Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2516/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6, 7, 9, 89, 93
journal: Dz.U. 2018 poz 2067
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jedn.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosława Kowalska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Mirosław Montowski, sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, Protokolant spec. Eliza Jędrasik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2020 r. sprawy ze skargi A. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W. oraz M. G. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2019 r., znak: [...], Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego po rozpatrzeniu odwołania M. G. oraz [...] SK Sp. z 0.0. Sp. k., reprezentowanych przez adw. M. W. z [...] czerwca 2019 r. od decyzji nr [...] [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] maja 2019 r., znak: [...], wpisującej do rejestru zabytków budynek [...] "[...]", wzniesiony w latach [...], wg projektu Z. W., położony przy ul. Z. [...] (działka ew. nr [...] obręb [...]) w W., dzielnica [...] - działając na podstawie działając na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 7 pkt 1, art. 9 ust. 1, art. 89 pkt 1, art. 93 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nad (tj. Dz. U. z 2018, poz. 2067 ze zm.) oraz art. 17 pkt 2, art. 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. - Kodeksu postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. 2018, poz. 2096 ze zm.) umorzył postępowanie odwoławcze.

W uzasadnieniu podjętego orzeczenia organ wskazał, że w opisanym powyżej odwołaniu zarzucono naruszenie art. 28 k.p.a. "przez odmowę przyznania Skarżącym statusu Strony w niniejszym postępowaniu"; naruszenie art. 10 k.p.a. i art. 109 § 1 k.p.a. "przez niezapewnienie Skarżącym czynnego udziału w postępowaniu oraz niedoręczenie decyzji z dnia 20 maja 2019 r."; naruszenie art. 144 ust. 1 i 2 ustawy Prawo upadłościowe w zw. z art. 28 k.p.a. "przez uznanie, że udział syndyka (...) wyłącza udział Skarżących oraz zwalnia organ od obowiązku ustalenia z urzędu kto jeszcze w przedmiotowej sprawie ma interes prawny lub obowiązek w rozumieniu art. 28 k.p.a., a tym samym winien być stroną postępowania"; naruszenie art. 7 pkt 1 w zw. z art. 9 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt. 1 w zw. art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami "przez wpis do rejestru zabytków [...] [...] położonego przy ul. Z. [...] w W., mimo że jego cechy nie uzasadniają objęcia go tą formą ochrony zabytków, a jednocześnie dokonany wpis rażąco narusza prawo własności oraz interes właściciela (upadłego) oraz jego wspólników i wierzycieli". Ponadto, wskazano, że odwołujący się są wspólnikami (komandytariuszami) spółki osobowej [...] Sp. z 0.0. Sp. k. w upadłości, która jest właścicielem budynku dawnego [...] "[...]", przy czym "z chwilą ogłoszenia upadłości upadły nie traci jednak prawa własności tego majątku, a jedynie nie może z niego korzystać ani nim rozporządzać". Stwierdzono też, że "podmiotem praw i obowiązków związanych ze składnikami mienia objętego masą upadłości pozostaje upadły", a "czynności w zakresie zarządu i rozporządzania majątkiem masy upadłości wykonuje natomiast syndyk". Tym samym "nie wszystkie obowiązki nakładane na właściciela przez ustawę o ochronie zabytków będzie wykonywał syndyk" i "udział syndyka w niniejszym postępowaniu nie jest wystarczający". Wspólnicy spółki komandytowej "mają swój indywidualny interes prawny", niezależny od interesu samej spółki, będącej właścicielem budynku. Podkreślono, że "z uwagi na fakt iż ewentualny wpis nieruchomości do rejestru zabytków bezpośrednio wpłynie na możliwość korzystania z nieruchomości oraz jej wartość, a tym samym ewentualną odpowiedzialność wspólników spółki komandytowej za zobowiązania spółki, niniejsze postępowanie dotyczy interesu prawnego wspólników spółki [...] Sp. z o.o. Sp. k. w upadłości likwidacyjnej w rozumieniu art. 28 k.p.a.". W dalszej części uzasadnienia stwierdzono także, że "wpis budynku do rejestru zabytków nieruchomych spowoduje obniżenie wartości nieruchomości, które najprawdopodobniej uniemożliwi zaspokojenie wierzycieli i kontynuowanie przez spółkę działalności".

