Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 26/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2021-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 54 par. 1, art. 110 s par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędziowie Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska (spr.) Asesor WSA Zbigniew Kruszewski Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Czajkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2021 r. sprawy ze skarg J.S-L. i J.L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargi w całości.


UZASADNIENIE

J.L. i J.S-L. (powoływani dalej jako: "skarżący") wnieśli skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (powoływanego dalej jako DIAS) z dnia [...] października 2020r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (powoływanego dalej jako "NUS") z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną.

Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny.

W dniu [...] czerwca 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wystawił wobec małżonków J.S-L. i J.L., tytuł wykonawczy nr [...], celem wyegzekwowania zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. wraz z odsetkami.

Powyższy tytuł wykonawczy Naczelnik Urzędu Skarbowego, przekazał zgodnie z właściwością Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w celu przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości położonych w [...] przy ul. [...], dla których SądRejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste nr [...].

Po nadaniu w dniu [...] sierpnia 2018 r. klauzuli o skierowaniu ww. tytułu wykonawczego do egzekucji, NUS, działając na podstawie art. 110c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.Dz.U.2018 poz. 1314 ze zm. i Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.) – powoływanej dalej jako "u.p.e.a."dokonał zajęcia ww. nieruchomości

Dokonując zajęcia tych nieruchomości organ egzekucyjny skierował do zobowiązanych wezwania z dnia [...] stycznia 2019 r. do zapłaty egzekwowanych należności wraz odsetkami, kosztami upomnienia i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania - pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania ww. nieruchomości.

Powyższe wezwania doręczono: J.S-L. 18.01.2019 r. (z.p.o. k. 17/16 I tomu akt administracyjnych), J.L. 18.01.2019 r. (z.p.o. k. 15/14 I tomu akt administracyjnych).

Wskazane w ww. wezwaniach należności nie zostały uregulowane, co skutkowało przystąpieniem organu egzekucyjnego do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W związku z tym organ egzekucyjny pismem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. zlecił rzeczoznawcy majątkowemu – I.W. dokonanie czynności niezbędnych do sporządzenia opisu oraz dokonania oszacowania wartości ww. nieruchomości.W zleceniu poinformowano, że wynagrodzenie w kwocie 1.968,00 zł obejmuje wszelkie wydatki i nakłady wykonawcy związane z wykonaniem operatów dotyczących dwóch nieruchomości.

Powyższe pismo doręczono rzeczoznawcy majątkowemu 19 kwietnia 2019 r., Naczelnikowi Urzędu Skarbowego 9 kwietnia 2019r. – k. 59/60 akt administracyjnych, J.S-L. 9 kwietnia 2019 r. – k. 56/55 akt administracyjnych, i J.L. 23 kwietnia 2019 r. (w trybie administracyjnym) – k. 52 akt administracyjnych.

W piśmie z dnia [...] kwietnia 2019 r. (data nadania 7 maja 2019 r.) J.L., na podstawie art. 54 u.p.e.a., wniósł skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zleceniu I.W. dokonania czynności niezbędnych do sporządzenia oraz dokonania oszacowania wartości nieruchomości oraz wniósł o wstrzymanie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W ocenie skarżącego powyższe czynności zostały dokonane z naruszeniem przepisów prawa ze względu na to, że organ egzekucyjny powinien wyznaczyć biegłego w formie postanowienia. Natomiast NUS wyłącznie zlecił biegłemu, bez żadnej podstawy prawnej, dokonanie określonych czynności.

W piśmie z dnia [...] kwietnia 2019 r. (data nadania 9 maja 2019 r.) skargę na ww. czynność egzekucyjną wniosła także J.S-L. Skarżąca powieliła ww. argumenty i wnioski J.L. Jednocześnie wskazała, że na treść art. 174 ust. 2, art. 192 § 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami podkreślając, że NUS nie przedłożył żadnego świadectwa, nie wykazał, że wybrana osoba prowadzi działalność gospodarczą związaną z wyceną nieruchomości itp. Skarżąca podniosła też, że oszacowanie nieruchomości powinno być dokonane z najwyższa starannością, a w niniejszej sprawie pozbawiono ją podstawowego prawa bowiem nie wie czy osoba szacująca jej nieruchomość ma do tego ustawowe kompetencje.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] NUS oddalił skargę J.L. Kolejnym postanowieniem z tego samego dnia o nr [...], odmówił wszczęcia postępowania w sprawie skargi złożonej przez J.S-L., z uwagi na uchybienie terminu do wniesienia skargi.

