Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 617/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak (spr.) Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2022 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi A S.A. z siedzibą w K.- J. na decyzję Wojewody z dnia 29 maja 2020 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody z dnia 29 maja 2020 r., utrzymującą w mocy decyzję Starosty z dnia 27 maja 2019 r. ustalającą odszkodowanie z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości położonej w B. stanowiącej działkę nr [..] na rzecz J. S., S. S. i H. S., w wysokości po 898,67 zł.

Zaskarżona decyzja została podjęta w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Naczelnik Gminy decyzjami nr [..] oraz nr [..] z dnia 3 kwietnia 1975 r. zezwolił Zakładowi Energetycznemu na budowę linii energetycznej napowietrznej 400 kV na działce nr [..] położonej w B., w gminie Ł. W decyzjach tych jako właściciela działki wskazano J. S., który jednak w akcie notarialnym z dnia 19 lutego 1985 r. oświadczył, że przedmiotową nieruchomość nabył w drodze aktu nadania w czasie trwania małżeństwa z W.S., z którą nie zawierał umowy majątkowej małżeńskiej.

Wnioskiem z dnia 23 marca 2018 r J. S., S. S. i H. S.,., spadkobiercy J. S. i W. S., wystąpili do Starosty, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, o ustalenie odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 65 ze zm.), zwanej dalej u.g.n., w związku ze szkodą polegającą na zmniejszeniu wartości nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [..], położonej w B., w gminie Ł., będącą wynikiem decyzji Naczelnika Gminy z dnia 3 kwietnia 1975 r.

Decyzją z dnia 27 maja 2019 r. Starosta ustalił na rzecz J. S., S. S. i H. S., odszkodowanie w wysokości po 898,67 zł dla każdego z nich, jednocześnie zobowiązując A., jako następcę prawnego Zakładu Energetycznego, do jego wypłaty. Starosta stanął na stanowisku, że ustalenie i wypłata odszkodowania na rzecz innej osoby, niż ta, która była właścicielem (użytkownikiem wieczystym) nieruchomości w dniu dokonania ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości (wywłaszczenia) jest możliwe w odniesieniu do spadkobierców wywłaszczonego. Jako że nie odnaleziono dokumentów potwierdzających wystąpienie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za ograniczenie prawa własność wskutek wybudowania na niej linii elektroenergetycznej, Starosta ustalił odszkodowanie z tytułu posadowienia przedmiotowej linii na rzecz spadkobierców J.S. i W. S.

Organ wskazał, że w celu ustalenia wysokości odszkodowania zlecono rzeczoznawcy majątkowemu K. K. – P. wykonanie operatu szacunkowego, który został sporządzony dnia 20 grudnia 2018 r. Rzeczoznawca ustaliła, że zmniejszenie wartości przedmiotowej działki na skutek wydania decyzji Naczelnika Gminy wyniosło 2 696 zł. Wartość prawa własności nieruchomości gruntowej określono w podejściu porównawczym metodą korygowania ceny średniej. Według rzeczoznawcy działka na dzień 3 kwietnia 1975 r., tj. dzień wydania decyzji zezwalającej Zakładowi Energetycznemu na przeprowadzenie robót związanych z budową linii energetycznej, użytkowana była rolniczo, a jej stan uległ zmianie w wyniku posadowienia na niej linii przesyłowej 400 kV wraz ze słupem kratowym. W obszarze terenu zajętego przez przewody energetyczne nie doszło do zmiany sposobu użytkowania, gdyż działka nadal może być wykorzystywana na cele rolne. Nastąpiło jednak pogorszenie przydatności użytkowej nieruchomości, ponieważ przebiegająca linia energetyczna wymusza konieczność stosowania przy uprawie sprzętu o mniejszej wysokości niż wysokość zawieszenia przewodów oraz nie pozwala na uprawę roślin o wysokości mogącej zakłócić prace urządzenia. Biegła ustaliła też, że w związku z posadowieniem słupa kratowego obszar pod słupem i wokół niego został wyłączony z użytkowania rolniczego, a właściciel działki ma obowiązek udostępniania nieruchomości na cele właściwej eksploatacji posadowionych na niej urządzeń. Wycena nie obejmowała odszkodowania z tytułu utraconych pożytków oraz utraconych upraw w trakcie realizacji inwestycji, gdyż inwestycja została zrealizowana przed rokiem 1985, zatem zgodnie z art. 36 ust. 1 obowiązującej na ten czas ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, roszczenie się przedawniło.

