Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 3795/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(8) ust. 1,9 i 12 i14, art. 36(4) ust. 1, art. 36(5), art. 36 (1)
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Aneta Lemiesz Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi M. B. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 5 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-21 marca 2013 r. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą nr [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19 - 21 marca 2014 r. (dalej jako Komisja II Stopnia), działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania M. B. od uchwały nr [...] z dnia [...] maja 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014 r. z siedzibą w [...], utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do powyższego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym

i prawnym.

Komisjia Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego

w 2014 r. z siedzibą w [...] uchwałą nr [...]z dnia [...] maja 2014 r. stwierdziła, że M. B. (dalej skarżąca, zdająca) uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdająca z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną, zaś

z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę niedostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Projekt skargi do sądu administracyjnego został jednolicie oceniony na ocenę niedostateczną przez dwóch niezależnych od siebie egzaminatorów.

Pierwszy z egzaminatorów ([...]) stwierdził w protokole, iż:

- podstawowe wymogi formalne skargi zostały zachowane;

- w skardze nie przedstawiono żadnego zarzutu poprawnie sformułowanego

i uzasadnionego, co uniemożliwia pozytywną ocenę pracy. Odnośnie zarzutu naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., nie przedstawiono jakie okoliczności faktyczne nie zostały należycie wyjaśnione i dlaczego, i czy mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie może być uznany za poprawny, ogólnie

i zbiorczo sformułowany zarzut naruszenia art. 3 (bez bliższej konkretyzacji), art. 29 ust. 1 pkt 23, art. 30 ust. 2, "art. 30.1 pkt 3" oraz "art. 41.1.2.", gdyż jednocześnie

w jego opisie ani w uzasadnieniu skargi nie podano na czym konkretnie naruszenie tych przepisów (pomijając już ich poprawne oznaczenie) polega i dlaczego. Uzasadnienie skargi sprowadza się praktycznie jedynie do krótkiego opisu akt.

W konsekwencji nie można ocenić znajomości przez skarżącego wskazanych przez niego przepisów i umiejętności ich prawidłowej interpretacji, co również uniemożliwia wystawienie pozytywnej oceny. Skarga nie spełnia wymogu art. 57 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Ogólnie nie można też zaakceptować wyrażonego w uzasadnieniu skargi stwierdzenia (też w żaden sposób nie uzasadnionego), że objęte zamierzeniem inwestycyjnym skarżącego roboty nie wymagały w ogóle nawet zgłoszenia ;

- prawidłowo i zgodnie z interesem strony wniesiono skargę wnioskując o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Nie wniesiono natomiast

o jednoczesne uchylenie decyzji organu pierwszej instancji

- praca mało staranna, zawiera błędy stylistyczne, niedokładności, błędy literowe oraz niedostatecznie zrozumiałe sformułowania ("skarżący w zgłoszeniu nie podał terminu realizacji inwestycji, co zwalnia wymienionego z jego dochowania"). Ogólnie pod względem stylu i języka, w tym języka prawniczego, do zaakceptowania. Stwierdzam istotne braki w formułowaniu zarzutów odwoławczych (skargi) i ich uzasadnianiu, co świadczy o niedostatecznym opanowaniu warsztatu pracy radcy prawnego.

Drugi z egzaminujących ([...]) stwierdził, iż

- skarga zawiera wszystkie elementy wymagane zgodnie z art.46 i 57 p.p.s.a.;

- autor oparł skargę na zarzucie naruszenia art. 7, 77, 80 k.p.a. oraz art. 3, art. 29 ust. 1 pkt 23, art. 30 ust. 2 i art. 30 ust. 1 pkt 3 - prawdopodobnie Prawa budowlanego (prawdopodobnie, bo w treści skargi tytuł ustawy nie został wskazany).

