Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 47/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2c, art. 24 ust. 1 pkt. 5
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2008 r. Nr [...] w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego M.L. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

VI SA/Wa 47/09

Uzasadnienie

Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] uchwałą nr [...] z [...] maja 2008 r. podjętą stosunkiem głosów 7 do 6 odmówiła M. L. wpisu na listę radców prawnych.

Według ustaleń Rady OIRP M. L. zdał egzamin prokuratorski i w okresie od czerwca 2003 r. do maja 2005 r. pełnił w G. funkcję asesora prokuratorskiego, której zrzekł się [...] lipca 2005 r. Od sierpnia 2001 r. do grudnia 2001 r. prowadził Biuro D. udzielając pomocy prawnej podmiotom krajowym i zagranicznym oraz stale współpracował z radcą prawnym. Od listopada 2005 r. prowadził Kancelarię Prawniczą M. w tym samym zakresie. Wnioskodawca przedłożył opinie osób, z którymi współpracował (adwokatów, radców prawnych i prokuratora) natomiast Rada OIRP otrzymała od podmiotów, na rzecz których wnioskujący świadczył pomoc prawną zaświadczenia o okresach współpracy, z których wynika, że na rzecz dziewięciu podmiotów pomoc ta byłą świadczona od 2006 r. oraz od różnych dat początkowych 2007 r. Ponadto wpłynęły opinie o M. L.: od Burmistrza Gminy G. dot. zatrudnienia od stycznia 1999 r. do sierpnia 2001 r.; od radcy prawnego dot. współpracy wnioskodawcy w okresie od [...] stycznia 1999 r. do [...] sierpnia 2001 r.; od radcy prawnego dot. współpracy od 2000 r. z przerwą w okresie zatrudnienia M. L. na stanowisku asesora prokuratorskiego stwierdzającą, iż wnioskodawca po ukończeniu aplikacji prokuratorskiej i praktyki w kancelarii radcy prawnego posiadł wiedzę prawniczą nie niższą od wymaganej od osób, które zdały egzamin radcowski; radcy prawnego potwierdzającą współpracę z jego kancelarią, a nawet zastępowanie radcy prawnego w okresie urlopowym przez wnioskodawcę; od adwokata stwierdzającą, że od listopada 2005 r. współpracuje on z wnioskodawcą, który świadczy pomoc prawną na poziomie dającym podstawę do rekomendowania go do zawodu radcy prawnego.

We wniosku o wpis M. L. ujawnił, że toczy się przeciwko niemu postępowanie karne sądowe (sygn. akt [...]) o popełnienie przestępstwa z art. 18 k.k. w zw. z art. 231 § 1 k.k. w zbiegu z art. 266 § 2 k.k. i art. 51 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych w związku z art. 11 § 2 k.k., o nakłonieniu inspektora ZUS do przekroczenia uprawnień i ujawnienia tajemnicy służbowej oraz o naruszenie ustawy o ochronie danych osobowych. M. L. uczestnicząc w posiedzeniu Rady OIRP w [...] podał, że w sprawie karnej nie przyznał się do popełnienia zarzucanego mu czynu i powołał się na zasadę domniemania niewinności.