Po rozpatrzeniu zażaleń złożonych przez małżonków L. od ww. postanowień DIAS postanowieniami z dnia [...] stycznia 2020 r. o nr [...] uchylił w całości ww. postanowienia organu pierwszej instancji i przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Organ odwoławczy stwierdził, że zobowiązani są małżonkami, zajęte nieruchomości stanowią ich majątek wspólny, a J.L. złożył przedmiotową skargę z zachowaniem terminu określonego w art. 54 § 1 u.p.e.a., rozstrzygnięcie przedmiotowej skargi winno zatem nastąpić w drodze postanowienia skierowanego do obojga małżonków. DIAS zaznaczył przy tym, że skargę wniesioną przez J.S-L. należy zakwalifikować jako pismo uzupełniające skargę na czynność egzekucyjną złożoną przez J.L.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy NUS postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r.oddalił skargę na czynność egzekucyjną Naczelnika Urzędu Skarbowego polegającą na zleceniu I.W. dokonania czynności niezbędnych do sporządzenia opisu oraz dokonania oszacowania wartości nieruchomości położonych w [...].

Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że art. 17 u.p.e.a. wprowadza zasadę wydawania postanowień przez organy egzekucyjne oraz wierzycieli w przypadku rozstrzygnięć i zajmowania stanowiska w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego, nie może jednak stanowić samoistnej podstawy prawnej wydania postanowienia. Przepis ten określa jedynie formę działania organu egzekucyjnego, ustanawiając domniemanie właśnie formy postanowienia. Postanowienia nie mogą być zatem wydawane wówczas, gdy przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują ani rozstrzygnięć, ani też stanowisk, lecz tylko czynności organu egzekucyjnego, wierzyciela, poborcy czy też egzekutora.

W ocenie organu pierwszej instancji powołanie rzeczoznawcy majątkowego w sprawie odbyło się zgodnie z art. 110s u.p.e.a. I.W. jest rzeczoznawcą majątkowym z nadanymi uprawnieniami nr [...], który figuruje w Stowarzyszeniu Rzeczoznawców Majątkowych (lista rzeczoznawców dostępna na stronie internetowej https://www.Isrm.pl/?rzeczoznawcy, 13) i spełnia warunki zawarte w art. 174 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. NUS wyjaśnił, że organ egzekucyjny nie ma obowiązku informować zobowiązanego o nadanych uprawnieniach rzeczoznawcy majątkowego, ale na podstawie art. 73 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego: strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania.

W piśmie z dnia [...] lutego 2020 r. J.L. wniósł zażalenie na ww. postanowienie domagając się jego uchylenia. Podtrzymał prezentowane dotychczas stanowisko w sprawie. Nadto wskazał, że traktowanie dłużnika tylko jako biernego uczestnika postępowania egzekucyjnego jest niezgodne z prawem . Zaznaczył, że tytuł wykonawczy określa zadłużenie oraz jej wartość w zależności od terminu jaki upłynął ale w żaden sposób nie pozwala na dowolne kształtowanie kosztów, które spadają na dłużnika w ramach samego postępowania egzekucyjnego. Nie ma żadnych podstaw aby w tym zakresie realizacji egzekucji pozbawiać dłużnika czynnego prawa uczestnictwa w postępowaniu. Szczególnie dotyczy to wyboru biegłego i opłaty za jego wycenę. Obciążanie dodatkowymi kosztami musi być podejmowane w porozumieniu z dłużnikiem, gdyż są to koszty dodatkowe, nie będące przychodem Skarbu Państwa, a więc zgodnie z wykładnią egzekucja musi być jak najmniej dotkliwa. W ocenie skarżącego tego typu opłaty muszą być uzgadniane, a nie podejmowane arbitralnie, bowiem dla dłużnika zaoszczędzenie każdej kwoty z czynności egzekucyjnej ma znaczenie i nie ma podstaw prawnych aby stosować procedurę nadmiernie restrykcyjną, gdy identyczny efekt można uzyskać niższym kosztem. Dodatkowo może istnieć konflikt na styku dłużnik biegły (jak w tym przypadku) co jest oczywistą przesłanką nieważności czynności prawnej.Nadto zdaniem skarżącego osoba podpisana pod decyzją US nie ma wg regulaminu uprawnień do wydawania skarżonego postanowienia.

W piśmie z dnia [...] lutego 2020 r. zażalenie na ww. postanowienie wniosła również J.S-L., także wnosząc o jego uchylenie. Skarżąca podniosła, że chociaż procedura egzekucji administracyjnej niezwykle faworyzuje wierzyciela w porównaniu do egzekucji opartej o Kodeks Cywilny nie znaczy to jednak,że strona, która jest bez winy w powstaniu zadłużenia nie ma żadnych praw. Wręcz odwrotnie wierzyciel zobowiązany jest do szczególnej staranności proceduralnej tak w skutecznym dostarczeniu tytułu wykonawczego jak i prowadzeniu egzekucji. Skarżąca zaznaczyła, że co do skuteczności dostarczenia tytułu wypowiadałasię we wcześniejszych pismach (brak jej podpisu pod odbiorem korespondencji) ponowiławięc tę wątpliwość. W ocenie skarżącej ogólna zasada prowadzenia egzekucji wskazuje, że ma ona być najmniej uciążliwa dla dłużnika, a tym bardziej w stosunku do niewinnego małżonka dłużnika. Wierzyciel zobowiązany jest dbać o wydatki nie związane wprost z tytułem wykonawczym a powstające w trakcie procedury egzekucyjnej. Ma to oczywiste przeniesienie na czynności związane z powołaniem i opłacaniem biegłego do wyceny nieruchomości. Skarżąca stwierdziła, że NUS w sposób oczywisty uchybił przepisom prawa pozbawiając ją czynnego prawa do uczestnictwa w ww. czynnościach. Nie sprawdził czy nie istnieją przesłanki nieważności czynności prawnej. Żadne prawo nie pozwala na dowolne dysponowanie jej pieniędzmi jeśli jakaś czynność może być przeprowadzona zdecydowanie taniej. Zdaniem skarżącej obowiązkiem wierzyciela jest ustalenie dot. wyceny ze stroną ogólnie zwaną zobowiązaną wprost czy przez akt małżeński.

