Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 251/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant starszy sekretarz sądowy Ewa Majchrzak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi C. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pieniężnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

W piśmie z dnia 8 czerwca 2011 r. C. K. - skarżąca, wystąpiła do Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ostateczną decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej. Podkreśliła, że domaga się wydania rozstrzygnięcia na podstawie przepisów uwzględniających nowelizację ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich oraz art. 154 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 154 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395), zwaną dalej: "ustawą o świadczeniu pieniężnym", odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] czerwca 2010 r. i poprzedzającej ją decyzji z [...] kwietnia 2010 r. o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek wniosku skarżącej, decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. Kierownik Urzędu utrzymał w mocy ww. decyzję. Organ zwrócił uwagę, że we wniosku strona nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji podkreślając, że konstrukcja art. 154 k.p.a. powoduje, iż prowadzone w oparciu o powołaną podstawę prawną postępowanie administracyjne nie ma na celu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, lecz koncentrację na ocenie (weryfikacji) wydanej uprzednio decyzji pod względem kryteriów przewidzianych art. 154 k.p.a.

Skarżąca zaskarżyła decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...] sierpnia 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B., który wyrokiem z dnia [...] stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 1178/11 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] lipca 2011 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organ wadliwie rozstrzygnął wniosek skarżącej na podstawie art. 154 k.p.a., bowiem skarżąca we wniosku wskazała, że domaga się wydania rozstrzygnięcia na podstawie przepisów uwzględniających nowelizację ustawy o świadczeniu pieniężnym oraz art. 154 k.p.a. Organ powinien ocenić, czy w przypadku skarżącej spełniony został warunek wywiezienia do pracy przymusowej w oparciu o nowe uregulowanie ustawy.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 1 pkt 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym, odmówił przyznania skarżącej uprawnienia do świadczenia pieniężnego.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 1 pkt 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2012 r.

Skarżąca zaskarżyła ww. decyzję z dnia [...] sierpnia 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B., który wyrokiem z dnia [...] grudnia 2012 r. sygn. akt II SA/Bd 938/12 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...] lipca 2012 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w obrocie prawnym pozostała ostateczna decyzja Kierownika Urzędu z dnia [...] czerwca 2010 r. utrzymująca mocy decyzję tego organu z [...] kwietnia 2010 r. o odmowie przyznania skarżącej uprawnienia do świadczenia pieniężnego, na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym. W ocenie Sądu niedopuszczalne było ponowne orzeczenie o odmowie przyznania świadczenia, którego uprzednio organ odmówił już ostateczną decyzją.

Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 1 pkt 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym, odmówił zmiany decyzji z dnia [...] czerwca 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r. Decyzję tą podpisał z upoważnienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Naczelnik Wydziału Departamentu Orzecznictwa L. C. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. zmiana decyzji ostatecznych odmawiających prawa do świadczenia przysługującego na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1, w jej dotychczasowym brzmieniu, osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej na okres, co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. następuje na wniosek strony. Zgromadzone w sprawie dowody, zdaniem organu, potwierdziły, że skarżąca została skierowana do wykonywania pracy przymusowej. Zdaniem organu, w przypadku strony nie został spełniony zawarty w ustawie warunek deportacji do pracy.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z dnia [...] maja 2013 r. Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2013 r. W ocenie organu rozpoznającego sprawę w II instancji bezspornym jest, że decyzja o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego nie tworzy dla strony żadnych praw, dlatego też mogłaby być wzruszona w myśl art. 154 k.p.a. tylko wówczas, gdyby strona wykazała istnienie interesu społecznego lub słusznego interesu własnego. Organ wskazał, że podnoszone przez stronę okoliczności były już mu znane na wcześniejszym etapie postępowania. Ponadto zgodnie z wolą ustawodawcy, wyrażoną w art. 2 pkt 2 ustawy, nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do świadczenia pieniężnego przewidzianego tą ustawą.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła skarżąca.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Ponadto wskazał, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji omyłkowo powołał się na przesłanki art. 154 k.p.a.