Uzasadniając swoje stanowisko Rada OIRP wskazała, że kieruje się przesłankami charakterologicznymi kandydata biorąc pod uwagę jego dotychczasowe postępowanie weryfikując je pod kątem uczciwości, rzetelności, sumienności i odpowiedzialności. Co zaś do rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego miała na uwadze dotychczasowe zachowanie kandydata, które może potwierdzać, że będzie prawidłowo wykonywać zawód. W tym zakresie badał znajomość kandydata zasad wykonywania zawodu radcy prawnego, znajomość zasad etyki, jego praktykę w świadczeniu pomocy prawnej, dokonywanie samoszkolenia i praktykę uzyskaną w innym zawodzie prawniczym. W rozumieniu art. 24 pkt 1-3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) kandydat powinien być nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym postępowaniem powinien dawać rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Wskazując na orzecznictwo sądów administracyjnych i wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 19 kwietnia 2006 r. w sprawie K 6/06 oraz z 8 listopada 2006 r. w sprawie K 30/06 Rada OIRP podkreślała, że od osób legitymujących się aplikacją i praktyką w innym zawodzie niż zawód radcy prawnego (np. w zawodzie prokuratora) wymaga się odpowiedniej praktyki w świadczeniu pomocy prawnej. Analizując pod tym kątem praktykę kandydata organ stwierdził, że ma on niespełna dwa lata praktyki na stanowisku asesora prokuratorskiego. Natomiast w ocenie Rady OIRP wykazana praktyka w udzielaniu pomocy prawnej nie spełniała wymogu dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Opinia o praktyce wystawiona przez Burmistrza Gminy G. i radcę prawnego dotyczy praktyki sprzed ukończenia aplikacji prokuratorskiej. Druga z opinii radcy prawnego jest na tyle ogólnikowa, że nie można ustalić na jej podstawie i ocenić jakie czynności kandydat wykonywał w okresie objętym tą opinią oraz z jaką częstotliwością. Wszystkie opinie nie precyzują intensywności współpracy, która jest w nich wskazywana, a więc nie można wykluczyć, że ta współpraca miała charakter doraźny i dotyczyła kilku prostych czynności. W ocenie organu taką współpracę mogłaby stanowić konkretna forma praktyki w kancelarii radcy prawnego lub w kancelarii adwokackiej, a nie współpraca dwóch podmiotów prowadzących własną działalność gospodarczą, gdyż w tym przypadku nie ma relacji pomiędzy nauczającym i uczącym się.

Rada OIRP przedłożone opinie przez podmioty, na rzecz których kandydat świadczył pomoc prawną, oceniła jako zadowolenie kontrahentów, a nie jako opinie o odpowiednim przygotowaniu do zawodu.

Zdanie przez kandydata egzaminu prokuratorskiego nie było dla Rady OIRP bez znaczenia, jednakże podkreślono, że program szkolenia aplikantów prokuratorskich znacznie odbiega od programu szkolenia radców prawnych, chociażby przez to, że aplikacja radcowska obejmuje swoim programem również praktykę w prokuraturze i sądzie ale przede wszystkim w kancelarii radcy prawnego w bezpośrednim kontakcie z klientem. Trudno zatem przyjąć by do wykonywania zawodu radcy prawnego dobrze jest przygotowana osoba po krótszej od radcowskiej aplikacji prokuratorskiej i po niewielkiej praktyce na stanowisku asesora prokuratorskiego. Wnioskodawca przyznał, że nie uczestniczył w żadnych kursach lub szkoleniach, które mogłyby uzupełnić jego wiedzę i praktykę zdobytą w innym zawodzie prawniczym, co w ocenie Rady OIRP byłoby pożądane ze względu na ukończoną aplikację prokuratorską znacznie programowo odbiegającą od aplikacji radcowskiej.

Mając na uwadze toczące się postępowanie karne sądowe przeciwko wnioskodawcy Rada OIRP stwierdzając, że nie naruszając zasady domniemania niewinności, nie mogła nie zwrócić uwagi na stanowisko Kolegium Prokuratury Okręgowej o nie wystąpieniu o powołanie M. L. na stanowisko prokuratora Prokuratury Rejonowej. Powody podjęcia takiej decyzji, jak wynika z opinii prokuratora Prokuratury Okręgowej nie odnosiły się do merytorycznej oceny pracy asesora prokuratorskiego, zatem należało wnioskować, że miały związek z toczącym się śledztwem przeciwko kandydatowi. Natomiast po przedstawieniu zarzutów asesorowi podjął on decyzję o zrzeczeniu się stanowiska, co w ocenie Rady OIRP mogło być związane z uniknięciem wszczęcia ewentualnego postępowania dyscyplinarnego.

