Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 114/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 54 par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 106 par. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Ewa Chojnacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2008 r. sprawy ze skargi S. A. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w S., wszczął wobec S. A. (zwanego dalej Skarżącym), postępowanie egzekucyjne na podstawie dwóch tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego należność z tytułu podatku od towarów i usług.

W toku postępowania egzekucyjnego Skarżący złożył w Urzędzie Skarbowym w S. pismo z dnia 27 grudnia 2006 roku, w którym wystąpił o przekazanie akt egzekucyjnych Sądowi Rejonowemu oraz podjęcie czynności zmierzających do pokrycia egzekwowanej należności w podatku od towarów i usług wierzytelnością przysługującą mu od Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w S., z tytułu zadośćuczynienia zasądzonego przez Europejski Trybunał Praw Człowieka. Do w/w. pisma dołączył wniosek o wstrzymanie czynności egzekucyjnych na podstawie art. 773 kodeksu postępowania cywilnego skierowany do Komornika sądowego, w przedmiocie bezprawnie zajętego zadośćuczynienia.

W treści powyższego pisma, Skarżący powołał się na pierwszeństwo zaspokojenia przysługujące organowi podatkowemu zgodnie z art. 1025 § 1 pkt 7 Kodeksu postępowania cywilnego.

Zawiadomieniem z dnia 15 stycznia 2007r., organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności przysługujących Skarżącemu, z tytułu zasądzonego odszkodowania, u Komornika sądowego rewiru I przy Sądzie Rejonowym w S. W odpowiedzi na zajęcie, pismem z dnia 17 stycznia 2007r., Komornik sądowy poinformował administracyjny organ egzekucyjny, że egzekucja prowadzona wobec Skarżącego została zakończona 30 grudnia 2006 roku i obecnie nie posiada on żadnych zobowiązań pieniężnych wobec Skarżącego.

W tej sytuacji, pismem z dnia 23 stycznia 2007 r., organ egzekucyjny skierował zawiadomienie o zajęciu wierzytelności Skarżącego z tytułu zadośćuczynienia zasądzonego przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, do Pełnomocnika Ministerstwa Spraw Zagranicznych do spraw postępowań przed Europejskim Trybunatem Praw Człowieka. Pismem z dnia 1 marca 2007 roku, Pełnomocnik Ministerstwa Spraw Zagranicznych wskazał, iż wyrok Trybunału w sprawie Skarżącego został w całości wykonany przez Rząd RP, stąd nie jest możliwe zrealizowanie zajęcia. Wyjaśnił, że w dniu 19 grudnia 2006 r. przelana została na konto Komornika Sądowego Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w S. kwota odpowiadająca wysokości egzekwowanych przez niego zaległości tj. 5.229,90 zł. Pozostałą kwotę w wysokości 6.151,50 zł przelano w tym samym dniu zgodnie z życzeniem Skarżącego na konto jego syna.

Pismem z dnia 15 stycznia 2007 roku, Skarżący złożył skargę na przewlekłość postępowania egzekucyjnego, uzupełnioną pismem z dnia 5 lutego 2007 roku.

