Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 3061/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-12-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: AWSA Janusz Kasprzycki ( spr.) AWSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant Joanna Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 grudnia 2005r. sprawy ze skargi Ł.M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 19 września 2001r. Nr [....] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich skargę oddala


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 22 marca 2001 r., Nr:[....] , wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 z późn. zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. pozbawił Ł.M. przyznanych przez ZBOWiD w K. decyzją z dnia 3 sierpnia 1976 r. uprawnień kombatanckich z tytułu działalności w Ruchu Oporu w okresie od sierpnia 1942 r. do stycznia 1945 r.

Organ wskazał, że Ł.M. uzyskała uprawnienia kombatanckie

z tytułu udziału w Ruchu Oporu od sierpnia 1942 r. do stycznia 1945 r. Z pisma KWP Policji w K. z dnia [....] lutego 2001 r. wynika, że Ł.M. od [....] stycznia 1949 r. do [....] maja 1954 r. była zatrudniona w organach bezpieczeństwa publicznego na terenie województwa [....] w charakterze funkcjonariusza. Zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy: "Uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także w nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej". W związku z powyższym osoby takie na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit "a" i art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy

o kombatantach... zostają pozbawione uprawnień kombatanckich. Ponadto Organ podniósł, że w postępowaniu weryfikacyjnym postępowano zgodnie z art. 10 i 73 § 1 k.p.a. oraz § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Ł.M. zarzuciła, że decyzja narusza przepisy prawa materialnego jak i procesowego. Stwierdziła, że wadliwe jest ustalenie, iż jej tytuł kombatanctwa oparty jest na uczestnictwie w tzw. "utrwalaniu władzy ludowej", które pod rządem obowiązującej ustawy o kombatantach... nie jest podstawą statusu kombatanta, ponieważ odbyła służbę w okresie od sierpnia 1942 do stycznia 1945 w GL-AL na terenie powiatu [....] , w czasie której brała udział w działaniach konspiracyjnych przeciwko okupantowi niemieckiemu. Na dowód tego powołała: dokumenty zalegające w jej aktach osobowych, dokumenty archiwalne KW Policji w K. jak i jej wyjaśnienia zawarte w piśmie z dn. [....] lutego 2001 r. Podniosła nadto, że z mocy dekretu PKWN (KRN) z dnia 21 lipca 1944 r. jako człocek GL-AL. weszła w skład Wojska Polskiego. Jej zdaniem podstawą jej kombatanctwa winien być art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach..., a zastosowanie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit "a" tejże ustawy stanowi w istocie naruszenie powyższych przepisów w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Dodała także, że decyzja narusza zasadę sprawiedliwości społecznej oraz art. 49 Konstytucji RP, przepisy procedury administracyjnej dotyczące dokładnego ustalenia stanu faktycznego i prawnego oraz poprawnej oceny dowodów.

Decyzją z dnia 19 września 2001 r., Nr: [....] , wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach.... oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jednolity Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie k.p.a.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 22 marca 2001 r.

W jej uzasadnieniu Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. wskazał, że w toku postępowania weryfikacyjnego ustalono, że w latach 1949-1954 Ł.M. była zatrudniona w strukturach urzędu bezpieczeństwa publicznego, co w świetle przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit "a- obowiązującej ustawy oznacza, że kwestionująca nie może posiadać uprawnień kombatanckich z żadnego tytułu. Ponadto Kierownik Urzędu podniósł, że Ł.M. nie przedłożyła dowodów na okoliczność zawartą w art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy. Z powyższego wynika, że kwestionowana decyzja z dnia 22 marca 2001 r. nie narusza prawa. Wobec powyższego Kierownik Urzędu orzekł jak w rozstrzygnięciu decyzji.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Ośrodek Zamiejscowy

w Krakowie Ł.M. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania: art. 7-9, 11-12 oraz art. 75, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. jak i przepisów prawa materialnego: art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r.

