Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 518/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 116 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut (spr.), Asesor WSA Monika Krywow, Sędzia WSA Bożena Pindel, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 marca 2021 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr[...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej w podatku dochodowym od osób prawnych za 2014 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z [...] nr [...], orzekającej o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej – A. C. (dalej zwany: strona, skarżący), byłego członka zarządu A sp. z o.o. w Z. (dalej zwana: spółka), solidarnie z tą spółką, z tytułu zaległości spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2014 r. w kwocie [...]zł, odsetek za zwłokę w wysokości [...]zł oraz kosztów postępowania egzekucyjnego w wysokości [...]zł - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 29 kwietnia 2015 r. do organu podatkowego wpłynęło zeznanie spółki o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za 2014 r. (CIT-8), w którym wykazano zobowiązanie podatkowe w wysokości [...]zł i podatek do zapłaty w kwocie [...]zł. W dniu 18 czerwca 2015 r. spółka złożyła korektę tego zeznania, wykazując zobowiązanie podatkowe w wysokości [...]zł i podatek do zapłaty w kwocie [...]zł. Kolejną korektę deklaracji CIT-8 spółka złożyła 25 lipca 2016 r., wykazując zobowiązanie w podatku dochodowym od osób prawnych za 2014 r. w wysokości [...]zł i podatek do zapłaty w kwocie [...]zł.

Deklarowanego podatku spółka nie zapłaciła, stąd wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze: nr [...] z [...] na kwotę [...]zł (do korekty deklaracji złożonej 18 czerwca 2015 r.) i nr [...] z [...] na kwotę [...]zł (do korekty złożonej 25 lipca 2016 r.). Powyższe tytuły wierzyciel skierował do egzekucji administracyjnej, jednakże egzekucja okazała się bezskuteczna. Jak ustalił organ egzekucyjny, spółka (raport poborcy z [...]), spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada żadnego majątku nieruchomego ani żadnego majątku ruchomego, w tym nie jest właścicielem pojazdów. W stosunku do majątku spółki zastosowane zostały środki egzekucyjne, jednak nie doprowadziły one do wyegzekwowania zaległości. W efekcie organ egzekucyjny postanowieniem z [...] umorzył postępowanie egzekucyjne. Ponieważ jednak wobec spółki postępowanie egzekucyjne prowadził także Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla K., Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. pismem z 29 sierpnia 2016 r. przekazał dalsze tytuły wykonawcze, w tym dot. przedmiotowej zaległości, temu komornikowi, celem prowadzenia egzekucji. Komornik postanowieniem z [...] r. dokonał podziału wyegzekwowanej od dłużnika kwoty [...]zł pomiędzy wierzycieli, przy czym kwota ta nie pozwoliła nawet na częściowe zaspokojenie wierzyciela podatkowego z tytułu przedmiotowych w tej sprawie zaległości. Postanowieniem z [...]. Komornik Sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji (brak składników majątkowych z których egzekucja byłaby skuteczna).

Postanowieniem z [...] organ podatkowy wszczął postępowanie w sprawie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej skarżącego za zaległości spółki, odsetki od zaległości oraz koszty postępowania egzekucyjnego w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych za 2014 rok. Organ ustalił, że skarżący był członkiem zarządu spółki w okresie, w którym upływał termin płatności w/w zobowiązania, tj. w okresie od 15 września 2014 r. do 1 października 2015 r.

Powołując przepisy art. 116 § 1 i 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm. – dalej zwana: O.p.) w zw. z art. 22 ustawy z 10 września 2015 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1649) organ przyjął, że egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna. Dalej organ przywołał regulacje art. 11 ust. 1 i 2 oraz art. 21 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r., poz. 233 ze zm. – dalej zwana: p.u.n.) stwierdzając, na podstawie analizy dowodów zebranych w toku prowadzonego postępowania, że spółka posiadała (na dzień wszczęcia przedmiotowego postępowania) zaległości: w podatku od towarów i usług za miesiące czerwiec i wrzesień 2014 r., za III i IV kwartał 2015 r. oraz I kwartał 2016 r. na łączną kwotę [...]zł; w podatku dochodowym od osób prawnych (CIT-8) za 2014 r. na kwotę [...]zł, w podatku dochodowym od osób prawnych z tytułu odsetek od nieuiszczonych zaliczek za miesiące: marzec - grudzień 2014 r. na łączną kwotę [...]zł; w podatku dochodowym od osób fizycznych (płatnik - PIT-4R) za miesiące: kwiecień – grudzień 2014 r. oraz styczeń – wrzesień 2015 r. na łączną kwotę [...]zł; z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy lat 2014 - 2017 na łączną kwotę, odpowiednio, [...]zł, [...] zł, [...]zł. Posiadała też zaległości wobec wierzycieli prywatnoprawnych, w tym: orzeczoną nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z [...]r. na kwoty: [...]zł wraz z odsetkami oraz [...]zł – z terminem płatności dwóch tygodni od doręczenia nakazu, oraz orzeczoną nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z [...]r. na kwoty: [...]zł wraz z odsetkami oraz [...] zł – z terminem płatności dwutygodniowym od doręczenia nakazu.

Mając na uwadze powyższe ustalenia organ przyjął, że spółka zaprzestała regulowania przeważającej części swoich zobowiązań z dniem 20 maja 2014 r. To oznacza, że zarząd spółki zobligowany był do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości najpóźniej do 3 czerwca 2014 r. Wniosku takiego jednak nie złożono. Wprawdzie skarżący pełnił funkcję członka zarządu (prezesa jednoosobowego zarządu) od 15 września 2014 r., jednak obejmując tę funkcję zobligowany był zapoznać się z sytuacją płatniczą spółki i podjąć stosowne i prawem przewidziane działania, czego zaniedbał. Organ wskazał także, że nie zaistniała żadna przesłanka egzoneracyjna, tj. skarżący nie wykazał, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, ani nie wskazał mienia spółki, z którego egzekucja umożliwiałaby zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Wobec powyższego organ stwierdził – na podstawie art. 116 § 1 - § 4 O.p. - że zostały spełnione wszystkie przesłanki do orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej skarżącego, jako osoby trzeciej, ze spółką, za opisane na wstępie zaległości spółki, odsetki za zwłokę oraz koszty egzekucyjne i nie wystąpiły w tym zakresie żadne przesłanki negatywne. Rozstrzygnięcie w tym zakresie zawarł organ w decyzji z [...] r.

W odwołaniu strona podniosła, że faktycznie była członkiem zarządu spółki. Jednakże sprawy spółki prowadzone były przez inne osoby, a skarżący jedynie formalnie pełnił funkcję członka zarządu, nigdy niczego nie podpisywał i nie ponosi żadnej winy. W tej sytuacji skarżący nie powinien ponosić odpowiedzialności podatkowej.

Organ drugiej instancji nie podzielił zarzutów i argumentów odwołania. Zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Motywując swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że termin płatności opisanego na wstępie zaległego zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 2014 r., zadeklarowanego przez spółkę, upływał 31 marca 2015 r. Skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki od 15 września 2014 r. (Uchwała nr [...] Zwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z [...]r.) do 1 października 2015 r. (postanowienie Sądu Rejonowego w G. z [...]r.), tj. w czasie upływu terminu płatności w/w zobowiązania. Egzekucja prowadzona do majątku spółki okazała się bezskuteczna, mianowicie nie doszło do zaspokojenia wierzyciela z uwagi na brak majątku. Taki stan rzeczy potwierdził Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. w postanowieniu z [...] (o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) oraz Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla K. w postanowieniu z [...]r. (o umorzeniu postępowania egzekucyjnego). Organ odwoławczy ustalił i stwierdził, że dochodzone zobowiązanie podatkowe nie uległo przedawnieniu (przedawni się z upływem 31.12.2020 r., o ile nie dojdzie do przerwania lub zawieszenia biegu terminu).

Dalej organ odwoławczy poddał analizie m.in. ustalone przez organ I instancji zaległości podatkowe spółki. Z tego organ wywiódł, że stan niewypłacalności spółki, tj. utrata zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych, zaistniał z dniem 20 maja 2014 r. Z tym dniem istniały już w/w zaległości podatkowe oraz wobec ZUS. W konsekwencji zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości powinno nastąpić nie później niż w ciągu dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do jej ogłoszenia, tj. do 3 czerwca 2014 r. Wniosek taki nie został jednak złożony. Skarżący obowiązany był w okresie 14 dni od powołania na członka zarządu spółki, tj. do 29.09.2014 r. złożyć stosowny wniosek, czego nie dopełnił. Nie wskazał też okoliczności, które mogłyby wyłączyć jego odpowiedzialność w tym zakresie. Nie wskazał również mienia, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Odnosząc się kwestii braku wpływu skarżącego na działania spółki (był prezesem jedynie formalnie, nie pobierał wynagrodzenia za sprawowanie funkcji, nie był pracownikiem spółki, nie miał dostępu do spraw księgowych spółki, kont bankowych, nie brał udziału w żadnych transakcjach, nie podpisywał żadnych umów, faktur, zamówień czy kontraktów handlowych) – organ stwierdził, że okoliczności te nie mają żadnego wpływu na odpowiedzialność skarżącego. Pełnienie obowiązków członka zarządu to bowiem posiadanie formalnych uprawnień członka zarządu za konkretny okres, niezależnie od faktycznego prowadzenia spraw spółki.

Biorąc pod uwagę wszystkie poczynione w sprawie ustalenia organ odwoławczy stwierdził, że zaistniały zarówno przesłanki pozytywne zawarte w hipotezie art. 116 § 1 O.p. do orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności skarżącego, jako byłego członka zarządu wraz ze spółką, za zaległości tej spółki oraz odsetki i koszty egzekucyjne, jak i brak przesłanek uwalniających skarżącego od tej odpowiedzialności.

W skardze skarżący powtórzył argumenty prezentowane uprzednio w odwołaniu. Podkreślił, że jedynie formalnie pełnił funkcję członka zarządu, nigdy niczego nie podpisywał, a postępowanie nie zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący. Dodał, że domagał się przesłuchania w charakterze strony, co nie zostało spełnione.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Na wstępie wyjaśnić trzeba, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w oparciu o zarządzenie przewodniczącego wydziału wydane na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV (Dz.U. z 2020 r., poz. 875). Przepisy art. 15zzs4 ust. 2 i ust. 3 w/w ustawy stanowią, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących. Jednakże przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku (...).

Kierując się powyższymi wskazaniami, sprawa została skierowana przez przewodniczącego na posiedzenie niejawne. Wystąpiło bowiem, wobec trwającego od 20 marca 2020 r. do odwołania stanu epidemii, ryzyko wywołania nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób uczestniczących w ewentualnej rozprawie. Sąd nie ma przy tym warunków technicznych do przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Dodać trzeba, że przewodniczący uznał rozpoznanie sprawy za konieczne.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził – w świetle kryteriów określonych w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej zwana: p.p.s.a.) - aby w związku z jej wydaniem doszło do naruszenia przez organ obowiązujących przepisów prawa, które skutkowałoby koniecznością wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego.

Określając ramy prawne niniejszej sprawy wskazać trzeba, że ustawą z 10 września 2015 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 1649 – dalej zwana ustawą zmieniającą), która weszła w życie 1 stycznia 2016 r., zmieniony został art. 116 O.p. Jednakże na podstawie art. 22 ustawy zmieniającej, do odpowiedzialności podatkowej osób trzecich z tytułu zaległości podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy O.p. w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. W tej sytuacji podstawę materialnoprawną zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowiły przepisy art. 116 § 1 i § 2 O.p. w brzmieniu sprzed nowelizacji, określające zakres odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe podatnika, na co słusznie zwróciły uwagę organy obu instancji.

Stosownie do treści w/w przepisów, za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.

Stosownie do art. 108 § 2 pkt 3 i § 3 O.p., postępowanie w sprawie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej nie może zostać wszczęte przed dniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego, w razie wystawienia tytułu wykonawczego na podstawie deklaracji.

W myśl art. 107 § 2 O.p., jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, osoby trzecie odpowiadają również za:

1) podatki niepobrane oraz pobrane, a niewpłacone przez płatników lub inkasentów;

2) odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych;

3) niezwrócone w terminie zaliczki naliczonego podatku od towarów i usług oraz za oprocentowanie tych zaliczek;

4) koszty postępowania egzekucyjnego.

W sprawie odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości podatkowe spółki organy podatkowe, stosownie do art. 116 O.p., obowiązane są wykazać, że zaległości wynikają ze zobowiązań, których termin płatności upłynął w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu, oraz że egzekucja z majątku spółki okazała się w znacznej części nieskuteczna (tzw. pozytywne przesłanki obciążenia odpowiedzialnością). Z kolei wykazanie przesłanek uwalniających od orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu spółki, jako osoby trzeciej, obciąża tę osobę. Do tych negatywnych przesłanek odpowiedzialności zalicza się wykazanie, że:

- we właściwym złożono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo, że:

- niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, bądź też

- wskazano mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji związana była zatem z udzieleniem odpowiedzi na pytanie, czy materiał dowodowy zgromadzony w wyniku przeprowadzonego przez organy postępowania daje podstawy do przyjęcia, że w rozpoznawanej sprawie wystąpiły wszystkie z wymienionych wyżej przesłanek przypisania skarżącemu, jako członkowi zarządu, odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki oraz czy wystąpiły prawnie określone przesłanki uwalniające go od tej odpowiedzialności.

Te rozważania rozpocząć trzeba wskazaniem, że zaległe zobowiązanie spółki w podatku dochodowym od osób prawnych 2014 r. wynika z deklaracji CIT-8 (korekty), którą spółka złożyła 25 lipca 2016 r., wykazując zobowiązanie w tym podatku w wysokości [...]zł i podatek do zapłaty w kwocie [...]zł, którego nie zapłaciła. W tym stanie rzeczy zaistniała wskazana wyżej przesłanka do prowadzenia egzekucji wobec spółki, a następnie przesłanka z art. 108 § 2 pkt 3 i § 3 O.p. do wszczęcia i prowadzenia postępowania w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej za opisane na wstępie zaległości podatkowe spółki wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi. Sąd uznał stanowisko organu w tym zakresie za prawidłowe.

Nie budzą także zastrzeżeń Sądu, w świetle przedstawionych do kontroli akt sprawy, ustalenia organów według których termin płatności objętej zaskarżoną decyzją zaległości spółki upłynął w czasie pełnienia przez skarżącego obowiązków członka zarządu. To, że skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki od 15 września 2014 r. wynika z Uchwały nr [...] Zwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z [...]r. Funkcję tę pełnił do 1 października 2015 r., co potwierdza postanowienie Sądu Rejonowego w G. z [...]r. Te ustalenia nie są w sprawie sporne. Organy prawidłowo więc uznały, że spełniona została pozytywna przesłanka warunkująca przeniesienie na skarżącego odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki za wskazany już wyżej okres. Mianowicie skarżący pełnił obowiązki członka zarządu w okresie, w którym przypadał terminy płatności podatku za 2014 r., tj. 31 marca 2015 r.

Przechodząc do kwestii bezskuteczność egzekucji z majątku spółki, w całości lub w części, wyjaśnić trzeba, że dla spełnienia tejże przesłanki organy podatkowe winny wykazać, że w efekcie działań wierzyciela, organu egzekucyjnego, tj. zastosowania środków egzekucyjnych skierowanych do majątku spółki, egzekwowana wierzytelność nie mogła zostać zaspokojona w całości lub części z jej majątku. Bezskuteczność egzekucji w rozumieniu art. 116 § 1 O.p. należy rozumieć w ten sposób, że w wyniku wszczęcia i przeprowadzenia przez organ egzekucyjny egzekucji skierowanej do majątku spółki nie doszło do zaspokojenia wierzyciela i brak jest możliwości zaspokojenia egzekwowanej wierzytelności. Bezskuteczność egzekucji może być stwierdzona na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu, w tym na podstawie okoliczności wynikających z czynności przeprowadzonych w postępowaniu egzekucyjnym. Wystarczy, że organ na podstawie zebranych dowodów wykaże, że egzekucja nie może przynieść żadnych pozytywnych rezultatów. Bezskuteczność egzekucji może być więc wykazana na podstawie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, czy też na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu przedstawiającego okoliczności wynikające z czynności przeprowadzonych w postępowaniu egzekucyjnym, a dowodzących jego bezskuteczności.

W przedmiotowej sprawie, jak wynika z akt administracyjnych, wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze: nr [...] z [...]r. i nr [...] z [...]r. Powyższe tytuły skierował do egzekucji administracyjnej, jednakże okazała się ona bezskuteczna. Jak ustalił organ egzekucyjny (raport poborcy z [...]r.), spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada żadnego majątku nieruchomego ani żadnego majątku ruchomego. Ponieważ zastosowane środki egzekucyjne nie doprowadziły do wyegzekwowania zaległości, organ egzekucyjny postanowieniem z [...]r. umorzył postępowanie egzekucyjne. Wobec spółki postępowanie egzekucyjne prowadził także Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla K., stąd Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. pismem z 29 sierpnia 2016 r. przekazał dalsze tytuły wykonawcze, w tym dot. przedmiotowej zaległości, temu komornikowi, celem prowadzenia egzekucji. Komornik postanowieniem z [...]r. dokonał podziału wyegzekwowanej od dłużnika kwoty [...]zł pomiędzy wierzycieli, przy czym kwota ta nie wystarczyła na zaspokojenie przedmiotowych w tej sprawie zaległości w żadnej części. Postanowieniem z [...]r. Komornik Sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji (brak składników majątkowych z których egzekucja byłaby skuteczna). W prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym zastosowane środki okazały się nieskuteczne. Wszystko to świadczy – jak słusznie przyjął organ – o bezskuteczności egzekucji z majątku spółki. W ocenie Sądu podjęte przez organ działania dowodzą, że wierzyciel podatkowy pomimo podjętych starań, w tym w ramach przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego skierowanego do całego majątku zobowiązanego, nie uzyskał zaspokojenia. Na podstawie przedłożonych akt nie ma wątpliwości, że nie zachodziła żadna możliwość zaspokojenia egzekwowanej wierzytelności z jakiejkolwiek części majątku dłużnika (brak ruchomości oraz nieruchomości a także środków pieniężnych, spółka nie prowadzi działalności). Uwzględniwszy, że umorzone zostało postępowanie egzekucyjne ze względu brak majątku - organ słusznie więc ocenił, że zaistniała bezskuteczność egzekucji.

Zdaniem Sądu, czynności podjęte przez organy administracji w zakresie wykazania bezskuteczności egzekucji zaległych zobowiązań wyczerpywały dyspozycję norm art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 w powiązaniu z art. 116 O.p., nakazujących organom podejmować wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Organy zebrały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący oraz dokonały jego właściwej oceny, mając na względzie wszystkie znane okoliczności sprawy. Organ egzekucyjny aktywnie poszukiwał majątku spółki, jednak bezskutecznie wskutek braku majątku spółki, co znalazło odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy. Wszystko to pozwala przyjąć, że spełniona została przesłanka bezskuteczności egzekucji, o której mowa w art. 116 § 1 O.p.

Nie można w tym miejscu nie zauważyć, odnosząc się do kolejnej przesłanki warunkującej odpowiedzialność osoby trzeciej z art. 116 § 1 pkt 2 O.p., że skarżący nie wskazał jakiegokolwiek mienia spółki, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. W piśmie z 30 października 2019 r. organ poinformował skarżącego o możliwości wskazania tego rodzaju okoliczności. Wskazań w tym zakresie strona jednak nie poczyniła. Nie wskazała na jakikolwiek majątek spółki istniejący realnie, po stwierdzeniu bezskuteczności egzekucji. Oznacza to, że nie zaistniała przesłanka określona w art. 116 § 1 pkt 2 O.p., która wyłączyłaby odpowiedzialność skarżącego.

Kolejne przesłanki wynikające z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i b O.p. wyłączające odpowiedzialność odnoszą się do tego, czy członek zarządu wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy.

W tym zakresie na wstępie wskazać należy, że w/w przesłanki uwolnienia się przez członka zarządu spółki od odpowiedzialności za jej zobowiązania dotyczą w istocie wykazania należytej staranności w działaniach zmierzających do wystąpienia o wszczęcie postępowania upadłościowego (układowego). Nie spełnia tego wymagania nawet podjęcie stosownych czynności w tym kierunku, jednak niepozwalających na osiągnięcie celu postępowania upadłościowego.

Z art. 116 O.p. wynika po pierwsze, że odpowiedzialność członka zarządu jako osoby trzeciej w rozumieniu art. 107 § 1 O.p. może w tym zakresie wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki ogłoszenia upadłości. Po drugie, że członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego nie dopełniono w terminie lub też ponosi winę za niedopełnienie tych obowiązków. Innymi słowy, prawidłowa wykładnia przesłanek egzoneracyjnych ustanowionych w art. 116 § 1 O.p. wskazuje, że w przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości. Tylko bowiem niezłożenie wniosku o upadłość (o ile obowiązek taki wystąpił) w terminie (tj. we właściwym czasie) czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie w/w przepisu (zob.: uchwała 7 sędziów NSA z 10 sierpnia 2009 r., sygn. II FPS 3/09).

Zgodnie z art. 10 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze ( w skrócie: p.u.n.) upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. W myśl art. 11 ust. 1 i 2 ustawy, dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Dłużnika będącego osobą prawną (...) uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.

W myśl art. 21 ust. 1 i 2 p.u.n, dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna (...) obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami.

W świetle regulacji powyższej ustawy należy przyjąć, że czasem właściwym na złożenie w/w wniosku jest taki czas, w którym upadłość prowadzona w stosunku do spółki pozwoli na proporcjonalne zaspokojenie wierzycieli. Właśnie dlatego wniosek powinien zostać złożony we właściwym czasie, tj. nie później niż w ciągu dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. Dla ustalenia właściwego czasu konieczne jest więc zbadanie i wskazanie początku biegu w/w dwutygodniowego terminu.

Z akt sprawy wynika, że spółka posiadała zaległości:

- w podatku od towarów i usług za miesiące czerwiec i wrzesień 2014 r., za III i IV kwartał 2015 r. oraz I kwartał 2016 r. - na łączną kwotę [...]zł;

- w podatku dochodowym od osób prawnych (CIT-8) za 2014 r. na kwotę [...]zł, - w podatku dochodowym od osób prawnych z tytułu odsetek od nieuiszczonych zaliczek za miesiące: marzec - grudzień 2014 r. na łączną kwotę [...]zł;

- w podatku dochodowym od osób fizycznych płatnika (PIT-4R) za miesiące: kwiecień – grudzień 2014 r. oraz styczeń – wrzesień 2015 r. na łączną kwotę [...];

- z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy lat 2014 - 2017 na łączne kwoty, odpowiednio, [...]zł, [...]zł, [...]zł;

- wobec wierzycieli prywatnoprawnych, w tym: zaległość orzeczoną nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z [...]r. na kwoty: [...]zł wraz z odsetkami oraz [...]zł – z terminem płatności dwóch tygodni od doręczenia nakazu oraz zaległość orzeczoną nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z [...]r. na kwoty: [...]zł wraz z odsetkami oraz [...]zł – z terminem płatności dwutygodniowym od doręczenia nakazu.

Z powyższego wynika, że spółka zaprzestała regulowania swoich zobowiązań z dniem 20 maja 2014 r. Mianowicie wówczas upływały terminy płatności zaliczek na podatek dochodowy od osób prawnych oraz osób fizycznych za kwiecień 2014 r. To oznacza, że zarząd spółki zobligowany był do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości najpóźniej do 3 czerwca 2014 r. Wniosku takiego jednak nie złożono. To z kolei oznacza, że nie zaistniała przesłanka egzoneracyjna, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit.a O.p.

Dodatkowo można zwrócić uwagę, że niewypłacalność spółki miała charakter trwały, na co wskazując wymienione wyżej narastające zaległości spółki.

Wyjaśnić trzeba, że przywołany wyżej art. 11 p.u.n. wskazuje dwie przesłanki uznania dłużnika za niewypłacalnego, co zgodnie z art. 10 tej ustawy stanowi podstawę wniosku o ogłoszenie jego niewypłacalności. Pierwsza, zawarta w ustępie 1, dotyczy utraty zdolności płatniczej i ma charakter uniwersalny, tj. odnosi się do wszystkich dłużników. Druga odnosi się do osób prawnych i niektórych jednostek organizacyjnych oraz sytuacji, gdy wystąpi przewaga zobowiązań nad majątkiem. Przesłanki te są niezależne od siebie. W tej sprawie organy wykazały zaistnienie przesłanki z art. 11 ust. 1 p.u.n. Skarżący nie wykazał przy tym, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, pomimo że został pismem z 30 października 2019 r. pouczony o takiej możliwości. Sąd podziela stanowisko organu w tym zakresie. Dodać trzeba, że w tej sprawie, jak to już wyżej Sąd wskazał, spółka zaprzestała regulowania swoich zobowiązań z dniem 20 maja 2014 r., a to o obligowało zarząd spółki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości najpóźniej do 3 czerwca 2014 r. Skarżący pełnił zaś funkcję członka zarządu spółki dopiero od 15 września 2014 r. Zdaniem Sądu ta okoliczność pozostaje jednak bez wpływu na wyłączenie odpowiedzialności. Wystąpienie przesłanek upadłościowych miało bowiem miejsce w chwili objęcia funkcji członka zarządu, a to oznacza, że członek zarządu powinien zgłosić wniosek niezwłocznie po objęciu funkcji i ustaleniu, że stan interesów spółki uzasadnia zgłoszenie wniosku o upadłość (zob. wyrok NSA z 16 marca 2021 r. sygn. III SA/Gl 2689/21).

Nie podzielił Sąd zarzutów skargi dot. nieuczestniczenia przez skarżącego w zarządzaniu spółką i tym samym braku odpowiedzialności, jako osoba trzecia, skoro nie zarządzał faktycznie spółką. W tym zakresie wyjaśnić trzeba, że jednym z obowiązków członka zarządu jest prowadzenie spraw spółki, w tym finansowych (art. 201 § 1 ustawy Kodeks spółek handlowych). Jest to obowiązek osobisty. Oznacza to, że oddanie zarządzania spółką osobie spoza zarządu lub godzenie się na to, nie zwalnia członka zarządu ani z jego obowiązków wynikających z pełnienia funkcji w tym organie, ani od odpowiedzialności za ich niedopełnienie. Podkreślić trzeba, że ustawodawca w żaden sposób nie różnicuje odpowiedzialności członków zarządu, którzy w rzeczywistości zajmują się sprawami spółki i tych, którzy zajmują bierną postawę lub wręcz oddają prowadzenie spraw spółki w całości lub części osobie spoza zarządu. Z definicji, powołanie na funkcję członka zarządu i przyjęcie tej funkcji ma określony cel - kierowanie działaniami osoby prawnej. Sprawowanie funkcji członka zarządu nie może być przecież przymusowe i w tej sprawie nie było. Zatem twierdzenia skarżącego, że w istocie nie miał wpływu na sposób prowadzenia spraw spółki, gdy przy tym jednocześnie nie wskazał na przeszkody uniemożliwiające wpływanie na sprawy spółki, nie mogą stanowić przesłanki do uwolnienia od odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki. Pełnienie funkcji członka zarządu spółki z o.o. jest funkcją dobrowolną, wymagającą zgody osoby powołanej na to stanowisko, przy czym członek zarządu może w każdym czasie zrezygnować ze swojej funkcji. Ponadto charakter prawny funkcji członka zarządu oznacza nie tylko obowiązek wykonywania czynności zarządzających, lecz musi wiązać się ze zwiększonym zakresem odpowiedzialności, obejmującym skutki działań spółki, nawet kierowanej jedynie formalnie. Jeśli pojawiają się przeszkody uniemożliwiające staranne wypełnianie obowiązków, członek zarządu powinien bezzwłocznie zrezygnować z pełnionej funkcji (zob. wyrok NSA z 10 marca 2020 r. sygn. II FSK 1104/18).

Wszystko to oznacza, że jeżeli członek zarządu funkcję tę przyjął, to ponosi odpowiedzialność za prowadzenie spraw spółki i winę za niedopełnienie ciążących na nim obowiązków. Wina w ujęciu art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p. to zarówno wina umyślna i związana z nią świadomość istnienia wymagalnych zobowiązań, jak i wina nieumyślna w postaci niedbalstwa polegającego np. na godzeniu się na to, że sprawy spółki będą należały do wyłącznej kompetencji osoby spoza zarządu. Członek zarządu spółki nie może uwolnić się od odpowiedzialności za jej zaległości z uwagi na fakt, że faktycznie nie wykonywał swoich obowiązków.

Podsumowując, nie wystąpiły przesłanki uwalniające od odpowiedzialności, o których mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i b O.p.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a.