Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 108/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1, pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 108/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 marca 2010r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maja Chodacka (spr.), Sędziowie: WSA Beata Cieloch, WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2010r., sprawy ze skargi P. L., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 20 listopada 2009r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz, Pracy, uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 6 lipca 2009r. skarżący P. L. zwrócił się do Oddziału ZUS w T. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i inne, do których wymierzania i poboru został wyznaczony ZUS.

Decyzją z dnia 8 października 2009r. nr [...] organ odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy.

Po przeprowadzonym postępowaniu organ pierwszej instancji ustalił, że postanowieniem z dnia 7 maja 2009r. Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego, z uwagi na fakt, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Dodatkowo ustalono, iż skarżący od stycznia 2009r. pobiera rentę z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, co oznacza, że istnieje majątek umożliwiający prowadzenie skutecznej egzekucji.

W związku z tym Dyrektor ZUS dokonał zajęcia świadczenia rentowego w KRUS i z tego tytułu dokonywane są potrącenia po 109,28 zł miesięcznie. Zdaniem organu, w sytuacji skarżącego nie doszło do spełnienia którejkolwiek z pozostałych przesłanek umożliwiających umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.- dalej: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych).

Podobnie nie znaleziono przesłanek do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odsyłających do rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – dalej: rozporządzenie).

Organ stwierdził, iż na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności skarżący został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności i uznany za niezdolnego do pracy oraz wymagającego opieki i pomocy innej osoby na okres do 28 lutego 2013r. Orzeczeniem z dnia 25 sierpnia 2009r. syn skarżącego również został zaliczony do osób niepełnosprawnych na okres do 31 sierpnia 2010r. Decyzją z dnia 10 marca 2009r. przyznano zasiłek pielęgnacyjny na rzecz skarżącego w kwocie 153 zł miesięcznie oraz decyzją z dnia 8 września 2009r. przyznano zasiłek pielęgnacyjny na syna w kwocie 153 zł miesięcznie. Ponadto decyzją z dnia 14 listopada 2008r. przyznano stypendium szkolne dla syna za okres 1 września 2008r. do 31 grudnia 2008r. w łącznej kwocie 409,60 zł oraz decyzją z dnia 23 września 2008r. przyznano zasiłek rodzinny do dnia 31 sierpnia 2009r. na rzecz syna w kwocie 64,00 zł oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w kwocie 80,00 zł. Skarżący przedłożył również zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach wydane przez Urząd Skarbowy, faktury za leki oraz postanowienie z dnia 7 maja 2009r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Skarżący oświadczył, że żona nie osiąga innych dochodów, ponieważ nie jest nigdzie zatrudniona na stałe z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad skarżącym i synem. Z uwagi na to może podejmować się jedynie wykonywania dorywczych prac. Organ pierwszej instancji w ramach przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalił, że skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie 10.07.2003r. - 31.12.2005r. i 01.11.2006r. - 31.03.2009r. Skarżący posiada również orzeczenie o niezdolności do pracy w okresie od 30.01.2009r. do 31.01.2010r. wydane przez orzecznika Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Z tego tytułu od stycznia 2009r. skarżący pobiera świadczenie rentowe w wysokości 506,33 zł brutto, tj. 455,33 zł netto.

Ponadto organ pierwszej instancji ustalił na podstawie przedłożonych dokumentów, że koszty związane z leczeniem wynosiły średnio ok. 150,00 zł miesięcznie, natomiast od czerwca 2009r. wzrosły kwoty wydatków na leki i wynoszą ok. 650-700 zł miesięcznie w związku z przyjmowaniem nowego leku. Miesięczne koszty utrzymania skarżący określił na około 500 zł, nie przedkładając żadnych dokumentów na potwierdzenie ich rzeczywistego ponoszenia.

Zgodnie z pismem z dnia 1 września 2009r. Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej obecnie nie wypłacane są żadne zasiłki, ostatnim wypłaconym zasiłkiem był zasiłek stały w wysokości 56,70 zł miesięcznie wypłacany do 31 maja 2007r. Ponadto organ pierwszej instancji ustalił również, że skarżący nie posiada żadnych nieruchomości.