Ustalono też, że warunki korzystania z nieruchomości nie uległy zmianie, gdyż nieruchomość jako całość nadal jest wykorzystywana na cele rolne, a teren wyłączony z użytkowania pod i wokół słupa kratowego ma powierzchnię 186 m2. W operacie ustalono szerokość pasa technologicznego dla linii 400 kV - 80 m (2x40 m od osi linii), powierzchnię całej strefy ograniczonego użytkowania określono na 4 776 m2, a powierzchnię pasa ograniczonego sposobu korzystania z nieruchomości (poza terenem zajętym przez słup) na 4 590 m2.

Starosta poddając operat ocenie wskazał też, że rzeczoznawca określił rynek nieruchomości gruntowych niezabudowanych, stanowiących tereny rolne z obszaru gminy Ł. oraz gmin sąsiednich jako rynków alternatywnych, a analizą objęto transakcje nieruchomościami zawarte w okresie od stycznia 2017 roku do grudnia 2018 r. Badanie rynku wykazało, że ceny nieruchomości gruntowych niezabudowanych stanowiących tereny rolne, kształtują się w przedziale od 2,10 zł za m2 do 4,98 zł za m2.

Rzeczoznawca ustaliła, że nie było żadnych transakcji terenów, na których posadowiona była linia 400 kV, zatem nie było możliwe określenie współczynnika na podstawie danych rynkowych. W związku z tym, przy uwzględnieniu rodzaju nieruchomości - teren rolny - kształtu, sposobu korzystania, pasa ograniczonego użytkowania rzeczoznawca ustaliła, że współczynnik obniżenia wartości nieruchomości powinien mieć wielkość 0,1. Mając to wszystko na uwadze organ uznał, że operat szacunkowy stanowi miarodajny dowód na okoliczność ustalenia wartości nieruchomości, a oszacowana wartość odpowiada wartościom rynkowym nieruchomości i odzwierciedla poziom cen kształtujących się na rynku lokalnym.

Wojewoda rozpoznając odwołanie A. decyzją z dnia 29 maja 2020 r. utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia 27 maja 2019 r.

W ocenie Wojewody, art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. znajduje zastosowanie także w odniesieniu do stanu faktycznego sprzed wejścia w życie ustawy, o ile uprawnienie to nie zostało wcześniej zrealizowane, w szczególności sprawa nie została załatwiona w sposób, który wykluczałby tę możliwość (ostateczna decyzja). Nie ma zatem przeszkody, by rozstrzygnąć o odszkodowaniu, na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., za ograniczenie prawa własności przedmiotowej nieruchomości w związku z budową linii energetycznej na podstawie decyzji nr [..] oraz nr [..] z dnia 3 kwietnia 1975 r., zezwalającej Zakładowi Energetycznemu na budowę linii energetycznej napowietrznej 400 kV. Nie ma przy tym znaczenia, że o ustalenie i wypłatę odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości nie wystąpiono bezpośrednio po wybudowaniu linii, a dopiero po wielu latach jej istnienia. Dla sprawy istotne jest bowiem ustalenie, że istniejąca linia energetyczna powstała na nieruchomości w związku z uprzednio wydaną decyzją ograniczającą sposób korzystania z nieruchomości, a także to, że obowiązujące aktualnie przepisy przewidują ustalenie odszkodowania z tego tytułu przy jednoczesnym stwierdzeniu, że takie odszkodowanie nie zostało już w przeszłości ustalone.

Wskazano, że, zgodnie z art. 36 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach przedawniało się z upływem 3 lat od powstania szkody. Oznacza to zatem a contrario, że odszkodowanie z art. 36 ust. 1 tej ustawy (tj. obejmujące pozostałe straty, w tym zmniejszenie wartości nieruchomości) nie podlegało przedawnieniu, a zatem jego dochodzenie nie było co do zasady ograniczone w czasie. Niemniej, zgodnie z art. 36 ust. 3 ustawy z 1958 r. właścicielowi nie przysługiwało prawo do odszkodowania, jeżeli mimo wspomnianego ograniczenia prawa własności nie poniósł on szkody. Przedawnienie w prawie administracyjnym występuje tylko wówczas, gdy przepis prawa tak stanowi. Zatem, w realiach niniejszej sprawy roszczenia, powstałe z tytułu ograniczenia prawa własności nie ulegają przedawnieniu. W ocenie organu, przez pozbawienie praw do nieruchomości na gruncie przywołanego przepisu trzeba rozumieć także sytuację, gdy nastąpiło ograniczenie tego prawa (przez zakładanie urządzeń infrastruktury technicznej), zatem przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie do tych wszystkich stanów faktycznych, w których nastąpiło odjęcie lub ograniczenie prawa własności, bez ustalenia należnego odszkodowania.

Wojewoda uznał, że ustalenie i wypłata odszkodowania na rzecz innej osoby niż ta, która była właścicielem nieruchomości w dniu dokonania wywłaszczenia, jest możliwa także w odniesieniu do spadkobierców wywłaszczonego. Tym samym, jeśli odszkodowanie za ograniczenie prawa własności nieruchomości nie zostało dotychczas przyznane osobom uprawnionym, tj. właścicielowi lub jego następcom prawnym, a przepisy u.g.n., w szczególności art. 124 ust. 4 w zw. z art. 128 ust 4 nakazują wypłatę odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa m.in. w art. 124 u.g.n. (odpowiadającemu co do zasady treści art. 35 ustawy wywłaszczeniowej), to nic nie stoi na przeszkodzie, aby odszkodowanie takie zostało ustalone w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. W związku z tym J. S., S. S. i H. S., jako spadkobiercy J. S. i W. S. są uprawnieni do uzyskania odszkodowania za ograniczenie prawa własności przedmiotowej nieruchomości, czego przesłanką jest to, że ograniczenie prawa własności nieruchomości w związku z wydaniem decyzji Naczelnika Gminy z dnia 3 kwietnia 1975 r. stanowi zdarzenie prawne, którego skutki mają charakter ciągły i nie znalazło ono jeszcze swojego zakończenia, a stan prawny wywołany ograniczeniem prawa własności nieruchomości trwa nadal, a odszkodowanie nie zostało wcześniej wypłacone.

Oceniając operat szacunkowy z dnia 20 grudnia 2018 r. Wojewoda uznał, że szczegółowo wyjaśnia on sposób ustalenia zmniejszenia wartości prawa własności przedmiotowej nieruchomości i zawiera informacje umożliwiające szczegółowe prześledzenie procesu jej szacowania. Ponadto, wykonane przez rzeczoznawcę majątkowego obliczenia są prawidłowe, a przyjęte w wycenie założenia nie budzą zastrzeżeń.

