Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 649/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 37 ust. 1 i  ust. 6
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy R. odmówił A.G. wypłaty zasiłku stałego z tytułu umiarkowanego stopnia niepełnosprawności za okres od dnia 16 maja 2013 r. do 31 lipca 2014 r. ze względu ma brak przesłanek faktycznych wskazanych przez organ odwoławczy jako wymagające ustalenia, a pozwalających na rozstrzygnięcie zgodnie z żądaniem wnioskodawcy.

Wnioskiem z dnia 19 grudnia 2014 r. A.G. zwrócił się do Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. o przyznanie zasiłku stałego na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w B. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. o sygnaturze akt. [...]. Wskazanym wyrokiem Sąd Rejonowy w B. zmienił decyzję Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim w Katowicach w ten sposób, że zaliczył A.G. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności okresowo do 31 lipca 2014 r. z oznaczeniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datowany jest od 16 maja 2013 r.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Wójt Gminy R. odmówił A.G. wypłaty zasiłku stałego z tytułu umiarkowanego stopnia niepełnosprawności za okres od dnia 16 maja 2013 r. do 31 lipca 2014 r. ze względu na brak podstawy prawnej takiego rozstrzygnięcia (brak umiarkowanego stopnia niepełnosprawności').

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji wskazując m.in. aby ponownie rozpoznając sprawę organ ustalił czy odwołujący spełniał w okresie od 16 maja 2013 r. do 31 lipca 2014 r. wszystkie pozostałe przesłanki do otrzymania zasiłku stałego.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...]Wójt Gminy R. ponownie odmówił A.G. wypłaty zasiłku stałego z tytułu umiarkowanego stopnia niepełnosprawności za okres od dnia 16 maja 2013 r. do 31 lipca 2014 r. ze względu na brak podstawy prawnej takiego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu m.in. powołano się na treść art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Podano także, że w okresie składania odwołania od decyzji Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności wnioskodawca nie został pozbawiony wsparcia organu pomocy, gdyż otrzymywał pomoc w formie zasiłku okresowego oraz celowego.

Kolegium decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i orzekło, że A.G. w okresie od dnia 16 maja 2013 r. do 31 lipca 2014 r. spełnienia! przesłankę z art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej dotyczącej posiadania umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

Kolejną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy R. ponownie odmówił A.G.wypłaty zasiłku stałego z tytułu umiarkowanego stopnia niepełnosprawności za okres od dnia 16 maja 2013 r. do 31 lipca 2014 r.

Kolegium w wyniku odwołania, decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Rozpatrując sprawę ponownie organ I instancji miał między innymi ustalić czy niepełnosprawność A.G. w stopniu umiarkowanym miała związek z wypadkiem w pracy (jak twierdzi odwołujący wypadek miał miejsce pod koniec marca 2013 r.) i czy ta niepełnosprawność spowodowała brak środków utrzymania (spełnienie kryterium dochodowego).

Wójt Gminy R. decyzją z dnia [...] r. nr [...] po raz kolejny odmówił A.G. wypłaty zasiłku stałego z tytułu umiarkowanego stopnia niepełnosprawności za okres od dnia 16 maja 2013 r. do 31 lipca 2014 r. W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, że nie znajduje podstaw do zmiany stanowiska zajętego w uchylonej przez Kolegium decyzji z dnia [...] r. uznając, że zgodnie z art. 36 ust.1 pkt 1 lit. a ustawy pomocy społecznej zasiłek stały jest świadczeniem pieniężnym w rozumieniu cytowanej ustawy, co sprawia, iż do tego zasiłku stosuje się przepisy art. 106 ust. 3. ustawy o pomocy społecznej stanowiące, że świadczenia pieniężne (a więc i zasiłek stały) z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z dokumentacją. Organ I instancji stwierdził, że ustawa nie zezwala na jakiekolwiek formy rekompensowania stronie świadczeń, do których była lub stała się uprawniona przed złożeniem stosownego wniosku. Organ I instancji dokonał analizy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 października 2015 r., sygn. akt SK 19/14 i zauważył, że wyrok ten uznaje za niekonstytucyjny art. 106 ust. 3 ustawy pomocy społecznej w ograniczonym zakresie, stwierdzając jednocześnie, że przepis ten pozostaje w porządku prawnym do końca 2016 r. Zdaniem organu I instancji nie ma podstaw do niezastosowania go w drodze wykładni zwłaszcza w sytuacji, gdy decyzja odnosi się do stanu prawnego i faktycznego istniejącego pomiędzy 16 maja 2013 r., a 30 lipca 2014 r. Nie ma także podstaw prawnych by dokonywać wykładni w rozpatrywanej sprawie przez pryzmat regulacji dokonanej przez ustawodawcę ustawą z dnia 2 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r., poz. 2174). Organ I instancji uznał wobec powyższego, że wyrok Sądu Rejonowego w B. nie stanowi przesłanki do wypłaty stronie zasiłku stałego zgodnie z wnioskiem, a wyrok ten kształtuje status strony jako osoby niepełnosprawnej w stopniu umiarkowanym w okresie wskazanym wyrokiem, jednakże zasady wypłaty zasiłku kształtują przepisy ustawy o pomocy społecznej.