Podsumowując Rada OIRP uznała, że kandydat nie posiada odpowiedniej praktyki przy świadczeniu pomocy prawnej, która według niej powinna wynosić co najmniej 3 lata, gdyż wnioskodawca wykazał się tylko stażem zawodowym jako prawnik, nie zaś praktyką w świadczeniu pomocy prawnej.

Odwołując się od tej uchwały M. L. wnosił o jej uchylenie i wpisanie na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. Uchwale zarzucił naruszenie przepisów postępowania – art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 § 1 i art. 138 § 2 k.p.a.

Zdaniem odwołującego się organ I instancji podjął próbę powiązania okoliczności pośrednio związanych ze sprawą (sprawę karną) interpretując je na niekorzyść kandydata. Odnosząc się do zrzeczenia się stanowiska asesora prokuratorskiego po przedstawieniu zarzutów podkreślał, że kierował się wyłącznie właściwymi przyjętymi przez siebie standardami odnoszącymi się do urzędnika państwowego, a nie chęcią uniknięcia postępowania dyscyplinarnego. Nie mógł bowiem, według tych standardów, zajmować stanowiska asesora prokuratorskiego do czasu oczyszczenia go przez sąd z zarzutów. W ocenie kandydata, mając na uwadze jego brak wiedzy o pełnych motywach decyzji Kolegium Prokuratury Okręgowej w [...], negatywna opinia kolegium w sprawie powołania asesora na stanowisko prokuratora wynikała jedynie z faktu możliwości przedstawienia mu zarzutów już jako prokuratorowi, co wynika z opinii Prokuratora Okręgowego w [...]. Jednakże w sprawie wpisu na listę radców prawnych istotne znaczenia ma zasada domniemania niewinności. Mając na uwadze dotychczasową sylwetkę kandydata nie można zarzucić mu braku nieskazitelnego charakteru.

Przedstawiając dokładnie przebieg praktyki zawodowej dowodzi, że przed zdaniem egzaminu prokuratorskiego oraz po jego zdaniu świadczył pomoc prawną i nabywał praktykę w tym zakresie przez okres dłuższy niż trzy lata. Jego współpraca z radcami prawnymi nie była sporadyczna czego dowodem mogą być również akta spraw sądowych wykazujące profesjonalizm kandydata. Podkreślał, iż gdyby wiedział, że organ wpisowy będzie do tych okoliczności przykładał tak dużą wagę, to odpowiednie dokumenty załączyłby do wniosku. Dlatego w odwołaniu złożył wniosek o przesłuchanie w charakterze świadka na te okoliczności podanego radcę prawnego, z którym współpracuje nadal. Na temat tej współpracy radca prawny wyraził opinię, w której stwierdził kompetentność kandydata do zawodu radcy prawnego.

Odwołujący się zarzucił organowi I instancji, iż nie wziął on pod uwagę okresu aplikacji kandydata stwierdzając jednocześnie, że nie można do okresu praktyki zaliczyć zwolnienia lekarskiego, co sprowadzałoby się do wniosku, że urlopy również do okresu praktyki nie byłyby zaliczane. Rada nie wzięła również pod uwagę oceny pracy wnioskodawcy wystawionej przez Prokuratora Okręgowego w [...], w której tenże podkreślał, że w większości M. L. nadzorował śledztwa o charakterze gospodarczym oraz prowadził sprawy administracyjne i cywilne. Wnioskujący o wpis za niesłuszne uznał nie wzięcie pod uwagę praktyki sprzed aplikacji prokuratorskiej.

Podkreślał, że wykonuje praktykę świadczenia pomocy prawnej nie tylko w ramach prowadzonej Kancelarii Prawniczej M. lecz również w ramach współpracy i praktyki u radcy prawnego oraz na podstawie stosunku pracy. W ocenie kandydata opinie podmiotów, na rzecz których świadczył pomoc prawną nie mogą być potraktowane jedynie w sferze zadowolenia klienta, lecz powinny świadczyć o jego pracy dającej podstawę do stwierdzenia o przydatności do zawodu radcy prawnego.

