Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 271/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 października 2022 r. sprawy ze skargi R. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 24 lutego 2022 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

W dniu 19 października 2021 r. R. F. złożyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem W. F., załączając orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności męża z dnia 4 października 2021 r., wydane na stałe, z symbolem przyczyn niepełnosprawności 10-N (choroby neurologiczne). Z orzeczenia wynika, że niepełnosprawność męża strony powstała w dniu 25 marca 2019 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 lipca 2019 r., a we wskazaniach dotyczących odpowiedniego zatrudnienia zalecono pracę w warunkach chronionych. Wnioskodawczyni załączyła również godzinowy plan dnia.

W trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 8 listopada 2021 r. stwierdzono, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, który uległ wypadkowi komunikacyjnemu w 2019 r. Mąż strony porusza się na wózku elektrycznym, w domu czasami używa balkonika, bowiem doznany uraz kręgosłupa spowodował niedowład nóg. Z uwagi na uszkodzenie zwieraczy używa pieluch i ma założony cewnik. Wymaga pomocy przy kąpieli, ubieraniu, zmianie pampersa, cewnikowaniu. Wnioskodawczyni przygotowuje i podaje mężowi posiłki, uczestniczy w rehabilitacji, towarzyszy przy wizytach lekarskich i turnusach rehabilitacyjnych oraz wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Dwie dorosłe córki mają własne rodziny, pracują zawodowo i nie są w stanie pomóc w opiece nad ojcem.

W ankiecie z dnia 19 października 2021 r. wnioskodawczyni wskazała, że mąż wymaga asekuracji przy wstawania z łóżka, przesiadaniu z wózka na toaletę, wchodzeniu pod prysznic oraz w trakcie chodzenia przy balkoniku. Wymaga pomocy przy zmianie pampersów, cewnikowaniu, przy korzystaniu z toalety, ubieraniu, zwłaszcza dolnej części garderoby, dawkowaniu i zażywaniu leków, rehabilitacji, poruszaniu się na wózku manualnym. Korzysta z konsultacji psychiatrycznych. Mąż jest w stanie sam się ogolić, uczesać, ubrać koszulkę, odgrzać i zjeść posiłek. W trakcie dłuższych spacerów używa skutera elektrycznego i utrzymuje z żoną kontakt telefoniczny. Wnioskodawczyni oświadczyła, że podjęłaby pracę w sklepie lub na produkcji, ale może zostawić męża samego domu na dwie lub trzy godziny.

Mąż wnioskodawczyni w ankiecie z dnia 19 października 2021 r. potwierdził, że potrzebuje pomocy we wszelkich czynnościach: przy wstawaniu z łóżka, zmianie pampersa, myciu, ubieraniu, zażywaniu leków, rehabilitacji, wsiadaniu do samochodu.

Do akt sprawy została załączona również dokumentacja medyczna z przebiegu leczenia męża strony oraz świadectwa pracy strony.

Decyzją z dnia 17 listopada 2021 r. nr [...] Wójt Gminy K. odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest powstanie niepełnosprawności przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do 25 roku życia. Natomiast niepełnosprawność męża strony powstała w okresie późniejszym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia 21 grudnia 2021 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Kolegium wyjaśniło, że z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 nie jest istotny wiek powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki i nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Kolegium zauważyło, że mąż wnioskodawczyni legitymował się uprzednio orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 4 września 2019 r. (symbole niepełnosprawności 05-R - upośledzenie narządu ruchu, 10-N – choroby neurologiczne). W okresie od 1 grudnia 2019 r. do 30 września 2021 r. wnioskodawczyni pobierała świadczenie pielęgnacyjne na podstawie decyzji SKO z dnia 28 sierpnia 2020 r z uwagi na opiekę nad mężem, który w marcu 2019 r. uległ wypadkowi komunikacyjnemu (auto dachowało i wypadło z drogi).

Kolegium uznało, że konieczne jest przedłożenie przez stronę dokumentacji medycznej, która potwierdzi złożone wyjaśnienia, odnoszące się do stanu zdrowia męża. Istnieją poważne wątpliwości co do charakteru sprawowanej opieki nad mężem, zwłaszcza że w orzeczeniu o niepełnosprawności zawarto wskazania dotyczące zatrudnienia – praca w warunkach chronionych. Niezbędne jest ustalenie, czy mąż wnioskodawczyni jest w stanie samodzielnie załatwiać potrzeby fizjologiczne, ponieważ wyjaśnienia wnioskodawczyni w tym zakresie są sprzeczne. Należy też wyjaśnić, czy mąż wnioskodawczyni kieruje autem czy jest tylko pasażerem oraz czy z rodzicami zamieszkuje córka E. F., wskazana w dokumentacji medycznej jako opiekun ojca.

W toku ponownie prowadzonego postępowania, strona dołączyła do akt sprawy dalszą dokumentację medyczną oraz wypełniła ankietę z dnia 29 grudnia 2021 r. Strona wyjaśniła, że mąż używa pampersów 24 godziny na dobę i potrzebuje pomocy przy ich zmianie. Próbuje korzystać z toalety, ale ma problemy z wypróżnianiem. Mąż cewnikuje się 6 – 8 razy na dobę i potrzebuje pomocy żony w podtrzymywaniu go przy tej czynności. Zdarza się, że w nocy trzeba zmienić pościel. W domu przemieszcza się w wózku inwalidzkim, sporadycznie korzysta z balkonika. Wymaga asekuracji przy chodzeniu z balkonikiem i przy wsiadaniu do wózka. Nie jest w stanie samodzielnie stać, musi trzymać się ramion żony. Rehabilitacja nieznacznie poprawia stan fizyczny męża. Mąż ćwiczy również w domu, a wnioskodawczyni pomaga w ćwiczeniach na Orbitreku, w ćwiczeniach z piłką, masuje nogi i stopy. Mąż kieruje autem, przystosowanym do jego niepełnosprawności, ale wnioskodawczyni pomaga mu przy wsiadaniu i wysiadaniu, wkładaniu wózka do bagażnika. Mąż nie próbował podjąć zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia, przed wypadkiem pracował w kopalni węgla i w kopalni w L. Zabrakło mu 9 miesięcy do nabycia praw do emerytury górniczej. Uległ wypadkowi w dniu 25 marca 2019 r., wracając z pracy w kopalni. Córki zamieszkują osobno, starsza córka pracuje w systemie trzyzmianowym, a młodsza wychowuje dwójkę dzieci.

Decyzją z dnia 25 stycznia 2022 r. nr [...] Wójt Gminy K. ponownie odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest powstanie niepełnosprawności przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do 25 roku życia. Natomiast niepełnosprawność męża strony powstała w okresie późniejszym. Poprawienie obowiązującego stanu prawnego należy wyłącznie do ustawodawcy.

W odwołaniu od decyzji strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z uwagi na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 data powstania niepełnosprawności nie ma znaczenia. W obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części art. 17 ust. 1b, której niekonstytucyjność stwierdził TK. Strona wyjaśniła też, że musi być dyspozycyjna dla męża całą dobę i kategorycznie nie może podjąć zatrudnienia (mąż może w domu upaść). Wykonuje wszystkie czynności opiekuńcze: ubieranie, rozbieranie, kąpiel, podtrzymywanie przy wchodzeniu do łóżka i na wózek, pomoc przy zmianie pozycji, zmiana pampersów, pomoc przy samocewnikowaniu, pomoc przy rehabilitacji, umawianie i uczestnictwo w wizytach lekarskich, przygotowywanie i podawanie posiłków, wykupywanie leków.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia 24 lutego 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżona decyzję. Kolegium wyjaśniło, że z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 nie jest istotny wiek powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki i nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Kolegium wyjaśniło, że z załączonych kart leczenia szpitalnego wynika, że stan męża strony poprawia się. Pacjent został przyjęty do leczenia usprawniającego z powodu porażenia kończyn dolnych i zwieraczy, po ciężkim urazie komunikacyjnym z mnogimi złamaniami. Przebieg kuracji niepowikłany. Po zabiegach fizjoterapeutycznych uzyskano znaczną poprawę siły mięśni posturalnych i mięśni kończyn. Poprawie uległa sprawność i wydolność ruchowa. Pacjent chodzi przy balkoniku, porusza się też na wózku inwalidzkim lub przy pomocy kul łokciowych. Dość łatwo zmienia pozycję ciała do pionu. W pozycji stojącej utrzymuje się z niewielką asekuracją. Przy próbach utrzymywania się na stojąco bardzo aktywny.

Jak podkreśliło Kolegium, z ostatniego orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że nie jest niepełnosprawny w stopniu znacznym z uwagi na upośledzenie narządu ruchu. Wskazano też na możliwość odpowiedniego zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Oznacza to, ze właściwy organ uznał, iż naruszenie sprawności organizmu nie powoduje wystąpienia przeciwwskazań fizycznych, psychicznych lub umysłowych do wykonywania pracy w warunkach pracy chronionej.

Ponadto mąż strony prowadzi pojazd przystosowany do jego niepełnosprawności i jeździ na dłuższe spacery na skuterze elektrycznym. Z karty informacyjnej leczenia szpitalnego na Oddziale Rehabilitacji w P. z dnia 20 marca 2020 r. wynika, ze kończyny górne są ruchome, siła zachowana, odruchy symetryczne.

Kolegium nie daje więc wiary stronie, że musi być stale obecna przy mężu z powodu braku możliwości utrzymania przez niego równowagi. Zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia przez wnioskodawczynię. Jak zaznaczono, wnioskodawczyni od roku 2000 nie udokumentowała żadnego zatrudnienia. Jak ustalono, mąż strony wykonuje szereg podstawowych czynności samodzielnie albo przy nieznacznej pomocy żony - potrzebuje pomocy przy ubieraniu się i pilnowania przy przyjmowaniu leków (co można zrealizować przez kontakt telefoniczny lub umieszczenie leków w organizerze). Wnioskodawczyni w zasadzie nie wykonuje przy mężu czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą (mąż samodzielnie cewnikuje się). Mąż samodzielnie porusza się po domu na wózku inwalidzkim lub przy pomocy balkonika, przemiesza się samochodem. W ocenie Kolegium, przy należytej organizacji czasu strona mogłaby pogodzić pracę, np. w formie zlecenia lub w niepełnym wymiarze z opieką nad mężem.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzuciła organowi naruszenie:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez niewłaściwe przyjęcie, że nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia,

- art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w związku z art. 107 § 3 k.p.a. prze błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie wbrew treści orzeczenia o niepełnosprawności, że niepełnosprawny nie wymaga stałej opieki żony, która nie musi rezygnować z zatrudnienia.

Skarżąca zauważyła, że organ drugiej instancji wyszedł poza zakres swoich kompetencji i wbrew orzeczeniu specjalistów, którzy posiadają fachową wiedzę, uznał że podopieczny nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki żony. Trudno zgodzić się z organem, że można pogodzić opiekę nad niepełnosprawnym mężem, który cierpi na niedowład kończyn, nie porusza się samodzielnie, wymaga nadzoru, przygotowywania i podawania posiłków, pampersowania, robienia zakupów, dawkowania leków i pomocy przy załatwianiu spraw urzędowych, z pracą zawodową. Błędnie uznano, ze skarżąca nie musi sprawować stałej opieki nad mężem. Niektóre czynności z natury rzeczy są czynnościami bardziej lub mniej absorbującymi i czasochłonnymi, dotyczą spraw życiowych nawet całej rodziny i są konieczne do wykonania bez względu na fakt czy odnoszą się do osoby niepełnosprawnej czy też osoby pełnosprawnej, to jednak nie można z tego powodu pomniejszać czy odmawiać sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a tym bardziej w sytuacji, gdy osoba niepełnosprawna ma niewątpliwie problemy z samodzielnym załatwianiem podstawowych życiowych potrzeb. Opieka powinna być stała w sensie trwałości i długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, a jej zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie pozostaje charakter sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawnym mężem, a właściwie jego ocena pod kątem spełnienia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie czy zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem rzeczywiście uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia.

Wskazać trzeba, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki". Jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyrok NSA z 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1146/20 i wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej jako "CBOSA"). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA. Świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Tym samym organ administracji musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Takich ustaleń nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Zatem sam fakt, że dana osoba legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza jeszcze o tym, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego rzeczywiście nie może w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną podjąć zatrudnienia; ewentualnie czy zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia. Dla ustalenia, czy spełnione zostały przesłanki faktyczne warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zatem wystarczające odwołanie się do dokumentu, jakim jest orzeczenie o niepełnosprawności.

