Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1609/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 15 lipca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Asesor sądowy WSA Robert Talaga Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2022 roku sprawy ze skargi B. D. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 21 września 2021 roku nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 24 czerwca 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P. decyzją [...] z 12.10.2018r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Kierownika BP ARiMR w P. z dnia 30.06.2017r., którą to decyzją organ I instancji ustalił kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 19 720,96 zł.

Rozstrzygnięcie zostało podjęte w oparciu o dokonane następujące ustalenia faktyczne.

Skarżącemu B. D. została przyznana decyzją z dnia 20.06.2006 r. renta strukturalna. Kolejnymi decyzjami organ określał jej wysokość w oparciu o kwotę najniższej emerytury z ubezpieczenia społecznego. W dniu 6.10.2014r. skarżący złożył wniosek o zmianę renty strukturalnej informując, że z dniem 1.09.2013r. nabył prawo do emerytury z ZUS, której jednak wypłata została zawieszona od dnia 1.01.2014r. na jego wniosek, co wykazał decyzjami ZUS o przyznaniu emerytury i jej zawieszeniu. Skarżący złożył też wniosek o rozłożenie spłaty w ratach nienależnie pobranej renty strukturalnej.

W dniu 14.10.2014r. organ wydał decyzję o zmianie wysokości renty strukturalnej od listopada 2014r,. zmniejszając jej wysokość o wysokość emerytury uzyskanej z ZUS (renta strukturalna w wysokości 1773,35 zł – emerytura z ZUS w wysokości 1407,03 zł) i wobec zaistniałej sytuacji pismem z 14.10.2014r. poinformował stronę, że w związku z pobieraniem renty strukturalnej w pełnej wysokości w okresie od września 2013r. do października 2014r. pomimo przyznania od 1.09.2013r. emerytury z ZUS powstała kwota nienależnie pobranych przez stronę płatności za ww. okres w wysokości 19 698,42 zł informując jednoczenie o możliwości dokonania zwrotu nadmiernie pobranych płatności.

Dnia 17.11.2014r. wpłynął do organu wniosek strony z dnia 14.11.2014r. o umorzenie w całości ww. należności, który do rozpatrzenia organ przekazał Dyrektorowi W. Oddziału Regionalnego ARiMR.

Ponieważ strona nie dokonała zwrotu nienależnych świadczeń 28.11.2014r. organ wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia płatności nienależnie pobranych należności, zawiadomienie doręczono stronie 3.12.2014r.

Dnia 12.12.2014r. strona wniosła o umorzenie tego postępowania administracyjnego, któremu żądaniu postanowieniem z dnia 16.12.2014r. organ odmówił.

Od dnia 1.10.2014r. wznowiono wypłatę emerytury i od tego dnia dokonano jej waloryzacji, emerytura brutto po waloryzacji od 1.10.2014r. wyniosła kwotę brutto 1429,57 zł. Informację o powyższym organowi udzieliła strona 18.03.2015r.

Wcześniej, przed informacją strony organ w dniu 12.03.2015r. przyznał od marca 2015r. rentę strukturalną w wysokości 381,94 zł .

Po poinformowaniu organu przez stronę o wysokości zwaloryzowanej emerytury od dnia 1.10.2014r., w kwocie 1429,57 zł brutto organ uznał, że od listopada 2014r. świadczenie rentowe powinno zostać umniejszone o kwotę 1429,57 zł i winno zostać wypłacone stronie w kwocie 343,78 zł . Tak więc powstała nadpłata w wysokości 90,16 zł za okres od listopada 2014r. do lutego 2015r. (4 miesiące nadpłaty po 90,16 zł ) .

Decyzją z dnia 24.06.2015r. organ przeliczył ponownie wysokość renty strukturalnej i przyznał ją w kwocie 358,44 zł od marca 2015r. Tym samym powstała nadpłata za 4 miesiące w kwocie 94 zł (różnica pomiędzy wypłaconą co miesiąc od marca 2015r do czerwca 2015r. kwotą 381,94 zł przyznane decyzją z 12.03.2015r. a kwotą 358,44 zł przyznaną decyzją z 24.06.2015r.).

Organ stwierdził, że strona pomimo nabycia prawa do emerytury pobierała za okres od września 2013r. do października 2014r. rentę strukturalną w pełnej wysokości i wobec tego nienależnie pobrała kwoty stanowiące równowartość przyznanej jej emerytury w łącznej wysokości 19 720,96 zł.