- uzasadnienie skargi w całości poświęcone jest jednak li tylko opisowi stanu faktycznego sprawy oraz decyzji wydanych przez organy obu instancji. Brak jest natomiast jakiejkolwiek polemiki z organami administracji prowadzącymi sprawę oraz skrótowych choćby wywodów prawnych potwierdzających racje skarżącego. Z uwagi na charakter orzecznictwa sądów administracyjnych - skarga w wersji zaproponowanej przez zdającego byłaby prawdopodobnie skuteczna i wystarczająca dla uchylenia decyzji obu instancji. W sytuacji jednak gdy skarga jest pracą egzaminacyjną należy żądać by spełniała ona minimum wymagań zwłaszcza

w zakresie merytorycznego uzasadnienia zgłoszonych zarzutów. Warunków tych recenzowana skarga nie spełnia ;

- wniosek o uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania - prawidłowo zabezpiecza interes strony;

- styl wypowiedzi i język - poprawne. Jeden fatalny błąd ortograficzny ("rządane dokumenty" str. 3 skargi).

Skarżąca w złożonym odwołaniu wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały

w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez wydanie nowej uchwały w ten sposób, że zdająca uzyskała pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, albowiem każda z części zdawanego egzaminu, w tym także część dotycząca prawa administracyjnego spełniała kryteria oceny, o których mowa w art. 361 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o radcach prawnych, ewentualnie, w razie nieuwzględnienia powyższego wniosku, na podst. art. 362 ust. 12 ustawy o radcach prawnych w zw.

z art. 138 § 2 k.p.a. o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Komisję Egzaminacyjną ze wskazaniem, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy winna wziąć pod uwagę, że praca zdającej w części dotyczącej prawa administracyjnego spełnia wymogi zawarte w art. 365 ust. 2 zd. pierwsze ustawy o radcach prawnych, w związku z czym winna ona otrzymać

z egzaminu radcowskiego wynik pozytywny.

Zaskarżonej uchwale zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez:

a/ obrazę art. 365 ust. 2 zd. pierwsze w zw. art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, polegającą na uznaniu, że praca skarżącej w części dotyczącej prawa administracyjnego nie spełniła kryteriów zawartych w art. 365 ust. 2 zd. pierwsze ustawy o radcach prawnych w postaci zachowania wymogów formalnych, zastosowania właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, z którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, a co za tym idzie, nie otrzymała oceny pozytywnej z egzaminu, podczas gdy kryteria te zostały spełnione przez zdającą i winna ona otrzymać pozytywną ocenę z egzaminu radcowskiego,

b/ błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że praca zdającej w części dotyczącej prawa administracyjnego nie spełniła kryteriów zawartych w art. 365 ust. 2 zd. pierwsze ustawy o radcach prawnych w postaci zachowania wymogów formalnych, zastosowania właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie

z zadaniem reprezentuje, podczas gdy wymogi te zostały przez zdającą spełnione.

W uzasadnieniu uchwały z dnia [...] sierpnia 2014 r. Komisja II Stopnia wyjaśniła, że ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu radcowskiego dopuszcza możliwość różnego, aczkolwiek prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj.: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, 4) należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony. Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku. W pojęciach niedookreślonych zakodowana jest swoboda oceny stanu faktycznego z punktu widzenia danej wartości, którą na gruncie regulacji egzaminu radcowskiego jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego. Mając na względzie powyższe wskazano najważniejsze mankamenty pracy skarżącej, a mianowicie:

1) skarżąca nie zidentyfikowała poprawnie żadnego z istotnych problemów prawnych występujących w zadaniu egzaminacyjnym,

2) poza wskazaniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 3, art. 29 ust 1, pkt 3, art. 30 ust. 2 zdn. 2, art. 30 ust 1 pkt 3 ustawy Prawo budowlane, skarżąca ani

w zarzutach ani w uzasadnieniu skargi nie sprecyzowała na czym polega naruszenie wymienionych przepisów, postawienie zarzutu naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie choć jest zasadne, to nie może być uznane za poprawne rozwiązanie zadania egzaminacyjnego z punktu widzenia prawa materialnego,

3) w odniesieniu do przepisów postępowania skarżąca nie wyjaśniła jakich to okoliczności faktycznych organy administracyjne nie ustaliły albo błędnie oceniły i jaki to mogło mieć wpływ na wynik sprawy,

4) uzasadnienie skargi w przeważającej części sprowadza się do powtórzenia stanu faktycznego sprawy i opisu czynności organów,

5) wywód zawarty w uzasadnieniu skargi, że organ I instancji nie zachował terminu 30 dniowego do wniesienia sprzeciwu i organ odwoławczy powinien był uchylić kwestionowaną decyzję jest nieprawidłowy.

Organ odwoławczy wywiódł, że celem zadania z prawa administracyjnego było sprawdzenie wiedzy zdających z zakresu procedury administracyjnej, sądowoadministracyjnej i prawa administracyjnego materialnego pozwalające ocenić ich stopień przygotowania do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zdający powinni byli zauważyć uchybienia następującym przepisom prawa materialnego:

art. 30 ust. 6 pkt 1 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 3 i art. 28 ust. 1 ustawy Prawo budowlane, przez błędne przyjęcie, że planowana budowa wymaga uzyskania ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, podczas gdy wystarczające było dokonanie zgłoszenia zamiaru wykonywania robót budowlanych od strony drogi wewnętrznej ogólnodostępnej, będącej przez to innym miejscem publicznym,

art. 30 ust. 6 pkt 1 w zw. z art. 30 ust. 2 ustawy Prawo budowlane, przez błędne przyjęcie, że nieokreślenie w zgłoszeniu terminu rozpoczęcia robót budowlanych, w sytuacji, gdy organ zaniechał wezwania inwestora do uzupełnienia zgłoszenia w tym zakresie, daje podstawę do wniesienia sprzeciwu,

art. 30 ust. 6 pkt 1 ustawy Prawo budowlane, przez błędne zastosowanie, jako że stan faktyczny ustalony w sprawie został błędnie uznany za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w tej normie prawnej,

art. 30 ust. 7 pkt 1 ustawy Prawo budowlane, w zw. z § 41 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75, poz. 690, z późn. zm.), przez błędne przyjęcie, że w sytuacji budowy ogrodzenia o wysokości 2,20 m i umieszczenie na wysokości 2,10 m ostro zakończonych elementów może spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia,

art. 30 ust. 7 pkt 1 ustawy Prawo budowlane, przez błędne przyjęcie, że wykonanie ogrodzenia, którego realizacja może spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia, daje podstawę do wniesienia sprzeciwu, podczas gdy sytuacja taka uprawnia właściwy organ do nałożenia w decyzji o sprzeciwie obowiązku uzyskania pozwolenia na wykonanie robót budowlanych.

Nadto możliwym było podniesienie zarzutów naruszenia przepisów postępowania administracyjnego art. 6-8 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a. i art. 81 k.p.a. (nie umożliwiono skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów

i materiałów), przy czym należałoby wówczas wykazać że mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na względzie, Komisja II Stopnia wskazała, że spełnienie przez skargę wymogów formalnych, zgłoszenie częściowo poprawnych wniosków procesowych, co w przypadku skargi do sądu administracyjnego było o tyle ułatwione, że rodzaje orzeczeń wydawanych przez sąd, co do zasady, są ściśle określone w ustawie, bez poprawnej identyfikacji problemu prawego występującego w zadaniu i odniesienia się do niego poprzez właściwe sformułowanie zarzutów skargi i ich uzasadnienia przesądziło, że oceny egzaminatorów nie mogły być skutecznie zakwestionowane. Nie może też przemawiać za uwzględnieniem odwołania szczególna sytuacja zdrowotna zdającej, nie mniej jednak okoliczność ta nie mogła usprawiedliwiać tak istotnych wad jakie wystąpiły w pracy egzaminacyjnej.

W rzeczywistości zadanie egzaminacyjne było tak skonstruowane, że właściwe zidentyfikowanie naruszenia chociażby jednego z przepisów prawa materialnego (prawa budowlanego) i sformułowanie w tym zakresie poprawnego zarzutu z jego rozwinięciem w uzasadnieniu skargi musiałoby skutkować uzyskaniem oceny pozytywnej z tej części egzaminu. Sytuacja taka jednak nie miała miejsca

w przedmiotowej sprawie.

Pismem z [...] października 2014 r. skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji II Stopnia z dnia [...] sierpnia 2014 r., na podstawie art. 146 § 2 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. wniosła

o uwzględnienie skargi poprzez uznanie pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego i uprawnienia do złożenia wniosku o wpis na listę radców prawnych, ewentualnie wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz zasądzenie kosztów postępowania

Skarżonej uchwale zarzuciła naruszenie 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez przyjęcie, że praca skarżącej nie kwalifikowała się do zaliczenia, podczas gdy w jej ocenie spełniała wymogi ze wskazanego powyżej artykułu – spełniała wymogi formalne, wskazywała na naruszenie konkretnych przepisów prawa materialnego a w ich treści przeprowadzona została wykładnia, a także przedstawiono sposób rozstrzygnięcia problemu zgodnie z interesem skarżącego. Fakt, że interpretacja przepisów nie była pogłębiona w takim stopniu jak czyni to sąd administracyjny w pisemnych motywach rozstrzygnięcia, nie mogła deprecjonować tego środka zaskarżenia, zwłaszcza że został on uznany przez członków komisji egzaminacyjnej z dużym prawdopodobieństwem za skuteczny.

W odpowiedzi na skargę, Komisja II Stopnia wniosła o jej oddalenie, podtrzymując wcześniej zajęte stanowisko, podnosząc również, że zaproponowany przez skarżącą sposób rozwiązania zadania z prawa administracyjnego nie spełnił

w dostateczny sposób kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, który wymienia kilka kryteriów, które brane są pod uwagę przy ocenie prac. Ponadto, ocenę ustalono prawidłowo, została w sposób należyty uzasadniona

i mimo swojej surowości nie narusza ona zasady swobodnej oceny, nadto

w zaskarżonej uchwale wyjaśniono dlaczego ilość i waga mankamentów pracy

z zakresu prawa administracyjnego nie pozwoliły na uwzględnienie odwołania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądów administracyjnych, sądowo -administracyjna kontrola uchwał komisji egzaminacyjnych ustalających wynik egzaminu radcowskiego, sprawowana jest - pod względem zgodności z prawem - wyłącznie z punktu widzenia interesu publicznego, polegającego na zapewnieniu legalnego działania organów administracyjnych i przebiega w trzech płaszczyznach, tj.: oceny zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym; dochowania wymaganej prawem procedury; respektowania reguł kompetencji (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 stycznia 2006 r. sygn. akt I GSK 1421/05, www.orzeczenia.nas.gov.pl). Rola sądu administracyjnego sprowadza się więc do badania i ewentualnego korygowania działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie.

Inaczej mówiąc, Sąd administracyjny nie jest kolejną komisją egzaminacyjną, lecz ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu (uchwały komisji) i nie zastępuje Komisji w jej czynnościach. Przejęcie przez sąd administracyjny kompetencji organu administracji do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wykroczenie poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy oraz rozpatrując ją w świetle przedmiotowych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie jest uzasadniona, gdyż w trakcie przeprowadzonego postępowania egzaminacyjnego nie doszło do istotnego naruszenia prawa, które mogłoby uzasadniać uchylenie zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] maja 2014 r.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany

w przepisach art. od 36 do 369 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 września 2013 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułu aktów prawnych (Dz. U. z 2013 poz. 1115), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych.

Zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. I tak, pierwsza część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego, polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Druga część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego lub rodzinnego, polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Trzecia część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego, polegającego na przygotowaniu umowy albo sporządzeniu pozwu, wniosku lub apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Czwarta część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa administracyjnego, polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w przypadku uznania, że brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Z kolei piąta część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki polegającego na przygotowaniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu radcowskiego

z zastosowaniem następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365 ustawy

o radcach prawnych. I tak, oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie

z zadaniem reprezentuje. Oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego.

Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów, przy czym:

1) oceny pozytywne to:

a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00,

b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50,

c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50,

d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50;

2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50.

Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną (art. 366 ust. 1).

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 ustawy o radcach prawnych), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 ustawy o radcach prawnych).