W związku z tymi ustaleniami organ stwierdził, iż skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, które pozwoliłyby uznać, że w sprawie skarżącego występują przesłanki wymienione w rozporządzeniu, tj. poniesienia przez skarżącego strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Jedyne okoliczności, jakie skarżący wskazał we wniosku to trudna sytuacja finansowa rodziny związana z przewlekłą chorobą skarżącego i syna oraz związany z tym brak dochodów.

Organ stwierdził, iż niewątpliwie problemy zdrowotne skarżącego mają wpływ na aktualną sytuację finansową, jednak skarżący posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności i z tego tytułu otrzymuje świadczenie rentowe oraz zasiłek pielęgnacyjny.

Organ podkreślił, że nieopłacone należności ZUS, jako zobowiązania publicznoprawne podlegają z mocy prawa szczególnej ochronie, zatem co do zasady, winny być regulowane w pierwszej kolejności. Zakład stosuje umorzenie należności jedynie w sytuacjach szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, klęski żywiołowe, ubóstwo zobowiązanego, czy inne ważne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązania zarówno w formie jednorazowej wpłaty, jak też w formie wpłat dokonywanych w dłuższym okresie czasu (np. dobrowolnych lub w ramach umowy ratalnej).

Wobec powyższego organ uznał, iż przedstawione argumenty nie spełniają przesłanek wynikających z powołanego wyżej rozporządzenia, zatem w sytuacji skarżącego brak podstaw do umorzenia należności w oparciu o jego przepisy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazano, iż oceniając sytuację życiową skarżącego, stan majątkowy, sytuację rodzinną oczywistym jest, iż nie jest on w stanie opłacić należności na rzecz ZUS bez szkody dla własnej egzystencji.

Skarżący choruje bowiem przewlekle od wielu lat. Po 5 latach choroby, wynikiem starań wielu lekarzy klinicystów udało się ustalić, iż przyczyną jego cierpień jest neuroinfekcja bakteryjna. W związku z koniecznością leczenia mającego na celu min. opóźnienie procesu otępiennego, niezbędne jest wieloletnia farmakoterapia. Niestety, jest ona kosztowna, jednak bez niej, stan zdrowia skarżącego znacznie i nieodwracalnie ulegnie pogorszeniu. Miesięczny koszt (średni z trzech ostatnich) zakupu leków wynosi ponad 700 zł. Miesięczny dochód skarżącego stanowi renta rolnicza (dla domownika rolnika) w wysokości netto 455,33. Natomiast zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie nie stanowi dochodu skarżącego, ponieważ jest on z definicji świadczeniem dla opiekuna. Nie mniej jednak, obie kwoty łącznie wraz z niewielką pomocą finansową żony pozwalały zabezpieczyć koszt terapii w skali miesiąca.

W sytuacji skarżącego nawet 100 zł ma duże znaczenie, ponieważ brak możliwości zakupu części leków i kontynuowanie terapii stanowi zagrożenie dla jego dalszej egzystencji w rodzinie. Należy zwrócić uwagę, że skarżący ma dopiero 45 lat, jego syn B. Dla dziecka dziesięcioletniego obraz ojca, którego trzeba ubierać, karmić, tłumaczyć, pilnować nie jest sytuacją zwyczajną. Dla dobra dziecka, leczenie jego ojca jest okolicznością priorytetową. Do wniosku dołączono dokumenty potwierdzające stan zdrowia skarżącego, zaświadczenie o stanie zdrowia żony skarżącego (wydane dla celów rentowych).

W związku z tym wskazano, że skarżący nie miał najmniejszego wpływu na sytuację w jakiej się znalazł. Choroba z Lyme (neuroborelioza) jest zdarzeniem losowym (czynnik biologiczny). Zatem sytuacja skarżącego i jego rodziny jest wyjątkowa i odbiega znacząco od występujących powszechnie, a trudna sytuacja finansowa rodziny jest jego pochodną.

