Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 560/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 2 pkt 3, art. 4 ust. 4, art. 4 pkt 6a, art. 42 ust. 1 art. 92 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 204 poz 2088
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 1985 nr 370 poz 1 art. 4 pkt 12
law: Rozporządzenie Rady (EWG) Nr 3820/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Myślińska (spr.) Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia del. WSA Renata Kantecka Protokolant Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 14 października 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej C. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Po 885/08 w sprawie ze skargi C. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia opłaty za przejazd oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Po 885/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. oddalił skargę C. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...], w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych, którą utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...]o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 3000 zł.

Sąd I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach faktycznych organów administracji, które stwierdziły, że w dniu 30 listopada 2006 r. została przeprowadzona kontrola drogowa pojazdu marki Mercedes Benz wraz z przyczepą, należącego do J. J. Pojazdem kierował C. B., który nie posiadał karty opłaty drogowej za przejazd po drogach krajowych.

Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. Naczelnik Urzędu Celnego w P. nałożył na skarżącego karę pieniężną w kwocie 3000 zł. Organ ustalił, że C. B. nie prowadził działalności gospodarczej i wykonywał przewóz na potrzeby własne. Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2088 ze zm.) do przewozów wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorstwami – stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego, a zatem w myśl art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym podmiot wykonujący na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej przewóz drogowy obowiązany jest do uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych. Pojęcie przewozu drogowego obejmuje m.in. każdą podróż odbywaną na drogach publicznych przez pojazd, załadowany lub nie, służący do przewozu osób lub rzeczy (art. 1 ust. 1 Rozporządzenia Rady (EWG) nr 3820/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego Dz. Urz. WE Nr L 370 z 31.12.1985 r.).

Zgodnie z art. 87 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym podczas przejazdu wykonywanego w ramach transportu drogowego kierowca pojazdu samochodowego jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie upoważnionego organu kontroli m.in. kartę opłaty drogowej. Kierowca takiej karty nie posiadał, dlatego nałożenie na niego kary pieniężnej w kwocie 3.000 zł było uzasadnione.

Po rozpatrzeniu odwołania C. B., w którym wskazał, że samochód prowadził jako osoba prywatna, na własne potrzeby a wymierzona opłata jego nie dotyczy, Dyrektor Izby Celnej w P. decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie organu prawidłowo zastosowano art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym. Do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcą stosuje się odpowiednio przepisy ustaw dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. Skoro odwołujący wykonywał niezarobkowy przewóz drogowy pojazdem przekraczającym 3,5 tony, to zastosowanie mają przepisy ustawy o transporcie drogowym dotyczące przewozów drogowych wykonywanych nieodpłatnie przez podmioty niebędące przedsiębiorcami. Na gruncie przepisów tej ustawy, przewóz drogowy jest to transport drogowy lub niezarobkowy przewóz drogowy, a także inny przewóz drogowy w rozumieniu przepisów Rozporządzenia Rady (EWG) nr 3820/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego. W myśl definicji zawartej w art. 1 ww. Rozporządzenia "przewóz drogowy" oznacza każdą podróż, odbywaną na drogach publicznych przez pojazd, załadowany lub nie, służący do przewozu osób lub rzeczy. Wskazane rozporządzenie odnosi się do kwestii związanych z czasem pracy kierowcy, okresów prowadzenia pojazdów, czasu przerwy i wypoczynków kierowców wykonujących transport drogowy, a wobec tego, art. 4 pkt 12 Rozporządzenia nie odnosi się do skarżącego.

Oddalając skargę Sąd I instancji stwierdził, że podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło naruszenie przez skarżącego przepisów ustawy o transporcie drogowym, polegające na wykonywaniu transportu drogowego – przewozu na potrzeby własne, z naruszeniem obowiązku wykupienia karty opłaty drogowej.

W myśl art. 3 ust. 2 pkt 3 do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego.

Dla odpowiedniego do osoby niebędącej przedsiębiorcą zastosowania przepisu art. 4 pkt 4 tej ustawy niezbędna jest modyfikacja niektórych pojęć, ich pominięcie lub selektywne wykorzystanie przy odpowiednim stosowaniu do podmiotów niebędących przedsiębiorcami. Istota unormowania w art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy polega na obowiązku uiszczenia opłaty za powyższy przejazd, wynikającym z odpowiedniego stosowania do podmiotów niebędących przedsiębiorcami art. 4 pkt 4 w związku z art. 42 ust. 1 i art. 92 ust. 1 i 4 (por. wyrok NSA z 14 października 2008 r., sygn. akt II GSK 372/08).

