Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2508/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Piotr Piertasz (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Cisowska - Sakrajda Protokolant Ewa Czajkowska po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 2059/14 w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz M. D. 1200 (tysiąc dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji lub Sąd) wyrokiem z dnia 20 lutego 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 2059/14 po rozpoznaniu skargi M. D. (dalej: Skarżący) na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2013 r. oraz zasądził na rzecz Skarżącego kwotę 2.850 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...] sierpnia 2013 r. dokonano kontroli pojazdu, w następstwie której stwierdzono, iż pojazd członowy (ciągnik siodłowy wraz z naczepą) przekroczył dopuszczalny nacisk na pojedynczej osi napędowej pojazdu, potrójnej osi nienapędowej oraz dopuszczalną masę całkowitą.

Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. nałożył na Skarżącego, jako załadowcę przewożonego towaru, karę pieniężną w wysokości 15.000 zł. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII, w pozostałych przypadkach.

W odwołaniu Skarżący wskazał, że jako załadowca dołożył należytej staranności w zakresie dokonanego załadunku, gdyż będące w jego posiadaniu ładowarko - koparki wyposażone były w wagę do pomiaru danej partii ładunku, a także przed załadunkiem ustalił parametry pojazdu członowego, na którym umieszczono ładunek o wadze 26.100 kg. Ponadto kontrolowany kierowca nie był zatrudniony przez Skarżącego, a on jako załadowca nie miał wpływu na to co dzieje się z załadowanym pojazdem po opuszczeniu jego zakładu.

Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej: GITD lub organ) zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

GITD wywiódł, że ustawodawca wprowadzając art. 140aa ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137, z późn. zm.; dalej: p.r.d.) uznał, że krąg podmiotów odpowiedzialnych za naruszenia obowiązków lub warunków przejazdu drogowego może być szerszy, tak aby nie tylko podmioty wykonujące przejazdy po drogach publicznych były zobowiązane do tego, aby pojazdy ciężarowe nie przekraczały dopuszczalnych norm w zakresie nacisków osi czy też dopuszczalnej masy całkowitej. Podkreślił, że w załadunku towaru uczestniczą nie tylko kierowcy pojazdów. Istotną rolę odgrywają także załadowcy towaru, którzy mogą być odpowiedzialni za powstałe w wyniku określonej transakcji handlowej naruszenie norm dotyczących dopuszczalnych parametrów pojazdu ciężarowego poruszającego się po drogach publicznych. Ponadto przepis art. 61 ust. 1 p.r.d., wyraźnie wskazuje że ładunek nie może powodować przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej lub dopuszczalnej ładowności pojazdu oraz umieszcza się go w taki sposób, aby nie powodował przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę. Taki obowiązek jest nakładany na załadowcę na podstawie art. 140aa ust. 3 pkt 2 w zw. z załącznikiem nr 1 do p.r.d.

Dalej organ wyjaśnił, że jedyną pewną metodą określania dopuszczalnej masy całkowitej (dmc) pojazdu jest jego zważenie na odpowiednich wagach. Dopuszczalna przez przepisy masa całkowita zespołu pojazdów może wynosić 40 t, natomiast kontrola drogowa wykazała masę całkowitą pojazdu w wielkości 43,35 t. Przekroczenie dmc pojazdu miało bezpośredni wpływ na przekroczenie dopuszczalnych nacisków na osie pojazdu. Załadowca miał w ten sposób wpływ i godził się na powstanie naruszenia.

Mając na uwadze masę własną pojazdu członowego tj. (6500 kg + 7221 kg = 13721 kg) oraz zadeklarowaną wydaną masę ładunku 26.100 kg, łączna masa pojazdu z ładunkiem powinna oscylować w granicach 39.821 kg. Tymczasem podczas pomiaru ustalono, że rzeczywista masa całkowita pojazdu wyniosła 43.450 kg. Organ dodał, że całość przewożonego ładunku pochodziła od Skarżącego oraz, że nie ważył on zespołu pojazdów przed wyjazdem na drogę publiczną.

Skarżący wniósł skargę na decyzję do Sądu, który podniesione w niej zarzuty uznał za uzasadnione.

