Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1261/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 31 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1382
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anita Wielopolska, Sędziowie sędzia WSA Wojciech Rowiński (spr.), sędzia WSA Grzegorz Rząsa, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2019 r. sprawy ze skargi G. W., J. W., S. W. i W. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi G. W., J. W., S. W. i W. W. (dalej także: "Strony", "Skarżący") do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda") z [...] marca 2019 r. znak [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej: "Prezydent") nr [...] z [...] stycznia 2019 r. o wymeldowaniu Stron z pobytu stałego z budynku nr [...] przy ul. [...] w [...] (dalej: Adres zameldowania).

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Dnia 12 lipca 2018 roku do Prezydenta wpłynął wniosek M. S., współwłaścicielki nieruchomości przy ul. [...] w [...], o wymeldowanie byłej synowej G. W., wraz z małoletnimi synami: J., S. i W., z pobytu stałego z omawianego adresu. Pozostałymi współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości są: A. W. oraz małoletni W. W., J. W. i S. W., których interesy w niniejszym postępowaniu reprezentowali rodzice – G. W. i B. W.. Wniosek został uzasadniony opuszczeniem przez Strony nieruchomości i zamieszkaniu w innym miejscu, którego adresu wnioskodawczyni nie znała.

Prezydent zawiadomił Strony o wszczęciu postępowania, jednakże pisma te, jak również inne kierowane pod wskazany adres, nie zostały przez adresatów podjęte. W dniu 25 lipca 2018 r. do Delegatury Biura Administracji i Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta [...] w Dzielnicy [...] przybył B. W. i składając wyjaśnienia do protokołu wskazał, że Strony wyprowadziły się, ich aktualnym adresem zamieszkania jest ul. [...] w [...], a kluczami do drzwi wejściowych od miejsca zameldowania na pobyt stały już nie dysponują.

Po zawiadomieniu Stron na wskazany adres G. W. stawiła się w urzędzie i złożyła wyjaśnienia w sprawie, wskazując, że istotnie opuścili miejsce zamieszkania znajdujące się w budynku pod Adresem zameldowania, jednakże było to spowodowane naciskami ze strony rodziny ojca dzieci. W budynku pozostało w momencie jego opuszczenia wiele rzeczy ruchomych będących jej własnością. Potwierdziła okoliczność przekazania kluczy do budynku współwłaścicielowi nieruchomości – A. W.. Strona wyraziła wolę powrotu do miejsca zameldowania na pobyt stały - "gdyby była taka możliwość i stosunki w rodzinie uległyby poprawie".

W toku postępowania przeprowadzono przesłuchanie świadków wskazanych przez wszystkie wnioskodawczynię oraz Stronę, w osobach sąsiadów, konkubenta G. W. – T. G., oraz brata ojca dzieci – T. W., a także L. W. – męża wnioskodawczyni. Z zeznań sąsiadów wynikało, że Skarżących nie widuje się pod Adresem zameldowania od wiosny 2018 r., nie byli w stanie udzielić odpowiedzi na pytanie, czy znajdują się tam rzeczy osobiste Strony. L. W. potwierdził, że Strony wyprowadziły się w końcu maja 2018 r. i zabrały ze sobą swoje rzeczy osobiste, pozostały natomiast meble. Wskazał on, że nikt z rodziny nie nakłaniał G. W. oraz ich synów do wyprowadzenia się, ale istniał konflikt osobisty na tle przebywania pod Adresem zameldowania jej konkubenta. T. G. wskazał, że wyprowadzka Stron z Adresu zameldowania była wynikiem sformułowania pod jego adresem gróźb karalnych przez L. W.. Wskazał, że wedle jego wiedzy Pani G. W., wraz z synami, chciałaby powrócić do miejsca zameldowania na pobyt stały, nie jest natomiast zorientowany czy wymieniona prowadziła jakieś rozmowy z Panią M. S.. i jej mężem na ten temat lub podjęła realne próby ponownego zamieszkania pod omawianym adresem. Uznał za naturalną decyzję o wyprowadzeniu się, którą podjęła Strona, w sytuacji gdy to on, będący jej życiowym partnerem, był w przedmiotowej nieruchomości niepożądany. Potwierdził, że obecnie Strona nie dysponuje kluczami do budynku.