Organ I instancji stosownie do wskazań Kolegium uzupełnił postępowanie wyjaśniające i stwierdził, że strona nie przedstawiła żadnej dokumentacji wskazującej na wypadek z jej udziałem związany z zatrudnieniem w marcu 2013 r. na podstawie umowy o dzieło, która to umowa wygasła z końcem marca 2013. Dalej stwierdził, że od 9 kwietnia 2013 r. strona była zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna i stan ten istniał w dniu 15 maja 2013 r. tj. w dniu poprzedzającym datę stwierdzenia zaistnienia niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Jednocześnie zauważył, iż umowa o dzieło była wykonywana do dnia 31 marca 2013 r., a strona została skierowana do pracy przez PUP. Wskazał jednocześnie, że od 9 kwietnia 2013 r. do dnia 26 maja 2014 r. strona została zarejestrowana jako osoba bezrobotna co, w opinii organu I instancji wskazuje, że była ona gotowa do podjęcia pracy. Zaakcentował, że w strona przez cały wskazany okres korzystała z zasiłków z pomocy społecznej Stwierdził, że to organ zobowiązał stronę do złożenia wniosku o dalsze ustalenie stopnia niepełnosprawności, a to wobec faktu, iż z dniem 30 lipca 2017 r. upływał termin orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności strony. Zauważył dalej, że strona przed dniem 16 maja 2013 r., od którego datuje się umiarkowany stopień niepełnosprawności nie posiadała dochodu i nie pozostawała w stosunku zatrudnienia na jakiejkolwiek podstawie, którego utrata nastąpiłaby w związku z pogorszeniem stanu zdrowia i dalszej niepełnosprawności. Organ I instancji uznał, odnosząc się dokonanej przez Kolegium wykładni przepisów, że nie została spełniona przesłanka w postaci utraty środków utrzymania spowodowanej orzeczonej niepełnosprawnością, bowiem niepełnosprawność strony datuje się od czasu, w którym strona pozostawała bez zatrudnienia będąc wcześniej zatrudniona incydentalnie Dalej wskazał, że w okresie od 16 maja 2013 r. do 30 lipca 2014 r. stronie przyznano szereg świadczeń w postaci zasiłków okresowych, zasiłków celowych, a w okresie od IV - XII 2013 r. korzystała ona z pomocy żywnościowej w ramach Programu A. Ponadto strona zaspokajała własne potrzeby podejmując prace dorywcze i osiągając z tego tytułu dochody, ponadto od grudnia 2013 r. do marca 2014 r. strona uzyskiwała dochód z tytułu najmu pomieszczeń. Organ I instancji podkreślił, że łączna wysokość pomocy finansowej w okresie od 16 maja 2013 r. do 31 lipca 2014 r. wyniosła 5 580 zł. Organ dokonał przykładowego wyliczenia comiesięcznej wysokości zasiłku stałego w okresie od maja 2013 r. do lipca 2014 r. Stwierdził, że zgodnie z obowiązującymi przepisami przy ustalaniu uprawnienia oraz wysokości zasiłku stałego nie wlicza się kwoty zasiłku okresowego, ale w sytuacji otrzymywania przez stronę zasiłku stałego wysokość pomocy byłaby odpowiednio modyfikowana.