Postanowieniem z dnia [...] października 2020 r. DIAS utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy przypomniał, że ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070) dokonano zmiany m.in. przepisu art. 54 u.p.e.a. stanowiącego podstawę prawną wnoszenia i rozpatrywania skarg na czynności egzekucyjne. Nowelizacja w ww. zakresie weszła w życie od dnia 30 lipca2020 r. Jednakże w myśl art. 13 ust. 1 ww. nowelizacji, do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe.

DIAS wskazał na treść art. 54 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r. Następnie wyjaśnił, że skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny w stosunku do innych środków zaskarżenia przewidzianych w postępowaniu egzekucyjnym. Może ona dotyczyć tylko czynności wykonawczych, a nie procesowych, które mogą być przedmiotem zarzutów albo zażalenia.

Odwołując się do treści art. 110s § 1 u.p.e.a. oraz art. 175 ust. 1 i art. 176 ustawy o gospodarce nieruchomościami organ odwoławczy stwierdził, że NUS wyznaczył rzeczoznawcę majątkowego spośród osób posiadających wymagane uprawnienia. I.W. bowiem rzeczoznawcą majątkowym z nadanymi uprawnieniami nr [...], który figuruje w Centralnym Rejestrze Rzeczoznawców Majątkowych, prowadzonym przez Ministerstwo Rozwoju. Organ zaznaczył, że do centralnego rejestru wpisuje się osoby, którym nadano uprawnienia zawodowe rzeczoznawców majątkowych na podstawie świadectw nadania tych uprawnień. Wyciągi z centralnego rejestru, podlegają ogłoszeniu w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa oraz publikacji na stronach internetowych urzędu obsługującego ministra. Dostęp do Rejestru jest zapewniony poprzez stronę internetową. Skoro zatem I.W. pozostaje wpisany do Centralnego Rejestru Rzeczoznawców Majątkowych, co organ zweryfikował, to brak jest podstaw do kwestionowania uprawnień rzeczoznawcy majątkowego wyznaczonego do sporządzenia operatu szacunkowego i dokonania wyceny nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z majątku skarżących.

Organ odwoławczy podkreślił, że organ prowadzący postępowanie jest obowiązany na żądanie biegłego lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć biegłego od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanieuprawdopodobnione istnienie okoliczności, które mogą wywołać wątpliwość co dobezstronności biegłego. Jeśli więc zachodzą przesłanki wyłączeniabiegłego, zobowiązany winien je wykazać, występując ze stosownym wnioskiem o wyłączenie biegłego. DIAS stwierdził, że w rozważanej sprawie zobowiązanytakiego wniosku nie sformułował. Ogólne wskazanie, w złożonym środku zaskarżenia, na "konflikt na styku dłużnik - biegły" jest bowiem niewystarczające do rozpatrywania kwestii wyłączenia biegłego w przewidzianym do tegotrybie.

Nadto organ odwoławczy zauważył, że z przepisów u.p.e.a. ani z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wynika konieczność konsultacji w zakresie wyboru biegłego rzeczoznawcy. Biegłemu za oszacowanie wartości majątku zobowiązanego przysługuje wynagrodzenie zgodne z zakresem wykonanej pracy w wysokości określonej przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych w drodze rozporządzenia. Natomiast samą wycenę zobowiązany może kwestionować, składając zarzuty na opis i oszacowanie wartości nieruchomości, w terminie 14 dni od dokonania ww. czynności, stosownie do art. 110u § 1 u.p.e.a.

Na powyższe postanowienie J.L. wniósł skargę (sprawa ta została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Go 26/21) oświadczając, że podtrzymuje wszystkie zastrzeżenia zawarte w piśmie z [...].02.2020 r. co do trybu powołania biegłego jak i jego wynagrodzenia. Podniósł, że jako uczestnik postępowania ma prawo wnosić o udokumentowanie umocowania prawnego biegłego i argument, że istnieje jakaś strona internetowa nie jest wystarczającą przesłanką. Zaznaczył, że w Polsce nie istnieje obowiązek korzystania z internetu i w postępowaniach administracyjnych czy sądowych dokumenty generowane cyfrowo mają ważność tylko w wyjątkowych, niestandardowych sytuacjach. Zaznaczył też, że posługuje się dokumentacją papierową i organ zobowiązany jest dostarczyć mu dokumenty dotyczącego biegłegow takiej formie. Droga na skróty czy podawanie jego numeru telefonu biegłemu jest nie tylko niedopuszczalne ale niezgodne z prawem - RODO. Skarżący zaznaczył, że ma prawo nie być atakowany ciągłymi telefonami i frustracją rzeczoznawcy kiedy nie odbiera kolejnych połączeń. Wskazał też, że stąd rodzą się jego wątpliwości co do obiektywnej wyceny przy takim nastawieniu.

Co do wynagrodzenia biegłego skarżący podniósł, że US nie wskazał podstaw określających jego wysokość. W ocenie skarżącego nie ma żadnej prawnej przeszkody aby zweryfikować tę kwotę z dłużnikiem szczególnie jeśli jest to dodatkowe obciążenie nie wynikające z zadłużenia i powinno być szczególnie starannie nakładane. Dodatkowo zaznaczył, że nadal nie uzyskał odpowiedzi nazarzut, iż osoba podpisana pod postanowieniami US nie miała uprawnień do tych czynności prawnych. W związku z tym przyjmuje, że ich nie miała, co jest dodatkowym uchybieniem formalnym.

Skargę na ww. postanowienie DIAS wniosła też J.S-L. (sprawę zarejestrowano pod sygn. akt I SA/Go 27/21). Skarżąca stwierdziła, żewszczęcie postępowania egzekucyjnego jest całkowicie bezpodstawne. Zobowiązanym w przedmiotowym postępowaniu jest bowiem jej małżonek – J.L., natomiast egzekucja została skierowana do nieruchomości stanowiącej przedmiot małżeńskiej wspólności majątkowej. Pomimo, iż w tytule wykonawczym jako podstawę jego wydania w stosunku do jej osoby wskazano art. 29 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 27c u.p.e.a.organ egzekucyjny powinien domówić wierzycielowi wszczęcia postępowania i zwrócić mu tytuł wykonawczy. Wynika to z faktu, że wierzyciel wystawiając tytuł wykonawczy dokonał szeregu uchybień w następstwie czego dokument nazwany przez niego tytułem wykonawczym w rzeczywistości nie posiada przymiotu tytułu wykonawczego. Skarżąca zaznaczyła, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia doręczenia upomnienia małżonkowi zobowiązanego, w sytuacji wystawienia tytułu wykonawczego na obydwoje małżonków. Stwierdziłaorgan egzekucyjnypowinien odmówić wierzycielowi wszczęcia postępowania i zwrócić mu tytuł wykonawczy.

Skarżąca wskazała też, że legitymacja procesowa bierna przysługuje tylko małżonkowi będącego dłużnikiem, a nie małżonkowi dłużnika. Co za tym idzie przyznanie wierzycielowi , którego osobistym dłużnikem jest tylko jeden z małżonków, możliwości żądania zaspokojenia z ich majątku wspólnego, nie powoduje że drugi z małżonków staje się dłużnikiem w znaczeniu prawa materialnego i to także z chwilą nadania przeciwko niemu klauzuli wykonalności. Małżonek, który sam nie był stroną czynności generującej zobowiązanie wobec wierzyciela nie staje się jego współdłużnikiem, a obowiązkiem takiego małżonka jest jedynie znoszenie egzekucji z majątku wspólnego.W ocenie skarżącej powyższe twierdzenia mają zasadniczy wpływ na kolejne błędy pojawiające się w zaskarżanym postanowieniu. Po pierwsze strony jako podmioty różne w postępowaniu egzekucyjnym muszą otrzymywać korespondencję osobiście a nie jako podmiot grupowy - jest to błąd formalny- dyskwalfikujący. Poza tym pisma muszą mieć różną treść, bo inne prawo przysługuje zobowiązanemu, a inne małżonkowi zobowiązanego. Zdaniem skarżącej wszelka korespondencja wraz z pouczeniami co do zaskarżalności musi być uznana jako nieważna, a to implikuje taki stan prawny, że egzekucja ze względu na bieg terminów ustawowych przedawnienia powinna być wobecniej umorzona. Zaś dalsze czynności dotyczące biegłego, trybu jego powołania, czy wycena jego pracy winny być z mocy prawa umorzone.