A. w skardze na powyższą decyzję Wojewody zarzuciły naruszenie:

1. art. 7, art. 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez przyznanie odszkodowania za ograniczenia prawa własności nieruchomości w sytuacji, gdy decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, 80 oraz art. 107 §3 k.p.a., wobec ustalenia przez organ, iż z jednej strony roszczenie o odszkodowanie za ograniczenie prawa własności nieruchomości ma charakter cywilnoprawny i podlega sukcesji uniwersalnej, i jednocześnie wskazaniu, że roszczenie to nie podlega regulacji zawartej w kodeksie cywilnym, a tym samym nie ulega przedawnieniu,

2. naruszenie art. 28 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przeprowadzenie postępowania wobec podmiotów, którym nie przysługuje przymiot strony, gdyż nie posiadają oni interesu prawnego w rozpoznaniu sprawy, bowiem nie są osobami, wobec których doszło do ograniczenia prawa własności nieruchomości na mocy decyzji wydanych na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości,

3. naruszenie art. 128 ust. 1 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. (u.g.n.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że J. S., S. S. i H. S., są podmiotami legitymowanymi do uzyskania odszkodowania za ograniczenia prawa własności nieruchomości w sytuacji, gdy zgodnie z treścią wskazanego przepisu, osobą uprawnioną do uzyskania takiego odszkodowania jest jedynie osoba wywłaszczona,

4. naruszenie art. 118 w zw. z art. 120 ustawy Kodeks cywilny (k.c.) poprzez jego niezastosowanie i niewłaściwe przyjęcie, że w sprawie występuje brak stosownej regulacji prawnej mimo, że roszczenie odszkodowawcze podlega rygorom określonym w art. 117-125 k.c., a tym samym ulega przedawnieniu z upływem lat.

W oparciu o wyżej przedstawione zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i o rozważenie uchylenia w całości decyzji organu I instancji.

Zdaniem skarżącej organ nie wykazał, że spełniły się przesłanki art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. i właściciele nieruchomości nie mogą jej użytkować tak jak przed wywłaszczeniem. Co więcej, jak wskazuje treść decyzji Naczelnika Gminy, chodzi o zajęcie "czasowe" nieruchomości, nieprowadzące do trwałego odjęcia prawa własności, gdyż uprawnione osoby uzyskały prawo do wstępu na nieruchomość jedynie w celu budowy linii energetycznej. Nie można przy tym utożsamiać ograniczenia własności nieruchomości z jej wywłaszczeniem. Przymusowe ograniczenie własności nieruchomości pod budowę publicznej infrastruktury przesyłowej w trybie art. 35 ustawy nie może być utożsamiane z wywłaszczeniem sensu stricto, oznaczającym ingerencję władzy publicznej w prawo własności, które polega na naruszeniu istoty tego prawa.

W ocenie Spółki, wbrew twierdzeniom Wojewody, w najnowszym orzecznictwie pogląd o możliwości zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do stanów przeszłych, odnosi się do osób wywłaszczonych, będących adresatami decyzji wydanych w okresie minionym. W ocenie skarżącej, roszczenie o odszkodowanie za ograniczenie prawa własności nieruchomości nie podlega dziedziczeniu z uwagi na jego administracyjny charakter. Przejściu na spadkobierców podlegają jedynie, gdy przewiduje to szczególny przepis. Taka szczególna regulacja nie została zawarta ani w ustawie o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości z 29 kwietnia 1985 r. ani w obecnie obowiązującej ustawie o gospodarce nieruchomościami. Nawet w przypadku jednak uznania, że prawo do uzyskania odszkodowania za ograniczenie prawa własności nieruchomości ma charakter cywilnoprawny, to jednak wstąpienie w całą sytuację majątkową spadkodawcy w prawie cywilnym nie oznacza np. przejęcia praw ściśle związanych z osobą spadkodawcy, które co do zasady nie są dziedziczne. W niniejszej sprawie nie mogło dojść do następstwa procesowego, bowiem J.S., ojciec wnioskodawców, nie wystąpił z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za ograniczenie prawa własności nieruchomości.

