Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 562/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a, art. 30 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 145 par 1 pkt1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Sekretarz sądowy Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2020 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r., Nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania E. G. – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej jako "k.p.a." i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 25 ust. 1 i art. 30 ust. 2 pkt 1, 2b, 5 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), dalej jako "u.ś.r." – utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] wydaną z upoważnienia Wójta Gminy W. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W. . Wskazaną decyzją organ I instancji:

1. uznał świadczenia pielęgnacyjne przyznane E. G. na syna [...] w okresie od [...] lutego 2014 r. do [...] października 2017 r. w kwocie [...]zł za nienależnie pobrane;

2. uznał świadczenia w postaci pomocy dla osób mających ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane E. G. w okresie od [...] lutego 2014 r. do [...] grudnia 2014 r. w łącznej kwocie [...]zł za nienależnie pobrane;

3. zobowiązał E. G. do zwrotu kwoty [...]zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości 7% w skali rocznej naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że na wniosek E. G. z dnia [...] września 2013 r. przyznano jej świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem [...], przy czym wysokość świadczenia, a także odpowiednio okresy, zmieniane były kolejnymi decyzjami w związku z ustawowymi zmianami wysokości tego świadczenia:

Pierwsza decyzja została wydana w dniu [...] września 2013r., obejmowała okres od [...] września 2013 r. do [...] października 2017 r. i orzekała o świadczeniu w wysokości [...] zł miesięcznie.

Następna - z dnia [...] maja 2014 r. zmieniała wysokość świadczenia za okres od [...] maja 2014 r. do [...] grudnia 2014 r. na kwotę [...]zł miesięcznie, za okres od [...] stycznia 2015 r. do [...] grudnia 2015 r. - [...] zł miesięcznie, a od [...] stycznia 2016 r. do [...] października 2017 r. - [...] zł miesięcznie.

Kolejna - z dnia [...] stycznia 2017 r. zmieniała wysokość świadczenia za okres od [...] stycznia 2017 r. do [...] września 2017 r. na [...] zł miesięcznie oraz za dzień [...] października 2017 r. - [...] zł.

Równocześnie organ przyznawał skarżącej z urzędu pomoc finansową w kwocie [...]zł miesięcznie z tytułu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego kolejno decyzjami: z [...] września 2013 r. na okres wrzesień - grudzień 2013 r., z [...] stycznia 2014 r. na okres styczeń - marzec 2014 r., z [...] kwietnia 2014 r. na okres kwiecień - grudzień 2014 r.

W toku pobierania tych świadczeń organ ustalił, że na rzecz E. G. zostały wydane przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego O/R L. decyzje rentowe, a mianowicie:

- decyzja z dnia [...] lutego 2014 r., przyznająca jej rentę za okres od [...] listopada 2013r. do [...] maja 2015 r.,

- decyzja o ponownym przeliczeniu renty rolniczej z tyt. niezdolności z dnia [...] lutego 2015 r., przyznająca jej rentę rolniczą z tyt. niezdolności od dnia [...] lutego 2015 r. do [...] stycznia 2016 r.,

- decyzja o ponownym przeliczeniu renty rolniczej z tyt. niezdolności z dnia [...] lutego 2016 r. przyznająca jej rentę rolniczą z tyt. niezdolności od dnia [...] lutego 2016 r. do [...] stycznia 2018 r.,

- decyzja z dnia [...] lutego 2018 r. przyznająca jej rentę na okres od [...] lutego 2018 r. do [...] stycznia 2020 r.

W związku z tym, organ I instancji stwierdził, że zachodził zbieg świadczeń, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r., a obowiązkiem skarżącej było poinformowanie organu o pobieraniu renty, czego nie uczyniła, dlatego należało uznać, że pobrane przez nią świadczenia pielęgnacyjne oraz świadczenia z tytułu pomocy finansowej są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

W odwołaniu E. G. podnosiła, że wypłaconych jej świadczeń nie można uznać za nienależne, gdyż nie została pouczona przez Ośrodek Pomocy o braku prawa do ich pobierania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło tego zarzutu, a podzielając ustalenia i stanowisko organu I instancji zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję tego organu.

Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., wyjaśniając, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do renty, a także art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., który za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne nakazuje traktować świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca była o tym pouczona, gdyż takie pouczenie zawierał formularz podpisanego przez nią w dniu [...] września 2013 r. wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z treści tego formularza jasno wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty. Podpisując ten wniosek skarżąca zobowiązała się ponadto do niezwłocznego informowania podmiotu wypłacającego świadczenie pielęgnacyjne o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego oraz została poinformowana o skutkach wynikających z niepoinformowania organu o takich zmianach.

Kolegium dodało, że sprawa o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego została rozstrzygnięta ostateczną decyzją o przyznaniu świadczenia, natomiast organ nie ma uprawnień do ciągłej kontroli strony i jej sytuacji materialnej.

Odnosząc się do sposobu wyliczenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń Kolegium wyjaśniło, że:

- za m-ce luty - kwiecień 2014 r. zostały wypłacone świadczenia w kwocie [...]zł (sposób wyliczenia: 3 m-ce x [...] zł),

- za m-ce maj - grudzień 2014 r. zostały wypłacone świadczenia w kwocie [...]zł (sposób wyliczenia: 8 m-cy x [...] zł),

- za m-ce styczeń - grudzień 2015 r. zostały wypłacone świadczenia w kwocie [...]zł (sposób wyliczenia: 12 m-cy x [...] zł),

- za m-ce styczeń - grudzień 2016 r. zostały wypłacone świadczenia w kwocie [...]zł (sposób wyliczenia: 12 m-cy x [...] zł),

- za m-ce styczeń - wrzesień 2017 r. zostały wypłacone świadczenia w kwocie [...]zł (sposób wyliczenia: 9 m-cy x [...] zł),

- za 1 październik 2017 r. (1 dzień) zostało wypłacone świadczenia w kwocie [...]zł - sposób wyliczenia: (1.406 zł : 31 dni) x 1 dzień.

Ponadto do świadczeń nienależnie pobranych należało zaliczyć przyznaną skarżącej z urzędu pomoc dla osób legitymujących się prawem do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od lutego 2014 r. do grudnia 2014 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, w łącznej wysokości [...] zł (sposób wyliczenia: 11 m-cy x [...] zł)

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie E. G. domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. poprzez błędne przyjęcie, że pobrała świadczenia nienależnie, pomimo braku stosownego pouczenia zawartego w decyzjach o przyznaniu jej świadczeń.

Podniosła, że zgodnie z powołanym orzecznictwem dla ustalenia, od kiedy świadczenia rodzinne są pobierane nienależnie, decydujące znaczenie ma chwila, w której świadczeniobiorca dowiedział się o okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczeń, i z którą powinien zawiadomić organ o tej okoliczności. Skarżąca nie działała w złej wierze, gdyż nie została pouczona o okolicznościach, które mają wpływ na pobierane świadczenie. W wyroku z dnia 26 kwietnia 1980 r., (II URN 51/80, OSNCP 1980 z. 10 poz. 202), Sąd Najwyższy stwierdził, że brak pouczenia rencisty o okolicznościach powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń emerytalnych lub rentowych zwalnia go od obowiązku zwrotu świadczeń pobranych mimo istnienia tych okoliczności, choćby nawet mógł powziąć o nich wiadomość z innych źródeł. Obowiązek pouczenia spoczywa na organie, samo zaś pouczenie powinno być wyczerpujące, zawierające informację o obowiązujących w dniu pouczenia zasadach zawieszania prawa do świadczeń. Brak pouczenia bowiem, zwalnia osobę bezpodstawnie pobierającą świadczenia z obowiązku ich zwrotu. Podobne stanowisko zostało zajęte w wyroku z dnia 10 grudnia 1985 r., II URN 207/85, wskazującym na obowiązek osoby, która pobrała nienależne świadczenia do ich zwrotu, o ile była ona prawidłowo pouczona przez organ rentowy o przyczynach braku prawa do ich pobierania. Pouczenie takie nie może być abstrakcyjne i niekonkretne, a odnosić się musi do danej sprawy i pobieranego przez uprawnionego świadczenia. Tylko takie pouczenie może być uznane za należyte i rodzące po stronie świadczeniobiorcy obowiązek zwrotu świadczenia. Jest oczywiste również, że pouczenie takie musi być adekwatne do obowiązujących aktualnie przepisów co do zawieszania prawa do świadczeń i wskazywać okoliczności, które powodują zawieszenie w taki sposób by były czytelne, przynajmniej co do ogólnych zasad, dla osoby do której jest skierowane. W okolicznościach niniejszej sprawy nie można uznać, że powyższe warunki zostały zachowane, a co za tym idzie, brak jest podstaw, do żądania od skarżącej zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzje organów obu instancji zostały one wydane z naruszeniem przepisów postępowania i przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" i art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

Rację ma skarżąca, że za świadczenie nienależnie pobrane można uznać tylko takie świadczenie, które zostało pobrane przez stronę pomimo tego, że została prawidłowo pouczona w jakich sytuacjach świadczenie jej się nie należy. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. – za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie, którego podstawą jest spoczywający na organach obowiązek prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenia o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania. Oznacza to, że w sprawie o ustalenie, iż świadczeniobiorca pobrał nienależne świadczenie i ciąży na nim obowiązek jego zwrotu, zachodzi konieczność dokonania oceny istnienia przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., tj. zaistnienia okoliczności należytego pouczenia osoby pobierającej świadczenie rodzinne o sytuacjach, w których następuje brak prawa do ich pobierania. Zgodnie z utrwalonym w judykaturze poglądem pouczenie powinno być adekwatne do obowiązujących przepisów, odnosić się do konkretnie otrzymywanego świadczenia i operować zwrotami zrozumiałymi dla adresata tak, aby mógł je uwzględnić w ocenie własnej sytuacji (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z 25 kwietnia 1979 r., sygn. akt II URN 51/80, publ. OSNCP z 1980 r. nr 10. poz. 202; z 14 marca 2006 r., sygn. akt I UK 161/05, publ. OSNP 2007, nr 5-6, poz. 78). Pouczenie nie może zaś być uznane za należyte, gdy przytacza jedynie przepis ustawy bez jego wyjaśnienia. Pouczenie winno być zatem jasne i czytelne, powinno zawierać wyczerpujące informacje o obowiązujących zasadach. Nie może ono odnosić się do wszystkich hipotecznych okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń. Oznacza to, że pouczenia zamieszczane standardowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy, lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za należyte, w szczególności gdy przytaczają one jedynie przepis ustawy, bez jakiejkolwiek próby jego wyjaśnienia. Takie sformułowania są bowiem dla większości osób nieposiadających wykształcenia prawniczego zupełnie nieczytelne i nie mogą być traktowane jako pouczenie o tym, kiedy i jakie okoliczności osoba taka winna wziąć pod uwagę w toku pobierania świadczenia. Ponieważ prawidłowe pouczenie stanowi warunek żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku, brak prawidłowego pouczenia powoduje zatem, że świadczeniobiorca nie ma obowiązku zwrotu pobranych kwot, choćby nawet z innych źródeł mógł powziąć wiadomość o tychże okolicznościach.

Okoliczność prawidłowego pouczenia skarżącej o tym, że nie może pobierać jednocześnie świadczenia pielęgnacyjnego i renty w tym samym czasie i w tej samej wysokości, gdyż zachodzi wówczas zbieg świadczeń, nie została natomiast przez organy obu instancji w niniejszej sprawie wystarczająco wykazana. Organy wskazały wyłącznie na pouczenie zawarte we wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia, wypełnionego w dniu [...] września 2013 r. Należy jednak zauważyć, że w kolejnych decyzjach przyznających jej poszczególne świadczenia, a także zmieniających wysokość świadczenia, nie było takich pouczeń. Poza tym organ przyznając pomoc materialną wydawał decyzje z urzędu, a nie na wniosek skarżącej, nie jest więc usprawiedliwione powoływanie się obecnie na pouczenie sformułowane ogólnie w formularzu wniosku, który skarżąca wypełniała ubiegając się o świadczenie (pielęgnacyjne). Również z urzędu organ dokonywał zmian wysokości (podwyższał) świadczenia pielęgnacyjnego, co mogło budzić w skarżącej uzasadnione przekonanie, że świadczenie pielęgnacyjne cały czas jej się należy, pomimo tego, że pobierała świadczenia rentowe. Zgromadzona dokumentacja nie daje podstaw do wiarygodnego przyjęcia, że skarżąca pobierała przyznane jej świadczenia nienależnie.

Niezależnie od powyższego, stwierdzić należy, że nawet gdyby przyjąć, że skarżąca została należycie pouczona o obowiązku poinformowania organu pomocy społecznej o przyznanej rencie, to i tak nie można by mówić w odniesieniu do części ustalonych przez organy obu instancji świadczeń, że są to świadczenia nienależne.

Organy obu instancji błędnie zinterpretowały bowiem i niewłaściwie zastosowały art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Organy obu instancji uznały, że okoliczność, iż skarżąca ma ustalone prawo do emerytury rolniczej (co pozostaje w sprawie poza sporem), całkowicie wyłącza jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Z taką interpretacją przytoczonej regulacji nie można się zgodzić.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym bardzo wyraźnie i konsekwentnie akcentowana jest potrzeba uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej. W tym kontekście podnosi się, że pomimo, iż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się do nich ograniczać. Zastosowanie dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09, publ. ONSAiWSA 2010/2/21, a także M. Gutowski, P. Kardas, Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017, str. 275, wraz z powołanym tam orzecznictwem). Jasność przepisów może bowiem zależeć od wielu czynników i zmieniać się w czasie, a przepis jasny może okazać się wątpliwy w związku z wprowadzeniem nowych przepisów, czy też istotnej zmiany sytuacji społecznej lub ekonomicznej mimo, że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie (por. L. Morawski, Wykładnia prawa w orzecznictwie sądów. Komentarz. Toruń 2002, str. 65).

Na potrzebę zastosowania dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19 (LEX nr 2724028). Pogląd taki został także wyrażony w szeregu orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych (por. m.in. wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim: z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Go 833/18 i z dnia 16 października 2019 r., sygn. akt II SA/Go 521/19; wyrok WSA w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 137/19; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 16 października 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 828/19; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 5 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 714/19; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 950/19).

Stanowisko przedstawione w powyższych orzeczeniach opiera się na trafnym stwierdzeniu, że za koniecznością interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. w oparciu o reguły wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej, przemawia przede wszystkim zmiana sytuacji ekonomicznej. Sądy zwróciły bowiem uwagę, że w dacie uchwalenia ustawy o świadczeniach rodzinnych wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była kwotą niższą, niż ówczesna wysokość świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia m.in. renty i emerytury. Podkreślono, że relacja ta utrzymywała się aż do [...] maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do [...] zł, a następnie było waloryzowane – w związku z tym organ z urzędu zmieniał kilkakrotnie pierwotną decyzję przyznającą skarżącej to świadczenie w zakresie jego wysokości (z [...] zł na [...] zł, [...] zł, [...] zł i [...] zł). Świadczenia pielęgnacyjne należne (i przyznane) skarżącej były więc od pewnego momentu wyższe od przyznanej renty w wysokości ok. [...] zł.

Mając na względzie to, że intencją ustawodawcy wprowadzającego wyłączenie (zbieg) świadczenia pielęgnacyjnego i renty było to, by uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe, stwierdzić należy, że interpretacja obecnie przez organy w niniejszej sprawie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. jako pozbawiającego w całości skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego otrzymującej świadczenie niższe (rentę) jest wadliwa. Sądy w powołanych orzeczeniach przyjęły trafny pogląd, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej, niż to świadczenie. Wszak zgodnie z tą zasadą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (por. wyroki TK: z dnia 9 marca 1988 r., sygn. akt U 7/87; z dnia 6 maja 1998 r., sygn. akt K 37/97; z dnia 20 października 1998 r., sygn. akt K 7/98; z dnia 17 maja 1999 r., sygn. akt P 6/98; z dnia 4 stycznia 2000 r., sygn. akt K 18/99; z dnia 18 grudnia 2000 r., sygn. akt K 10/00; z dnia 21 maja 2002 r., sygn. akt K 30/01; z dnia 28 maja 2002 r., sygn. akt P 10/01 oraz z dnia 18 marca 2014r., sygn. akt SK 53/12). Wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą natomiast zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach (por. wyroki TK: z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt P 41/09; z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt K 37/12; z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. akt K 40/12 oraz z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt P 6/12). Odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2015r., sygn. akt K 38/13 wprost wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Istotną cechą wspólną osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zróżnicowanie sytuacji tych osób, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest znacznie niższe od świadczenia pielęgnacyjnego nie znajduje podstaw. W szczególności za zróżnicowaniem sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych w taki sposób nie może przemawiać stan finansów państwa. Świadczy o tym wprowadzenie w ostatnich latach nowych programów socjalnych przyznających w dużej skali świadczenia socjalne także osobom zamożnym (świadczenie wychowawcze, świadczenia z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego) oraz zapowiedzi daleko idącego rozszerzenia takich programów w najbliższym czasie.

Mając powyższe na uwadze Sąd – podzielając pogląd zaprezentowany w przywołanych wyżej wyrokach oraz kierując się wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów – dokonał prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1) i sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.1) i osobom niepełnosprawnym (art. 69).

W konsekwencji taką też interpretację art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. powinny przyjąć organy administracji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Powinno to skutkować uznaniem, że skarżącej przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne w kwocie stanowiącej różnicę pomiędzy wartością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością wypłacanej skarżącej w tym samym okresie renty, a więc w tej części pobranego świadczenia pielęgnacyjnego nie można mówić o świadczeniu nienależnie pobranym, nawet gdyby bezspornie ustalono, że skarżąca została prawidłowo i wyczerpująco pouczona, w jakich sytuacjach świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługuje.

W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ uwzględni powyższe rozważania.