Po rozpatrzeniu odwołania Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą z [...] lipca 2008 r. uchyliło zaskarżoną uchwałę i wpisało M. L. na listę radców prawnych Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...].

W ocenie Prezydium KRRP wpis na listę radców prawnych, z uwagi na przestrzeganie zasady domniemania niewinności, nie jest uwarunkowany postępowaniem sądu karnego w sprawie będącej w toku. Zatem na podstawie samego faktu toczącego się postępowania karnego nie można wyciągać w stosunku do kandydata negatywnych wniosków co do braku rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu. Dopiero bowiem treść rozstrzygnięcia sądu karnego może stanowić podstawę dla organu wpisowego co do określenia dawania rękojmi przez radcę prawnego.

Decyzją z [...] października 2008 r. Minister Sprawiedliwości, mając na uwadze przepisy art. 31¹ ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, sprzeciwił się wpisowi M. L. na listę radców prawnych.

Wskazując na art. 24 ust. 1 pkt 5 ww. ustawy oraz powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Minister Sprawiedliwości stwierdził, że dla oceny rękojmi wykonywania zawodu konieczna jest pełna wiarygodność kandydata, jego odpowiedzialność i brak jakichkolwiek okoliczności negatywnych, podważających te cechy. Z analizy okoliczności sprawy, w tym mając na uwadze stanowisko Kolegium Prokuratury Okręgowej w [...], w ocenie organu administracji wynika, że M. L. takiej rękojmi nie daje. Ustalono bowiem, że w dniu [...] sierpnia 2005 r. Prokuratura Apelacyjna w [...] [...] Wydział ds. Przestępczości Zorganizowanej skierowała do Sądu Rejonowego w [...] przeciwko M. L. akt oskarżenia o popełnienie przestępstw z art. 18 k.k. w zw. z art. 231 § 1 k.k. w zbiegu z art. 266 § 2 k.k. i art. 51 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych w związku z art. 11 § 2 k.k. Domniemanie niewinności, na które powołuje się kandydat i wskazuje organ korporacji zawodowej, ma bezpośrednie zastosowanie w postępowaniu karnym, natomiast zasada ta doznaje ograniczeń w postępowaniu administracyjnym. Powołując się na wyrok NSA z 13 kwietnia 2000 r. w sprawie II SA 115/00 podnoszono, że w postępowaniu administracyjnym zasada domniemania niewinności nie oznacza niemożności dokonania oceny w stosunku do konkretnej osoby dawania przez nią rękojmi należytego wykonywania zawodu oraz oceny jej nieskazitelnego charakteru. Ponadto wskazano, że czyny zarzucone kandydatowi są przestępstwami popełnionymi z winy umyślnej i dotyczą wykorzystania stanowiska służbowego w celu zrealizowania celów prywatnych. Przy czym czyny te zarzucane M. L. obejmują okres, w którym zajmował stanowisko asesora prokuratorskiego.

W aspekcie tych okoliczności oraz mając na uwadze, że postępowanie karne nie zostało zakończone, opinie o kandydacie dotyczącego jego zatrudnienia i udzielania pomocy prawnej nie powinny mieć decydującego znaczenia.

Składając skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję M. L. wnosił o jej uchylenie. Decyzji zarzucono naruszenie zasady domniemania niewinności wyrażonej w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, błędną wykładnię art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych oraz naruszenie przepisów postępowania – art.6, art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Zdaniem skarżącego organ administracji nie odniósł się do dowodów zebranych w sprawie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. opierając rozstrzygnięcie na nieujawnionej w toku postępowania ocenie Kolegium Prokuratury Okręgowej w [...] z [...] lutego 2005 r. nie wyjaśniając dlaczego temu dowodowi przydał znaczenie decydujące. Nadto proces dowodzenia odbył się bez analizy akt sprawy karnej.

