Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 193/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2015-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.
article: art. 344 par. 1 i par. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 121
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 8, art. 76 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 97 par. 1 pkt 4, art. 107 par. 2 i par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151, art. 168
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 363
journal: Dz.U. 2014 poz 101
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2015 r. spraw ze skarg M. M. na decyzje Wojewody [...] z dnia 16 grudnia 2014 r. nr [...], z dnia 16 grudnia 2014 r. nr [...], z dnia 16 grudnia 2014 r. nr [...], z dnia 16 grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargi.


UZASADNIENIE

Zaskarżonymi decyzjami z dnia 16 grudnia 2014 r. (nr [...]; nr [...]; nr [...]; nr [...]) Wojewoda uchylił decyzje Wójta Gminy z dnia 22 października 2014 r. (nr [...]; nr [...]; nr [...]; nr [...]) wydane w przedmiocie wymeldowania członków rodziny R. z pobytu stałego oraz orzekł o odmowie ich wymeldowania z pobytu stałego w miejscowości W. [...] gm. S.

W sprawach zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

M. M. wystąpił z wnioskami o wymeldowanie A. R. i T. R. oraz ich małoletnich dzieci: O. R. i A. R., z pobytu stałego w miejscowości W. [...] gm. S. Wnioskodawca wskazał, że przedmiotowy lokal nabył poprzez licytację komorniczą a w lokalu tym nikt nie mieszka od dnia 6 marca 2013 r. Do wniosków dołączył akta od komornika, z których wynikało, że w momencie przygotowywania dokumentacji komorniczej rodzina R. nie mieszkała w miejscu zameldowania.

Czterema decyzjami z dnia 22 października 2014 r. (nr [...]; nr [...]; nr [...]; nr [...]) Wójt Gminy, na podstawie art. 15 ust. 2 i art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 993 ze zm.), orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego w miejscowości W. [...] odpowiednio: A. R., T. R., O. R. i A. R..

W uzasadnieniach decyzji organ opisał przebieg postępowań wskazując, że w sprawach m.in. przeprowadzono oględziny przedmiotowej nieruchomości w dniu 25 czerwca 2014 r.; w dniu 24 lipca 2014 r. przeprowadzono rozprawę administracyjną z udziałem stron i świadków; wystąpiono do Zakładu Gospodarki Komunalnej w J. o dane dotyczące zużycia wody oraz odbierania śmieci z ww. posesji w ostatnich latach; wystąpiono do Komisariatu Policji w S. o ustalenie czy rodzina R. mieszka w miejscu zameldowania.

W toku postępowania małżonkowie A. i T. R. utrzymywali, że dom w W. był centrum życiowym ich rodziny do dnia 3-4 czerwca 2014 r. Zamieszkiwali tam z dziećmi do czasu wymiany zamków przez M. M. W związku z zaistniałym faktem w dniu 11 czerwca 2014 r. złożyli wniosek do Sądu Rejonowego w S. o przywrócenie naruszonego posiadania.

Organ I instancji nie dał wiary twierdzeniom rodziny R. i w oparciu o zebrany materiał dowodowy uznał, że rodzina opuściła miejsce pobytu stałego już w 2013 r. i nie było to związane z wymianą zamków przez M. M. Organ stwierdził, że po nabyciu nieruchomości przez M. M. na licytacji komorniczej podjęli oni jedynie kroki, by odzyskać miejsce do mieszkania, czym było złożenie wniosku o przywrócenie naruszonego posiadania. Organ stwierdził, że kluczowym dowodem na fakt niezamieszkiwania w miejscu zameldowania rodziny R. stanowiły nagrania dostarczone przez M. M., a także operaty szacunkowe sporządzone przez biegłych w 2013 i 2014 r. Ważnym dowodem w ocenie organu I instancji był również znaczny spadek zużycia wody przez rodzinę R. Zeznania świadków przesłuchiwanych w sprawie nie potwierdziły natomiast tego, czy rodzina R. mieszkała w miejscu zameldowania.

Organ przyjął, że przedmiotowy lokal nie stanowi centrum życiowego ww. rodziny, gdyż wyprowadzenie się rodziny było połączone z zamiarem opuszczenia tego lokalu i z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i skoncentrowaniem swoich interesów osobistych i majątkowych w innym miejscu, co wskazuje, że zaszły przesłanki do zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Adresaci powyższych decyzji złożyli odwołania kwestionując ustalenia organu pierwszej instancji. Podnieśli, że w lokalu znajdowały się ich rzeczy osobiste, które zostały usunięte przez obecnego właściciela a oni nie opuścili dobrowolnie lokalu, co wynika z wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 31 października 2014 r., który przywrócił im utracone posiadanie lokalu.

Po rozpatrzeniu odwołań Wojewoda decyzjami z dnia 16 grudnia 2014 r. (nr [...]; nr [...]; nr [...]; nr [...]), na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013, poz. 267 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", w związku z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, uchylił decyzje organu pierwszej instancji i orzekł o odmowie wymeldowania członków rodziny R. z miejsca pobytu stałego.

W uzasadnieniach organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych podmiotem decyzji o wymeldowaniu może być jedynie osoba, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Ponadto w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że takie opuszczenie musi mieć charakter dobrowolny i trwały.

Organ podkreślił, że nie tylko samo nieprzebywanie w miejscu pobytu stałego może spełniać przesłanki do wymeldowania z pobytu stałego ale przede wszystkim świadome i wyrażone własną, nieprzymuszoną wolą przeniesienie swojego centrum życiowego w inne miejsce. Z tego też wynika, że sam fakt przejściowej nieobecności, czy też występowanie nawet dłuższych okresów fizycznej nieobecności w miejscu pobytu stałego nie upoważniają do bezspornego stwierdzenia, że osoba zameldowana opuściła je w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodów osobistych. W sytuacji, gdy osoba bez własnej winy została pozbawiona dostępu do miejsca pobytu stałego i nie zgadza się z taką sytuacją, przysługuje jej prawo do wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem o ochronę naruszonego posiadania, gdzie w postępowaniu dowodowym sąd ustala okoliczności opuszczenia danego lokalu i na tej podstawie oddala powództwo, bądź przywraca naruszone posiadanie lokalu. Dopiero brak podejmowania jakichkolwiek kroków w celu odzyskania dostępu do tego lokalu, w tym też działań prawnych w tym zakresie, może świadczyć o braku woli ponownego zamieszkania w danym lokalu - dobrowolnym, i trwałym charakterze opuszczenia lokalu.

W sprawach nie można przyjąć, że opuszczenie lokalu nastąpiło dobrowolnie i trwale. Strony wielokrotnie podnosiły, że wbrew własnej woli zostały zmuszone do opuszczenia spornego lokalu, do którego nie ma dostępu w wyniku wymiany zamków. Wystąpiły do Sądu Rejonowego w S. o przywrócenie naruszonego posiadania ww. lokalu, co świadczyło, że nie zgadzały się z zaistniałą sytuacją i nie zrezygnowały z prawa do zamieszkiwania w lokalu. Wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 31 października 2014 r. (sygn. akt IX C 352/14) posiadanie przedmiotowego lokalu zostało przywrócone rodzinie R.

Organ stwierdził, ze na mocy prawomocnego wyroku sądowego przywracającego utracone posiadanie będą oni mogli domagać się dostępu do nieruchomości z mocy prawa. Jeżeli wyrok nie zostanie dobrowolnie wykonany mogą zwrócić do komornika sądowego w celu przymusowego wykonania wyroku.

M. M. zaskarżył opisane wyżej decyzje organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się ich uchylenia albo stwierdzenia ich nieważności lub stwierdzenie wydania decyzji organu odwoławczego z naruszeniem prawa. Nadto skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 31 października 2014 r. (sygn. akt IX C 352/14) albo z całych akt sądowych, na okoliczność braku uznania, że przedmiotowy lokal stanowił centrum życiowe rodziny R. oraz braku zamieszkania w lokalu w czasie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Zaskarżonym decyzjom zarzucił:

I. Naruszenie przepisów postępowania (mające istotny wpływ na wynik sprawy), tj.:

art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności karcie kontroli domu jednorodzinnego z dnia 16 kwietnia 2014 r. złożonej w Urzędzie Gminy w S. oraz dowodom dołączonym do pisma złożonego w dniu 25 września 2014 r., w tym nagraniom video. Sporządzona przez Bank [...] S.A. karta kontroli domu jednorodzinnego z dnia 16.04.2014 r. ma moc dokumentu urzędowego, z czym wiąże się domniemanie istnienia faktów w niej stwierdzonych;

art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie drugiej instancji obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzeniu uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a. Wojewoda nie zwrócił się do Sądu Rejonowego w S. po uzasadnienie wyroku, nie ustalił czy wyrok jest prawomocny oraz nie ustalił gdzie mieszkają państwo R. Organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się do dowodów zgłoszonych przez skarżącego. Zamiast tego oparł się na ww. wyroku wskazując, iż ten jest prawomocny. Tymczasem wyrok ten nie jest prawomocny, ponieważ sprawa w wyniku apelacji została przekazana do Sądu Okręgowego w S.;

art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji z uwagi na zawarcie w nich zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonych decyzji, w szczególności niewyjaśnianie na podstawie jakich okoliczności, dowodów Wojewoda uważa, że państwo R. nie opuścili lokalu w sposób dobrowolny i trwały. Wojewoda opisał w uzasadnieniach decyzji procedurę wymeldowania nie wskazując żadnych konkretnych podstaw rozstrzygnięć;

art. 107 § 2 i § 3 k.p.a. poprzez dowolność w wydaniu decyzji przez niedostateczne i niepełne uzasadnienie decyzji, z których nie wynika dlaczego ten sam stan faktyczny i prawny uzasadnia różne podejście w analogicznych sytuacjach. Decyzje Wójta Gminy poruszają kwestie, których nie porusza w ogóle organ odwoławczy. Z kolei decyzje Wojewody w ogóle nie korespondują z decyzjami organu pierwszej instancji i nie zarzucają tym decyzjom jakichkolwiek uchybień;

art. 168 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 363 Kodeksu postępowania cywilnego poprzez jego nieuwzględnienie. Orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia.

II. Naruszenie prawa materialnego, tj. rażące naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż państwo R. nie opuścili lokalu w sposób dobrowolny i trwały.

Uzasadniając zarzuty skarżący wskazał, że organ odwoławczy zmienił decyzje Wójta Gminy tylko i wyłącznie z uwagi na powoływany wyżej wyrok Sądu Rejonowego w S. W ocenie skarżącego postępowanie takie jest bezzasadne, gdyż wyrok nie jest prawomocny, a nadto nie ma nic wspólnego z kwestią zameldowania. Skoro w trakcie postępowań o wymeldowanie sprawa cywilna nie została jeszcze zakończona to organ odwoławczy powinien zbadać czy wyrok miał wpływ na ocenę przesłanki dobrowolności. Tego organ jednak nie uczynił, ponieważ w żadnym miejscu nie odniósł się do zebranych w sprawach dowodów. Sam fakt wytoczenia powództwa o naruszenie posiadania jest przesłanką niewystarczającą do utrzymania meldunku. Ponadto skarżący wskazał, że z treści uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w S. (sygn. akt IX C 352/14) nie wynika, by sporny lokal stanowił ich centrum życiowe, gdyż od momentu toczącej się egzekucji powodowie (rodzina R.) nie mieszkali stale w spornym lokalu. Skarżący podkreślił, że T. R. sam wskazał na dołączonym nagraniu, że "nie tu nic nie ma wszystko wywiezione w sumie", przez to w sposób wyraźny stwierdził, iż nie ma elementu zamiaru zamieszkania. Nie był nawet zainteresowany losem postępowania licytacyjnego, na które się nie stawił. Zdaniem skarżącego nie ulega wątpliwości, że w lokalu nikt nie mieszkał od dwóch lat. Państwo R. nie zużywali gazu, wody i energii elektrycznej. O władaniu przez nich lokalem nie może świadczyć też fakt, iż dysponowali oni własnymi kluczami do lokalu, niemniej wynikało to z faktu dzierżenia nieruchomości, polegającego na jej doglądaniu w imieniu i na rzecz komornika. Nie świadczyło to zaś o wykonywaniu władztwa nad lokalem. Wskazał, że podczas spotkania w dniu 16 kwietnia 2014 r. w lokalu była skórzana kanapa, natomiast po wejściu do lokalu przez wnioskodawcę w dniu 5 czerwca 2014 r. kanapy tej już nie było. W lokalu nie było więc żadnego łóżka, materaca na którym można byłoby spać. W ocenie skarżącego w okresie kilkunastu dni, jaki upłynął między uprawomocnieniem się postanowienia o przysądzeniu własności, a wymianą zamków przez skarżącego w lokalu, T. R. nie zdążył skutecznie uzewnętrznić zamiaru zamieszkania w lokalu, a rodzina R. po wymianie zamków nie chcieli żadnej rzeczy z lokalu. W ocenie skarżącego rodzina R. nie wykazała, że dobrowolnie nie opuścili lokalu oraz aby w okresie co najmniej roku przed wytoczeniem powództwa posesoryjnego byli lokatorami mieszkania, skoro opuścili je już w 2011 r., a definitywnie opróżnili z rzeczy w dniu 16 kwietnia 2014 r., o czym świadczy materiał video i zdjęcia z karty kontroli domu jednorodzinnego. Ich zachowanie w sposób jednoznaczny świadczy o braku zamieszkania lokalu oraz o tym, że nie stanowił on dla nich centrum życiowego.

W odpowiedziach na skargi Wojewoda wniósł o ich oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska.

Na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygnaturach: III SA/Gd 193/15 (sprawa ze skargi na decyzję nr [...]), III SA/Gd 194/15 (sprawa ze skargi na decyzję nr [...]) III SA/Gd 195/15 (sprawa ze skargi na decyzję nr [...]), III SA/Gd 196/15 (sprawa ze skargi na decyzję nr [...]).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku stwierdzenia określonych naruszeń prawa sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla zaskarżony akt albo stwierdza jego nieważność lub wydanie z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 p.p.s.a.) bądź oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia (art. 151 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej co do jej istoty a jedynie ocenia, czy postępowanie przeprowadzono prawidłowo i czy wydany akt pozostaje w zgodzie z prawem. Innymi słowy, sąd administracyjny bada prawidłowość kontrolowanego aktu pod względem jego zgodności z prawem czyli legalności, nie zaś pod kątem jego słuszności czy celowości w kontekście naruszenia przez organy zasad współżycia społecznego.

W tak rozumianym zakresie kognicji, Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji naruszeń prawa skutkujących koniecznością jej eliminacji z obrotu prawnego w oparciu o przesłanki określone w art. 145 § 1 p.p.s.a. uznając tym samym, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialonoprawną podstawę rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Oznacza to, że do wymeldowania osoby zameldowanej na pobyt stały niezbędne jest spełnienie następujących przesłanek: 1/ faktyczne opuszczenie przez tę osobę miejsca pobytu stałego oraz 2/ niedopełnienie obowiązku wymeldowania się.

W tym kontekście należy przyjąć, że wypełnienie przesłanki "faktycznego opuszczenia miejsca pobytu stałego" może nastąpić w przypadku stwierdzenia obiektywnego faktu, tj. nie zamieszkiwania danej osoby w lokalu, w którym posiada meldunek na pobyt stały, z jednoczesnym ustaleniem subiektywnego aspektu tegoż nie zamieszkiwania, tj. braku woli dalszego tam zamieszkiwania przejawiającym się w stwierdzeniu, że opuszczenie przez daną osobę lokalu (miejsca pobytu stałego) było zamierzone i nastąpiło w sposób trwały i dobrowolny.

Zagadnienie trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu jest bogato komentowane w judykaturze. Przyjmuje się, że o tym, czy opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego ma charakter trwały świadczy nie tylko fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie osoby pod wskazanym adresem ale zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych, który jest połączony z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 654/12, LEX nr 1305805; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/GL 370/12, LEX nr 1253909; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 1058/11, LEX nr 1109944). Z kolei aby uznać, że opuszczenie stałego miejsca pobytu ma charakter dobrowolny należy stwierdzić, iż wynika ono z własnej woli zainteresowanego, a nie z powodu presji czy bezprawnego działania innych osób. Innymi słowy o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądy Administracyjnego w Białymstoku z dnia 22 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 468/12, LEX nr 1248682). Jednocześnie akcentuje się w orzecznictwie, że jako równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać również sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu bądź przymuszona do opuszczenia tego lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 346/14, LEX nr 1476445 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2012 r., II SA/Ol 674/11, LEX nr 1109021).

Biorąc powyższe pod uwagę należy wskazać, że prowadzone przez organy administracji postępowanie wyjaśniające w sprawie dotyczącej wymeldowania każdorazowo musi być nakierowane na ustalenie, czy opuszczenie przez daną osobę lokalu nosi cechy trwałości i dobrowolności.

W ocenie Sądu zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy został zebrany w sposób wystarczający, a przyjęte przez organ II instancji ustalenia faktyczne, istotne z punktu widzenia wydania orzeczenia w sprawie dotyczącej wymeldowania: A. R., T. R., O. R. i A. R. z pobytu stałego w miejscowości W. [...], wynikały z prawidłowo przeprowadzonej oceny zgromadzonych dowodów.

Podstawą wydania przez organ odwoławczy decyzji reformującej pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie poprzez orzeczenie o odmowie wymeldowania A. R., T. R., O. R. i A. R. była odmienna ocena charakteru opuszczenia przez ww. osoby przedmiotowego lokalu. Organ I instancji przyjął, że opuszczenie przez ww. osoby lokalu położonego w miejscowości W., [...] nastąpiło jeszcze w 2013 r., a więc przed nabyciem przez skarżącego lokalu na licytacji komorniczej i wymianą przez niego zamków, co zostało przez organ wywiedzione w oparciu o dostarczone przez M. M. nagrania, operaty szacunkowe sporządzane dla lokalu w 2013 i 2014 r., a także analizę zużycia wody przez rodzinę R. Z kolei odnosząc się do faktu złożenia przez ww. osoby pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania mieszkania położonego w miejscowości W., [...] organ I instancji stwierdził, że w jego ocenie działanie to stanowi jedynie próbę odzyskania po nabyciu na licytacji komorniczej nieruchomości przez M. M. miejsca do mieszkania, które – jak podkreślił organ I instancji - nie zostało opuszczone przez A. R., T. R., O. R. i A. R. na skutek bezprawnego działania M. M. po nabyciu przez niego nieruchomości na licytacji komorniczej, lecz wcześniej w 2013 r. W tych okolicznościach – choć nie wynika to wprost z uzasadnienia pierwszoinstancyjnej decyzji – należy przyjąć, że organ uznał, iż opuszczenie ww. lokalu przez: A. R., T. R., O. R. i A. R. nosiło cechę trwałej i dobrowolnej ich rezygnacji z zamieszkiwania w ww. miejscu, a zatem dalsze utrzymywanie zameldowania ww. osób pod ww. adresem stanowiłoby fikcję meldunkową. Organ stwierdził także, że w związku z wyprowadzeniem się ww. osób z przedmiotowego lokalu nie można mówić, iż rodzina R. realizuje w tym lokalu podstawowe funkcje życiowe.

Natomiast organ II instancji wskazując, że o trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu może być mowa jedynie w sytuacji, gdy całokształt zachowań osoby zameldowanej świadczy o tym, iż osoba ta nie wiąże z nim swojej przyszłości i nie wykazuje woli powrotu do niego – przyjął, że taka sytuacja w sprawie w istocie nie ma miejsca. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że A. R., T. R., O. R. i A. R., w postępowaniu wielokrotnie podnosili, że wbrew własnej woli zostali zmuszeni do opuszczenia przedmiotowego lokalu, a nie mając do niego dostępu na skutek wymiany zamków przez M. M. złożyli w Sądzie Rejonowym w S. pozew o przywrócenie im naruszonego posiadania spornego lokalu. Organ odwoławczy skonstatował, że ww. osoby podjęły działania prawne zmierzające do umożliwienia im dostępu do spornego lokalu, a co więcej wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 3 października 2014 r. posiadanie tego lokalu zostało im przywrócone. W ocenie organu odwoławczego wydanie wyroku przywracającego A. R., T. R., O. R. i A. R. posiadania lokalu położonego w miejscowości W., [...] ma bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie organu meldunkowego, gdyż potwierdza w istocie brak dobrowolności i trwałości opuszczenia przez rodzinę R. przedmiotowego lokalu, i w konsekwencji - przyjmując takie ustalenie faktyczne jako podstawę wydania rozstrzygnięcia – orzekł o odmowie wymeldowania ww. osób.

W ocenie Sądu organ odwoławczy w sposób prawidłowy dokonał oceny okoliczności faktycznej polegającej na złożeniu przez A. R., T. R., O. R. i A. R. powództwa posesoryjnego o przywrócenie utraconego posiadania przedmiotowego lokalu i uzyskaniu w tym zakresie ochrony prawnej na podstawie wydanego przez Sąd Rejonowy w S. IX Wydział Cywilny w dniu 31 października 2014 r. (sygn. akt IX C 352/14) wyroku przywracającego ww. osobom naruszone posiadanie spornego lokalu (nieruchomości) i nakazanie M. M. i M. M. wydanie kluczy do tej nieruchomości.

Jak zostało wcześniej wskazane, środkiem prawnym kierowanym przeciwko bezprawnemu uniemożliwieniu korzystania z lokalu, w którym dana osoba jest zameldowana, jest przysługujące jej roszczenie wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem o przywrócenie posiadania lokalu. Zgodnie z art. 344 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j.: z 2014 r., poz. 121 ze zm.), dalej "k.c.", przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń. Roszczenie to nie jest zależne od dobrej wiary posiadacza ani od zgodności posiadania ze stanem prawnym, chyba że prawomocne orzeczenie sądu lub innego powołanego do rozpoznawania spraw tego rodzaju organu państwowego stwierdziło, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem. W myśl art. 344 § 2 k.c. roszczenie wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia.

W rozpoznawanej sprawie należy zgodzić się z wnioskowaniem organu odwoławczego, że skoro A. R., T. R., O. R. i A. R. z takim roszczeniem wystąpili, składając w dniu 11 czerwca 2014 r. w Sądzie Rejonowym w S. pozew o przywrócenie im posiadania nieruchomości (w tym lokalu) w miejscowości W., [...], to tym samym - pomimo niekwestionowanego faktu nieprzebywania w przedmiotowym lokalu – uznać należy, że te osoby ujawniły wolę (zamiar) zamieszkiwania w miejscu ich zameldowania na stały pobyt. Co więcej, organ odwoławczy w sposób uzasadniony w oparciu o wydany wyrok Sądu Rejonowego w S. przyjął za podstawę faktyczną swojego rozstrzygnięcia ustalenie, że w istocie opuszczenie przez A. R., T. R., O. R. i A. R. miejsca zameldowania na pobyt stały nie miało charakteru trwałego, a nade wszystko dobrowolnego. Dla oceny tego faktu nie może mieć znaczenia – jak podkreślił organ I instancji – że powództwo posesoryjne zostało złożone niejako w celu odzyskania (już po nabyciu na licytacji komorniczej nieruchomości przez M. M.) opuszczonego już uprzednio miejsca zamieszkania. Termin wystąpienia z powództwem posesoryjnym został określony w art. 344 § 2 k.c. W świetle tego przepisu działanie takie może być podjęte w ciągu roku od chwili naruszenia posiadania, a zatem – skoro Sąd rozpoznał merytorycznie złożony przez ww. osoby pozew i przyznał im ochronę prawną w tym zakresie – to przyjąć należy, że pozew został złożony w dopuszczalnym terminie, a konsekwencji okoliczność ta, a w szczególności treść wydanego wyroku mogła – w ramach zasady swobodnej oceny dowodów – stanowić uzasadnioną podstawę do dokonania przez organ odwoławczy odmiennej oceny stanu faktycznego i zakwestionowania pierwszoinstancyjnego stanowiska, z którego wynikało, że opuszczenie przez A. R., T. R., O. R. i A. R. spornego lokalu nastąpiło w istocie dobrowolnie, bez jakiegokolwiek przymusu wobec nich ze strony skarżącego.

Należy raz jeszcze podkreślić, że powołana w art. 15 ust. 2 ustawy przesłanka "opuszczenia lokalu" oznacza nie tylko fizyczne nieprzebywanie w nim, ale również zamiar opuszczenia tego lokalu z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Jakkolwiek okolicznością bezsporną w rozpoznawanej sprawie było, że A. R., T. R., O. R. i A. R. nie przebywa od pewnego czasu w miejscu zameldowania na pobyt stały, to jednak – w świetle ustalonego w postępowaniu stanu faktycznego tj. określonych zachowań skarżącego (wymiana zamków i wezwanie do odebrania rzeczy ze spornej nieruchomości – karta nr 20 akt administracyjnych), a także działań podjętych przez ww. osoby - należało przyjąć, że w istocie nie godzą się na taki stan rzeczy. Dali bowiem temu wyraz podejmując przysługujące im środki prawne, tj. występując w przepisanym prawem terminie z roszczeniem o ochronę utraconego posiadania ww. lokalu.

Mając powyższe na uwadze - wbrew zarzutom i twierdzeniom zawartym w skardze – w rozpoznawanej sprawie nie zostały naruszone art. 7, art. 8, art. 76 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 2 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267), a także art. 168 p.p.s.a. w zw. z art. 363 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (t.j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 101 ze zm.) oraz art. 15 ust. 2 ustawy. Materiał dowodowy został zgromadzony i rozpatrzony należycie a przeprowadzona przez organ II instancji na jego podstawie ocena faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dawała podstawę do uznania, że opuszczenie miejsca stałego pobytu znajdującego się w miejscowości W., [...] przez rodzinę R. nie miało charakteru dobrowolnego i trwałego (a zatem nie było połączone z ich rezygnacją z zamiaru zamieszkiwania w tym miejscu), co w konsekwencji prowadziło do prawidłowego zastosowania przez organ odwoławczy art. 15 ust. 2 ustawy i orzeczenia o odmowie wymeldowania ww. osób z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Organ odwoławczy – działając w granicach art. 80 k.p.a. – w istocie uznał, że złożenie przez członków rodziny R. powództwa posesoryjnego o przywrócenie im utraconego posiadania przedmiotowego lokalu oznacza, że w rzeczywistości nie wyzbyli się woli zamieszkiwania w miejscu zameldowania na pobyt stały, a fakt nie przebywania w spornym lokalu nie wiązał się z jego definitywnym opuszczeniem a był spowodowany brakiem dostępu do niego na skutek wymiany zamków przez nowego właściciela (skarżącego). Co więcej za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia organ odwoławczy przyjął ustalenie o braku trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu, co wywiódł w oparciu o wydany wyrok Sądu Rejonowego w S., odmawiając tym samym wiarygodności innym dowodom, którym organ I instancji dał wiarę i uznał, że A. R., T. R., O. R. i A. R. nie przebywali w spornym lokalu od 2013 r. i opuścili go dobrowolnie. Mając to na uwadze należy podkreślić, że wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze organy obu instancji nie wydały różnych rozstrzygnięć na podstawie takiego samego stanu faktycznego, gdyż organ odwoławczy wydając swoje rozstrzygnięcie miał dodatkowo wiedzę dotyczącą rozpoznania przez Sąd Rejonowy w S. IX Wydział Cywilny, złożonego A. R., T. R., O. R. i A. R. powództwa posesoryjnego o przywrócenie utraconego posiadania przedmiotowego lokalu i wydania w tym przedmiocie w dniu 31 października 2014 r. wyroku (sygn. akt IX C 352/14), którym Sąd przywrócił ww. osobom naruszone posiadanie spornego lokalu (nieruchomości) i nakazał wydanie im kluczy do tej nieruchomości. Okoliczność ta w sposób prawidłowy została przez organ odwoławczy uwzględniona przy wydaniu decyzji, natomiast na jej ocenę nie miało wpływu to, czy orzeczenie Sądu powszechnego jest prawomocne czy też nie jest ono prawomocne. Zarówno fakt wytoczenia przez osobę wnioskowaną do wymeldowania powództwa o przywrócenie posiadania, jak też następnie wydanie w tym przedmiocie orzeczenia, stanowi wyłącznie element stanu faktycznego rozpoznawanej w przedmiocie wymeldowania sprawy, który organ administracji ma każdorazowo obowiązek wziąć pod uwagę oceniając – na dzień wydania decyzji - zaistnienie przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 marca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2689/13, LEX nr 1465973). Z tego powodu nie ma konieczności, by dla należytej oceny skutków płynących z orzeczenia wydanego w przedmiocie ochrony naruszonego posiadania musiało ono legitymować się przymiotem prawomocności. Należy raz jeszcze podkreślić, że w postępowaniu o wymeldowanie istotną przesłanką jest ustalenie przez organ czy osoba, która ma być wymeldowana opuściła dotychczasowe miejsce zamieszkania trwale i dobrowolnie. Ustalenia w tym zakresie mają charakter ustaleń "czysto" faktycznych, dlatego nie można przyjąć, że uzyskanie prawomocnego orzeczenia w przedmiocie ochrony naruszonego posiadania jest niezbędne do rozpatrzenia sprawy dotyczącej wymeldowania. Nie zachodzi tu bowiem sytuacja, w której wydanie orzeczenia merytorycznego w przedmiocie wymeldowania skarżącego z pobytu stałego uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego (prejudykatu) przez sąd lub też inny organ niż ten, przed którym toczy się postępowanie. Innymi słowy, oczekiwanie na uprawomocnienie się orzeczenia w przedmiocie ochrony naruszonego posiadania oznaczałoby, że ma on dla postępowania w sprawie wymeldowania rangę prejudykatu, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., co nie znajduje akceptacji w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 163/14, LEX nr 1471520; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 9 czerwca 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 293/14, LEX nr 1550204; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 2218/11, LEX nr 1340221).

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, uznając kontrolowane decyzje za zgodne z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.