Sąd I instancji wskazał, że kara za przejazd po drogach publicznych pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia lub z naruszeniem jego warunków jest nakładana na podmiot wykonujący przejazd, a w ściśle określonych sytuacjach może być także nałożona na nadawcę, załadowcę lub spedytora ładunku. Możliwość nałożenia kary pieniężnej na inne niż przewoźnik podmioty powstaje wyłącznie wtedy, gdy okoliczności sprawy i dowody jednoznacznie wykazują ich wpływ lub zgodę na powstanie naruszenia obowiązków. W przypadku podmiotów określonych w art. 140aa ust. 3 pkt 2 p.r.d., ich odpowiedzialność nie ma charakteru bezwzględnego, dlatego przesłanką odpowiedzialności organizatora transportu, nadawcy, załadowcy, odbiorcy lub spedytora ładunku za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia określonego przepisami o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu, jest jednoznaczne wykazanie, że podmiot ten miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia obowiązków lub warunków przewozu drogowego. Sąd podkreślił przy tym, że odpowiedzialność ww. podmiotów jest odpowiedzialnością subsydiarną w stosunku do obligatoryjnej odpowiedzialności przewoźnika wykonującego przewóz i jest oparta na innych przesłankach - zasadzie winy, w odróżnieniu od odpowiedzialność przewoźnika - zasadzie ryzyka.

Sąd wywiódł również, że w przedmiotowej sprawie zakres postępowania wyjaśniającego wyznaczała norma prawa materialnego wyrażona w przepisie art. 14aa ust. 3 pkt 2 p.r.d. Dlatego w toku postępowania administracyjnego należało wyjaśnić czy postępowanie poprzedzające nałożenie kary pieniężnej zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy oraz czy organ właściwie ustalił, że Skarżący był załadowcą i jeśli tak, czy prawidłowo zastosowano przesłanki jego odpowiedzialności.

W ocenie Sądu I instancji, w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organy uchybiły zasadom: prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a. a uszczegółowionej w art. 77 § 1 k.p.a.; przekonywania, zawartej w art. 11 k.p.a. i pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, zawartej w art. 8 k.p.a. Sąd podkreślił, że bezspornie Skarżący był załadowcą ładunku (piasku) na skontrolowany zespół pojazdów. Jednakże, jednoznaczne ustalenie, że dany podmiot był załadowcą, jest przesłanką niewystarczającą do nałożenia kary pieniężnej, w oparciu o art. 140aa ust. 3 pkt 2 p.r.d. Konstrukcja tego przepisu wskazuje bowiem wprost, że w przypadku odpowiedzialności organizatora transportu, nadawcy, załadowcy, odbiorcy lub spedytora, organ prowadzący postępowanie musi zebrać dowody ściśle potwierdzające zaistnienie wpływu lub godzenia się tego podmiotu na naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego. Podmiot taki musi mieć świadomość, że przewoźnik naruszy obowiązki lub warunki związane z wykonywanym przez niego przejazdem, a mimo to temu nie przeszkodził, a wręcz do tego się przyczynił.

Zdaniem Sądu, poczynione w sprawie ustalenia, okazały się niewystarczające, ponieważ organ dał wiarę wyłącznie zeznaniom kierowcy i na ich podstawie stwierdził winę załadowcy, mając na uwadze fakt, że przedmiotowy zespół pojazdów, po dokonaniu załadunku, nie został zważony przez załadowcę przed wyjazdem na drogę publiczną. Okoliczności te organ uznał za wystarczające, mimo braku obowiązku po stronie załadowcy dokonania takiego ważenia oraz faktu, że wielkość ładunku została ustalona w inny sposób, tj. z użyciem wagi zainstalowanej w ładowarko-koparce wykorzystanej do załadunku piasku. Ponadto organ nie wziął pod uwagę innych okoliczności przedmiotowej sprawy, takich jak: upływ czasu od momentu wyjazdu przedmiotowego zespołu pojazdów na drogę publiczną do chwili zatrzymania do kontroli, umożliwiający późniejsze doładowanie pojazdów, jak również braku jakiegokolwiek wpływu lub godzenia się załadowcy na wybór drogi, po której poruszał się ww. zespół pojazdów wraz z ładunkiem. Jak podkreślił Sąd, kontrola drogowa, a w jej wyniku stwierdzona nienormatywność zespołu pojazdów, miała miejsce na drodze krajowej o dmc do 8 t na oś, podczas gdy wielkość ta nie przekraczała 11,5 t/oś, tj. dmc, dopuszczalnego na innych kategoriach dróg publicznych.