W toku postępowania wpłynęły kolejne oświadczenia stron postępowania – 15 października 2018 r. T. G. pisemnie oświadczył, że wnioskodawczyni wraz z mężem nachodzili miejsce zamieszkania Stron i wynosili mienie bez uprzedzenia. W tym samym dniu A. W. oświadczył pisemnie, że G. W., opuszczając miejsce zameldowania na pobyt stały, jednoznacznie stwierdziła, iż pozostające w nim rzeczy przekazuje do jego wyłącznej dyspozycji. L. W. oświadczył do protokołu [...] listopada 2018 r., że istotnie zdarzało mu, się wraz z żoną zabierać od czasu do czasu z budynku przy ul. [...]jakieś rzeczy ruchome, które jednakże, jak utrzymywał, nie były przez wymienioną używane, a nadto do niej nie należały, lecz stanowiły elementy wyposażenia nieruchomości, które znajdowały się w niej zanim Pani G. W. wprowadziła się tam.

T. W. w piśmie z 29 listopada 2018 roku, podniósł pojawiający się już uprzednio argument, iż G. W., wraz z synami, nie opuściła nieruchomości Nr [...] przy ul. [...] w [...] dobrowolnie i trwale, a w wyniku naruszania przez M.S. i L. W. prawa do prywatności, przede wszystkim nacisków wywieranych przez wymienionych na partnera życiowego G. W. Zaznaczył, że w przedmiotowym budynku wymieniona pozostawiła swoje rzeczy osobiste oraz wyprowadzając się zachowała dostęp do kluczy wejściowych, które następnie M.S. i L. W. niezwłocznie wymienili, by uniemożliwić wymienionej powrót tam.

Prezydent decyzją z [...] stycznia 2019 r. orzekł o wymeldowaniu Skarżących z pobytu stałego z nieruchomości Nr [...] przy ul. [...] w [...]. Powołując się na treść art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2018 r., poz. 1382) organ wskazał, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego wykazała, że Strony opuściły dotychczasowy Adres zameldowania i nie posiadają dostępu do znajdującego się tam budynku, zaś stanowiące jej własność mienie ruchome zostało zagospodarowane lub usunięte. W ocenie organu, stanowi to wystarczającą przesłankę do zastosowania instytucji wymeldowania z pobytu stałego. Zaznaczono przy tym, że widoczny konflikt rodzinny i wynikającego z niego skutki, jakkolwiek ważne na poziomie emocjonalnym dla stron, nie powodują, że G. W. i jej synowie mogą zachować meldunek. Prezydent podkreślił, że zameldowanie jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu ma charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Tym samym nie rodzi ono ani też nie niweczy żadnych praw rzeczowych bądź obligacyjnych do określonego lokalu. Realizacji tych praw można natomiast dochodzić na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym.

W odwołaniu od decyzji Prezydenta radca prawny T. W. – pełnomocnik G. W. – podtrzymał wcześniejsze wyjaśnienia o braku dobrowolności opuszczenia przez wymienioną i jej małoletnich synów: J. W., S. W. i W. W. budynku nr [...] przy ul. [...] w [...]. Wyprowadzka spowodowana była bezprawnymi naciskami i żądaniem wobec T. G., aby wyprowadził się z przedmiotowego budynku. Ponadto, jego zdaniem, brak jest podstawy prawnej do wymeldowania współwłaścicieli budynku nr [...] przy ul. [...] w [...] oraz ich opiekuna prawnego. Wymieniony wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania, względnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Wojewoda [...] wydał [...] marca 2019 r. wskazaną na wstępie decyzję. W uzasadnieniu podzielił on stanowisko Prezydenta co do zaistnienia w sprawie przesłanek orzeczenia wymeldowania, wskazując na bezsporny fakt, że G.W. i jej synowie nie mieszkają w miejscu zameldowania na pobyt stały. Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu argumentu, że opuszczenie miejsca zameldowania nie było dobrowolne, wojewoda wskazał, że Strona nie podjęła żadnych kroków prawnych mających na celu ponowne faktyczne zamieszkanie w przedmiotowym budynku, nie złożyła pozwu o przywrócenie posiadania, nie zgłosiła tez policji lub prokuraturze żadnych działań mających charakter przestępstwa. Brak podjęcia tego typu działań jest w orzecznictwie uznawany za dobrowolne opuszczenie miejsca stałego zameldowania. Ponadto zaznaczono, że kwestia dobrowolności opuszczenia miejsca stałego zameldowania niekoniecznie ma znaczenie dla dokonania oceny trwałości wyboru innego miejsca koncentracji swoich interesów życiowych.