Opieka będąca przesłanką prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, co powinno wynikać z okoliczności obiektywnych. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie.

Należy też zaznaczyć, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku małżonków względem siebie, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości organów, że skarżąca jest osobą zobowiązaną do alimentacji swojego męża, legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki. Organ zakwestionował natomiast związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad mężem.

Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżąca (54 l.) prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem (59 l.). W orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności męża z dnia 4 października 2021 r., wydanym na stałe, wskazano symbol przyczyny niepełnosprawności 10-N (choroby neurologiczne). W orzeczeniu tym nie powołano jako przyczyny niepełnosprawności symbolu 05-R (upośledzenia narządu ruchu). Jako jedno ze wskazań wymieniono pracę w warunkach chronionych.

Z karty informacyjnej z leczenia szpitalnego z dnia 8 kwietnia 2019 r. (Oddział Neurochirurgiczny) wynika, że w wyniku wypadku komunikacyjnego w dniu 25 marca 2019 r. mąż skarżącej doznał: złamania kręgosłupa - pogranicza Th i L (złamanie kręgu Th12 i kręgu L1, złamanie wyrostków kolczystych), niedowładu kończyn dolnych, porażenia zwieraczy, krwiaka przymózgowego, złamania żebra VII po stronie prawej i VIII po stronie lewej, stłuczenia płuc i krwiaka opłucnej. W wyniku leczenia uzyskano stopniową poprawę stanu neurologicznego, częściową rezolucję niedowładu, zaburzeń czucia i zaburzeń zwieraczy. W karcie informacyjnej z leczenia szpitalnego z dnia 9 września 2019 r. (Odział Neurologiczny) podano, że pacjent chodzi przy balkoniku.

Natomiast w karcie informacyjnej z leczenia szpitalnego z dnia 20 marca 2020 r. (Odział Rehabilitacji Neurologicznej) stwierdzono: znaczną poprawę wydolności ruchowej, kończyny górne prawidłowo ruchome, siła zachowana, odruchy symetryczne, kończyny dolne unosi ponad posłanie, swobodnie zmienia pozycję do siedzącej, trudniej do stojącej, porusza się na wózku lub przy pomocy kul łokciowych, próby utrzymywania się na stojąco, pacjent bardzo aktywny, nastrój pogodny. Po zabiegach fizjoterapeutycznych uzyskano znaczną poprawę siły mięśni posturalnych i mięśni kończyn. Poprawie uległa sprawność i wydolność ruchowa. Porusza się przy pomocy kul łokciowych. Dość łatwo zmienia pozycję ciała do pionu. W pozycji stojącej utrzymuje się z niewielką asekuracją.

W karcie informacyjnej z leczenia szpitalnego z dnia 11 lutego 2021 r. (Odział Neurologiczny) podano, że pacjent chodzi przy balkoniku.

Jak słusznie wskazał organ odwoławczy, wyjaśnienia skarżącej odnośnie sprawności ruchowej męża nie znajdują potwierdzenia w przedłożonej dokumentacji medycznej, w szczególności w wypisach z leczenia szpitalnego. Należy zauważyć, że skarżąca nie udokumentowała problemów męża z samodzielnym przemieszczaniem się przy pomocy chodzika lub kul łokciowych, problemów z utrzymaniem równowagi, problemów z górnymi kończynami. Z orzeczenia o niepełnosprawności męża nie wynika, aby przyczyną ustalenia znacznego stopnia niepełnosprawności były problemy z poruszaniem się (symbol 05-R - upośledzenia narządu ruchu).

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że mąż skarżącej porusza się za pomocą chodzika lub kul łokciowych, używa wózka inwalidzkiego, na dłuższe spacery jeździ na skuterze elektrycznym, samodzielnie prowadzi samochód osobowy, przystosowany do jego niepełnosprawności. Dość łatwo zmienia pozycję ciała do pionu, samodzielnie wykonuje cewnikowanie. Zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności zdolny jest też do wykonywania pracy w warunkach chronionych.

Poza tym z informacji zamieszczonych na stronie internetowej dotyczącej Gminy K. wynika, że mąż skarżącej startował w wyborach do Rady Gminy K. w styczniu 2022 r., co potwierdza jego aktywność społeczną i zdolność do pracy na rzecz miejscowej społeczności.

Mając na uwadze powyższe ustalenia w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącej i jej męża w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast, jak zasadnie uznały organy, odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki - to jest brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad mężem. Zakres sprawowanej opieki nie koliduje z możliwością podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Bezpośrednia opieka nad mężem ogranicza się bowiem do pomocy przy higienie osobistej (pomoc przy wchodzeniu i wychodzeniu spod prysznica) i ubieraniu dolnej garderoby, przygotowywaniu i podawania posiłków, wykupywaniu leków, towarzyszenia przy wizytach lekarskich, pomocy w rehabilitacji. Jednakże wykonywanie tych czynności przez skarżącą możliwe byłoby również po podjęciu przez nią pracy zarobkowej (przed rozpoczęciem lub po zakończeniu obowiązków zawodowych). Mąż skarżącej samodzielnie spożywa posiłki i jest osobą chodzącą przy pomocy chodzika lub kul łokciowych, pomimo konieczności pomocy drugiej osoby przy załatwianiu spraw poza domem. Jak zaznaczyła skarżąca, mąż jest w stanie odgrzać sobie przygotowany przez nią posiłek. Natomiast pozostałe czynności wykonywane przez skarżącą (robienie zakupów, gotowanie, pranie, sprzątanie) związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym zamieszkuje również skarżąca i z pewnością nie kolidują z podjęciem zatrudnienia przez skarżącą. Tego rodzaju czynności wykonuje bowiem wiele pracujących osób, poza godzinami pracy.

Zaznaczyć należy, że pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującym tego małżonkom jest powinnością drugiego małżonka, szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy jakiej udziela skarżąca, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. W ocenie Sądu, w bezspornych okolicznościach niniejszej sprawy, opieka sprawowana nad mężem przez skarżącą, nie jest na tyle absorbująca, aby uniemożliwiała skarżącej jakąkolwiek aktywność zawodową w ramach definicji zawartej w art. 3 pkt 21 ustawy.

Istotne jest też, że skarżąca nie uprawdopodobniła, aby przed wypadkiem męża poszukiwała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a podjęcie pracy, choćby w ograniczonym wymiarze, stało się niemożliwe z powodu konieczności sprawowania opieki nad mężem. Z załączonych do akt sprawy przez skarżącą (54 lata) świadectw pracy wynika, że skarżąca przepracowała zawodowo łącznie 4,5 roku. W okresie od 16 czerwca 1988 r. do 31 grudnia 1990 r. pracowała jako inspektor w Urzędzie Gminy (2,5 roku), od 1 kwietnia 1995 r. do 30 września 1995 r. jako woźna w przedszkolu na ¾ etatu (0,5 roku) i w okresie od 10 stycznia 1999 r. do 31 lipca 2000 r. na ½ etatu (1,5 roku) jako sprzedawca. Tak więc skarżąca zakończyła pracę zawodową w 2000 r., tj. blisko 19 lat przed wypadkiem męża. Zakończenie aktywności zawodowej przez skarżącą nie pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością opieki nad mężem, który uległ wypadkowi w marcu 2019 r. Nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy deklaracja skarżącej odnośnie zamierzeń związanych z podjęciem pracy w charakterze sprzedawcy lub "na produkcji".

Należy też zaznaczyć, że istnieje również możliwość korzystania z usług opiekuńczych świadczonych przez powołane do tego instytucje.

W związku z tym należy zaaprobować stanowisko obu organów orzekających w sprawie, zobowiązanych do działania na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a.), że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art.17 ust. 1 pkt 4 ustawy, bowiem sprawowana przez nią opieka nad niepełnosprawnym mężem nie była opieką wymagającą nie podejmowania i rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak słusznie uznały organy, odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem. Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad mężem. Nieuzasadnione zatem są zarzuty odnośnie naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazywane w skardze przepisy prawa procesowego. Organ szczegółowo ustalił aktualny zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem i prawidłowo ocenił, że zakres ten nie uniemożliwia skarżącej podjęcia obecnie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.