Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 3207/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Dziełak, Sędzia WSA Beata Sobocha (sprawozdawca), Protokolant st. sekr. sąd. Alicja Bogusz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi L. Z. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej "DIS") postanowieniem z [...] grudnia 2009 r. oddalił skargę L. Z. (dalej "Skarżący") na czynności egzekucyjne dokonane przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. (dalej "NUS").

W uzasadnieniu DIS wskazał, że NUS prowadzi wobec Skarżącego postępowanie egzekucyjne dotyczące należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie tytułów wykonawczych za okres od kwietnia do maja 1995r., od sierpnia 1995 r. do lutego 1996r., od kwietnia do grudnia 1996r. i od lutego do marca 1997 r. z dnia 19 sierpnia 2003 r. wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. (dalej "ZUS") oraz tytułów wykonawczych dotyczących należności podatkowych wystawionych przez NUS. NUS w trakcie prowadzonego postępowania zajął w dniu 23 marca 2005r. nadpłatę w podatku dochodowym od osób fizycznych. Jednocześnie w dniu 27 czerwca 2007r. NUS zajął wynagrodzenie za pracę w firmie A. Sp. z o.o., jednak zajęcie to nie zostało zrealizowane ze względu na rozwiązanie ze Skarżącym stosunku pracy.

Ponadto na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS oraz tytułów wystawionych przez NUS, a także tytułów innych wierzycieli obejmujących należności z tytułu mandatów karnych kredytowych dokonano zajęć rachunków bankowych w głównych centralach bankowych. Na skutek powyższych czynności w odpowiedziach zwrotnych z banków uzyskano informację, że banki K. Bank S.A., Bank M. S.A. oraz P. S.A. prowadzą rachunki bankowe dla Skarżącego lecz brak jest środków umożliwiających realizację przedmiotowych zaległości. Przedmiotowe zajęcia wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono pełnoletniemu domownikowi – I. Z. w dniu 4 maja 2009 r.

W dniu 18 maja 2009 r. Skarżacy wniósł w trybie art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229 poz.1954 ze zm., dalej "u.p.e.a.") skargę na czynności egzekucyjne, kwestionując wymagalność obowiązków objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi przez ZUS. Stwierdził ponadto, iż egzekucja nie została poprzedzona wydaniem decyzji o orzeczeniu o odpowiedzialności osoby trzeciej w rozumieniu ustawy Ordynacja podatkowa. Skarżący podniósł również zarzut niedopuszczalności egzekucji. Stwierdził bowiem, że wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 76/09 uchylono decyzję DIS z [...] listopada 2008 r. oraz poprzedzającą ją decyzję NUS z [...] kwietnia 2008 r. w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych. Powyższe oznacza, zdaniem Skarżącego, że nie ma podstaw do jakiejkolwiek egzekucji przeciwko niemu i postępowanie egzekucyjne należy umorzyć.

Minister Finansów postanowieniem z [...] września 2010 r. po rozpatrzeniu zażalenia Skarżącego od postanowienia DIS z [...] grudnia 2009 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu organ odwoławczy analizując przebieg zaskarżonych czynności egzekucyjnych polegających na zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych Skarżącego nie stwierdził nieprawidłowości i naruszenia przepisów prawa. Podstawę dokonania zajęcia rachunków bankowych Skarżącego stanowiły tytuły wykonawcze wystawione przez NUS oraz ZUS, a także tytuły wystawione przez M. Urząd Wojewódzki w W. i przez S. Urząd Wojewódzki w K..

Zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych Skarzącego dokonano zgodnie z art. 80 u.p.e.a. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomień organ egzekucyjny wezwał banki, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywały wypłat z rachunków bankowych do wysokości zajętych wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazywały zajęte kwoty organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomiły organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwań, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Minister twierdził ponadto, że zajęcia zostały podpisane przez uprawnionych pracowników i prawidłowo doręczone.

Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Amdinistracyjnego w Warszawie złożył Skarżacy, wnosząc o jego uchylenie i zasądzenie kostów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił pominięcie, że należności objęte tytułami wykonawczymi wystawionymi przez ZUS, wymienione pod pozycjami od 1 do 22 w zawiadomieniu o zajęciu praw majątkowych uległy przedawnieniu, a także pominięcie, że w stosunku do należności objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi przez ZUS wymienionymi pod pozycjami od 1 do 22 w zawiadomieniu o zajęciu praw majątkowych brak jest orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej w rozumieniu art. 108 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, dalej "O.p."), a zatem brak podstawy do egzekucji administracyjnej przeciwko Skarzącemu.

W uzasadnieniu wskazał, że opisy tytułów wykonawczych wymienionymi pod pozycjami od 1 do 22 w zawiadomieniu o zajęciu praw majątkowych, dotyczą zobowiązań już przedawnionych skoro terminy płatności obejmują lata 1994-1997.

Ponadto brak jest orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej, w tych sprawach.

Postanowieniem NUS z [...] października 2010r. umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Skarzącego na podstawie tytułów wykonawczych, obejmujących należności z tytułu składek za okres 04/1995-05/1995, 08/1995-02/1996 oraz 02/1997-03/1997. Oznacza to, że zaskarżone postanowienie winno być uchylone.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów podniósł jak w zaskarżonym postanowieniu, wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się w istocie do odpowiedzi na pytanie czy w ramach składanej w trybie art. 54 u.p.e.a. skargi na czynności egzekucyjne – w tym przypadku czynność zajęcia rachunku bankowego - ocenie organu podlega kwestia przedawnienia dochodzonego w drodze postępowania egzekucyjnego zobowiązania, jak również kwestia niedopuszczalności egzekucji z uwagi na uchylenie przez WSA w Warszawie ( wyrok z dnia 21 kwietnia 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 76/09) decyzji DIS w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu spółki za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych.

Zgodnie z art. 29 § 1 i § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi.

W orzecznictwie sądowym brak jest jednolitego stanowiska co do tego, jak owo "badanie" należy rozumieć.

W tej kwestii ścierają się dwa przeciwstawne poglądy.

Pierwszy opowiadający się za tym (tak też w zaskarżonym postanowieniu), iż badanie dopuszczalności egzekucji obejmuje ustalenie, czy obowiązek oznaczony w tytule wykonawczym podlega egzekucji administracyjnej, czy tytuł wykonawczy wystawiony został przez uprawniony podmiot i czy sporządzono go prawidłowo oraz czy doręczone zostało upomnienie. Do orzeczeń tworzących ten nurt można zaliczyć wyroki NSA z dnia 18 października 2006 r. (II FSK 1302/05) oraz z dnia 24 czerwca 1999 r. (I SA/Po 2576/98).

Odmienne wypowiedzi, wyrażone w wyroku WSA w Warszawie z dnia 24 stycznia 2007 r. (III SA/Wa 2417/06) oraz w wyroku NSA z dnia 28 maja 1999 r. (III SA 1321/98), sprowadzają się do konstatacji, iż jakkolwiek organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, to jednak jest on obowiązany do chociażby sprawdzenia, czy obowiązek ten nie wygasł.

Podzielając zasadniczo ostatni z prezentowanych poglądów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdza jednak, że trybem właściwym do badania okoliczności związanych z istnieniem egzekwowanego obowiązku nie jest tryb skargowy (art. 54 u.p.e.a.).

Skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora wszczyna postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez tenże organ egzekucyjny lub egzekutora konkretnej czynności egzekucyjnej (w niniejszej sprawie - zajęcia rachunku bankowego - art. 80 § 1 u.p.e.a.) zmierzającej do zastosowania lub zrealizowania określonego środka egzekucyjnego (w niniejszej sprawie - egzekucji z rachunku bankowego - art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 4 u.p.e.a.). Skarga, o której mowa w art. 54 u.p.e.a. służy zatem zaskarżaniu czynności o charakterze wykonawczym (zob. Dariusz Jankowiak w: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Komentarz 2005, wyd. Unimex, Wrocław 2005 r., s. 390; zob. też wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2008 r., III SA/Wa 139/08, niepubl.). W orzecznictwie sądowym jednolicie przyjmuje się, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych (por. wyroki WSA w Warszawie z 14 marca 2008 r., III SA/Wa 85/08, niepubl.; z 30 stycznia 2008 r., III SA/Wa 1262/07, niepubl.; z 28 stycznia 2008 r., III SA/Wa 1626/07, niepubl.). Nie jest zatem możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego.

Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie więc przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. Oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego - w stosunku do wskazanych wyżej - środka zaskarżenia, a jej - opisany wyżej - ograniczony zakres sprawia, że w ramach skargi nie mogą być badane zarzuty materialnoprawne związane z nieistnieniem egzekwowanego obowiązku skutkujące umorzeniem postępowania egzekucyjnego.

Bez wątpienia Skarżącemu - z uwagi na stadium postępowania - nie przysługiwał środek zaskarżenia w postaci zarzutów. Środkiem tym można się posłużyć w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego - zarzuty wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.), co w niniejszej sprawie miało miejsce w dniu 8 grudnia 2008 r., 6 maja 2008 r., 2.02.2008 r., 19.06.2003 r.

Z akt sprawy wynika natomiast, iż prowadzone było także postępowanie w przedmiocie umorzenia egzekucji. W efekcie tego postępowania organ egzekucyjny wydał w dniu [...] października 2010 r. postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr od [...] do [...].

Skoro więc Skarżący wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego zgłoszenie tego żądania dostatecznie chroniło jego prawa. Zwłaszcza, że umorzenie postępowania egzekucyjnego zakończyło to postępowanie w części, w zakresie należności objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi przez ZUS, a więc w materii dotyczącej zarzutów skargi.

Tymczasem w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne - stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się ani o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne co do zasady nie ma zatem wpływu na możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Uwzględnienie skargi wywiera skutki jedynie w zakresie czynności, na którą ją wniesiono (zob. wyrok WSA w Warszawie z 9 kwietnia 2008 r., III SA/Wa 69/08, niepubl.).

Skutkiem prawnym umorzenia postępowania jest co do zasady uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych (art. 60 u.p.e.a.). Skutek ten następuje z mocy prawa.

Sąd zauważa ponadto, że co prawda w skardze Skarżący nie podniósł zarzutów dotyczących podjętej wobec niego czynności zajęcia rachunku bankowego niemniej nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, Sąd ocenił zaskarżone postanowienia pod kątem ich zgodności z przepisami regulującymi sposób i formę dokonywania tejże czynności. Zgodnie z art. 80 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego.

W ocenie Sądu organ egzekucyjny, dokonując zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, nie naruszył prawa.

Z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny, do zastosowania którego upoważniała go ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a mianowicie egzekucję z rachunku bankowego - art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 4 u.p.e.a.

Podstawę zastosowania tego środka stanowiły tytuły wykonawcze wystawione przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W., przez ZUS, przez M. Urząd Wojewódzki oraz S. Urząd Wojewódzki, których odpisy doręczono Skarżącemu.

Zajęcia rachunku bankowego organ egzekucyjny dokonał, zgodnie z art. 80 u.p.e.a., poprzez przesłanie do banków - zawiadomień z dnia 6 kwietnia 2009 r. o zajęciu rachunku bankowego, które to zawiadomienia doręczono Skarżącemu w dniu 4 maja 2009 r. Do zajęcia rachunków bankowych wykorzystano druk o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, który odpowiada wzorowi określonemu w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541, ze zm.).

W ocenie Sądu organy nadzoru rozpoznające i rozpatrujące sprawę w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. w sposób właściwy oceniły, że przy dokonywaniu czynności egzekucyjnych, mających na celu zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z rachunku bankowego nie doszło do naruszenia przepisów prawa normujących ww. kwestie. Właściwe było wskazanie jako podstawy prawnej dokonanego zajęcia art. 80 u.p.e.a., gdyż w przepisie tym zostały bowiem określone obowiązki organu egzekucyjnego, który dokonuje zajęcia. Zachowano również terminy i sposób doręczenia zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego.

Rację ma również Minister Finansów twierdząc, że zarzuty strony wiążące się z brakiem wymagalności obowiązków objętych tytułami wykonawczymi oraz dotyczące niedopuszczalności egzekucji z uwagi na orzeczenie WSA z 21 kwietnia 2009 r., czy ostatecznie dotyczące umorzenia postępowania egzekucyjnego co do należności na rzecz ZUS nie mogły być rozpoznane w trybie skargi na czynności egzekucyjnej.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), skargę należało oddalić.