Ponadto odnosząc się do kwestii braku podstaw prawnych do wymeldowania współwłaściciela nieruchomości wraz z małoletnimi dziećmi, Wojewoda zaznaczył, że kwestia meldunku stałego jest całkowicie oderwana od kwestii własnościowych. Ewidencja ludności stanowi tylko zbiór danych o miejscu pobytu i zamieszkania osób znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na których ciąży obowiązek meldunkowy. Zbiór ten służy gromadzeniu informacji wyłącznie o rzeczywistym stanie faktycznym, a nie prawnym. Zatem wszelkie spory między stronami postępowania o wymeldowanie nie są przedmiotem formalnego sprawdzenia, czy dana osoba faktycznie przebywa pod wskazanym adresem stałego zameldowania, czy nie. Wobec faktu, iż Strony pod dotychczasowym Adresem zameldowania nie zamieszkują, decyzja Prezydenta o wymeldowaniu jest słuszna z prawem i nie powinna zostać w opinii Wojewody uchylona.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Podniesiono zarzuty naruszenia:

art. 61 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2018 poz. 2096; dalej: "k.p.a.") w związku z art. 199 Kodeksu cywilnego poprzez wszczęcie a następnie prowadzenie postępowania na wniosek osoby nieuprawnionej do dokonania takiej czynności.

art. 21 oraz 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez dokonanie wymeldowania z nieruchomości w stosunku do osób którym do tej nieruchomości przysługuje tytuł prawny w postaci współwłasności z czego wynika prawo do zamieszkania i zameldowania, zaś zameldowanie współwłaścicieli nie jest ograniczone ustawowo;

art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez dokonanie wymeldowania małoletnich współwłaścicieli nieruchomości wraz z ich opiekunem prawnym bez uwzględnienia dobra małoletnich;

art. 7 i 77 k.p.a. poprzez nie przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie ustalenia przesłanek jakimi kierowała się M. W. składając wniosek o wymeldowanie, dokonania oceny przesłanek na podstawie których G.. W. wraz z małoletnimi dziećmi wyprowadziła się lokalu w szczególności polegających na bezprawnym wywieraniu na skarżącą nacisku przez wnioskodawczynię i jej męża oraz utrudnianiu skarżącej swobodnego zamieszkiwania.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik wskazał, że w oparciu o przepisy kodeksu cywilnego M. W., jako jedynie współwłaściciel nieruchomości, nie miała samodzielnie możliwości zainicjowania postępowania w sprawie wymeldowania z pobytu stałego Skarżących. Ponadto zarzucono organowi niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, przez co nie wykazano, że działania M. i L. W. były od początku nakierowane na bezprawne doprowadzenie do opuszczenia przez skarżących Adresu zameldowania i następnie wymeldowania ich z miejsca dotychczasowego pobytu. Dodatkowo pełnomocnik Skarżących wskazał, że są oni współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości, a G.W. jest ich prawnym opiekunem, co powoduje, że mają oni prawo do zamieszkiwania, a także do zameldowania tam.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej odrzucenie, wskazując na jej braki formalne w postaci braku pełnomocnictwa.

Brak ten został uzupełniony przez pełnomocnika skarżących w zakreślonym przez Sąd terminie przy piśmie z 19 czerwca 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast w przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i 3 p.p.s.a.), skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W ocenie Sądu, skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Podstawą prawną podjętej w sprawie decyzji był art. 31 ust. 1, zgodnie z którym jeżeli dane zgłoszone do zameldowania lub wymeldowania budzą wątpliwości o zameldowaniu lub wymeldowaniu rozstrzyga organ gminy w drodze decyzji administracyjnej, oraz art. 35 ustawy o ewidencji ludności, wedle którego organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.

Istotę rozpoznawanej sprawy stanowiło rozstrzygnięcie, czy zaistniały w sprawie przesłanki uzasadniające wymeldowanie G. W. oraz jej synów z pobytu stałego z dotychczasowego Adresu zameldowania. Warunkiem orzeczenia o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego jest bowiem zaistnienie przesłanek zawartych w art. 35 ustawy o ewidencji ludności, a więc przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz przesłanki niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. Wskazać przy tym trzeba, że pobytem stałym, zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Przyjmuje się, że zamieszkiwanie w danym lokalu polega na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu w nim, spędzaniu wolnego czasu oraz zaspokajaniu swoich funkcji życiowych i potrzeb socjalnych. Tak rozumiany pobyt stały świadczy o tym, że dany lokal stanowi centrum życiowe danej osoby i jednocześnie stanowi podstawę obowiązku meldunkowego, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i wiąże się z elementem faktycznego przebywania w danym miejscu, z wolą koncentracji w tym miejscu swoich spraw życiowych. Miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 600/05). Z kolei opuszczenie lokalu związane jest z zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i skoncentrowaniem swych spraw życiowych w innym miejscu.

