Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt II SAB/Wa 1156/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-04-15 00:00:00+02:00 ()
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie -art. 260 §1 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 260 w zw. z art. 245 par. 2 i art. 246 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. S. od postanowienia referendarza sądowego z 17 marca 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi W. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy K. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 19 listopada 2015 r. o udostępnienie informacji publicznej (poz. [...]) postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

W. S. pismem z dnia 3 lutego 2016 r. z uwagi na trudna sytuację materialną, zdrowotną i z uwagi na brak wykształcenia złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, który następnie sprecyzował w urzędowym formularzu PPF, jako wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata (karta 22 akt sprawy).

Postanowieniem z dnia 17 marca 2016 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy.

Pismem z dnia 29 marca 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie mu prawa pomocy zgodnie z wnioskiem, jedynie co do zwolnienia z wpisu od skargi. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że trudno się zgodzić z tezami uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, że nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i rodziny, skoro jest zadłużony, a zawał wyeliminował go z jakiejkolwiek pracy. Stwierdzona u skarżącego wada serca wymusza na nim korzystanie z prywatnych, odpłatnych konsultacji kardiologicznych i badań krwi. Jednocześnie zmuszony jest do zakupu nierefundowanych leków. Nadto wskazał, że miesięczny dochód w rodzinie skarżącego wynoszący 486,44 zł na osobę dowodzi życia w ubóstwie.

Do sprzeciwu skarżący dołączył kserokopię zwolnienia lekarskiego wystawionego w dniu [...] marca 2016 r. oraz kserokopię skierowania do szpitala z dnia [...] marca 2016 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: ustawy p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, referendarz sądowy prawidłowo dokonał oceny, analizując treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz treść załączonych do niego dokumentów źródłowych należy stwierdzić, że tak skarżący, jak i jego rodzina nie żyją w ubóstwie.

Z akt sprawy wynika bowiem, że rodzina skarżącego utrzymuje się z emerytur rolniczych rodziców skarżącego, a dochód ten nie podlega egzekucji sądowej, czy administracyjnej i jako dochód wolny od jakichkolwiek zajęć jest wypłacany w pełnej wysokości. Nadto skarżący pobiera zasiłki rodzinne w łącznej wysokości 643 zł.

Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, czwórką dzieci (w tym trojgiem małoletnich), a także z rodzicami skarżącego. Zamieszkują oni w domu o powierzchni 200 m² stanowiącym ich własność. Skarżący i jego żona prowadzoną gospodarstwo rolne o powierzchni 10,8845 ha, w tym 1,6 ha lasu, które według oświadczenia wnioskodawcy nie przynosi dochodów, a zebrane plony konsumowane są w całości przez rodzinę.

Z oświadczenia skarżącego wynika, że jest osobą chorą i nie może wykonywać ciężkiej pracy, jednakże ani w stosunku do skarżącego, ani w stosunku do jego żony oraz najstarszej córki nie zostały wydane orzeczenia o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy. Samo przedstawienie zwolnienia lekarskiego oraz skierowania do szpitala nie przesądza o trwałej niezdolności do pracy.

Wskazać należy, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyłącza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca posiada bowiem gospodarstwo rolne, którym może rozporządzać w sposób przynoszący mu dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Niewykorzystywanie posiadanego majątku w sytuacji, gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Także strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571., tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 12 marca 2015 r., sygn. akt I OZ 200/15, wydanego po rozpatrzeniu zażalenia W. S. na postanowienie WSA w Warszawie odmawiające przyznania prawa pomocy).

W realiach rozpoznawanej sprawy ocena sytuacji materialnej skarżącego obejmować winna zatem również możliwości uzyskiwania dochodów przez członków rodziny pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, które jak wykazano wyżej, nie są w pełni wykorzystane.

Rozpoznając bowiem wniosek o przyznanie prawa pomocy nie bada się sytuacji majątkowej skarżącego tylko w granicach jego zdolności zarobkowych, czy możliwości płatniczych, lecz dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym skarżącego, a więc bierze się również pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym.

Podkreślić należy, że brak uzyskiwania jakichkolwiek dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego, nie jest samoistną podstawą do przyznania prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.