Sąd stwierdził, że redakcja art. 4 pkt 6a ustawy o transporcie drogowym pozwala na przyjęcie, że ustawodawca przewidział trzy odrębne kategorie przewozów: transport drogowy, niezarobkowy przewóz drogowy i inny przewóz drogowy. Dwa pierwsze pojęcia są definiowane w samej ustawie o transporcie drogowym. Zastosowanie w niniejszej sprawie będzie miało drugie z wymienionych w omawianym przepisie pojęć, to jest – niezarobkowy przewóz drogowy precyzyjnie definiowany w art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym. Taka interpretacja przepisu wyklucza zastosowanie w niniejszej sprawie Rozporządzenia Rady (EWG) nr 3820/85, czego domaga się skarżący, z tego powodu, że stosowanie zawartych w nim pojęć dotyczy jedynie innych niż transport drogowy lub niezarobkowy przewozów drogowych. Reasumując, Sąd stwierdził, że nie ma zastosowania art. 4 pkt 12 cyt. Rozporządzenia, stanowiący, że rozporządzenie nie dotyczy przewozów dokonywanych pojazdami używanymi do niehandlowych przewozów towarów w celach prywatnych.

W ocenie Sądu w myśl art. 42 ustawy o transporcie drogowym skarżący wykonywał przewidziany tym przepisem przewóz drogowy i nie był zwolniony od uiszczenia opłaty drogowej ani z mocy przepisów wskazanej ustawy, ani przepisów powołanego Rozporządzenia. Zasadnie więc zastosowano art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, a decyzja o nałożeniu kary została wydana w oparciu o wystarczający materiał dowodowy – prawidłowo przeprowadzoną kontrolę pojazdu, a w uzasadnieniu decyzji organu II instancji w sposób szczegółowy wyjaśnił, z jakich powodów argumenty podnoszone w odwołaniu od decyzji wydanej przez organ I instancji nie mogły być uwzględnione.

W ocenie Sądu przepis art. 89 ust. 1 pkt. 3 cyt. ustawy o transporcie drogowym w brzmieniu obowiązującym w dniu przeprowadzonej kontroli stanowi samodzielną podstawę normatywną kompetencji funkcjonariuszy organów celnych do dokonywania kontroli dokumentów, o których mowa w art. 87 wskazanej ustawy, w tym dokumentu karty opłaty drogowej oraz warunków w niej określonych. W dniu kontroli obowiązywało rozporządzenie Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 19 stycznia 2006 r. w sprawie warunków i trybu wykonywania kontroli w zakresie przewozu drogowego (Dz. U. 2006 r. Nr 19, poz. 153), wydane na podstawie art. 89 ust. 2 ustawy o transporcie drogowym. W § 1 rozporządzenie określiło warunki i tryb wykonywania kontroli w zakresie przewozu drogowego między innymi przez funkcjonariuszy organów celnych bez jakichkolwiek ograniczeń, w tym terytorialnych. Takie ograniczenie nie byłoby możliwe z uwagi na zakres określony w rozporządzeniu, to jest warunki i tryb wykonywania kontroli.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył C. B., zaskarżając to orzeczenie w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.

1) art. 4 ust. 4 w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym polegające na przyjęciu, iż przewóz drogowy wykonywany przez skarżącego – na potrzeby własne, w celach niezarobkowych i w sytuacji gdy nie prowadził on działalności gospodarczej stanowi niezarobkowy przewóz drogowy, w sytuacji gdy brak jest podstaw do takiego przyjęcia,

2) art. 4 pkt 6a w zw. z art. 42 ust. 1 w zw. z 92 ust 1 ustawy o transporcie drogowym oraz w związku z art. 4 pkt 12 Rozporządzenia Rady (EWG) nr 3820/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego polegające na niewłaściwym przyjęciu, iż przepisy ww. rozporządzenia nie znajdują zastosowania w przedmiotowym stanie faktycznym, albowiem przewóz wykonywany przez skarżącego jest niezarobkowym przewozem drogowym, skutkiem czego nałożono na skarżącego karę pieniężną w kwocie 3000 zł za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych, pomimo braku podstaw do wydania takiego rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona wskazała, że w przedmiotowej sprawie kluczowe znaczenie ma pojęcie przewozu drogowego, gdyż takim pojęciem posługują się przepisy ustawy o transporcie drogowym. Ogólnie z przepisów tych wynika, że obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych spoczywa na podmiotach dokonujących przewozu drogowego.

