Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1325/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 31 z o ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędziowie Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 9 marca 2022 r. sprawy ze skargi B. I. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do 100% zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 20 listopada 2020 r. nr 100000/71/111/2020.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 4 czerwca 2020 r. płatnik składek – B.I. (dalej: Wnioskodawca, Skarżąca), wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. (dalej: Organ I instancji) o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za marzec, kwiecień i maj 2020 r.

Organ I instancji poinformował Wnioskodawcę, że został zwolniony z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.

Decyzją z dnia [...] 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G., działając na podstawie na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, ze zm.) - dalej: "ustawa COVID-19" w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266, ze zm.) - dalej: "u.s.u.s.", odmówił Wnioskodawcy prawa do 100% zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

W uzasadnieniu Organ I instancji wskazał, że Skarżąca na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosiła do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych 10 ubezpieczonych. Do liczby ubezpieczonych zaliczono również płatnika składek i uznano, że Wnioskodawcy przysługuje 50% zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r.

Pismem z dnia 1 grudnia 2020 r. Wnioskodawca zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] 2021 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, Organ odwoławczy) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, ze zm.), dalej: "k.p.a." oraz art. 31 zq ust. 8 w zw. z art. 31 zq ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Organu I instancji.

W uzasadnieniu ZUS wskazał, że płatnik składek został zwolniony z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. w kwocie ustalonej na podstawie dokumentów rozliczeniowych złożonych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Kwota ta jest ustalana jednorazowo i nie jest korygowana po wpływie korekt deklaracji rozliczeniowych. W związku z powyższym decyzję utrzymano w mocy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi oraz zasądzenie od ZUS na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

a) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 31zo ustawy COVID-19, poprzez przyjęcie, że przepis ten i jego uregulowanie nie dotyczą Skarżącej;

b) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7 oraz 77 § 1 i 2 k.p.a., poprzez błędne ustalenie warunku do otrzymania zwolnienia. Organ wskazał, że zgłoszonych do ubezpieczeń jest 10 ubezpieczonych, kiedy to ustalenie warunku powinno następować zgodnie z osobami wykazanymi do ubezpieczeń społecznych widocznych na raporcie ZUS RCA.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała, że nie zgadza się z wysokością przyznanego zwolnienia, ponieważ zgodnie z dokumentami płatnika liczba osób zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych na dzień 29 lutego 2020 r. wynosi 9 osób. W sprawie zostały spełnione warunki z art. 31 zo ustawy o COVID-19. Skarżąca wskazała, że jako osoba prowadząca działalność gospodarczą nie była zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, a tylko do ubezpieczenia zdrowotnego. W tym czasie posiadała umowę o pracę na kwotę nie mniejszą niż minimalne wynagrodzenie w 2020 roku, w związku z tym i zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych zobowiązana była do zgłoszenia i opłacania jedynie składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Skarżąca wskazała, że w przedmiotowej sprawie, żadna deklaracja nie została skorygowana.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kontroli Sądu została poddana decyzja ZUS, którą odmówiono Skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Emerytur Pomostowych należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Z akt sprawy wynika, że Skarżąca ubiegała się o udzielenie pomocy mającej przeciwdziałać negatywnym skutkom COVID-19 w postaci zwolnienia z obowiązku opłacenia opisanych na wstępie składek - jako płatnik składek za osoby zgłoszone do ubezpieczeń społecznych.

Jak wynika z zaskarżonej decyzji, powodem odmowy udzielenia wnioskowanego wsparcia było niepełnienie przez Skarżącą wymogu określonego w art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, tj. zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych mniej niż dziesięciu ubezpieczonych,.

Organ przyjął, że Skarżąca na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosiła do ubezpieczeń dziesięciu ubezpieczonych. Zdaniem Skarżącej, organ błędnie ocenił spełnienie przesłanki dotyczącej liczby osób zgłoszonych do ubezpieczenia, albowiem Skarżąca nie podlegała ubezpieczeniom społecznym i nie powinna być uwzględniana przy kalkulacji.

Istota sporu sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia czy organ prawidłowo uznał, że Skarżąca zgłosiła do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych 10 ubezpieczonych.

Mając na uwadze tak zarysowaną kwestię sporną należy wskazać, że podstawą prawną zaskarżonej decyzji był przepis art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, zgodnie z którym płatnikowi składek przysługuje zwolnienie z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Z brzmienia powyższego przepisu wynika m.in., że limit ubezpieczonych odnosi się do zgłoszonych osób do ubezpieczeń społecznych. Wprowadzony przez ustawodawcę limit pozwalający na zwolnienie z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek dotyczy płatnika, który na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosił dziewięć lub mniejszą liczbę ubezpieczonych.