Zaznaczono, iż "zanik" dachu (w przypadku klęski żywiołowej), czy zanik mózgu (w wyniku choroby) powodują sytuację na miarę klęski żywiołowej i są jednakowo dramatyczne i podobnie wyjątkowe.

Decyzją z dnia 20 listopada 2009r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ podniósł, iż organ pierwszej instancji słusznie rozstrzygnął o braku przesłanki warunkującej podjęcie decyzji w zakresie umorzenia.

Argumenty podniesione we wniosku, a także nowo przedłożone dowody nie dają podstaw do zmiany decyzji organu pierwszej instancji.

Dokumentacja dotycząca stanu zdrowia skarżącego potwierdza, że skarżący wymaga opieki innej osoby i jest niezdolny do pracy, co zostało potwierdzone orzeczeniami o stopniu niepełnosprawności.

Organ stwierdził nadto, iż z całą pewnością problemy zdrowotne skarżącego i rodziny mają wpływ na obecną sytuację finansową rodziny i możliwości podjęcia pracy, jednak nie uzasadniają podjęcia decyzji o umorzeniu należności. Wciąż istnieje możliwość skutecznej egzekucji z pobieranego przez skarżącego świadczenia rentowego. Ustawodawca wprowadzając dolne granice kwot wolnych od egzekucji zapewnił zaspokojenie przez dłużnika niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto brak możliwości oceny faktycznie ponoszonych niezbędnych wydatków na leki, bowiem brak dokumentacji, z której wynikałoby ile i jakie leki musi skarżący zażywać. W dalszym ciągu skarżący nie przedłożył dokumentów dotyczących innych zobowiązań. Powoduje to, że na dzień dzisiejszy brak podstaw do zmiany decyzji organu pierwszej instancji.

Organ wskazał, iż odmowę umorzenia uzasadnia troska o stan finansów ubezpieczeń społecznych, gdyż umorzenie należności ZUS byłoby działaniem przedwczesnym, skutkującym zarówno pokrzywdzeniem innych ubezpieczonych, których świadczenia finansowane są z bieżąco opłacanych składek, jak też negatywnie wpływającym na prawo skarżącego do przyszłych świadczeń emerytalno-rentowych oraz wysokość tych świadczeń. Decyzja ta jest decyzją o uznaniowym charakterze, a przepis prawa, w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, pozwala organowi wydającemu decyzję dokonać wyboru konsekwencji prawnych powstałej sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako naruszającej prawo.

Skarżący wskazał na fakt zmiany miejsca zamieszkania i zmianę właściwości miejscowej organów podatkowych, a w związku z tym podniósł, iż właściwym w sprawie jest WSA w Rzeszowie. Nadto skarżący wskazał, iż organem właściwym do rozstrzygnięcia sprawy jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który jest jedynie podmiotem, do którego należy zaadresować wniosek.

Nadto podniósł, iż choroba na którą cierpi wywołana została czynnikiem biologicznym, tj. ukąszeniem przez kleszcza, w następstwie czego doszło do boreliozy i zdarzenie to winno być traktowane jako nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, wiążące się z pracą, tym samym jako spełniające przesłanki wypadku przy pracy. Zarzucono także, iż w ramach tzw. uznania administracyjnego rozstrzygnięcia organów podatkowych nie mogą być dowolne. Zaskarżona decyzja opiera się na błędnym wniosku, co do oceny faktycznego minimum egzystencji pozwalającego na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb życiowych, a organ administracji nie wyjaśnił stronie konieczności wykazywania okoliczności wiążących się z przedstawieniem jego sytuacji zdrowotnej, materialnej i rodzinnej, jak również nie wezwał go do przedstawienia tychże. Zdaniem skarżącego to na organie spoczywa ciężar wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez m. in. kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem wydawanych przez nią decyzji, postanowień bądź innych aktów.

Natomiast, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz naruszenia przepisów postępowania, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Na wstępie należy wskazać, iż organ orzekający w sprawie trafnie uznał, że w sprawie niniejszej nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez organ sytuacji innych niż wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle tego przepisu nieściągalność należności z tytułu składek związana jest generalnie z brakiem majątku umożliwiającego skuteczne ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania.

