Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2287/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie WSA Monika Sawa WSA Joanna Skiba Protokolant Referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2020 r. ze skargi S. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] sierpnia 2019 r., nr [...] , Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. , po rozpatrzeniu odwołania S. L. , utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] czerwca 2019 r., nr [...] , o odmowie przyznania ww. zasiłku okresowego.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Wnioskiem z [...] czerwca 2019 r. S. L. wystąpił o przyznanie zasiłku okresowego. Wnioskodawca jest obywatelem B. i od [...] lat przebywa na terenie Polski. Jest on osobą bezdomną i oczekuje na przydział lokalu socjalnego, a obecnie przebywa w noclegowniach. Nie posiada własnego dochodu, a przez [...] lat pobytu w Polsce nie podejmował zatrudnienia. Ośrodki Pomocy Społecznej na terenie W. od kilku lat udzielają mu pomocy w formie zasiłków okresowych i celowych. Wnioskodawca od [...] maja 2016 r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. W dniu [...] maja 2019 r. S. L. zawarł kontrakt socjalny, w którym określono działania umożliwiające usamodzielnienie się i uniezależnienie od systemu pomocy społecznej, w tym zobowiązanie do aktywnego poszukiwania pracy. Po zawarciu kontraktu aktywność wnioskodawcy ograniczała się jednak jedynie do wizyt w Urzędzie Pracy i Zespole Aktywności Zawodowej. Pomimo wydania mu trzech kart aktywności zawodowej, tylko na jednej widniał wpis od jednego pracodawcy, któremu wnioskodawca odmówił przyjęcia propozycji zatrudnienia. Od września 2016 r. S. L. otrzymał z urzędu [...] skierowań do pracy, jednak nie podjął nigdzie zatrudnienia, pomimo braku bariery językowej i przeciwwskazań zdrowotnych. Ponadto odmówił zaproponowanej pomocy w formie bezpłatnych talonów obiadowych. Pomimo otrzymania skierowania do organizacji zajmującej się rekrutacją do projektu aktywizującego zawodowo "Aktywna integracja mieszkańców M. ", nie wykazał nim zainteresowania.

Wobec takich ustaleń okoliczności stanu faktycznego Prezydent W. decyzją z [...] czerwca 2019 r., utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W.z [...] sierpnia 2019 r., odmówił S. L. przyznania zasiłku okresowego. W uzasadnieniu decyzji powołując się na art. 2 ust. 1, art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1508) przywoływanej dalej jako: "u.p.s." wskazał, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Wspiera ona osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Cele te osiąga się poprzez wyprowadzenie osoby z systemu pomocy społecznej. Nie oznacza to jednak konieczności ciągłego i systematycznego jej utrzymywania, a jedynie udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez te osoby trudności materialnych i życiowych. Działania organów pomocy społecznej nie można w żadnym razie utożsamiać z możliwością uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów. Funkcją pomocy społecznej jest bowiem wspierania osób w ich wysiłkach, a nie ich zastępowanie. Jednocześnie osoby i rodziny korzystające z pomocy są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, a dopiero niemożność pokonania trudnej sytuacji życiowej poprzez wykorzystanie własnych środków, możliwości i uprawnień stanowi przesłankę do udzielenia stosownej pomocy.