Wobec powyższego, zdaniem Sąd I instancji, organy nie uzasadniły w sposób przekonywujący, dlaczego Skarżący, jako załadowca, miał wpływ lub godził się na stwierdzone naruszenie. Wina załadowcy bowiem nie może pozostawać w sferze domniemania, lecz wynikać z jednoznacznych ustaleń organu, bazujących na zgromadzonym w sprawie kompletnym materiale dowodowym.

Sąd zastrzegł, że organ musi wyjaśnić dlaczego, w przypadku istniejących wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy, nie został przeprowadzony w pełni obiektywny pomiar zespołem kilku wag przenośnych, co przewiduje instrukcja producenta wag SAW, alternatywnie dlaczego przedmiotowy zespół pojazdów nie został w tej sytuacji skierowany na dokonanie ważenia wagą statyczną.

Skargą kasacyjną GITD zaskarżył w całości powyższy wyrok wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi; ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Ponadto na podstawie art. 173 § 1, art. 174 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) wyrokowi zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.; dalej: k.p.a.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na mylnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że organy administracji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, gdyż nie zgromadziły w sposób wyczerpujący dowodów w sprawie oraz zaniechały wszechstronnego odniesienia się do wniosków i twierdzeń Skarżącego, podczas gdy stan faktyczny sprawy został ustalony należycie, a organy administracji zgromadziły całkowicie wystarczający materiał dowodowy, który wskazuje na wystąpienie w sprawie przesłanek hipotezy normy prawnej odnoszących się do załadowcy ładunku, zawartych w art. 140aa ust. 3 pkt 2 p.r.d., pozwalających na uznanie, że Skarżący godził się oraz miał wpływ na powstanie naruszenia polegającego na przejeździe po drodze publicznej pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia, zaś zaskarżona decyzja odpowiadała prawu, zawierając przy tym uzasadnienie faktyczne i prawne w sposób wszechstronny wyjaśniający motywy zapadłego rozstrzygnięcia;

2. przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przejawiające się w przyjęciu przez Sąd I instancji, że organy administracji nie wyjaśniły rozbieżności wynikających z dowodów zgromadzonych w materiale dowodowym, a pochodzącym od załadowcy i odbiorcy ładunku (dokument WZ nr 245/d, zapisów faktury VAT nr 33/K/2013 oraz dowodu ważenia nr PZ/01877/2013/2013) względem ustaleń poczynionych przez organy Inspekcji w zakresie ustalenia dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, podczas gdy Sąd I instancji nie dostrzegł, że to wyłącznie Skarżący decydował jaka ilość towaru zostanie wydana i załadowana na pojazd przewoźnika, wobec czego nie sposób przyjąć, że mógł nie mieć wpływu lub nie godził się na to, ile ładunku nadawał jednorazowo do przewozu, skoro to wyłącznie Skarżący dokonywał załadunku pojazdu piaskiem, jak i umożliwił wyjazd pojazdu z terenu załadowcy (kopalnia w miejscowości Warta) na drogę publiczną, tj. na drogę wojewódzką nr 710 o dopuszczalnych naciskach osi do 8t znajdującą się w bezpośrednim sąsiedztwie miejsca załadunku towaru, co wbrew ustaleniom Sądu I instancji zostało wykazane przez organy administracji w zebranym materiale dowodowym (vide: zeznania świadka Pana W. K.);

