Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 324/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2019 poz 670
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska, Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi: I. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi wraz z odsetkami: I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz I. G. kwotę 497 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzja Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy orzeczenie z dnia [...] - wydane wobec I. G. z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Starszego Administratora w Dziale Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. – uznające za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 listopada 2015 r. do dnia 30 września 2016 r.

Jak wynikało z akt sprawy decyzją z dnia [...] Skarżącej przyznano na rzecz osób uprawnionych (małoletnich córek W. i W. I.) świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2015 r. do dnia 30 września 2016 r. (odpowiednio w wysokości 500 i 400 zł).

Zawiadomieniem z dnia 30 września 2019 r. Stronę poinformowano o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń w okresie zasiłkowym 2015/2016, w związku z przyjęciem w dniu 5 kwietnia 2017 r. od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. kwoty 15.400 zł.

Powołaną na wstępie decyzją orzeczono, że świadczenia we wskazanym okresie zasiłkowym zostały nienależnie pobrane, co dotyczy kwoty 9.100 zł (1.000 zł za 2015 i 8.100 zł. za 2016 r.) i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w dniu 6 sierpnia 2018 r. został powiadomiony przez Komornika o przekazaniu Skarżącej kwoty 15.400 zł. Z dalszych wyjaśnień wynikało, że ww. kwota została uzyskana ze sprzedaży nieruchomości dokonanej przed przyznaniem świadczeń z funduszu alimentacyjnego i przekazana Stronie zgodnie z zatwierdzonym przez Sąd planem podziału. Organ uznał, że Strona pomimo oświadczenia podpisanego w dniu 14 września 2016 r. o zakazie przyjmowania alimentów w okresie pobierania świadczeń w dniu 5 kwietnia 2017 r. przyjęła od Komornika sądowego alimenty we wskazanej kwocie. Skarżąca zapoznała się z zasadami przyznawania świadczeń i winna wiedzieć, że są one nienależne wówczas gdy otrzyma alimenty z naruszeniem kolejności opisanej w art. 28 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2019 r., poz. 670 ze zm., dalej ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Została także pouczona o obowiązku zgłaszania każdej zmiany okoliczności faktycznych odnoszącej się do jej sytuacji rodzinnej i materialnej, czego nie uczyniła. Zatem w sprawie wystąpiły okoliczności opisane w art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło ustalenia i wnioski organu I instancji. W uzasadnieniu przywołało brzmienie art. 9, art. 19, art. 2 pkt 7, art. 23 i art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Odwołując się do poglądów judykatury organ wskazał, że dla oceny, czy świadczenie zostało pobrane nienależnie konieczne jest wykazanie, że pobierająca je osoba miała świadomość działania w tym celu. Będzie tak wówczas, gdy pomimo należytego poinformowania o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczenia podjęła ona takie działania. Przy czym nie jest istotne za jaki okres strona otrzymała alimenty (zalegle czy bieżące), istotny jest sam fakt jednoczesnego pobierania alimentów i świadczeń z funduszu. W czasie pobierania świadczenia wierzyciel alimentacyjny nie ma możliwości samodzielnego zaliczenia na poczet zaległości alimentów opłaconych dobrowolnie przez dłużnika. Kolejność zaspokojenia roszczeń określa art. 28 ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nakazując zapłatę w pierwszej kolejności na rzecz funduszu alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń, a dopiero później wierzycielowi alimentacyjnemu. Pobierając świadczenie z funduszu alimentacyjnego i przyjmując alimenty od dłużnika naruszona jest kolejność świadczeń określona w art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jest to okoliczność obiektywna, niezależna od świadomości beneficjenta. Przy czym nie musi zachodzić tożsamość okresów za które pobrano alimenty i wpłacono świadczenia.