o kombatantach.... Podniosła, że Urząd bezpodstawnie uznał, że jest ona "utrwalaczką władzy ludowej" ze skutkami przewidzianymi w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach..., ponieważ w latach 1942-1945 była członkiem GL-AL w powiecie [....] , a osoby te z mocy dekretu KRN z dn. 21.07.1944 r. weszły w skład Wojska Polskiego w czasie trwającej wówczas II wojny światowej. W strukturach PUBP bała pracownicą pionu finansowego, a zatem nie wykonywała zadań związanych ze zwalczaniem tzw. podziemia niepodległościowego. Stosowanie wobec niej zasady zbiorowej odpowiedzialności jest nieludzkie i sprzeczne z Konstytucją RP. Jak więc z powyższego wynika, jej zdaniem, ma ona prawo do statusu kombatanta opartego na przepisie art. 1 ust. 2 pkt 3 i 6 ustawy

o kombatantach.... Wniosła także o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że jakiekolwiek zadania wykonywane

w ramach służby w aparacie bezpieczeństwa w strukturach UB nie są działalnością kombatancką w świetle przepisów ustawy o kombatantach.... Służba w tych organach przekreśla inna działalność kombatancką, w tym przypadku działalność w ruchu oporu. Zastosowanie więc art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit "a" ustawy było zdaniem Kierownika Urzędu zasadne. Skarząca nie przedstawiła także żadnych dowodów na okoliczności, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy. Wniósł więc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U., Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U., Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.o.p.s.a.).

Stosownie natomiast do § 1 rozporządzenia Prezydenta RP z 25 kwietnia 2003 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. (Dz.U., Nr 72, poz. 653) rozpoznawanie spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., w których stroną skarżącą są osoby zamieszkałe poza obszarem właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości osoby te zamieszkują.

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej.

Zasada, że sądy administracyjne dokonują wyłącznie kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 p.o.p.s.a.

Istota kontroli polega na ocenie zgodności zaskarżonej decyzji według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie Sąd bierze pod uwagę przede wszystkim obowiązujące w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia przepisy k.p.a., a także regulacje ustawy o kombatantach.... Przy tym, zgodnie z art. 134 § 1 p.o.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy administracyjnej nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną do wydania zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie stanowił art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach....

Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" ustawy o kombatantach...., w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji (t.j. Dz.U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.), pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione w art. 21 w ust. 2 pkt 1, 3 i 4, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3.

W myśl natomiast art. 21 ust. 2 pkt 1, 3 i 4 ustawy o kombatantach.... uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która:

1) w okresie wojny 1939-1945 kolaborowała z hitlerowskim okupantem,

3) w okresie od września 1939 r. do końca 1956 r. służyła w NKWD albo w innych organach represji ZSRR działających przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu,

4) w latach 1944-1956:

a) pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej,

b) była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w jednostkach organizacyjnych lub na stanowiskach związanych ze stosowaniem represji wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej:

- w organach prokuratury i prokuraturze wojskowej,

- w sądownictwie powszechnym lub wojskowym,

- w służbie więziennej,

c) była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej,

d) była funkcjonariuszem organów bądź jednostek organizacyjnych Polskiej Partii Robotniczej lub Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, do których właściwości rzeczowej - terenowej i centralnej - należał nadzór nad instytucjami, o których mowa w lit. a) i b), bądź nad zadaniami, o których mowa w lit. c).

Zgodnie z treścią ust. 3. cytowanego przepisu art. 21 ustawy o kombatantach... nie stosuje się przepisu ust. 2 pkt 4 lit. a) i b) wobec osób:

1) które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy.