W ocenie skarżącego błędnym było stwierdzenie organu, że fakt toczącego się postępowania karnego przeciwko kandydatowi czyni go osobą nie posiadającą nieskazitelnego charakteru oraz nie dającą rękojmi należytego wykonywania zawodu, gdyż takim stwierdzeniem przed wydaniem wyroku przez sąd dokonano prawno-karnej oceny czynu, do którego popełnienia skarżący się nie przyznaje. M. L. wskazywał, że zarzucany mu czyn nie dotyczył wykorzystania stanowiska służbowego lecz jego zachowania poza służbą. W dalszym ciągu podkreślał, że nieprzyjęcie w postępowaniu administracyjnym zasady domniemania niewinności, w sytuacji w której oskarżony nie przyznaje się do winy, jest błędne. W takiej sytuacji organ administracji powinien wykazać i udowodnić, że kandydat faktycznie dopuścił popełnienia zarzucanego mu czynu, którego ocena moralno-etyczna jest na tyle ujemna, że nie posiada on cechy nieskazitelnego charakteru. Natomiast organ administracji co do tych okoliczności nie wysłuchał skarżącego nie dysponując również wiedzą z postępowania karnego. Jedynym argumentem organu jest opinia Kolegium Prokuratury Okręgowej w [...] z [...] lutego 2005 r. z niejawnym jej uzasadnieniem, co do której w tych okolicznościach nie sposób się odnieść, jako do istotnego dowodu w sprawie. Ocena ta pozytywnie zweryfikowała skarżącego pod kątem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu prokuratora lecz negatywnie pod kątem nieskazitelności charakteru, co zdaniem skarżącego nastąpiło przedwcześnie, gdyż po przedstawieniu mu zarzutów, a przed zakończeniem postępowania sądowego. Niejako więc automatycznie uznano, że skoro kandydat nie spełnia warunków powołania na stanowisko prokuratora, to również nie spełnia warunków wykonywania zawodu radcy prawnego. Takim stwierdzeniem organ administracji zwolnił się z obowiązku dokonania niezbędnych ustaleń i oceny materiału dowodowego niezbędnych do wydania rozstrzygnięcia.

Wskazując ponownie na zasadę domniemania niewinności oraz orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego podnoszono, iż nawet prawomocne skazanie kandydata wyrokiem sądu nie zwalnia organu administracji od wnikliwej jego oceny pod kątem możliwości wpisu na listę radców prawnych. Ponadto samo toczące postępowanie karne przeciwko kandydatowi lub nawet jego prawomocne skazanie nie stanowi jedynej przesłanki do odmowy wpisu, gdyż incydentalne wejście w kolizję z prawem nie może skutkować dożywotnim pozbawieniem danej osoby prawa do wykonywania zawodu, do którego predestynuje.

Skarżący podkreślał swój nienaganny dotychczasowy tryb życia i osiągnięcia zawodowe kształtujące pozytywną przesłankę rękojmiową. W postępowaniu administracyjnym przed organami samorządu radcowskiego przekonał korporację o zasadności swojego wniosku, w tym o nieskazitelności charakteru i dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu. Jednakże Minister Sprawiedliwości nie odniósł się do stanowiska organu wpisowego i ustaleń przez ten organ dokonanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie. Organ administracji podkreślał, iż decyzja nie została wydana z naruszeniem zasady domniemania niewinności. Zasada ta obowiązuje w postępowaniu karnym jako ściśle związana z ustaleniem winy oskarżonego i nie wpływa na ocenę w postępowaniu administracyjnym zachowań strony tego postępowania dokonaną przez pryzmat okoliczności dotyczących ewentualnego naruszenia zasad etyki zawodowej, a w konsekwencji ustalenia przesłanki nieskazitelnego charakteru i dawania rękojmi należytego wykonywania zawodu.

Zawód radcy prawnego jest zawodem zaufania publicznego co determinuje spełnienie przez kandydata szczególnych warunków do wykonywania tego zawodu. Tymi warunkami jest nieskazitelność charakteru i dawanie rękojmi należytego wykonywania tego zawodu. Zdaniem organu administracji skarżący nie spełnia tych warunków. W tym aspekcie organ ocenił negatywnie osobę skarżącego ze względu na toczące się przeciwko niemu postępowanie karne o popełnienie przestępstwa umyślnego w czasie zajmowania stanowiska asesora Prokuratury Rejonowej w [...]. Dokonując tej oceny Minister Sprawiedliwości miał na uwadze ustalenia zawarte w akcie oskarżenia, jak i ocenę pracy skarżącego na stanowisku asesora prokuratorskiego wyrażoną w opinii Prokuratora Okręgowego w [...] z dnia [...] maja 2006 r. Organ administracji podkreślał, że akt oskarżenia był jedynie informacją dla organu o rodzaju zarzutów stawianych kandydatowi, a nie jedynym, jak to stwierdzał skarżący, źródłem informacji o sprawie. Toczące się postępowanie karne przeciwko M. L. przesądza, w ocenie organu administracji o tym, że nie daje on rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna.

Zaskarżona decyzja została oparta na przepisie prawa materialnego – art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, który stanowi, że na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Cytowany przepis określa dwa wymogi: nieskazitelność charakteru i dawanie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego należy rozumieć wykazanie się umiejętnością porównywalną z tą jaką posiadają osoby będące radcami prawnymi. Nie można bowiem stosować innych kryteriów do osób ubiegających o wpis od tych jakie wymaga się od wykonujących zawód radcy prawnego. M. L., w ocenie Sądu orzekającego w sprawie, wykazał się rękojmią prawidłowego wykonywania zawodu w zakresie przygotowania merytorycznego. Był zatrudniony na stanowisku asesora prokuratorskiego i ocena jego przydatności do zawodu prokuratora, pod kątem umiejętności merytorycznych, dokonana przez Kolegium Prokuratury Okręgowej w [...] i przez Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej, była pozytywna. Swoją praktykę przygotowawczą do zawodu radcy prawnego skarżący pogłębił pracą w kancelariach prawniczych i adwokackich oraz pracą związaną z wydawaniem opinii prawnych na rzecz podmiotów gospodarczych i udzielaniem porad prawnych. Rozpatrując pod tym kątem przygotowanie do zawodu radcy prawnego Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych nie miało żadnych uwag do kandydata. Również Minister Sprawiedliwości w swojej decyzji tego przygotowania do zawodu skarżącego nie podważał stwierdzając jedynie, że ta okoliczność nie powinna mieć decydującego znaczenia dla wpisu, z uwagi na zarzucenie M. L. popełnienia przestępstwa z winy umyślnej. Zatem zasadniczą przesłanką złożenia przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu był brak nieskazitelności charakteru M. L. z powodu podanego wyżej, co powodowało, w ocenie organu administracji publicznej, że nie dawał rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu.

Przesłanka, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych jest nieostra, więc z uwagi na jej ocenny charakter wymaga w każdej sprawie odniesienia nie tylko do określonych następstw, lecz także do powodujących je okoliczności. Zatem przy odmowie wpisania konkretnej osoby na listę radców prawnych, dokonanej na podstawie art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy, należy wskazać i udowodnić okoliczności lub powody, które faktycznie nie dadzą możliwości wykonywania przez nią tego zawodu. Przy ocenie dotychczasowego zachowania się osoby ubiegającej się o wpisanie na listę radców prawnych bierze się pod uwagę takie kryteria, jak: szlachetność, prawość, uczciwość, przestrzeganie zasad etycznych. Powyższe elementy są punktem wyjścia do prognozowania jej zachowań jako radcy prawnego przy wykonywaniu obsługi prawnej w zakresie objętym art. 2 ustawy o radcach prawnych (por wyroki NSA w Warszawie z dnia 14 października 1991 r. w sprawie II SA 559/91; z dnia 4 maja 1992 r. w sprawie II SA 1143/91 i z dnia 4 października 1999 r. w sprawie II SA 1134/99). Nie można zatem dokonać oceny nieskazitelności charakteru i na tej podstawie uznać, że kandydat nie daje wymaganej rękojmi do wykonywania zawodu radcy prawnego, w oderwaniu od jego dotychczasowego życia, gdyż wymienione cechy charakteru predestynującego do zawodu powinny stanowić "punkt wyjścia" do prognozy spełnienia przesłanki nieskazitelności charakteru.