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 392/11 oraz z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 489/11 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne

w rozumieniu tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Zgodnie z art. 368 ust. 14 pkt 4 ustawy o radcach prawnych Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2013 r. poz. 1209 ze zm., dalej "rozporządzenie").

Zgodnie z § 5 pkt 3 tegoż rozporządzenia, przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego. Odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest więc zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

Jednocześnie wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny niejednokrotnie wypowiadał się w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu zawodowego (radcowskiego, adwokackiego), w tym również w kwestii oceny pracy

z części od pierwszej do piątej takiego egzaminu. Przykładowo w wyroku z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1959/12 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m. in. że:

- uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego nie jest decyzją wydawaną w ramach uznania administracyjnego, lecz należy ją zakwalifikować do grupy decyzji związanych;

- nie wszystkie błędy pracy egzaminacyjnej z poszczególnych części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego popełnione przez osobę zdającą mogą dopuszczać wartościowanie tej pracy w ramach skali określonej w art. 364 ust. 10 pkt 1) lit. a) - d) ustawy o radcach prawnych, bowiem stwierdzenie błędu, którego ciężar gatunkowy dyskwalifikuje pracę, skutkować będzie wyłącznie oceną negatywną;

- dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu, muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez osobę zdającą i ocenić je w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

Z kolei w wyrokach z 8 sierpnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1037/12 oraz z 10 grudnia 2013 r. sygn. akt II GSK 1340/12 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że gdy proponowane rozwiązanie nie zabezpiecza interesu strony reprezentowanej przez zdającego egzamin, to nawet poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, nieuwzględniające interesu strony, którą zgodnie

z zadaniem zdający egzamin reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (wszystkie wymienione wyroki dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela powyższe poglądy.

Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały Komisji II Stopnia wynika, że zgromadzone w sprawie dowody zostały poddane wszechstronnej analizie i ocenie.

Komisja II Stopnia odniosła się do zarzutów podnoszonych przez skarżącą

w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej I Stopnia czemu dała wyraz

uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja II Stopnia opisała pracę skarżącej, wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną (w punktacji 3 do 6).

Komisja II Stopnia szczegółowo wywiodła, że do najistotniejszych uchybień oraz braków sporządzonej przez zdającą skargi do sądu administracyjnego należy zaliczyć:

1) skarżąca nie zidentyfikowała poprawnie żadnego z istotnych problemów prawnych występujących w zadaniu egzaminacyjnym,

2) poza wskazaniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 3, art. 29 ust 1, pkt 3, art. 30 ust. 2 zd. 2, art. 30 ust 1 pkt 3 ustawy Prawo budowlane, skarżąca ani

w zarzutach ani w uzasadnieniu skargi nie sprecyzowała na czym polega naruszenie wymienionych przepisów, postawienie zarzutu naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie choć jest zasadne, to nie może być uznane za poprawne rozwiązanie zadania egzaminacyjnego z punktu widzenia prawa materialnego,

3) w odniesieniu do przepisów postępowania skarżąca nie wyjaśniła jakich to okoliczności faktycznych organy administracyjne nie ustaliły albo błędnie oceniły i jaki to mogło mieć wpływ na wynik sprawy,

4) uzasadnienie skargi w przeważającej części sprowadza się do powtórzenia stanu faktycznego sprawy i opisu czynności organów,

5) wywód zawarty w uzasadnieniu skargi, że organ I instancji nie zachował terminu 30 dniowego do wniesienia sprzeciwu i organ odwoławczy powinien był uchylić kwestionowaną decyzję jest nieprawidłowy

Komisja II Stopnia wskazała jednocześnie, że postawienie zarzutu naruszenia wskazanych powyżej przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię

i niewłaściwe zastosowanie choć było zasadne, to nie mogło zostać uznane za poprawne rozwiązanie zadania egzaminacyjnego z punktu widzenia prawa materialnego. Przede wszystkim naruszenie prawa materialnego przybiera postać albo błędnej wykładni albo niewłaściwego zastosowania. Wyjątkowo może się zdarzyć, ze dany przepis został naruszony zarówno przez błędną wykładnię

i niewłaściwe zastosowanie. W takiej sytuacji należało jednak wykazać na czym polegają owe naruszenia w odniesieniu do konkretnego przepisu na tle stanu faktycznego sprawy. Ogólne stwierdzenie, że obie postacie naruszenia prawa materialnego odnoszą się do pewnej grupy przepisów było oczywiście wadliwe. Przy tak sformułowanym zarzucie i braku jego uzasadnienia nie można było w istocie ocenić sposobu rozumowania skarżącej.

