Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 123/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Rada Notarialna
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 72c, art. 72 par 1 i par 2
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Anna Robotowska (spr.) Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 października 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 2488/13 w sprawie ze skargi [...] na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 6 października 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 2488/13, oddalił skargę [...] na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej.

Sąd I instancji orzekał w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

I

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2012 r. aplikant notarialny [...] – dalej: skarżący - wystąpił do Rady Izby Notarialnej w W. o wydanie zaświadczenia o odbyciu przez niego aplikacji notarialnej, zgodnie z art. 72 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2000 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm. dalej: ustawa - Prawo o notariacie lub p.n.).

Rada Izby Notarialnej w W. postanowieniem (uchwała) z dnia [...] lipca 2012 r., działając na podstawie art. 219 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 72 § 2 ustawy – Prawo o notariacie, odmówiła [...] wydania zaświadczenia o żądanej treści.

Organ samorządu zawodowego wyjaśnił, że organizację aplikacji określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz. U. Nr 258, poz. 2169 ze zm. dalej: rozporządzenie w sprawie organizacji aplikacji notarialnej) wydane na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 75 ustawy – Prawo o notariacie. Z kolei Krajowa Rada Notarialna, powołując się na przepis art. 40 § 1 pkt 9 ustawy – Prawo o notariacie, uchwałą z dnia 18 września 2009 r. nr VII/48/2009 zmienioną uchwałą z dnia 19 listopada 2011 r. nr VII/84/2011, ustaliła program aplikacji.

Zdaniem organu, skarżący pozostawał wpisany na listę aplikantów notarialnych przez okres 2 lat i 6 miesięcy. Podczas trwania aplikacji skarżący - zgodnie z § 1 rozporządzenia w sprawie organizacji aplikacji notarialnej, odbywał praktyczną naukę zawodu pod patronatem notariusza, który wydał - zgodnie z § 10 cyt. rozporządzenia, pisemną pozytywną opinię o skarżącym. Aplikant odbył również wymaganą 6 miesięczną praktykę sądową. Skarżący uczestniczył w organizowanych przez nią zajęciach seminaryjnych, a łączny czas nieobecności skarżącego nie przekroczył w każdym roku aplikacji liczby dni określonej w § 4 i § 5 rozporządzenia w sprawie organizacji aplikacji notarialnej. Powyższe ustalenia nie uprawniały jednak do przyjęcia, że skarżący odbył aplikację, o której mowa w art. 72 § 1 p.n., a w konsekwencji nie wystarczyły do wydania zaświadczenia. W ocenie organu dowodzą one jedynie, że skarżący podjął próbę zaznajomienia się z całokształtem pracy notariusza oraz z czynnościami sądów w sprawach cywilnych, gospodarczych i wieczystoksięgowych. Pod zapisem "wykonanie przez aplikanta obowiązków objętych programem" należy rozumieć nie tylko odbycie przez skarżącego szkolenia teoretycznego i praktycznego, ale także opanowanie przez niego na odpowiednim poziomie wiedzy pozwalającej na ocenę, iż zaznajomił się on z całokształtem pracy notariusza (art. 72 § 1 p.n.).

W ocenie organu I instancji dopiero złożenie wszystkich kolokwiów lub sprawdzianów z wynikiem pozytywnym pozwala uznać, że aplikant odbył aplikację, o której mowa w art. 72 § 1 p.n. A contrario uzyskanie oceny negatywnej z któregokolwiek z kolokwiów lub sprawdzianów, względnie nie złożenie któregoś z nich jest dowodem na to, że aplikant nie wykonał wszystkich obowiązków objętych programem aplikacji, a co za tym idzie nie odbył aplikacji notarialnej i w takiej sytuacji nie ma możliwości wydania zaświadczenia o jej odbyciu. [...] nie uzyskał pozytywnej oceny z kolokwium po drugim roku aplikacji (oraz kolokwium poprawkowego), a zatem nie zrealizował programu aplikacji notarialnej. W konsekwencji skarżący nie spełnił warunków do uzyskania zaświadczenia o odbyciu aplikacji.

Orzekając na skutek zażalenia skarżącego Krajowa Rada Notarialna uchwałą z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 72 § 2 ustawy – Prawo o notariacie oraz art. 219, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

W uzasadnieniu Krajowa Rada Notarialna podkreśliła, że skarżący - nie zdając kolokwium po drugim roku aplikacji, jak również kolokwium poprawkowego - nie wypełnił ciążącego na nim obowiązku stałego podnoszenia swojej wiedzy zawodowej, w konsekwencji czego, nie zaznajomił się z całokształtem pracy notariusza.

Organ II instancji podniósł, że na etapie wydania zaświadczenia nie chodzi o dokonanie oceny wiedzy aplikanta, gdyż ocena taka ma miejsce na etapie przeprowadzania kolokwium. Na etapie wydania zaświadczenia następuje jedynie stwierdzenie faktów, że wskutek nie przystąpienia do kolokwium lub jego nie zdania nie zostały spełnione przesłanki do uznania, że aplikant aplikację odbył. Skarżący nie wypełnił swojego obowiązku stałego podnoszenia swojej wiedzy zawodowej, a zatem nie zaznajomił się całokształtem pracy notariusza. W konsekwencji nie jest możliwe uznanie, że odbył aplikację notarialną.

Na uchwałę [...] złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. skargę, domagając się uchylenia zaskarżonej uchwały i uchwały ją poprzedzającej.

Sąd I instancji oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podkreślił, że o odbyciu aplikacji notarialnej polegającym na zaznajomieniu się z całokształtem pracy notariusza (art. 72 § 1 p.n.) można mówić dopiero w razie wypełnienia przez aplikanta wszystkich obowiązków wynikających z programu szkolenia, w tym wypełnienia obowiązku kształcenia ogólnego (w ramach zajęć seminaryjnych), potwierdzonego w sposób przewidziany w programie aplikacji.

WSA podkreślił, że przepis art. 40 § 1 pkt 9 p.n. stwarza podstawę do kontrolowania (sprawdzania) przez korporację zawodową wywiązywania się aplikantów z obowiązku zdobywania wiedzy prawniczej i umiejętności niezbędnych do wykonywania zawodu notariusza. Kwestię wpływu korporacji notarialnej na przebieg aplikacji notarialnej, w tym na wypełnianie przez aplikantów obowiązków związanych ze zdobywaniem wiedzy i umiejętności niezbędnych do wykonywania tego zawodu, należałoby również rozpatrywać w kontekście wynikającego z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP obowiązku sprawowania przez korporację osób wykonujących zawód zaufania publicznego pieczy nad wykonywaniem tego zawodu.

W ocenie Sądu I instancji interpretacja art. 72 § 1 i 2 p.n. winna mieć na uwadze zapewnienie samorządowi notarialnemu pewnego wpływu na przebieg szkolenia aplikantów. Trudno mówić o takim wpływie, jeżeli rola samorządu ograniczałaby się do ustalenia programu aplikacji bez możliwości sprawdzenia, czy aplikant ten program zrealizował, a więc czy rzeczywiście nabył umiejętności i wiedzę niezbędną do właściwego wykonywania zawodu notariusza. Aplikant odbył aplikację notarialną, jeżeli nabył wiedzę i umiejętności niezbędne dla wykonywania zawodu notariusza. Zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej służy urzędowemu potwierdzeniu tego faktu rozumianego w sposób wyżej przedstawiony. Zaświadczenie ze swej istoty jest urzędowym potwierdzeniem określonych faktów lub stanu prawnego (art. 217 § 2 k.p.a.). Jeżeli więc określone fakty nie zaistniały, nie ma podstaw do wydania zaświadczenia potwierdzającego te fakty. Żądanie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, której aplikant w istocie nie odbył, ponieważ nie wypełnił wszystkich obowiązków z aplikacją związanych, nie może być uwzględnione. Prawną podstawą odmowy wydania takiego zaświadczenia będzie zarówno art. 72 § 1 i 2 p.n., jak i mające w tym przypadku zastosowanie przepisy art. 217 § 2 i art. 219 k.p.a.

Sąd podał, że odbycie aplikacji notarialnej nie polega wyłącznie na zaznajomieniu się z programem szkolenia przez samo uczestniczenie w zajęciach szkoleniowych, lecz oznacza obowiązek przyswojenia sobie określonej wiedzy i umiejętności tym programem objętych, jest zgodne z ustawowo przypisaną aplikacji notarialnej funkcją podstawowego sposobu przygotowania do wykonywania tego zawodu. Ustawodawca wprowadzając dla kandydata na notariusza obowiązek odbycia aplikacji notarialnej i przewidując jedynie na zasadzie wyjątków odstępstwa od tego sposobu uzyskania kwalifikacji zawodowych, podkreśla, że zarówno ważny jest stan przygotowania prawniczego do wykonywania zawodu notariusza w chwili przystąpienia do egzaminu notarialnego, jak i sposób dochodzenia do tej wiedzy.

Reasumując Sąd wskazał, że aplikacja to nie tylko samo uczestniczenie w szkoleniu przez okres trwania aplikacji, ale również proces szkolenia, który ma przynieść określony efekt w postaci zaznajomienia się aplikanta z całokształtem pracy notariusza oraz czynnościami określonych sądów. Konieczność ustalenia, że ten efekt został osiągnięty, wymaga weryfikacji wiedzy i umiejętności aplikanta. Ustawową podstawę do takiej weryfikacji daje art. 40 § 1 pkt 9 p.n. Kolokwia i sprawdziany służące weryfikacji postępów w szkoleniu nie stanowią więc osobnej, nieprzewidzianej w ustawie przesłanki odbycia aplikacji notarialnej lecz są jedynie środkiem dowodowym, umożliwiającym stwierdzenie, że aplikant zaznajomił się z całokształtem pracy notariusza i z czynnościami sądów. Skarżący nie wywiązał się z ciążących na nim obowiązków, ponieważ nie uzyskał pozytywnego wyniku z kolokwium po drugim roku aplikacji, jak również z kolokwium poprawkowego po drugim roku aplikacji.

II

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji złożył [...], wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. Naruszenie przepisów prawa materialnego tj.

1. art. 72 § 2 p.n. w związku z art. 72 § 1 p.n. w związku z art. 217 § 2 pkt 1 k.p.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że podstawą wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej jest pozytywne zdanie kolokwium przeprowadzonego przez Radę Izby Notarialnej (o którym mowa w § 1 ust. 2 uchwały Krajowej Rady Notarialnej nr VII/48/2009 z dnia 18 września 2009 r. w sprawie programu aplikacji notarialnej, zmienionej uchwałą Krajowej Rady Notarialnej nr VII/84/2011 z dnia 19 listopada 2011 r.), podczas gdy z treści art. 72 § 2 p.n. w związku z art. 72 § 1 p.n. w brzmieniu obowiązującym od dnia 25 marca 2009 r., do dnia 23 sierpnia 2013 r. wynika, że podstawą wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej jest rozpoczęcie aplikacji notarialnej w dniu 1 stycznia, kontynuowanie aplikacji notarialnej przez okres dwóch lat i sześciu miesięcy, zaznajomienie się aplikanta notarialnego z całokształtem pracy notariusza, zaznajomienie się aplikanta notarialnego z czynnościami sądów w sprawach cywilnych, gospodarczych i wieczysto księgowych, ergo zaliczenie z wynikiem pozytywnym kolokwium organizowanego w trakcie aplikacji nie stanowi warunku sine qua non wydania zaświadczenia o ukończeniu aplikacji;

2. art. 40 § 1 pkt 9 p.n. w związku z art. 72 § 2 p.n., w związku z art. 72 § 1 p.n., w związku z art. 73 p.n. oraz w związku z art. 75 p.n. i w związku z § 9 ust. 2 oraz § 10 rozporządzenia w sprawie organizacji aplikacji notarialnej oraz w związku z art. 217 § 2 pkt 1 k.p.a. poprzez błędne ich zastosowanie polegające na przyjęciu, że przepis art. 40 § 1 pkt 9 p.n. stanowi podstawę wprowadzenia (obiektywnie nieznanego ustawie prawo o notariacie) obowiązku zdania z wynikiem pozytywnym kolokwiów zorganizowanych w czasie aplikacji, jako dodatkowego kryterium weryfikacji zaznajomienia się aplikanta z całokształtem pracy notariusza, stanowiącego jedną z przesłanek wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, podczas gdy przepis ten (art. 40 § 1 pkt 9 p.n.) wskazuje, że do zakresu działania Krajowej Rady Notarialnej należy ustalenie programu aplikacji notarialnej oraz nadzór nad szkoleniem aplikantów, co nie daje uprawnienia do ustanawiania przez organy samorządu notarialnego dodatkowego kryterium wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, nawet gdy jest ono ukrywane pod szyldem weryfikacji spełnienia ustawowego obowiązku zaznajomienia się aplikanta notarialnego z całokształtem pracy notariusza.

II. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, podczas gdy zachodziły podstawy do uwzględnienia skargi i uchylenia w całości uchwały Krajowej Izby Notarialnej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 217 § 1 i 2 pkt 2 i art. 21 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 72 § 1 i 2 p.n., które to naruszenie nastąpiło na skutek błędnego przyjęcia, że z posiadanej przez organy samorządu zawodowego notariuszy dokumentacji i prowadzonych rejestrów nie wynika, że skarżący odbył aplikację, podczas gdy Rada Izby Notarialnej w W. w rzeczywistości dysponowała wszystkimi danymi potrzebnymi do realizacji tego obowiązku i na ich podstawie powinna wydać skarżącemu zaświadczenie potwierdzające, że odbył aplikację notarialną spełniając następujące warunki: 1) aplikant został wpisany na listę aplikantów notarialnych i za prowadzenie szkolenia łożył środki finansowe; 2) aplikant odbył praktyczną naukę zawodu przez okres dwóch lat i sześciu miesięcy pod patronatem notariusza, zgodnie z § 1 rozporządzenia w sprawie organizacji aplikacji notarialnej; 3) patron wydał o aplikancie pozytywną pisemną opinię, zgodnie z § 10 rozporządzenia w sprawie organizacji aplikacji notarialnej; 4) aplikant odbył wymaganą sześciomiesięczną praktykę sądową, zgodnie z § 9 rozporządzenia w sprawie organizacji aplikacji notarialnej; 5) sędziowie, pod kierunkiem których aplikant odbył praktyki w wydziale cywilnym i wydziale ksiąg wieczystych sądu rejonowego oraz w sądzie gospodarczym, wydali pozytywne opinie, zgodnie z § 9 ust 2 rozporządzenia w sprawie organizacji aplikacji notarialnej; 6) aplikant uczestniczył w organizowanych przez Radę zajęciach seminaryjnych w okresie dwóch lat i sześciu miesięcy: 7) łączny okres nieobecności aplikanta nie przekroczył w każdym roku aplikacji liczby dni, określonej w § 4 i 5 rozporządzenia w sprawie organizacji aplikacji notarialnej, tym samym należało wydać zaświadczenie, o którym mowa w art. 72 § 2 p.n.

Argumentację na poparcie zarzutów skarżący przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zawarte w niej zarzuty okazały się nieusprawiedliwione.

Skarżący oparł skargę kasacyjną na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a., zarzucając Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Istota zarzutów naruszenia prawa materialnego tj. art. 72 § 1 i § 2 ustawy Prawo o notariacie sprowadza się do rozumienia pojęcia "odbycia aplikacji notarialnej" i związanego z tym prawa aplikanta do otrzymania zaświadczenia "odbycia aplikacji notarialnej" na potrzeby egzaminu zawodowego. Kwesta ta była już przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyrokach m.in. z dnia 30 czerwca 2015 r. sygn. akt II GSK 1322/14, z dnia 8 marca 2016 r. sygn. akt II GSK 1838/14, z dnia 4 listopada 2013 r. sygn. akt II GSK 990/13.

W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, co trafnie wywiódł Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że aplikacja notarialna jest rodzajem kształcenia zawodowego. W § 2 pkt 3 wspomnianego rozporządzenia nałożono na aplikanta obowiązek stałego podnoszenia poziomu jego wiedzy zawodowej.

Jeszcze wyraźniej ten aspekt aplikacji notarialnej podkreśla obecnie obowiązujący art. 72c p.n., stanowiąc, że do obowiązków aplikanta należy:

1) sumienne wykonywanie powierzonych obowiązków, w tym poleceń przełożonego lub patrona;

2) uczestniczenie w przewidzianych programem aplikacji zajęciach seminaryjnych oraz w praktykach;

3) samodzielne pogłębianie wiedzy prawniczej i praktycznych umiejętności niezbędnych do zajmowania stanowiska notariusza.

Formą ogólnego, prawniczego przygotowania aplikanta notarialnego są zajęcia seminaryjne, organizowane w sposób określony w § 11 rozporządzenia, obejmujące program nauczania przewidziany w § 12 tego aktu prawnego. Stałe pogłębianie czy podnoszenie wiedzy prawniczej, objętej programem zajęć seminaryjnych, jest więc niewątpliwie elementem kształcenia aplikanta w toku aplikacji i ten obowiązek ma taką samą wagę i znaczenie, jak pozostałe obowiązki związane z odbywaniem aplikacji. Ta teza znajduje również potwierdzenie w treści art. 74 § 3 p.n. określającym cel egzaminu notarialnego. Egzamin ten polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w tym wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu określonych dziedzin prawa. Aplikant przystępujący do egzaminu notarialnego po odbyciu aplikacji notarialnej powinien wykazać się takim przygotowaniem prawniczym, powinien zatem je zdobyć podczas odbywania tej aplikacji.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w powołanych już orzeczeniach NSA, że o odbyciu aplikacji notarialnej polegającym na zaznajomieniu się z całokształtem pracy notariusza (art. 72 § 1 p.n.) można mówić dopiero w razie wypełnienia przez aplikanta wszystkich obowiązków wynikających z programu szkolenia, w tym wypełnienia obowiązku kształcenia ogólnego (w ramach zajęć seminaryjnych), potwierdzonego w sposób przewidziany w programie aplikacji.

Trzeba podkreślić, że przyznane organom samorządu notarialnego kompetencje do sprawdzania wiedzy aplikantów mają umocowanie ustawowe. Według art. 40 § 1 pkt 9 p.n., do zakresu działania Krajowej Rady Notarialnej należy bowiem m.in. ustalanie programu aplikacji notarialnej oraz nadzór nad szkoleniem aplikantów. Nadzór nad szkoleniem aplikantów to niewątpliwie również nadzór nad szkolącymi się aplikantami. Pod pojęciem nadzoru kryją się zaś, co do zasady, kompetencje kontrolne, połączone z możliwością władczego oddziaływania na podmiot nadzorowany, w celu korygowania jego postępowania. Już więc sam przepis art. 40 § 1 pkt 9 p.n. stwarza, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, podstawę do kontrolowania (sprawdzania) przez korporację zawodową wywiązywania się aplikantów z obowiązku zdobywania wiedzy prawniczej i umiejętności niezbędnych do wykonywania zawodu notariusza.

Kwestię wpływu korporacji notarialnej na przebieg aplikacji notarialnej, w tym na wypełnianie przez aplikantów obowiązków związanych ze zdobywaniem wiedzy i umiejętności niezbędnych do wykonywania tego zawodu, należałoby również rozpatrywać w kontekście wynikającego z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP obowiązku sprawowania przez korporację osób wykonujących zawód zaufania publicznego pieczy nad wykonywaniem tego zawodu. Na ten temat wypowiadał się wielokrotnie Trybunał Konstytucyjny. Podkreślał w swych orzeczeniach m.in., że sprawowanie pieczy nad wykonywaniem zawodu zaufania publicznego zakłada pewien udział samorządu zawodowego w procesie przygotowania i naboru do zawodu. Elementem tej pieczy jest odpowiednio znaczący wpływ na zasady odbywania aplikacji adwokackiej (wyrok TK z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06). Co prawda Konstytucja nie określa granic, do których piecza nad wykonywaniem zawodu powinna być powierzona korporacji zawodowej. Jest to kwestia pozostawiona do rozstrzygnięcia przez ustawodawcę. Ustawodawca może nawet znacząco ograniczyć zakres pieczy powierzonej samorządowi zawodowemu, o ile zapewni korporacji inne adekwatne środki zagwarantowania należytego poziomu usług świadczonych przez członków korporacji (wyrok TK z dnia 30 listopada 2011 r., sygn. akt K 1/10). Taka ingerencja państwa jest jednak dopuszczalna do granic, poza którymi sprawowanie przez samorząd zawodowy pieczy nad wykonywaniem zawodu jest niemożliwe lub znacząco utrudnione, a więc zostanie naruszona "istota" tej pieczy (wyrok TK z dnia 26 marca 2008 r., sygn. akt K 4/07).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego interpretacja art. 72 § 1 i 2 p.n. powinna uwzględniać przytoczone wyżej wytyczne, powinna mieć zatem na uwadze zapewnienie samorządowi notarialnemu pewnego wpływu na przebieg szkolenia aplikantów. Trudno mówić o takim wpływie, jeżeli rola samorządu ograniczałaby się do ustalenia programu aplikacji bez możliwości sprawdzenia, czy aplikant ten program zrealizował, a więc czy rzeczywiście nabył umiejętności i wiedzę niezbędną do właściwego wykonywania zawodu notariusza.

Zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej służy urzędowemu potwierdzeniu tego faktu. Zaświadczenie ze swej istoty jest urzędowym potwierdzeniem określonych faktów lub stanu prawnego (art. 217 § 2 k.p.a.). Jeżeli więc określone fakty nie zaistniały, nie ma podstaw do wydania zaświadczenia. Można zatem powiedzieć, że żądanie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, której aplikant w istocie nie odbył, ponieważ nie wypełnił wszystkich obowiązków z aplikacją związanych, nie może być uwzględnione. Prawną podstawą odmowy wydania takiego zaświadczenia będzie zarówno art. 72 § 1 i 2 p.n., jak i mające w tym przypadku zastosowanie przepisy art. 217 § 2 i art. 219 k.p.a. A więc to nie tylko względy słusznościowe, ale przede wszystkim przepisy ustawowe stoją za odmową wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej aplikantowi, który nie uzyskał zaliczenia kolokwium przewidzianego w programie szkolenia.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu, że ostatecznym kryterium przydatności do zawodu notariusza jest egzamin notarialny. Ustawodawca wprowadził dla kandydata na notariusza obowiązek odbycia aplikacji notarialnej i jednocześnie przewidział na zasadzie wyjątków odstępstwa od tego sposobu uzyskania kwalifikacji zawodowych w art.12 § 2 p.n. Z treści przywołanego przepisu wynika, że bez odbycia aplikacji do egzaminu notarialnego mogą przystąpić osoby, które miały dwukrotnie dłuższą praktykę prawniczą (5 lat) lub legitymują się wiedzą prawniczą potwierdzoną egzaminami (sędziowskim, prokuratorskim, adwokackim, radcowskim) albo mają pozycję zawodową powiązaną z wcześniejszym potwierdzeniem zdobytej wiedzy prawniczej (zajmują stanowisko radcy lub starszego radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, doktorzy nauk prawnych). Oznacza to, że dla ustawodawcy równie ważny jest stan przygotowania prawniczego do wykonywania zawodu notariusza w chwili przystąpienia do egzaminu notarialnego, jak i sposób dochodzenia do tej wiedzy. Gdyby było inaczej, aplikacja notarialna, rozumiana tylko jako możliwość uczestniczenia w zajęciach programowych byłaby zbędna. Za zbędne należałoby również uznać inne wymagania kwalifikacyjne, stawiane kandydatom dopuszczonym do egzaminu notarialnego bez odbycia aplikacji notarialnej. Wystarczyłby wówczas egzamin notarialny jako ostateczne i zarazem dostateczne kryterium przydatności do zawodu notariusza.

Z wymienionych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.