W odwołaniu strona wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia zarzucając organom brak poszanowania do wyroku Sądu, łamanie prawa oraz Konstytucji RP. W ocenie strony postępowanie prowadzone przed organami przypomina grę w ping-ponga, a sama strona jest przez organy gnębiona.

Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium przedstawiło przebieg postępowania i obowiązujące przepisy prawa. Wskazało, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.). Zasiłek stały przysługuje: pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarujące j(art. 37 ust. 1 pkt. 1 u.p.s).

Stwierdziło, że kwestią wymagająca wyjaśnienia było to czy stronie może zostać wypłacony zasiłek stały wstecz. Zdaniem Kolegium, organ I instancji błędnie przyjął, że złożenie wniosku w dniu 3 września 2014 r. o przyznanie zasiłku stałego stanowiło podstawę do przyznania zasiłku stałego od dnia 1 września 2014 r. i że nie może być zasiłek stały przyznany wstecz, zwłaszcza gdy przyczyna braku możliwości wcześniejszego złożenia wniosku leżała po stronie organów administracji (zakończenie wyrokiem sądu trybu odwołań od orzeczeń o stopniu niepełnosprawności).

W ocenie Kolegium wyrażone w niniejszej sprawie stanowisko koresponduje z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07, OTK A 9/07/106, w uzasadnieniu którego Trybunał stwierdził, że "niedopuszczalne jest, by ryzyko nieprawidłowego działania administracyjnego (w postaci nieterminowości, wadliwego, błędnego dokonania oceny niepełnosprawności) było przerzucone na osobę ubiegającą się o zasiłek (pielęgnacyjny)".

Kolegium zauważyło, że zasiłek pielęgnacyjny (podobnie jak zasiłek stały) jest świadczeniem okresowym (miesięcznym), a jego konstytucyjnym celem jest zapewnienie osobie niepełnosprawnej bieżącej egzystencji. Celu tego w zakresie początkowego terminu przyznania i wypłacania zasiłku stałego, nie spełnia art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w sytuacji przedłużającego się postępowania w sprawie o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Na tle art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku, stwierdził, że "powołanego przepisu nie można oceniać w oderwaniu od całości regulacji dotyczącej przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, zamieszczonej w dwóch różnych ustawach, a która - łącznie w dwóch różnych postępowaniach - ma prowadzić do uzyskania decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny, zatem z punktu widzenia celu wykreowanego przez ustawodawcę mechanizmu, tj. uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego, istniejąca regulacja jest niespójna, nielogiczna w zakresie: data lub okres powstania znacznej niepełnosprawności, a data przyznania zasiłku pielęgnacyjnego". Kolegium wskazało, że z ugruntowanego w tym zakresie orzecznictwa sądowoadministracyjnego jednoznacznie wynika, że opóźnienie w prawidłowym określeniu stopnia niepełnosprawności, spowodowane przez organy orzekające, nie może ujemnie wpływać na prawa strony, która w ustawowym okresie poddała się badaniu kontrolnemu i w konsekwencji została uznana za spełniającą warunki ustawowe W ocenie Kolegium brzmienie art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie początkowej daty przyznania świadczeń rodzinnych jest zbieżne z treścią art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, a ponadto zbieżne są konstytucyjne cele tych świadczeń.