W odpowiedzi na skargi DIAS wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Nadto wskazał, że zarówno postanowienie organu pierwszej instancji, jak i utrzymujące je postanowienie DIAS zostały podpisane przez osoby posiadające stosowne uprawnienia. Postanowienie organu egzekucyjnego z upoważnienia Naczelnika Urzędu Skarbowego podpisała Kierownik Referatu Egzekucji Administracyjnej, J.S. Umocowanie w ww. zakresie znajduje potwierdzenie w znajdującej się w aktach sprawy kopii upoważnienia nr [...] z dnia [...] listopada 2018 r., udzielonego J.S. m.in. do podpisywania postanowień, zarządzeń i upomnień wydawanych w toku postępowania egzekucyjnego. Natomiast uprawnienie Zastępcy Dyrektora Izby Administracji Skarbowej T.L. do podpisania ww. postanowienia organu drugiej instancji wynika z Regulaminu Organizacyjnego Izby Administracji Skarbowej. T.L., jako I Zastępcy Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (uwierzytelniona kopia aktu powołania -Tom I k. 35), został powierzony nadzór nad Pionem Poboru, Egzekucji, Kontroli i Cła. Zgodnie z § 59 ust. 2 pkt 1 Regulaminu organizacyjnego Izby Administracji Skarbowej, Zastępcy Dyrektora, w powierzonych im sprawach należących do właściwości nadzorowanych komórek organizacyjnych, podejmują i podpisują decyzje oraz postanowienia w I instancji oraz w postępowaniu odwoławczym.

Podczas rozprawy przeprowadzonej 20 maja 2021 r. Sąd, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", postanowił połączyć sprawy o sygn. akt I SA/Go 26/21 i I SA/Go 27/21 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić sprawę pod wspólną sygn. akt I SA/Go 26/21.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi okazały się niezasadne.

Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który dotyczy interpretacji podatkowych i który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] października 2020r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] stycznia 2020 r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Postanowienie to zostało wydane wobec obojga Skarżących.

Zaskarżona czynność dokonana została w ramach prowadzonej egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego wobec Skarżących, pomimo, że podatnikiem - zobowiązanym był J.L. Każde prowadzenie egzekucji przeciwko podatnikowi z majątku wspólnego wymaga wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków. Przepis art. 27c jest realizacją zasady wynikającej z art. 64 pkt 2 Konstytucji RP i art. 78 Konstytucji RP, a więc zabezpiecza prawo małżonka zobowiązanego do zgłoszenia zarzutów czy też złożenia skargi na czynności egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym skierowanym do majątku wspólnego na podstawie tytułu wykonawczego. Art. 27 c u.p.e.a. (mający zastosowanie w sprawie w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r.) określa warunek, który musi spełniać tytuł wykonawczy ażeby można było prowadzić egzekucję administracyjną z majątku wspólnego.

Skarżący wnieśli odrębne skargi na postanowienie wydane w przedmiocie skarg na czynność egzekucyjną. Z tego też względu Sąd, na podstawie art. 111 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd zarządza połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli mogły być objęte jedną skargą, zobowiązany był połączyć sprawy o sygn. akt I SA/Go 26/21 i I SA/Go 27/21 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić sprawę pod wspólną sygn. akt I SA/Go 26/21.

Powyższy przepis obliguje Sąd do połącznia spraw jeślikilku uprawnionych wniosło odrębne skargi na to sam akt. Niezależnie bowiem od tego przez ile podmiotów skarga zostanie wniesiona jej wniesienie, a zatem ewentualne uwzględnienie lub oddalenie, ma ten sam skutek, że odnosi się do całego aktu. Obowiązek łącznego rozpoznania i przede wszystkim rozstrzygnięcia takich skarg wynika z tego, że rozstrzygnięcie każdej z takich odrębnych skarg ma skutek w odniesieniu do wszystkich osób, których interesu prawnego dotyczy odrębnie zaskarżone postanowienie (por. wyrok NSA z 26 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Go 1508/12; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie czynność egzekucyjna na którą zostały złożone skargi, dotyczyła zlecenia na sporządzenie opinii i dokonanie oszacowania wartości nieruchomości należących do Skarżących. Poza sporem jest, że zobowiązanym jest Skarżący J.L., a Skarżąca jest małżonką zobowiązanego. Z uwagi, że nieruchomości które posiadają stanowią ich współwłasność majątkową małżeńską, organ chcąc prowadzić z nich egzekucję zobowiązany był wystawić tytuł wykonawczy wobec małżonków, co też uczynił – data wystawienia tytułu wykonawczego nr [...] na oboje małżonków [...] czerwca 2018 r. Na podstawie wskazanego powyżej tytułu wykonawczego dokonał zajęcia dwóch nieruchomości należących do Skarżących. Wezwanie o zajęciu nieruchomości zostało Skarżącym – każdemu z osobna -doręczone w dniu 18 stycznia 2019 r. W dokumencie tym wezwano zobowiązanego do zapłaty w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania należności wraz z odsetkami. Z uwagi na upływ terminu określonego w wezwaniu zobowiązanego do zapłaty dochodzonych należności organ dokonuje opisu i oszacowania wartości zajętej nieruchomości (art. 100m u.p.e.a.).

Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 54 u.p.e.a.

Zgodnie z § 1 ww. przepisu (w brzmieniu obowiązującym w rozpoznawanej sprawie, tj. przed 30 lipca 2020 r.) zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego.

Jak wyjaśniono w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Do czynności egzekucyjnych zalicza się zatem wszelkie czynności zajęcia prawa majątkowego zobowiązanego, takie jak np. zajęcie wynagrodzenia, renty, rachunku bankowego bądź innej wierzytelności pieniężnej, a także zajęcia ruchomości lub nieruchomości oraz dalsze czynności związane z realizacją tych środków egzekucyjnych.

W postępowaniu wszczętym przez zobowiązanego złożeniem skargi na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a. - stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z 5 marca 2015 r., II FSK 290/13). Rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne co do zasady nie ma zatem wpływu na możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Ewentualne uwzględnienie skargi wywiera skutki jedynie w zakresie czynności, na którą ją wniesiono.

Określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma bowiem charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego.

Powyższa zasada sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja, w ramach której dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. Środków zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym nie można stosować zamiennie. Każdy z nich, w szczególności skarga na czynności egzekucyjne i zarzuty, dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminiei rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. Zatem skarga składana w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. powinna dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej, a organ dokonuje w tym trybie oceny zgodności z prawem czynności faktycznych podjętych przez organ egzekucyjny w wykonaniu zastosowanego środka egzekucyjnego(por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 944/20).

Wobec przybliżonych wyżej zasad stwierdzić należy, że podniesione w skardze J.S-L. kwestie związane z bezpodstawnym wszczęciem postępowania egzekucyjnego, w tym braku doręczenia jej upomnienia w sytuacji wystawienia tytułu wykonawczego na obydwoje małżonków pozostają bez wpływu na zaskarżone postanowienie. Okoliczności te skarżąca mogła bowiem kwestionować w trybie art. 33 u.p.e.a tj. w ramach zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Nie można zarzucać organowi pominięcie ww. kwestii w sytuacji, gdy nie mogły one być przedmiotem badania w postępowaniu zainicjowanym przez skarżących w trybie art. 54 u.p.e.a.

Kolejnym, a właściwie zasadniczym, wątkiem spornym między stronami niniejszego postępowania jest zlecenie przez NUS rzeczoznawcy majątkowemu – I.W. dokonania czynności niezbędnych do sporządzenia opisu oraz dokonania oszacowania wartości nieruchomości skarżących położonych przy [...].

Zgodnie z przepisami u.p.e.a., opis i oszacowanie wartości nieruchomości obejmuje dwa stadia. W pierwszej kolejności, zgodnie z art. 110m § 1 u.p.e.a., po bezskutecznym upływie terminu określonego w wezwaniu do zapłaty dochodzonych należności, o którym mowa w art. 110c § 2, skierowanym do zobowiązanego, organ egzekucyjny dokonuje opisu i oszacowania wartości zajętej nieruchomości. W myśl art. 110s § 1 u.p.e.a., do oszacowania wartości zajętej nieruchomości organ egzekucyjny wyznacza rzeczoznawcę majątkowego, o którym mowa w przepisach o gospodarce nieruchomościami, tj. osobę fizyczną wpisaną do centralnego rejestru rzeczoznawców majątkowych (art. 193 ust. 1 w zw. z art. 191 ust. 1, art. 177 ust. 1 i art. 174 ust. 2 u.g.n.). Rzeczoznawca dokonuje oszacowania wartości nieruchomości niezwłocznie po wyznaczeniu, przy czym czynności tych dokonuje zgodnie z zasadami wyceny nieruchomości, które są lub mogą być przedmiotem obrotu, określonymi w odrębnych przepisach regulujących zasady wyceny nieruchomości oraz zasady i tryb sporządzania operatu szacunkowego. Organ przed dokonaniem biegłemu zlecenia wezwał zobowiązanego do zapłaty egzekwowanej należności wraz z odsetkami, a wyznaczony 14 dniowy termin bezskutecznie upłynął.

W niniejszej sprawie Skarżący kwestionują zlecenie dokonania czynności przez biegłego twierdząc, że :

1) została dokonana z naruszeniem art. 110s u.p.e.a. w zw. z art. 17 u.p.e.a. bowiem organ winien wyznaczyć biegłego w formie postanowienia;

2) organ nie wskazał, czy wybrana przez niego osoba spełnia wymogi wskazane w art. 110 s u.p.e.a.. Nie przedłożył żadnego świadectwa, nie wykazał, że wybrana osoba prowadzi działalność związaną z wyceną nieruchomości;

3) nie ma żadnych podstaw by w zakresie realizacji egzekucji pozbawić dłużnika czynnego prawa uczestnictwa w postępowaniu. Szczególnie dotyczy to wyboru biegłego i opłaty za jego wycenę. Obciążanie dodatkowymi kosztami musi być podejmowane w porozumieniu z dłużnikiem;

4) może istnieć konflikt na styku dłużnik-biegły co jest oczywistą przesłanką nieważności czynności prawnej.

Wobec powyższego przypomnieć należy, że zgodnie z art. 110s § 1 u.p.e.a. do oszacowania wartości zajętej nieruchomości organ egzekucyjny wyznacza rzeczoznawcę majątkowego, o którym mowa w przepisach o gospodarce nieruchomościami.

Po myśli art. 17 § 1 u.p.e.a. o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone postanowienie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia.

O ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej, do zażaleń na postanowienia, o których mowa w art. 34 § 2, wydanych przez wierzycieli, dla których organem wyższego stopnia jest minister, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, z tym że termin do wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia (art. 17 § 1a u.p.e.a.).

W zakresie formy rozstrzygnięć wydawanych w postępowaniu egzekucyjnym, regulacja zawarta w art. 17 § 1 zdanie pierwsze u.p.e.a. przyjmuje domniemanie wydawania postanowienia. Przepis ten ma zastosowanie w szczególności w przypadkach, gdy ustawa expressis verbis wymaga od organu przedstawienia "stanowiska", a także w tych sytuacjach, gdy ustawa wymaga wyrażenia "zgody" na dokonanie pewnych czynności w postępowaniu egzekucyjnym.

Artykuł 17 § 1 u.p.e.a. nie może jednak stanowić samoistnej podstawy prawnej wydania postanowienia. Przepis ten określa jedynie formę działania organu egzekucyjnego, ustanawiając domniemanie właśnie formy postanowienia (wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 września 2004 r., III SA 2024/03, LEX nr 193944). Postanowienia nie muszą być zatem wydawane wówczas, gdy przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują ani rozstrzygnięć, ani też stanowisk, lecz tylko czynności organu egzekucyjnego, wierzyciela, poborcy czy też egzekutora, a taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.

Z art. 110s § 1 u.p.e.a. wynika, że ustawodawca upoważnił do oszacowania zajętej nieruchomości rzeczoznawcę majątkowego uprawnionego na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W art. 174 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazano, że Rzeczoznawstwo majątkowe jest działalnością zawodową wykonywaną przez rzeczoznawców na zasadach określonych w niniejszej ustawie (ust. 1) Rzeczoznawcą majątkowym jest osoba fizyczna posiadająca uprawnienia zawodowe w zakresie szacowania nieruchomości, nadane w trybie przepisów rozdziału 4 niniejszego działu (ust. 2). Z dniem wpisu do centralnego rejestru rzeczoznawców majątkowych osoba, o której mowa w ust. 2, nabywa prawo wykonywania zawodu oraz używania tytułu zawodowego "rzeczoznawca majątkowy". Tytuł zawodowy "rzeczoznawca majątkowy" podlega ochronie prawnej (ust. 3b).

Zgodnie z art. 177 ust. 1 tej ustawy uprawnienia zawodowe w zakresie szacowania nieruchomości nadaje się osobie fizycznej, która:

1) posiada pełną zdolność do czynności prawnych;

2) nie była karana za przestępstwo przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego, za przestępstwo przeciwko wymiarowi sprawiedliwości, za przestępstwo przeciwko wiarygodności dokumentów, za przestępstwo przeciwko mieniu, za przestępstwo przeciwko obrotowi gospodarczemu, za przestępstwo przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi lub za przestępstwo skarbowe;

3) posiada wyższe wykształcenie;

4) ukończyła studia podyplomowe w zakresie wyceny nieruchomości;

5) odbyła co najmniej 6-miesięczną praktykę zawodową w zakresie wyceny nieruchomości;

6) przeszła z wynikiem pozytywnym postępowanie kwalifikacyjne, w tym złożyła egzamin dający uprawnienia w zakresie szacowania nieruchomości.

Jak słusznie wskazały organy obu instancji I.W. ma nadane uprawnienia rzeczoznawcy majątkowego (nr uprawnień [...]) i figuruje w Stowarzyszeniu Rzeczoznawców Majątkowych.

Spełnia zatem wymagania, o których mowa w ww. przepisach.

Podzielić należy stanowisko DIAS, że z przepisów u.p.e.a. nie wynika by organ miał obowiązek informowania zobowiązanego o uprawnieniach nadanych rzeczoznawcy majątkowemu. Podkreślić należy, u.p.e.a. pozwala organowi tylko na wybór rzeczoznawców ze stosownymi uprawnieniami, co jednocześnie pozwala domniemywać, że wybrany przez organ rzeczoznawca takowe uprawnienia posiada.

Brak obowiązku po stronie organu do podawania takich informacji nie wyklucza jednak tego, że strona ma prawo uzyskać od organu stosowne wyjaśnienia w tym zakresie jeśli o takie się zwróci, a tego skarżący przed wniesieniem skargi na czynności egzekucyjne nie uczynili. Nadmienić również trzeba, że wskazany przez organ rzeczoznawca widnieje w Stowarzyszeniu Rzeczoznawców Majątkowych, dostępnym także na stronie internetowej. Zgodzić się należy ze skarżącym, iż nie ma on obowiązku korzystania z internetu jednakże, była to jedna z alternatywnych metod sprawdzenia uprawnień rzeczoznawcy, skoro strona o takie wyjaśnienia do organu nie wystąpiła a chciała dokonać ich sprawdzenia.

