Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1880/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i b); art. 8, art. 178 ust. 1, art. 184, art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 237 par. 1 pkt 2 i 3 Kp i rozporzadzenie RM z 30.07.2002 r w sprawie wykazu chorób zawodowych (Dz.U. nr 132 poz. 1115)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Borkowska Sędziowie sędzia NSA Joanna Banasiewicz /spr./ sędzia del. WSA Grzegorz Czerwiński Protokolant asystent Dominika Sasin-Knothe po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Z. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 października 2008 r. sygn. akt IV SA/Gl 516/08 w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt IV SA/Gl/516/08 oddalił skargę Z.W. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...]w przedmiocie choroby zawodowej.

Powyższe rozstrzygnięcie Sąd ten poprzedził następującymi ustaleniami faktycznymi i oceną prawną:

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...]Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u Z.W. choroby zawodowej – przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy, przewlekłego uszkodzenia łąkotki – wymienionej w pozycji 19/3 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji podniósł, że orzeczeniem lekarskim z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] wydanym przez Poradnię Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. orzeczono o braku podstaw do rozpoznania u Z.W. choroby zawodowej. Po ponownym przeprowadzeniu badań, orzeczeniem lekarskim z dnia 30 listopada 2006 r. nr 470A/06/CHZ wydanym przez Szpital Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. również orzeczono o braku podstaw do rozpoznania u niego choroby zawodowej. Organ ustalił także, że Z.W. był zatrudniony w okresie od 20 września 1976 r. do 10 grudnia 1976 r. i od 8 sierpnia 1977 r. do 2 września 1977 r. w B. Przedsiębiorstwie Nasiennym "C." Oddział w S. na stanowisku pracownika fizycznego, w okresie od 18 października 1977 r. do 18 lutego 1978 r. w B. Przedsiębiorstwie Budownictwa Przemysłowego w B. na stanowisku robotnika, w okresie od 24 lutego 1978 r. do 15 kwietnia 1984 r. w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym w B. na stanowiskach smarowacza maszyn i urządzeń, słuchacza kursu DM, kierowcy autobusowego, w okresie od 19 kwietnia 1984 r. do 20 listopada 1986 r. w Krajowej Państwowej Komunikacji Samochodowej Oddział w B. na stanowisku kierowcy-konduktora, od 6 stycznia 1987 r. do 22 maja 1987 r. w KWK "B." (obecnie J. Spółka Węglowa S.A. KWK "B.") na stanowisku młodszego górnika pod ziemią, od 24 czerwca 1987 r. do 3 czerwca 1991 r. w KWK "B." (obecnie B.Spółka Restrukturyzacji Kopalń sp. z o.o. Zakład "P.") na stanowisku młodszy górnik i górnik pod ziemią, od 11 września 1991 r. do 9 lutego 1993 r. w Przedsiębiorstwie Robót Górniczych w B. na stanowisku górnika pod ziemią, w okresie od 18 lutego 1994 r. do 31 sierpnia 1994 r. w Zakładzie Ogólnobudowlanym A. S. na stanowisku kierowcy oraz w okresie od 1 czerwca 1995 r. do 20 września 1998 r. w Przedsiębiorstwie Komunikacji Miejskiej w B. S.A. w upadłości na stanowisku kierowcy autobusu.

Organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z brzmieniem § 1 i 2 cytowanego rozporządzenia, warunkiem niezbędnym do stwierdzenia choroby zawodowej jest rozpoznanie przez właściwą jednostkę orzeczniczą choroby zawodowej ustalonej w wykazie chorób zawodowych, przy równoczesnym stwierdzeniu w wyniku oceny warunków pracy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba ta została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Następnie organ ustalił, że Z.W., w czasie gdy pracował jako kierowca oraz w okresie pracy w KWK "B." od czerwca 1987 r. do sierpnia 1989 r., a także w Przedsiębiorstwie Robót Górniczych w B. w okresie od września 1991 r. do lutego 1993 r., wykonywał czynności zawodowe w wymuszonej pozycji ciała.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. wskazując w szczególności na treść orzeczeń lekarskich, wydanych przez upoważnione placówki diagnostyczne I i II stopnia, orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u Z.W. choroby zawodowej.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., po rozpatrzeniu odwołania Z.W. decyzją z dnia [...]czerwca 2007 r., nr [...]działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest orzeczenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną służby zdrowia występującego schorzenia lub choroby, zakwalifikowanej przez orzeczników do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy, a rozpoznaną chorobą zawodową, to jest wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem.

Organ odwoławczy wskazał, że w konkluzjach sporządzonych w sprawie orzeczeń lekarskich wykluczono u Z.W. istnienie przewlekłej choroby układu ruchu w postaci przewlekłego uszkodzenia łąkotki pochodzenia zawodowego, wymienionej w pozycji 19/3 stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Rozpoznane przez lekarzy specjalistów zmiany w obrębie tylnego rogu łąkotki przyśrodkowej prawego stawu kolanowego uznano za odpowiednie do wieku strony, bowiem wraz z wiekiem następuje utrata właściwości mechanicznych łąkotki.

Organ odwoławczy wskazał ponadto, że zgodnie z obowiązującymi przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., w szczególności § 2 ust. 2 oraz stanowiącego załącznik do tego rozporządzenia wykazu chorób zawodowych, w którym określono roczny okres upoważniający do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego – nie daje podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w poz. 19/3 tego wykazu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Z.W. stwierdził, że jego zdaniem schorzenie łąkotki jest wynikiem zagrożeń, jakie występowały w wykonywanej przez niego pracy górnika pracującego pod ziemią, co potwierdzała w jego ocenie treść karty oceny zagrożenia zawodowego wydanej w dniu 27 czerwca 2006 r. przez B. Spółkę Restrukturyzacji Kopalń Spółka z o.o. – Zakład – KWK "P.I" w B., w której w rubryce "Charakterystyka narażenia" jako czynniki szkodliwe bądź uciążliwe wskazano obciążenie układu ruchu. Powołał się na opinie leczących go specjalistów i podkreślił, że jego choroba ma charakter trwały i postępujący, jest chorobą przewlekłą, nie rokuje poprawy stanu zdrowia.

W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu swojej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach powołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.).

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, nie narusza bowiem ani przepisów materialnoprawnych, ani przepisów procedury.

Jak wskazał Sąd pojęcie choroby zawodowej definiuje art. 4 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem za chorobę zawodową uważa się chorobę określoną w wykazie chorób zawodowych, o którym mowa w art. 237 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy, jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Wykaz chorób zawodowych zawarty został w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszana podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Sąd podniósł, że przepisy przywołanego wyżej art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy oraz wydanego na ich podstawie wskazanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów, stały się przedmiotem pytania prawnego o zgodność z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które mocą postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 lutego 2007 r. (sygn. akt III SA/Kr 125/06) zostało skierowane do Trybunału Konstytucyjnego i okoliczność ta stanowiła podstawę zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie.

Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. (sygn. akt P. 23/07) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 237 § 1 Kodeksu pracy oraz wydanego na jego podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Okoliczność ta zdaniem Sądu nie uzasadnia uchylenia zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ p.p.s.a. w związku z art. 145a Kodeksu postępowania administracyjnego, albowiem w przywołanym orzeczeniu określono równocześnie, że cytowane wyżej przepisy tracą moc obowiązującą dopiero z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wspomnianego wyroku w Dzienniku Ustaw. W konsekwencji, skoro w dacie orzekania omawiane unormowania zachowały moc obowiązującą, ocenę legalności wydanego w sprawie rozstrzygnięcia należało przeprowadzić uwzględniając ich treść.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał, że zgodnie z brzmieniem § 2 ust. 1 cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., przez choroby zawodowe rozumie się schorzenia ujęte w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do tego aktu, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zatem, jak zgodnie przyjęły organy sanitarne obydwu instancji, zachowanie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do przywołanego rozporządzenia oraz ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, zaś ocena działania czynnika szkodliwego powinna zostać dokonana z uwzględnieniem okoliczności wymienionych w § 2 ust. 3 cytowanego rozporządzenia. W odniesieniu do wymienionej w pozycji 19/3 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 2002 r. choroby zawodowej – przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy – przewlekłego uszkodzenia łąkotki, okres w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego wynosi 1 rok. W toku postępowania orzekające w sprawie organy administracyjne bezspornie uznały, że skarżący pracował w latach 1978-1993 i 1995-1998 na stanowiskach kierowcy i górnika pod ziemią. Konieczne zatem było ustalenie, czy stwierdzone w trakcie badań skarżącego zmiany spowodowane zostały sposobem wykonywania pracy przez niego i w konsekwencji, czy stwierdzone u niego schorzenie łąkotki należy uznać za chorobą zawodową.

