Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 122/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2007-08-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Asesor WSA Irena Wesołowska, Protokolant Referent Sylwia Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi "A" S.A. z siedzibą w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 20 listopada 2006 r., nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zabezpieczenia dokonanego na majątku zobowiązanego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem nr [...] z dnia 20 listopada 2006 r. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia "A" S.A w G., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia 12 września 2006 r., którym przedłużono do dnia 30 listopada 2006 r. termin zabezpieczenia dokonanego na majątku skarżącej na podstawie zarządzenia zabezpieczenia z dnia 14 grudnia 2005 r. nr 3658 znak DPZZ–0405.

Podstawą rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Skarbowej był następujący stan faktyczny:

Organ egzekucyjny – Naczelnik Urzędu Skarbowego, będący jednocześnie wierzycielem, prowadził postępowanie zabezpieczające na majątku podmiotu zobowiązanego – "A" S.A. w G. – zwanej w dalszej części "Spółką", na podstawie zarządzenia zabezpieczenia nr DPZZ–0405 (Ege 3658) z dnia 14 grudnia 2005 r.

Podstawę obowiązku podlegającego zabezpieczeniu stanowiła decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia 14 grudnia 2005 r., którą określono Spółce, jako następcy prawnemu "B" S.A., przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2002 r. w wysokości 268.584 zł oraz kwotę odsetek za zwłokę należnych od powyższego zobowiązania w wysokości 102.481,40 zł, i dokonano zabezpieczenia na majątku Spółki kwoty zaległości podatkowej za 2002 r. w wysokości 268.584 zł.

Odpis w/w zarządzenia zabezpieczenia doręczony został zobowiązanej Spółce za pośrednictwem poczty w dniu 19 grudnia 2005 r.

Postanowieniem nr [...] z dnia 25 maja 2006 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego , po rozpatrzeniu wniosku wierzyciela z dnia 24 maja 2006 r., przedłużył do dnia 31 sierpnia 2006 r. termin zabezpieczenia dokonanego na podstawie zarządzenia zabezpieczenia nr 3658 znak DPZZ–0405.

W związku z faktem, że w terminie wskazanym w postanowieniu z dnia 25 maja 2006 r. (tj. do dnia 31 sierpnia 2006 r.) nie złożono wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, pismem z dnia 11 września 2006 r. wierzyciel wniósł o dalsze przedłużenie terminu zabezpieczenia do dnia 30 listopada 2006 r. Jednocześnie wierzyciel wyjaśnił, że powodem braku wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego jest niewydanie przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej decyzji określających Spółce zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych za lata 1999–2002.

W związku z powyższym organ egzekucyjny postanowieniem nr [...] z dnia 12 września 2006 r., wydanym na podstawie art. 159 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) – zwanej w dalszej części "p.e.a.", przedłużył do dnia 30 listopada 2006 r. termin zabezpieczenia dokonanego na majątku podmiotu zobowiązanego na podstawie zarządzenia zabezpieczenia nr 3658 znak DPZZ–0405 z dnia 14 grudnia 2005 r.

W uzasadnieniu organ egzekucyjny umotywował podjęte rozstrzygnięcie wnioskiem wierzyciela oraz koniecznością ochrony określonych w przybliżeniu zobowiązań podatkowych należnych Skarbowi Państwa.

Na powyższe postanowienie Spółka wniosła zażalenie, wnosząc o jego uchylenie.

W uzasadnieniu Spółka wskazała, że termin 30 listopada 2006 r. jest kolejnym terminem wyznaczonym przez organ egzekucyjny dla wszczęcia postępowania. Tymczasem – zdaniem zobowiązanej – z treści art. 159 § 2 p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny uprawniony jest tylko i wyłącznie do przedłużenia terminu trzymiesięcznego, natomiast niedopuszczalne jest przedłużenie terminu, który został już wcześniej wyznaczony na podstawie powołanego art. 159 § 2 p.e.a. Nadto Spółka wskazała, iż organ egzekucyjny nie przybliżył treści wniosku wierzyciela o przedłużenie terminu zabezpieczenia, pozbawiając ją tym samym prawa do ustosunkowania się do jego argumentów przemawiających za przedłużeniem zabezpieczenia. Strona zarzuciła również, iż powołanie się na ochronę należności, które zostały określone w decyzji o zabezpieczeniu, nie spełnia wymogów stawianych uzasadnieniu postanowienia, zaś organ egzekucyjny chroni zobowiązania, które nie zostały wiążąco skonkretyzowane, naruszając jednocześnie ogólne zasady postępowania administracyjnego.

Dyrektor Izby Skarbowej nie podzielił argumentacji żalącej się uznając za słuszne rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Organ odwoławczy, przywołując art. 159 § 1 i 2 p.e.a. wskazał, że termin zabezpieczenia może być przedłużony przez organ egzekucyjny, gdy spełnione zostaną następujące przesłanki: wierzyciel zgłosi stosowny wniosek oraz wykaże, że z uzasadnionych przyczyn postępowanie egzekucyjne nie mogło być wszczęte.

W ocenie organu odwoławczego zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego nie narusza obowiązującego prawa, gdyż nie ziściły się przewidziane w art. 159 § 1 p.e.a. przesłanki do uchylenia zabezpieczenia. Natomiast wierzyciel, pismem z dnia 11 września 2006 r., wystąpił z wnioskiem o przedłużenie okresu zabezpieczenia dokonanego na majątku zobowiązanej Spółki z uwagi na niewydanie decyzji określających kwoty zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za lata 1999–2002, czyli również należności zabezpieczonych na podstawie zarządzenia zabezpieczenia z dnia 14 grudnia 2005 r. Dyrektor podkreślił również, że w przepisie art. 159 § 2 p.e.a. ustawodawca nie wskazał, iż trzymiesięczny termin, o którym mowa w art. 159 § 1 tej ustawy, może być przedłużony przez organ egzekucyjny tylko jednokrotnie. Przeciwnie, w przypadku obowiązków o charakterze pieniężnym przepis art. 159 § 2 p.e.a. nie ogranicza możliwości przedłużenia terminu trwania zabezpieczenia.

Ponadto organ odwoławczy zauważył, że w dniu wydania zaskarżonego postanowienia, tj. w dniu 12 września 2006 r., nie wygasła decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 14 grudnia 2005 r. o zabezpieczeniu przyszłych zobowiązań podatkowych w podatku dochodowym od osób prawnych, których kwota została w tej decyzji w przybliżeniu określona. Decyzja ta wygasła – stosownie do art. 33a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) – zwanej w dalszej części "Ordynacją podatkową", dopiero z dniem 30 października 2006 r., tj. z dniem doręczenia pełnomocnikowi Spółki decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej nr [...] z dnia 23 października 2006 r., którą określono Spółce zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2002.

W skardze na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej Spółka wniosła o jego uchylenie oraz uchylenie poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w sprawie przedłużenia terminu zabezpieczenia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu przepisu art. 159 § 1 i § 2 p.e.a. przez niewłaściwe zastosowanie prawa procesowego wynikające z jego błędnej wykładni polegającej na przyjęciu, że termin zabezpieczenia wyznaczony na podstawie art. 159 § 1 powołanej ustawy może być przedłużany wielokrotnie.

W uzasadnieniu strona skarżąca podniosła, że wykładnia gramatyczna przepisu art. 159 § 2 p.e.a. nie pozostawia wątpliwości, iż organ egzekucyjny jest uprawniony tylko i wyłącznie do przedłużenia terminu trzymiesięcznego, bo tylko o takim terminie jest mowa w art. 159 § 1 wskazanej ustawy. Skarżąca zarzuciła, że pozbawione podstaw prawnych, a tym samym niedopuszczalne, jest przedłużenie terminu, który został wyznaczony na podstawie art. 159 § 2 p.e.a. Zdaniem strony taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, gdyż termin 30 listopada 2006 r. jest kolejnym terminem wyznaczonym przez organ egzekucyjny dla wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

W opinii strony skarżącej przepisy p.e.a. nie zakreślają maksymalnego okresu, na jaki może być przedłużone zabezpieczenie w przypadku obowiązków o charakterze pieniężnym. Nie oznacza to jednak, że takie zabezpieczenie może być przedłużane wielokrotnie. Zdaniem skarżącej organ administracji (wierzyciel oraz organ egzekucyjny), działający zgodnie z prawem, powinien zatem przewidzieć okres, na jaki niezbędne jest przedłużenie czasu trwania zabezpieczenia na podstawie danych otrzymanych od organu, który prowadzi postępowanie.

Ponadto strona podniosła, że bez znaczenia prawnego w przedmiotowej sprawie pozostają okoliczności dotyczące wygaśnięcia decyzji o zabezpieczeniu, albowiem Ordynacja podatkowa nie uzależnia istnienia zabezpieczenia od istnienia decyzji o zabezpieczeniu. Zabezpieczenie jest bowiem skuteczne także po wygaśnięciu decyzji o zabezpieczeniu, jak również może istnieć decyzja o zabezpieczeniu bez wydania zarządzenia zabezpieczenia (art. 33d–33g Ordynacji podatkowej).

Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Nadto organ odwoławczy wskazał, że w związku z wystawieniem w dniu 9 listopada 2006 r. na zobowiązaną Spółkę tytułu wykonawczego nr SM 4/1575/06 (obejmującego zaległość podatkową z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2002), zajęcie zabezpieczające przekształciło się w zajęcie egzekucyjne z dniem 30 października 2006 r. – stosownie do art. 154 § 4 p.e.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej w dalszej części "P.p.s.a", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Oceniając zaskarżone postanowienie organu odwoławczego oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że zostały one wydane bez naruszenia prawa.

Zgodnie z art. 159 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) organ egzekucyjny na żądanie zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 2, uchyla zabezpieczenie, jeżeli wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie został zgłoszony w terminie 30 dni od dnia dokonania zabezpieczenia należności pieniężnej, a w terminie 3 miesięcy od dokonania zabezpieczenia w związku z wydaniem decyzji, o której mowa w art. 33a i 33b ustawy – Ordynacja podatkowa lub w art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne, lub zabezpieczenia obowiązku o charakterze niepieniężnym. Termin określony w § 1 może być przez organ egzekucyjny przedłużony na wniosek wierzyciela, jeżeli z uzasadnionych przyczyn postępowanie egzekucyjne nie mogło być wszczęte, jednakże termin wszczęcia postępowania egzekucyjnego co do obowiązku o charakterze niepieniężnym może być przedłużony tylko o okres do trzech miesięcy (art. 159 § 2 p.e.a.).

Jak wynika z przytoczonych powyżej przepisów termin zabezpieczenia może być przedłużony przez organ egzekucyjny, gdy spełnione zostaną następujące przesłanki: wierzyciel zgłosi w tym zakresie wniosek oraz wykaże, że z uzasadnionych przyczyn postępowanie egzekucyjne nie mogło być wszczęte.

W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie – wbrew zarzutom skargi – nie narusza obowiązującego prawa, gdyż nie ziściły się przesłanki do uchylenia zabezpieczenia przewidziane w art. 159 § 1 p.e.a. Wierzyciel wystąpił natomiast z wnioskiem o przedłużenie okresu zabezpieczenia dokonanego na majątku zobowiązanej Spółki z uwagi na niewydanie decyzji określających kwoty zobowiązania podatkowego, czyli należności zabezpieczonych na podstawie zarządzenia zabezpieczenia. W tym miejscu zgodzić się należy z poglądem orzekających w sprawie organów, że w przepisie art. 159 § 2 p.e.a. ustawodawca nie wskazał, iż trzymiesięczny termin, o którym mowa w art. 159 § 1 tej ustawy, może być przedłużony przez organ egzekucyjny tylko jednokrotnie. W przypadku obowiązków o charakterze pieniężnym przepis art. 159 § 2 p.e.a. nie ogranicza zatem możliwości przedłużenia terminu trwania zabezpieczenia.

Należy również podzielić pogląd, że zabezpieczenie powinno mieć charakter tymczasowy, dlatego w ustawie określono maksymalny termin trwania zabezpieczenia. Zabezpieczenie w przypadku obowiązków o charakterze niepieniężnym nie powinno trwać dłużej niż 3 miesiące, licząc od dnia dokonania zabezpieczenia, z możliwością przedłużenia tego terminu o okres kolejnych 3 miesięcy. Zabezpieczenie należności pieniężnej ustalonej w decyzji organu podatkowego w sprawie wysokości zaległości podatkowej lub wysokości należności podatkowej trwa przez okres 30 dni od dnia dokonania zabezpieczenia, a należności o wysokości ustalonej w decyzji organu podatkowego o zabezpieczeniu – 3 miesiące od dnia dokonania zabezpieczenia.

Jak podkreśla się w piśmiennictwie p.e.a. nie ogranicza możliwości przedłużenia terminu trwania zabezpieczenia co do należności pieniężnej, termin ten powinien jednak być skorelowany z terminem rozpatrzenia sprawy przez organ podatkowy i nie może być od niego dłuższy (por. P.Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis 2006, str. 472).

Również w orzecznictwie sądów administracyjnych można spotkać się z podobnym poglądem. W wyroku z dnia 26 stycznia 2000 r. (sygn. akt I SA/Gd 423/97, niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że z przepisu art. 159 p.e.a. wynika, iż termin zabezpieczenia należności o charakterze pieniężnym może być przedłużony wielokrotnie i nie ma w tym zakresie ustawowych ograniczeń. Podobne stanowisko zaprezentowano w wyroku z dnia 2 kwietnia 1999 r. (sygn. akt I SA/Wr 1311/97, niepubl.), w którym wskazano, że nie ma podstaw prawnych do negowania możliwości orzekania o przedłużaniu okresów zabezpieczenia przed wydaniem decyzji wymiarowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, rozstrzygając o legalności zaskarżonego postanowienia z dnia 20 listopada 2006 r., w pełni podzielił poglądy wyrażone w cytowanych orzeczeniach i publikacjach. Oznacza to, że argumenty skargi w tym zakresie uznać należy za niezasadne.

Legalności zaskarżonego postanowienia nie podważa także zawarty w skardze zarzut braku staranności organu w ocenie czasu trwania postępowania podatkowego, albowiem uprawnienie organu do orzekania o przedłużaniu zabezpieczenia wynika z konkretnego przepisu prawa. Przepis ten wskazuje, że muszą przy tym istnieć uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania egzekucyjnego. W przypadku, gdy spełniony jest ten warunek organ może skorzystać z uprawnienia wynikającego z art. 159 § 2 p.e.a. wielokrotnie.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.

[pic]