Kwotę powyższą organ ustalił według poniższego wyliczenia wyliczenia:

emerytura została przyznana stronie w wysokości 1 407,03 zł w okresie od IX/2013 do IX/2014, zaś w wysokości 1 429,57 zł okresie od X/2014r. Kwota przypadająca do zwrotu to 13 m-cy po 1 407,03 zł i 1 miesiąc w kwocie 1 429,57 zł, co razem wynosi kwotę 19 720,96 zł.

Na skutek skargi do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Poznaniu na decyzję [...] z 12.10.2018r. decyzję tę uchylono.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia sąd wskazał, że renta strukturalna została przyznana skarżącemu decyzją Kierownika BP ARiMR w P. z dnia 20 czerwca 2006 roku. W pouczeniu tej decyzji wskazano m.in., że w przypadku gdy uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego (...) rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tej emerytury. Także jest tam zapis, że w przypadku zmiany wysokości najniższej emerytury rentę strukturalną wypłaca się w odpowiednio zmienionej wysokości, z uwzględnieniem terminów waloryzacji emerytur i rent przysługujących na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS.

Sąd wyjaśnił, że powyższe oznacza, że wystarczy sam fakt nabycia prawa do emerytury aby miało to wpływ na wysokość renty strukturalnej. Przepis art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o ARiMR i § 14 oraz 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2014r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 114, poz.1191, ze zm.) wskazują na sytuację, w której uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabywa prawo do emerytury. Tak więc przepis jest oczywisty i wystarczy poprzestać na wykładni gramatycznej. Również sądy administracyjne niejednokrotnie wypowiadały się w powyższej kwestii stwierdzając, że wystarczy sam fakt nabycia prawa do emerytury aby miało to wpływ na wysokość renty strukturalnej, jej wypłatę. Tak więc zmniejszenie kwoty renty strukturalnej wiąże się z samym nabyciem prawa do emerytury a nie ze stanem faktycznym jej otrzymania czy też pobierania.

W sytuacji gdy skarżący zawiesił wypłatę należnej jemu emerytury od 1.01.2014r. to nie miało to żadnego wpływu bowiem i tak renta strukturalna podlegała umniejszeniu o kwotę przyznanej skarżącemu emerytury.

Sąd wyjaśnił, że jeżeli skarżący nabył prawo do emerytury, to samo w sobie było okolicznością mająca bezpośredni wpływ na wysokość przysługującej skarżącemu renty strukturalnej bowiem podlegała ona umniejszeniu o kwotę przyznanej i należnej skarżącemu emerytury. W rezultacie powyższego organ był uprawniony do jej ponownego wyliczenia, co też uczynił. W ten sposób za okres, w którym skarżący nabył prawo do emerytury a renta strukturalna była wypłacana w pełnej wysokości , powstało świadczenie nienależne bowiem nadmiernie wypłacone.

Sąd wskazał, ustosunkowując się do zgłoszonego w skardze zarzutu, że kwestia nienależnie pobranych środków to kwota wypłacona przez organ w sytuacji, gdy nie było ustawowego obowiązku jej wypłacenia albo obowiązek istniał, ale wygasł. Sytuacja, w której dochodzi do nienależytego pobrania środków publicznych występuje, gdy środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz wystąpi ich wypłata), a następnie decyzja ta zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego albo też i wtedy, gdy wypłacona przez organ kwota staje się następnie świadczeniem, które przestało być należne na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacania z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach (wyrok NSA z 17.11.2017r., II GSK 308/16). Z nadmiernym pobraniem środków niewątpliwie mamy do czynienia w sytuacji, gdy środki dane przysługują ale w mniejszej wysokości. Sąd wskazał, że druga sytuacja "zawiera się" w pierwszej, tzn. o ile środki zostały wypłacone w nadmiernej wysokości, to tym samym można uznać, że w tej części były one nienależne tak więc środki wypłacone w nadmiernej wysokości jako nienależne podlegają zwrotowi.

Sąd uznał, że w omawianej sprawie należności za okres od września 2013r. do października 2014r. były nienależne, bo pobrane w nadmiernej wysokości.

