Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 306/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 33 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 2 ust. 1 pkt 4, art. 6h
journal: Dz.U. 2017 poz 1289
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach - tekst jedn.
Teza: Zgłoszony na podstawie art. 33 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201) zarzut błędu co do osoby zobowiązanego nie może służyć kwestionowaniu zasadności nałożenia egzekwowanego obowiązku.

TEZY

Zgłoszony na podstawie art. 33 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201) zarzut błędu co do osoby zobowiązanego nie może służyć kwestionowaniu zasadności nałożenia egzekwowanego obowiązku.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Tomasz Zborzyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA (del.) Adam Nita, Protokolant Agata Grabowska, po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2022 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. Ż. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 1720/17 w sprawie ze skargi K. Ż. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 16 października 2017 r. nr Sygn. akt: [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Sygnatura akt III FSK 306/21

U z a s a d n i e n i e

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę K. Ż. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.

Sąd wskazał, że na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 14.04.2016 r. i z dnia 22.06.2017 r. Prezydent G. wszczął egzekucję administracyjną obowiązku pieniężnego skarżącego z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Skarżący zgłosił zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej – błędu co do osoby zobowiązanego. Prezydent G. postanowieniem z dnia 28.08.2017 r. uznał zarzut za nieuzasadniony. W zażaleniu na to postanowienie skarżący podniósł, że nie jest właścicielem nieruchomości i w okresie powstania egzekwowanej zaległości na niej nie zamieszkiwał, a złożona przez niego deklaracja w sprawie egzekwowanej opłaty nie stanowi dowodu na powstanie obowiązku po stronie skarżącego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku postanowieniem z dnia 16.10.2017 r. postanowienie Prezydenta Miasta utrzymało w mocy, stwierdzając, że w tytule wykonawczym osobę zobowiązanego wskazano prawidłowo, ponieważ skarżący złożył deklarację o wysokości opłaty w związku z zamieszkiwaniem na nieruchomości. W skardze na to postanowienie skarżący zarzucił, że na nieruchomości mieszkał w chwili składania deklaracji, ale nie mieszkał w okresie powstania zaległości, że toczy się postępowanie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oraz że na nieruchomości mieszka kilka osób.

Uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: P.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że zgłoszenie na podstawie art. 33 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, dalej: u.p.e.a.) zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego nie może zmierzać do ustalenia osoby zobowiązanego, lecz winien dotyczyć kontroli tożsamości osoby, wobec której prowadzi się egzekucję, w celu stwierdzenia, czy w orzeczeniu nakładającym obowiązek wskazano tę samą osobę. Skoro zatem skarżący zamieszkiwał nieruchomość i jako jej właściciel w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13.09.1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2017 r., poz. 1289, dalej: u.c.p.g.) złożył deklarację w sprawie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, zasadne było wystawienie tytułu wykonawczego wobec niego; nie zachodzi więc błąd co do osoby zobowiązanego.

W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu.

Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucił naruszenie:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 6h oraz art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g., przez niepełną kontrolę zaskarżonego aktu i nieuwzględnienie w przyjętym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stanie faktycznym okoliczności, że skarżący nie składał deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres objęty tytułami wykonawczymi [...] z dnia 14.04.2016 r. i przyjęcie do oceny stanu faktycznego, który nie odpowiada stanowi rzeczywistemu, a w rezultacie uznanie, że zarzuty skarżącego oparte na treści art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie są zasadne, co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do oddalenia skargi;

- art. 141 § 4, art. 151 i art. 153 P.p.s.a. w związku z art. 6h i art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g., przez zawarcie w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego niewłaściwej oceny prawnej zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w wyniku uznania przez Sąd, że zarzut skarżącego w przedmiocie błędu co do osoby zobowiązanego organy prawidłowo uznały za nieuzasadniony, bowiem w tytule wykonawczym zasadnie wskazano zobowiązanego, a egzekucja administracyjna podjęta została wobec właściwego, podczas gdy deklaracja stanowiąca podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego nie pochodziła od skarżącego, zaś w dacie powstania zaległości nieruchomość nie była zamieszkiwana przez skarżącego, co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do uznania, że na skarżącym ciążył obowiązek ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, a w konsekwencji do oddalenia skargi.

Ponadto na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. skarżący zarzucił naruszenie art. 6h oraz art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g., przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu skarżącego za podmiot władający nieruchomością przy ul. W. [...] w G., z którą związane są opłaty z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi, a w konsekwencji uznanie skarżącego za podmiot obowiązany do uiszczania wskazanych opłat, podczas gdy okoliczności wskazują na brak obowiązku skarżącego w tym zakresie, co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło Wojewódzki Sąd Administracyjny do stwierdzenia braku przesłanki z art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i oddalenia skargi.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku nie wniosło odpowiedzi na skargę kasacyjną ani nie odniosło się do jej zasadności w innej formie procesowej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Jak trafnie wywiódł Wojewódzki Sąd Administracyjny na piątej stronie uzasadnienia zaskarżonego wyroku, oparty na art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a. zarzut błędu co do osoby zobowiązanego dotyczy wadliwości o charakterze formalnym, gdy organ egzekucyjny błędnie uznaje określoną osobę za zobowiązanego. Dotyczyć to może przypadków błędu co do imienia lub nazwiska (albo firmy osoby prawnej) lub tożsamości danych osobowych różnych osób (identyczność imion i nazwisk różnych osób lub identyczność firm różnych osób prawnych), względnie błędnego odczytania danych personalnych zobowiązanego z decyzji lub deklaracji, stanowiących podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, skutkujące skierowanie egzekucji nie do osoby zobowiązanego, ale do osoby, którą za zobowiązanego błędnie i przypadkowo uznano. Zapatrywanie to podzielane jest w literaturze przedmiotu (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2021, teza 15 do art. 33, s. 303), gdzie wskazano, że jako błąd co do osoby zobowiązanego (w brzmieniu przepisu obowiązującym od dnia 30.07.2020 r.: "błąd co do zobowiązanego") należy rozumieć sytuacje, w której organ egzekucyjny lub egzekutor podjął czynności egzekucyjne wobec osoby, którą błędnie uznał za zobowiązanego lub wskazanie w tytule wykonawczym osoby, na której nie ciąży obowiązek. Zarazem wyjaśniono (op. cit., teza 16 do art. 33, s. 304), że nie zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego, jeżeli zobowiązany kwestionuje zasadność nałożenia na niego obowiązku i wnosząc wymieniony zarzut zmierza do zbadania zasadności nałożenia na niego obowiązku. Stanowisko to podzielane jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, o czym świadczą prawomocne wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Białymstoku z dnia 14.02.2013 r., II SA/Bk 766/12 i w Poznaniu z dnia 21.10.2021 r., I SA/Po 716/21 oraz nieprawomocne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi: z dnia 14.10.2021 r., I SA/Łd 443/21 oraz z dnia 17.11.2021 r., I SA/Łd 608/21 (przy odmiennym stanowisku, wyrażonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w prawomocnym wyroku z dnia 14.10.2021 r., III SA/Wa 950/21, zapadłym na tle egzekwowania opłaty radiofonicznej bez wykazania zarejestrowania odbiornika RTV i nadania numeru identyfikacyjnego użytkownika).

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nieuprawnione jest upatrywanie w środku prawnym w postaci zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej drogi prawnej do merytorycznego badania podstaw prawnych i faktycznych nałożenia określonego obowiązku i tym samym usiłowanie przekształcenia postępowania egzekucyjnego w merytoryczne postępowanie rozpoznawcze, włącznie z ustalaniem podstaw faktycznej rozstrzygnięcia nakładającego obowiązek. Dlatego też zgłoszony na podstawie art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a. (w stanie prawnym obowiązującym do dnia 29.07.2020 r.) zarzut błędu co do osoby zobowiązanego oraz na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. (w stanie prawnym obowiązującym od dnia 30.07.2020 r.) zarzut błędu co do zobowiązanego, nie może służyć kwestionowaniu zasadności nałożenia egzekwowanego obowiązku.

Takie nieprawidłowe rozumienie środka prawnego w postaci zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego najwyraźniej legło u podstaw formułowanych zarzutów kasacyjnych. Świadczą o tym przytoczone podstawy kasacyjne – w postaci przepisów normujących zasady powstawania obowiązku w zakresie ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi (art. 6h i art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g.), jak również kwestionowanie braku ustaleń faktycznych co do okresu zamieszkiwania skarżącego na nieruchomości, której dotyczy egzekwowana opłata oraz treści składanej przez skarżącego deklaracji, a nawet stanu prawnego tej nieruchomości w związku z postępowaniem o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Wszystkie te zarzuty i podstawy kasacyjne są nieadekwatne do przedmiotu sprawy, którym jest stwierdzenie, czy wierzyciel zamierzał skierować egzekucję do skarżącego, a nie jakiejkolwiek innej osoby. Natomiast jeżeli skarżący kwestionuje merytoryczną zasadność obciążenia go obowiązkiem ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za pewne okresy rozliczeniowe, winien wdać się z nim w spór w służącej temu procedurze prawnej, a nie podnosząc zarzut błędu co do osoby zobowiązanego.

Nie zasługuje zatem na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 6h oraz art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g. Błędne jest bowiem założenie, leżące u podstaw tego zarzutu, że rozpoznając skargę na postanowienie rozstrzygające kwestię błędu co do osoby zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym, Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien oceniać takie okoliczności, jak to, czy skarżący składał deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres objęty tytułami wykonawczymi. Wbrew zapatrywaniu skarżącego właśnie badanie tych okoliczności przez Wojewódzki Sąd Administracyjny prowadziłoby do wyjścia poza granice sprawy, ograniczonej treścią zgłoszonego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, co z kolei mogłoby uzasadnić zarzut naruszenia przez Sąd art. 134 § 1 P.p.s.a.; ponieważ jednak Sąd orzekł w granicach sprawy poddanej osądowi, wymienionego przepisu nie naruszył. Z kolei nie dopatrując się naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a. z powodów wymienionych w zarzucie, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., jako że nie miał podstaw do zastosowania tego przepisu i uchylenia na jego podstawie zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 141 § 4, art. 151 i art. 153 P.p.s.a. w związku z art. 6h i art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g. Zawarcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jakiejkolwiek, nawet niewłaściwej, oceny prawnej zaskarżonego postanowienia, nie może naruszać art. 141 § 4 P.p.s.a., który stanowi o warunkach, jakim winno odpowiadać uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego. Jakkolwiek uzasadnienie to winno zawierać podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, niemniej kwestionowaniu prawidłowości tej podstawy i jej wyjaśnienia służą inne podstawy kasacyjne, ponieważ jeżeli uzasadnienie zaskarżonego wyroku wymienione elementy zawiera, nie narusza art. 141 § 4 P.p.s.a. Art. 151 P.p.s.a. jest przepisem o charakterze wynikowym, znajdującym zastosowanie wtedy, gdy sąd administracyjny nie stwierdza zaistnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie skargi i skargę tę oddala. Naruszenie tego przepisu byłoby więc możliwe wtedy, gdyby Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę wskazując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 151 P.p.s.a., względnie gdyby oddalił skargę nie wskazując tego przepisu jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie żaden z tych przypadków nie zachodzi. Z kolei art. 153 P.p.s.a. znajduje zastosowanie w przypadku uwzględnienia skargi; a zatem, skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił, przepis ten mógłby naruszyć tylko wtedy, gdyby go zastosował, co w rozpoznawanej sprawie jednak nie nastąpiło. Kwestionowane w zarzucie rozważania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odnośnie tego, czy egzekucja administracyjna podjęta została wobec właściwego podmiotu (skierowana do właściwej osoby) są w pełni prawidłowe, jeśli zważyć istotę sprawy sądowoadministracyjnej poddanej ocenie: nie stanowi jej bowiem to, czy egzekwowane zobowiązanie przypisano skarżącemu w sposób merytorycznie uzasadniony, ale to, czy egzekucję skierowano do tej osoby, którą wymieniono w tytule wykonawczym. Dlatego też w badanym postępowaniu nie podlegała badaniu okoliczność, czy deklaracja stanowiąca podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego pochodziła od skarżącego oraz czy w dacie powstania zaległości nieruchomość była przez niego zamieszkiwana, a w konsekwencji - czy ciążył na nim obowiązek ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Z przyczyn już wcześniej wyjaśnionych niezasadny jest zarzut naruszenia art. 6h oraz art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g. przez uznanie skarżącego za podmiot władający nieruchomością, z którą związane są opłaty z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi, a w konsekwencji za podmiot obowiązany do uiszczania wskazanych opłat, ponieważ jest to kwestia merytorycznej zasadności obciążenia skarżącego egzekwowanym obowiązkiem, która nie może być rozstrzygana w postępowaniu egzekucyjnym, a w szczególności w ramach zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego.

Podsumowując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wobec niezasadności wszystkich zarzutów, podniesionych w skardze kasacyjnej, skarga ta jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw została oddalona na podstawie art. 184 P.p.s.a.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego nie orzeczono wobec braku stosownego wniosku od strony wygrywającej sprawę w instancji kasacyjnej, przy czym wniosek o przyznanie pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną, świadczoną z urzędu, zostanie rozpoznany przez rzeczowo właściwy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku.

SWSA (del.) Adam Nita SNSA Tomasz Zborzyński SNSA Bogusław Dauter