Wyrok NSA, sygn. akt OSK 338/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2004-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 2, art. 5
journal: Dz.U. 1968 nr 12 poz 65
law: Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA E. Stebnicka, Sędziowie NSA W. Ryms, E. Mzyk /spr./, Protokolant M. Połowniak, po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2004 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Marii R. i Ewy Ż. od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2003 r. sygn. akt IV SA 2257 i 2558/01 w sprawie ze skargi Marii R. i Ewy Ż. na decyzję Ministra Finansów z dnia 22 czerwca 2001 r. (...) w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału w nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 15 października 2003 r., IV SA 2557 i 2558/01, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę Marii R. i Ewy Ż. na decyzję Ministra Finansów z dnia 22 czerwca 2001 r., którą utrzymano w mocy decyzję tegoż Ministra z dnia 8 maja 2001 r. w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału 1/2 w prawie własności nieruchomości położonej w T. przy ulicy M. 92 - S. 16.

W uzasadnieniu wyroku Sąd powołał się na następujące okoliczności faktyczne i prawne :

Na podstawie Układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, dotyczącego roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, sporządzonego w Waszyngtonie dnia 16 lipca 1960 r., wypłacone zostało odszkodowanie Richardowi K. i Virginii K., wykonawcom testamentu Michaliny K., za nieruchomość położoną w T. przy ulicy M. 92 - S. 16. Strona polska otrzymała od strony amerykańskiej dokumenty zrzeczenia się roszczeń ww. osób z dnia 15 czerwca 1965 r. o treści : "niniejszym przekazuję, zrzekam się i przenoszę na Rząd Polski całe moje prawa, tytuł własności i udział w tych pozycjach mienia ...".

Z powołaniem się na tą dokumentację Minister. Finansów decyzją z dnia 8 maja 2001 r. stwierdził przejście udziału 1/2 w prawie własności nieruchomości położonej w T. przy ulicy M. 92 - S. 16, na rzecz Skarbu Państwa, wskazując, jako podstawę prawną wydania decyzji, art. 1, 2 oraz 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych /Dz.U. nr 12 poz. 65/. Pozostaje poza sporem, że Skarb Państwa nie objął w posiadanie omawianej nieruchomości co jednak, zdaniem Ministra Finansów, nie ma wpływu na przejście prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, gdyż władanie faktyczne jest prawem a nie obowiązkiem właściciela nieruchomości.

Rozpoznając wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, w trybie art. 127 par. 3 Kpa, Minister. Finansów decyzją z dnia 22 czerwca 2001 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 8 maja 2001 r., nie znajdując podstaw do jej zmiany.

Naczelny Sąd Administracyjny ww. wyrokiem z dnia 15 października 2003 r., oddalił skargę Marii R. i Ewy Ż. na decyzję Ministra Finansów z dnia 22 czerwca 2001 r. W ocenie Sądu zgodne z prawem jest ustalenie Ministra Finansów o przejściu na własność Skarbu Państwa udziału w przedmiotowej nieruchomości, które nastąpiło na skutek zrzeczenia się i przeniesienia prawa własności spadkobierców właściciela nieruchomości w zamian za otrzymane odszkodowanie. Sąd podzielił stanowisko zajęte w wyroku Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 1999 r. OSA 2/98 - ONSA 1999 Nr 4 poz. 110/, który wydany został w sprawie o stanie faktycznym analogicznym do sprawy niniejszej. Sąd podkreślił, że o legalności deklaratoryjnej decyzji Ministra Finansów, wydanej na podstawie ww. ustawy z 9 kwietnia 1968 r., przesądza ustalenie o wystąpieniu przez obywatela Stanów Zjednoczonych o odszkodowanie i jego wypłacenie na tej podstawie, że mienie zostało przejęte przez Państwo Polskie. Nie ma wątpliwości zdaniem Sądu, co do tytułu prawnego, na mocy którego przyznane zostało odszkodowanie spadkobiercom zmarłej właścicielki, bowiem wstąpili w jej prawa jako strony i uznani zostali za następców prawnych na gruncie prawa amerykańskiego. Zdaniem Sądu nie ma więc podstaw prawnych do twierdzeń, że były to podmioty nieuprawnione do otrzymania odszkodowania, co w konsekwencji uzasadnia oddalenie skargi na zaskarżoną decyzję z dnia 22 czerwca 2001 r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku z dnia 15 października 2003 roku, sporządzoną przez radcę prawnego, złożyły Maria R. i Ewa Ż., na podstawie art. 101 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./.

Skarga kasacyjna oparta została na zarzucie naruszenia art. 1 ust 1 i art. 2 w związku z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Według wnoszących skargę kasacyjną Sąd błędnie przyjął, że przepisy tej ustawy stanowią podstawę prawną dla uregulowania stanu prawnego nieruchomości, gdyż nieruchomość ta nigdy nie została objęta we władanie przez organy Państwa Polskiego, a pozostawała we władaniu /posiadaniu samoistnym/ obywateli polskich, co doprowadziło do nabycia własności w drodze zasiedzenia, i którzy poza tym nie byli poprzednikami prawnymi ani następcami prawnymi osób, z którymi rząd polski zawarł umowę międzynarodową o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.