Podkreślono, że w krajowym porządku prawnym obowiązek zwrotu pobranych nienależnie płatności wynika wprost z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 173, z późn. zm.), według którego pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Zgodnie z ust. 2 tej regulacji, pomocą i pomocą techniczną, pobranymi nienależnie, jest w szczególności pomoc:

1) wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem;

2) wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem;

3) wypłacona bez podstawy prawnej lub w wysokości wyższej niż określona na realizację operacji;

4) wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej.

Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 wskazanej ustawy, właściwość i tryb ustalania kwot pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, są określone w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, chyba że przepisy wydane na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 lub pkt 3 stanowią inaczej. Niewątpliwie zatem podstawę prawną do przeprowadzenia postępowania i wydania decyzji w przedmiocie nienależnie pobranych płatności stanowią przepisy art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r. poz. 1438, z późn. zm.). Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej, którą wydaje organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie płatności lub pomocy ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

Sąd wskazał, że organy Agencji prawidłowo zakwalifikowały wypłacone wnioskodawcy środki finansowe jako nienależne zatem takie, które podlegają zwrotowi w trybie art. 29 ustawy o ARiMR. Ponadto obowiązek zwrotu wynika również z przepisów unijnych - z art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/ 2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r., zgodnie z którym w przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. Natomiast zgodnie z art. 73 ust. 5 tego rozporządzenia obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. Z kolei według ust. 4 tego przepisu obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutej pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności akapit pierwszy stosuje się jedynie jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Sąd podniósł, że wg Naczelnego Sądu Administracyjnego art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796 /2004 jest przepisem spełniającym warunki uznania go za bezpośrednio skuteczny, a więc za przepis, który w świetle zasady efektywności, bezpośredniej skuteczności i pierwszeństwa unijnego stanowił (i powinien był stanowić) wyłączną podstawę rekonstrukcji normy prawnej do ustalenia okresu przedawnienia prawa żądania zwrotu nienależnego świadczenia z tytułu renty strukturalnej, nie zaś art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej, do odpowiedniego stosowania którego odsyła art. 29 ust. 7 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o ARiMR (por. wyrok NSA z 19 grudnia 2013 r. sygn. akt II GNP 2/13). Tak więc badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd orzekający za NSA uznał, że co do kwestii przedawnienia żądania zwrotu przedmiotowych należności znajdują zastosowanie przepisy rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. Jakkolwiek Rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. doszło do uchylenia Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dniem 1 stycznia 2010 r., to jednak zgodnie z art. 86 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1122/2009 rozporządzenie nr 796/2004 ma nadal zastosowanie w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem (...) stycznia 2010 r., przy czym odesłania do Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 traktuje się jako odesłania Rozporządzenia Komisji (WE) 1122/2009 i odczytuje z tabelą korelacji zawartą w załączniku II.

Powyższe, zdaniem Sądu, prowadziło do uzasadnionego wniosku, że przepisy rozporządzenia nr 796/2004 znajdowały w sprawie niniejszej zastosowanie, skoro przyznana skarżącemu decyzją z dnia 20 czerwca 2006r. renta strukturalna była pomocą udzieloną od czerwca 2006 r., a zatem była pomocą dotyczącą okresu premiowego rozpoczynającego się przed dniem 1 stycznia 2010 r.

W powyższym kontekście uznano, iż badając kwestię przedawnienia obowiązku zwrotu przedmiotowych należności w omawianej sprawie termin liczyć należy począwszy od daty płatności i jest to data 18.09.2013r. bowiem jest to data dokonania pierwszej nienależnej / nadmiernej płatności czyli płatności, o której mowa w ust. 1 art. 73 ww. rozporządzenia nr 796/2004. Z kolei datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze tej płatności jest pismo organu z dnia 14.10.2014r."Informacja o możliwości dokonania zwrotu nadmiernie pobranych należności", którego odbiór potwierdza skarżący w swoim "Wniosku o umorzenie przedmiotowych należności" z dnia 14.11.2014r. Sąd uznał, że "pierwszym powiadomieniem beneficjenta" – zwrot użyty w omawianym tu przepisie art. 73 - nie jest decyzja ustalająca kwotę nienależnie /nadmiernie pobranych płatności lecz pismo informujące beneficjenta o ustaleniu kwoty nadmiernie pobranych należności i możliwości dokonania jej zwrotu przez beneficjenta. Wobec czego w omawianej sprawie nie było mowy o przedawnieniu przedmiotowych należności i w tym kontekście nie ma podstaw aby badać istnienie dobrej bądź złej wiary po stronie skarżącego.