Rozpoznając opisane powyżej odwołanie Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził, że zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, do rejestru wpisuje się zabytek nieruchomy na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków z urzędu bądź na wniosek właściciela zabytku nieruchomego lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy. Zatem, stronami postępowania w sprawie wpisania obiektu do rejestru zabytków są podmioty posiadające tytuł prawny do korzystania z nieruchomości znajdujących się na terenie objętym przedmiotowym postępowaniem. Przy ustalaniu kręgu stron postępowania dotyczącego wpisania do rejestru zabytków zastosowanie znajdzie także art. 28 k.p.a., jako norma ogólna.

Zgodnie z przepisem art. 28 k.p.a., stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny, w rozumieniu omawianego przepisu k.p.a., to interes oparty na konkretnym przepisie prawa materialnego. O istnieniu interesu prawnego decydują, w myśl ugruntowanych poglądów orzecznictwa, przepisy prawa materialnego przyznające stronie konkretne, indywidualne i aktualne korzyści W orzecznictwie sądowo-administracyjnym podkreśla się, iż interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. winien mieć cechę bezpośredniości.

Jak wynika z akt sprawy, ani M. G. ani [...] SK Sp. z o.o. Sp. k. nie są właścicielami, ani użytkownikami wieczystymi nieruchomości będącej przedmiotem wpisu. Podobnie, w dacie wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków budynku [...]"[...]", a także w momencie wniesienia odwołania ani M. G., ani [...] SK Sp. z o.o. Sp. k. nie byli właścicielami, ani użytkownikami wieczystymi ww. obiektu, a zatem nie byli stronami omawianego postępowania.

M. G. oraz [...] SK Sp. z o.o. Sp. k. wywodzą swój interes prawny do występowania w niniejszej sprawie w charakterze strony wskazując, że są wspólnikami (komandytariuszami) spółki osobowej [...] Sp. z o.o. Sp. k. w upadłości likwidacyjnej, która jest właścicielem budynku dawnego [...] "[...].

Jednak status strony winien być tu rozpatrywany jedynie w stosunku do właściciela budynku - tj. [...] Sp. z o.o. Sp. k. w upadłości likwidacyjnej, na rzecz której działa syndyk. W niniejszej sprawie tylko w stosunku do właściciela przedmiotowa decyzja może bowiem wkraczać bezpośrednio w jego sferę prawną. Brak bezpośredniości wpływu sprawy na sferę prawną podmiotu (w rozpatrywanej sprawie - komandytariuszy) nie pozwala na uznanie M. G. oraz [...] SK Sp. z o.o. Sp. k. za strony postępowania.

W ocenie Ministra choć odpowiedzialność wspólników spółki komandytowej wobec dłużników wynika z przepisów Kodeksu spółek handlowych to nie można z niej wywieść konkretnych, indywidualnych i aktualnych uprawnień lub obowiązków, które wskazywałyby na interes prawny strony w postępowaniu dotyczącym wpisania obiektu do rejestru zabytków.