Kolegium przypomniało, że w okresie od 16 maja 2013 r. toczyło się postępowanie w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności, zakończone wyrokiem Sądu Rejowego w B. w dniu [...] r. o zaliczeniu strony do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym od dnia 16 maja 2013 r. Nie podzieliło stanowiska organu I instancji, że zgodnie z art. 106 ust. 3 ustawy, świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Zdaniem Kolegium również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 października 2015 r. sygn. akt SK 19/14 OTK141/9/A/2015 nie przesądzał o niemożliwości orzekania wstecz o przyznaniu zasiłku stałego osobom, które nie z własnej winy nie złożyły w terminie wniosku o ten zasiłek, czekając na ostateczne zakończenie odrębnego postępowania w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności. Wyrokiem z dnia 6 października 2015 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku stałego osobie całkowicie niezdolnej do pracy, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie mającej innych środków utrzymania, prawo do zasiłku ustala się począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek, jest niezgodny z art. 67 ust. 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP. Jednocześnie podkreśliło, że jego uzasadnieniu Trybunał przyznał, iż nieprawidłowo skonstruowano tryb nabycia tych świadczeń - sposób jego kształtowania sprawia, iż może upłynąć długi okres od spełnienia przesłanek (niepełnosprawność i brak dochodu) do czasu realizacji prawa. Przyjmując zaś, że świadczenia z pomocy społecznej przysługują po spełnieniu przesłanek, należy je przyznawać od chwili ich wystąpienia. Jeżeli osoba wystąpiła o stwierdzenie niepełnosprawności, a następnie ze względu na te niepełnosprawność, powodująca brak środków utrzymania, występuje o zasiłek stały, świadczenie to powinno zostać jej przyznane od dnia stwierdzenia niepełnosprawności uniemożliwiającej podjęcie pracy (po stwierdzeniu, że niepełnosprawność jest źródłem braku dochodu). Przyznanie zasiłku stałego z data późniejszą byłoby możliwe, gdyby organ stwierdził, że wystąpienie niepełnosprawności nie od razu łączyło się z brakiem środków utrzymania, a tylko z utrata dochodu z pracy. W punkcie II powołanego wyroku (na co powołuje się organ I instancji) Trybunał wskazał, że przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą z upływem 31 grudnia 2016 r.

Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie należy mieć na względzie okoliczność, że w orzeczeniu z dnia 6 października 2015r. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że w badanym - przepisie patrząc z perspektywy trybu przyznawania zasiłku stałego, ustawodawca stworzył lukę, która de facto pozbawia część osób niezdolnych do pracy i pozostających bez środków utrzymania, ustanowionego dla nich świadczenia, a wyznaczony termin do wprowadzenia stosownych zmian ustawowych należało uznać za adresowany przede wszystkim do ustawodawcy. Oceniając konstytucyjność rozwiązania zawartego w art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, Trybunał zwrócił uwagę, że w związku z rozwiązaniem zawartym w art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej mogą się pojawiać takie przypadki, w których osobie niepełnosprawnej i pozostającej w trudnej sytuacji dochodowej stworzono na gruncie ustawy zwykłej przeszkodę do realizacji gwarantowanego jej w art. 67 ust. 2 Konstytucji prawa. Osoba taka, pomimo faktycznego wystąpienia u niej w danym momencie niepełnosprawności przy jednoczesnej utracie środków utrzymania, nie może bowiem skutecznie złożyć wniosku do organu przyznającego świadczenia z pomocy społecznej, gdyż na mocy ustawy zobowiązana jest do przedstawienia pełnej dokumentacji. Trybunał zauważył, że osoba faktycznie spełniająca przesłanki wskazane w art. 61 ust. 2 Konstytucji może pozostawać bez pomocy państwa, a źródło tej sytuacji tkwi w wadliwej konstrukcji przepisów rangi ustawowej.

Odnosząc się do rozpatrywanej sprawy Kolegium uznało, że jeżeli osoba wystąpiła o stwierdzenie niepełnosprawności, a następnie ze względu na tę niepełnosprawność, powodującą brak środków utrzymania, występuje o zasiłek stały, świadczenie to powinno zostać jej przyznane od dnia stwierdzenia niepełnosprawności uniemożliwiającej podjęcie pracy (po stwierdzeniu, że ta niepełnosprawność jest źródłem braku dochodu).

Trybunału, dokonał już zmiany przepisu art. 106 ustawy o pomocy społecznej na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej.