W treści skargi wskazał na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., w zakresie podjęcia czynności zmierzających do wyegzekwowania wierzytelności zajętej u Komornika sądowego. Powołał się na uprawnienie wierzyciela do uczestnictwa w podziale sum uzyskanych z egzekucji, wynikające z art. 1034 Kodeksu postępowania cywilnego. Odnośnie dokonanego w dniu 15 stycznia 2007 roku zajęcia wierzytelności podniósł, że pracownicy organu egzekucyjnego, nie zważając na treść przepisu art. 1034 Kodeksu postępowania cywilnego zaniedbali obowiązek niezwłocznego złożenia tytułu wykonawczego, co wiązało się z ujemnymi dla niego konsekwencjami, powstałymi z winy organu egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2007 roku, Dyrektor Izby Skarbowej w S. oddalił skargę jako nieuzasadnioną. W uzasadnieniu wskazał, że przeprowadzenie egzekucji ze wskazanej przez Skarżącego wierzytelności w dacie złożenia przez niego wniosku, tj. w dniu 2 stycznia 2007 r., było niemożliwe bowiem Skarżący nie posiadał w tym czasie żadnych wierzytelności w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Podkreślił, że z otrzymanej kwoty 6.151,50 zł Skarżący nie uregulował zobowiązań wobec Urzędu Skarbowego. Kwestionując zasadność prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez Komornika sądowego oczekiwał, iż zaległości podatkowe zostaną pokryte kosztem zobowiązań cywilnoprawnych. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż w przedmiotowej sprawie, nie wystąpił zbieg egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową, bowiem do stycznia 2007 r. administracyjny organ egzekucyjny nie miał wiedzy o należnościach przyznanych Skarżącemu przez Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wyjaśnił, że w dniu złożenia wniosku o prowadzenie egzekucji z posiadanej przez Skarżącego wierzytelności, wobec braku wierzytelności, Naczelnik Urzędu Skarbowego nie mógł doprowadzić do zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej. W tej sytuacji, wskazany przez Skarżącego art. 1034 Kodeksu postępowania cywilnego nie miał zastosowania. Dyrektor Izby Skarbowej uznał za nieuzasadniony zarzut Skarżącego, iż dalsze istnienie zaległości spowodowane było bezczynnością organu egzekucyjnego.

W zażaleniu na postanowienie oddalające skargę, Skarżący ponowił argumenty zaprezentowane w skardze a ponadto zakwestionował ustalenia organu egzekucyjnego poczynione w związku z egzekucją wierzytelności zajętej u Komornika sądowego. W szczególności nie zgodził się z brakiem możliwości dochodzenia należności objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi z uwagi na zakończenie postępowania prowadzonego przez sądowy organ egzekucyjny.

Postanowieniem z dnia [...] października 2007 r., Minister Finansów utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, iż przedmiotem badania w postępowaniu zażaleniowym była legalność i prawidłowość działania Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. oraz zasadność rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Skarbowej w S. w przedmiocie skargi. Z tego względu, nie mogły być rozpatrzone zarzuty Skarżącego, skierowane pod adresem sądowego organu egzekucyjnego.

Odnośnie zarzutu Skarżącego, dotyczącego przewlekłości postępowania egzekucyjnego, Minister Finansów podzielił argumenty przedstawione przez organ I instancji. Wyjaśnił, że Skarżący pomimo otrzymania środków z tytułu zadośćuczynienia nie uregulował zaległości objętych tytułami wykonawczymi. Wskazał, iż kwestionowana przez Skarżącego data zakończenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego przez Komornika Sądowego została wskazana przez sądowy organ egzekucyjny w piśmie z dnia 17 stycznia 2007 roku.

Minister Finansów wyjaśnił, iż z uwagi na brak uprawnień do kontroli prawidłowości egzekucji sądowej, nie był upoważniony do przeprowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego, czego domagał się Skarżący, powołując przepis art. 192 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn.zm.) - dalej powoływanej jako "Ordynacja podatkowa". Minister Finansów wskazał, iż przepis ten nie ma zastosowania w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym.

W skardze, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Skarżący zarzucił, że Minister Finansów zaniechał jakichkolwiek działań zmierzających do ujawnienia prawdy obiektywnej. Zdaniem Skarżącego, Komornik sądowy celowo wprowadził w błąd Urząd Skarbowy bowiem zmuszony byłby do zaspokojenia w pierwszej kolejności roszczenia dotyczącego podatku VAT. Podniósł, że do dnia sporządzenia skargi, komornik ani nie dokonał planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji, ani nie złożył na rachunek depozytowy sądu sumy podlegającej podziałowi. W świetle powyższego, zdaniem Skarżącego, nie można uznać, że doszło do zakończenia postępowania egzekucyjnego a jeśli Minister Finansów twierdzi, że nie posiada ustawowych kompetencji do kontroli prawidłowości egzekucji sądowej, to Sąd Administracyjny może zwrócić się o udostępnienie akt komorniczych i dokonać kontroli prawidłowości tego postępowania.

W odpowiedzi na skargę, Minister Finansów wniósł o jej oddalenie.

Zarzuty podniesione w skardze uznał za bezzasadne i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

W piśmie procesowym z dnia 17 września 2008 r., Skarżący wskazał, że pracownikom Urzędu Skarbowego przysługiwało prawo złożenia skargi do Sądu Rejonowego w związku z nadużyciami ze strony komornika. Kwestionując informacje przekazane przez Komornika sądowego wyjaśnił, że zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego zakończenie postępowania egzekucyjnego poprzez złożenie uzyskanej sumy do depozytu sądowego oraz sporządzenie planu jej podziału, byłoby niemożliwe w terminie wskazywanym w piśmie sądowego organu egzekucyjnego. Wątpliwości Skarżącego budziło zajęcie zadośćuczynienia zasądzonego przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, z uwagi na brak w tym przedmiocie regulacji ustawowej oraz egzekwowanie przez Komornika sądowego należności na podstawie wyroku sądu karnego, wydanego w sprawie, na podstawie art. 212 Kodeksu karnego, który to przepis uznany został przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją. W piśmie tym, Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy Komornika sądowego o sygn. KM 3447/04.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Sądu, organy nadzoru rozpoznające sprawę prawidłowo oceniły, iż do przewlekłości postępowania egzekucyjnego nie doszło a zarzuty przedstawione przez Skarżącego w skardze wniesionej na podstawie art. 54 § 1 (ustawy o postępowaniu administracyjnym w administracji z dnia 17 czerwca 1966 r. Dz. U. Nr 24, poz. 151, tekst jednolity z dnia 2 listopada 2005r., Dz. U. Nr 229, poz. 1954 ; dalej u.p.e.a.), są nieuzasadnione.

Sąd zauważa, iż w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zdefiniowano terminu przewlekłości postępowania, o której mówi jej art. 54 § 1 in fine. Definicji tego pojęcia nie ma również w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, który ma odpowiednie zastosowanie na podstawie art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W związku z tym, w tym zakresie istnieją uzasadnione wątpliwości interpretacyjne. W ocenie Sądu, możliwe jest jednak posiłkowe odwołanie się do unormowań zawartych w ustawie z dnia 17 czerwca 2004r., o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, dalej powoływana jako ustawa o skardze). Z przepisu art. 2 ust. 2 tej ustawy wynika, iż dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej, uwzględnić charakter sprawy, stopień jej faktycznej i prawnej zawiłości oraz znaczenie dla strony, która wniosła skargę dotyczącą zagadnień w niej rozstrzygniętych. Ocenie podlega także zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Pożądane jest również odwołanie się ( na podstawie art. 18 u.p.e.a.), do zasady szybkości, wnikliwości i prostoty postępowania przewidzianej w art. 11 K.p.a., oraz zasady stosowania środków prowadzących do bezpośredniego wykonania obowiązków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego, wynikającej z art. 7 § 2 u.p.e.a.

Zarzuty skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego, powtórzone w toku postępowania zażaleniowego oraz zarzuty skargi wniesionej do tutejszego Sądu dotyczyły zaniechania, jakiego – w ocenie Skarżącego – dopuścił się administracyjny organ egzekucyjny, nie podejmując wskazywanych przez Skarżącego działań, w celu podjęcia egzekucji z zadośćuczynienia zasądzonego na rzecz Skarżącego przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, zajętego przez Komornika sądowego w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Zdaniem Sądu, brak jest podstaw do twierdzenia, że organ egzekucyjny dopuścił się w tej mierze zaniechania a to z następujących powodów.

Informację o zasądzonym zadośćuczynieniu organ egzekucyjny powziął po otrzymaniu pisma Skarżącego z dnia 27 grudnia 2006 r. (data wpływu do organu egzekucyjnego 2 stycznia 2007 r.), do którego Skarżący załączył wniosek skierowany do Komornika sądowego o wstrzymanie czynności egzekucyjnych. Pismem z dnia 15 stycznia 2007 r., organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej, na której istnienie Skarżący wskazał w treści wniosku. W odpowiedzi na powyższe zajęcie, pismem z dnia 17 stycznia 2007 r., Komornik sądowy Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w S., poinformował organ egzekucyjny, iż wobec Skarżącego było prowadzone postępowanie egzekucyjne, które zakończone zostało w dniu 30 grudnia 2006 r. Po otrzymaniu powyższej informacji, zawiadomieniem z dnia 23 stycznia 2007 r., organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności Skarżącego u Pełnomocnika Ministra Spraw Zagranicznych d/s postępowań przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka, należnych Skarżącemu z tytułu odszkodowania zasądzonego przez Trybunał, na jego rzecz.

W odpowiedzi na zajęcie wierzytelności Skarżącego, pismem z dnia 1 marca 2007 r., Pełnomocnik Ministra, udzielił organowi informacji, iż na podstawie wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Rząd Polski, zobowiązany był wypłacić Skarżącemu, kwotę 3.000 euro w terminie do 23 stycznia 2007 r. Wskazał, że z powyższej sumy, kwotę 5.229,90 złotych, zajął Komornik sądowy i wypłacił Skarżącemu w dniu 19 grudnia 2006 r. Pozostałą kwotę przekazał w tym samym dniu, zgodnie z życzeniem Skarżącego, na konto jego syna. Wobec powyższego, nie było możliwe zajęcie tej wierzytelności.

Oceniając opisane działania organu egzekucyjnego nie sposób dopatrzyć się zaniechania, na które wskazuje Skarżący. Organ ten niezwłocznie podjął starania o zaspokojenie należności ze wskazanych wierzytelności. Argumenty Skarżącego o niezgodności twierdzeń zawartych w piśmie z dnia 17 stycznie 2007 r. ze stanem faktycznym są, zdaniem Sądu, bezpodstawne. Skarżący akcentował okoliczność, iż nie mogło dojść do zakończenia sądowego postępowania egzekucyjnego, ponieważ nie otrzymał zawiadomienia o sporządzeniu planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji z pouczeniem o możliwości wniesienia zarzutów. W ocenie Skarżącego, niemożliwe było dokonanie powyższych czynności w dniach 19-30 grudnia 2006 r. i tym samym, zakończenie postępowania egzekucyjnego w terminie wskazywanym przez Komornika sądowego.

Odnosząc się do powyższych argumentów Skarżącego, podkreślić należy, iż Skarżący w swoich twierdzeniach pomija okoliczność, że plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji jest - zgodnie z art. 1023 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego – sporządzany każdorazowo jedynie przy egzekucji z nieruchomości. Zgodnie natomiast z art. 1023 § 2 tej ustawy, plan podziału powinien być sporządzony także wtedy, gdy suma uzyskana w drodze egzekucji z ruchomości, z wynagrodzenia za pracę lub wierzytelności i innych praw majątkowych, nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich wierzycieli. Z powołanego przepisu wynika zatem, że sporządzenie planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji nie jest obligatoryjne w przypadku, gdy przeprowadzona egzekucja pozwala na zaspokojenie wszystkich wierzycieli. W takiej sytuacji, po uzyskaniu kwot pieniężnych, są one, zgodnie z art. 852 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, przekazywane wierzycielom bez składania ich do depozytu sądowego.

Ze znajdującej się w aktach sprawy odpowiedzi na zajęcie, udzielonej przez Komornika sądowego w piśmie z dnia 17 stycznia 2007 r., nie wynika czy postępowanie egzekucyjne prowadzone przez ten organ zakończyło się zaspokojeniem wszystkich wierzycieli. Z pisma Pełnomocnika Ministra Spraw Zagranicznych wynika jednakże, że Komornik sądowy, z kwoty należnej Skarżącemu, zajął tylko część wierzytelności tj. kwotę 5.229,90 zł. Pozostałą kwotę wypłacono Skarżącemu na wskazane przez niego konto. Niezajęcie pozostałej kwoty – pomimo takiej możliwości - świadczy o tym, że wypłacona Komornikowi sądowemu suma, pozwalała na zaspokojenie wszystkich wierzycieli, w prowadzonym przez niego postępowaniu. To zaś zwalniało Komornika sądowego z obowiązku złożenia uzyskanej kwoty do depozytu sądowego i sporządzenia planu jej podziału na podstawie art. 1023 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

W świetle powyższego, brak jest podstaw by kwestionować informację przekazaną przez Komornika sądowego o zakończeniu postępowania egzekucyjnego w dniu 30 grudnia 2006 r. Do zakończenie tego postępowania doszło wraz z przekazaniem wierzycielom uzyskanej kwoty, w całości wyczerpującej dochodzone przez nich należności. Z tego też względu, Sąd uznał zarzuty Skarżącego za nieuzasadnione.

Brak było również podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach komorniczych o sygn. KM 3447/04. W postępowaniu sądowoadministracyjnym, możliwość przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z dokumentu, wynika z art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. dalej p.p.s.a.), przy czym, jest to uzależnione od spełnienia dwóch przesłanek – przeprowadzenie dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości oraz nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

W ocenie Sądu, ze względów wskazanych powyżej, w niniejszej sprawie nie została spełniona pierwsza z przesłanek.

Na marginesie wskazać należy, iż wniosek dowodowy nie mógłby być uwzględniony także w razie istnienia wątpliwości. W takim wypadku bowiem, właściwym działaniem Sądu, byłoby uchylenie zaskarżonego postanowienia. Przeprowadzenie powyższego dowodu przez Sad, stanowiłoby bowiem zastąpienie przez Sąd, organów nadzorujących postępowanie egzekucyjne, w ocenie powyższych okoliczności.

Sąd podziela argumenty przedstawione przez Ministra Finansów w odpowiedzi na skargę, iż powoływanie się Skarżącego na przewlekłość postępowania egzekucyjnego oraz na brak działań organu egzekucyjnego zmierzających do zaspokojenia się z sumy zajętej przez Komornika sądowego budzi wątpliwości. Z pisma Pełnomocnika Ministra Spraw Zagranicznych wynika, że Skarżącemu w dniu 19 grudnia 2006 r. przekazana została kwota 6.151,50 zł wpłacona na konto jego syna. Skarżący dysponując tymi środkami mógł doprowadzić do niezwłocznego zakończenia postępowania egzekucyjnego poprzez uiszczenie należnej sumy. W takiej sytuacji, zdaniem Sądu, próba skierowania egzekucji do kwoty już zajętej przez Komornika sądowego (z uwagi na kolejność zaspokojenia należności wynikającą z art. 1025 Kodeksu postępowania cywilnego), może budzić wątpliwości co do pobudek działania Skarżącego. Również i tę okoliczność należało mieć na uwadze oceniając zarzuty podnoszone przez Skarżącego.

Z uwagi na powyższe, Sąd podziela pogląd wyrażony przez Ministra Finansów oraz Dyrektora Izby Skarbowej w S., iż brak było podstaw do uwzględnienia skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że działaniom Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., nie można przypisać przewlekłości zarówno w aspekcie zarzutów podnoszonych przez Skarżącego jak i czynności podejmowanych przez organ w celu realizacji obowiązków objętych realizowanymi tytułami wykonawczymi. Z akt tych wynika, iż organ ten kierował podjął próbę zajęcia (zawiadomienie z dnia 14 września 2006 r.) środków na rachunku bankowym Skarżącego, która okazał się bezskuteczna z uwagi na brak środków na koncie. W dalszym toku postępowania, organ skierował dnia 18 stycznia 2007 r. wniosek, na podstawie którego dokonano wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości będącej współwłasnością Skarżącego. Organ egzekucyjny podejmował więc czynności, zmierzające do zakończenia postępowania egzekucyjnego i wyegzekwowania zobowiązań ale okazywały się one bezskuteczne z przyczyn od organu niezależnych.

Mają powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako nieuzasadnioną oddalił.