Organ podkreślił, że w tej sytuacji, stosownie do przepisu art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. konieczne było umorzenie postępowania odwoławczego, jako wniesionego przez podmiot nieuprawniony. Powyższe rozstrzygnięcie jest zgodne z uchwalą siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lipca 1999 r. (OSP 16/98), zgodnie z którą stwierdzenie przez organ odwoławczy, że podmiot nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. następuje w drodze decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego, stosownie do art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe orzeczenie wnieśli M. G. oraz [...] SK Sp. z o.o. Sp. k. KRS [...] - reprezentowani przez pełnomocnika adwokat M. W.. Zaskarżonej decyzji zarzucono: 1. naruszenie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a. przez bezpodstawne pozbawienie skarżących oraz [...] Sp. z o.o. prawa strony, nieuwzględnienie odwołania skarżących i umorzenie postępowania odwoławczego; 2. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. przez wydanie [...] sierpnia 2019 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżących od decyzji nr [...] [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] maja 2019 r. znak: [...] oraz odwołania syndyka masy upadłości [...] Sp. z o.o. Sp. k. w upadłości likwidacyjnej od tej samej decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] maja 2019 r., dwóch odrębnych decyzji, tj. decyzji nr [...] utrzymującej w mocy zaskarżoną decyzję oraz decyzji nr[...] umarzającej postępowanie odwoławcze.

Wniesiono o uchylenie w całości decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] sierpnia 2019 r. znak [...] oraz poprzedzającej je decyzji organu I instancji.

Stanowisko skarżących znalazło rozwinięcie w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wcześniej prezentowane.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Rzeczą Sądu, w niniejszym postępowaniu, było stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269), dokonanie kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem - prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone orzeczenie odpowiada przepisom prawa.

Sąd w pełni podziela ustalenia i argumentację organu, które legły u podstaw rozstrzygnięcia podjętego w zaskarżonym orzeczeniu. Ocenia je jako prawidłowe, wyczerpujące. Przyjmuje za własne. Tym samym za nie celowe uznaje powtórzenie w tym miejscu ww. wywodów.

W nawiązaniu do zarzutów skargi wskazać należy, że Minister zasadnie przyjął zastosowanie w sprawie art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz art. 28 k.p.a. Poza sporem pozostać musi i to, że skarżący nie byli właścicielami, ani użytkownikami wieczystymi ww. obiektu, a zatem nie byli stronami niniejszego postępowania. Status strony przysługuje bowiem właścicielowi budynku - tj. [...] Sp. z o.o. Sp. k. w upadłości likwidacyjnej, na rzecz której działa syndyk.

Organ zasadnie przyjął, że brak bezpośredniości wpływu sprawy na sferę prawną podmiotu, komandytariuszy nie pozwala na uznanie M. G. oraz [...] SK Sp.zo.o. Sp.k. za strony postępowania.

Wbrew stanowisku skarżących to, że decyzja nie nakłada bezpośrednio na nich żadnych obowiązków, ani nie przyznaje im jakichkolwiek uprawnień przesądza o braku przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym wpisania budynku (dawnego) [...]"[...]" do rejestru zabytków.

Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Nieruchomość, której dotyczy wpis do rejestru zabytków stanowi własność [...] Sp. z o.o. Sp. k. w upadłości likwidacyjnej. Zgodnie z art. 144 ust. 1 i 2 ustawy Prawo upadłościowe w niniejszym postępowaniu na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym, działa syndyk. Nie ma podstaw by przyjąć, jak chcieliby skarżący, że są stroną postępowania jako wspólnicy [...] Sp. z o.o. Sp. k.

Mają rację skarżący wywodząc, że zgodnie z art. 102 k.s.h. spółką komandytową - a taką spółką jest właściciel nieruchomości objętej wpisem do rejestru [...] Sp. z o.o. Sp. k. w upadłości likwidacyjnej - jest spółka osobowa mająca na celu prowadzenie przedsiębiorstwa pod własną firmą, w której wobec wierzycieli za zobowiązania spółki co najmniej jeden wspólnik odpowiada bez ograniczenia (komplementariusz), a odpowiedzialność co najmniej jednego wspólnika (komandytariusza) jest ograniczona. Wspólnicy spółki [...] Sp. z o.o. Sp. k. w upadłości likwidacyjnej odpowiadają więc za jej zobowiązania, przy czym odpowiedzialność komplementariusza ([...] Sp. z o.o.) jest nieograniczona, natomiast komandytariuszy (skarżących) ograniczona. Wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (subsydiarna odpowiedzialność wspólnika) (art. 31 § 1 k.s.h. w zw. z art. 103 § 1 k.s.h.). Jednak odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki nie może prowadzić do przyznania im przymiotu strony w niniejszym postępowaniu w rozumieniu art. 28 k.p.a.