Odnosząc się do przesłanki całkowitej niezdolności do pracy Kolegium wskazało na definicje legalną określoną w art. 6 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Wskazało, że Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Z. na mocy decyzji [...] w dniu [...] r. zaliczył A.G. do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim do 31 lipca 2014 r. W dniu 16 maja 2013 r. A.G. złożył wniosek do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Z. w związku z pogorszeniem stanu zdrowia, celem zaliczenia go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Ostatecznie w dniu 19 grudnia 2014 r. strona wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej R. o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego z tytułu umiarkowanego stopnia niepełnosprawności za okres od 16 maja 2013 r. do 31 lipca 2014 r. przedkładając wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia [...]r. sygn. akt [...].

Kolegium nadmieniło, że organ I instancji, decyzją z dnia [...]r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku A.G. z dnia 3 września 2014 r. Wójt Gminy R. przyznał zasiłek stały od 1 września 2014 r., a to na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z dnia [...]r.

Następnie wskazało, że wcześniejszą decyzją Kolegium nałożyło na organ I instancji obowiązek wyjaśnienia czy przed dniem 16 maja 2013 r. strona posiadała źródło utrzymania, które utraciła w związku z tą niepełnosprawnością czy też fakt zaistnienia niepełnosprawności nie miał wpływu na sytuacje dochodową odwołującego.

Odnosząc się do ustaleń organu I instancji Kolegium stwierdziło, że strona od 2006 r. była objęty pomocą społeczną. Od dnia 9 kwietnia 2013 r. była zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna i stan ten istniał w dniu 15 maja 2013 r. Podkreśliło, że przed datą uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności strona nie pozostawał w stosunku zatrudnienia, którego utrata nastąpiłaby w związku z pogorszeniem stanu zdrowia i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i aż do 31 lipca 2014 r. taka sytuacja nie miała miejsca. Strona od 20 kwietnia 2016 r. pracuje zawodowo. Po okresie spornym korzystała cały czas z pomocy społecznej, które było głównym źródłem utrzymania do 7 października 2015 r. kiedy strona uzyskał ubezpieczenie w kwocie 8 000 zł, a w konsekwencji przekroczone zostało kryterium dochodowe. Dochód ten został otrzymany z tytułu wypadku przy wykonywaniu prac budowlanych w 2015 r. Kolegium wskazało na cel pomocy społecznej podkreślając, że art. 3 ustawy o pomocy społecznej nie dopuszcza możliwości uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów, ani nie pozwala na udzielenie tej pomocy osobom, które dysponują możliwościami samodzielnego przezwyciężenia trudności na jakie napotkały.

Odnosząc się do kryterium dochodowego (dochód musiał niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej - w tamtym czasie 542 zł). Kolegium wskazało, że w okresie od 16 maja 2013 r. do 31 lipca 2014 r. zostało mu przyznane 20 świadczeń z pomocy społecznej (zasiłki okresowe, celowe.) oraz otrzymywał od kwietnia do grudnia 2013 r. pomoc żywnościową z Programu A. Pomoc ta wynosiła łącznie 5580zł. Dodatkowo strona podejmowała także prace dorywcze w lipcu 2013 r. za co uzyskał wynagrodzenie 400 zł, za sierpień 2013 r. -380 zł, za listopad 2013 r. -250 zł. Ponadto od grudnia 2013 r. do marca 2014 r. A.G. za wynajem budynku otrzymywał dochód 300 zł miesięcznie.

Zdaniem Kolegium, całokształt przedmiotowego postępowania wskazuje, że przed dniem 16 maja 2013 r. A.G. nie posiadał dochodu i nie pozostawał w stosunku zatrudnienia, którego utrata nastąpiłaby w związku z pogorszeniem stanu zdrowia związanym z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, natomiast w spornym okresie dysponował dochodem, który pozwalał mu na bieżące utrzymanie.

Zdaniem Kolegium decyzja organu I instancji została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia, podobnie jak w odwołaniu zarzucił organom brak poszanowania do wyroku Sadu oraz manipulowanie przepisami.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku- Białej wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną.