3. naruszenie przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 64 ust. 1, art. 64d ust. 1 i art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c) p.r.d., polegające na nierozpoznaniu sprawy przez Sąd I instancji w jej całokształcie i pominięciu istotnych ustaleń w sprawie, a w konsekwencji mylnym uznaniu, że ewentualne wątpliwości co do prawidłowości uzyskania pomiaru masy całkowitej kontrolowanego pojazdu za pomocą wag typu SAW 10C mogły mieć wpływ na wynik sprawy, podczas gdy wobec pozostałych naruszeń stwierdzonych w toku kontroli drogowej polegających na przekroczeniu nacisków osi pojedynczej pojazdu oraz potrójnej osi nienapędowej, okoliczność co do przekroczenia masy pojazdu nie mogła mieć już żadnego znaczenia dla zakwalifikowania przedmiotowego przewozu jako realizowanego bez wymaganego zezwolenia kategorii VII i wymierzenia kary pieniężnej w wysokości 15.000 zł stosownie do treści art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c) p.r.d.;

4. naruszenie przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 133 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a, przejawiające się w niczym nieuprawnionym i błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji w zakresie ustaleń faktycznych, że pomiar masy całkowitej kontrolowanego pojazdu członowego mógł być wadliwy, gdyż został przeprowadzony za pomocą wag SAW 10C, które w ocenie Sądu I instancji nie były przeznaczone do określenia masy całkowitej oraz nacisków zespołu pojazdów posiadającego więcej niż 3 osie, podczas gdy pojazd samochodowy wyposażony był w osie pojedyncze i wielokrotne (potrójna oś nienapędowa), których sposób pomiaru nacisku odpowiadał przewidzianemu w Instrukcji Obsługi Wag, natomiast Skarżący w żaden sposób nie wykazał, że wyniki pomiaru ww. parametrów uzyskane za pomocą wag SAW 10C były błędne, a jeśli tak, to w jakim stopniu. Natomiast organy dowiodły w toku postępowania, iż w oparciu o obowiązujące w tym zakresie regulacje prawne oraz dokumenty dopuszczające wagi do użytkowania, za ich pomocą prawnie dopuszczalne i w pełni uprawnione było dokonanie ustaleń w zakresie nacisku osi pojedynczych i osi wielokrotnej, a w konsekwencji także masy całkowitej kontrolowanego pojazdu członowego składającego się w sumie z pięciu osi,

ponadto, z ostrożności procesowej także:

5. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 2 lit. a pkt (ii) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2009/23/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wag nieautomatycznych (Dz. U. WE L 122 z dnia 16 maja 2009 r., s. 6) /poprzedzone przez obowiązujące w dacie dopuszczenia wag SAW 10C do użytkowania - art. 1 ust. 2 lit. a pkt 2 i art. 3 dyrektywy Rady z dnia 20 czerwca 1990 r. nr 90/384/EWG w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do wag nieautomatycznych - Dz. U. WE L 189 z dnia 20 lipca 1990 r., str. 1-16/, § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla wag nieautomatycznych podlegających ocenie zgodności (Dz. U. z 2004 r. Nr 4, poz. 23) oraz § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi nieautomatyczne oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 26, poz. 152), polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu i w konsekwencji mylnym przyjęciu, że wagi typu SAW 10C przeznaczone są wyłącznie do pomiaru nacisku kół i pojedynczych osi pojazdu, a w przypadku wyznaczania masy całkowitej pojazdu mogą służyć wyłącznie do pomiaru pojazdów o maksymalnie trzech osiach składowych, podczas gdy przepisy te wprost dopuszczają przy ich użyciu pomiar zarówno osi wielokrotnych pojazdu jak i jego masy całkowitej, natomiast wytyczne zamieszczone w punkcie 2.5 Instrukcji Obsługi Wag mają charakter wyłącznie przykładowy co do sposobu ich użycia, przy czym w żadnym razie nie mogą być uznane jako wykluczające możliwość wyznaczania za ich pomocą masy całkowitej pojazdów o liczbie osi większej niż 3;

6. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 140aa ust. 3 pkt 2 p.r.d. oraz art. 64 ust. 1, art. 64d ust. 1 p.r.d., a także przepisów załącznika nr 1 do p.r.d., poprzez odmowę ich zastosowania w sprawie, podczas gdy okoliczności sprawy i dowody wskazują, że Skarżący będąc podmiotem (bezsporne - załadowcą), o którym mowa w przywołanym przepisie art. 140aa ust. 3 pkt 2 p.r.d., miał bezpośredni wpływ oraz godził się na powstanie naruszenia polegającego na poruszaniu się po drogach publicznych pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia, skoro to wyłącznie Skarżący dokonywał załadunku pojazdu piaskiem, jak i umożliwił wyjazd pojazdu z terenu załadowcy (kopalnia w miejscowości Warta) na drogę publiczną, tj. już na drogę wojewódzką nr 710 o dopuszczalnych naciskach osi do 8t znajdującą się w bezpośrednim sąsiedztwie miejsca załadunku towaru, co wbrew ustaleniom Sądu I instancji zostało wykazane przez organy administracji w zebranym materiale dowodowym (vide: zeznania świadka Pana W. K.).