Poza tym, jak wynika z dalszych twierdzeń skargi kasacyjnej, Sąd wadliwie powołał się na orzeczenie NSA z dnia 17 maja 1999 r. gdyż stan faktyczny ustalony w tym orzeczeniu nie jest analogiczny do sprawy niniejszej, w której faktyczne przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa, nigdy nie nastąpiło. W skardze kasacyjnej zarzucono ponadto naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7 i 77 Kpa w związku z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 386 ze zm./ poprzez rozpatrzenie tylko części materiału dowodowego co uniemożliwiło dokładne wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Podniesiono ponadto, że ani ustawa z 9 kwietnia 1968 r., będąca podstawą wydanej decyzji ani też układ, nie mogły być podstawą prawną przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału w nieruchomości położonej w T. przy ulicy M. 92 - S. 16.

Na tej podstawie w skardze kasacyjnej zgłoszony został wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw zaskarżenia.

Przede wszystkim chybiony jest zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego a w tym art. 7 i 77 Kpa w związku z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Wnoszący skargę kasacyjną upatrują naruszenia powołanych przepisów prawa poprzez rozpatrzenie - "tylko części materiału dowodowego co uniemożliwiło dokładne wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji doprowadziło do ustalenia, że stan faktyczny jest analogiczny do stanu faktycznego ustalonego w sprawie rozstrzygniętej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 1999 r. ...". Jeśli nawet pominąć brak precyzji tak podniesionych zarzutów, to nie sposób nie dostrzec, iż w skardze kasacyjnej nie wskazano jakie okoliczności faktyczne nie zostały wyjaśnione i na czym zarzut ten ma polegać. Co więcej, wbrew odmiennym twierdzeniom skargi kasacyjnej, ustalenia poczynione w zaskarżonej decyzji, które uznane zostały przez Sąd za prawidłowe, obejmują wszystkie okoliczności faktyczne sprawy i znajdują pełne oparcie w materiale dowodowym sprawy.

Wprawdzie trafne są wywody skargi kasacyjnej, że wyrok Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 1999 r. OSA 2/98, na który powołał się Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, wydany został w sprawie o odmiennym stanie faktycznym, jednakże okoliczność ta /stwierdzenie Sądu o tożsamości stanu faktycznego/, sama przez się, nie ma wpływu na rozstrzygnięcie objęte tym wyrokiem. Co jednak istotniejsze, a co uszło uwadze wnoszących skargę kasacyjną, że argumentacja jurydyczna powołana ww. wyroku z dnia 17 maja 1999 r., dotycząca charakteru prawnego decyzji podejmowanej na podstawie art. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych /Dz.U. nr 12 poz. 65/, zwanej dalej ustawą z 1968 r., jest najzupełniej trafna i nie została podważona w skardze kasacyjnej /o czym będzie jeszcze mowa/.

Skoro zatem, wbrew odmiennym /w istocie dowolnym/ twierdzeniom skargi kasacyjnej, ustalone zostały wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, istota zagadnienia sprowadza się do odpowiedzi na dwa podstawowe pytania.

Po pierwsze czy przedmiotowa nieruchomość, położona w T. przy ulicy M. 92 - S. 16, została objęta przepisami ustawy z 1968 r. a w tym jaki charakter. /konstytutywny czy deklaratoryjny/ ma decyzja podejmowana na podstawie art. 1 i 2 tejże ustawy z 1968 roku.

Po drugie jakie skutki prawne należy wiązać z bezsporną w sprawie okolicznością, że prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego stwierdzono nabycie własności tej nieruchomości, w drodze zasiedzenia z dniem 31 grudnia 1968 roku, przez poprzednika prawnego wnoszących skargę kasacyjną.

Udzielając odpowiedzi na pierwsze pytanie należy przypomnieć, że w myśl tezy, powołanego już wyroku z dnia 17 maja 1999 r., Układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, sporządzony w Waszyngtonie dnia 16 lipca 1960 r., zwany dalej Układem z 1960 roku, jest umową międzynarodową w rozumieniu art. 1, 2 i 5 ust. 2 powoływanej ustawy z 1968 r. Stanowisko to jest najzupełniej trafne i nie zostało zakwestionowane w dotychczasowym orzecznictwie i nie podważają go wywody skargi kasacyjnej.

Należy również przypomnieć, że nieratyfikowany i niepublikowany układ z 1960 r. nie mógł stanowić podstawy prawnej przeniesienia prawa własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Także oświadczenie o zrzeczeniu się roszczeń i potwierdzeniu otrzymania odszkodowania, złożone przez Richarda K. i Virginię K., nie przeniosło prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Konieczne więc było, jak to bliżej uzasadniono w wyroku z dnia 17 maja 1999 r., ustawowe uregulowanie kwestii dotyczących własności nieruchomości, za których przejęcie Państwo Polskie na mocy układów międzynarodowych, wypłaciło odszkodowanie. Właśnie taką regulację stanowi ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. przewidującą wydanie przez Ministra Finansów decyzji "stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa" /art. 2/. Gdyby bowiem przejście praw do nieruchomości nastąpiło na podstawie umowy międzynarodowej, to zbędne byłoby uchwalenie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. oraz wydanie decyzji administracyjnej. Wówczas bowiem sama umowa międzynarodowa byłaby wystarczającą podstawą do dokonania wpisu w księdze wieczystej. Inaczej rzecz ujmując istota zagadnienia polegała na usankcjonowaniu, na gruncie prawa polskiego, wszelkich aktów o zrzeczeniu się praw podmiotowych, złożonych poza granicami kraju, a w tym m.in. wynikających z Układu z 1960 r., co uczyniła ustawa z 1968 roku, powierzając Ministrowi Finansów, właśnie deklaratoryjne - stwierdzenie przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa /art. 2 ustawy z 1968 r./.

Jeśli do tego dodać, że w myśl art. 5 ustawy z 1968 r. ma ona zastosowanie do umów międzynarodowych zawartych przed jej wejściem w życie, a taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie /układ poprzedził powyższą regulację ustawową/, to wypływa stąd wniosek, że z woli ustawodawcy objęła ona również oświadczenia i zrzeczenia się praw podmiotowych wynikających z Układu z 1960 r. a to oznacza, że chwili wejścia w życie układu z 1960 r., Skarb Państwa stał się właścicielem udziału w przedmiotowej nieruchomości /w rozumieniu prawa obowiązującego w Stanach Zjednoczonych/, zaś ustawa z 1968 dokonała transformacji tego stanu rzeczy na gruncie prawa polskiego, powierzając jedynie Ministrowi Finansów stwierdzenie tego faktu poprzez wydanie decyzji deklaratoryjnej o przejściu na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości objętych Układem z 1960 roku. Odmienna wykładnia unormowań ustawy z 1968 r., zaprezentowana w skardze kasacyjnej, nie mogła zatem odnieść zamierzonego skutku, a w konsekwencji zarzut naruszenia prawa materialnego nie mógł być uznany za uzasadniony. Dodać jedynie należy, że wykładnia art. 1 i 2 ustawy z 1968 r., przedstawiona w skardze kasacyjnej, wyłączałaby w ogóle możliwość stosowania ustawy i to mimo zawarcia Układu z 1960 r. oraz wypłaty odszkodowania.

Nie mogły wreszcie odnieść zamierzonego skutku wywody skargi kasacyjnej wykazujące, że Skarb Państwa nigdy nie był posiadaczem przedmiotowej nieruchomości. Wywody te nie dostrzegają, jak to trafnie podniesiono w motywach zaskarżonego wyroku, że żaden przepis ustawy z 1968 r. nie stanowi, aby objęcie nieruchomości we władanie było warunkiem koniecznym do nabycia własności nieruchomości. Trudno zatem mówić o naruszeniu prawa.

Jeśli chodzi o odpowiedź na drugie pytanie /a mianowicie, jakie skutki prawne należy wiązać z treścią prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia własności tej nieruchomości, w drodze zasiedzenia przez poprzednika prawnego wnoszących skargę kasacyjną/, to wydaje się oczywistym, do wykazania czego zmierzają wywody skargi kasacyjnej, że sądy administracyjne związane są prawomocnymi orzeczeniami sądów powszechnych. Rzecz jednak w tym, że sądy administracyjne nie analizowały i nie mogły analizować tej kwestii /wydania prawomocnego postanowienia o zasiedzeniu/, gdyż zakres kognicji tych sądów ograniczony został do zbadania legalności a więc zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Rozstrzygnięcie, podniesionej w skardze kasacyjnej, "kolizji" pomiędzy treścią rozstrzygnięcia sądu powszechnego /stwierdzającego nabycie własności w drodze zasiedzenia/ a orzeczeniem sądu administracyjnego /oddalającym skargę na decyzję stwierdzająca nabycie własności przez Skarb Państwa/ nie należy do sądów administracyjnych a sądu księgowo wieczystego. Problematyka ta zresztą jest szersza i mogłaby być rozważana np. w aspekcie zbycia prawa własności nieruchomości przez podmiot wpisany do księgi wieczystej, mimo że prawo to przysługiwałoby Skarbowi Państwa. Rozstrzygnięcie jednak tych kwestii, wbrew odmiennym wywodom skargi kasacyjnej, nie należy do sądów administracyjnych, wobec czego zarzuty w tej materii nie podważają rozstrzygnięcia objętego zaskarżonym wyrokiem.

W tym stanie rzeczy skoro podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nieuzasadnione należało, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak w sentencji.