Z zawartej w art. 4 pkt 6a ustawy o transporcie drogowym definicji przewozu drogowego w brzmieniu z dnia zdarzenia, przewozem drogowym jest transport drogowy lub niezarobkowy przewóz drogowy, a także inny przewóz drogowy w rozumieniu przepisów Rozporządzenia Rady (EWG) nr 3820/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego.

Natomiast zgodnie z art. 4 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym przewozem drogowym jest transport drogowy, którym jest krajowy transport drogowy lub międzynarodowy transport drogowy, jak również każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej oraz działalność gospodarcza w zakresie pośrednictwa przy przewozie rzeczy. Krajowy transport drogowy i międzynarodowy transport drogowy dotyczą podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej. W sprawie niniejszej zaś ustalono, że skarżący działał jako osoba fizyczna, prywatna, a zatem z całą pewnością nie wykonywał transportu drogowego,

Przewozem drogowym jest też niezarobkowy przewóz drogowy. Jest to zgodnie z art. 4 pkt 4 ustawy przewóz na potrzeby własne i jest to każdy przejazd pojazdu (...) wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie wskazane 4 warunki.

Przewóz drogowy to także inny przewóz drogowy w rozumieniu przepisów Rozporządzenia Rady (EWG) nr 3820/85 z dnia 20 grudnia 1985 r.

Zgodnie z art. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia "przewóz drogowy" oznacza każdą podróż, odbywaną na drogach publicznych przez pojazd, załadowany lub nie, służący do przewozu osób lub rzeczy.

Sformułowanie zawarte w art. 4 pkt 6a ustawy o transporcie drogowym, że przewozem drogowym jest także inny przewóz drogowy w rozumieniu przepisów rozporządzenia należy rozumieć w ten sposób, że przewozem drogowym jest także inny przewóz drogowy, do którego mają zastosowanie przepisy rozporządzenia. Przywoływane Rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 stanowi natomiast w art. 4 pkt 12, że rozporządzenie nie ma zastosowania do przewozów dokonywanych m.in. pojazdami używanymi do niehandlowych przewozów towarów w celach prywatnych.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżący wykonywał przejazd po drodze krajowej na potrzeby własne i w dniu zdarzenia nie prowadził działalności gospodarczej, wobec tego uznać należy, że nie wykonywał on przewozu drogowego w rozumieniu przepisów Rozporządzenia Rady (EWG) nr 3820/85.

Przywoływany przez Sąd art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym, który stanowi, że do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego, miałby zastosowanie wówczas, gdyby można było ustalić, że skarżący wykonywał przewóz drogowy w rozumieniu art. 4 pkt 6 a ustawy o transporcie drogowym.

Skoro z powyższej analizy przepisów wynika, że skarżący nie wykonywał przewozu drogowego w rozumieniu art. 4 pkt 6 a ustawy o transporcie drogowym, nie jest możliwe zastosowanie wobec niego przepisu art. 92 ust. 1 ustawy, w którym sformułowano zasadę, iż kto wykonuje przewóz drogowy, naruszając obowiązki lub warunki wynikające z przepisów ustawy, podlega karze pieniężnej.

Przedstawiona argumentacja Sądu z uwzględnieniem ustalenia organu, że skarżący dokonywał przewozu drogowego na potrzeby własne i nie prowadził żadnej działalności gospodarczej, prowadzi do konkluzji, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem przepisów prawa materialnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna oparta została wyłącznie na zarzucie naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), co ma ten skutek, że Naczelny Sąd Administracyjny będąc z mocy art. 183 § 1 p.p.s.a. związany granicami skargi kasacyjnej (poza nieważnością postępowania – art. 183 § 2 p.p.s.a.) rozpoznaje sprawę tylko w ramach tej podstawy.

Jest okolicznością bezsporną, że w dniu 30 listopada 2006 r. C. B. prowadził samochód marki Mercedes Benz z przyczepą, nie posiadając karty opłaty drogowej za przejazd po drogach krajowych. Jest również okolicznością bezsporną, że kierowca nie prowadził działalności gospodarczej i nie był właścicielem samochodu.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, jej przepisów nie stosuje się do przewozu drogowego wykonywanego pojazdami samochodowymi lub zespołami pojazdów przeznaczonymi konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą w niezarobkowym przewozie drogowym (pkt 1), o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony w transporcie drogowym rzeczy oraz niezarobkowym przewozie drogowym rzeczy (pkt 2), zespołów ratownictwa sanitarnego (pkt 3).

Z art. 3 ust. 2 pkt 3 cyt. ustawy wynika natomiast, że do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego, który określony został w art. 4 pkt 4 cyt. ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela dokonaną przez Sąd I instancji wykładnię art. 3 ust. 2 pkt 3 cyt. ustawy w zakresie odpowiedniego stosowania przepisów ustawy (art. 4 pkt 4 w zw. z art. 42 ust. 1 i art. 92 ust. 1 i 4) dot. niezarobkowego przewozu drogowego do podmiotów niebędących przedsiębiorcami, znajdującą potwierdzenie w wyroku NSA z dnia 14 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 372/08.

Autor skargi kasacyjnej prezentuje pogląd, że skarżący wykonywał przejazd po drodze krajowej na potrzeby własne, a nie przewóz drogowy w rozumieniu art. 4 pkt 6a ustawy o transporcie drogowym, wobec czego nie podlega odpowiedzialności przewidzianej w art. 92 ust. 1 cyt. ustawy.

Zgodnie z art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym przewozem na potrzeby własne jest każdy przejazd po drogach publicznych z pasażerami lub bez, z ładunkiem lub bez niego, przeznaczony do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie warunki wymienione w pkt a–d.

Natomiast z art. 4 pkt 4 lit. a) ustawy o transporcie drogowym wynika, że pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub pracowników. Niedopełnienie tego warunku – co ma miejsce w niniejszej sprawie – sprawia, że przedmiotowy przejazd nie może być traktowany jako przewóz na potrzeby własne. Oznacza to, że zgodnie z art. 4 pkt 3 u.t.d. jest transportem drogowym, do którego wykonywania konieczna jest licencja transportowa.

Z przewozów wymagających posiadania licencji wyłączone są wprawdzie przewozy na potrzeby własne, ale zgodnie z art. 33 ust. 1 mogą być wykonywane przez przedsiębiorcę (bez licencji) na podstawie zaświadczenia o wykonywaniu przewozu na potrzeby własne.

Tych kryteriów skarżący nie spełnia i wobec tego wykonywany przez niego transport drogowy nie może być uznany za przewóz na potrzeby własne.

Wobec powyższego za chybiony należy uznać zarzut naruszenia wymienionych w pkt 1 i 2 skargi kasacyjnej przepisów prawa.

Przepis art. 4 pkt 6a ustawy o transporcie drogowym wyodrębnia trzy rodzaje przewozów, tj. transport drogowy, niezarobkowy przewóz drogowy i inny przewóz drogowy.

Trafne jest stanowisko Sądu I instancji, iż w niniejszej sprawie miał miejsce niezarobkowy przewóz drogowy. Nie był to transport drogowy wymagający posiadania licencji transportowej oraz nie był to inny przewóz drogowy w rozumieniu przepisów Rozporządzenia Rady (EWG) nr 3820/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego (Dz. Urz. WE L 370 z 31.12.1985 r.).

Cytowane Rozporządzenie, jak słusznie zauważa Sąd I instancji, odnosi się wyłącznie do innych przewozów niż transport drogowy i niezarobkowy przewóz drogowy i dotyczy ujednolicenia przepisów socjalnych kierowców, a nie opłaty drogowej. Nie ma więc zastosowania w tym stanie faktycznym art. 4 pkt 12 Rozporządzenia (czego domaga się skarżący), z którego wynika, że nie dotyczy ono przewozów dokonywanych pojazdami używanymi do niehandlowych przewozów towarów w celach prywatnych.

W tych warunkach Sąd I instancji zasadnie przyjął, że z treści przywołanych wyżej przepisów prawa oraz art. 42 ust. 1 oraz art. 92 ust. 1 u.t.d. wynikał obowiązek uiszczenia opłaty drogowej przez skarżącego i upoważnienie dla organu administracji do nałożenia na stronę kary pieniężnej.

Mając powyższe na uwadze, skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu w oparciu o art. 184 p.p.s.a.