Skarżący w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przeprowadzając kontrolę zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku należy w pierwszej kolejności odnieść się do zarzutów o charakterze procesowym, bowiem dopiero uprzednie stwierdzenie braku naruszeń prawa w tym zakresie pozwoli na ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego.

Wskazane w punktach 1 - 4 skargi kasacyjnej zarzuty oscylują wokół poprawności przeprowadzenia przez organy administracyjne postępowania wyjaśniającego w sprawie i prawidłowości ustaleń faktycznych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty te są niezasadne, gdyż w sprawie nie zostały wyjaśnione okoliczności mające zasadnicze znaczenie w sprawie.

W tym miejscu należy przypomnieć, że z wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, która została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. wynika obowiązek organów administracji publicznej podejmowania wszelkich działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Organy są zobowiązane także w sposób wyczerpujący nie tylko zebrać, ale i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Działania podejmowane w ramach wymienionych obowiązków mają na celu dokonanie ustaleń, pozwalających na prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego. Oznacza to, że to normy prawa materialnego wskazują, jakie fakty mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, wyznaczają tym samym zakres postępowania dowodowego i zakres ustaleń faktycznych koniecznych dla załatwienia sprawy.

Zgodnie z art. 140aa ust. 1 i 3 p.r.d. za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d. lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia nakłada się karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej (ust. 1). Karę tę nakłada się na:

1) podmiot wykonujący przejazd;

2) podmiot wykonujący inne czynności związane z przewozem drogowym, a w szczególności na organizatora transportu, nadawcę, odbiorcę, załadowcę lub spedytora, jeżeli okoliczności lub dowody wskazują, że podmiot ten miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia określonego w ust. 1 (ust. 3).

Jest niewątpliwe, że z treści powołanego przepisu wynika, że kara za przejazd po drogach publicznych pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia lub z naruszeniem jego warunków jest zawsze nakładana na podmiot wykonujący przejazd, a jedynie w ściśle określonych sytuacjach może być także nałożona na organizatora transportu, nadawcę, odbiorcę, załadowcę lub spedytora. Odpowiedzialność tych podmiotów (w tym załadowcy) ma odmienny charakter niż odpowiedzialność podmiotu wykonującego przejazd (przewoźnika) i jest od niej niezależna. Możliwość nałożenia kary pieniężnej na załadowcę powstaje bowiem wyłącznie wtedy, gdy okoliczności (sprawy) lub dowody wskazują, że miał on wpływ lub godził się na powstanie naruszenia określonego w art. 140aa ust. 1 p.r.d.

Z przytoczonej regulacji wynika więc, że w przypadku podmiotów określonych w art. 140aa ust. 3 pkt 2 p.r.d. ich odpowiedzialność nie ma charakteru bezwzględnego, zatem samo stwierdzenie wystąpienia naruszenia nie jest wystarczającą podstawą do nałożenia kary pieniężnej na te podmioty. W omawianej sytuacji właściwy organ musi wykazać, że okoliczności sprawy lub dowody wskazują na wpływ lub godzenie się organizatora transportu, nadawcy, odbiorcy, załadowcy lub spedytora na powstanie naruszenia warunków przewozu, przy czym chodzi tu o wpływ lub godzenie się o charakterze realnym i bezpośrednim. Innymi słowy organ musi wykazać winę załadowcy, która opiera się na wpływie tego podmiotu lub też godzeniu się przez niego na powstanie naruszenia warunków przewozu.

