Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1320/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-03-12 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 255, art. 199, art. 246 par. 1 pkt 1, art. 252 par. 2, art. 258 par. 1 i 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 marca 2014 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego z dnia [...] października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska


UZASADNIENIE

Skarżący T. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata.

W uzasadnieniu wniosku wskazał na brak zatrudnienia, całkowity brak dochodów, brak oszczędności, brak majątku. Od kwietnia 2009 r. pozostaje na utrzymaniu rodziny, zamieszkuje przy rodzinie. Od 2009 r. korzysta ze środków do życia otrzymanych od rodziny. Zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy, nie ma dostępu do ofert pracy i do pomocy społecznej.

Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, zwrócono się do skarżącego, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm. dalej "p.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych.

W odpowiedzi skarżący podał, że jak wskazał we wniosku o prawo pomocy nie posiada żadnych źródeł dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziny, od której nie otrzymuje dochodów, co do źródeł dochodów rodziny podał, że należy zwrócić się do członków jego rodziny z takim pytaniem. Nadto przepis art. 255 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie stanowi podstawy do żądania od wnioskodawcy podania źródeł dochodów członków jego rodziny, a jedynie źródeł stanu majątkowego samego wnioskodawcy.

Skarżący podał, że z uwagi na brak dochodów nie składał zeznań podatkowych, nie ma także oszczędności, więc nie posiada rachunku bankowego. Oświadczył, że nie spłacił w pełni kredytu na łączną kwotę około [...] zł, obecnie spłaca ratalnie grzywnę sądową w wysokości około [...] zł., na co środki otrzymuje od rodziny pożyczając [...] zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że u rodziny zadłużony jest na kwotę około [...] zł, co spłaci gdy uzyska jakiekolwiek zatrudnienie umożliwiające uzyskanie dochodu.

Następnie oświadczył, że nie posiada żadnej nieruchomości, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada samochodów, nie jest także w stanie podać wysokości kosztów swojego koniecznego utrzymania ponoszonych przez rodzinę, która zapewnia mu wszystkie potrzebne dobra.

Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w całości osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący) następuje, gdy wykaże on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a).

Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy.

Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe.

W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy i jego domowników wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części.

Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w §4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245).

Jednocześnie podkreślić należy, czego domagał się skarżący, że to przepis art. 255 p.p.s.a. nadaje kompetencję do wezwania strony o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez złożenie oświadczeń wiedzy oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy o przedłożenie tychże wyjaśnień i dokumentów ("...strona jest obowiązana złożyć na wezwanie..."). Oznacza to, że obowiązek przedłożenia dokumentów powstaje po stronie wnioskodawcy, a nie innych podmiotów. Stąd, w sytuacji, gdy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wzywa się stronę o przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację majątkową osób, z którymi wnioskujący współtworzy gospodarstwo domowe, to odmowa udostępnienia tych dokumentów przez wnioskodawcę, prowadząca do ich nieprzedłożenia, przesądza o uchybieniu obowiązkowi, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a.

W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

W odpowiedzi na wezwanie z dnia 5 lutego 2014r. (k. 31 akt sądowych), skarżący nie wykazał, że zabiegał z należytą starannością o pozyskanie dokumentów źródłowych obrazujących sytuację majątkową członków jego rodziny, czy chociażby oświadczeń co do sytuacji majątkowej i finansowej. Przeciwnie, skarżący stoi na stanowisku, że wezwanie o przedłożenie dokumentów źródłowych było "niestosowne, absurdalne i nieuprawnione". Zaznaczyć przy tym należy, że wspólne zamieszkanie, pozostawanie na całkowitym utrzymaniu oraz materialne wsparcie, które skarżący otrzymuje od rodziny (spłata kredytu w wysokości [...] zł., grzywny sądowej w wysokości [...] zł) uzasadniają ocenę, że skarżący wraz z członkami rodziny u której zamieszkuje współtworzy wspólne gospodarstwo domowe.

W świetle powyższego, uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego, zawarte w treści formularza o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek skarżącego o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów niniejszego postępowania, chociażby w części.

Skarżący wielokrotnie podkreślał, że mieszka u rodziny i znajduje się na utrzymaniu członków rodziny oraz zapewniają oni wszystkie jego potrzeby. Przyjąć należy, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z tymi osobami. Wobec powyższego zasadnie na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwano skarżącego do wyjaśnienia stanu majątkowego członków rodziny, gdyż ich sytuacja finansowa i majątkowa rzutuje na możliwości płatnicze skarżącego. Z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich członków rodziny uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich członków rodziny. W niniejszej sprawie ocena możliwości płatniczych rodziny skarżącego jest o tyle istotna, że jak skarżący sam podkreślał, rodzina prócz kosztów utrzymania, zapewnia wszystkie przydatne mu dobra oraz ponosi także koszty jego zobowiązań finansowych (kredytu, grzywny). Miał możliwość zadłużenia się od 2009r. u rodziny na kwotę [...] zł, ze spłatą tej rosnącej należności, gdy znajdzie nie tylko zatrudnienie, ale takie które przyniesie dochody. Ocenić zatem należało, czy domownicy dysponują odpowiednimi środkami na poniesienie także i kosztów niniejszego postępowania sądowego. Do tej oceny z kolei niezbędne jest podanie przez wnioskodawcę informacji wymienionych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, czego w istocie skarżący odmówił.

Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 p.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił rzeczywistej sytuacji finansowej swojej ani domowników, nie przedłożył też żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa rodziny uzasadnia przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie chociażby w części.

Należy w tym miejscu podkreślić, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie chociażby części kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości.

Na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu.

/-/ K. Witkowicz-Grochowska