Prezes ZUS, na uzasadnienie stanowiska o braku powyższej przesłanki w odniesieniu do należności skarżącego, zasadnie zdaniem Sądu powołał się na okoliczność istnienia majątku umożliwiającego prowadzenie skutecznej egzekucji (renta otrzymywana przez skarżącego). Tym samym istotnie przyjąć należy, iż powstałe zadłużenie w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie jest całkowicie nieściągalne.

Odrębnej oceny zaś wymaga przyjęte przez organ uzasadnienie niezastosowania w sprawie przesłanki określonej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w rozporządzeniu.

Sąd podziela utrwalony w orzecznictwie pogląd, który zaprezentowano w zaskarżonej decyzji, iż decyzje w przedmiocie umorzenia należności o charakterze publicznoprawnym, w tym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są decyzjami podejmowanymi w sferze uznania administracyjnego. Należy jednak zwrócić uwagę, iż ta okoliczność nie zwalnia organu od uzasadnienia swego stanowiska. Jeżeli organ odmawia umorzenia należność w uzasadnieniu decyzji powinien wskazać na konkretne okoliczności, które zdaniem organu przemawiają za takim rozstrzygnięciem wraz z konkretnymi wyliczeniami. Sąd, który bada legalność decyzji podejmowanej w sferze uznania administracyjnego musi mieć możliwość oceny przesłanek, którymi ten organ się kierował przyjmując, że odmowa umorzenia zaległych należności nie spowoduje drastycznego pogorszenia się sytuacji materialnej Skarżącego. Sąd bada bowiem czy decyzja zawiera należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, czy prawidłowo interpretuje zastosowane do tego stanu faktycznego przepisy prawa oraz czy zawiera wyczerpujące uzasadnienie stanowiska organu.

Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja nie spełnia powyższych standardów. Wyjaśniając stan faktyczny sprawy orzekający organ zgromadził dowody obrazujące stan rodzinny, dochodowy i zdrowotny skarżącego, jednakże nie dokonał ich oceny z punktu widzenia przesłanek umorzenia należności, a wręcz oceniając zebrany materiał dokonał sprzecznych ustaleń.

Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji stwierdził, że "...z całą pewnością problemy zdrowotne Pana i rodziny mają wpływ na obecną sytuację finansową rodziny i możliwości podjęcia pracy, jednak nie uzasadniają podjęcia decyzji o umorzeniu należności. Wciąż istnieje możliwość skutecznej egzekucji z pobieranego przez Pana świadczenia rentowego..."

Wobec powyższych stwierdzeń należy wskazać, iż organ nie zastosował w sprawie przepisów prawa wskazanych wyżej, mimo powołania się na nie w treści zaskarżonej decyzji.

Organ zdaje się bowiem pomijać treść art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 3 rozporządzenia. Na podstawie tych przepisów Zakład może umorzyć należności z tytułu składek (pomimo braku ich całkowitej nieściągalności), jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych lub w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności..

Fakt, że skarżący otrzymuje rentę oznacza jedynie, że nie znajduje wobec niego zastosowanie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co już wskazano wyżej. Jednakże ustawodawca wskazał na przypadki, kiedy właśnie pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ może umorzyć należności. Zatem fakt otrzymywania przez skarżącego renty nie jest wystarczającym powodem odmowy umorzenia należności w kontekście treści art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 3 rozporządzenia. Te przepisy nakazują organowi rozważenie i analizę sytuacji majątkowej strony (w tym uzyskiwanych dochodów) i stwierdzenie, czy zapłata należności pociągnie dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki polegające min. na pozbawieniu skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Bezspornym jest, że kwota otrzymywanej renty wynosi 455,33 zł miesięcznie (bez potrąceń), a same koszty leków dla skarżącego to kwota ok. 650-700 zł miesięcznie (co ustalono na podstawie przedłożonych dokumentów i czego nie kwestionują organy). Zatem miesięczne wydatki na leki przewyższają kwotę otrzymywanej renty. Nawet, gdyby przyjąć niższe kwoty, uprzednio płacone na leki dla skarżącego (w wysokości 150 zł miesięcznie) to uwzględniwszy kwoty na utrzymanie (jedzenie, ubranie, koszty dojazdów do lekarza, utrzymanie domu) należy jednoznacznie rozważyć i ocenić, czy zapłata należności pociągnie dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki polegające na pozbawieniu skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Już na podstawie jedynie tych danych niezrozumiałe jest stanowisko organu, a w konsekwencji błędna ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, że w sprawie brak przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek.