Podkreślenia wymaga, że organ administracyjny w postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności załadowcy wykorzystał materiał dowodowy uzyskany w innych postępowaniach. Nie stanowi to oczywiście naruszenia prawa. Niemniej jednak nie można tracić z pola widzenia tego, że jeżeli pojawiają się sprzeczności, takie jak w tej sprawie, np. każdy z dokonanych pomiarów ilości towaru wykazuje odmienne wartości, konieczne jest chociaż podjęcie próby wyjaśnienia tych rozbieżności przez organ administracyjny, przy zastosowaniu środków dowodowych przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego. Z samego natomiast faktu istnienia takich rozbieżności organ administracyjny nie może wyciągać wniosków obciążających stronę postępowania - załadowcę. Charakterystyczne jest również to, że organ wykorzystał w postępowaniu dowód z protokołu przesłuchania świadka - kierowcy. Przesłuchanie to bowiem miało miejsce w odrębnym postępowaniu. Zaniechał natomiast wyjaśnienia spornych okoliczności z udziałem strony postępowania - załadowcy lub też innych osób, które mogły posiadać wiedze niezbędną w zakresie wyjaśnienia sprawy.

Jak już wspomniano, możliwość nałożenia kary pieniężnej na podmiot wymieniony w art. 140aa ust. 3 pkt 2 p.r.d. powstaje wyłącznie wtedy, gdy okoliczności lub dowody wykazują, że podmiot ten miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia, określonego w art. 140aa ust. 1 p.r.d. Przytoczona regulacja prowadzi do wniosku, że w przypadku wspomnianych podmiotów samo stwierdzenie wystąpienia naruszenia nie jest wystarczającą podstawą do nałożenia kary pieniężnej. W omawianej sytuacji właściwy organ musi wykazać, że okoliczności sprawy i dowody wskazują na wpływ lub zgodę nadawcy, załadowcy lub spedytora ładunku na powstanie naruszenia obowiązków lub warunków przewozu.

W rozpoznawanej sprawie zakres postępowania wyjaśniającego wyznaczała norma prawa materialnego - art. 140aa ust. 1 pkt 2 P.r.d. Wszystko to potwierdza zasadność orzeczenia Sądu I instancji, który prawidłowo wskazał, że wina załadowcy nie może pozostawać w sferze domniemania, lecz musi wynikać z jednoznacznych ustaleń organu administracyjnego, bazujących - co szczególnie należy podkreślić - na zgromadzonym kompletnym materiale dowodowym.

Zasadnie zatem Sąd I instancji zarzucił organom administracyjnym naruszenie przepisów procedury administracyjnej, w tym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego również zarzuty zawarte w punktach 5 i 6 skargi kasacyjnej określone jako materialnoprawne są niezasadne. Sąd I instancji zasygnalizował niedostateczne wyjaśnienie okoliczności faktycznych, uzasadniających nałożenie tej kary. Wątpliwości Sądu dotyczyły wag typu SAW 10 C, za pomocą których ustalono masę całkowitą zespołu pojazdów.

W skardze kasacyjnej organ, uzasadniając podnoszone w niej zarzuty, powoływał się na Świadectwo Homologacji oraz instrukcję obsługi tych wag. Dokumentów tych nie ma jednak w materialne dowodowym sprawy. Nie zostały też dołączone przez wnoszącego skargę kasacyjną. Nie ulega wątpliwości, że zarówno Świadectwo Homologacji wag, jak i instrukcja ich obsługi są dokumentami o charakterze jedynie dowodowym. Nie są też ogólnie dostępne, a więc ani załadowca, ani też Sąd nie mają obowiązku znać ich treści, czy zabiegać o dostęp do niech we własnym zakresie. Organ prowadzący postępowanie administracyjne w tej sprawie powinien, w ramach ciążących na nim obowiązków dowodowych, zebrać i przedstawić wszystkie dowody, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. W rozpatrywanej sprawie organ nie dopełnił tych obowiązków, uniemożliwiając Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu skontrolowanie zaskarżonego wyroku. Tym samym sprawił, że jego skarga kasacyjna nie mogła odnieść zamierzonego skutku.

Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny o kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 204 pkt 2 i 205 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490, z późn. zm.). Na koszty postępowania kasacyjnego zasądzone w punkcie 2 sentencji składa się 1200 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika.