Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 199/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 245, art. 246 par 1, art. 199, art. 260, art. 184, art. 197 par 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA (del.) Zbigniew Romała po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Bd 459/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 15 marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Bd 459/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę R. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 15 marca 2012 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r.

Wraz ze skargą kasacyjną od ww. wyroku R. P. złożył wniosek

o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPF wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci, którego miesięczny dochód z tytułu umów o pracę wynosi około 4.100 zł netto. W złożonym wniosku R. P. podał, że posiada samochód osobowy marki VW POLO

(rok produkcji 2005) o wartości około 12.000 zł. Podał również, że posiada 1.066 sztuk akcji PKO BP o wartości 35.647 zł oraz udziały w spółkach o łącznej wartości 70.000 zł. Nie posiada natomiast nieruchomości ani oszczędności.

Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2013 r. sygn. akt I SA/Bd 459/12 referendarz sądowy WSA w Bydgoszczy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, podając w uzasadnieniu, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w swoim utrzymaniu.

W wyniku wniesionego od ww. rozstrzygnięcia sprzeciwu WSA w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 28 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Bd 459/12 odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji przedstawił stan faktyczny sprawy i dokonał wykładni przepisów regulujących instytucję prawa pomocy, podkreślając, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu odnośnie do braku możliwości poniesienia kosztów postępowania.

Odnosząc się do przedstawionej przez skarżącego we wniosku o udzielenie prawa pomocy sytuacji materialnej i rodzinnej WSA w Bydgoszczy stwierdził, że R. P. nie udowodnił, iż znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Sądu za taką oceną kondycji finansowej wnioskującego przemawia wysokość dochodów skarżącego oraz jego małżonki – łączny dochód z tytułu umowy o pracę wynosi około 4.100 zł netto miesięcznie. Sąd zwrócił uwagę, że wnioskodawca posiada ponadto samochód osobowy oraz akcje o wartości 35.647 zł

i udziały w spółkach o łącznej wartości 70.000 zł.

W związku z powyższym WSA w Bydgoszczy uznał, że wnioskodawca nie znajduje się w sytuacji, w której nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sytuacji finansowej

i majątkowej wnioskodawcy Sąd nie dopatrzył się przesłanek, które uzasadniałyby stwierdzenie, że wyłożenie przez stronę środków na sfinansowanie udziału

w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Końcowo WSA w Bydgoszczy zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie sytuacja majątkowa skarżącego była już przedmiotem oceny przez ten Sąd, który postanowieniem

z dnia 21 czerwca 2012 r. uznał, iż brak jest przesłanek do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd podał, że w postanowieniu z dnia 4 września 2012 r. sygn. akt

II FZ 764/12, wydanym na skutek wniesionego przez skarżącego zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji i oddalił wniesiony środek zaskarżenia. Z uwagi na to, że sytuacja skarżącego nie uległa istotnej zmianie, a skarżący nie podnosi nowych okoliczności, WSA w Bydgoszczy nie znalazł podstaw do odstąpienia od wyrażonego wcześniej stanowiska.

W złożonym na powyższe postanowienie zażaleniu R. P., reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata T. U., wniósł o jego zmianę poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy zgodnie z wnioskiem.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisu art. 246 § 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej jako "P.p.s.a.", poprzez nieprzyznanie skarżącemu prawa pomocy, pomimo tego, że wykazał on, iż nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie wpisu od skargi.

W lakonicznym uzasadnieniu wskazano, że z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, iż w ocenie WSA w Bydgoszczy skarżący nie wykazał, by nie posiadał dostatecznych środków finansowych, tym bardziej, że skoro mógł uiścić wpis od skargi w kwocie 2.000 zł, to tym bardziej może ponieść koszty wpisu od skargi kasacyjnej, której wysokość jest o połowę niższa.

Zdaniem pełnomocnika skarżącego zaskarżone postanowienie zostało wydane

z naruszeniem przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a., albowiem sytuacja majątkowa skarżącego opisana w złożonym wniosku przemawia za przyznaniem prawa pomocy w zakresie zwolnienia z opłaty od skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej jako "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy

w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).

W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia.

Warto również wskazać, że instytucja prawa pomocy (znana również pod nazwą "prawo ubogich") stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak – Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628).

Przenosząc powyższe uwagi teoretyczne na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy właściwie ocenił sytuację majątkową wnioskującego w kontekście jego możliwości uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej.

Podnoszona w toku postępowania sądowego okoliczność, że skarżący ponosi znaczne wydatki związane z utrzymaniem siebie i rodziny i zobowiązany jest regulować wymagalne zobowiązania publicznoprawne, nie może przesądzać o automatycznym zwolnieniu skarżącego z kosztów sądowych. Jak już wyżej podkreślono, regułą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, zaś instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od tej zasady.

Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca osiąga dochód z tytułu umowy o pracę

w kwocie 1.500 zł brutto miesięcznie, zaś jego małżonka w kwocie 3.000 zł netto miesięcznie. R.P. posiada ponadto samochód osobowy oraz akcje o wartości 35.647 zł i udziały w spółkach o łącznej wartości 70.000 zł.

Mając powyższe na uwadze nie sposób uznać wnioskującego o przyznanie prawa pomocy za osobę ubogą.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie uprawdopodobnił ani niemożliwości przeznaczenia części uzyskiwanego przychodu na poczet należności sądowych, ani braku możliwości gospodarowania posiadanymi papierami wartościowymi czy prawami udziałowymi.

W ocenie Sądu odwoławczego, skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, a zatem świadomy konsekwencji prawnych podejmowanych czynności, nie uprawdopodobnił w zażaleniu, ani tym bardziej nie wykazał, żadnych nowych okoliczności sprawy, które mogłyby uzasadniać zmianę oceny wyrażonej w postanowieniu Sądu pierwszej instancji.

Końcowo należy wskazać, że przywołana przez pełnomocnika strony w zażaleniu argumentacja znalazła się w postanowieniu referendarza sądowego WSA w Bydgoszczy

z dnia 31 stycznia 2013 r., a nie w postanowieniu WSA w Bydgoszczy z dnia 28 lutego 2013 r. Zgodnie zaś z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc (...).

Mając na uwadze wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak

w sentencji.