się toczyć postępowanie zmierzające do merytorycznego rozpatrzenia wniosku w przedmiocie umorzenia długu celnego, organy obu instancji zasadnie powołując się na przesłankę niedopuszczalności jego wszczęcia oparły swoje rozstrzygnięcia na art. 165a O.p.

W konsekwencji Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.