W ocenie organu S. L. mógłby pokonać swoje problemy, gdyby podjął pracę, jednak z okoliczności sprawy jednoznacznie wynika, że nie dąży on do podjęcia zatrudnienia. Jego postawa wskazuje, że otrzymywanie świadczeń z pomocy społecznej stanowi dla niego cel sam w sobie i świadczy o braku chęci współpracy z pracownikiem socjalnym. Jest powszechnie wiadome, że pięćdziesięcioośmioletni zdrowy mężczyzna może obecnie bez trudu znaleźć pracę, o ile jej rzeczywiście poszukuje. Wnioskodawca miał kilkadziesiąt propozycji pracy, których nie przyjął, zatem ocenić to należy jako niepodjęcie starań o rozwiązanie trudnej sytuacji życiowej, a taka postawa skarżącego uzasadnia odmowę przyznania pomocy. Z akt sprawy wynika bowiem jednoznacznie, że zainteresowany nie wypełnia zobowiązań kontraktu socjalnego. Od kilkunastu lat sytuacja zawodowa zainteresowanego pozostaje niezmienna, a wnioskodawca nie wykazuje chęci ani determinacji w kierunku wprowadzenia zmian i jednocześnie oczekuje stałej, systematycznej pomocy finansowej, przerzucając ciężar swojego utrzymania na społeczeństwo. Na powyższe stanowisko organu wpływ ma fakt, iż ww. będąc w bardzo trudnej sytuacji bytowej odrzucił możliwość podjęcia pracy, a tym samym świadomie pozbawił się źródła utrzymania. Osoba bezrobotna powinna podejmować każdą pracę, która poprawi jej sytuację bytową, jak również skorzystać z możliwości uczestnictwa w nieodpłatnych projektach, kursach i szkoleniach, które pomogą podnieść posiadane kwalifikacje jak i zdobyć nowe. Nie można uzasadniać rezygnacji z podjęcia zatrudnienia bezdomnością, gdyż na terenie W. działają schroniska zapewniające całodobowe schronienie, o czym wnioskodawca jest doskonale poinformowany. Skoro zainteresowany nie podejmuje działań mających na celu poprawę swojej sytuacji poprzez podjęcie zatrudnienia i nie podejmuje współpracy z pracownikiem socjalnym to musi się liczyć z możliwością odmowy przyznania mu świadczenia z pomocy społecznej, stosownie do treści art. 11 ust. 2 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem, brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej poprzez niedotrzymywanie postanowień kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. S. L. wniósł skargę podnosząc, że Kolegium bezpodstawnie uznało, ze wysokość przyznanych zasiłków powiązana jest z realizacją kontraktu socjalnego, co nie wynika z przepisów ustawy. Wskazane w ustawie przypadki stanowią katalog otwarty, jednak żadne z wymienionych przesłanek nie uzależnia zapewnienia środków pozwalających na przeżycie od wykonywania poleceń Ośrodka Pomocy Społecznej.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że decyzja ta jak też poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W. nie naruszają prawa.

Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej.

Jak trafnie wskazały organy orzekające w niniejszej sprawie, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Zgodnie zaś z art. 3 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z powyższych przepisów wynika, że uprawnienia wynikające z przepisów u.p.s. mają charakter subsydiarny, czyli uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Pomoc społeczna ma zatem charakter subsydiarny oraz powinna mieć charakter doraźny.

Zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Orzekanie w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego nie ma charakteru uznaniowego, bowiem spełnienie warunków do jego przyznania obliguje organ do uwzględnienia wniosku w tym zakresie. Orzekając jednak w sprawie tego zasiłku organy pomocy społecznej obowiązane są kierować się ogólnymi zasadami przyznawania tej pomocy wynikającymi m.in. z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 3 u.p.s. (por. wyrok NSA z 16 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 1222/12). Oznacza to że nie w każdym przypadku, przy spełnieniu przesłanek pozytywnych z art. 38 ust. 1 u.p.s., organ musi ten zasiłek przyznać. Konieczna jest bowiem, kierując się zasadami ogólnymi określonymi w u.p.s., ocena postawy osoby ubiegającej się o świadczenie. Dotyczy to postawy wnioskodawcy wobec trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znajduje i jego stosunku do współpracy z pracownikami socjalnymi umożliwiającymi wyjście z niej, czy choćby częściową jej zmianę.