Wskazano też, że nieuwzględnienie przedawnienia roszczenia doprowadziło do sytuacji, gdy z jednej strony roszczenie o odszkodowanie za ograniczenie prawa własności nieruchomości podlega reżimowi prawa cywilnego (podlega dziedziczeniu), a jednocześnie nie podlega innym przepisom kodeksu cywilnego (przedawnienie). Takie rozumowanie prowadzi do nielogicznych i wzajemnie sprzecznych wniosków. Zdaniem spółki, w przypadku uznania, że roszczenie ma charakter cywilnoprawny, doszło do przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za ograniczenie prawa własności nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W toku postępowania sądowoadministracyjnego, w miejsce zmarłego uczestnika postępowania – J. S. wstąpili jego następcy prawni M. S., A. S., M.S., B. S. i A. S.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Przedmiotem sądowej kontroli, dokonywanej pod względem legalności działań administracji publicznej, uczyniono w niniejszej sprawie decyzję Wojewody z dnia 29 maja 2020 r., utrzymującą w mocy decyzję Starosty, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, o ustaleniu na rzecz J. S., S. S. i H. S., odszkodowania za ograniczenie prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [..], położonej w B., gmina Ł. Nie zgadzając się w wydaną decyzją skarżąca Spółka w głównej mierze kwestionuje prawo ubiegania się o takie odszkodowanie i przyznanie go innym osobom niż były właściciel gruntu, w tym także spadkobiercom. Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić.

Rozpoznając merytorycznie przedmiotową sprawę w pierwszej kolejności należy wskazać, że ograniczenie prawa własności działki nr [..] nastąpiło w oparciu o przepis art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz.U. Nr 10, poz. 64 ze zm.), dalej jako u.z.t.w.n. Aktualnie w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 u.z.t.w.n. należy kwalifikować jako jeden ze sposobów wywłaszczenia w rozumieniu art. 112 ust. 2 u.g.n, gdyż wiąże się z trwałością stanu, jaki stwarza decyzja organu, obejmując każdoczesnego właściciela nieruchomości, której dotyczy oraz każdoczesnego przedsiębiorcę przesyłowego wstępującego w miejsce pierwotnego adresata decyzji (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2010 r., III CZP 116/09, OSP 2010/11/110; wyroki NSA m.in. z 18 czerwca 2008 r., I OSK 954/07, z 1 marca 2018 r., I OSK 2112/17, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Konsekwencją takiego wniosku jest stwierdzenie, że do stosunków zaistniałych pod rządami u.z.t.w.n. należy stosować przepisy u.g.n. W szczególności stwierdza się, że art. 35 u.z.t.w.n. odpowiada w swej treści przepisowi art. 124 ust. 1 u.g.n. Dlatego też nie budzi obecnie wątpliwości, że w sprawie wniosku o ustalenie odszkodowania za grunt wywłaszczony w trybie u.z.t.w.n. zastosowanie znajdzie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., który przewiduje, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Stanowisko skarżącej w tym zakresie jest więc niezasadne.

W ugruntowanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że art. 129 ust. 5 u.g.n. znajduje zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie tej ustawy i to nie tylko w sytuacji całkowitego pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, lecz również w wypadku ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości (zob. m.in. wyroki NSA z 9 listopada 2017 r., I OSK 23/16, 27 lutego 2018 r., I OSK 908/16, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli bowiem zarówno poprzednia ustawa, pod rządami której ograniczono prawo własności, jak i obecna ustawa, przewidują odszkodowanie z tego tytułu, nie sposób bronić poglądu o nieprzysługiwaniu tego odszkodowania (zob. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2014 r., I OSK 147/13, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy podkreślenia wymaga, że nie było w niniejszej sprawie kwestionowane, że w odniesieniu do działki nr [..] doszło do ograniczenia w wykonywaniu prawa własności nieruchomości i trwa ono nadal na skutek realizacji budowy linii elektroenergetycznej. W związku z tym zgłoszone przez wnioskodawców roszczenie odszkodowawcze winno zostać rozpatrzone na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów regulujących kwestie pozbawienia i ograniczenia prawa własności na skutek decyzji organów administracyjnych.

Rozpatrując wniosek o odszkodowanie, należało ustalić kto był podmiotem wywłaszczonym, czy w odniesieniu do przedmiotowego gruntu nie zostało już wcześniej ustalone i wypłacone odszkodowanie z tytułu ograniczenia sposobu jego użytkowania, a jeżeli nie to kto jest aktualnie uprawnionym do uzyskania takiego odszkodowania. Wszystkie powyższe kwestie zostały prawidłowo, zdaniem Sądu, ustalone przez orzekające organy.

Nie budziło bowiem wątpliwości ani organów, ani strony skarżącej, że w dacie wywłaszczenia właścicielem działki był J. S., który w chwili nabycia nieruchomości pozostawał w związku małżeńskim z W. S. i nie zawierał z nią umowy majątkowej małżeńskiej. Badając natomiast przeszkodę do ustalenia i wypłacenia odszkodowania w postaci zrealizowania tego roszczenia w przeszłości organ ustalił, że w dokumentach Spółki brak jest materiałów potwierdzających wypłatę odszkodowania, a także dokumentów dotyczących prowadzenia jakichkolwiek rokowań z byłymi właścicielami lub ich spadkobiercami. Z informacji z Urzędu Gminy wynika, że w archiwum zakładowym nie ma dokumentacji związanej z decyzją wywłaszczeniową z 3 kwietnia 1975 r. dotyczącej wniosków o wypłatę odszkodowania, przeprowadzenia rokowań lub wypłaty odszkodowania. |Oświadczenie Prezesa Sądu Rejonowego potwierdza natomiast, że w I Wydziale Cywilnym nie toczyło się postępowanie w przedmiocie złożenia od depozytu odszkodowania ustalonego na rzecz byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości lub wnioskodawców. Powyższa dokumentacja, zdaniem Sądu, potwierdza prawidłowość wniosków wywiedzionych przez organy, że z tytułu ograniczenia sposobu użytkowania działki nr [..] nie zostało w przeszłości ustalone i wypłacone odszkodowanie. Wobec tego nie było przeszkody do ustalenia takiego odszkodowania na podstawie obecnie obowiązujących przepisów. Wnioski te nie były zresztą kwestionowane przez Spółkę.

Kwestią sporną między stronami niniejszego postępowania był trzeci z wymienionych istotnych elementów umożliwiających merytoryczne rozpoznanie wniosku o odszkodowanie, tj. legitymacja spadkobierców. Należy bowiem zauważyć, że z przedmiotowym wnioskiem nie wystąpili byli właściciele działki nr [..], lecz ich spadkobiercy. Zdaniem zaś Spółki roszczenie odszkodowawcze nie podlega sukcesji uniwersalnej, a ponadto uległo przedawnieniu.

Co do kwestii dopuszczalności ubiegania się o odszkodowanie spadkobierców osoby wywłaszczonej, kres dotychczasowym rozbieżnościom w orzecznictwie w tym zakresie przyniosła uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OPS 1/20 (dostępna na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl) w której stwierdzono, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.) dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że przyjęcie stanowiska, iż osobą uprawnioną do otrzymania odszkodowania jest wyłącznie osoba wywłaszczona, rozumiana jako osoba pozbawiona prawa do nieruchomości lub ograniczona w wykonywaniu tego prawa, nie jest do zaakceptowania, ponieważ narusza konstytucyjną zasadę ochrony własności i prawa dziedziczenia oraz dopuszczalność wywłaszczenia za słusznym odszkodowaniem. Mogłoby bowiem dojść do sytuacji wywłaszczenia prawa bez ustalenia odszkodowania (np. w przypadku śmierci osoby wywłaszczonej, co spowodowałaby konieczność umorzenia postępowania dotyczącego ustalenia odszkodowania). Zdaniem NSA, z przepisów art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji RP wynika równorzędna ochrona własności i prawa dziedziczenia, gdzie ochrona prawa dziedziczenia stanowi uzupełnienie ochrony prawa własności i ochrony innych praw majątkowych. W konsekwencji, Konstytucja RP chroni prawa nabyte w drodze dziedziczenia, nie przesądzając jednak, kto w konkretnej sytuacji prawa te nabywa. W ocenie NSA, zasady konstytucyjne oprócz tego, że są adresowane do ustawodawcy, który stanowiąc prawo nie może ich naruszać, stanowią również podstawowe kryterium przy dokonywaniu wykładni przepisów prawa.

Przy podejmowaniu powyższej uchwały NSA uznał, że konieczne jest uwzględnienie wskazanych zasad konstytucyjnych. Przypomniano, że konstytucyjna zasada ochrony prawa dziedziczenia stanowi uzupełnienie ochrony prawa własności i innych praw majątkowych, co ma szczególne znaczenie w przypadku wywłaszczenia, z uwagi na zachodzący związek pomiędzy chronionymi prawami, tj. prawem własności i prawem do odszkodowania z tytułu wywłaszczenia (stanowiącym prawo majątkowe o charakterze kompensacyjnym w związku z utratą prawa własności). Według NSA, z zasady tej wynika, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości w trakcie postępowania wywłaszczeniowego w jego miejsce wstępują spadkobiercy. Z zasady tej wynika również, że w przypadku, gdy śmierć dotychczasowego właściciela nastąpiła po zakończeniu postępowania wywłaszczeniowego, ale przed ustaleniem odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, w miejsce zmarłego wstępują jego spadkobiercy.

Za stanowiskiem, zgodnie z którym spadkobierca osoby wywłaszczonej jest podmiotem uprawnionym do uzyskania odszkodowania w miejsce niezaspokojonego roszczenia odszkodowawczego byłego właściciela, przemawia przy tym nie tylko konstytucyjna zasada ochrony prawa dziedziczenia, ale również konstytucyjna zasada, zgodnie z którą wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Z zasady tej wynika bowiem, że wywłaszczenie może nastąpić tylko za słusznym odszkodowaniem. Tym samym przyjęcie stanowiska, że spadkobierca osoby wywłaszczonej nie jest osobą uprawnioną do uzyskania odszkodowania w miejsce właściciela, którego roszczenie odszkodowawcze nie zostało zaspokojone, pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z konstytucyjną zasadą wywłaszczenia za słusznym odszkodowaniem. Przyjęcie odmiennego stanowiska powodowałoby, że spadkobiercy osoby wywłaszczonej, którzy jako sukcesorzy pod tytułem ogólnym (uniwersalnym) wstępują w ogół praw i obowiązków zmarłego właściciela (w tym również praw i obowiązków związanych z wywłaszczoną już nieruchomością), pozbawieni zostaliby udziału w niezaspokojonych prawach majątkowych swojego spadkodawcy przysługujących mu z tytułu wywłaszczenia własności nieruchomości, a konsekwencją tego stanu rzeczy byłoby wywłaszczenie bez odszkodowania.

Będąc związanym stanowiskiem wyrażonym w powyższej uchwale NSA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, który w pełni aprobuje pogląd w niej wyrażony, rozpoznając niniejszą sprawę podziela ocenę orzekających organów co do dopuszczalności rozpoznania wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania na rzecz spadkobierców byłego właściciela nieruchomości, któremu ograniczono sposób korzystania z niej w trybie art. 35 u.z.t.w.n. Tym samym nie ma racji strona skarżąca, jakoby kontrolowane postępowanie naruszało art. 28 k.p.a. ze względu na prowadzenie go wobec podmiotów, którym nie przysługiwał status strony. Przeciwnie, skarżący, jako ustaleni spadkobiercy J. S. i W. S., byli podmiotami w pełni uprawnionymi do wystąpienia z takim roszczeniem, a właściwy organ administracji – po stwierdzeniu braku innych przeszkód – był zobowiązany do rozpoznania tego wniosku.

