Wyrok NSA, sygn. akt III SA 1054/94
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1995-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 9
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 27 ust. 5 pkt 1
journal: Dz.U. 1993 nr 11 poz. 50
law: Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.
Teza: 1. Ustanowiony w art. 9 Kpa obowiązek informowania stron konkretnej sprawy o okolicznościach, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków tych stron, jest kategorią obowiązku organu administracyjnego.

2. Zachowanie się podatnika, zgodnie z udzielonymi mu przez organ podatkowy informacjami, nie może powodować dla podatnika ujemnych konsekwencji.

TEZY

1. Ustanowiony w art. 9 Kpa obowiązek informowania stron konkretnej sprawy o okolicznościach, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków tych stron, jest kategorią obowiązku organu administracyjnego.

2. Zachowanie się podatnika, zgodnie z udzielonymi mu przez organ podatkowy informacjami, nie może powodować dla podatnika ujemnych konsekwencji.


SENTENCJA

oddala skargę.


UZASADNIENIE

Gminna Spółdzielnia Samopomoc Chłopska zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzję Izby Skarbowej utrzymującą w mocy decyzję Urzędu Skarbowego o ustaleniu podatku od towarów i usług za marzec 1994 r.

Zaskarżona decyzja powołuje się na przepis art. 27 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./ i przedstawia, że w wyniku kontroli ustalono, iż Spółdzielnia w marcu 1994 r. dokonała sprzedaży lokali mieszkalnych oraz garaży. Sprzedaży tej nie ujęto w rejestrze sprzedaży i w deklaracji podatkowej za marzec 1994 r. Wobec powyższego od tej niezaewidencjonowanej sprzedaży ustalono podatek według stawki 22 procent przy podwyższeniu jego wartości o 100 procent.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Spółdzielnia wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzuca naruszenie prawa materialnego, i to art. 27 ust. 5 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług (...) przez błędną jego wykładnię, a nadto naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy. Jednakże motywy skargi koncentrują się na tym, że zaskarżona decyzja wydana została bez uwzględnienia istotnych okoliczności sprawy, polegających na wprowadzeniu w błąd przedstawicieli Spółdzielni /a także notariusza sporządzającego akt kupna-sprzedaży mieszkań/, że kupujący mieszkania są zobowiązani do uiszczenia opłaty skarbowej z tego tytułu; dopiero wskutek interwencji jednego z kupujących dokonano kontroli; stwierdzając, że sprzedaż lokali mieszkalnych podlega podatkowi VAT w wysokości 7 procent a następnie - w toku drugiej kontroli - stwierdzono, że i ta informacja była błędna /sprzedaż lokali mieszkalnych w 1994 roku była opodatkowana stawką "0"/. Skarga stoi więc na stanowisku, że takie oczywiste wprowadzenie w błąd podatnika przez przedstawicieli organu podatkowego miało istotny wpływ na działanie podatnika, co w konsekwencji doprowadziło do dokonania krzywdzącego wymiaru podatku, niezgodnego z wymogami praworządności.

Odpowiedź na skargę wnosi o jej oddalenie stwierdzając, że wydanie decyzji ustalającej wymiar podatku jest - w okolicznościach niniejszej sprawy - zgodne z prawem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 27 ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług (...) na skarżącej Spółdzielni ciążył obowiązek zarejestrowania omawianej sprzedaży lokali mieszkalnych i garaży w stosownej ewidencji. Jest bezsporne, że takie zarejestrowanie nie nastąpiło ani nie ujęto tych sprzedaży w deklaracji VAT - 7 za marzec 1994 r.

Wobec powyższego organy podatkowe miały obowiązek - stosownie do treści art. 27 ust. 5 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług (...) - dokonać wymiaru podatku VAT w trybie i na zasadach postanowionych w tym przepisie. Wykonanie tego obowiązku zarówno co do trybu postępowania, jak i wysokości wymiaru podatku należało uznać za zgodne z prawem. Natomiast osobnego rozważenia wymaga zarzut, iż omawiane rozstrzygnięcia organów podatkowych podjęte zostały z naruszeniem obowiązku ustanowionego w art. 9 Kpa /obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron i czuwania nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa/ oraz obowiązku ustanowionego w art. 80 Kpa /obowiązek oceny całokształtu materiału dowodowego sprawy/.

Z materiału dowodowego sprawy /m.in. dwa oświadczenia, protokół kontroli z 25 kwietnia 1994 r. oraz protokół kontroli z 9 maja 1994 r./ wynika, że przedstawiciele organów podatkowych udzielali różniących się między sobą /a nawet sprzecznych ze sobą/ informacji co do rodzaju obowiązku podatkowego ciążącego w niniejszej sprawie na podatnikach.

Takie zachowania podejmowane w imieniu organu podatkowego stanowią naruszenie obowiązku ciążącego na organach administracyjnych z mocy art. 9 Kpa.

Bezzasadne w stopniu oczywistym jest w tej mierze stanowisko zaskarżonej decyzji, która w motywach sugeruje, że: "Przepisy Kpa nie nakładają na organy podatkowe obowiązku (...) udzielania informacji w zakresie stosowania przepisów prawa podatkowego". Stanowisko takie jest wprost przeciwne temu, co wyraźnie ustanawia art. 9 Kpa i albo może być wynikiem nieznajomości tego przepisu, albo wynikiem świadomej tendencji do uchylania się od konsekwencji, jakie wiążą się z jego naruszeniem.

W sprawie konsekwencji naruszenia tego przepisu należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie już wypowiadał się na ten temat /m.in. wyrok z dnia 7 grudnia 1984 r. III SA 729/84 - ONSA 1984 Nr 2 poz. 117/ akceptując, że informowanie stron w konkretnej sprawie w okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na prawa i obowiązki tych stron, jest kategorią urzędowego obowiązku organu administracyjnego.

Jeżeli więc urzędowy obowiązek organu nie został spełniony lub spełniony źle, to strona z tego tytułu nie może ponosić żadnych ujemnych konsekwencji, jeśli zastosowała się do pouczeń uzyskanych od organów. Powyższe nie oznacza, że organ z tego powodu może odstąpić od wykonania obligatoryjnych urzędowych czynności nakazanych przez prawo. Natomiast oznacza to m.in., że stronie przysługuje uprawnienie do żądania naprawienia szkody, którą poniosła.

W sprawach podatkowych, jednym ze sposobów uchronienia podatnika przed takimi ujemnymi następstwami złego działania organu podatkowego jest m.in. możliwość zaniechania ustalania i poboru podatku, ustanowiona w art. 8 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./.

Zawarte w tym przepisie kryterium "(...) gdy wymagają tego inne szczególne okoliczności" może mieć zastosowanie do omawianej sytuacji. Innym z opisanych sposobów może być też umorzenie zaległości podatkowej przewidzianej w art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych ze względu na ustanowione w tym przepisie kryterium "względy społecznie uzasadnione".

Na tle powyższych rozważań należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie organy podatkowe miały obowiązek dokonać wymiaru podatku w sposób przez prawo nakazany - odpowiednio do ustalonych okoliczności faktycznych.

Natomiast rozważenia przez organy podatkowe wymaga /z urzędu lub na wniosek strony/ kwestia, czy i w jakim zakresie konkretne ujemne konsekwencje poniosła skarżąca Spółdzielnia wskutek błędnych, wprowadzających w błąd informacji udzielanych przez organ podatkowy.

Postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym takiego przedmiotu sprawy nie obejmowało, wobec czego Sąd w tej kwestii stanowiska nie zajmuje. Natomiast w związku z ujawnionymi okolicznościami niniejszej sprawy Sąd oczywistą potrzebę takich rozważań dostrzega.

W odniesieniu do meritum zaskarżonej decyzji należało stwierdzić, że jest ona zgodna z prawem, wobec czego skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 207 par. 5 Kpa.