Sąd wskazał, że stosownie do brzmienia § 8 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej jest materiał dowodowy, w szczególności dane zawarte w orzeczeniach lekarskich wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych wymienionych w § 5 tego aktu normatywnego. Właściwym do orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej rozpoznania jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych, zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, wymienionych w tym rozporządzeniu (§ 5 ust. 1). Lekarz ten wydaje orzeczenie na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Wskazane orzeczenie lekarskie jest jedynie opinią w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., jednak bez tej opinii, bądź sprzecznie z nią, organ administracji nie może we własnym zakresie dokonywać rozpoznania choroby zawodowej, ani nie może ustalać czy rozpoznane schorzenie mieści się w powoływanym wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to jednak zwolnienia organu z obowiązku dokonania oceny tych opinii, jako dowodów w sprawie.

Sąd zauważył, że skarżący był badany w dwóch jednostkach medycznych, to jest w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. oraz w Szpitalu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Zdaniem lekarzy orzeczników obu stopni zmiany występujące w obrębie tylnego rogu łąkotki przyśrodkowej prawego stawu kolanowego skarżącego są odpowiednie do jego wieku.

Reasumując Sąd stwierdził, że brak rozpoznania choroby zawodowej oraz związku przyczynowego pomiędzy istniejącymi u skarżącego zmianami w obrębie rogu tylnego łąkotki przyśrodkowej prawego stawu kolanowego, a warunkami – sposobem wykonywania przez niego pracy, jak również upływ określonego w wykazie chorób zawodowych, rocznego okresu w którym wystąpienie udokumentowanych objawów choroby zawodowej upoważnia do jej rozpoznania pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego, nie pozwala na stwierdzenie u skarżącego choroby zawodowej.

Z.W. wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną. Zaskarżając wyrok w całości wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa.

Skarżący zarzucił wyrokowi Sądu pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, tj. art. 178 Konstytucji RP, art. 92 Konstytucji RP, art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), polegające na zastosowaniu niekonstytucyjnych przepisów ustawowych i wykonawczych jako podstawy materialnoprawnej zaskarżonego orzeczenia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. (sygn. akt P. 23/07) stwierdził, że art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał w wyżej wymienionym wyroku orzekł, że powołane przepisy tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Skarżący wskazał, że powołane przepisy stanowiły podstawę prawną decyzji zaskarżonych w niniejszej sprawie, a zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozstrzygnął sprawę po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ale przed upływem terminu wyznaczonego przez Trybunał na zmianę przepisów. Sąd oddalając skargę zastosował ww. niekonstytucyjne przepisy, naruszając tym samym art. 178 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie bowiem z treścią art. 178 Konstytucji, sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom.

Skarżący powołując stanowisko Naczelnego Sądu administracyjnego wyrażone w wyroku z 15 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 1166/08) stwierdził, że Wojewódzki Sąd administracyjny wydając zaskarżony wyrok nie mógł uwzględnić niekonstytucyjnych przepisów wyżej wymienionego rozporządzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Podniesiony w niej zarzut naruszenia prawa materialnego należało uznać za uzasadniony.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt P. 23/07 (OTK-A 2008/5/82) orzekł, że: I. 1) art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, ze zm.) w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, oraz 2) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) – są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. II. Przepisy powołane w części I tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego ogłoszony został w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 lipca 2008 r. (Dz. U. Nr 116, poz. 740), wobec czego utrata mocy obowiązującej wskazanych w tym wyroku przepisów nastąpiła z dniem 2 lipca 2009 r.

Mimo że zaskarżona w sprawie decyzja wydana została w oparciu o przepisy wskazanego rozporządzenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 października 2008 r., że skoro tracą one moc obowiązującą dopiero z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, to w konsekwencji ocenę legalności wydanego w sprawie rozstrzygnięcia należało przeprowadzić uwzględniając ich treść.

Stanowisko powyższe zostało słusznie zakwestionowane.

Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądowoadministracyjnym powszechnie aprobowany jest pogląd, zgodnie z którym w procesie kontroli legalności konkretnej decyzji administracyjnej sąd uprawniony jest do badania konstytucyjności aktu podustawowego, co wynika z art. 8, art. 178 ust. 1 i art. 184 Konstytucji RP, a to uprawnienie sądów w żadnym stopniu nie pozostaje w kolizji z wolą Trybunału Konstytucyjnego, który z mocy art. 188 Konstytucji RP jest powołany do orzekania w sprawach zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy państwowe z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami (por. wyrok składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I OPS 4/05, ONSAiWSA 2006/2/39).

Sąd administracyjny obowiązany jest uwzględnić orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja zaskarżona do sądu administracyjnego. Wątpliwości interpretacyjne budzi zagadnienie jakie znaczenie prawne w sprawie rozpoznawanej przez sąd ma stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny, że przepis rozporządzenia, który ma być podstawą oceny legalności zaskarżonego do sądu aktu administracyjnego, jest niezgodny z Konstytucją, przy czym Trybunał orzekł na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji, że przepis ten traci moc obowiązującą z dniem określonym przez Trybunał. W takiej sytuacji, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, do nadejścia wskazanego termiu, uznany za niezgodny z Konstytucją przepis zachowuje moc obowiązującą, a zatem musi być przestrzegany i stosowany przez wszystkich jego adresatów. Zgodnie bowiem z art. 190 ust. 1 Konstytucji takie rozstrzygnięcie zamieszczone w tekście orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest nie tylko ostateczne, ale i ma moc powszechnie obowiązującą. Trybunał Konstytucyjny wskazuje, że obowiązywanie przez określony czas niekonstytucyjnego przepisu stawia przed sądem możliwość wyboru takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją (tak np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 października 2004 r., sygn. akt SK 1/04 (OTK-A 2004 Nr 9, poz. 96). W takich przypadkach należy brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, powody, dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2006 r., sygn. akt II OSK 1403/05, "Wokanda" 2006, nr 5, poz. 35).

Jak się wydaje w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego powszechnie przyjmowany jest pogląd, który skład orzekający w sprawie niniejszej podziela, że sąd może odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia niezgodnego z Konstytucją RP również w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej tego przepisu orzeczonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (tak Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w powołanym wyroku z dnia 23 lutego 2006 r., wyroku z dnia 28 listopada 2008 r., sygn. akt II OSK 1435/08, Lex nr 507802, wyroku z dnia 9 kwietnia 2009 r., sygn. akt II OSK 28/09, niepubl., wyroku z dnia 11 maja 2009 r., sygn. akt II OSK 115/09 – niepubl.). Takie stanowisko, obszernie umotywowane, zajął również Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym w skardze kasacyjnej wyroku z dnia 15 lipca 2009 r., sygn. akt I FSK 1166/07, niepubl., sąd orzekający w sprawie niniejszej podziela stanowisko i wywody tam zawarte.

Po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt P. 23/07, przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., na podstawie których została wydana zaskarżona decyzja utraciły domniemanie konstytucyjności od początku, od dnia ich wejścia w życie.

Powstała więc nowa sytuacja prawna, którą winien wziąć pod uwagę Sąd pierwszej instancji przy kontroli tej decyzji. Norma prawna uznana za niekonstytucyjną (w tym przypadku wszystkie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych...) stanowi wadliwą podstawę prawną, w konsekwencji więc wydana na takiej podstawie decyzja uznana być powinna za wadliwą. Słusznie więc skarżący kasacyjnie zarzucił, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wydany został z naruszeniem wskazanych wcześniej przepisów, bowiem mimo odroczenia przez Trybunał Konstytucyjny mocy obowiązującej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. przepisy te nie mogły stanowić podstawy prawnej zaskarżonego wyroku. Sąd winien był, opierając się na przepisie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP odmówić ich zastosowania w sprawie niniejszej.

Jak słusznie stwierdzono w powołanym wcześniej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2009 r. wykładnia systemowa, jak i funkcjonalna nie stoi na przeszkodzie, aby sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i b/ p.p.s.a. odmówił stosowania niekonstytucyjnego podustawowego przepisu, którego utratę mocy obowiązywania odroczono na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP.

Niezależnie od powyższego podkreślić należy, że w dniu orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny przepisy omawianego rozporządzenia z 30 lipca 2002 r. utraciły już moc obowiązującą, nastąpiło to bowiem z dniem 2 lipca 2009 r.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając skargę kasacyjną, na podstawie art. 185 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, który winien uwzględnić przy ponownym rozpoznaniu sprawy ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika z urzędu, bowiem w tym przedmiocie orzekać będzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach.