Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1359/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
6560
Skarżony organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną interpretację

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Owsiak (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Radosław Teresiak, sędzia WSA Anna Zaorska, Protokolant starszy referent Cezary Ciwiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi D. L. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 2 kwietnia 2019 r. nr 0114-KDIP4.4012.8.2019.1.BS w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną; 2) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz D. L. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Postępowanie przed Dyrektorem Krajowej Informacji Skarbowej.

1.1. Przedmiotem skargi jest interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: DKIS/organ interpretacyjny) z dnia 2 kwietnia 2019 r. nr 0114-KDIP4.4012.8.2019.1.BS w przedmiocie podatku od towarów i usług.

1.2. Z akt sprawy wynika, że w dniu 2 stycznia 2019 r. wpłynął wniosek D. L. (dalej: Wnioskodawca/Skarżący/Strona) dotyczący podatku od towarów i usług w zakresie zwolnienia od podatku świadczonych usług.

We wniosku przedstawiono następujące zdarzenie przyszłe: Wnioskodawca pełni funkcję prezesa zarządu na podstawie powołania A. S.A. (dalej: Zarządzający). Z tytułu pełnionej funkcji otrzymuje wynagrodzenie na podstawie uchwały.

W dniu 26 lutego 2016 r. S. S.A. z siedzibą w W. (dalej: Towarzystwo) zawarło z Zarządzającym umowę o zarządzanie portfelem inwestycyjnym funduszu A. (dalej: Fundusz).

Fundusz został utworzony przez Towarzystwo na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz.U. z 2004 r., Nr 146, poz. 1546, dalej: Ustawa Zmieniana) obecnie ustawa o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi z dnia 27 maja 2004 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 1355, dalej: u.f.i.) oraz wpisany do rejestru funduszy inwestycyjnych.

Umowa o Zarządzanie obejmuje działania w rozumieniu art. 46 ust. 3 u.f.i tj. obejmujące wykonywanie czynności polegających na zarządzaniu portfelem inwestycyjnym funduszu inwestycyjnego zamkniętego aktywów niepublicznych lub jego częścią.

W dniu 4 czerwca 2018 r. Towarzystwo na podstawie art. 46 ust. 3a u.f.i. zwróciło się do Komisji Nadzoru Finansowego z wnioskiem o udzielenie zgody na zawarcie Umowy o Zarządzanie. Z uwagi na złożenie wniosku w terminie, dyspozycje art. 50 ust. 1 Ustawy Zmieniającej, umowa pomiędzy Zarządzającym a Towarzystwem jest kontynuowana, zaś Zarządzający jest podmiotem uprawnionym do zarządzania portfelem inwestycyjnym Funduszu.

Wnioskodawca prowadzi także jednoosobową działalność gospodarczą świadczącą pozostałe usługi doradztwa związane z prowadzeniem działalności gospodarczej i usługi zarządzania. Wnioskodawca jest zarejestrowany jako podatnik VAT czynny i z tytułu świadczonych usług wystawia faktury VAT.

W ramach prowadzonej działalności gospodarczej Wnioskodawca będzie świadczył usługi, które zgodnie z definicją zawartą w przepisach prawa Unii Europejskiej, składają się na zarządzanie funduszami inwestycyjnymi towarzystw funduszy inwestycyjnych (zwanych dalej: TFI), samych funduszy inwestycyjnych oraz/lub spółek zarządzających funduszami inwestycyjnymi, w tym na podstawie umowy z TFI. Wnioskodawca zamierza świadczyć usługi także dla Zarządzającego, które nie mieszczą się w sferze reprezentacji i prowadzenia spraw spółki.

W szczególności Wnioskodawca zamierza świadczyć usługi polegające na:

a) dokonywaniu analiz przedinwestycyjnych,

b) badaniu aktywów (podmiotów rozważanych jako możliwy cel inwestycji) lokaty funduszu inwestycyjnego,

c) doradztwie przy przeprowadzaniu transakcji polegających na nabywaniu lub zbywaniu składników lokat funduszu inwestycyjnego,

d) badaniu stanu prawnego, finansowego i faktycznego przedmiotu lokat Funduszu, w tym identyfikowanie związanych z tym ryzyk oraz informowanie o nich podmiotu zarządzającego funduszem inwestycyjnym,

e) bieżących czynnościach zarządczych dotyczących lokat/ aktywów funduszu inwestycyjnego (w tym związane z działalnością biznesową tych podmiotów oraz wykonywaniem przysługujących Funduszowi uprawnień korporacyjnych/ właścicielskich).

Wnioskodawca zamierza świadczyć przedmiotowe usługi na podstawie umów zawieranych:

a) bezpośrednio z funduszami inwestycyjnymi,

b) z TFI będącymi organem funduszu inwestycyjnego,

c) z podmiotami zarządzającymi funduszami inwestycyjnymi, innymi niż TFI, którym TFI powierzyło zarządzanie danym funduszem inwestycyjnym.

Zależnie od tego, z kim zawrze umowę Wnioskodawca, faktury VAT za świadczone usługi będą wystawiane na fundusz inwestycyjny, TFI lub Zarządzającego. Jednocześnie Wnioskodawca wskazał, że wszystkie faktury VAT za świadczenie usług świadczonych w zakresie innym niż zarządzanie funduszem inwestycyjnym, będą wystawiane ze stawką VAT wynikającą z innych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług - w szczególności ze stawką 23%.

1.3. W związku z powyższym opisem zadano następujące pytanie - czy świadczenie usług, które zgodnie z przepisami prawa wspólnotowego stanowią czynności zarządzania funduszami inwestycyjnymi, wykonywanych na podstawie umów zawartych bezpośrednio z funduszem inwestycyjnym, TFI lub Zarządzającym, jest objęte zwolnieniem z opodatkowania podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2018 r., poz. 1221 z późn. zm., dalej: u.p.t.u.)?

1.4. Zdaniem Wnioskodawcy, wymienione usługi związane ściśle z funkcjonowaniem Funduszu są zwolnione z opodatkowania podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u. w związku z art. 135 ust. 1 lit. g) Dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U.L 347 z dnia 11 grudnia 2006 r. ze zm., dalej: Dyrektywa 112). W związku z tym, Wnioskodawca nie będzie zobowiązany do naliczenia podatku VAT z tytułu świadczonych usług.

Wnioskodawca przytoczył treść art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u. oraz art. 43 ust. 15 u.p.t.u. wskazując, że zwolnienie, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u. znajdzie zastosowanie w przypadku, gdy usługi zarządzania dotyczą portfeli inwestycyjnych, lub ich części, funduszy inwestycyjnych, o których mowa w przepisach o funduszach inwestycyjnych.

W dalszej kolejności, powołując się na art. 3 u.f.i., art. 45a ust. 1, art. 46 ust. 3 i 3a u.f.i. Wnioskodawca wskazał, że z przepisów tych wynika, że Towarzystwo zarządzające funduszem inwestycyjnym może zlecić zarządzanie portfelem inwestycyjnym funduszu lub jego częścią innym podmiotom, wymienionym w ww. przepisach. Z kolei przepis art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u. stanowi implementację regulacji zawartych w Dyrektywie 112. Natomiast zgodnie z art. 135 ust. 1 lit. g) Dyrektywy 112, państwa członkowskie zwalniają z opodatkowania VAT zarządzanie specjalnymi funduszami inwestycyjnymi. Określenia funduszy względem, których przysługuje zwolnienie, pozostało w gestii państw członkowskich.

Wnioskodawca zwrócił uwagę że obowiązujące przepisy krajowe nie zawierają definicji zarządzania funduszami inwestycyjnymi. Zarządzanie funduszami inwestycyjnymi zostało zdefiniowane na poziomie prawodawstwa wspólnotowego. Skarżący podał, że Dyrektywa 112 nie definiuje pojęcia "zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi". Z tego względu, w ocenie Wnioskodawcy, w powyższym zakresie zasadnym jest odniesienie się do Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (Dz.U.UE.L. 2009.302.32, dalej: Dyrektywa 2009/65/WE).

Wnioskodawca wskazał, że zgodnie z art. 6 ust. 2 Dyrektywy 2009/65/WE, działalność związana z zarządzaniem przedsiębiorstwami zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) obejmuje obowiązki, o których mowa w załączniku II. Zgodnie z treścią załącznika II, funkcje wchodzące w skład zbiorowego zarządzania portfelem to funkcje obejmujące:

1) zarządzanie inwestycjami,

2) administrację:

a) obsługa prawna i obsługa rachunkowo-księgowa w zakresie zarządzania funduszem;

b) zapytania klientów;

c) wycena i wyznaczanie ceny (w tym zwroty podatkowe);

d) monitorowanie przestrzegania uregulowań;

e) prowadzenie rejestru posiadaczy jednostek uczestnictwa;

f) wypłata zysków;

g) emisja i umarzanie jednostek uczestnictwa;

h) rozliczanie umów (w tym wysyłanie potwierdzeń);

i) prowadzenie ksiąg.

3) wprowadzanie do obrotu.

W celu interpretacji pojęcia zarządzania w sposób zgodny z celami Dyrektywy 112, Wnioskodawca powoła się na orzeczenia TSUE z dnia 21 października 2004 r. w sprawie C-8/03 (Banque Bruxelles Lambert S.A. (BBL) v. Państwo Belgijskie), z dnia 4 maja 2006 r. w sprawie C-169/04 (Abbey National pic Inscape Investment Fund v. Commissioners of Customs & Excise), z dnia 7 marca 2013 r. w sprawie C 275/11 (GfBk Gesellschaft fur Borsenkommunikation mbH).

W ocenie Wnioskodawcy, z powołanego orzecznictwa TSUE wynika, że państwa członkowskie nie mogą samodzielnie tworzyć definicji zarządzania na potrzeby omawianego zwolnienia z VAT. Na pojęcie "zarządzania funduszami" składa się zatem szereg czynności wykonywanych również przez podmioty inne niż podmioty zarządzające funduszami. TSUE uznał usługi m.in. w zakresie zarządzania inwestycjami, prowadzenia rachunkowości funduszy, wyceny, administracji, a także doradztwa inwestycyjnego świadczone przez podmiot zarządzający (osobę trzecią) za zwolnione z opodatkowania VAT. Jednakże kryterium decydującym o możliwości zaliczenia danej czynności do katalogu czynności "zarządzania funduszem" jest jej odrębność oraz istotność dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi (zbiorczymi portfelami papierów wartościowych bądź portfelami inwestycyjnymi funduszy inwestycyjnych).

Na potwierdzenie swojego stanowiska Wnioskodawca przywołał również orzecznictwo krajowych sądów administracyjnych.

Z zasady neutralności wynika, że opodatkowanie VAT nie powinno zależeć tylko i wyłącznie od samego faktu zmiany podmiotu świadczącego usługi. Przeciwne założenie prowadziłoby do sytuacji obciążenia ekonomicznym ciężarem podatku VAT podmiotów będących uczestnikami Funduszu, którzy z istoty opodatkowania VAT nie powinni ponosić tego kosztu.

Zdaniem Wnioskodawcy, zakres opisanych przez Wnioskodawcę usług mieści się w całości w definicji zarządzania inwestycjami w rozumieniu tego określenia zdefiniowanego przez TSUE. Definicja ta obejmuje swoim zakresem usługi zarządzania portfelem inwestycyjnym funduszu inwestycyjnego, usługi doradztwa w zakresie zarządzania portfelem inwestycyjnym oraz usługi administrowania funduszem inwestycyjnym. Świadczone usługi wypełniają definicję "zarządzania" w świetle wniosków wynikających z orzecznictwa TSUE. Opisane czynności będą świadczone zawsze w związku z funkcjonowaniem funduszu inwestycyjnego, w szczególności analizy przedinwestycyjnej, dokonywania inwestycji, monitorowania stanu inwestycji oraz dezinwestycji. Wszystkie opisane czynności stanowią powiązany ze sobą zespół świadczeń, których zakres jest istotny i specyficzny dla procesu zarządzania funduszem. Wnioskodawca podał, że w analizowanej sprawie wymienione czynności będą bezpośrednio dotyczyły czynności zarządzania funduszami inwestycyjnymi lub ich portfelami inwestycyjnymi.

Wnioskodawca wskazał, że przewiduje sytuacje, w których stroną umowy o świadczenie usług będzie zarówno fundusz inwestycyjny, jak również TFl oraz Zarządzający. W ocenie Strony, powyższe nie wpływa na ocenę, że beneficjentem wszystkich tego rodzaju świadczeń Wnioskodawcy będzie właśnie fundusz inwestycyjny, zatem usługi opisane we wniosku mieszczą się w zakresie czynności wymienionych w art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u. i świadczone są na podstawie umów zawartych bezpośrednio z funduszem inwestycyjnym, TFI lub Zarządzającym, będą korzystać ze zwolnienia od podatku na podstawie ww. artykułu.

1.5. Przywołaną na wstępie interpretacją indywidualną z dnia 2 kwietnia 2019 r. DKIS uznał stanowisko Wnioskodawcy za nieprawidłowe.

Organ interpretacyjny podał, że zwolnienie, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u. znajdzie zastosowanie w przypadku, gdy usługi zarządzania dotyczą m.in. funduszy inwestycyjnych w rozumieniu przepisów o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi.

DKIS przywołał treść art. 2 pkt 10a, art. 8a ust. 3, art. 8b ust. 2, art. 45a ust. 1, art. 46 ust. 1 i 3 oraz art. 46 ust. 3a u.f.i. oraz art. 196 ust. 1, art. 70a ust. 1, art. 70a ust. 2, art. 70e ust. 1 i 2, art. 70g ust. 1 u.f.i.

Organ interpretacyjny wskazał, że zarówno w przepisach krajowych, jak i przepisach unijnych brak jest definicji "zarządzania". Dyrektywa 112 nie definiuje pojęcia "zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi". Za zasadne DKIS uznał odniesienie się do Dyrektywy 2009/65/WE podając, że na mocy art. 6 ust. 2 Dyrektywy 2009/65/WE, działalność związana z zarządzaniem przedsiębiorstwami zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) obejmuje obowiązki, o których mowa w załączniku II. Zgodnie z treścią załącznika nr II do Dyrektywy 2009/65/WE funkcje wchodzące w skład zbiorowego zarządzania portfelem to zarządzanie inwestycjami, administracja, w tym m.in. obsługa prawna i obsługa rachunkowo-księgowa w zakresie zarządzania funduszem oraz wprowadzanie do obrotu. ‘

DKIS zwrócił jednak uwagę, że do zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, tj. zarządzających wszelkimi typami funduszy, które nie są objęte Dyrektywą 2009/65/WE zastosowanie znajduje Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/61/UE z dnia 8 czerwca 2011 r. w sprawie zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zmiany dyrektyw 2003/41/WE i 2009/65/WE oraz rozporządzeń (WE) nr 1060/2009 i (UE) nr 1095/2010 (dalej: Dyrektywa ZAFI).

Organ interpretacyjny podał, że z art. 4 ust. 1 lit. w cyt. Dyrektywy ZAFI wynika, że zarządzanie AFI (rozumiane jako alternatywne fundusze inwestycyjne) oznacza wykonywanie przynajmniej funkcji w zakresie zarządzania portfelem, o których mowa w pkt 1 lit. a) lub b) załącznika I na rzecz jednego lub większej liczby AFI. Minimalny zakres funkcji zarządzania to:

- zarządzanie portfelem inwestycyjnym - pkt 1 lit. a ww. załącznika,

- zarządzanie ryzykiem - pkt 1 lit. b ww. załącznika.

DKIS zwrócił uwagę, że podobne uregulowania zawarto w ustawie o funduszach inwestycyjnych. W myśl przepisów tej ustawy, zarządzający zarządza alternatywną spółką inwestycyjną (która jest alternatywnym funduszem inwestycyjnym), w tym co najmniej portfelem inwestycyjnym tej spółki oraz ryzykiem (art. 8b ust. 1 i art. 8a ust. 1 u.f.i.).

W ocenie DKIS, mając na uwadze, że przepisy ustawy o podatku od towarów i usług wprost wskazują, że zwolnienie dla czynności zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi powinno być rozumiane zgodnie z przepisami o zarządzaniu tymi funduszami, a zatem wykonywane przez Wnioskodawcę czynności należy rozpatrywać w oparciu o przepisy Dyrektywy ZAFI oraz ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi. W świetle powyższego DKIS stwierdził, że czynności, które planuje wykonywać Wnioskodawca nie będą spełniały szczególnych i istotnych funkcji z zakresu zarządzania alternatywnym funduszem inwestycyjnym jakimi są zarządzanie portfelem inwestycyjnym lub zarządzanie ryzykiem. W świetle Dyrektywy ZAFI zarządzanie portfelami inwestycyjnymi lub zarządzanie ryzykiem stanowią elementy kluczowe do zdefiniowania czynności zarządzania.

Organ interpretacyjny uznał, że w przedstawionym zdarzeniu przyszłym, usługi, które zamierza świadczyć Wnioskodawca, polegające m.in. na dokonywaniu analiz, badaniu aktywów czy doradztwie przy przeprowadzaniu transakcji, nie będą stanowiły usług zarządzania alternatywnym funduszem inwestycyjnym, ponieważ opisany we wniosku zakres planowanych czynności nie będzie obejmował zarządzania portfelami inwestycyjnymi lub zarządzania ryzykiem. Usługi świadczone przez Wnioskodawcę będą polegały na dostarczaniu eksperckiej wiedzy w zakresie badania aktywów, badania stanu prawnego, finansowego, i faktycznego przedmiotu lokat, czy identyfikacji i zgłaszaniu ryzyk podmiotowi zarządzającemu funduszem inwestycyjnym, tj. informacji i analiz co przy braku pełnienia funkcji w zakresie zarządzania portfelem lub zarządzania ryzykiem, o których mowa w pkt 1 lit. a) lub b) załącznika I Dyrektywy ZAFI nie pozwala uznać tych świadczeń za usługi zarządzania AFI w rozumieniu tej Dyrektywy.

Podsumowując, DKIS uznał, że czynności wykonywane przez Wnioskodawcę na rzecz takich podmiotów jak wskazano w opisie sprawy nie mogą być uznane za usługi zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i w konsekwencji nie będą podlegały zwolnieniu od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u.

2. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.

2.1. Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą interpretację, wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

2.2. Zaskarżonej interpretacji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 43 ust. 1 pkt 12a i b u.p.t.u. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że usług, które zamierza świadczyć Skarżący nie wchodzą w zakres zarządzania alternatywnym funduszem inwestycyjnym, mimo iż zgodnie z Dyrektywą 2009/65/WE oraz zgodnie z Dyrektywą ZAFI czynności polegające na administrowaniu stanowią element zarządzania alternatywnym funduszem inwestycyjnym, co winno spowodować objęcie takich usług zwolnieniem z podatku VAT na podstawie tych przepisów;

2) art. 2a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej: O.p.) w zw. z art. art. 43 ust. 1 pkt 12 a) i b) u.p.t.u. i art. 135 ust. 1 lit. g) Dyrektywy 112 poprzez ich błędną wykładnię i nierozstrzygnięcie na korzyść podatnika wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego w zakresie rozumienia na czym polega istota zarządzania alternatywnym funduszem inwestycyjnym, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, iż usługi jakie zamierza świadczyć Skarżący nie mieszczą się w zakresie usług zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i portfelami inwestycyjnymi alternatywnych funduszy inwestycyjnych.

2.3. W odpowiedzi na skargę DKIS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej interpretacji.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

3.1. Skarga zasługuje na uwzględnienie.

3.2. Na wstępie należy wskazać, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 57a p.p.s.a. skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

3.3. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona interpretacja narusza przepisy ustawy o podatku od towarów i usług w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie. Zarzuty naruszenia prawa materialnego postawione w skardze okazały się zasadne.

3.4. Spór w sprawie dotyczy zwolnienia z opodatkowania, na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u., opisanych we wniosku o interpretację różnego rodzaju usług, które mają być świadczone przez Skarżącego na rzecz funduszy inwestycyjnych, TFI lub zarządzających.

3.5. Na wstępie przywołać należy przepisy prawa, które stanowiły postawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie.

Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 12 li a) i b) u.p.t.u., zwalnia się od podatku usługi zarządzania:

a) funduszami inwestycyjnymi, alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zbiorczymi portfelami papierów wartościowych – w rozumieniu przepisów o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi,

b) portfelami inwestycyjnymi funduszy inwestycyjnych i alternatywnych funduszy inwestycyjnych, o których mowa w lit. a, lub ich częścią,

Zgodnie z kolei z art. 135 ust. 1 lit. g) Dyrektywy 112, państwa członkowskie zwalniają transakcje zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi, określonymi przez państwa członkowskie.

Nie ulega wątpliwości i nie jest przedmiotem sporu, że pojęcie "zarządzanie" użyte w ww. przepisie należy interpretować zgodnie z jego wspólnotowym znaczeniem wypracowanym przez orzecznictwo TSUE. Powołane w Dyrektywie 112 pojęcie zarządzania podlegającego zwolnieniu z podatku VAT stanowi pojęcie autonomiczne prawa wspólnotowego, które ma na celu uniknięcie rozbieżności pomiędzy państwami członkowskimi w stosowaniu systemu podatku VAT i które należy sytuować w ogólnym kontekście wspólnego systemu podatku VAT. W świetle bowiem orzecznictwa TSUE pojęcie "zarządzania" specjalnymi funduszami inwestycyjnymi, użyte w art. 135 ust. 1 lit. g) Dyrektywy 112, stanowi autonomiczne pojęcie prawa wspólnotowego, a zatem jego treść nie może być zmieniana przepisami prawa krajowego poszczególnych państw członkowskich. TSUE stwierdził to wprost w wyroku z 4 maja 2006 r. w sprawie C-169/04 Abbey National plc, Inscape Investment Fund przeciwko Commissioners of Customs & Excise. Tym samym pojęcie "zarządzania" funduszami nie może być rozumiane inaczej niż w sposób wynikający z postanowień Dyrektywy 2009/65/WE.

Zgodnie z art. 6 ust. 2 tej Dyrektywy 2009/65/WE, działalność związana z zarządzaniem przedsiębiorstwami zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) obejmuje obowiązki, o których mowa w załączniku II.

Zgodnie z treścią załącznika II – funkcje wchodzące w skład zbiorowego zarządzania portfelem to funkcje obejmujące:

1) zarządzanie inwestycjami,

2) administrację:

a) obsługa prawna i obsługa rachunkowo-księgowa w zakresie zarządzania funduszem;

b) zapytania klientów;

c) wycena i wyznaczanie ceny (w tym zwroty podatkowe);

d) monitorowanie przestrzegania uregulowań;

e) prowadzenie rejestru posiadaczy jednostek uczestnictwa;

f) wypłata zysków;

g) emisja i umarzanie jednostek uczestnictwa;

h) rozliczanie umów (w tym wysyłanie potwierdzeń);

i) prowadzenie ksiąg,

3) wprowadzanie do obrotu.

Zgodnie natomiast z art. 4 ust. 1 lit w) Dyrektywy ZAFI: zarządzanie AFI (rozumiane jako alternatywne fundusze inwestycyjne) oznacza wykonywanie przynajmniej funkcji w zakresie zarządzania portfelem, o których mowa w pkt 1 lit. a) lub b) załącznika I, na rzecz jednego lub większej liczby AFI.

Minimalny zakres funkcji zarządzania to:

- zarządzanie portfelem inwestycyjnym – pkt 1 lit. a) ww. załącznika.

- zarządzanie ryzykiem – pkt 1 lit. b) ww. załącznika.

W oparciu o pkt 2 ww. załącznika I do Dyrektywy ZAFI – inne funkcje, które ZAFI może dodatkowo wykonywać w trakcie wspólnego zarządzania to:

a) administrowanie:

(i) obsługa prawna i usługi w zakresie rachunkowości w zarządzaniu funduszami;

(ii) zapytania klientów;

(iii) wycena i wyznaczanie ceny w tym zeznania podatkowe;

(iv) monitorowanie przestrzegania uregulowań;

(v) prowadzenie rejestru posiadaczy jednostek uczestnictwa i udziałów;

(vi) podział dochodu;

(vii) emisja i umarzanie jednostek uczestnictwa i udziałów;

(viii) ustalenia umowne, w tym wysyłanie świadectw;

(ix) przechowywania ksiąg;

b) wprowadzaniu do obrotu;

c) działalność związana z aktywami AFI, a mianowicie usługi niezbędne do wypełniania funkcji powierniczej ZAFI, zarządzanie infrastrukturą, działalność w zakresie administrowania nieruchomościami, porady dla przedsiębiorstw w zakresie struktury kapitałowej, strategii inwestycyjnej i spraw związanych, porady i usługi związane z łączeniem i nabywaniem przedsiębiorstw i inne usługi związane z zarządzaniem AFI i innymi aktywami w które zainwestowali.

Zgodnie z kolei z art. 8b ust. 1 u.f.i., zarządzający ASI zarządza alternatywną spółką inwestycyjną, w tym co najmniej portfelem inwestycyjnym tej spółki oraz ryzykiem.

3.6. Odnosząc powyższe do skarżonej interpretacji w pierwszej kolejności zauważyć należy, że DKIS podkreślił, że zwolnienie dla czynności zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi powinno być rozpatrywane zgodnie z przepisami Dyrektywy ZAFI oraz ustawą o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi spółkami inwestycyjnymi.

Oczywiście zgodzić się należy w tym zakresie z organem interpretacyjnym, niemiej jednak pamiętać trzeba, że przepis art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u. odnosi się zarówno do sytuacji prawnej funduszy inwestycyjnych stanowiących przedsiębiorstwo zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe w rozumieniu przepisów Dyrektywy 2009/65/WE, jak i alternatywnych funduszy inwestycyjnych, czyli do funduszy inwestycyjnych w ogólności. Wynika to wprost z art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u.

To, że alternatywne fundusze inwestycyjne zostały wyłączone na gruncie prawa polskiego z kategorii przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w rozumieniu Dyrektywy 2009/65/WE, nie wyłącza zastosowania zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) u.p.t.u., także wobec podmiotów świadczących usługi na rzecz alternatywnych funduszy inwestycyjnych, a więc na rzecz podmiotów nie będących przedsiębiorstwami zbiorowego inwestowania.

Zauważyć należy, że przepis art. 135 ust. 1 lit. g Dyrektywy 112 przewiduje przyznanie zwolnienia od podatku VAT specjalistycznym funduszom inwestycyjnym określonym przez państwa członkowskie. W Polsce przyznano takie zwolnienie zarówno funduszom inwestycyjnym będącym przedsiębiorstwami zbiorowego inwestowania w myśl Dyrektywy 2009/65/WE, jak również innym funduszom, w tym ZAFI, nie będącymi takimi przedsiębiorstwami.

W kontekście powyższego nieuzasadnione jest różnicowanie podmiotów tylko ze względu na to, czy podmiot, na rzecz którego świadczone są usługi zaliczany jest do kategorii przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania, czy też nie. Prowadziłoby to bowiem do nieuzasadnionego różnicowania podmiotów znajdujących się w podobnej sytuacji prawnej oraz w podobnym stanie faktycznym.

3.7. Wobec powyższego, powoływane zarówno przez organ interpretacyjny jak i Skarżącą, orzecznictwo TSUE dotyczące pojęcia "zarządzania", mimo że zostało wydane na gruncie Dyrektywy 2009/65/WE, jest co do zasady aktualne również na gruncie rozpoznawanej sprawy. Powyższej oceny nie zmienia fakt, że załączniki do Dyrektyw 2009/65/WE i ZAFI, definiując usługi zarzadzania, zostały trochę inaczej zredagowane.

Podkreślić należy, że w orzecznictwie TSUE jednoznacznie wskazuje się, że pojęcie "zarządzania" funduszami, poza zarządzaniem portfelem i ryzykiem, obejmuje także czynności dodatkowe, odpowiednio określone w załączniku II do Dyrektywy 2009/65/WE. TSUE uznał, że owo autonomiczne pojęcie "zarządzania" może obejmować różne odrębne czynności, np. usługi w zakresie administrowania i prowadzenia rachunkowości funduszu (wyrok C-169/04), czy też usługi doradztwa inwestycyjnego (wyrok C-275/11), które będą korzystały ze zwolnienia, nawet jeżeli będą świadczone przez zarządzających będących osobami trzecimi. Jedynym warunkiem jest to, aby usługi te spełniały szczególnie istotne funkcje dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi.

3.8. W zaskarżonej interpretacji DKIS stanął na stanowisku, że usługi polegające m.in. na dokonywaniu analiz, badaniu aktywów czy doradztwie przy przeprowadzaniu transakcji, które zamierza świadczyć Skarżący, nie będą stanowiły usług zarządzania alternatywnym funduszem inwestycyjnym, ponieważ opisany we wniosku zakres planowanych czynności nie będzie obejmował zarządzania portfelem inwestycyjnym lub zarządzania ryzykiem.

Odnosząc się do powyższego zauważyć należy, że na gruncie przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych, zarządzać portfelem oraz ryzykiem AFI może tylko i wyłącznie ZAFI, w związku z tym w myśl przepisów tej ustawy niemożliwym jest wykonywanie czynności zarządzania portfelem i ryzykiem przez podmiot inny, niż ZAFI. Tym samym uprawniona jest konstatacja, że tak wąskie rozumienie pojęcia zarządzania na kanwie ustawy o podatku od towarów i usług skutkowałoby uznaniem interpretowanego zwolnienia za podmiotowe, adresowanego tylko do podmiotów uprawnionych do zarządzania portfelem i ryzykiem alternatywnej spółki inwestycyjnej, czyli tylko ZAFI, a samo pojęcie zarządzania ograniczałoby się jedynie do zarządzania portfelem i ryzykiem ZAFI.

Za takim stanowiskiem przemawia także argument natury historycznej, nawiązujący do nieobowiązującej już definicji zarządzania, stworzonej na potrzeby prawa podatkowego, a wyrażonej w art. 43 ust. 8 u.p.t.u. Wskazany przepis, z racji niezwykle wąskiego ujęcia zarządzania, został uchylony w celu dostosowania prawa polskiego do autonomicznej definicji zarządzania wypracowanej w orzecznictwie TSUE na gruncie przepisów Dyrektywy 112. Do dnia 1 kwietnia 2013 r. usługa zarządzania była zdefiniowana w art. 43 ust. 8 u.p.t.u, zgodnie z którym przez zarządzanie w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a i b) u.p.t.u. należało rozumieć: zarządzanie aktywami, dystrybucję tytułów uczestnictwa, tworzenie rejestrów uczestników i administrowanie nimi, prowadzenie rachunków rejestrów aktywów, przechowywanie aktywów. Zmiana regulacji od dnia 1 kwietnia 2013 r., jak wyjaśniono w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 805) była spowodowana koniecznością dostosowania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług do orzecznictwa TSUE. Jak wynika z uzasadnienia projektu "W wyroku w sprawie C-169/04 Abbey National Trybunał wskazał, że art. 13 część B lit. d pkt 6 szóstej dyrektywy nie zawiera żadnej definicji pojęcia zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi. Wykładnia tego przepisu powinna być dokonywana z uwzględnieniem kontekstu, w jaki się wpisuje, celów oraz układu tej dyrektywy oraz z uwzględnieniem zwłaszcza ratio legis zwolnienia, które przewiduje - pkt 59 tego wyroku".

Zatem tak wąskie, jak przyjęto w zaskarżonej interpretacji rozumienie pojęcia zarządzania pozostaje w sprzeczności nie tylko z jego literalnym brzmieniem, ale i z Dyrektywą 112. Nie budzi bowiem wątpliwości, że szeroka jego definicja miała na celu zwolnienie wszelkich usług immanentnie związanych z usługami zarządzania funduszem i jego aktywami, tak by konsumenci nie byli obciążeni kwotą podatku VAT niezależnie od tego, czy usługi te świadczone są przez fundusz lub podmiot nim zarządzający, czy też przez podmiot zewnętrzny pod warunkiem, że są to usługi specjalistyczne, nierozerwalnie związane z zarządzaniem funduszami.

Ponadto zaskarżona interpretacja pozostaje w opozycji również do powołanego orzecznictwa TSUE. Widać to zwłaszcza wtedy, gdy organ za warunek zwolnienia czynności dodatkowych opisanych w pkt 2 załącznika I do Dyrektywy ZAFI uznaje wykonywanie przez dany podmiot jedynie czynności zarządzania portfelem inwestycyjnym oraz ryzykiem. Przy czym stanowisko organu w tym zakresie stoi w sprzeczności nie tylko z powołanym orzecznictwem TSUE, ale również z przedmiotowym charakterem zwolnienia przewidzianego w 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u.

