Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 632/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2008-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 66 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 5 listopada 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grażyna Malinowska - Wasik (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 5 listopada 2008 roku sprawy ze skargi Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w [...] na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zawiadomienia strony o konieczności złożenia wniosku o zwrot części nieruchomości do innego organu 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Starosta B. zawiadomił H. R., iż ze złożonym przez siebie wnioskiem o zwrot części nieruchomości, położonej w B. przy ulicy [...], stanowiącej działki [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [..] ha, w obrębie [...] powinna wystąpić do Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w B.

Powyższy wniosek o zwrot przejętej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.), w 1978 r. nieruchomości, skierowany przez H. R. do Wydziału Mienia i Geodezji Urzędu Miasta w dniu 29 lipca 2007 r. oprócz wymienionych działek obejmował ponadto położoną w tym samym obrębie działkę nr [...] o pow. [...] ha, będącą własnością Gminy B. Działki natomiast [...] oraz [...] stanowią współwłasność Skarbu Państwa – Wojskowej Agencji Mieszkaniowej i osób fizycznych.

Starosta B., wyznaczony do prowadzenia przedmiotowej sprawy przez Wojewodę [...], uznał, na podstawie art. 66 § 1 i 2 kpa, w oparciu o art. 136 ust. 3 i art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.) w związku z art. 14 ust. 1, ust. 2, ust. 2a pkt 1 i 2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r., Nr 41, poz. 398 z późn. zm.), iż organem właściwym do rozpoznania sprawy w I instancji będzie, w części dotyczącej działek [...] oraz [...], Dyrektor Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w B.

Jak wskazał Starosta B., właściwość dyrektora oddziału regionalnego WAM stanowi wyjątek od generalnej zasady ujętej w art. 142 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w myśl której organem właściwym w sprawach zwrotu wywłaszczonych nieruchomości jest starosta.

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia złożonego przez H. R. Podniosła w nim ona, iż art. 14 ust. 1, ust. 2, ust. 2a pkt 1 i 2 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej został przez organ zinterpretowany mylnie, z uwagi na fakt, że z powyższego przepisu wprost wynika wyjątek dotyczący wywłaszczania nieruchomości wobec czego stosowanie przepisów w tym zakresie nie leży w gestii dyrektora oddziału regionalnego WAM wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej. Jak wskazała wnosząca zażalenie, przepisy powinny być interpretowane zgodnie z literalnym brzmieniem, bowiem dokonana przez organ wykładnia historyczna, odnosząca się do przepisów nieobowiązujących może być stosowana tylko w przypadku wątpliwości interpretacyjnych, które w niniejszym przypadku, ze względu na jasność art. 142 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie mają miejsca.

Zażalenie na postanowienie Starosty B. wniósł również Dyrektor Oddziału Regionalnego WAM, lecz nie zostało ono rozpatrzone przez organ odwoławczy, który ograniczył się do powiadomienia żalącego się, iż w przedmiotowej sprawie występuje on jako organ administracji publicznej kompetentny do wydania decyzji, w związku z czym nie można domniemywać, by w ramach obwiązującego porządku prawnego przysługiwały mu jednocześnie uprawnienia strony.

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] nie uwzględniając zażalenia H. R. Wojewoda [...] utrzymał w mocy postanowienie Starosty B. Stwierdzając w jego uzasadnieniu, że z jednoznacznego brzmienia art. 14 ust. 2 i ust.2a ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP wynika, iż ustawodawca celowo ograniczył uprawnienia organów agencji mienia wojskowego tylko do wywłaszczania nieruchomości. Takie rozumienie powyższych unormowań, jak wskazał organ należy odnieść do art. 2 pkt 6 obowiązującej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, że jej przepisy nie naruszają innych ustaw w zakresie dotyczącym gospodarki nieruchomościami, a w szczególności m.in. ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. W art. zaś 11 działu II rozdziału I ustawy o gospodarce nieruchomościami pt. Zasady ogólne dopuszczono w odrębnych ustawach wyjątki od zasady ogólnej właściwości starosty jako organu reprezentującego Skarb Państwa wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej w sprawach gospodarowania nieruchomościami, a taką regulacją szczególną wskazującą na kompetencje innego organu jest ustawa z dnia 22 czerwca 1995 r.