Nie dokonując oceny pracy skarżącej, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji II Stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski Komisji (pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu

o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

Trafne wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów pracy sporządzonej przez skarżącą. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania

z prawa administracyjnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych skargi, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji a także poprawności zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie

z zadaniem reprezentuje.

Komisja II Stopnia wywiodła, że sporządzona przez skarżącą skarga do sądu administracyjnego stanowiąca rozwiązanie kazusu z prawa administracyjnego na egzaminie radcowskim, nie spełniała wymogów pozwalających na wystawienie oceny pozytywnej. Zadanie egzaminacyjne było tak skonstruowane, że właściwe zidentyfikowanie naruszenia chociażby jednego z przepisów prawa materialnego (prawa budowlanego) i sformułowanie w tym zakresie poprawnego zarzutu z jego rozwinięciem w uzasadnieniu skargi musiałoby skutkować uzyskaniem oceny pozytywnej z tej części egzaminu. Tymczasem w pracy egzaminacyjnej skarżącej tego elementu zabrakło.

W ocenie Sądu, ocena dokonana przez organ nie nosi znamion dowolności.

Podkreślić trzeba, że istota i charakter egzaminu zawodowego obligują zdających, w tym także w zakresie zadania z prawa administracyjnego, do dostrzeżenia i podniesienia wszystkich istotnych uchybień organu, zaś zaproponowany sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego powinien zawierać poprawnie zredagowane zarzuty i wnioski oraz należyte ich uzasadnienie. Skoro zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako środek skuteczny, możliwie najlepiej zabezpieczając interesy strony reprezentowanej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego.

Z tej też przyczyny ocenie egzaminatorów oraz Komisji II Stopnia podlegają wszystkie bez wyjątku elementy pracy zdających. Prowadzenie bowiem przez radcę prawnego praktyki zawodowej, wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny, świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami, występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu

z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej skarżącej zakwalifikował jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia,

a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych.

W konsekwencji, wadliwość sporządzonej przez skarżącą skargi do sądu administracyjnego uzasadniała otrzymaną przez nią ocenę niedostateczną z tej części egzaminu radcowskiego. W rozpatrywanej sprawie ocena konkretnego pisma została uzasadniona w sposób wystarczający przez egzaminatorów i mimo surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować.

Komisje Egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2) oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego).

In fine, Sąd odniesie się do zawartego na podstawie art. 146 § 2 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. wniosku skarżącej o uwzględnienie skargi poprzez uznanie pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego i uprawnienia do złożenia wniosku

o wpis na listę radców prawnych, w którym skarżąca wywiodła, że wyrok sądu uznający uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisów prawa zastępuje rozstrzygniecie organów administracji - w niniejszej sprawie organu samorządu zawodowego.

Zauważyć wypada, że art. art. 146 § 2 p.p.s.a. umożliwia sądowi wydanie orzeczenia w odniesieniu do sytuacji, w której organ jest zobowiązany na podstawie przepisów prawa wydać określony akt (niebędący decyzją ani postanowieniem)

i odmawia wydania takiego aktu lub podjęcia czynności z zakresu administracji.

W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, bowiem zaskarżona uchwała Komisji II Stopnia mieści się w kategorii aktów wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. – decyzji administracyjnych, a nie jak podniosła skarżąca, kategorii aktów wymienionych w pkt 4 wskazanego artykułu – innych niż wymienione w pkt 1- 3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd

z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które Sąd ma obowiązek badać z urzędu, skargę należało oddalić.

Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.