Pozbawione podstawy prawnej są także twierdzenia Spółki, jakoby przedmiotowe roszczenie uległo przedawnieniu. W tym zakresie wskazać bowiem trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministarcyjnym generalnie przyjmuje się, iż odszkodowanie ustalane w drodze administracyjnej (decyzją administracyjną) nie podlega przedawnieniu. W świetle obecnie obowiązujących przepisów, przedawnieniu ulega wyłącznie odszkodowanie, które zostało już wcześniej ustalone, natomiast przedawnieniu nie podlega samo ustalenie odszkodowania, gdyż z woli ustawodawcy następuje to w formie decyzji administracyjnej. W prawie administracyjnym z przedawnieniem roszczenia mamy bowiem do czynienia tylko wówczas, gdy przepis prawa wyraźnie tak stanowi. Tymczasem ani w ustawie z 1958 r. (u.z.t.w.n.), ani też w ustawie z 1997 r. (u.g.n.) takiego ogólnego przepisu nie zamieszczono. Powyższe oznacza zatem, że chociaż sama instytucja odszkodowania ma charakter cywilny i generalnie roszczenie odszkodowawcze podlega rygorom zawartym w przepisach art. 117 – 125 kodeksu cywilnego (przedawnieniu), to jednak w sytuacji, gdy jest ono ustalane w postępowaniu administracyjnym, te zasady nie obowiązują, gdyż brak jest stosownej regulacji prawnej. Z tego względu należy uznać, że skoro roszczenie odszkodowawcze przysługujące właścicielowi nieruchomości zajętej pod elementy infrastruktury przesyłowej nie uległo przedawnieniu, to nie ma uzasadnionych przeszkód by mogło być ono dochodzone w każdym czasie. W związku z tym, również z tych względów nie istniały przeszkody do rozpoznania wniosku i wydania orzeczenia w przedmiocie odszkodowania.

Mając to wszystko na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że orzekające w niniejszej sprawie organy administracji przeprowadziły kompleksowe postępowanie wyjaśniające, mające na celu zbadanie, czy wniosek J. S., S. S. i H. S.,, jako spadkobierców po wywłaszczonych J. S. i W. S., może zostać rozpoznany na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. W szczególności pozyskały dokumentację pozwalającą stwierdzić, że roszczenie odszkodowawcze z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z działki nr [..] nie zostało w przeszłości zrealizowane, a także, że podmioty ubiegające się o to odszkodowanie są do tego uprawnione. Powyższe pozwoliło na podjęcie dalszych czynności procesowanych, mianowicie na powołanie biegłego, który w drodze operatu szacunkowego określił zmniejszenie wartości wywłaszczonej działki na skutek wydania decyzji z dnia 3 kwietnia 1975 r. W tym zaś zakresie organy przeprowadziły wnikliwą analizę operatu uznając, że został on sporządzony prawidłowo i nie zawiera braków czy pomyłek. Co więcej, na skutek uwag Spółki, biegła przyjęła w operacie wielkość stref ograniczenia zgodnie z wolą Spółki. Również Sąd, badając wydane decyzje uznał, że dokonana przez organy ocena operatu jest prawidłowa i kompletna. Sąd nie powziął wątpliwości co do tego, że dokument ten może zostać wykorzystany w niniejszej sprawie.

W konsekwencji, na tej podstawie organy mogły ustalić przysługujące każdemu z wnioskodawców odszkodowanie, co też prawidłowo uczyniono w decyzji organu I instancji z 27 maja 2019 r. i zaakceptowano w decyzji odwoławczej. Obie te decyzje przy tym wyczerpująco przedstawiły przebieg postępowania, a także podstawy faktyczne i prawne wydanego rozstrzygnięcia.

Mając to na uwadze Sąd uznał, że kontrolowane decyzje są zgodne z art. 7, art. 28, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., jak również nie naruszają art. 128 ust. 1 i 5 u.g.n., ani art. 118-120 Kodeksu cywilnego. Powyższej oceny nie zdołały podważyć zarzuty skargi, co wynika z przedstawionych wyżej rozważań prawnych.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.