Wpis nieruchomości do rejestru zabytków nakłada na właściciela podkreślmy właściciela szereg obowiązków i ograniczeń ale sam fakt potencjalnego wpływu na wartość obiektu i wpływa na powstanie i zakres odpowiedzialności wspólników za zobowiązania [...] Sp. z o.o. Sp. k. w upadłości likwidacyjnej, tj. skarżących i [...] Sp. z o.o. nie stanowi o kształtowaniu ich praw i obowiązków przez samo orzeczenie o wpisie do rejestru zabytków.

Skarżący w uzasadnieniu skargi nawiązali do pojęcia strony w odniesieniu do wspólnoty mieszkaniowej. Nie dostrzegają jednak, ze członkom wspólnoty odrębny interes prawny przysługuje li tylko wówczas, gdy wiąże się z zindywidualizowanym interesem danego członka wspólnoty i takim wpływem na jego prawa i obowiązki danego rozstrzygnięcia. Jeśli członek wspólnoty wykaże swój indywidualny, własny interes prawny, to istnieje podstawa, aby mógł wystąpić jako strona zainteresowana w postępowaniu administracyjnym w sprawie, w której może wystąpić także wspólnota Tymczasem, orzeczenie w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków nie kształtuje praw i obowiązków skarżących, a tym samym przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Wpis nieruchomości do rejestru zabytków ma wpływ na zakres obowiązków właściciela i on też był stroną niniejszego postępowania.

Budynek dawnego [...] "[...]" stanowi własność spółki osobowej [...] Sp. z o.o. Sp. k. w upadłości, której wspólnikami (komandytariuszami) są skarżący. Zgodnie z art. 75 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe, z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci prawo zarządu oraz możliwość korzystania z mienia wchodzącego do masy upadłości i rozporządzania nim. Z chwilą ogłoszenia upadłości upadły nie traci jednak prawa własności tego majątku, a jedynie nie może z niego korzystać ani nim rozporządzać. Podmiotem praw i obowiązków związanych ze składnikami mienia objętego masą upadłości pozostaje upadły. Czynności w zakresie zarządu i rozporządzania majątkiem masy upadłości wykonuje natomiast syndyk. Upadły nie może więc korzystać z atrybutów prawa własności w rozumieniu w art. 140 k.c. Zestawienie ww. przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami określającej katalog obowiązków będących konsekwencją wpisu do rejestru zabytków oraz ustawy Prawo upadłościowe (m.in. art. 75, art. 144, art. 173, art. 185 ust. 2, art. 364 ust. 1) - udział syndyka w postępowaniu w sprawie wpisu nieruchomości do rejestru zabytków jest wystarczający. Wspólnicy właściciela nieruchomości spółki [...] Sp. z o.o. Sp. k. w upadłości likwidacyjnej nie mają interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a.

Odnosząc się do zarzutu niedopełnienie obowiązku łącznego rozpoznania wszystkich odwołań Sąd stwierdza, że okoliczność ta w kontekście sądowej oceny zaskarżonej decyzji nie może uzasadniać jej uchylenia. Na marginesie Sąd wskazuje, że wydania dwóch decyzji tej, którą organ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji (art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.) oraz decyzję, którą umorzył postępowanie odwoławcze (art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.) nie stanowi wady procesowej.

Sąd rozpoznając formalne orzeczenie objęte skargą nie miał podstaw do badania zgłoszonych, w złożonym do akt sądowych piśmie procesowym, dowodów na okoliczność walorów obiektu w kontekście wpisu do rejestru zabytków.

Kierując się powyższą argumentacją Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji w trybie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 t.j. z 28 listopada 2019r.)