Jedyna sytuacja, która uwolniłaby skarżącego od obowiązku zwrotu przedmiotowych należności to dokonanie płatności na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu przy założeniu, że błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Sąd wskazał, że w judykaturze prezentowany jest pogląd, że to na uprawnionym ciąży obowiązek informowania organu o uzyskaniu prawa do emerytury, czy informowania o wszelkich okolicznościach mających wpływ na prawo do wypłaty oraz na wysokość renty strukturalnej. Dochowanie tego obowiązku chroni uprawnionego przed wypłatą nienależnej kwoty renty strukturalnej, z czym w konsekwencji wiąże się nie tylko obowiązek zwrotu tej kwoty ale i zapłaty naliczanych odsetek od tej kwoty a zatem w interesie uprawnionego leży jak najszybsze informowanie agencji o uzyskaniu prawa do emerytury (wyrok NSA z dnia 27.11.2017r. II GSK 2696/17).

Sąd zauważył, że w sytuacji jak omawiana nie jest takie jednoznaczne, że w sprawie skarżący w istocie zrozumiał, jakie obowiązki na nim spoczywają w związku z przyznaną rentą strukturalną. Otóż podkreślenia wymaga to, że z dniem 11 marca 2015r. weszła w życie zmiana rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowanej na uzyskanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich polegająca na dodaniu przepisu § 13 a. w treści którego nałożono w ust. 1 obowiązek na kierownika biura powiatowego Agencji zawiadomienia pobierającego rentę strukturalną o możliwości złożenia wniosku o ustalenie prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego (...) Z obowiązkiem tym wiąże się obowiązek też dla pobierającego rentę strukturalną określony w ust. 3 i 4 . Mianowicie pobierający rentę strukturalną składa do właściwego ze względu na miejsce zamieszkania kierownika biura powiatowego Agencji potwierdzenie złożenia wniosku o ustalenie prawa do emerytury oraz decyzję w sprawie przyznania lub odmowy przyznania uprawnionemu do renty strukturalnej prawa do emerytury (...). Brak jest przepisów przejściowych a nadto powyższa zmiana wprowadzona została 11.03.2015 i biorąc pod uwagę treść omawianego powyżej zapisu, nie może mieć zastosowania do omawianej tu sprawy. Sąd jednak zauważył, że wprowadzenie powyższej zmiany w sposób zrozumiały, a więc bez potrzeby dokonywania głębszej analizy czy też wypracowywania poglądów poprzez orzecznictwo sądowoadministracyjne, pozwala w sposób nie budzący żadnych wątpliwości uznać co należy do obowiązków Agencji, a co leży w sferze zobowiązań informacyjnych uprawnionego do renty strukturalnej. Treść pouczenia udzielonego w decyzji o przyznaniu renty strukturalnej nie jest bowiem taka jednoznaczna w powyższej kwestii. Można bowiem zrozumieć, że beneficjent został zobowiązany do informowania o zmianach ale dotyczyć to miało jedynie danych zawartych we wniosku o rentę strukturalną. Zdaniem Sądu owa niejednoznaczność powodowała, że niejednokrotnie tematyką ciążących obowiązków informacyjnych zajmowały się sądy administracyjne, co w konsekwencji zrodziło potrzebę zmiany legislacyjnej poprzez dodanie wspomnianego powyżej § 13 a.

Konkludując Sąd podkreślił, że skarżący miał prawo być w przeświadczeniu, że przysługuje skarżącemu prawo do jednego ze świadczeń i stąd jego wniosek o zawieszenie wypłaty emerytury na rzecz renty strukturalnej wypłacanej w wyższej kwocie aniżeli przysługująca skarżącemu emerytura. W rezultacie w sprawie jak omawiana, w ocenie Sądu poprzez niezrozumiałe dla strony pouczenie doszło do sytuacji, w której skarżący zawiesił wypłatę emerytury i obecnie został zobowiązany zaskarżoną w tym postępowaniu decyzją do zwrotu nadmiernie wypłaconych należności z tytułu renty strukturalnej. Sąd zauważył, że organ nienależycie zbadał kwestię pomyłki właściwego organu lub innego organu, o której mowa w ust. 4 art. 73 cyt. rozporządzenia Komisji (WE). Sąd w toku postępowania sądowoadministracyjnego uzyskał informację od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P., że organ ten nie poinformował Agencji o przyznaniu skarżącemu emerytury.