Opuszczenie przez osobę zameldowaną miejsca stałego pobytu stanowi materialną przesłankę wydania przez organ decyzji o wymeldowaniu. Mimo że w orzecznictwie wyrażany jest pogląd, że co do zasady opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu powinno być wynikiem dobrowolnej decyzji osoby zameldowanej, jednakże – w pewnych przypadkach – wola osoby zameldowanej nie ma wpływu na wydanie decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego. Brak dobrowolności nie zawsze zatem stanowi przeszkodę do wymeldowania.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie, podziela wypracowane w orzecznictwie stanowisko, że jako równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać nie tylko sytuację gdy z własnej woli osoba opuszcza lokal, ale także sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu bądź przymuszona do opuszczenia tego lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2005 r., wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 346/14, oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2012 r., II SA/Ol 674/11).

Odnosząc się tutaj do podniesionego w skardze zarzutu niedostatecznego zbadania stanu faktycznego sprawy przez organy administracji, należy uznać, że był on chybiony. Organy administracji w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie dowodowe i wyciągając na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego trafne wnioski ustaliły prawidłowo stan faktyczny. Organy w toku postępowania wyjaśniającego dotyczącego zameldowania na pobyt stały mają za zadanie zbadać, czy strona opuściła miejsce dotychczasowego pobytu. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący nie zamieszkują w przedmiotowym lokalu. Kwestia dobrowolności opuszczenia ma charakter poboczny, przy czym w niniejszej sprawie należy zauważyć, że nie zostały podjęte stosowne środki mające na celu przywrócenie możliwości powrotu do miejsca zameldowania. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że Skarżący opuścili sporny lokal i w nim do chwili obecnej nie mieszkają. Oddając klucze do mieszkania Skarżący pogodzili się ze stanem opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania i braku możliwości powrotu do niego, przynajmniej w dającej się przewidzieć perspektywie czasowej. To zaś sprawia, że ocena co do wypełnienia przesłanek wskazanych w art. 35 ustawy o ewidencji ludności poczyniona przez organy była trafna. Sąd takie stanowisko w niniejszej sprawie podziela.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 61 § 1 k.p.a. Sąd stwierdza, że jest on niezasadny. Zgodnie bowiem z treścią art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Natomiast art. 28 k.p.a. statuuje pojęcie strony postępowania jako każdego, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Niewątpliwie M. W. jako współwłaścicielka nieruchomości miała samodzielnie uprawnienie do wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie wymeldowania. Złożenie wniosku o wymeldowanie nie jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu (art. 209 kc – por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 kwietnia 2013 r., IV SA/Po 71/13).

Odnosząc się do pozostałych zarzutów naruszenia przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, należy przypomnieć, że zameldowanie jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu mają charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Z art. 35 ustawy o ewidencji ludności wynika konieczność wymeldowania każdej osoby, która nie przebywa w miejscu stałego pobytu. Wymeldowanie ma na celu potwierdzenie istniejącego stanu faktycznego, w żaden sposób nie dotyczy ani nie niweczy praw rzeczowych bądź obligacyjnych do określonego lokalu. Tych ostatnich należy dochodzić w postępowaniu przed sądem powszechnym. Postępowanie o wymeldowanie ma na celu jedynie doprowadzenie do zgodności ewidencji z rzeczywistym stanem rzeczy. Decyzja o zameldowaniu nie daje żadnych praw do lokalu ani też ich nie pozbawia (np. prawa własności czy prawa użytkowania). Kwestia zameldowania jest zatem całkowicie niezależna od tego, czy małoletni są współwłaścicielami nieruchomości. Powoływanie w tym zakresie wskazanych w skardze przepisów Konstytucji Sąd uznaje za nietrafne, gdyż postępowanie w przedmiocie zameldowania nie służy w żaden sposób ochronie prawa własności. W tym celu – jeśli w istocie prawa te są zagrożone – należy wszcząć stosowne postępowania na gruncie prawa cywilnego.

Uwzględniając powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.