Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1344/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2018-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 61a § 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 29 ust. 3, art. 30 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1121
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
article: art. 119 pkt 3, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 251
journal: Dz.U. 2017 poz 459
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Piotr Godlewski /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 marca 2018 r. sprawy ze skargi I. P. i A. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego -skargę oddala-


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1344/17

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi I.P. i A.P. jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: SKO lub Kolegium)

z dnia [...] sierpnia 2017 r. Nr [...] wydane w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego zmiany stanu wody na gruncie.

Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że po rozpoznaniu wniosku I.P. i A.P. z dnia

[...] grudnia 2016 r., Prezydent Miasta R. postanowieniem z [...] stycznia

2017 r. Nr [...] odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zmiany stanu wody na działce nr 4456/2 obr. 222 R. – P. II).

Po rozpatrzeniu zażalenia wnioskodawców, SKO w R. postanowieniem

z dnia [...] marca 2017 r. ([...]) uchyliło w całości powyższe postanowienie Prezydenta M. R. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na konieczność dokładnego ustalenia stanu faktycznego,

w tym m.in., czy wnioskodawcom w postępowaniu przysługuje status strony.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent M. R. na podstawie wypisu z rejestru gruntów oraz odpisu z księgi wieczystej dla działki

nr 4455 ustalił, że jej właścicielem jest E.B. A. i I.P. posiadają dożywotnią, bezpłatną służebność mieszkania w usytuowanym na tej działce budynku mieszkalnym, polegającą na prawie korzystania z wszelkich pomieszczeń w suterenach użytkowych budynku.

W wyniku podjętych czynności organ stwierdził także, że I.i A.P. nie posiadają pełnomocnictwa do występowania w imieniu właścicielki działki nr 4455

i w postępowaniu występują we własnym imieniu. Przymiot strony wywodzą

z ograniczonego prawa rzeczowego – służebności mieszkania w budynku.

W tych okolicznościach Prezydent postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r.

Nr [...] – wydanym na podstawie art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: K.p.a.) - odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie

art. 29 ustawy z 18 lipca 2001 r. Prawo wodne w sprawie zmiany stanu wody na gruncie na działce nr 4456/2 obr. 222 R. – P.II.

W uzasadnieniu wskazał, że w okolicznościach sprawy zaistniały dwie przesłanki stanowiące przeszkodę do wszczęcia postępowania, a mianowicie złożenie żądania przez osobę nieposiadającą legitymacji procesowej i druga – zaistnienie innych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, w postaci wydanego już rozstrzygnięcia w sprawie o którą wnoszą wnioskodawcy.

W zażaleniu na powyższe postanowienie I. i A.P. – reprezentowani przez pełnomocnika (radcę prawnego) - wnieśli o jego uchylenie

i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Zarzucili naruszenie art. 61a § 1 K.p.a. poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki uniemożliwiające wszczęcie wnioskowanego postępowania, a także naruszenie

art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w szczególności wskazującego na brak tożsamości postępowania o które wnoszą z postępowaniem już zakończonym

nr [...] oraz okoliczności świadczących o przymiocie strony.

SKO w R. wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2017 r. – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 i art. 61a § 1 K.p.a.

w związku z art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r., poz. 1121, dalej: u.P.w.) - utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu wyjaśniło, że na etapie wszczęcia postępowania, organ kontrolując legitymację procesową podmiotu wnoszącego podanie ma obowiązek określić, czy posiada on interes prawny. Wskazując na art. 28 K.p.a. definiujący stronę postępowania administracyjnego podało, że na gruncie u.P.w. przymiot strony zasadniczo przysługuje jedynie właścicielowi działki który dokonał zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz właścicielom działek sąsiednich na które zmiany te oddziałują.

W tym zakresie Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji wskazujące, że właścicielem działki nr 4455 jest E.B., zaś A. i I.P. posiadają jedynie dożywotnią, bezpłatną służebność mieszkania w usytuowanym na tej działce budynku, polegającą na prawie korzystania z wszelkich pomieszczeń w suterenach użytkowych. Wywodząc swój przymiot strony z ograniczonego prawa rzeczowego

i występując o wydanie decyzji nakazującej właścicielowi działki nr 4456/2 przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, nie posiadali pełnomocnictwa właścicielki działki. W tej sytuacji,

wg Kolegium, uprawnieni z umowy o ustanowienie służebności osobistej mają wyłącznie interes faktyczny w sprawie o zmianę stanu wody i nie korzystają

z ochrony wynikającej z przepisów prawa materialnego.

W okolicznościach sprawy oznacza to, że podanie zostało wniesione przez osoby nie będące stronami, zaś art. 29 ust. 3 u.P.w. wyklucza możliwość wszczęcia postępowania z urzędu.

Dodatkowo Kolegium wskazało, że organ I instancji prowadził już na wniosek E.B. postępowanie administracyjne dotyczące zmiany stanu wody na gruncie na działce nr 4456/2, które dotyczyło odprowadzania wody opadowej

z dachu usytuowanego na niej budynku na działkę nr 4455. Postępowanie to zakończyło się decyzją z [...] stycznia 2014 r. ([...]) zatwierdzającą ugodę zawartą pomiędzy właścicielką działki nr 4455 i właścicielem działki nr 4456/2. Przeprowadzona kontrola wykazała wykonanie ugody. Skierowanie więc do organu żądania dotyczącego sprawy już wcześniej rozstrzygniętej stanowi podstawę do odmowy wszczęcia postępowania, która to sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie. Zaistnienie dwóch przesłanek z art. 61a § 1 K.p.a. stanowiących przeszkodę do wszczęcia postępowania spowodowało, że wydane przez organ I instancji postanowienie w ocenie SKO jest zgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyli działający przez pełnomocnika I.P. i A.P., wnosząc o uchylenie postanowienia Kolegium i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Rozstrzygnięciu temu zarzucili naruszenie:

- art. 29 u.P.w. w zw. z art. 28 K.p.a. poprzez uznanie, że nie posiadają przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym zmiany stanu wody na gruncie,

- art. 61a § 1 K.p.a. poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki uniemożliwiające wszczęcie postępowania, tj. wniesienie żądania przez stronę nieposiadającą legitymacji procesowej i zaistnienie innych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania,

- naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. (w zakresie odpowiadającym zażaleniu).

Zdaniem skarżących, wobec braku stosownej regulacji w u.P.w., ustalenie stron postępowania w sprawie dotyczącej zmian stosunków wodnych na gruncie sąsiednim odbywa się na zasadach ogólnych określonych w art. 28 K.p.a.

Podali, że źródłem interesu prawnego może być także prawo cywilne,

w szczególności prawo rzeczowe, na gruncie którego ograniczone prawa rzeczowe chronione są podobnie jak prawo własności. Posiadacz służebności osobistej ma zatem interes prawny do udziału w postępowaniu w sprawie naruszenia stosunków wodnych prowadzonym na podstawie art. 29 u.P.w. w celu umożliwienia mu ochrony ograniczonego prawa rzeczowego.

Wyjaśnili, że w wyniku działań właściciela działki nr 4456/2 I.Ć. dochodzi do zalewania działki nr 4455, a następnie piwnic posadowionego na niej budynku mieszkalnego w którym mieszkają i z którego korzystają. Skutkiem tego jest zawilgocenie ścian i niszczenie ich dobytku, zatem naruszenie stosunków wodnych ingeruje w ich prawo służebności osobistej.

Skarżący wskazali także, że powaga rzeczy osądzonej, a tym samym i odmowa wszczęcia postępowania wymaga ustalenia, że zachodzi tzw. tożsamość sprawy. Konieczne jest w tej sytuacji, by obie decyzje dotyczyły tego samego podmiotu

i przedmiotu sprawy, przy jednoczesnej tożsamości stanu prawnego i faktycznego. Taka sytuacja w okolicznościach sprawy nie zachodzi. Kwestionowane postanowienie nie zawiera w tym zakresie żadnych ustaleń świadczących

o tożsamości sprawy zakończonej decyzją z [...] stycznia 2014 r. oraz wszczętej wnioskiem skarżących z [...] grudnia 2016 r.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało w całości stanowisko wyrażone

w zaskarżonym postanowieniu i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym (na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów), co stosownie do art. 120 w zw. z art. 119

pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej P.p.s.a.) może mieć miejsce, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów

administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem,

jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 P.p.s.a., wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Przedmiotem skargi jest postanowienie SKO w R., utrzymujące

w mocy postanowienie Prezydenta M. R. o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zmiany stanu wody na gruncie – działce nr 4456/2 (ze szkodą dla działki nr 4455).

Dokonana przez Sąd pod względem wskazanych wyżej kryteriów kontrola tych postanowień doprowadziła do uznania, że mimo pewnych uchybień proceduralnych dotyczących uznania spełnienia wszystkich przesłanek zawartych w stanowiącym podstawę ich podjęcia art. 61a § 1 K.p.a., co do podjętych rozstrzygnięć w pełni odpowiadają one prawu.

U ich podstaw znalazła się regulacja art. 61a § 1 K.p.a., wg której jeżeli żądanie o którym mowa w art. 61 (tj. wszczęcia postępowania administracyjnego) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

W przepisie tym ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne od siebie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania, umożliwiając tym samym oddzielenie pierwszego etapu postępowania administracyjnego, tj. jego wszczęcia, od etapu merytorycznego rozstrzygania o żądaniu strony.

Odmowa wszczęcia postępowania następuje zatem z przyczyn o charakterze formalnym (procesowym), które uniemożliwiają merytoryczne rozpatrzenie wniosku. W sytuacji zatem, gdy spełnione zostaną przesłanki o jakich mowa w art. 61a § 1 K.p.a., organ administracji nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, ograniczając się do formalnej odmowy wszczęcia postępowania.

Taka właśnie sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie, w której organy rozstrzygając o wniosku skarżących w trybie art. 61a § 1 K.p.a. powołały się zarówno na brak po ich stronie legitymacji procesowej do skutecznego wniesienia żądania, jak też na "inne uzasadnione przyczyny" wynikające z merytorycznego załatwienia przez Prezydenta M. R. decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. Nr [...] kwestii sposobu odprowadzenia wody napływającej na działkę nr 4455 z działki

nr 4456/2, tj. poprzez zatwierdzenie na podstawie art. 30 u.P.w. ugody między E.B. a I.Ć. jako właścicielami tych działek.

Kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia obecnie rozpoznawanej sprawy dotyczącej odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zmiany stanu wody na działce nr 4456/2 ze szkodą dla działki nr 4455 ma zatem stwierdzenie zaistnienia przesłanek o których mowa w powołanym wyżej art. 61a § 1 K.p.a.

Co do pierwszej z nich, tj. żądania wszczęcia postępowania przez osobę niebędącą stroną należy podkreślić, że na gruncie postępowania administracyjnego legitymowanym do wniesienia takiego żądania jest strona (podmiot), któremu przysługuje obiektywny interes prawny.

Pojęcie strony postępowania zdefiniowane zostało w art. 28 K.p.a., zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Posiadanie interesu prawnego, którego pochodną jest legitymacja procesowa, może być rozumiane wyłącznie jako obiektywna, rzeczywiście istniejąca potrzeba ochrony prawnej. Interes ten musi być osobisty, własny, indywidualny i konkretny, dający się obiektywnie stwierdzić oraz aktualny, a nie ewentualny. Musi także wynikać z prawa materialnego, tzn. z konkretnej normy prawnej.

O tym, czy podmiot ma interes prawny, nie może decydować jedynie sama wola podmiotu zainteresowanego prowadzeniem danego postępowania i rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej. W tym względzie od interesu prawnego odróżnić należy interes faktyczny, w którym dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jednak nie może tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mogącego stanowić podstawę skutecznego żądania podjęcia stosownych czynności przez organ administracji publicznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

z dnia 26 stycznia 2018 r. II OSK 897/16 - LEX nr 2474958, z dnia 17 listopada

2017 r. I OSK 982/17 - LEX nr 2417389 i z dnia 8 listopada 2017 r. II OSK 662/16 - LEX nr 2419404). Mieć zatem interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić obowiązującą normę porządku prawnego, na podstawie której można skutecznie żądać czynności organu.

W tym zakresie Sąd podziela stanowisko strony skarżącej, że źródłem tego interesu może być także prawo cywilne, w szczególności prawo rzeczowe; takie poglądy wyrażane są zarówno w orzecznictwie sądowym (por. wyrok NSA z dnia

16 maja 2017 r. I OSK 2117/15 - LEX nr 2325412 i z dnia 12 września 2013 r.

II OSK 889/12 - LEX nr 1375645, wyrok WSA w Łodzi z dnia 15 września 2016 r.