W dalszych wywodach organ odwoławczy opisał okoliczności faktyczne sprawy przypominając, że w dniu 4 września 2015 r. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci (Wiktorię i Weronikę). Jednoczenie podpisała zawarte w wniosku oświadczenie zobowiązujące do niezwłocznego powiadomienia o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń, w tym o zmianie sytuacji rodzinnej i majątkowej. Nadto w decyzji przyznającej świadczenie poinformowano Stronę o treści art. 19 ust. 1, art. 23, art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Po wydaniu ww. decyzji organ pozyskał informację od Komornika prowadzącego egzekucję z majątku dłużnika alimentacyjnego, o tym, że w dniu 5 kwietnia 2017 r. przekazał Skarżącej kwotę 15.400 zł na poczet alimentów. Kwota ta została uzyskana ze sprzedaży nieruchomości dokonanej przed przyznaniem świadczenia i przekazana Stronie na podstawie planu podziału zatwierdzonego postanowieniem dnia [...]. W uzasadnieniu planu podziału wskazano, że uzyskana kwota wystarczy na zaspokojenie roszczeń wszystkich wierzycieli i należy dokonać zwrotu kwoty uzyskanej z egzekucji. Skarżąca nieprzerwanie korzystała z prawa do świadczeń alimentacyjnych w okresach zasiłkowych 2015/2016 i 2016/2017

W opinii organu odwoławczego w sprawie doszło do nienależnego pobrania świadczeń, o czym mowa w art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy, gdyż w okresie ich pobierania Strona otrzymała alimenty niezgodnie z kolejnością wynikającą z art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wynika to z planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji nieruchomości oraz fakty wypłaty przez komornika ww. sumy. Nastąpiła zatem zmiana okoliczności, o czym Strona był obowiązana powiadomić organ, a czego nie uczyniła tracąc prawo do świadczeń.

Kwota ustalonego zwrotu jest równa wysokości pobranych alimentów – 15.400 zł, od której winny być naliczone odsetki. Wartość tej kwoty została proporcjonalnie przeliczona przez łączną miesięczną kwotę uzyskiwanych świadczeń w okresie poprzedzającym jej uzyskanie, czyli w okresach zasiłkowych 2015/2016 i 2016/2017 do całkowitego jego zaspokojenia. Tym samym świadczenia wypłacone za ww. okres w łącznej kwocie 9.100 zł należy uznać za nienależne i podlegające zwrotowi wraz z oprocentowaniem. Końcowo organ odwoławczy wskazał, że bezzasadne są zarzuty podnoszone wobec stanu realizacji zobowiązań dłużnika alimentacyjnego względem funduszu, gdyż leżą poza granicami kognicji organu odwoławczego.

W skardze Strona wnosiła o zmianę decyzji organów obu instancji poprzez ich uchylenie, domagała się też zasądzenia kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wskazała, że pomimo obszernego uzasadnienia decyzji nie odniesiono się w niej do stanu faktycznego. Strona nie negowała, że była pouczona, iż pobierając świadczenia z funduszu nie może pobierać ich od dłużnika, ale taka sytuacja w tej sprawie nie wystąpiła. Ratio legis przepisów ustawy o pomocy jest zakaz pobierania podwójnych świadczeń, ich wypłata przez Fundusz powoduje powstanie wobec zobowiązanego do alimentów roszczenie o zwrot wypłaconych sum. Fundusz jest zobowiązany zastępczo a nie obok zobowiązanego do alimentacji.

Strona podkreślała, że suma uzyskana z egzekucji nieruchomości dłużnika była znaczna, pozwoliła na zaspokojenie wszystkich wierzycieli w całości, w tym funduszu. Pozostała kwota wolna, która miała zostać zwrócona dłużnikowi. Wówczas to Komornik, znając sytuację Skarżącej, skontaktował się z nią i zarekomendował aby przystąpiła do planu podziału, gdyż dłużnik zalegał z zapłatą alimentów, informując jednocześnie, że w przeciwnym wypadku zwróci kwotę dłużnikowi. Skarżąca przystąpiła do egzekucji i uzyskała ww. kwotę stanowiącą zaległości alimentacyjne z poprzednich lat. W chwili przekazania ww. kwot na rzecz Skarżącej fundusz nie miał żadnych roszczeń wobec dłużnika, gdyż w całości spłacono należności funduszu. W tej sytuacji nie można przyjąć, że zostały naruszone jakikolwiek interesy funduszu, skoro pieniądze miały trafić do rąk dłużnika. Nadto istotne jest, że Skarżąca przystąpiła do egzekucji na rekomendację Komornika, będąc pewną, że działa zgodnie z prawem. Obecnie działanie mające na celu odebranie jej pieniędzy, które wydatkowała na dzieci, w tym jedno niepełnosprawne, poczytuje jako naruszające zasadę zaufania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 poz. 2325. ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu.

W tym miejscu wskazać trzeba, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Istotne jest również wskazanie, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).

Spór między stronami sprowadza się do oceny, czy świadczenia z tytułu funduszu alimentacyjnego, wypłacone Skarżącej na osoby uprawnione (małoletnie córki), za wskazane na wstępie okresy zasadnie uznano za nienależnie pobrane, orzekając o obowiązku ich zwrotu.

W opinii Strony nie doszło do nienależnego pobrania świadczeń, gdyż nie zostały one pobrane podwójnie. Nie negując przekazanych jej pouczeń Strona wywodziła, że należna z tytułu egzekucji z nieruchomości dłużnika alimentacyjnego kwota pozwoliła na zaspokojenie wszystkich wierzycieli, w tym funduszu alimentacyjnego. Pozostała suma miała być zwrócona dłużnikowi, wówczas to kierując się wskazaniem Komornika Skarżąca przyjęła sporną należność stanowiącą zaległości alimentacyjne z poprzednich lat. Podkreślała, że działała w przekonaniu o legalności podjętych kroków, zaś środki w całości wydatkowała na dzieci, z których jedno jest niepełnosprawne.

Innego zadania jest organ, dowodząc, że nienależne pobranie świadczenia odnosi się do osób, które działały nieświadomie, Strona zaś została pouczona o obowiązkach wynikających z ustawy, dotyczących powiadamiania organu o wszelkich zmianach wpływających na sytuację dającą podstawę do przyznania świadczeń oraz zakazie przyjmowania alimentów od dłużnika i komornika. Podkreślał, że pobranie świadczenia niezgodnie z kolejnością wynikającą z art. 28 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2019 r., poz. 670 ze zm., dalej ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) jest okolicznością obiektywną. Przy czym nie jest istotne czy należności przyjmowane tytułem alimentów dotyczą bieżących czy zaległych świadczeń.

Oceniając stanowiska Stron trzeba stwierdzić, że zaskarżona decyzja i poprzedzający ją akt naruszają przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym wpłynąć na wynik sprawy, co nakazywało ich uchylenie. Sąd uznał zatem zasadność skargi, choć nie podziela wszystkich zawartych niej uwag.

Na wstępie wskazać trzeba, że jakkolwiek bezpośrednią podstawą uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji były uchybienia procesowe, to wyjaśnienie ich istoty wymaga wykładni przepisów prawa materialnego.

Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy powołanej wyżej ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. I tak zgodnie z art. 23 ust. 1 ww. ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu.

Istotne jest przy tym, że w art. 2 pkt 7 ww. ustawy zawarto definicję sformułowania "nienależnie pobranych świadczeń". W myśl tego przepisu ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego:

a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów,

e) (uchylona)

f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję,

g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b.

Dostrzec przy tym trzeba, że podstawą uznania przedmiotowych świadczeń za nienależnie pobrane jest nie tyle samo "nieprzysługiwanie" przyznanego i wypłaconego świadczenia, ale na organ nałożono, przynajmniej co do zasady, obowiązek wykazania, że do nieuprawnionej wypłaty doszło wskutek naruszeń prawa, jakich dopuściła się osoba pobierająca świadczenia.

Zgodnie z utrwalonym w tym względzie orzecznictwem dla podjęcia rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia nie jest jednak wystarczające samo stwierdzenie, że pobrane świadczenie jest nienależne, ale konieczne jest wykazanie, że osoba, której te świadczenia wypłacono, pobrała je ze świadomością, że świadczenie to jej nie przysługuje, a więc, że można ją uznać za "osobę, która pobrała nienależne świadczenia", jak to określił ustawodawca w art. 23 ust. 1 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1163/20, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA).

Twierdzenie, że określona osoba pobrała świadczenia w sposób nienależny w rozumieniu powołanego przepisu, wymaga wykazania przez organy administracji, że podmioty te miały świadomość co do zaistnienia okoliczności mających wpływ na przyznanie świadczenia i pomimo tego przedstawiły organowi nieprawdziwe informacje lub nie poinformowały o zmianie sytuacji materialnej bądź osobistej. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, decydujące znaczenie ma więc świadomość osoby lub osób pobierających świadczenie. Wynika to z faktu, że zgodnie z treścią art. 2 pkt 7 lit d w zw. z art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz "świadczenia nienależnie pobranego". Nie są to pojęcia tożsame, gdyż "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). W konsekwencji przyjmuje się, że obowiązek zwrotu świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 826/09 i z dnia 19 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 3263/14, CBOSA).

W orzecznictwie wskazuje się, że z nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego możemy mieć do czynienia jedynie w takiej sytuacji, w której osoba świadomie pobierała to świadczenie (tj. mając świadomość tego, że jest nienależne), jednocześnie, w tym samym okresie, otrzymała od dłużnika alimentacyjnego określoną kwotę, która powinna zostać zaliczona na poczet wypłaconych świadczeń, zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ocena świadomości osoby pobierającej świadczenia musi być dokonywana z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danej konkretnej sprawy, w tym również odpowiedzi na pytanie, czy zachowanie skarżącej było ukierunkowane na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 października 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 1080/19; dostępny w CBOSA).

Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy trzeba wskazać, że organy obu instancji skupiły się wyłącznie na tym, że Skarżąca została pouczona o treści istotnych w sprawie przepisów obligujących ją do poinformowania organu o zmianie sytuacji (art. 19 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Wskazując na tą okoliczność przyjęły, że Skarżąca nie informując o wypłaconych jej świadczeniach pobrała je nienależnie. W opinii Sądu takie stanowisko pomija jednak istotne w tej sprawie fakty, które winny zostać wzięte pod uwagę i ocenione przez organy, czego w sprawie zaniechano. Z treści pisma Skarżącej odwołania i skargi wynika, że sporna kwota została jej wypłacona w związku z całkowitą spłatą należności funduszu alimentacyjnego. Skarżąca kwotę tą przyjęła od Komornika, gdyż jak wyjaśnia w skardze (uprzednio w odwołaniu) została poinformowana, że należność ta zostanie zwrócona dłużnikowi alimentacyjnemu, pomimo, że należności względem córek Skarżącej nie zostały w pełni pokryte przez dłużnika alimentacyjnego. Potwierdza to znajdujące się w aktach sprawy pismo Skarżącej, w którym przedstawia ona sposób rozliczenia spornej kwoty. Do tych okoliczności organy się nie odniosły, a fakt, że budziły one zastrzeżenia wynika również ze znajdującego się w aktach sprawy zapytania kierowanego do radcy prawnego, celem wyjaśnienia, czy kwoty te stanowiły należności alimentacyjne i czy w związku z ich wypłatą doszło do nienależnego poboru świadczenia.

W kontekście przywołanych rozważań dotyczących pojęcia nienależnie pobranych świadczeń kwestia ta winna być przez organy rozważona, czego w sprawie zabrakło. Jak wskazano organ skupił się wyłącznie na fakcie poinformowania Strony o treści przepisów, automatycznie przyjmując, że takie ogólne pouczenie będzie miało zastosowanie w każdej sprawie. Przykład rozpoznawanej sprawy dowodzi, że pomimo pouczenia Strona mogła mieć wątpliwości, co do jego zrozumienia, zwłaszcza w kontekście wskazywanych przez pełnomocnika twierdzeń Komornika, że sporna kwota, w przypadku niepobrania jej przez Stronę, zostanie zwrócona dłużnikowi alimentacyjnemu.

Umknęło tym samym orzekającym w niniejszej organom, że nie można orzekać o nienależnie pobranym świadczeniu, nie zbadawszy wcześniej udziału woli (świadomości) strony w braku powiadomienia o zdarzeniach, które skutkują ustaniem bądź wstrzymaniem świadczenia. Takie badanie winno objąć wszystkie okoliczności mające istotne znaczenie dla sprawy.

Nie dokonując ustaleń i oceny wskazanych przez Sąd faktów stwierdzić należy, iż organy orzekające dopuściły się naruszenia przepisów procedury administracyjnej, polegającej na nienależytym wyjaśnieniu sprawy, tj.: art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej k.p.a.), a w konsekwencji naruszeniu przepisów art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 lit. d oraz art. 19 ust. 1 omawianej ustawy.

Drugim uchybieniem mającym wpływ na ocenę rozpoznawanej sprawy to brak wskazania w treści decyzji organów obu instancji, jak też w aktach sprawy, sposobu rozliczenia pobranych przez Stronę i wyegzekwowanych w trybie egzekucyjnym kwot. Chodzi tu zasadniczo o rozliczenie sumy wyegzekwowanej na rzecz funduszu alimentacyjnego. Fakt ten powoduje, że decyzja uchyla się w istocie spod kontroli sądowej.

Okoliczność ta ma istotne znaczenie z punktu widzenia przepisu art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Norma ta wskazuje, że nienależne będą świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ww. ustawy, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.

Z treści zaskarżonej decyzji (ani akt sprawy) nie wynika w jaki sposób i na poczet jakich należności została przekazana kwota 20.819,70 zł (19.800 zł należność główna i 1.019,70 zł odsetki), wyegzekwowana przez Komornika, a przekazana na rzecz funduszu alimentacyjnego. Brak jakiegokolwiek odniesienia do tej kwestii budzi uzasadnione wątpliwości, co do prawidłowości rozliczenia świadczeń. Fakt istnienia innych zobowiązań (poza wynikającymi z decyzji przyznających świadczenia na lata 2015/2016 i 2016/22017) względem funduszu można jedynie domniemywać, nie wiadomo jednak czy i w jakiej kwocie istniały i jakie to ma przełożenie na rozliczenie spornych kwot. O istnieniu innych zobowiązań względem funduszu wspomina jedynie znajdująca się aktach sprawy opinii prawna, jednakże nie odwołuje się do jakiejkolwiek dokumentacji, jak wskazano brak jej także w aktach sprawy.

Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. decyzja zawiera m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne, zaś § 3 ww. aktu stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Brak wskazania sposobu rozliczenia spornych w sprawie kwot stanowi istotne uchybienie, które legło u podstaw uchylenia zaskarżonego aktu, jak i poprzedzającej go decyzji.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy będą zobowiązane do dokonania wskazanych na wstępie ustaleń faktycznych i ich oceny, zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 80 k.p.a. oraz właściwym rozumieniem ustawowego pojęcia nienależnie pobranego świadczenia (art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) w kontekście okoliczności faktycznych sprawy. Ustalenia i wnioski winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji odpowiadającej wymogom wynikającym z powołanych przepisów procesowych, tj. 107 § 1 i § 3 k.p.a.

Mając na uwadze opisane uchybienia organu, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.