Udzielając wytycznych Sąd wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę organ winien ustalić czy skarżący informował ZUS o powodach wystąpienia z wnioskiem o zawieszenie wypłaty emerytury. W treści pisma skarżącego kierowanego do ZUS z [...].12.2013 znajdującego się w aktach sądowych jest powołanie się na zapis decyzji o przyznaniu emerytury, która to treść nie jest Sądowi znana, a nadto Sąd nie prowadzi ustaleń faktycznych. W sytuacji gdy z ustaleń będzie wynikało, że ZUS miał wiedzę o pobieranej przez skarżącego rencie strukturalnej i mógł względnie powinien poinformować Agencję o przyznaniu bądź zawieszeniu wypłaty tego świadczenia, organ poczyni rozważania w kwestii tego czy w sprawie płatność dokonana została na skutek pomyłki innego organu , co zwolniłoby skarżącego z obowiązku zwrotu. W celu prowadzenia ustaleń organ skorzysta z wszelkich dostępnych środków dowodpwych. Ponieważ potrzebne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego toteż realizując zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, Sąd uchylił obie decyzje.

Decyzją z 24.06.2021r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 18 291,39 zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, że ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, iż B. D. dobrowolnie zwrócił się z prośbą o "zawieszenie świadczenia emerytury od 1.01.2014r. do odwołania na podstawie pouczenia V punkt 3 z decyzji o przyznaniu emerytury". Zgodnie z pouczeniem V punkt 3 decyzji o przyznaniu emerytury "prawo do świadczenia może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta". Organ wskazał, że B. D. nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku, tj. poinformowania organu o nabytym prawie do emerytury. Strona nie złożyła również żadnego wniosku, zapytania do Biura Powiatowym ARiMR w P. o wskazanie ścieżki postępowania w sytuacji, gdy rolnik otrzymuje rentę strukturalną, a następnie nabędzie prawo do emerytury. Podsumowując organ stwierdził, iż nieprzestrzeganie podstawowych zobowiązań, do jakich należało niezwłoczne informowanie na piśmie ARiMR o wszystkich faktach mających wpływ na przyznanie płatności z tytułu renty strukturalnej oraz o faktach, które mają istotne znaczenie dla zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych z tego tytułu świadczeń, o każdej zmianie danych zawartych we wniosku, doprowadziło do pobrania kwoty nienależnych płatności.

W odwołaniu strona wskazała - w odniesieniu do wypłaty renty strukturalnej w wysokości 1 773,35 zł z dnia 24.10.2014r., że dnia 6.10.2014r. skarżący przedłożył w Biurze Powiatowym ARiMR w P. zmianę do wniosku o przyznanie renty strukturalnej, informując organ I instancji, iż z dniem 1.09.2013r. nabył prawo do emerytury z ZUS, której wypłata została następnie zawieszona, na potwierdzenie, czego załączył decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25.11.2013r. o przyznaniu emerytury".

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. pozytywnie rozpatrzył ww. argument strony wskazując, iż w przypadku płatności z dnia 24.10.2014r. wypłaconej na podstawie decyzji nr [...] z dnia 3.03.2014r., można dopatrzeć się błędu po stronie organu ARiMR, gdyż organ już w dniu 6.10.2014r. dysponował informacją od strony o przyznaniu emerytury tj. przed dniem realizacji płatność za miesiąc październik. W związku z powyższym odstąpiono od ustalenia stronie kwoty nienależnie płatności za miesiąc październik 2014r., w wysokości 1429,57 zł.

Jednocześnie organ uznał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż B. D. nie informował Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P., iż pobiera rentę strukturalną z ARiMR, a jako jedyną przyczynę zawieszenia wypłaty renty strukturalnej podał "na podstawie Pouczenia V punkt 3 z decyzji o przyznaniu emerytury", dlatego też w sprawie nie uznano, iż do wypłaty płatności doszło z winy innego organu.