3.9. Tym samym, Sąd nie podzielił stanowiska organu interpretacyjnego, że poprzez zarządzenie alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi należy rozumieć wyłącznie zarządzanie portfelem lub zarządzanie ryzykiem. Dyrektywa ZAFI określa bowiem jedynie minimalny zakres funkcji w zakresie zarządzania inwestycyjnego, które musi wykonywać zarządzający alternatywnym funduszem inwestycyjnym. Natomiast inne usługi wykonywane na rzecz funduszy, również mogą być uznane za usługi zarządzania w sytuacji gdy – jak wynika to z orzecznictwa TSUE – spełniają szczególną i istotną funkcję zarządzania funduszem inwestycyjnym.

Na gruncie rozpoznawanej sprawie odwołać się należy do powołanego w skardze orzeczenia TSUE z 7 marca 2013 r. w sprawie C-275/11 (GfBk Gesellschaft für Börsenkommunikation mbH przeciwko Finanzant Bayreuth). Podkreślić należy, że w wyroku tym TSUE dopuścił możliwość uznania za usługi w zakresie zarządzania funduszami inwestycyjnymi – usługi doradztwa inwestycyjnego na rzecz tych funduszy, o ile stanowią one odrębną całość oraz spełniają szczególne i istotne funkcje zarządzania. W wyroku tym TSUE wskazał także że "inwestorzy inwestujący swoje środki bezpośrednio w papiery wartościowe nie są objęci podatkiem VAT i że celem zwolnienia transakcji związanych z zarządzaniem specjalnymi funduszami inwestycyjnymi ustanowionego w art. 13 część B lit. d pkt 6 szóstej dyrektywy jest ułatwienie drobnym inwestorom inwestowania w papiery wartościowe za pośrednictwem przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania, bez ponoszenia kosztów podatku VAT, w celu zapewnienia neutralności podatkowej wspólnego systemu podatku VAT w kwestii wyboru między bezpośrednim inwestowaniem w papiery wartościowe a inwestowaniem w nie za pośrednictwem przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania".

W tym miejscu zauważyć trzeba, że we wniosku o interpretację, przedstawiając zdarzenie przyszłe, Skarżąca jednoznacznie wskazała, że usługi które zamierza świadczyć pozostają zawsze w związku z funkcjonowaniem funduszu inwestycyjnego, w szczególności analizy przedinwestycyjnej, dokonywania inwestycji, monitorowania stanu inwestycji oraz dezinwestycji. Zdaniem Strony wszystkie opisane czynności stanowią powiązany ze sobą zespół świadczeń, których zakres jest istotny i specyficzny dla procesu zarządzania funduszem, wymienione czynności będą bezpośrednio dotyczyły czynności zarządzania funduszami inwestycyjnymi lub ich portfelami inwestycyjnymi.

Nie można więc zgodzić się z DKIS, że stanowią one jedynie informacje i analizy, które mogą służyć podjęciu decyzji związanych z zarządzaniem portfelem lub ryzykiem przez fundusz. Z opisu zdarzenia przyszłego przedstawionego we wniosku o interpretację wyraźnie wynika, że świadczone przez Skarżąca usługi są specyficzne dla zarządzania funduszami i spełniają szczególną i istotną funkcję zarządzania. Stanowią bardzo istotny element procesu decyzyjnego w zakresie zbycia i nabycia aktywów.

W konsekwencji, w świetle powołanego orzeczenia TSUE należało uznać, że tego rodzaju usługi analityczne korzystają ze zwolnienia z opodatkowania.

Pamiętać również należy, że organ interpretacyjny związany jest stanem faktycznym lub zdarzeniem przyszłym przedstawionym we wniosku (art. 14b § 2 i art. 14c § 1 O.p.).

3.10. Tym samym, mając na uwadze cel wprowadzenia zwolnienia, jego przedmiotowy charakter, orzecznictwo TSUE, Sąd nie podzielił stanowiska organu interpretacyjnego, co do wykładni art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u, na gruncie opisanego we wniosku o interpretację zdarzenia przyszłego.

Rozpoznając ponownie sprawę, DKIS uwzględni powyższe stanowisko Sądu.

3.11. Wobec stwierdzonego naruszenia przepisów prawa materialnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną interpretację na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.

3.12. Konsekwencją uwzględnienia skargi stało się orzeczenie o kosztach postępowania sądowego zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 4 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę 697 zł złożyły się uiszczony wpis od skargi w wysokości 200 zł, koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł ustalone na podstawie na podstawie § 2 ust. 1 pkt 2) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1687) oraz opłata za złożenie dokumentu stwierdzającego udzielnie pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.