Wbrew twierdzeniom skarżącego na przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej wpływ może mieć sposób realizacji przez wnioskodawcę postanowień kontraktu socjalnego. Zgodnie z art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z kolei zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, niedotrzymywanie postanowień kontraktu socjalnego, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną mogą stanowić podstawę m.in. odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie realizacja kontraktu socjalnego przez skarżącego ograniczała się jedynie do wizyty w Urzędzie Pracy i Zespole Aktywności Zawodowej. Jednocześnie skarżący odmówił przyjęcia propozycji zatrudnienia u jednego z pracodawców.

W ocenie Sądu materiał dowodowy zawarty w administracyjnych aktach sprawy nie budzi wątpliwości i w pełni uzasadnia wydanie rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji. Skarżący niewątpliwie ma możliwości pozwalające przezwyciężyć swą trudną sytuację życiową. Nie jest on osobą niepełnosprawną i nie sygnalizuje dolegliwości zdrowotnych. Przebywa w Polsce od [...] r., a w W., a więc na terenie gdzie jest duży rynek pracy i ruch kadrowy, ma możliwość znalezienia i podjęcia pracy. Ponadto jest kawalerem i nie ma żadnych osób na utrzymaniu, czy też pod opieką, którymi musiałby się zająć i przez to niepodejmować zatrudnienia. Jednocześnie nie można uznać go za osobę nieporadną, gdyż potrafi zadbać o swoje sprawy. Skarżący starał się wielokrotnie o przyznanie różnego typu świadczeń z pomocy społecznej (zasiłki celowe i okresowe, uprawnienie do bezpłatnych przejazdów środkami lokalnego transportu zbiorowego). Skorzystał również ze szkolenia w zakresie nauki języka polskiego. Ponadto ubiega się o zawarcie umowy najmu lokalu socjalnego z mieszkaniowego zasobu Miasta W. . Skarżący nie współdziała jednak z organem pomocy społecznej i nie próbuje własnymi siłami wyjść z trudnej sytuacji życiowej. Zarejestrował się w urzędzie pracy dopiero w 2016 r., mimo, że przebywa w Polsce od kilkunastu lat. Po rejestracji w 2016 r. otrzymał [...] skierowań do pracy, których jednak nie podjął. Realizację kontraktów socjalnych ogranicza do stawiania się w urzędzie pracy jako osoba poszukująca zatrudnienia, a po podpisaniu ostatniego kontraktu omówił podjęcia zaproponowanej mu pracy.

Z powyższego wynika, że skarżący zainteresowany jest tego rodzaju formami pomocy (środki pieniężne, bezpłatne przejazdy), które zapewnią mu stałe bytowanie na koszt społeczeństwa. Nie jest natomiast zainteresowany wyjściem z trudnej sytuacji osobistej poprzez uzyskanie środków z własnej pracy. Jego wieloletnia bierna postawa na rynku pracy świadczy o tym, że jest on nastawiony na utrzymywanie się ze środków pomocy społecznej, bez potrzeby uprzedniego zaangażowania w to przedsięwzięcie swojej osoby, czy też wykorzystania własnych możliwości znalezienia pracy, aby zdobyć środki na swoje utrzymanie. Skarżący pomija to, że działalność pomocy społecznej oparta jest na wspieraniu aktywności samej osoby fizycznej i to przez pewien niezbędny czas (jeżeli chodzi o osoby pełnosprawne, zdolne do pracy), a nie na prostym rozdawnictwie świadczeń i zapewnieniu świadczeniobiorcy dożywotniego źródła utrzymania.

Konkludując stwierdzić zatem należy, że w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji we właściwie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. Następnie w sposób prawidłowy zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa materialnego oraz dokonały oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego. Organy zasadnie dokonały także oceny zachowania skarżącego, charakteryzujący się brakiem współdziałania w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej oraz niewypełnienia postanowień kontraktu socjalnego w zakresie aktywnego poszukiwania pracy, co skutkowało odmową przyznania zasiłku okresowego na podstawie art. 4 i art. 11 ust 2. u.p.s.

Z tych względów skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegać musi oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325).