II SA/Łd 277/16 - LEX nr 2115154; zgodnie z tym ostatnim, nie można wykluczyć

w takim postępowaniu, że wydana w jego efekcie decyzja może naruszać inne uprawnienia, niż tylko te, które wywieść można wyłącznie z normy prawa administracyjnego), jak i doktrynie (interes prawny może wynikać nie tylko

z przepisów prawa administracyjnego, lecz także z norm prawa materialnego cywilnego, wiążących się bezpośrednio z sytuacją prawną określonego podmiotu kształtowaną decyzją administracyjną; tak Łaszczyca G., Martysz C., Matan A., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. III, LEX 2010).

Akceptując powyższy pogląd należy jednak podkreślić konieczność istnienia związku normatywnego między interesem prawnym danego podmiotu wynikającym

z konkretnej normy prawa cywilnego a jego sytuacją prawną w postępowaniu administracyjnym, polegającego na tym, że postępowanie to może mieć wpływ na prawa lub obowiązki tego podmiotu w zakresie objętym tą normą.

Zdaniem strony skarżącej, w okolicznościach sprawy miało to mieć związek

z przysługującą im dożywotnią, bezpłatną służebnością mieszkania w budynku usytuowanym na działce nr 4455 (polegającą na prawie korzystania z wszelkich pomieszczeń w suterenach użytkowych tego budynku), której prawidłowe wykonywanie jest niemożliwe wskutek zawilgocenia spowodowanego napływem wody z działki nr 4456/2, co uzasadniało po ich stronie dopuszczalność wystąpienia na podstawie art. 29 ust. 3 u.P.w. o nakazanie jej właścicielowi przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

W ocenie Sądu, orzekające w sprawie organy trafnie uznały, że skarżący

w sprawie mają jedynie interes faktyczny i nie są w stanie wykazać się interesem

prawnym co do zgłoszonego żądania.

Nie sposób bowiem wywieść ich uprawnienia do wystąpienia w trybie art. 29 ust. 3 u.P.w. z żądaniem ochrony przysługującego im ograniczonego prawa rzeczowego

w postaci służebności mieszkania z treści art. 251 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r., poz. 459 ze zm., dalej: K.c.), zgodnie z którym do ochrony praw rzeczowych ograniczonych stosuje się odpowiednio przepisy

o ochronie własności.

Oznacza to, że przepisy te wymagają uwzględnienia różnic pomiędzy treścią prawa własności a treścią ograniczonych praw rzeczowych, co powoduje, że niektóre rozwiązania będą mogły być przeniesione na grunt ograniczonych praw rzeczowych w pełni, niektóre będą wymagały modyfikacji, a niektóre pominięcia.

Chodzi więc o odpowiednie stosowanie tych przepisów o ochronie własności, które dają się pogodzić z naturą ograniczonych praw rzeczowych (J. Szachułowicz (w:) K. Pietrzykowski (red.), Kodek cywilny, Komentarz, t. I, 2008, s. 785).

Do podstawowych środków ochrony ograniczonych praw rzeczowych zalicza się roszczenie windykacyjne (art. 222 § 1 K.c.), negatoryjne (art. 222 § 2 K.c.) oraz roszczenia uzupełniające (art. 224-230 K.c.). Jako najbardziej adekwatne do okoliczności sprawy mogłoby być uznane roszczenie negatoryjne; odpowiednie jego stosowanie do ograniczonych praw rzeczowych oznacza, że przeciwko osobie, która narusza ograniczone prawo rzeczowe w inny sposób niż przez pozbawienie uprawnionego posiadania rzeczy, przysługuje uprawnionemu roszczenie odpowiadające w treści roszczeniu negatoryjnemu, czyli roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń. Ograniczone prawo rzeczowe korzysta jednak z tej ochrony w zakresie węższym niż własność, ze względu na węższy zakres wynikających z niego uprawnień. Niektóre bezprawne zachowania osób trzecich mogą więc naruszać jedynie sferę uprawnień właściciela rzeczy, nie naruszając jednocześnie uprawnień podmiotu, któremu do tej samej rzeczy przysługuje ograniczone prawo rzeczowe.

Zdaniem Sądu, w kontekście art. 251 K.c. nie sposób wywieść, aby do ochrony przysługującego skarżącym ograniczonego prawa rzeczowego w postaci służebności mieszkania mogło dojść w drodze art. 29 ust. 3 u.P.w.

Stanowił on, że jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na

gruncie szkodliwie wpływały na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta mógł, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom; przepis ten został uchylony z dniem 1 stycznia 2018 r., co jednak pozostaje bez znaczenia dla rozpoznania sprawy, gdyż w toku kontroli sądowej oceniana jest prawidłowość rozstrzygnięć na datę ich podejmowania, a wtedy przepis ten obowiązywał.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażone

w postanowieniu organu I i II instancji stanowisko, iż skarżący nie posiadają interesu prawnego do skutecznego złożenia wniosku o wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 u.P.w.

Jak wynika z wykładni językowej tego przepisu, odnosi się on wprost tylko do działań właściciela powodującego na swym gruncie zmiany stanu wody ze szkodą dla gruntów sąsiednich (zgodzić należy się z poglądem, że z uwagi na charakter przysługujących uprawnień, obowiązek o którym mowa w tym przepisie może być nałożony także na współwłaściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości; tak Rakoczy B. (red.), Prawo wodne. Komentarz, LEX 2013).

Dokonując wykładni tej regulacji należy zwrócić uwagę na pozostałe zapisy art. 29, stanowiące że: właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 1), na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2).

Ponieważ przepisy te odnoszą się wyłącznie do niedopuszczalnych działań właścicieli gruntów związanych ze zmianą stanu i odprowadzeniem wód oraz wynikających z tego dla nich obowiązków, pomocne dla ustalenia zakresu podmiotowego art. 29 ust. 3 u.P.w. będą zapisy art. 30 tej ustawy, wg których właściciele gruntów mogą, w drodze pisemnej ugody, ustalić zmiany stanu wody na gruntach, jeżeli zmiany te nie wpłyną szkodliwie na inne nieruchomości lub na gospodarkę wodną; ugoda nie może dotyczyć wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi (ust. 1) oraz że realizacja postanowień ugody jest możliwa po zatwierdzeniu,

w drodze decyzji, odpowiednio przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, o co występują umawiający się właściciele gruntów (ust. 2).

Skoro art. 30 ust. 1 u.P.w. stanowi niejako alternatywę wobec wynikającego

z art. 29 ust. 3 decyzyjnego załatwienia sprawy zmiany stosunków wodnych przez organ administracji, przez pryzmat nie budzącego wątpliwości zakresu podmiotowego art. 30 ust. 1 i 2 (wskazującego jako uprawnionych do zawarcia ugody i wystąpienia o jej zatwierdzenie właścicieli gruntów, których dotyczy zmiana stosunków wodnych) należy także postrzegać podmioty posiadające interes prawny w żądaniu jego wszczęcia na podstawie art. 29 ust. 3.

Kierując się regułami wykładni systemowej można zatem stwierdzić, że co do zasady tylko właściciele gruntów którzy dokonali zmiany stanu wody ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz właściciele działek sąsiednich na które te zmiany oddziałują mogą być uznani za strony toczącego się w tym trybie postępowania.

Zatem podmiot, dla którego z w/w przepisów u.P.w. (będących przepisami prawa materialnego) nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki, nie będzie miał

w rozumieniu art. 28 K.p.a. przymiotu strony, a tym samym nie będzie legitymowany do żądania wszczęcia i prowadzenia postępowania na podstawie art. 29 ust. 3 u.P.w. oraz kwestionowania zapadłych w jego toku rozstrzygnięć.

Odmienne uznanie, skutkujące przyznaniem takiego prawa również uprawnionemu ze służebności osobistej mogłoby w praktyce nastręczać trudności już w przypadku rozbieżności stanowisk z właścicielem nieruchomości na której ustanowiono służebność co do sposobu załatwienia sprawy, tj. na podstawie art. 29 ust. 3 lub

art. 30 ust. 1 u.P.w.

Wobec powyższego, zdaniem Sądu, przymiotu strony w postępowaniu objętym dyspozycją art. 29 ust. 3 u.P.w. nie można przyznać podmiotowi który utracił status właściciela nieruchomości i na rzecz którego ustanowiono służebność obejmującą korzystanie z części nieruchomości względem której dokonano szkodliwej zmiany stanu wody na gruncie.

Skarżącym nie przysługiwał zatem odrębny i niezależny od uprawnień właściciela nieruchomości stanowiącej działkę nr 4455 interes prawny uzasadniający uznanie ich za stronę postępowania na podstawie art. 29 ust. 3 u.P.w., a tym samym prawo do skutecznego żądania jego wszczęcia. Dysponowali oni jedynie interesem faktycznym wyrażającym się w zainteresowaniu określonym sposobem rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji, co miało umożliwić im niezakłócone wykonywanie służebności.

Nie można też pominąć, że naruszenie stosunków wodnych względem działki nr 4455 nie miało wpływu na byt przysługującej skarżącym służebności i nie powodowało jej zniesienia, zmiany ani innej modyfikacji.

Jeżeli zaś chodzi o jej wykonywanie, z istoty służebności osobistej wynika, że to na właścicielu nieruchomości ciąży wymóg stworzenia warunków umożliwiających prawidłowe korzystanie z przysługujących skarżącym uprawnień.

W przypadku zatem zaistnienia przeszkód skutkujących brakiem możliwości lub utrudnieniami w ich realizacji, to właściciel ma obowiązek podjęcia stosownych działań, które doprowadzą do ich wyeliminowania. Zaniechanie w tym zakresie uprawnia posiadacza służebności do dochodzenia od właściciela nieruchomości realizacji przysługujących mu praw w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym.

Stanowisko, że stronami w postępowaniu w sprawie o której mowa w art. 29 u.P.w. są co do zasady właściciel działki, który dokonał zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz właściciele działek sąsiednich, na które ww. zmiany oddziałują znajduje także uzasadnienie w orzecznictwie sądów administracyjnych (tak NSA w wyroku z dnia 19 stycznia 2017 r. II OSK 1053/15 – LEX nr 2239435 i z dnia 1 lipca 2016 r. II OSK 1463/15 - Lex nr 2102171, WSA

w Rzeszowie w wyroku z dnia 8 maja 2014 r. II SA/Rz 19/14 - LEX nr 1471329).

Pogląd taki został również wyrażony w całkowicie trafnie przywołanym

w okolicznościach sprawy przez organy wyroku WSA w Lublinie z dnia 5 sierpnia 2015 r. II SA/Lu 912/14 - LEX nr 1801783; w sprawie tej Sąd oddalił skargę na decyzję SKO umarzającą postępowanie odwoławcze od decyzji Wójta Gminy nakazującej wykonanie właścicielowi działki nr 282/2 w trybie art. 29 ust. 3 u.P.w. urządzeń zapobiegających szkodom w postaci murku oporowego przy granicy

z działką nr 279, uznając że właściciel działki nr 279 który w toku postępowania przekazał prawo jej własności na rzecz syna - mimo ustanowienia przez syna na jego rzecz dożywotniej, nieodpłatnej służebności osobistej polegającej na prawie zamieszkiwania na całej pierwszej kondygnacji domu mieszkalnego oraz współkorzystania z budynków gospodarczych i użytkowania działki nr 279

w obszarze 0,10 ha w miejscu dowolnie wybranym - nie posiada interesu prawnego do występowania w sprawie w charakterze strony (wniesiona od tego wyroku przez uprawnionego ze służebności osobistej skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem NSA z dnia 21 czerwca 2017 r. II OSK 2673/15 - LEX nr 2339621).

Ze wskazanych wyżej względów Sąd rozpatrujący przedmiotową sprawę nie podziela wskazania zawartego we wzmiankowanym w odwołaniu i skardze celem wykazania ich zasadności wyroku WSA w Krakowie z dnia 31 października 2016 r.

II SA/Kr 849/16 - LEX nr 2190178, iż mającemu służebność drogi koniecznej przysługuje interes prawny do domagania się ustalenia przyczyn zalewania tej drogi, jeśli jest to związane ze zmianą stosunków wodnych (wyrokiem tym oddalono skargę na decyzję SKO, uchylającą decyzję Wójta Gminy w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom i przekazującą sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia). Ubocznie wyraźnego podkreślenia wymaga jednak, że jak wynika

z uzasadnienia tego wyroku, wskazanie to pozostawało w związku z treścią art. 289 § 1 K.c., wg którego "w braku odmiennej umowy obowiązek utrzymywania urządzeń potrzebnych do wykonywania służebności gruntowej obciąża właściciela nieruchomości władnącej", a który to przepis w niniejszej sprawie nie miał zastosowania. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano co prawda również na art. 251 K.c., jednak jednocześnie podkreślono, że poszkodowanymi na gruncie art. 29 u.P.w. są w pierwszej kolejności właściciele nieruchomości i w tym zakresie nakazano poczynienie stosownych wyjaśnień celem ustalenia prawidłowego kręgu uczestników postępowania.

Stwierdzając prawidłowość stanowiska organów administracji co do braku posiadania przez skarżących w rozpoznawanej sprawie interesu prawnego a tym samym nieuznania ich za stronę postępowania, zdaniem Sądu przedwczesne było stwierdzenie, że zaistniała druga z ustawowych przesłanek do odmowy wszczęcia postępowania w postaci innych uzasadnionych przyczyn, wywodzona

z wcześniejszego załatwienia sprawy objętej obecnie złożonym przez I.

i A.P. wnioskiem (zgodnie z przyjętą w orzecznictwie i doktrynie wykładnią pojęcia "inne uzasadnione przyczyny", należy przez nie rozumieć sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania,

np. sprawa będąca przedmiotem wniosku nie mieści się w ogóle w kategorii spraw podlegających rozstrzygnięciu w drodze indywidualnego aktu administracyjnego, gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne się toczy albo zapadło już rozstrzygnięcie, a także gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym, tj. brak jest normy statuującej kompetencję do orzekania w formie decyzji administracyjnej

o prawach i obowiązkach, których konkretyzacji domaga się wnioskodawca).

Abstrahując od braku możliwości uznania skuteczności zarzutu skargi kwestionującego spełnienie tej przesłanki z uwagi na brak tożsamości stron obydwu postępowań (z uwagi na zasadną odmowę wszczęcia postępowania będącego przedmiotem sądowej kontroli), zwrócenia uwagi wymaga, że u podstaw zawartej

[...] grudnia 2013 r. ugody między właścicielem działki nr 4456/2 I.Ć. a właścicielką działki nr 4455 E.B. (zatwierdzonej decyzją Prezydenta M. R. z dnia [...] stycznia 2014 r.) znalazł się spowodowany nawiezieniem ziemi fakt podwyższenia poziomu działki nr 4456/2, na której został wybudowy budynek mieszkalny i z której woda opadowa i gruntowa spływała na działkę nr 4455; w wyniku ugody uzgodniono wykonanie przez właściciela działki

nr 4456/2 wzdłuż z granicą działki nr 4455 rowka odwadniającego o szerokości

20 cm i takiej samej głębokości.

Jak podnieśli zaś I.i A.P. we wniosku o wszczęcie postępowania

z dnia [...] grudnia 2016 r., ma on związek z punktowym zrzutem wód z dachu budynku mieszkalnego na działce nr 4456/2 rurą, której wylot skierowany został

w kierunku działki nr 4455 i znajdującego się na niej budynku mieszkalnego, powodując podtapianie jego piwnic i szkody z tym związane.

Na podstawie powyższego brak jest możliwości stwierdzenia tożsamości przedmiotów obydwu tych postępowań, zwłaszcza że w uzasadnieniu postanowienia Prezydenta M. R. z dnia [...] czerwca 2017 r. powołano się na stwierdzone

w wyniku przeprowadzonej w lipcu 2014 r. kontroli wykonanie ugody, a z akt postępowania poprzedzającego jej zawarcie nie wynika okoliczność odprowadzania wód z działki nr 4456/2 rurą skierowaną w kierunku działki nr 4455.

Nie wyklucza to bowiem ponownego naruszenia stosunków wodnych przez właściciela działki nr 4456/2.

Z uwagi jednak na obecne prawidłowe ustalenie przez organy, że w związku

z brakiem interesu prawnego skarżący nie byli uprawnieni do żądania inicjowania postępowania w trybie art. 29 ust. 3 u.P.w., stanowiło to wystarczającą podstawę do odmowy jego wszczęcia na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. (w tym zakresie wystarczające jest spełnienie jednej z alternatywnie wskazanych w tym przepisie przesłanek).

W konsekwencji Sąd nie stwierdził, aby przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Prezydenta M. R. naruszone zostały przepisy postępowania administracyjnego oraz u.p.w. Organy dokonały dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, a ich ocena skutkująca odmową wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku skarżących jawi się jako prawidłowa.

W kontekście poczynionych rozważań Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi jako niezasadnej.