Z wyżej przytoczonych przepisów jasno zatem wynika, że osobom, które pełniły służbę w aparacie bezpieczeństwa publicznego bez względu na rodzaj wykonywanych zadań oraz fakt, czy w związku z wykonywaniem tych zadań poniosły jakąkolwiek odpowiedzialność prawną nie przysługują uprawnienia kombatanckie i są takich uprawnień pozbawiane z każdego tytułu. Oznacza to pozbawienie uprawnień kombatanckich, także tych, które zostały przyznane za działalność przed rozpoczęciem służby w aparacie bezpieczeństwa. Stanowisko takie znalazło swój wyraz w licznym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. m.in. wyroki TK z: 15 września 1999 r., sygn. akt: K 11/9915 lutego 1994 r., 15 lutego 1994 r., sygn. akt: K 15/93; OTK 1994 cz I, poz. 4; wyrok SN z 13 grudnia 2000 r., sygn. akt: III RN 37/00, Prok. I Pr. 2001/7-8/39, wyrok SN z 29 marca 1995 r., sygn. akt: III ARN 6/95, OSNAP, US 1995 nr 16, poz. 199, uchwała 7 sędziów SN z 7 maja 1992 r., sygn. akt: II KZP 7/91; OSNCP 1992, nr 10, poz. 174, uchwała NSA z 21 października 2002 r., sygn. akt: OPS 2/02, ONSA 2003/2/42, wyrok NSA z 25 października 2001 r., sygn. akt: V S.A. 411/01, LEX nr 121804, wyrok NSA z 15 grudnia 2000 r., sygn. akt: V S.A. 735/00, LEX nr 79352, wyrok NSA z 11 października 2000 r., sygn. akt: V S.A. 190/00, LEX nr 79354).

W badanej sprawie, jak wynika z akt administracyjnych, wystąpiły okoliczności mające wpływ na treść rozstrzygnięcia tej sprawy. Ł.M. w latach 1949-1954 była zatrudniona w strukturach urzędu bezpieczeństwa publicznego (pismo Komendy Wojewódzkiej Policji w K. z dnia ....lutego 2001 r., k. 14 akt sprawy). Zatrudnienie Ł.M. w Wydziale Finansowym Urzędu Bezpieczeństwa nie stanowi podstawy do uznania zachowania przez skarżącą uprawnień kombatanckich. Niezależnie bowiem od charakteru wykonywanych przez nią czynności, w szczególności, czy były one związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji i osób działających na rzecz suwerenności

i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, czy też nie, sam fakt jej zatrudnienia

w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa stanowi negatywną przesłankę. Twierdzenia skarżącej, że nie wykonywała zadań związanych ze zwalczanie tzw. "podziemia" są więc bezprzedmiotowe. W żaden sposób nie można uznać także za zasadnych twierdzeń skarżącej, podniesionych w piśmie z dnia [....] grudnia 2005 r., że pozbawienie ją uprawnień kombatanckich stanowi rodzaj represji wobec niej. Sąd nie neguje przeżyć i udręki jakich doznała skarżąca i jej rodzina od okupanta hitlerowskiego. Zauważyć jednak należy, że Ustawodawca nie przewidział możliwości zastosowania przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r.

o kombatantach... i przyznania uprawnień wynikających z niej z tytułu przeżyć i udręki, jakie niosły za sobą działania wojenne (por. wyrok NSA z 29 maja 2002 r., sygn. akt: V SA 2728/01, LEX nr 149533).

Na tle stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji (19 wrzesień 2001 r.), jedyną możliwość zachowania uprawnień kombatanckich przez skarżącą przewidziano w art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach..., w myśl którego, jak powyżej cytowano, nie stosuje się przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy wobec osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy. Przepis ten stanowi wyjątek od uregulowanej przepisem art. 77 § 1 kpa zasady rozłożenia ciężaru dowodu, zgodnie z którą na organie administracji spoczywa obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Skarżąca wymaganych dowodów nie przedłożyła, a nawet nie powoływała się na takie okoliczności ,mimo poinformowania ją o tym w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego (por. m.in. wyrok NSA z 6 września 2002 r., sygn. akt: V S.A. 3140/01, LEX, nr 149687).

W tym stanie rzeczy, mając na uwadze wyżej przedstawione unormowania prawne, zawarte w ustawie o kombatantach... Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. , jak i poprzedzająca ją decyzja tegoż samego organu są zgodne z przepisami prawa. Prawidłowo bowiem postąpił Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie pozbawiając Ł.M. przyznanych jej przez ZBOWiD uprawnień kombatanckich z tytułu działalności w ruchu oporu (GL-AL.) od sierpnia 1942 r. do stycznia 1945 r..

Odnośnie podniesionych w skardze do sądu administracyjnego zarzutów naruszenia zasady sprawiedliwości i art. 49 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej podnieść należy, że sąd administracyjny nie jest uprawniony do badania kwestii konstytucyjności ustaw.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznając, że decyzje wydane w niniejszej sprawie zapadły zgodnie z prawem, orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).