Na rozprawie w dniu 10 stycznia 2018 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko prezentowane w osobistej skardze, a w piśmie procesowym z dnia 8 stycznia 2018 r. sprecyzował żądanie skargi wskazując, że przedmiotem skargi są decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji. Zarzucił obrazę prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 37 ust 1 ustawy o pomocy społecznej wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie skarżącemu zasiłku stałego za okres od 16 maja 2013 r. do 31 lipca 2014 r. wraz z odsetkami ustawowymi za okres od wymagalności kwoty zasiłku za poszczególne miesiące do dnia zapłaty, zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa radcowskiego według norm przepisanych ewentualnie uchylenie decyzji obydwu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wyraził wątpliwość, czy art. 37 ustawy o pomocy społecznej wyklucza spod jej działania osoby bezrobotne. Wyraził pogląd, że w świetle przepisów Działu I ustawy o pomocy społecznej, w tym w szczególności art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 należy taki wniosek wykluczyć jako sprzeczny z podstawowymi zasadami, a nadto wskazany przepis nie formułuje wprost kryterium utraty lub ograniczenia możliwości wykonywania zatrudnienia spowodowanych inwalidztwem. Wskazał, że ustalenia organów nie pozwalają na jednoznaczne uznanie, że skarżący uzyskiwał w całym okresie objętym jego wnioskiem lub choćby w jego części dochody przewyższające kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, bowiem przytoczone w materiale dowodowym wielkości mają charakter zbiorczy i uwzględniają udzieloną skarżącemu pomoc doraźną, w tym zasiłki okresowe i celowe. Dalej zauważył, że z art. 37 ust. 6 ustawy o pmocy społecznej wynika, ze przy ustalaniu uprawnienia oraz wysokości zasiłku stałego do dochodu nie wlicza się kwoty zasiłku okresowego. Podkreślił, że wobec braku danych szczegółowych, rozbitych na okresy miesięczne oraz zestawienia tych danych wnioski sformułowane w uzasadnieniu decyzji, jak również jej rozstrzygnięcie skarżący traktuje jako nietrafne. Pełnomocnik skarżącego dokonał rozszerzającej wykładni art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej uznając za słuszne, by do uprawnionych do tego świadczenia zaliczyć również osoby, które z przyczyn obiektywnych nie tylko ze względu na stan zdrowia, nie były w stanie uzyskać zatrudnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2017, poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369- dalej " p.p.s.a".). Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli na zasadach wyżej opisanych Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego praz przepisów postępowania, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie dokonano bowiem w sprawie należytych ustaleń faktycznych, a jedynie prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy daje podstawę do wydania zgodnego z prawem rozstrzygnięcia.

Przedmiotem tak rozumianej kontroli sądowej jest w niniejszym postępowaniu decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej, utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy R. o odmowie przyznania A.G. wypłaty zasiłku stałego z tytułu umiarkowanego stopnia niepełnosprawności za okres od 16 marca 2013 r. do 31 lipca 2014 r.

Spór dotyczy kwestii ustalenia prawidłowego stanu faktycznego, a w tym dochodu skarżącego oraz możliwości przyznania mu zasiłku stałego za okres wsteczny od dnia złożenia wniosku o tenże zasiłek, a także jego wysokość; gdyż od ustaleń w tym zakresie zależy zarówno możliwość przyznania zasiłku stałego, sposób wyliczenia dochodu oraz identyfikacja kryterium dochodowego.

Należy wskazać, że zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zasiłek stały w przypadku osoby samotnie gospodarującej ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Kwota zasiłku stałego nie może być wyższa, ani też niższa niż kwota określona odpowiednich przepisach ustawy. Zgodnie z art. 37 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej przy ustalaniu uprawnienia oraz wysokości zasiłku stałego do dochodu nie wlicza się kwoty zasiłku okresowego.

W myśl definicji legalnej zamieszczonej w art. 6 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej przez całkowitą niezdolność do pracy należy rozumieć całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Sposób obliczania dochodu określony jest w art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast w przepisie art. 106 ust. 3 zd. 1 ustawy o pomocy społecznej. przewidziano, że świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Zauważyć należy przy tym, że w wyroku z dnia 6 października 2015 r. sygn. akt. SK 19/14 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163, 693, 1240 i 1310) w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku stałego osobie całkowicie niezdolnej do pracy, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie mającej innych środków utrzymania, prawo do zasiłku ustala się począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek, jest niezgodny z art. 67 ust. 2 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Przytoczone i interpretowane systemowo przepisy wskazują, że okolicznościami istotnymi prawnie w przypadku prowadzenia postępowania, którego przedmiotem jest ustalenie prawa do zasiłku stałego są: 1) pełnoletniość, 2) niezdolność do pracy, 3) samotne gospodarowanie lub pozostawanie w rodzinie, 4) dochód. Dokonanie rzetelnych ustaleń w zakresie tych okoliczności jest obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie. Nadto kolejną istotną kwestią jest ustalenie czy zaistniały okoliczności, które uzasadniają twierdzenie, że skarżącemu przysługuje zasiłek stały od dnia uzyskania przez niego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, czy też od dnia złożenia kompletnego wniosku.

W rozpatrywanej sprawie nie są sporne okoliczności z punktu 1 i 3, nie budzi również wątpliwości, że Sąd Rejonowy w B. ustalił umiarkowany stopień niepełnosprawności dopiero 30 października 2014 r., a po kilkunastu miesiącach od dnia złożenia przez skarżącego wniosku o zmianę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Orzekające w sprawie organy rozstrzygnęły o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku od 16 maja 2013 r., czyli od miesiąca, w którym orzeczono o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Skarżący zakwestionował to stanowisko.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd uznał za chybioną rozszerzającą interpretację art. 37 ust 1 ustawy o pomocy społecznej bowiem pomoc społeczna udzielana jest osobom spełniającym warunki subiektywne, ściśle określone przez ustawodawcę. Ustawodawca przyjął, że prawo do zabezpieczenia społecznego przysługuje obywatelowi, który pozostaje bez pracy nie z własnej woli i nie ma innych środków utrzymania. Wobec powyższego automatyczne utożsamianie posiadania przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej i to nawet w przypadku głębokiego bezrobocia w regionie, czy też z powodu utraty dochodów z pracy z brakiem środków utrzymania jest, w ocenie Sądu, nieuprawnionym uproszczeniem.

Analiza okoliczności sprawy prowadzi jednakże do konkluzji, że zarzut podnoszony przez skarżącego w kwestii prawidłowości ustalenia przez organ kryterium dochodowego zasługuje na uwzględnienie. Jakkolwiek bowiem organy obu instancji uznały, że skarżący spełnia kryterium dochodowe do przyznania zasiłku stałego, to sposób ustalenia tego dochodu jest nieczytelny, a tym samum wymyka się kontroli zarówno Sądu, jak i nie jest jednoznacznie zrozumiałe dla skarżącego. W zbiorczym zestawieniu świadczeń z pomocy społecznej jakie skarżący uzyskał w okresie od 16 marca 2013 r. do 31 lipca 2014 r. oprócz przyznanych mu zasiłków celowych i pomocy rzeczowej ujęto również zasiłki okresowe. Słusznie zatem skarżący zarzucił naruszenie art. 37 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej.

Sąd stwierdza, że organ odwoławczy naruszył art. 7 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w związku art. 107 § 2 k.p.a., a naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Art. 7 k.p.a. stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W myśl art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Zgodnie z art. 107 § 2 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego strona winna dowiedzieć się między innymi o tym, jak ten organ ocenił podniesione przez nią zarzuty; a stanowisko w tym zakresie powinno być umotywowane.

Nie jest wątpliwe, że postępowanie administracyjne nie zostało należycie przeprowadzone i doszło do uchybienia wyżej wymienionym przepisom proceduralnym oraz naruszenia prawa materialnego. Naruszenie tych przepisów mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż dotyczyło okoliczności istotnej prawnie. Dopiero jednoznaczne ustalenie i wyliczenie comiesięcznego dochodu skarżącego w okresie od 16 maja 2013 r. do 31 lipca 2014 r. pozwoli na ustalenie spełnienia przez niego kryterium dochodowego. W ponownie prowadzonym postępowaniu niezbędne będzie dokonanie jednoznacznych ustaleń w zakresie kwestionowanym w odwołaniu, a Kolegium podejmie stosowne działania, mając na uwadze wskazane wyżej przepisy, determinujące zakres dopuszczalnego postępowania dowodowego przed organem odwoławczym.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.