Zdaniem Kierownika w przedmiotowej sprawie płatności z tytułu renty strukturalnej wypłacone beneficjentowi za:

- miesiące od września 2013r. do lutego 2014r. na podstawie decyzji nr [...] z dnia 1.03.2013r.

- miesiące od marca 2014r. do września 2014r. na podstawie decyzji nr [...] z dnia 3.03.2014r.,

nie wynikały z pomyłki ARiMR, bowiem w dniu wydawania ww. decyzji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. nie posiadał informacji, z których wynikałoby, iż B. D. została przyznana emerytura z ZUS, tym samym organ nie wiedział o konieczności zmniejszenia renty strukturalnej o wysokość przyznanej emerytury. Zdaniem organu w niniejszej sprawie nie można również uznać, iż do wypłaty nienależnej płatności doszło z winy innego organu, gdyż jak ustalono Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie posiadał wiedzy o pobieraniu przez B. D. renty strukturalnej. W związku z powyższym kwota stanowiąca równowartość przyznanej stronie płatności z tytułu emerytury z ZUS stanowi płatności pobrane nienależnie i podlega odzyskaniu.

Na skutek odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją [...] z dnia 21.09.2021r. utrzymał w mocy powyższą decyzję.

Uzasadniając swoje stanowisko organ podniósł, że w dniu 5 marca 2020 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował, iż prośba o zawieszenie wypłaty emerytury nie zawierała żadnych wyjaśnień. Zgodnie z korespondencją z dnia 30 listopada 2020 r., ZUS informację o pobieraniu przez B. D. renty strukturalnej z ARiMR powziął w dniu 6 października 2020 roku, wraz z pismem o wznowienie zawieszonej emerytury. Wg organu odwoławczego organ I instancji zgodnie z wyrokiem Sądu przeprowadził postępowanie dowodowe i stwierdził, iż błędu innego organu również nie było, gdyż ZUS nie miał informacji o pobieraniu przez odwołującego renty strukturalnej z ARiMR, zatem nawet nie miał możliwości poinformowania ARiMR o zaistniałej sytuacji.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożył skarżący. Zarzucił organom naruszenie:

- art. 7 i 77 k.p.a. poprzez dokonanie stronniczej i nieobiektywnej oceny dowodów;

- art. 19 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie przez organ niewłaściwy o prawach i obowiązkach stron;

- art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 19 k.p.a. poprzez naruszenie właściwości rzeczowej;

- art. 8 k.p.a. w zw. z art. 97 k.p.a. poprzez brak należytej ochrony uzasadnionych interesów skarżącego;

- art. 97 k.p.a. poprzez zaniechanie zawieszenia postępowania przed wydaniem decyzji w przedmiocie zwrotu z uwagi na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia, czy nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek wskazujący na zasadność odstąpienia od żądania takiego zwrotu;

- art. 73 pkt 4 rozporządzenia nr 796/2004 poprzez jego niezastosowanie.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie decyzji obu organów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym zastosowania w sprawie).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji przypomnieć na wstępie należy, że z uzasadnienia wyroku III SA/Po 751/18 wynikają kluczowe wytyczne: (1) ustalenie czy skarżący informował ZUS o powodach wystąpienia z wnioskiem o zawieszenie wypłaty emerytury z uwagi na to, że w treści pisma skarżącego kierowanego do ZUS z 2.12.2013r. znajdującego się w aktach sądowych było powołanie się na zapis decyzji o przyznaniu emerytury, która to treść nie była Sądowi znana oraz – (2) w sytuacji gdy z ustaleń będzie wynikało, że ZUS miał wiedzę o pobieranej przez skarżącego rencie strukturalnej i mógł/powinien poinformować Agencję o przyznaniu bądź zawieszeniu wypłaty tego świadczenia - rozważenie czy w sprawie płatność dokonana została na skutek pomyłki innego organu, co zwolniłoby skarżącego z obowiązku zwrotu. W celu prowadzenia ustaleń organ miał skorzystać z wszelkich dostępnych środków dowodowych.

Zdaniem Sądu w niniejszym składzie organy obu instancji nie uwzględniły tych wytycznych. Wprawdzie związanie sądu i organu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu nie ma charakteru absolutnego i trwa w danej sprawie dopóty, dopóki nie zostanie ono uchylone lub zmienione lub nie ulegną zmianie przepisy, czyniąc pogląd prawny nieaktualnym, a podobny skutek (tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny), może spowodować zmiana (po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych, jednak takie okoliczności w sprawie nie występują.

Podkreślenia bowiem wymaga, że w toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżący przedłożył wyrok Sądu Okręgowego w P., wydany w sprawie XV Ca 1338/21 z dnia 9 grudnia 2021 roku, którym zmieniono wyrok Sądu Rejonowego P. – [...] w P. z dnia 1 czerwca 2021 roku (I C 1510/20) i uwzględniono żądanie skarżącego zapłaty na jego rzecz odszkodowania. Jak wynika z uzasadnienia tego wyroku sprawa z powództwa skarżącego przeciwko ZUS toczyła się od co najmniej 28 stycznia 2020 r. (data pierwszego wyroku zapadłego w I instancji). Tymczasem organy wydając kolejne decyzje zapadłe w trakcie toczącego się postępowania cywilnego w ogóle nie uwzględniały treści tychże wyroków, mimo że co najmniej organ odwoławczy miał świadomość dochodzenia roszczenia odszkodowawczego przez skarżącego, a które roszczenie wynikało z okoliczności badanych przez organ w toku postępowania administracyjnego. Okoliczność ta wynika z treści odwołania skarżącego z dnia 9.07.2021 r.

Nawet jeśli organy nie są związane uzasadnieniem wyroku sądu powszechnego, to uzasadnienie to ma przynajmniej walor dokumentu urzędowego o niewątpliwie istotnej mocy dowodowej dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Tymczasem treść tego rozstrzygnięcia jest pominięta w zaskarżonej decyzji.

Jak uzasadniał Sąd Okręgowy w P. do wyjaśnienia pozostawało, czy pozwanemu przypisać można odpowiedzialność za brak wypłacenia renty strukturalnej. Definiując pojęcie "błędu organu rentowego" Sąd Okręgowy odwołał się do utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego (uzasadnienie wyroku z dnia 31 maja 2017r. II UK 252/16, OSNP 2018/6/81, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2011r. I UK 332/10, Legalis 479077), z którego wynika, że chodzi o rozbieżność pomiędzy treścią decyzji, a stanem uprawnień rzeczywiście posiadanych przez zainteresowanego i każdą obiektywną wadliwość decyzji. Zauważono też, że nie jest standardem wniosek uprawnionego o zawieszenie prawa do emerytury po przyznaniu tego prawa co nakładać powinno na organ rentowy obowiązek analizy okoliczności towarzyszących złożeniu takiego wniosku (cyt. uzasadnienie wyroku z 31 maja 2017r.). Obowiązkiem organów rentowych jest bowiem z urzędu działanie na korzyść osób uprawnionych do świadczeń emerytalno - rentowych (uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2005r. II UZP 16/05, OSNP 2006/244) . W toku takiego postępowania organy administracji publicznej powinny stać na straży praworządności i z urzędu podejmować wszystkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa) w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 kpa). Ich obowiązkiem jest czuwanie nad tym, by strony uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 kpa) - uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2017r. II UK 252/16, OSNP 2018/6/81). I właśnie tego właściwego, skrupulatnego działania pozwanego zabrakło, który nie zdziwił się wnioskiem powoda o zawieszenie świadczenia emerytalnego i nie podjął żadnych działań wyjaśniających w powiązaniu z wiedzą o pobieraniu przez powoda renty strukturalnej. Uzasadnia to przypisanie odpowiedzialności pozwanego za błąd organu rentowego, a wysokość szkody determinuje bezsporna wysokość emerytury, której powód został pozbawiony wskutek wadliwości działań pozwanego.

Ponownie rozpoznając sprawę organy wezmą pod uwagę rozważania sądów, w tym Sądu Okręgowego w P.. Dopiero wówczas zastosują się do wytycznych wyrażonych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 751/28. Pomimo że organ nie jest związany treścią uzasadnienia wyroku sądu powszechnego w niniejszej sprawie administracyjnej, to nie może on tak istotnego dowodu w sprawie pozostawić bez rozpoznania. Należy uznać, że organy nie wypełniły w całości wytycznych wskazanych w uzasadnieniu ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, a wynikających z treści art. 153 ppsa. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Stwierdzając naruszenie art. 7 oraz 77 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji.