Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 688/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2023 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 10 maja 2022 r., nr SKO.421.334.2022 w przedmiocie świadczenia pilęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 18 marca 2022 r., utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z 18 marca 2022 r w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z 18 marca 2022 r. organ I instancji na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) odmówił przyznania A. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem G. K.

W uzasadnieniu organ I instancji, wskazał, że G.K. ma obecnie 86 lat, zamieszkuje z synem, A. K. Ze względu na ograniczoną sprawność fizyczną G. K., syn A. K. pomaga mu w wykonywaniu niektórych czynności, takich jak, przygotowanie i podanie ciepłego posiłku (kanapki w ciągu dnia ojciec przygotowuje samodzielnie), zaopatrzenie w artykuły spożywcze, przemysłowe i leki (średnio co trzy - cztery dni), utrzymanie higieny osobistej (kąpiel dwa razy w tygodniu); przygotowanie leków (ojciec przyjmuje je sam), w razie potrzeby kontakt z lekarzem i dowóz do placówki służby zdrowia, a także załatwianie spraw urzędowych według potrzeb i zaopatrzenie w opał. Zdaniem organu I instancji forma i zakres pomocy jaką wnioskodawca świadczy ojcu nie stanowi jednak przeszkody w podjęciu zatrudnienia. W rezultacie w ocenie organu I instancji nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskującego, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, co czyni niemożliwym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Nadto, zdaniem organu, z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 26 sierpnia 2021 r. Nr PZON.7301-1149/21 wynika, że G. K. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, jednak ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 lipca 2021 r., kiedy to miał on 85 lat, a daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. W związku z powyższym brak jest możliwości przyznania A. K świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem niespełniona została przesłanka zawarta w przytoczonym przepisie art. 17 ust. 1b u.ś.r. tj. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia, jak również niespełniona została przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1, tj. pomoc wnioskodawcy jest doraźna i nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej.

Po rozpoznaniu wniesionego odwołania, decyzją z 10 maja 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium nie zgodziło się z organem I instancji w kwestii zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., uznając nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1 b u.ś.r., która została przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zgodne z jednolitym obecnie orzecznictwem sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (K 38/13) przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Kolegium doszło natomiast do przekonania, że pomiędzy sprawowaniem opieki przez A. K. nad ojcem, a rezygnacją przez niego z zatrudnienia albo też niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie zachodzi związek przyczynowy o jakim mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż wskazany w wywiadzie zakres wykonywanych przez A. K. czynności nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia.

W skardze na tak wydaną decyzję podniesiono zarzut: naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Mając powyższe na uwadze, wniesiono o uchylenie decyzji Kolegium z 10 maja 2022 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie A. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi wskazano, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości. Zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie to opieka rozumiana jako piecza nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Zdaniem skarżącego, przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

W piśmie z 19 stycznia 2023 r. skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z jego oświadczenia na piśmie dotyczącego zakresu sprawowanej przez niego opieki nad ojcem i częstotliwości podejmowanych przez niego poszczególnych czynności opiekuńczych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 10 maja 2022 r., którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji z 18 marca 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu, który uzasadniałby uwzględnienie skargi i podjęcie rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej jako p.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Zgodnie natomiast z art. 17b ust. 1 u.ś.r., w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

W rozpoznawanej sprawie organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując m.in., że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność ojca strony nie powstała do ukończenia przez niego 18. roku życia, nie powstała również w trakcie nauki w szkole albo w szkole wyższej, nie później jednak, niż do ukończenia 25 roku życia.

Kolegium uznało natomiast, że skarżącemu należało odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem nie spełnia on przesłanki pozytywnej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tzn. nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zapewnieniem niepełnosprawnemu ojcu opieki a rezygnacją/niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W zakresie spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium przychyliło się do stanowiska sądów administracyjnych, w których wskazywano, że mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), należy stosować art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że organ I instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13), przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Pomimo tego decyzja organu I instancji, jak zasadnie wskazał organ odwoławczy, ostatecznie jest zgodna z prawem. Nie może bowiem ujść uwadze, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., przy braku przesłanek negatywnych z art. 17 ust. 5 u.ś.r.

W niniejszej sprawie bezsporna jest zarówno okoliczność posiadania przez ojca skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak i zaliczenia skarżącego do kręgu podmiotów zobowiązanych do opieki i uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem jest on jego synem.

Sąd podziela jednak stanowisko Kolegium co do tego, że skarżący nie spełnia pozytywnej przesłanki do przyznania mu wnioskowanego świadczenia, wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co czyni wydaną przez Kolegium decyzję prawidłową.

Z przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika jednoznacznie, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Omawiane świadczenie, co należy podkreślić, nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) z uwagi wyłącznie na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (tutaj: ojca), a jeżeli tak, to rozważenie również tego, czy to wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącego i koniecznej w związku ze specyfiką niepełnosprawności jego ojca opieki rzeczywiście stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia przez niego jakiegokolwiek – choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy – zatrudnienia.

Wskazać przy tym należy, że fakt posiadania przez ojca skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji powoduje, że organ będąc związany treścią tego orzeczenia, nie może prowadzić własnych ustaleń dotyczących tej okoliczności, rozstrzygając o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wprawdzie zarówno organy, jak i Sąd, nie są uprawnione do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia o niepełnosprawności, to zarazem samo posiadanie takiego orzeczenia nie przesądza, że każdy zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie, ani że uprawnia (wprost) do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidulanej sprawie. Nie zawsze bowiem osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. To właśnie rolą organów jest ustalenie, czy okoliczności danej sprawy stanowią rzeczywistą przeszkodę w podjęciu zatrudnienia (wykonywania innej pracy zarobkowej) i faktycznie uniemożliwiają wykonywanie aktywności zawodowej przez opiekuna.

W ocenie Sądu organ odwoławczy w sposób prawidłowy ocenił materiał dowodowy pod kątem istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącego nad ojcem, w tym faktycznego zakresu tej opieki z uwagi na niepełnosprawność ojca, a jednocześnie - koniecznością z tego powodu niepodejmowania przez skarżącego aktywności zawodowej stwierdzając, że w istocie całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, iż nie zachodzi taki związek. Innymi słowy, w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzi sytuacja, w której można by przyjąć, że skarżący, bez wątpienia sprawując opiekę nad swoim ojcem, nie jest w stanie podjąć żadnej aktywności zawodowej z powodu wykonywania tej opieki. W ocenie Sądu podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, że powodem braku aktywności zawodowej skarżącego nie może być wyłącznie fakt sprawowania przez niego opieki nad ojcem.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z 23 października 2020 r., sygn. I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., sygn. I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., sygn. I OSK 2201/15, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przyjąć zatem należy, że okoliczności sprawy, pomimo istniejącej niepełnosprawności danego członka rodziny, wskazywać muszą na takie zaabsorbowanie czasu osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawna, by podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe (niewykonalne). Istotne jest też to, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, bowiem świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z 7 listopada 2019 r., I OSK 1549/19, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wynika z przedstawionego w zaskarżonej decyzji i w dokumentacji z wywiadu środowiskowego opisu czynności opiekuńczych, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe, w którym zamieszkuje wraz z ojcem - legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący przygotowuje ojcu posiłki, przy czym kanapki w ciągu dnia ojciec przygotowuje sobie sam. A. K. co 3-4 dni robi zakupy, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej, poprzez kąpiel dwa razy w tygodniu, w razie potrzeby kontaktuje się z lekarzem i dowozi do placówki zdrowia oraz załatwia sprawy urzędowe i zaopatruje w opał.

Nadto ze złożonego w toku postępowania sądowego przez skarżącego oświadczenia z 29 lipca 2022 r. wynika, że skarżący codziennie sprząta, przygotowuje ojcu ubranie i pomaga w czynnościach higienicznych, 5 razy dziennie przygotowuje posiłki, a także mierzy poziom cukru i podaje insulinę, układa do snu i czuwa podczas snu. W razie potrzeby odśnieża i wykonuje czynności ogrodnicze.

Ojciec skarżącego jest osobą przewlekle chorą – cierpi na choroby układu oddechowego i krążenia, przy czym z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że wymaga on zaopatrzenia w przedmioty, stanowiące ułatwienie w funkcjonowaniu. Wymaga on także korzystania z systemu środowiskowego. G. K. jest wdowcem.

Z ustaleń organów poczynionych odnośnie do aktywności zawodowej A. K. wynika, że podejmował on prace dorywcze poza granicami kraju, a także podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik / rolnik małżonek od 3 marca 1997 r. A z wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie od 23 września 2021 r. a zatem od dnia wypełnienia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.

W ocenie Sądu, podzielając stanowisko Kolegium w tym zakresie, nie można przyjąć, aby skarżący nie podejmował pracy zarobkowej wyłącznie ze względu na opiekę nad ojcem.

Po pierwsze wskazać należy, że pomoc w czynnościach higienicznych, prowadzenie gospodarstwa domowego, robienie zakupów, sprzątanie, gotowanie, umawianie wizyt lekarskich i zapewnienie asysty podczas tych wizyt nie stanowią czynności, które świadczą o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki. Czynności te nie są wykonywane codziennie, a jeśli już są wykonywane codziennie, to nie zajmują tyle czasu, aby determinowało to u skarżącego potrzebę niepodejmowania zatrudnienia. Zatem nie są to czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opiekę nad inną osobą w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Czynności wskazywane przez skarżącego stanowią de facto czynności zwykłego dnia codziennego i w istocie wyczerpują one codzienną rutynę osób, w tym w także takich, które pracują zawodowo.

Ponadto, ojciec skarżącego nie wymaga podejmowania czynności opiekuńczych, takich jak karmienie, pojenie, cewnikowanie, pampersowanie, itp., które determinują z istoty długotrwały charakter opieki. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że ojciec skarżącego sam robi sobie kanapki, sam też przyjmuje leki. Materiał nie wskazuje także, by ojciec skarżącego nie mógł pozostać w domu sam przez kilka godzin. Na taką możliwość wskazuje zresztą skarżący w swym oświadczeniu z 29 lipca 2022 r., potwierdzając że na czas zakupów ojciec pozostaje sam w domu. Zakres samodzielności ojca skarżącego, choć ograniczony, to jednak nie jest tego rodzaju, by wykluczał podjęcie przez skarżącego zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy chociażby dalsze wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym, czym zajmował się skarżący do dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma więc przeszkód, aby przy odpowiedniej organizacji czasu pracy skarżący przygotował ojcu ubranie, pomógł się ubrać, podał śniadanie, a kolejne podał posiłki po powrocie z wykonywanej pracy – tym bardziej, że ojciec w ciągu dnia sam przygotowuje sobie kanapki. Co do samego przygotowywania posiłków, to nie ma przecież przeszkód, by je przyrządzać po pracy lub w czasie wolnym od pracy, tak jak to ma miejsce w większości gospodarstw domowych, prowadzonych przez osoby aktywne zawodowo. Nie ma również przeszkód, aby skarżący przygotował ojcu wcześniej leki – ojciec skarżącego sam je przyjmuje. Analogicznie należy odnieść się do okoliczności wykonywania przez skarżącego pozostałych prac domowych, jak robienie zakupów, sprzątanie czy przynoszenie opału. Nadto poza godzinami aktywności zarobkowej skarżący mógłby mierzyć ojcu ciśnienie (kilka razy w tygodniu).

W złożonym oświadczeniu, które Sąd wziął pod uwagę wyrokując, jakkolwiek nie stanowi ono dowodu w rozumieniu art. 106 § 3 p.p.s.a., skarżący podaje także, że kilka razy dziennie mierzy ojcu poziom cukru i podaje insulinę. W pierwszej kolejności zauważyć jednak należy, że nie znajduje to potwierdzenia w oświadczeniu, złożonym przez ojca w wywiadzie środowiskowym, a także z wydanego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wynika, by przesłanką do jego wystawienia była cukrzyca. Nawet jednak wykonywanie takich czynności nie uniemożliwiałoby skarżącemu kontynowania pracy w gospodarstwie rolnym, przy właściwej organizacji takiej pracy.

Odnotować jednocześnie należy w kategoriach naruszenia prawa, aczkolwiek nie mającego istotnego wpływu na wynik sprawy, fakt na który skarżący zwrócił uwagę w swoim oświadczeniu przedłożonym przy piśmie z 19 stycznia 2023 r., że nie brał on udziału w wywiadzie środowiskowym. Kwestia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pod nieobecność skarżącego co do zasady stanowi naruszenie § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. poz. 893), jakkolwiek podniesiona została dopiero w ww. piśmie, nawet nie w zarzutach skargi. Skarżący w trakcie postępowania administracyjnego, w tym także w odwołaniu od decyzji organu I instancji, nie podnosił tej kwestii, a z akt sprawy wynika, że brał czynny udział w postępowaniu przed organami obu instancji, co więcej – korzystał z fachowej pomocy prawnej ustanowionego w sprawie pełnomocnika profesjonalnego. Niewątpliwie wywiad środowiskowy został przeprowadzony w miejscu sprawowania opieki nad ojcem skarżącego w dniu roboczym w godzinach pracy Zespołu Pracy Socjalnej MOPS-U zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że naruszone zostały w sposób istotny wytyczne wskazane w § 3 ust. 1-3 i § 7 ust. 3 ww. rozporządzenia w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Złożone przez skarżącego do akt sądowych oświadczenie dotyczące zakresu sprawowanej opieki nie dyskwalifikuje ustaleń przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Oświadczenie to bowiem, poza wskazaniem na większą częstotliwość przygotowywania tacie posiłków (5 razy dziennie), mierzenie ciśnienia i poziomu cukru (bez wskazania na częstotliwość), pomoc przy czynnościach higienicznych, w dalszym ciągu nie wskazuje, by ojciec skarżącego był osobą całkowicie niesamodzielną, nie mogącą pozostawać na kilka godzin w ciągu dnia sam w domu. Nie podważa to zatem prawidłowości dokonanej oceny co do braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy przez skarżącego a opieką, niewątpliwie sprawowaną, nad jego ojcem.

Wskazywane natomiast po dacie wydania zaskarżonej decyzji okoliczności dotyczące zmiany stanu faktycznego, w tym zwłaszcza zdecydowane pogorszenie się stanu zdrowia ojca skarżącego, związane z deklarowaną utratą przez niego pamięci, nie mogły mieć znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji, gdyż nie istniały w czasie podejmowania kontrolowanej decyzji.

Niniejszy wyrok nie zamyka więc stronie możliwości wszczęcia postępowania administracyjnego poprzez złożenie nowego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, ale będzie to już nowa sprawa administracyjna, w której podstawą rozstrzygnięcia będzie nowy stan faktyczny, uwzględniający pogorszenie stanu zdrowia ojca skarżącego.

Podsumowując powyższe rozważania należy zatem stwierdzić, że w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego organ odwoławczy zasadnie przyjął, że zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego względem swojego niepełnosprawnego ojca nie wyklucza możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia przynajmniej w niepełnym wymiarze czasowym, bądź też dalszego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Nie zaistniał więc związek przyczynowy pomiędzy wykonywanymi czynnościami, a biernością zawodową skarżącego, niewywołaną ich realizacją. W związku z tym niespełniona została przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uzasadniało wydanie rozstrzygnięcia odmawiającego stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawowana opieka nad ojcem nie uniemożliwia kontynuowania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym czy wykonywania innej pracy zarobkowej, która może być także wykonywana chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze nie absorbuje, przy należytej jego organizacji, zdecydowanej większości dnia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest konieczność rezygnacji z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na wymóg sprawowania koniecznej i wymaganej z uwagi na specyfikę niepełnosprawności opieki.

Przeprowadzone w sprawie postępowanie nie było też obarczone istotnymi wadami wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego oraz zasady zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W ocenie Sądu ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ II instancji wyprowadził merytorycznie uzasadnione i logiczne wnioski, będące wynikiem swobodnej, a nie dowolnej, oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Oceny tej ostatecznie nie podważyło także oświadczenie skarżącego złożone pisemnie w toku postępowania sądowego, które choć nie stanowi dowodu w sprawie – Sąd skonfrontował z zebranym materiałem dowodowym w postępowaniu administracyjnym.

W niniejszej sprawie ostatecznie organ odwoławczy prawidłowo zatem ocenił, że zakres realizowanych przez skarżącego czynności opiekuńczych wobec ojca, nie wykluczałby możliwości kontynowania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie czy też podjęcia przez niego zatrudnienia (innej pracy zarobkowej), chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a tym samym brak jest wypełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji wyroku.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.