Dodać należy, że z art. 4 pkt 1 oraz art. 1 u.s.u.s. wynika, że przez ubezpieczonych należy rozumieć osoby fizyczne podlegające chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych, tj.: ubezpieczeniu emerytalnemu, ubezpieczeniu rentowemu, ubezpieczeniu w razie choroby i macierzyństwa, ubezpieczeniu z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

W świetle powyższych przepisów zgodzić należy się ze Skarżącą, że we wskazanym przez ustawodawcę limicie mieszczą się wszystkie osoby, za które płatnik składek ma obowiązek odprowadzić składki na wymienione wyższej ubezpieczenia społeczne. Do wskazanego limitu nie zlicza się osób podlegających ubezpieczeniu zdrowotnemu, albowiem ubezpieczenie zdrowotne nie jest jednym z ubezpieczeń społecznych, co wynika wprost z art. 1 u.s.u.s. W związku z powyższym nie można osób opłacających składkę zdrowotną uznać za ubezpieczone w rozumieniu art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19.

Organ I instancji wskazał, że do liczby ubezpieczonych zalicza się również osobę prowadzącą działalność, o ile opłaca składki za siebie i innych ubezpieczonych. Jednocześnie ZUS nie zauważył, że w art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID-19 mowa jest o zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych, a nie jakichkolwiek składek na ubezpieczenie. Tym samym błędne jest stanowisko jakoby do liczby ubezpieczonych w tym przypadku zaliczało się płatnika. Przepis ten wyraźnie wskazuje na to, że tylko wtedy płatnika zalicza się do limitu ubezpieczonych, jeśli podlega ubezpieczeniu społecznemu. Z tego względu do liczby ubezpieczonych nie można zaliczyć Skarżącej, bowiem nie została ona zgłoszona – jak wymaga tego ww. przepis – do ubezpieczenia społecznego. Z uwagi na powyższe należało przyjąć, że ZUS dokonał błędnej wykładni art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 a naruszenie to miało wpływ na wynik spraw.

Z załączonych do akt sprawy dokumentów w postaci imiennych raportów miesięcznych wynika, że Skarżąca jako płatnik składek do ubezpieczeń społecznych zgłosiła jedynie 9 osób. Sama bowiem nie była zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Skarżąca zgłoszona była jedynie do ubezpieczenia zdrowotnego. Z wyjaśnień Skarżącej wynika, że nie miała obowiązku zgłoszenia i opłacenia składek społecznych z uwagi na to, że była również zatrudniona na podstawie umowy o pracę i z tego tytułu osiągała wynagrodzenie wyższe lub równe minimalnemu wynagrodzeniu za pracę w danym roku kalendarzowym. W tej sytuacji z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej obowiązkowo podlegała tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu. Z uwagi na powyższe ZUS błędnie przyjął, że przesłanka ubezpieczenia mniej niż 10 ubezpieczonych nie została spełniona, skoro płatnik zgłosił do ubezpieczenia jedynie 9 osób.

W ocenie Sądu, wobec powyższego brak było podstaw do zakwestionowania spełnienia przez Wnioskodawcę warunków zwolnienia, z przyczyn podanych w zaskarżonej decyzji.

Nie można również zgodzić się ze stwierdzeniem zawartym w decyzji Organu odwoławczego, że kwota zwolnienia ustalana jest jednorazowo i nie może być korygowana po wpływie korekt deklaracji rozliczeniowych. W niniejszej sprawie Skarżąca nie składała korekt deklaracji, zaś decyzja odmowa została wydana z uwagi na błędne ustalenia w zakresie przypadających dla płatnika składek limitu osób.

Wyjaśnić należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, mają zastosowanie przepisy k.p.a., stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji spełniającego wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 1994 r., sygn. akt III ARN 2/94, OSNAPiUS 1994, nr 1, poz. 2 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 1997 r., sygn. akt III RN 94/96, OSNAPiUS 1997, nr 19, poz. 366).

Organy niezasadnie przyjęły, iż Skarżąca podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu, wobec czego należało uznać, że w sprawie błędnie ustalono stan faktyczny sprawy, a w konsekwencji doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Uzasadnienia zaskarżonych decyzji nie spełniają także wymogów z art. 107 § 3 k.p.a. ponieważ ZUS nie wyjaśnił stronie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych oraz przyczyn odmownego załatwienia żądania. Organ odwoławczy nie odniósł się do argumentacji zawartej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dotyczącej posiadania innego tytułu do ubezpieczeń. W tej sytuacji doszło również do naruszenia art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako wydaną z naruszeniem ww. przepisów prawa materialnego i procesowego. Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach sądowych, albowiem zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e), Skarżąca nie miała obowiązku ich uiszczania; nie była również zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika.