Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2192/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust 5 pkt 2 lit a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 19 grudnia 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 18 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 949/21 w sprawie ze skargi I. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 26 kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od I.D. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2021 r. (sygn. akt II SA/Rz 949/21), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie – po rozpoznaniu skargi I. D. – uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 26 kwietnia 2021 r. nr [...] oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia 5 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W motywach w/w wyroku Sąd Wojewódzki podał, że w dniu 18 lutego 2021 r. I. D. wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem – W.W. Decyzją z dnia 5 marca 2021 r., Burmistrz [...] odmówił uwzględnienia w/w wniosku, a rozpatrując sprawę - w trybie instancji odwoławczej – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie, decyzją z dnia 26 kwietnia 2021 r., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że przyczyną odmowy przyznania I. D. wnioskowanego świadczenia był fakt, iż w tym przypadku zachodziła negatywna przesłanka do uwzględnienia powyższego wniosku, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej: "u.ś.r."). Jak ustalono bowiem w toku postępowania dowodowego, ojciec wnioskodawczyni pozostawał w związku małżeńskim z H.W., a która nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W skardze na wyżej przedstawioną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 26 kwietnia 2021 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, I. D. zarzuciła organowi błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. oraz naruszenie art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. - poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy i przyjęcie, że H.W. obiektywnie jest w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym mężem.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Uchylając – na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") - zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza [...] z dnia 5 marca 2021 r. nr [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie wobec naruszenia przepisów procesowych, a który to fakt Sąd uwzględnił z urzędu.

Wprawdzie bowiem, jak stwierdził Sąd Wojewódzki, podzielał on w pełni zaprezentowaną przez Kolegium w zaskarżonej decyzji wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r., zgodnie z którą tylko orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka skutkuje przekazaniem sprawowania opieki na inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, ale zwrócił jednocześnie uwagę na fakt, że w aktach sprawy znajdowało się zaświadczenie z dnia 17 lutego 2021r. wystawione przez lek. med. J.R. z Prywatnego Specjalistycznego Gabinetu Lekarskiego. Potwierdzało zaś ono, że współmałżonka podopiecznego – H.W. ze względu na stan zdrowia nie mogła sprawować opieki nad niezdolnym do samodzielnej egzystencji mężem. W takiej zatem sytuacji - zdaniem Sądu Wojewódzkiego – skoro, stosownie do art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego i czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, to w niniejszej sprawie organy powinny poinformować skarżącą o możliwości złożenia wniosku do właściwych organów, celem ustalenia stopnia niepełnosprawności H.W. Ponieważ w toku postępowania administracyjnego zaniechano spełnienia tego obowiązku to – w ocenie Sądu Wojewódzkiego (cyt.): "doszło do naruszenia art. 6 K.p.a, co przełożyło się na zaistnienie wątpliwości, co do ustalonego stanu faktycznego przez organy" .

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie (na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), zarzuciło Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7 i art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.) - dalej "Kpa" - poprzez nieuzasadnione uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo z uwagi na brak wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wynikającego z niepoinformowania strony o możliwości złożenia przez jej matkę wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności, podczas gdy:

-) stan faktyczny sprawy został w postępowaniu administracyjnym ustalony w sposób wystarczający dla podjęcia odpowiadającego prawu rozstrzygnięcia o odmowie przyznania I. D. świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ulega wątpliwości, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.) a skarżąca nie powołuje się na możliwość uzyskania przez matkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a wręcz przeciwnie uważa, iż uzyskanie takiego orzeczenia nie jest niezbędne dla przyznania jej wnioskowanego świadczenia, skoro matka poosiada zaświadczenie lekarskie o złym stanie zdrowia,

-) unormowaną w art. 9 k.p.a. zasadę informowania strony o okolicznościach prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw należy uznać za zrealizowaną w przedmiotowej sprawie w wystarczającym zakresie, gdyż z akt postępowania administracyjnego i treści skargi złożonej do WSA w Rzeszowie na decyzję Kolegium wynika, iż strona uzyskała w toku postępowania przed organem I instancji informację o tym, że ubieganie się przez nią o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ojcem, uzależnione jest od tego, czy jej matka – H.W., jako małżonka osoby wymagającej opieki, legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Potwierdzeniem posiadania takiej informacji przez stronę jest złożone przez nią oświadczenie, że matka nie ubiega się o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a także argumentacja skargi do WSA, w której skarżąca wywodzi, iż dla przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem, nie jest potrzebne posiadanie znacznego stopnia niepełnosprawności przez matkę, a wystarczy ustalenie w postępowaniu obiektywnych okoliczności wskazujących na brak możliwości sprawowania przez matkę opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem (której to argumentacji WSA nie podzielił),

-) zbędne jest uzależnianie prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy od uzyskania od strony jednoznacznego stanowiska, czy jej matka wystąpi o ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności w sytuacji, kiedy strona w sposób wyraźny nie podziela stanowiska organów administracji o potrzebie legitymowania się przez matkę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wskazując w skardze na inną, niż została przyjęta w sprawie przez organy administracji i WSA w Rzeszowie w skarżonym wyroku, wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy,

-) nawet uzyskanie w przyszłości przez matkę wnioskodawczyni orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie pozwalałoby na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym H.W. nie legitymowała się jeszcze takim orzeczeniem, a mogłoby natomiast być podstawą do wystąpienia przez J.D. z nowym wnioskiem o ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący organ wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

Jednocześnie oświadczył, że zrzeka się rozpoznania niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów, przytoczonych w w/w skardze.

Zarzuty te zostały oparte wyłącznie na podstawie kasacyjnej, określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., w postaci naruszenie w sposób istotny takich przepisów proceduralnych, jak: art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7 i art. 9 k.p.a.

Zdaniem składu orzekającego, zarzuty te były zaś w pełni usprawiedliwione.

W rozpoznawanej sprawie, zaskarżoną decyzją z dnia 26 kwietnia 2021 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia 5 marca 2021r. o odmowie przyznania I. D. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem – W.W. Powodem braku uwzględniania wniosku było występowanie w tym przypadku przesłanki negatywnej, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., gdyż W.W. pozostawał w związku małżeńskim z H.W., a która nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym, powołując się na niebudzącą wątpliwości treść w/w przepisu, organy obu instancji uznały, że w takiej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia wniosku I. D..

W zaskarżonym wyroku Sąd Wojewódzki podzielił powyższą wykładnię prawa materialnego, tym niemniej (z urzędu) uznał, że przedmiotowe decyzje były wadliwe bo zostały wydane z naruszeniem art. 9 i 6 k.p.a. Zdaniem Sądu I instancji, organy nie pouczyły bowiem w niniejszej sprawie strony, iż jej matka – H.W. może wystąpić do (cyt.): "właściwych organów o ustalenie stopnia niepełnosprawności". Okoliczność ta zdaniem Sądu I instancji przełożyła się zatem na (cyt.): "zaistnienie wątpliwości, co do ustalonego stanu faktycznego przez organy".

W związku z powyższym skład orzekający pragnie zauważyć, że zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a., sąd administracyjny może uchylić zaskarżoną decyzję, jedynie gdy stwierdzi, iż została ona wydana z naruszeniem (innych niż podstawy wznowieniowe) przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Taka sytuacja jednak w analizowanej sprawie nie zachodziła.

Słusznie akcentuje skarżące Kolegium, że I. D. cały czas w toku prowadzonego postępowania wiadomym było, iż przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkują przyznanie jej (jako córce osoby podopiecznej) świadczenia pielęgnacyjnego od faktu, iż współmałżonka ojca tj. H.W. będzie się legitymowała orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem jednak uczestniczki postępowania, taka wykładnia prawa materialnego była wadliwa. I. D. twierdziła bowiem, iż skoro matka była w posiadaniu zaświadczenia lekarskiego (wystawionego przez lekarza prowadzącego prywatny gabinet lekarski), a z którego to zaświadczenia wynikało, że H.W. ze względu na stan zdrowia nie mogła sprawować opieki nad niezdolnym do samodzielnej egzystencji mężem, to dokument ten winien w niniejszej sprawie okazać się wystarczającym.

O powyższym ewidentnie świadczyła zaś treść oświadczenia I. D., w którym potwierdziła ona, że matka nie ubiega się o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a także argumentacja zawarta w skardze wniesionej do Sądu I instancji. Uzasadniając skargę, uczestniczka postępowania powoływała się bowiem na część orzecznictwa sądów administracyjnych, w którym wyrażono pogląd, iż literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., a którą przyjęto w zaskarżonej decyzji była niewystarczająca, a niemożność sprawowania opieki przez jej matkę nad niepełnosprawnym małżonkiem mogła być wykazana innymi dowodami niż orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki.

Uszło także uwagi Sądu Wojewódzkiego, że nawet gdyby matka strony uzyskała w przyszłości orzeczenie stwierdzające u niej znaczny stopień niepełnosprawności to i tak okoliczność ta – jak słusznie podnosiło w skardze kasacyjnej Kolegium - pozostawałaby bez wpływu na aktualnie prowadzone postępowanie. Wnioskowane świadczenie mogłoby bowiem w tym przypadku być przyznane, ale dopiero na okres przypadający po uzyskaniu w/w orzeczenia.

Z tych powodów, zdaniem składu orzekającego, wyżej przytoczone zarzuty kasacyjne, jak i ich argumentacja były w pełni uzasadnione. Zgodzić się trzeba bowiem z organem, iż w niniejszej sprawie, żądanie przez Sąd Wojewódzki by organ wystąpił po raz kolejny do strony o złożenie oświadczenia dotyczącego pozyskania przez jej matkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, było całkowicie zbędne a tym samym jego brak nie świadczył o istotnym naruszeniu przez organy przepisów postępowania.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 188 w zw. z art. 193 w zw. z art. 151 i w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto na art. 207 § 2 p.p.s.a.