Ponadto jak wynika z rozdz. 4 działu II ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy odnoszące się do wywłaszczania nie normują jednocześnie odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości i zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a więc nie można utożsamiać postępowania dotyczącego wywłaszczenia z postępowaniem dotyczącym wymienionych kwestii. W związku z powyższym zatem organem właściwym do rozpoznania sprawy o zwrot części nieruchomości położonej w B. przy ulicy [..], obejmującej działki [...] oraz [....] jest Dyrektor Oddziału Regionalnego WAM w B. W gestii Starosty B. pozostaje natomiast rozstrzygnięcie sprawy dotyczącej działki nr.

Postanowienie Wojewody [...] zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy przez Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w B. Jak podniósł skarżący o kwestiach związanych ze zwrotem wywłaszczonej nieruchomości – zwrocie, rozliczeniach z tego tytułu, terminach zwrotu – orzeka w drodze decyzji starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, co wynika wprost z art. 142 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powołany w kwestionowanym rozstrzygnięciu art. 14 ust 2a ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP nie może stanowić natomiast podstawy do uznania, iż w zakresie zwrotu nieruchomości Skarbu Państwa, które reprezentuje WAM, właściwy do orzekania jest Dyrektor Oddziału Regionalnego WAM, w obrębie którego mieści się nieruchomość będąca przedmiotem sporu, skoro z jego kompetencji wyłączono uprawnienia dotyczące wywłaszczania nieruchomości.

Według skarżącego wbrew twierdzeniu organu II instancji, wyłączenie kompetencji dyrektora oddziału regionalnego WAM odnosi się do wszelkich czynności związanych z wywłaszczaniem, a więc zarówno do samego wywłaszczania sensu stricte, jak i rozliczeń oraz terminów związanych z wywłaszczeniem, a także zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, co znajduje odzwierciedlenie w praktyce.

Ponadto, jak podniósł skarżący, działka [...] należy wyłącznie do osób fizycznych, działka natomiast [...] stanowi współwłasność osób fizycznych oraz Skarbu Państwa i WAM i w obu przypadkach właściwość Dyrektora Oddziału Regionalnego WAM, wskazanego jako organ kompetentny jest wyłączona.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Powtarzając argumenty ujęte w kwestionowanym postanowieniu organ wskazał dodatkowo, iż w świetle art. 28 kpa wnoszący skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego WAM nie jest w przedmiotowej sprawie stroną postępowania. Jak zauważył Wojewoda, skarżącemu brak jest w omawianym przypadku interesu prawnego, takim bowiem legitymuje się wyłącznie H. R., wniosek której zainicjował postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie. Nie był zatem również legitymowany do wniesienia skargi do Sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Ocena zasadności w niniejszej sprawie skargi wiąże się z koniecznością dokonania interpretacji regulacji zawartych w art. 14 ust. 2 i ust. 2a pkt 2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r., Nr 41, poz. 398 ze zm.).

W myśl art. 14 ust. 2 Wojskowa Agencja Mieszkaniowa gospodaruje nieruchomościami, o których mowa w ust. 1 (czyli stanowiącymi własność Skarbu Państwa jej powierzonymi), zgodnie z przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, z wyjątkiem przepisów dotyczących wywłaszczania nieruchomości, oraz z uwzględnieniem zmian wynikających z niniejszej ustawy.

Z kolei ust. 2a pkt 2, art. 14 stanowi, że w zakresie gospodarowania nieruchomościami, o których mowa w ust. 1 przysługują dyrektorom oddziałów regionalnych Agencji upoważnienia starosty wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, z wyjątkiem uprawnień dotyczących wywłaszczania nieruchomości.

Zgodnie z zasadami techniki prawodawczej określonymi w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. Nr 100, poz. 908) przepisy prawne powinny być tak zredagowane, by adresaci przepisów nie mieli wątpliwości co do tego, jaką regułę postępowania wyznacza dany przepis a organy, które będą go stosowały nie miały wątpliwości co do interpretacji tego przepisu. Ponadto redakcja tekstu prawnego winna czynić go zrozumiałym dla przeciętnego adresata oraz być adekwatna do zamiaru prawodawcy.

Język prawny jest odmianą języka powszechnego, w związku z czym należy do niego stosować wszystkie zasady odnoszące się do powszechnego języka polskiego.

W celu zwiększenia komunikatywności tekstu prawnego w powyższych "Zasadach..." przyjęto, że przy redagowaniu przepisów aktu normatywnego konieczne jest posługiwanie się określeniami w ich podstawowym i powszechnie stosowanym znaczeniu.

Z zasadami techniki prawodawczej (redagowania) w ścisłym związku pozostają zasady interpretowania tekstów prawnych. Interpretacja przepisów polega bowiem na ustaleniu woli prawodawcy.

Konsekwencją wskazanych wyżej, wprowadzonych rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów zasad stanowienia prawa jest powszechnie zajmowane w doktrynie i orzecznictwie sądowym stanowisko, że przy interpretacji przepisów ustaw i innych aktów normatywnych należy przyjmować prymat wykładni językowej z możliwością dopuszczenia innych rodzajów wykładni, gdy wskazana wykładnia jest niewystarczająca dla zrozumienia tekstu.

Wykładnia językowo-logiczna (inaczej gramatyczna) polega na odczytywaniu norm prawnych na podstawie znaczenia wyrazów i wyrażeń zawartych w treści aktu prawnego, przy uwzględnieniu zasad gramatyki i składni językowej oraz zasad logiki.

Naczelny Sad Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 22 czerwca 1998 r. (sygn. akt FPS 9/97) podkreślił, że "dokonując interpretacji tekstu prawnego trzeba kierować się znaczeniem słów danego języka etnicznego oraz tym, że ustawodawca był racjonalny, gdy używał takich a nie innych słów i nie można a priori przyjmować, iżby określonych słów używano w tekście prawnym bez wyraźniej ku temu potrzeby".

Podobnie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 11 czerwca 1996 r. sygn. III CZP 52/96 wyrażono pogląd, że "według ustalonych w orzecznictwie zasad interpretacji przepisów prawa podstawowe znaczenie ma wykładnia językowa, a dopiero wtedy, gdy ta zawodzi, prowadząc do wyników nie dających się pogodzić z racjonalnym działaniem ustawodawcy i celem, jaki ma realizować dana norma, sięga się do dyrektyw wykładni systemowej i funkcjonalnej".

Wykładnia językowa obejmuje zróżnicowany zespół reguł, których wspólną cechą jest to, że odwołują się do języka, w którym norma została sformułowana – języka potocznego, prawnego (gdy termin został zdefiniowany w znaczeniu prawnym), prawniczego (gdy brak jest definicji legalnej terminu) lub specjalnego.

Wśród powyższych reguł najważniejsze znaczenie przypisuje się w praktyce orzeczniczej dyrektywie języka potocznego, która nakazuje przyjąć takie znaczenie normy lub zawartego w niej określenia, jakie ma w języku potocznym, chyba że ważne względy przemawiają za odstąpieniem od tego znaczenia. Takimi ważnymi względami, jak stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 29 listopada 1999 r. sygn. FPK 3/99, są definicje legalne danego określenia w akcie prawnym lub powszechnie ustalone znaczenie tego zwrotu w języku prawniczym.

Powołany w podstawie prawnej postanowienia organu I instancji kontrowersyjny przepis art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. zawiera odesłanie w zakresie gospodarowania nieruchomością do ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) z wyłączeniem jej przepisów dotyczących wywłaszczania nieruchomości.

Powyższe wyłączenie ma więc charakter przedmiotowy i istotne znaczenie dla prawidłowego odczytania jego zakresu ma interpretacja słowa "dotyczy" – " dotyczący".

Odwołując się do dyrektywy języka potocznego w ramach wykładni językowej, celem ustalenia znaczenia wymienionych słów należy sięgnąć do słownika języka polskiego w części zawierającej wyjaśnienie tegoż znaczenia w podstawowym (pierwszoplanowym) ujęciu.

Nadmienić w tym miejscu należy, że ze względu na to, że treść art. 14 ust. 2 w powiązaniu z art. 14 ust. 2a pkt 2 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej decyduje o właściwości organu (WAM lub starosty), czyli kompetencji organu do rozstrzygania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, dokonana interpretacja musi mieć charakter ścisły, literalny (nie może być zawężająca czy rozszerzająca).

Według "Małego słownika języka polskiego" pod redakcją Stanisława Skorupki i innych (Państwowe Wydawnictwo Naukowe, wydanie V z 1999 r.) słowo "dotyczyć" oznacza odnosić się do kogoś, do czegoś, mieć z czymś związek. Identycznie znaczenie tego słowa podaje się w "Słowniku poprawnej polszczyzny" pod redakcją prof. dr Witolda Doroszewskiego (PWN-1973 r.) oraz " Uniwersalnym słowniku języka polskiego" pod redakcją Stanisława Dubisza (PWN -2003 r.). W tym ostatnim słowniku prawidłowe posłużenie się omawianym słowem zobrazowano przykładem: "wszystko, co dotyczy moich przyjaciół, bardzo mnie interesuje".

Dokonana wykładnia językowa (przy wykorzystaniu dyrektywy języka potocznego) całości zwrotu "z wyjątkiem przepisów dotyczących wywłaszczenia" potwierdza zdaniem Sądu, w świetle powyższego rozumienia wyrażenia "dotyczący", trafność stanowiska skarżącego, że prawodawca miał tu na myśli przepisy mające związek, odnoszące się do materii wywłaszczeń nieruchomości w szerokim ujęciu, zaś materię tę stanowią nie tylko regulacje w przedmiocie rozstrzygania o wywłaszczeniu (dział III rozdz. IV ustawy o gospodarce nieruchomościami), lecz także w przedmiocie odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości (dział III, rozdz. V ustawy), jak i –w przedmiocie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (dział III rozdz. VI ustawy).

Zatem prawodawca w art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP wyłączył spod kompetencji Wojskowej Agencji Mieszkaniowej stosowanie wszelkich unormowań ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. r. (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) pozostających w związku z zagadnieniem wywłaszczeń nieruchomości, w których to unormowaniach jako jedyny organ właściwy do orzekania we wszystkich wyszczególnionych wyżej sprawach wskazywany jest starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej (vide m.in. art. 129 i 142 ustawy).

Wojskowa Agencja Mieszkaniowa natomiast, jak wynika z art. 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r., w ramach powierzonego jej przez Skarb Państwa wykonywania w jego imieniu i na jego rzecz prawa własności i innych praw rzeczowych w stosunku do nieruchomości tegoż Skarbu Państwa, gospodaruje tymi nieruchomościami w oparciu o przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., z uwzględnieniem zmian wprowadzonych ustawą z 22 czerwca 1995 r.

Reasumując dyrektor oddziału regionalnego WAM, w ramach przysługujących mu w świetle art. 14 ust. 2a pkt 2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r., Nr 41, poz. 398 ze zm.) uprawnień starosty wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej przy gospodarowaniu powierzonymi Agencji nieruchomościami Skarbu Państwa, nie posiada kompetencji do prowadzenia postępowań administracyjnych i orzekania, w przedmiocie zwrotu niegdyś wywłaszczonych, aktualnie administrowanych przezeń nieruchomości.

Powyższe stanowisko Sądu znajduje także oparcie w wykładni systemowej.

Jak słusznie zauważył skarżący, art. 142 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami jednoznacznie stanowi, że o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, zwrocie odszkodowania, w tym także nieruchomości zamiennej oraz rozliczeniach z tytułu zwrotu i terminach zwrotu orzeka, w drodze decyzji, starosta. Przepis ten nie przewiduje w powyższym zakresie żadnych odstępstw (w tym wynikających z ustaw szczególnych).

Natomiast art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., powołany przez organ odwoławczy na poparcie wyrażonego przez niego poglądu, nie może być interpretowany w żaden sposób w powiązaniu z kwestią wywłaszczeń i to nawet w szerokim tego słowa znaczeniu. Organ odwoławczy przeoczył bowiem, że wskazany przepis o treści: " z zastrzeżeniem wyjątków wynikających z przepisów niniejszej ustawy oraz odrębnych ustaw, organem reprezentującym Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami jest starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej..." zamieszczony jest wprawdzie w rozdziale 1 – "Zasady ogólne" lecz w dziale ustawy oznaczonym nr II pt. "Gospodarowanie nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa oraz własność jednostek samorządu terytorialnego", podczas gdy przepisy dotyczące wywłaszczenia, odszkodowań za wywłaszczenie oraz zwrotu wywłaszczonych nieruchomości znajdują się w kolejnym dziale – nr III ustawy.

W związku z tym dopuszczone od kompetencji starosty w art. 11 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wyjątki wynikające z ustaw szczególnych (w tym z ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP) mogą odnosić się tylko do kwestii gospodarowania nieruchomościami znajdujących uregulowanie w rozdziałach działu II tejże ustawy. W powiązaniu też wyłącznie z przepisami działu II ustawy z 21 sierpnia 1997 r. zasadne było powołanie się przez organ na wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu sygn. II ACa 1136/06.

Dodatkowo podnieść należy, że przyjęcie, iż w świetle treści art. 14 ust. 2 i art. 2a pkt 2 ustawy z dnia 22 marca 1995 r. wolą prawodawcy było przyznanie kompetencji do orzekania o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości dyrektorowi oddziału regionalnego WAM, godziłaby w domniemanie racjonalności prawodawcy.

Według Trybunału Konstytucyjnego domniemanie racjonalności prawodawcy winno być założeniem każdej interpretacji przepisów prawnych (vide orzeczenie TK z dnia 25 lutego 1992 r. sygn. K 3/91, uchwała TK z 25 stycznia 1995 r. sygn. W 14/94). Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 22 czerwca 1999 r. sygn. I KZP 19/99 stwierdzając, że "fundamentalne reguły wykładni przepisów prawnych za punkt wyjścia przyjmują założenie ... o racjonalnym prawodawcy, który tworzy przepisy w sposób sensowny, racjonalny i celowy, znając cały system prawny...".

Racjonalny prawodawca m.in. nie stanowi norm sprzecznych oraz liczy się z konsekwencjami empirycznymi wprowadzonych norm prawnych.

Domniemanie interpretacyjne racjonalności prawodawcy statuuje nakaz poszukiwania takiej wykładni przepisu, która byłaby zgodna z tym domniemaniem.

Nawiązując na gruncie niniejszej sprawy do powyższej dyrektywy zauważyć trzeba, że słuszne jest stwierdzenie organu odwoławczego, iż w razie zwrócenia się przez H. R., stosownie do postanowienia Starosty B. z dnia [...], do Dyrektora Oddziału Regionalnego WAM w B. o zwrot działek nr [...] i [...], stałby się organem właściwym do wydania w tej sprawie decyzji, lecz nie można pominąć istotnej okoliczności, że w takim wypadku byłby on nie tylko organem lecz także stroną w wymienionej sprawie skoro w księdze wieczystej figuruje jako współwłaściciel nieruchomości Skarb Państwa – Wojskowa Agencja Mieszkaniowa.

Oczywiście tego rodzaju podwójna rola WAM byłaby nie do przyjęcia.

Status oddziału regionalnego WAM jako strony jest uznawany w orzecznictwie sądowym we wszystkich sprawach, w których były właściciel wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierca wystąpił z żądaniem zwrotu nieruchomości, której aktualnie właścicielem jest Skarb Państwa, a która znajduje się w administracji Wojskowej Agencji Mieszkaniowej (np. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 25 stycznia 2005 r. sygn. II SA/Bk 705/04 – wyrok z dnia 17 maja 2007 r. WSA w Krakowie sygn. II SA/Kr 885/04 – niepublikowane).

Wojskowa Agencja Mieszkaniowa, której przekazano we władanie, w trybie przepisów ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP, składniki mienia Skarbu Państwa (nieruchomość niezabudowaną lub zabudowaną) wstępuje bowiem w prawa i obowiązki z nimi związane w stosunku do Skarbu Państwa i osób trzecich. Sytuacja jej jest we wskazanym wypadku zbliżona do sytuacji prezydenta miasta na prawach powiatu, od którego były właściciel domaga się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej obecnie własność gminy, której organem wykonawczym jest ów prezydent. Uznanie takiego prezydenta miasta za stronę postępowania znajduje odzwierciedlenie w treści art. 142 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który przewiduje wyłączenie go na zasadach określonych w rozdziale 5 działu I kpa od udziału w sprawie.

Stronami postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości są na gruncie art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. nie tylko właściciel lub jego spadkobiercy, lecz także aktualny w momencie orzekania właściciel nieruchomości, wieczysty użytkownik oraz każdy podmiot, któremu przysługują do tej nieruchomości ograniczone prawa rzeczowe lub obligacyjne (zarządca, użytkownik, najemca, osoba korzystająca z nieruchomości na podstawie umowy użyczenia), co znajduje oparcie w art. 138 ustawy (w myśl art. 138 ust. 2 umowy podmiotów uprawnionych do korzystania z nieruchomości w przypadku jej zwrotu wygasają, co stanowi o ich interesie prawnym).

Skarb Państwa będący współwłaścicielem lub właścicielem podlegającej zwrotowi nieruchomości reprezentuje zaś w sprawie o zwrot nieruchomości administrujący nią dyrektor właściwego regionalnego oddziału WAM.

Przyjęcie, zgodnie ze stanowiskiem organu odwoławczego, że dyrektor regionalnego oddziału WAM jest właściwy do rozstrzygania w powyższym przypadku o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości oznaczałoby konieczność każdorazowego wyłączania od prowadzenia postępowania administracyjnego dyrektora regionalnego oddziału WAM władającego w imieniu Skarbu Państwa w całości lub w części nieruchomości podlegającą zwrotowi. Organ administracji publicznej wydający rozstrzygnięcie w sprawie nie może być bowiem równocześnie stroną tego postępowania.

Domniemanie racjonalności prawodawcy nakazuje wykluczyć, iż mógł on wprowadzić unormowanie wywołujące w praktycznej jego realizacji takie, jak wskazane wyżej skutki.

Zgodnie z art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym.

Cytowany przepis posługując się sformułowaniem, "każdy, kto ma w tym interes prawny", nie ogranicza kręgu podmiotów uprawnionych do złożenia skargi wyłącznie do stron postępowania administracyjnego.

Oznacza to, że zarówno błędne uznanie określonego podmiotu przez organ administracji publicznej za stronę postępowania, jak i błędna odmowa przyznania mu takiego statusu przez tenże organ, nie pozbawia danego podmiotu prawa wniesienia skargi do sądu administracyjnego na ostateczne rozstrzygnięcie wydane w tym postępowaniu.

Jednocześnie przepis art. 50 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pozwala na uruchomienie sądowej kontroli działań organów administracji publicznej tylko temu, kto ma we wszczęciu tej kontroli interes prawny.

Skoro mowa o interesie prawnym, to nie należy go utożsamiać z postacią interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 kpa, to jest odnoszącego się do praw i obowiązków opartych na prawie materialnym. Pojęcie interesu prawnego w rozumieniu art. 50 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poza interesem wywodzącym się z przepisów prawa materialnego, obejmuje także uprawnienia i obowiązki regulowane przepisami prawa procesowego lub nawet ustrojowego, a więc ma znaczenie szersze.

Dyrektor Regionalnego Oddziału Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Bydgoszczy niewątpliwie, jak wcześniej wskazano, ma interes prawny w sprawie, w której może dojść do uszczuplenia własności Skarbu Państwa poprzez zwrot byłej właścicielce nieruchomości, w której Skarb Państwa ma udział i której z tego tytułu WAM jest współwładającym. W razie orzeczenia o zwrocie nieruchomości położonej przy ul. Chołoniewskiego 51 w Bydgoszczy, WAM przejmie z tym faktem związane prawa i obowiązki Skarbu Państwa (zobowiązania i wierzytelności Skarbu Państwa z tego tytułu przejdą na Agencję). Naruszony zostanie tym samym interes materialnoprawny WAM.

Starosta B. doręczył zarówno H. R., jak i Dyrektorowi Regionalnego Oddziału WAM w B. postanowienie wskazujące tego ostatniego jako organ właściwy do załatwienia sprawy w zakresie dotyczącym działek [...] i [...], co świadczy o uznaniu obydwu podmiotów za strony. Wojewoda nie rozpoznał jednak zażalenia wniesionego na powyższe postanowienie przez Dyrektora Regionalnego Oddziału WAM, odmawiając mu legitymacji do jego zaskarżenia.

Zaznaczyć należy, że wnosząc zażalenie wyżej wymieniony występował jako osoba prawna, zaś status organu administracji publicznej uzyskałby dopiero, gdyby w wykonaniu omawianego postanowienia H. R. wystąpiła do niego z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie zwrotu części nieruchomości.

O tego rodzaju statusie Dyrektora Regionalnego Oddziału WAM w B. nie można z tego względu mówić także w chwili wnoszenia przezeń skargi do Sądu.

Wskazanie go natomiast jako organu kompetentnego do załatwienia sprawy pozbawiało go możliwości "bycia" stroną postępowania dotyczącego zwrotu nieruchomości i w tym należy upatrywać jego interesu prawnego opartego na przepisie administracyjnej procedury we wniesieniu środka zaskarżenia do Sądu. Poza tym zasadne jest powołanie się w tym miejscu na tzw. aspekt obiektywny pojęcia strony przy ocenie legitymacji wymienionego podmiotu do złożenia skargi. W sensie obiektywnym stroną jest podmiot, który wystąpił z żądaniem przeprowadzenia kontroli określonego rozstrzygnięcia administracyjnego pod kątem jego zgodności z prawem (vide również postanowienie WSA z dnia 8 czerwca 2006 r. II SA/WA 355/06).

Stwierdzając z powyższych względów, że Dyrektor Regionalnego Oddziału WAM w B. uprawniony był do zainicjowania kontroli sądowej zaskarżonego postanowienia oraz uznając, iż postanowienie to i poprzedzające je postanowienie Starosty B. wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł o ich uchyleniu.