Minister Sprawiedliwości, uznając że skarżący nie spełnia przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, wskazywał na stępujące okoliczności – zarzut popełnienia przez M. L. przestępstwa kwalifikowanego z winy umyślnej (w związku z czym toczy się postępowanie karne przeciwko niemu), zarzut popełnienia tego czynu w okresie, w którym zajmował stanowisko asesora prokuratorskiego oraz ocenę Kolegium Prokuratury Okręgowej w [...]. Kolegium to, zwracając uwagę na dobre przygotowanie skarżącego do zawodu prokuratora, negatywnie odniosło się do powołania M. L. na stanowisko prokuratora z powodów innych niż merytoryczne. Uzasadnienie stanowiska Kolegium zostało utajnione, w związku z tym wszelkie dywagacje na temat powodów, dla których nie doszło do powołania M. L. na stanowisko prokuratora nie mogą odpowiadać kryteriom dowodowym, gdyż stanowią spekulacje co do przesłanek, którymi kierowało się Kolegium Prokuratury Okręgowej w [...]. Powoływanie się zatem przez organ administracji publicznej na wymienione stanowisko Kolegium mogło stanowić jedynie wskazanie faktu, którego łączenie z przesłanką nieskazitelności charakteru było zbyt daleko idące.

Minister Sprawiedliwości przyjął założenie, że skoro toczy się postępowanie karne przeciwko skarżącemu to uzasadnia to tezę o braku jego nieskazitelności charakteru czym nie daje on rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, co zawarł również w konkluzji odpowiedzi na skargę. Jednocześnie uznał, że zasada domniemania niewinności powinna być dla organu administracji całkowicie obojętna, jako odnosząca się wyłącznie do kwestii winy w postępowaniu karnym, którą to sąd karny ewentualnie udowodni lub nie udowodni oskarżonemu w wydanym przez siebie wyroku. Organ administracji wiązał jednocześnie, dla wykazania po stronie skarżącego braku nieskazitelności charakteru, tę okoliczność, że zarzucono M. L. popełnienie czynu wskazanego w akcie oskarżenia w okresie zajmowania przez niego stanowiska asesora prokuratorskiego. Innymi słowy organ administracji dokonał w zaskarżonej decyzji oceny zachowania skarżącego w aspekcie inkryminowanego mu czynu z przyjęciem mocy dowodowej aktu oskarżenia. Tymczasem to dopiero sąd karny musi wykazać, zgodnie z art. 231 § 1 k.k. stanowiącym jedną z podstaw oskarżenia, spełnienie przez M. L. kilku przesłanek – to, że przekroczył swoje uprawnienia działając jako funkcjonariusz publiczny oraz to, że jego działanie było na szkodę interesu publicznego lub prywatnego. Jednocześnie skarżący stanął pod zarzutem popełnienia przestępstwa w zbiegu z art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.), a dla zaistnienia tego przestępstwa niewystarczającym jest przekazanie danych osobowych tylko jednej osobie (post. SN z 21 listopada 2007 r. w sprawie IV KK 376/07). Przekroczenie natomiast uprawnień przez funkcjonariusza publicznego wymaga wykazania, że podjęte przez niego zachowanie nie wchodziło w zakres jego kompetencji i równocześnie wskazania na powiązanie formalne i merytoryczne z tymi kompetencjami. Może to z reguły zachodzić tylko w dziedzinie tej działalności służbowej i obejmować tylko te czynności, które mają charakter służbowy i dotyczą osób lub dóbr, w stosunku do których sprawca występuje jako funkcjonariusz publiczny (wyrok SN z 8 maja 2007 r. w sprawie IV KK 93/07).

Dokonując, niejako ubocznie, powyższych rozważań na gruncie przepisów prawa karnego Sąd nie zamierzał wykazywać winy lub niewinności skarżącego co do przedstawionych mu zarzutów. Chciano jedynie wskazać i to bardzo fragmentarycznie na skomplikowaną materię problemu. W tym aspekcie obojętne przejście przez organ administracji publicznej nad kwestią domniemania niewinności, z jednoczesnym wyciągnięciem wniosków co do nie spełniania przez skarżącego wymogu nieskazitelności charakteru, należało uznać za dokonanie rozstrzygnięcia z naruszeniem art. 77 § 1, art. 80 i w konsekwencji art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ administracji, w ocenie Sądu w składzie orzekającym, nie wykazał bowiem w sposób nie budzący wątpliwości, że w świetle dotychczasowego postępowania skarżącego zaistniały podstawy, jedynie w związku z oskarżeniem go o popełnienie wymienionego przestępstwa, do stwierdzenia, że nie daje on rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego z tego powodu, iż nie jest nieskazitelnego charakteru.

Okoliczność postawienia M. L. w stan oskarżenia nie jest bez znaczenia, lecz nie można, poprzestając jedynie na stwierdzeniu tego faktu, wyprowadzać tak dalece idących wniosków, jak uczynił to organ administracji. Organ samorządu radcowskiego, przy pełnej świadomości toczącego się postępowania karnego przeciwko M. L., nie uznał tej okoliczności, jako przesłanki do odmowy wpisu stwierdzając, że nie zamyka mu to drogi do ewentualnego innego oglądu sytuacji po wydaniu wyroku przez sąd karny. Zgodnie z Uchwałą Nr 517/VI/2006 Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 25 listopada 2006 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu "Regulaminu postępowania rad okręgowych izb radców prawnych i Krajowej Rady Radców Prawnych w sprawach wpisu na listę radców prawnych i listę aplikantów radcowskich, prowadzenia tych list oraz stosowanych wzorów dokumentów" (§ 4 ust. 1 pkt 9) przy wpisywaniu na listę radców prawnych wszczęcie tego postępowania następuje na wniosek zainteresowanego, do którego m. in. dołącza on oświadczenie o zakończonych lub toczących się przeciwko niemu postępowaniach karnych lub dyscyplinarnych. Zatem oświadczenie o toczącym się postępowaniu karnym przeciwko wnioskodawcy nie stanowi przeszkody do udzielenia wpisu, bowiem organy samorządu radcowskiego są uprawnione do samodzielnej oceny, opartej na zebranym materiale dowodowym, czy ubiegający się o wpis spełnia wymagania z art. 24 § 1 pkt 1-5 ustawy o radcach prawnych, w tym czy jest on nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu. Autonomiczność oceny przydatności do zawodu kandydata na radcę prawnego stanowi wyrażenie przez organ samorządu zawodowego pewności co do prawidłowości wpisu, jako że wpisem tym samorząd poręcza i zapewnia prawidłowość wykonywania zawodu przez osobę wpisaną.

Dlatego sprzeciw od wpisu na listę radców prawnych wymaga nie tylko wykazania przez Ministra Sprawiedliwości, w oparciu o ten sam materiał dowodowy, odmiennego stanowiska co do tego, które zajął organ wpisowy, lecz również wykazania i udowodnienia dlaczego stanowisko organu nadzoru było odmienne, z podaniem przekonywującego uzasadnienia tej odmienności.

W tych okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdzając, iż zaskarżona decyzja administracyjna została wydana z naruszeniem wymienionych przepisów postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c), art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanawiając o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.