Co istotne w u.p.e.a. brak też przepisu, który obligował by organ do ustalania ze zobowiązanym kogo wybrać z listy rzeczoznawców oraz jakie wynagrodzenie taki rzeczoznawca winien otrzymać za sporządzony opis i oszacowanie wartości nieruchomości. Jak już wyjaśnił DIAS w zaskarżonym postanowieniu biegłemu za oszacowanie wartości majątku zobowiązanego przysługuje wynagrodzenie zgodne z zakresem wykonanej pracy w wysokości określonej przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych w drodze rozporządzenia. Taki sposób wynagrodzenia biegłego wynika z art. 67c § 15 u.p.e.a.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 175 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami rzeczoznawca majątkowy jest zobowiązany do wykonywania czynności, o których mowa w art. 174 ust. 3 i 3a, zgodnie z zasadami wynikającymi z przepisów prawa i standardami zawodowymi, ze szczególną starannością właściwą dla zawodowego charakteru tych czynności oraz z zasadami etyki zawodowej, kierując się zasadą bezstronności w wycenie nieruchomości.

Natomiast strona "niezadowolona" z pracy rzeczoznawcy w ww. zakresie, zgodnie z art. 110 u § 1 u.p.e.a. może wnieść zarzuty do opisu i oszacowania wartości w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie.

Odnośnie poruszonej przez skarżącego możliwości wystąpienia konfliktu na linii "dłużnik-biegły" wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 176 ustawy o gospodarce nieruchomościami rzeczoznawca majątkowy podlega wyłączeniu od udziału w szacowaniu nieruchomości, jeżeli zachodzą przesłanki wymienione w art. 24 K.p.a.

Z akt niniejszej sprawy nie wynika by wystąpiła którakolwiek z przesłanek wskazanych w art. 24 § 1 K.p.a. tj. że wyznaczono rzeczoznawcę w sprawie: 1) której jest stroną albo pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może mieć wpływ na jego prawa lub obowiązki;2) swego małżonka oraz krewnych i powinowatych do drugiego stopnia; 3) osoby związanej z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w której był świadkiem lub biegłym albo był lub jest przedstawicielem jednej ze stron, albo w której przedstawicielem strony jest jedna z osób wymienionych w pkt 2 i 3; 5) w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji; 6) z powodu której wszczęto przeciw niemu dochodzenie służbowe, postępowanie dyscyplinarne lub karne;7) w której jedną ze stron jest osoba pozostająca wobec niego w stosunku nadrzędności służbowej.

Nadto, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, na podstawie art. 24 § 3 K.p.a. organ prowadzący postępowanie jest obowiązany na żądanie biegłego lubna żądanie strony albo z urzędu wyłączyć biegłego od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności biegłego. Organ takich okoliczności z urzędu nie dostrzegł. Natomiast skarżący skoro sugeruje, że w sprawie takowe przesłanki zachodzą, winien je wykazać, występując ze stosownym wnioskiem o wyłączenie rzeczoznawcy.

W rozpoznawanej sprawie skarżący takiego wniosku nie sformułował. Z kolei argumentacja powoływana przez skarżącego w toku postępowania jak i w złożonej do tut. Sądu skardze także nie pozwala przyjąć, że takie okoliczności wystąpiły.

Skarżący podnosi, iż ma prawo nie być atakowany ciągłymi telefonami i frustracją rzeczoznawcy kiedy nie odbiera kolejnych połączeń oraz, że stąd właśnie rodzą się jego wątpliwości co obiektywnej wyceny. Skarżący pomija jednak fakt, że rzeczoznawca by w sposób prawidłowy i rzetelny wykonać nałożone na niego przez organ zadanie musi skontaktować się ze skarżącym chociażby z tego względu by umożliwił mu dostęp do nieruchomości, którą ma opisać i oszacować. Chęć kontaktu rzeczoznawcy ze stroną w żadnym razie nie wywołuje wątpliwości co do jego bezstronności. Unikanie kontaktu przez skarżącego z wyznaczonym przez organ rzeczoznawcą wskazuje raczej na chęć odwleczenia w czasie działań egzekucyjnych, co jest poniekąd zrozumiałe w tym trudnym dla strony czasie jakim jest postępowanie egzekucyjne, jednak nie sposób tu upatrywać braku obiektywności po stronie rzeczoznawcy.

W ocenie Sądu analiza akt niniejszej sprawy pozwala przyjąć, iż trafny jest wniosek organu, że zlecenie rzeczoznawcy majątkowemu opisu i oszacowania nieruchomości skarżących z zostało sporządzone prawidłowo.

Wbrew zarzutom podnoszonym przez skarżącego postanowienia organów obu instancji zostały też podpisane przez upoważnione do tego osoby, co też organ szczegółowo wyjaśnił w przytoczonej w części wstępnej niniejszego uzasadnienia odpowiedzi na skargę. Argumentacja ta nie budzi wątpliwości.

Kontrola zaskarżonego postanowienia w zakresie podniesionych w skardze zarzutów oraz przesłanek wziętych przez Sąd pod uwagę z urzędu wykazała, że postanowienie to jest zgodne z prawem, nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też przepisów postępowania w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Z tego też względu Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę w całości.