Organ jedynie wskazał – na właściwie bezsporny – fakt przewlekłej choroby skarżącego, jednak nie ocenił sytuacji majątkowej skarżącego i okoliczności związanych ze stanem zdrowia skarżącego.

Organ ponownie rozpoznając sprawę podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, tymczasem końcowe argumenty organów obu instancji uzasadniające odmowę umorzenia skarżącemu należności są inne. W decyzji organu pierwszej instancji wskazano, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, które pozwoliłyby uznać, że w sytuacji skarżącego występują przesłanki wymienione w rozporządzeniu, tj. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. A jedyne okoliczności to trudna sytuacja finansowa rodziny związana z przewlekłą chorobą skarżącego. Organ ponownie rozpoznający sprawę wskazał natomiast, że problemy zdrowotne skarżącego i rodziny mają wpływ na obecną sytuację finansową rodziny i możliwości podjęcia pracy, jednak wciąż istnieje możliwość skutecznej egzekucji z pobieranego przez skarżącego świadczenia rentowego. W ocenie Sądu takie uzasadnianie podejmowanych rozstrzygnięć jest niedopuszczalne, bowiem rolą organów administracji jest przestrzeganie, a przede wszystkim stosowanie przepisów prawa, w tym wyjaśnianie przesłanek, jakimi się kieruje organ załatwiając sprawę.

W niniejszej sprawie organy podnoszą wręcz sprzeczne argumenty, jakby nie chcąc dopuścić do rozstrzygnięcia o umorzenia należności.

Należy jeszcze raz podkreślić, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116).

W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

W ocenie pełnomocnika skarżącego wykazał on (zgodnie z wymogami zawartymi we wskazanym rozporządzeniu), że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżący nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ powinien odnieść się właśnie do tych przesłanek, bowiem samo zgromadzenie dowodów, które w większości przedstawił skarżący (jego pełnomocnik) nie jest równoznaczne z ich oceną.

Oceniając tym samym zaskarżoną decyzję pod kątem zgodności z prawem Sąd doszedł do przekonania, iż organ orzekający dla ustalenia zasadności wniosku skarżącego nie przeprowadził wyczerpującej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności pod kątem rozważenia przesłanek zawartych w rozporządzeniu mającym w sprawie zastosowanie w myśl art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Tym samym naruszył w sposób istotny także treść art. 7, 77, 80 i 107 kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpoznając ponownie sprawę organ winien w oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ewentualnie uzupełnionego, rozpatrzyć wniosek skarżącego o umorzenie należności składkowych, również w oparciu o przepisy powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Powyższe musi znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek wyjaśnić podstawę prawną decyzji z przytoczeniem przepisów prawa oraz odnieść się do wszystkich dowodów występujących w sprawie, zarówno do tych, na których się oparł, jak i do tych, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę. Powinno ono również zawierać umotywowaną ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa oraz wskazywać jaki związek zachodzi między tą oceną a treścią rozstrzygnięcia. Przy tym organy powinny pamiętać, iż wskazane przepisy prawa obowiązują i mają być stosowane, bowiem dotychczas dokonana przez organy ich wykładnia powoduje w praktyce uznanie ich za martwe.

Odnośnie argumentów podniesionych w skardze, a dotyczących niewłaściwości organów orzekających w sprawie, Sąd podzielając poglądy wyrażone przez organ w treści odpowiedzi na skargę, stwierdza, że są one nieuzasadnione.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Działając zaś na podstawie art. 135 tej ustawy Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji wydanej w I instancji, poprzedzającej zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.