Wyrokiem z dnia [...] października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2013 r. wskazując, że organ w II instancji wadliwie rozstrzygnął wniosek skarżącej na podstawie art. 154 k.p.a. Skarżąca we wniosku z dnia 8 czerwca 2011 r. wskazała na przepisy ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym oraz art. 154 k.p.a. W tej sytuacji brak było podstaw do zakwalifikowania przez organ w II instancji wniosku, jako złożonego w oparciu o art. 154 § 1 k.p.a. Rozważania organu w przedmiocie braku spełnienia przesłanki art. 154 k.p.a., z uwagi na fakt, że za zmianą decyzji nie przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, były bezprzedmiotowe. Organ winien był zatem rozpoznać wniosek skarżącej na podstawie powołanego art. 2 ustawy.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. oraz art. 1 pkt 1 i art. 2 pkt 2 lit. a, art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2013 r. Decyzję tą podpisał z upoważnienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Naczelnik Wydziału Departamentu Orzecznictwa L. C.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B., wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 328/14 uchylił zaskarżoną przez skarżącą decyzję z dnia [...] lutego 2014 r. Powodem uchylenia tej decyzji była okoliczność, że wydana ona została z naruszeniem regulacji zawartej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Z akt administracyjnych sprawy wynikało bowiem, że zarówno decyzja z dnia [...] marca 2013 r. o odmowie zmiany decyzji, jak również zapadła w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzja z dnia [...] lutego 2014 r., wydane zostały przez działającego z upoważnienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Naczelnika Wydziału Departamentu Orzecznictwa L. C. Naczelnik, jako pracownik organu, podlegał na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wyłączeniu od rozpoznania sprawy, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., Nr [...], Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art.127 § 3 k.p.a. oraz art. 1 pkt 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym. oraz w związku z art. 2 pkt 2 lit. "a" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].03.2013 r. Nr [...].

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, organ wskazał, że skarżąca złożyła wniosek w przedmiocie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie o świadczeniu pieniężnym. Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...].04.2010 r. Nr [...] utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...].06.2010 r. Nr [...] odmówił przyznania przedmiotowego świadczenia. Strona nie skorzystała z przysługującego jej prawa złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję z dnia [...].06.2010 r.

Przepis art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r.(sygn. akt K 49/07) został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego. Powyższy przepis został znowelizowany ustawą z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. Zmiana decyzji ostatecznych odmawiających prawa do świadczenia przysługującego na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1, w jej dotychczasowym brzmieniu, osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. następuje na wniosek strony.

W myśl nowego brzmienia art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym, represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945

Strona złożyła wniosek o zmianę decyzji w myśl art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. Decyzją z [...].03.2013 r. Nr [...] organ odmówił zmiany decyzji z dnia [...].06.2010 r. Nr [...] oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...].04.2010 r. Nr [...] o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym.

W ocenie organu wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługiwał na uwzględnienie.

Organ wywodził, że dla wydania decyzji pozytywnej na podstawie art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, konieczne jest łączne wystąpienie następujących przesłanek - ustalenie:

- że osoba została deportowana (wywieziona) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 ,

-oraz, że praca była wykonywana w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy.

Jak ustalił organ, skarżąca ubiegała się o przyznanie przedmiotowego świadczenia z tytułu pracy przymusowej wykonywanej w okresie od kwietnia 1942 r. do stycznia 1945 r. Na dowód doznanych represji przedłożyła oświadczenia w sprawie braku dokumentów z dnia 18.10.1994 r., zeznania J. U. i M. A. z dnia 18.10.1994 r. oraz zaświadczenie KRUS w B. z dnia 05.03.2010 r. Przedłożony materiał dowodowy potwierdza, że w czasie okupacji wnioskodawczyni wykonywała pracę przymusową w dwu gospodarstwach Pana W. B.: w C. (miejscu zamieszkania strony) i w N. (miejscowości położonej w odległości 3-4 kilometrów od miejsca zamieszkania). W trakcie przeprowadzonego postępowania Szef Urzędu uzyskał dodatkowe dowody: - ankietę kierowaną w dniu 2 maja 1952 r. do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych w Z. i kartę osobową z dnia 04.03.1951 r. oraz dokumenty z archiwum Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie", w tym zeznania J. U. i M. A. z dnia 28.09.1994 r. poświadczenia zameldowania ww. świadków w C., poświadczenie zameldowania strony wydane w dniu 15.09.1994 r. przez Urząd Miejski w Z. oraz poświadczenie o istnieniu w okresie od 1929 r. do 1945 r. gospodarstwa rolnego W. B. w N. Szef Urzędu dopuścił także dowód z przesłuchania strony.

Przedmiotowe dokumenty potwierdzają w ocenie organu, iż skarżąca została skierowana do wykonywania pracy przymusowej (nakaz sołtysa) u W. B. Z uwagi na fakt, że posiadał on dwa gospodarstwa rolne: jedno już od 1929 roku w N. oraz drugie w C. strona pracowała w obu miejscowościach, w tym w miejscu swojego zamieszkania. Strona od wiosny do późnej jesieni wypasała krowy na pastwiskach, a zimą opiekowała się zwierzętami na terenie gospodarstwa. Za pracę otrzymywała wyżywienie i ubranie robocze. Wprawdzie wnioskodawczyni twierdzi, że mieszkała w trakcie wojny w N., jednak z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym zeznań J. U. ("Mieszkaliśmy razem we wsi C.") i M. A. ("W okresie okupacji niemieckiej mieszkaliśmy razem w tej samej wsi C.") z roku 1994 r., zapisów w ankiecie i karcie osobowej z lat 50-tych oraz poświadczenia zameldowania wydanego w dniu 15.09.1994 r. przez Urząd Miejski w Z wynika, że miejscem zamieszkania strony w tym czasie była C.

Organ wskazał, że skarżąca podniosła także, iż została całkowicie pozbawiona łączności z bliskim, jednak w świetle materiału dowodowego budzi to uzasadnione wątpliwości. Świadkowie wyraźnie potwierdzili, że mieszkali w tej samej miejscowości, co strona i choć razem nie pracowali, to często się widywali podczas prac polowych: "Razem nie pracowaliśmy. Widywałem ją często w pracy na polach". Mało prawdopodobne jest zatem, by rodzice strony pracującej w ich miejscu zamieszkania oraz w miejscowości oddalonej o 3 kilometry nie utrzymywali kontaktu ze swoim dzieckiem, choćby potajemnie.

. Zdaniem organu strona nie przedstawiła wiarygodnych dokumentów potwierdzających deportację do pracy w rozumeiniu przepisów ustawy. Z materiału dowodowego wynika, że strona nie opuściła na stałe swego miejsca zamieszkania, a jedynie wykonywała pracę w obu gospodarstwach W. B.: w C. (miejscu zamieszkania strony) i w N. (sąsiedniej miejscowości). Jak wywodził organ, wykonywanie pracy w warunkach przymusowych bez faktu deportacji nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia. W niniejszej sprawie strona wprawdzie została zmuszona do wykonywania pracy przymusowej u gospodarza niemieckiego, jednakże praca ta była wykonywana w miejscu zamieszkania oraz w miejscowości sąsiedniej, co potwierdziła także sama skarżaca m. in. w swoim oświadczeniu z dnia 18.10.1994 r.: "praca w gospodarstwie rolnym W. B. od 01.04.1942 r. do 17.01.1945 r. w N. i C.

W skardze złożonej do Sądu, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając, że została ona po bardzo pobieżnym postępowaniu i na skutek dowolnej oceny zebranych dowodów oraz na skutek błędnej wykładni zawartego w ustawie określania " deportacja" ( art.2 pkt. 2 ustawy ).

W uzasadnieniu skargi, strona podniosła, że organ nie ocenił wartości poszczególnych dowodów poprzez zwrócenie uwagi na ich cel i okoliczności, w jakich zostały przeprowadzone w swoim czasie, a zeznanie strony zostawił bez oceny, nie przyznając jej, tym samym wartości dowodowej w sprawie.

Dowolność w ocenie dowodów, polegała w ocenie skarżącej na pominięciu w ustalaniu stanu faktycznego wieku strony w momencie deportacji (tylko 10 lat), rodzaju posług, jakie wykonywała, ich adekwatność do jej wieku, to czy mogła odwiedzać swoich rodziców - w realiach wsi w okresie okupacji, doprowadziła do błędnych wniosków a w rezultacie do naruszenia prawa materialnego przez stwierdzenie niezaistnienia przesłanki z art.2. pkt.2 powołanej ustawy.

Skarżąca podnosiła, że dokumenty, z których wypowiedzi zaczerpnął organ budując stan faktyczny, sporządzone były dawno temu do innych postępowań, a mianowicie w sprawach o dokumenty tożsamości i w sprawach emerytalnych. Strona a także świadkowie, mówiąc o miejscu zamieszkania w czasie okupacji, mieli na myśli miejsce zamieszkania, a nie miejsce pobytu przymusowego. Skarżąca wywodziła, że ani ona ani świadkowie składający zeznania nie mijali się z prawdą, bo dziecko miało miejsce zamieszkania przy rodzicach.

W ocenie skarżącej, organ dokonał sprzecznych ustaleń, albowiem raz stwierdza, że dziewczynka nie została deportowana z domu rodzicielskiego, a w innym miejscu przyznaje, że tak, skoro przewiduje, że rodzice mogli utrzymywać kontakt ze swoim dzieckiem potajemnie.

Strona wyjaśniła, że pracowała w gospodarstwie w N., a tylko czasami musiała pracować na polu znajdującym się na terenie C. ( wsi rodzinnej strony), co organ wadliwie zinterpretował jako wykonywanie przez nią pracy na obu gospodarstwach opierając się na zeznaniach świadków złożonych na potrzeby KRUS, uznając te zeznania, jako jedynie wiarygodne dowody, choć świade świadek A. mógł mieć tylko takie wyobrażenie o rzeczywistym stanie rzeczy, skoro areał B. sięgał aż do sąsiedniej wsi - C.

Skarżąca zarzuciła, że organ pominął dowód z jej przesłuchania nie ustalając dokładnie, jakiego rodzaju prace wykonywała, przy uwzględnieniu jej wieku, warunków bytowania, wymaganej dyspozycyjności o różnych porach ( praca przy zwierzętach zaczyna się wczesnym rankiem a kończy późnym wieczorem), tego czy dziecko mogło się kontaktować z rodzicami i jak było traktowane,

Zdaniem strony, zebrany materiał powinien wystarczyć do ustalenia, że nastąpiła deportacja w rozumieniu przepisu art. 2 pkt.2 powołanej ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270; z późn. zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję należało stwierdzić, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej były przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395;

z późn. zm,), w zw. z 1 pkt 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym.

Świadczenie pieniężne, o które ubiegała się skarżąca, w świetle treści przepisu art. 1 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom były obywatelami polskimi i są nimi obecnie. Pod pojęciem represji, zgodnie z art. 2 należy rozumieć:

1. osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych,

2. deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium:

a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,

b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Z omawianego przepisu wynika, że ustawodawca nie przewidział świadczeń dla wszystkich poszkodowanych, lecz tylko dla tych, względem których okupant stosował represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie, polegającej na osadzeniu w obozie pracy bądź deportację.

W niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznania świadczenia w związku z zaistnieniem przesłanki określonej w ustępie 2 wyżej cytowanego przepisu, a zatem w związku z deportacją do pracy przymusowej.

Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia, organ nie kwestionuje, że skarżąca spełniła warunek wykonywania pracy przymusowej w okresie co najmniej 6 miesięcy, a jedynie to, że była deportowana.

Badając czy w przypadku skarżącej można mówić o deportacji w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym, w pierwszej kolejności wyjaśnić należy, czym charakteryzuje się deportacja.

Zarówno z przepisu art. 2 pkt 2 w/w ustawy, jak i z powszechnie przyjmowanych definicji tego terminu wynika, że charakteryzuje się on zaistnieniem faktu wywiezienia (wywózki). Deportować oznacza "wywozić, zsyłać na przymusowy pobyt stały lub czasowy do odległych, odizolowanych miejscowości" (Słownik PWN). Rzeczą oczywistą jest, że nie każda forma zmiany miejsca pobytu nosić może cechy wywiezienia w rozumieniu ww. przepisu. Wobec zaistniałych historycznych faktów, że wywożenie do pracy przymusowej charakteryzowało się wyjątkowo dolegliwą formą, stanowiącą samoistne źródło cierpienia (transport okupanci organizowali w przeludnionych, towarowych wagonach, w których z uwagi na braki żywności, wody, opieki medycznej dochodziło do licznych zgonów) oraz polegało na umieszczaniu wywiezionej ludności w tak odległych, odizolowanych i nieprzyjaznych miejscach by jej jakikolwiek opór, czy próby ucieczki były niemożliwe, ustawodawca zdecydował się tę szczególną represję, której jednym z elementów była praca przymusowa, podstawowym zaś elementem była deportacja – wywiezienie, potraktować, jako fakt, z którego wynika uprawnienie do świadczeń pieniężnych. Jest to tym bardziej czytelne i uzasadnione, że na terenach okupowanych przez władze niemieckie istniał generalny obowiązek pracy, polskiej ludności, która wykonywała ją w bardzo zróżnicowanych warunkach od warunków bardzo dobrych do bardzo dotkliwych. Ustawodawca jednak nie zdecydował się na objęcie świadczeniami pieniężnymi, osób wykonujących tą przymusową pracę, niezależnie od tego jak była ona uciążliwa.

Jest to jak najbardziej racjonalne założenie ustawodawcy, albowiem bez warunku zaistnienia deportacji (wywiezienia) zaistniałyby warunki do łatwego i zbyt powszechnego uzyskiwania świadczeń pieniężnych z tytułu pracy przymusowej (wystarczyłoby odpowiednie oświadczenie o jej szczególnej uciążliwości), która obowiązkiem swym obejmowała ogół ludności. Brak przesłanek ustawowych do powoływania się na sam fakt uciążliwości pracy, czy jej świadczenia w warunkach izolacyjnych jest tym bardziej racjonalne, że okres represji jest odległy i brak w istocie realnych możliwości weryfikacji prawdziwości relacji dotyczących warunków pracy.

Takie też rozumienie omawianego zagadnienia wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07, w którym stwierdził, że z deportacją w rozumieniu omawianej ustawy mamy do czynienia w sytuacji wysiedlenia danej osoby (przymusowej zmiany miejsca pobytu) i "wyrwania" jej z dotychczasowego środowiska. Deportacja nie zachodzi zaś w przypadku wykonywania przymusowej pracy w niewielkim oddaleniu od miejsca zamieszkania, a w tym w sąsiednich miejscowościach. Uzasadniając powyższe stanowisko Trybunał Konstytucyjny wskazał, że osoby poddane deportacji do pracy przymusowej, obok niedogodności związanych z samym obowiązkiem zatrudnienia (często na granicy fizycznych możliwości), były poddane dodatkowemu stresowi związanemu z rozłąką z najbliższymi i koniecznością samodzielnej organizacji od podstaw życia codziennego w nowym, najczęściej nieprzyjaznym środowisku. Wskazać należy, że z tak rozumianą deportacją, nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Skarżąca nie została bowiem wywieziona (wysiedlona, jak wskazuje Trybunał Konstytucyjny) w rozumieniu art. 2 pkt 2 w/w ustawy. Nie można uznać za deportację poddanie się przez nią, zwykłemu, powszechnemu obowiązkowi pracy w ramach nakazu sołtysa.

Ponadto w stosunku do skarżącej nie zachodziła jakaś inna nadzwyczajna sytuacja, która powodowałaby, że została ona odizolowana (wyrwana) z dotychczasowego środowiska, przebywając w zupełnie innych, nieprzyjaznych warunkach adekwatnych do warunków pobytu osób rzeczywiście deportowanych. Z racji bliskości do domu, nie można tym samym przyjąć, że przebywała ona w zupełnie nieznanym, obcym, wrogim, czy niebezpiecznym środowisku, co stwarzałoby realne i dotkliwe utrudnienia charakterystyczne dla skutków deportacji jak, w szczególności odmienne warunki klimatyczne, kulturowe, językowe, połączone niejednokrotnie z wrogością miejscowej ludności, które nie tylko mogłyby przekładać się na pogorszone warunki codziennego bytu, lecz odbierałyby wolę przetrwania i nadziei na przerwanie niekorzystnego położenia. Skarżąca nie musiała sprostać tej szczególnej represji, którą była deportacja, skutkująca koniecznością dostosowania się do zupełnie nieznanego środowiskai znoszenia świadomości braku realnych perspektyw powrotu do domu.

Jak sama podała skarżąca, zeznając po pouczeniu o odpowiedzialności karnej, pracowała zarówno w miejscowości N., oddalonej od dotychczasowego miejsca zamieszkania – C., o 4 km, jak i w w tejże miejscowości C., gdzie mieszkała jej rodzina (dowód: k. 85 akt administracyjnych). Skarżąca w pisemnym oświadczeniu z dnia 18.10.1984 r., również wskazała, że pracowała w obu ww. miejscowościach (dowód: k. 5 ww. akt). Pomijając więc już okoliczność, że miała realną, a nie tylko teoretyczną możliwość kontaktu tak z bliskimi, jak i ze znajomymi, którzy zresztą, jak wynika z ich zeznań mieli z nią kontakt, to jednak najistotniejszą okolicznością jest przyznany przez samą stronę fakt pracy zamiennej, w tym w miejscowości stałego zamieszkiwania. Wyklucza to przyjęcie, że poddana została deportacji. Inaczej należałoby za deportację uznać przemieszczanie się do pracy w obrębie 4 km od jednego gospodarstwa do drugiego, co wręcz urągałoby wypracowanemu przez Trybunał Konstytucyjny rozumieniu tego pojęcia, na tle zdarzeń historycznych opisujących wywózkę do pracy przymusowej, jako odrębny rodzaj okrutnego cierpienia. Ponadto fakty, na których opiera swe prawo skarżąca muszą zostać przez nią wykazane w sposób nie budzący wątpliwości. Tymczasem jedynym dowodem w sprawie, z którego wynika, że w ogóle pracowała ona czasowo poza stałym miejscem zamieszkania są jej zeznania. Żaden inny dowód w postaci odebranych od świadków oświadczeń tego nie potwierdza, co oznacza, że sam fakt świadczenia pracy poza miejscem zamieszkania trudno uznać za niewątpliwy, a jedynie fakty niewątpliwe mogą rodzić dla stron przewidziane prawem uprawnienia. W szczególności należy podkreślić, że tak świadek J. U., jak i świadek M. A. zeznali, że skarżąca mieszkała w okresie okupacji niemieckiej w miejscowości C. (dowód: k. 74 - 75 ww. akt). W warunkach, więc braku jakichkolwiek innych dowodów, które mogłyby potwierdzić w sposób wiarygodny szczegółowy charakter i warunki pracy skarżącej poza miejscem zamieszkania, oparcie się organu, jedynie na jej relacjach i to składanych w tak odległym okresie od zakończenia II wojny światowej, oznaczałoby, że okoliczności istotne dla sprawy, jak miejsce pracy przymusowej w powiązaniu z rzeczywistymi jej warunkami, musiałoby się opierać na relacji jedynie strony zainteresowanej w przyznaniu świadczenia bez możliwości rzeczywistego zweryfikowania wiarygodności tych zeznań. Słusznie więc w okolicznościach przedmiotowej sprawy, organ uwzględniając całokształt zgromadzonych dowodów, właściwie jej zweryfikował, nie znajdując podstaw do zmiany w trybie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym, w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, decyzji z dnia [...] marca 2013 r

W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę, jako niezasadną.