Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 150/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-04-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4, 14, art. 64c par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Dnia 2 kwietnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2020 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] r. nr [...] 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz [...] kwotę 1017 (tysiąc siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] r., wydanym na podstawie 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 64c § 1, § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.), zwanej dalej u.p.e.a., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. M. z [...] r. o obciążeniu wierzyciela, tj. Prezesa Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 2 338,80 zł, powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec J.M. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].

W uzasadnieniu organ drugiej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. M. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec J. M. na podstawie tytułu wykonawczego z 21 czerwca 2017 r. nr [...] wystawionego przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Na jego podstawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. M. skierował przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego, zawiadomienie z 27 listopada 2017 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego do Alior Bank S.A. Zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało uznane za doręczone zobowiązanemu w 13 grudnia 2017 r. w trybie art. 44 k.p.a., tj. po upływie 14 dni od pierwszego awizowania.

Pismami z 30 listopada oraz 7 grudnia 2017 r. Alior Bank S.A. poinformował, że na rachunku zobowiązanego wystąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej. Bank stosownie do art. 889 § 3 k.p.c., wstrzymuje się wypłatą zajętych kwot, a zajęte wierzytelności wypłaci po przekazaniu wszystkich spraw w trybie art. 773 k.p.c. komornikowi, który prowadzi dalszą egzekucję.

14 marca 2018 r. oraz 18 czerwca 2019 r. spisano z J. M. protokoły o stanie majątkowym, z których wynika, że zobowiązany nie prowadzi działalności gospodarczej (zlikwidowana w 2016 r.), nie posiada stałego zatrudnienia, utrzymuje się z prac dorywczych i pomocy córki. Stwierdzono również brak wartościowych składników majątkowych.

Postanowieniem z [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. M. umorzył, na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec J. M., ze względu na stwierdzenie, że w prowadzonym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Powyższe postanowienie zostało doręczone wierzycielowi 28 czerwca 2019 r. Natomiast zobowiązanemu postanowienie zostało doręczone 9 lipca 2019 r. w trybie art. 44 k.p.a.

Zawiadomieniem z 12 lipca 2019 r. organ egzekucyjny poinformował Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec J.M. w kwocie 2 338,79 zł. Zawiadomienie zostało doręczone wierzycielowi 22 lipca 2019 r.

Pismem z 24 lipca 2019 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z [..] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. M. obciążył Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego w kwocie 2 338,80 zł.

Organ egzekucyjny w uzasadnieniu wyjaśnił, że naliczono następujące koszty egzekucyjne: 381,00 zł – opłata manipulacyjna za doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, 1 951,80 zł – opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego w Alior Bank S.A., 3,00 zł – opłata za sporządzenie protokołu o stanie majątkowym, 3,00 zł – opłata za sporządzenie protokołu o stanie majątkowym. Organ egzekucyjny wskazał również na uwzględnienie zasady zaokrąglania kwot kosztów egzekucyjnych, wynikającą z art. 27a u.p.e.a.

W zażaleniu na to postanowienie wierzyciel wniósł o jego zmianę lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wierzyciel zarzucił brak podstaw do naliczenia i pobrania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Zdaniem wierzyciela, wskutek dokonanych przez organ egzekucyjny zajęć rachunków bankowych, nie doszło do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności. Skoro na zajętych rachunkach nie było środków, którymi dłużnik mógł dysponować, nie istniała tym samym wierzytelność wobec banku. W opinii wierzyciela, nawet gdyby przyjąć, że czynność organu egzekucyjnego polegająca na zajęciu rachunku bankowego jest tą czynnością niezależnie od tego, czy dłużnik dysponuje wierzytelnością wobec banku z tytułu prowadzenia przez ten bank rachunku bankowego, nie można wywieść, że czynność taka uprawnia organ pierwszej instancji do pobrania z tego tytułu opłaty na podstawie art. 64 § 1 u.p.e.a. Wskazany przepis nie przewiduje opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a pkt 4 tego przepisu odnosi się wyłącznie do wierzytelności. Skoro więc ustawodawca w ogóle nie uregulował opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a organ egzekucyjny wyliczenie opłaty oparł na przepisie dotyczącym zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, uznać należy, że warunkiem pobrania opłaty na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., jest istnienie wierzytelności. Według wierzyciela, nie doszło do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci faktycznego zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym. W przypadku należności o znacznej wartości następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za wykonanie tych czynności opłat. W przypadku egzekwowania należności pieniężnych postępowanie egzekucyjne powinno doprowadzić co do zasady do odzyskania należności od zobowiązanego, zatem majątek wierzyciela powinien ulec powiększeniu, a nie uszczupleniu.

Organ drugiej instancji uznając zażalenie za nieuzasadnione stwierdził, że organ pierwszej instancji po umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec J. M. na podstawie tytułu wykonawczego z 21 czerwca 2017 r. wystawionego przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, miał podstawy do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powstałymi w toku tego postępowania egzekucyjnego. Zaistniała bowiem sytuacja określona w art. 64c § 4 u.p.e.a., tj. że koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. Do wyliczenia wysokości kosztów egzekucyjnych organ pierwszej instancji zastosował uregulowania zawarte w 64 § 1 u.p.e.a. Przepis ten zawiera katalog zamknięty czynności egzekucyjnych wraz z wysokością opłat za dokonanie każdej z nich. Organ pierwszej instancji określił wysokość powstałych kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 2 338,80 zł, na którą składały się: 381,00 zł opłata manipulacyjna za doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, naliczona 27 listopada 2017 r. (1% kwoty egzekwowanej należności), powstała z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności w Alior Bank, ponieważ zajęcie zostało dokonane przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 64 § 10 u.p.e.a.), 1 951,80 zł – opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego w Alior Bank S.A. 27 listopada 2017 r. (5% kwoty egzekwowanej należności) powstała z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a.), 3,00 zł – opłata za sporządzenie 14 marca 2018 r. protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego (10% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej niż 3,00 zł art. 64 § 1 pkt 14 u.p.e.a.), 3,00 zł – opłata za sporządzenie 18 czerwca 2019 r. protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego (10% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej niż 3,00 zł art. 64 § 1 pkt 14 u.p.e.a.).

Organ drugiej instancji wskazał także, że w wyroku z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej m.in. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 dotyczy, tzw. pominięcia prawodawczego, a zatem jego wejście w życie nie spowodowało utraty mocy obowiązującej art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. z tym, że przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał Konstytucyjny pominięciem prawodawczym. Trybunał Konstytucyjny odnosząc się do skutków tegoż wyroku zaznaczył, że dla właściwej realizacji wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych kosztów egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Organ egzekucyjny na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. określił koszty egzekucyjne z tytułu opłaty za czynność egzekucyjną, tj. zajęcie wierzytelności w wysokości 5% oraz opłatę manipulacyjną w wysokości 1%. Organ drugiej instancji wskazując na brak interwencji ustawodawcy we wskazanym wyżej zakresie, stwierdził, że dokonując oceny zgodności z prawem ustalonej w zaskarżonym postanowieniu wysokości kosztów, nadal działa w obszarze nienormowanym przez ustawodawcę. Administracyjne organy egzekucyjne nie są uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów, a obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonalnych regulacji prawnych, czy działania wbrew tym przepisom. U.p.e.a. określa jedynie minimalną wysokość opłaty za czynności egzekucyjne (z wyłączeniem czynności, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 6 i pkt 14) oraz opłaty manipulacyjnej. Niemniej jednak biorąc pod uwagę skuteczność egzekucji, a także konieczność zapewnienia funkcji fiskalnej, należałoby uznać, że w realiach analizowanej sprawy, naruszeniem dyscypliny finansów publicznych byłoby obniżenie kosztów egzekucyjnych z tytułu opłaty za czynności egzekucyjne oraz z tytułu opłaty manipulacyjnej do ich minimalnej wartości określonych w u.p.e.a., tj. 4,20 zł za zajęcie innej wierzytelności (w tym przypadku wierzytelności z rachunku bankowego – art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) i 1,40 zł z tytułu opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 6 u.p.e.a.).

W ocenie organu drugiej instancji, nieuzasadnione byłoby obciążenie opłatą za zajęcie innej wierzytelności w kwocie przekraczającej stawkę maksymalną w wysokości 34 200,00 zł. Prowadzenie egzekucji z innej wierzytelności jest bowiem mniej skomplikowane niż prowadzenie egzekucji z nieruchomości. Skoro zatem, przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34 200,00 zł, to przy czynności zajęcia innej wierzytelności należy uwzględnić inny nakład pracy. Tym samym, w związku z brakiem ustawowych regulacji, opłata za zajęcie wierzytelności musi być niższa niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej przez ustawodawcę maksymalnej stawce w kwocie 34 200,00 zł dla 8%. Wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla zajęcia innej wierzytelności. Wobec tego, skoro ustawodawca uznał, że 8% oplata za zajęcie nieruchomości może wynosić maksymalnie 34 200,00 zł, to są podstawy do przyjęcia, zachowując proporcje, że 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności może wynosić maksymalnie 21 375,00 zł. Organ egzekucyjny ustalił opłatę egzekucyjną za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej (w tym przypadku wierzytelności z rachunku bankowego) na poziomie 1 951,80 zł, a więc opłata ta nie przekracza wyznaczonego w wyżej przedstawiony sposób maksymalnego poziomu.

Organ drugiej instancji stwierdził także, że opłata manipulacyjna jest pobierana w związku z doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, niezależnie od innych czynności dokonanych przez organ egzekucyjny. Jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu odpisu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego i niezależnie od zastosowanych środków egzekucyjnych oraz wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej należności. W przypadku opłaty manipulacyjnej, zasadne jest przyjęcie analogicznego sposobu jej ustalania, tak jak opłaty za czynności, poprzez odwołanie się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Przyjmując zatem jako podstawę wskazaną w tym przepisie maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości w kwocie 34 200,00 zł, stanowiącą 8% egzekwowanej należności, to maksymalna opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności, nie może być wyższa niż 4 275,00 zł. Ustalona przez organ egzekucyjny opłata manipulacyjna w wysokości 381,00 zł, nie przekracza kwoty granicznej. Według organu drugiej instancji wynikające z zastosowanych stawek procentowych (5% w przypadku opłaty za czynności oraz 1% w przypadku opłaty manipulacyjnej) koszty egzekucyjne, nie powodują zerwania związku między czynnościami organu egzekucyjnego, a wysokością opłat z tytułu ponoszonych kosztów za dokonanie tych czynności.

Organ drugiej instancji odnosząc się do opłaty za sporządzenie protokołów o stanie majątkowym zobowiązanego organ drugiej instancji stwierdził, że w art. 64 § 1 pkt 14 u.p.e.a. przewidziana jest maksymalna wysokość opłaty, a tym samym że wyliczenie opłaty za sporządzenie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego może być dokonane w oparciu o ten przepis. Opłata za sporządzenie protokołów o stanie majątkowym zobowiązanego 14 marca 2018 r. i 18 czerwca 2019 r. została wyliczona w łącznej wysokości 6,00 zł (2 x 3,00 zł), co jest zgodne ze stanem faktycznym i prawnym.

Ustosunkowując się do zarzutu braku podstaw do naliczenia i pobrania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. z uwagi na brak zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności w wyniku dokonanego przez organ egzekucyjny zajęcia rachunku bankowego, organ drugiej instancji stwierdził, że nie stanowi przeszkody do uznania za skuteczne zastosowanie środka egzekucyjnego to, że w tym czasie na tym rachunku nie zostały zdeponowane środki pieniężne stanowiące własność zobowiązanego. Dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego nie ma bowiem znaczenia stan środków na rachunku bankowym.

Reasumując organ drugiej instancji stwierdził, że opłata za czynności egzekucyjne i opłata manipulacyjna naliczone przez organ egzekucyjny, nie przekraczają stawek maksymalnych. Analiza całości wyliczenia przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokość, 2 338,80 zł wykazała, że zostały one naliczone w sposób prawidłowy pod względem rachunkowym, zaś ich poszczególne elementy składające się na tę kwotę, odpowiadają zaistniałemu w sprawie stanowi faktycznemu.

W skardze na powyższe postanowienie Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wniósł o jego uchylenie w całości wraz z poprzedzającym je postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w T.M. z [...] r. oraz o zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

1. art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych pomimo, że nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, że organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej zobowiązanemu wobec banków nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych;

2. art. 138 § 1 w związku z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. M. z [...] r. pomimo, że organ winien był na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylić zaskarżone postanowienie przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji,

- które to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Łódzkiego Urzędu Skarbowego w T. M. z [...] r. o określeniu stronie skarżącej obciążających ją kosztów egzekucyjnych łącznie w wysokości 2338,80 zł w związku z prowadzonym wobec niej postępowaniem egzekucyjnym. Na koszty te złożyły się opłata za zajęcie wierzytelności pieniężnej na rachunku bankowego zobowiązanego w Alior Banku S.A. w wysokości 1951,80 zł, opłata manipulacyjna w wysokości 381 zł, 3 zł - opłata za sporządzenie w dniu 14 marca 2018r. protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego i 3 zł - opłata za sporządzenie w dniu 18 czerwca 2019r. protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego

Zgodnie z treścią art. 64 § 1 pkt 4 i 14 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d:

4,) za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych – 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

14.)za spisanie na miejscu u zobowiązanego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego – 10% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 3 zł.

W myśl art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z treścią art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego.

W myśl art.64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji za zasadne uznały obciążenie strony skarżącej kosztami egzekucyjnymi w wysokości 2338,80 zł przyjmując, że od kwoty egzekwowanej na podstawie tytułu wykonawczego opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego wynosi 1951,80 zł przy przyjęciu stawki 5% egzekwowanych należności na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., opłata manipulacyjna wynosi 381 zł przy przyjęciu stawki 1% egzekwowanych należności na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a., opłata za sporządzenie w dniu 14 marca 2018r. protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego wynosi 3 zł na postawie art.64 § 1 pkt 14 u.p.e.a. i opłata za sporządzenie w dniu 18 czerwca 2019r. protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego wynosi 3 zł na postawie art.64 § 1 pkt 14 u.p.e.a.

Przede wszystkim należy zaznaczyć, że spełniona została przesłanka z art.64c § 4 u.p.e.a. pozwalająca na obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2019r. organ egzekucyjny, na podstawie art.59 § 3 w związku z art.59 § 2 u.p.e.a., umorzył bowiem postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec J. M. na podstawie tytułu wykonawczego z 21 czerwca 2017r. z uwagi na stwierdzenie, że w prowadzonym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W związku z czym zaistniała przesłanka o której mowa w art.64c § 4 u.p.e.a. do obciążenie strony skarżącej jako wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

W ocenie sądu organ egzekucyjny w sposób nieuzasadniony obciążył stronę skarżącą opłatą wyliczoną na podstawie art.64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w wysokości 1951,80 zł.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że organ egzekucyjny prowadził egzekucję z wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego.

W przekonaniu sądu brak było podstaw do obciążenia wierzyciela opłatą o której mowa w art.64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. gdyż nie doszło do zajęcia wierzytelności zobowiązanego w Alior Banku S.A. Organ egzekucyjny przesłał do Alior Banku zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego J. M. lecz pismami z dnia 30 listopada 2017r. i z dnia 7 grudnia 2017r. bank poinformował organ, że wystąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej i wierzytelność została już zajęta przez kilkunastu innych wierzycieli. Wypłata zajętych kwot została wstrzymana i będzie wypłacona komornikowi który prowadzi dalszą egzekucję. Faktycznie nie doszło do zajęcia i wypłacenia organowi egzekucyjnemu jakiejkolwiek kwoty pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego w Alior Banku.

Należy zaznaczyć, że w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo- rozliczeniowe. Rachunek bankowy odzwierciedla w liczbach stan majątku albo kapitału jako rezultat obrotów pieniężnych a tym zapas wpływów i wydatków ujawnionych na kontach. Jeżeli zatem na rachunku zobowiązanego będą znajdowały się dostępne środki pieniężne należące do dłużnika to będzie możliwe skuteczne zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych. Nie jest natomiast możliwe takie zajęcie gdy na rachunku brak jest środków pieniężnych zobowiązanego bądź gdy środki te zostały już zajęte przez innych wierzycieli (np. gdy nastąpił zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej) i wypłacono je innemu wierzycielowi. W takiej sytuacji nie dochodzi do zajęcia wierzytelności pieniężnych w rozumieniu art.64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Przepis ten przewiduje opłatę nie za zajęcie samego rachunku bankowego dłużnika lecz za zajęcie wierzytelności pieniężnej na tym rachunku. W sytuacji gdy do takiego zajęcia nie dochodzi to brak jest podstaw do naliczenia opłaty, o której mowa w art.64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Pogląd taki w ostatnim czasie został przyjęty powszechnie w orzecznictwie sądów administracyjnych i sąd w obecnym składzie go podziela (por . wyroki NSA: z 30 marca 2017 r., II FSK 579/15; z 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15; z 19 lutego 2019 r., II FSK 589/17; z 20 marca 2018 r., II FSK 778/16; z 20 marca 2019 r. I GSK 3408/18; z 6 lutego 2019 r. I GSK 2905/18; z 29 listopada 2018 r. I GSK 2307/18; z 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15; z 10 kwietnia 2018 r. II FSK 914/16, wyroki WSA w Łodzi: z 20 listopada 2019 r., III SA/Łd 724/19; z 4 grudnia 2019 r., III SA/Łd 842/19).

Zdaniem sądu, skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

W rozpoznawanej sprawie nie doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnej J. M. w Alior Banku S.A. Wystąpił bowiem zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej, wierzytelność została już zajęta przez innych wierzycieli i będzie wypłacona komornikowi , który prowadzi dalszą egzekucję. W sytuacji gdy nie doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnej na rachunku bankowym dłużnika to brak było podstaw do naliczenia opłaty, o której mowa w art.64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Organ egzekucyjny, w ocenie sądu, błędnie obciążył wierzyciela tą opłatą.

Nadto organ egzekucyjny ustalił wysokość opłaty manipulacyjnej w kwocie 381 zł przy przyjęciu stawki 1% egzekwowanych należności na podstawie art.64 § 6 u.p.e.a. W ocenie sądu przy wyliczeniu tej opłaty nie doszło do naruszenia prawa.

Przy ocenie wysokości opłaty manipulacyjnej należy uwzględnić treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. w spr. SK 31/14 (Dz.U. z 2016r. poz.1244), w którym Trybunał orzekł, że:

1. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

2. art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba, że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3).

Powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego został opublikowany 16 sierpnia 2016r. a więc organy administracji w niniejszej sprawie winny uwzględnić skutki tego orzeczenia w treści swoich rozstrzygnięć.

W uzasadnieniu wymienionego wyroku Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Trybunał jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 oraz opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a. powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, iż z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Jak uznał Trybunał, regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 oraz opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a., opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Trybunał Konstytucyjny, wyjaśniając skutki swojego orzeczenia wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w sprawie.

W niniejszej sprawie organy administracji uwzględniły wymieniony wyrok Trybunału. W zaskarżonym postanowieniu prawidłowo ustalono górny limit opłaty manipulacyjnej. Trafnie w tej mierze odwołano się do treści art.64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. zgodnie z którym opłaty pobrane za zajęcie nieruchomości wynoszą 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł. W ocenie sądu organy zasadnie wskazały, że skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to co do opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 6 u.p.e.a.) należy uwzględnić mniejszy nakład pracy organu egzekucyjnego. Dlatego w sposób uprawniony przyjęły, że w związku z brakiem ustawowej interwencji ustawodawcy po wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. opłata, o której mowa art.64 § 6 u.p.e.a. powinna być proporcjonalnie obniżona, przy przyjęciu za punkt odniesienia górny limit opłaty, który został wskazany w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.

Zdaniem sądu taka wykładnia srt.64 § 6 zdanie drugie in principio u.p.e.a. jest uprawniona, jako znajdująca umocowanie w wykładni systemowej:

a) zewnętrznej pionowej, polegającej na uwzględnieniu art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji;

b) wewnętrznej, polegającej na uwzględnieniu znajdującego się w tej samej jednostce redakcyjnej i regulującego adekwatne zagadnienie - art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.

W konsekwencji, sąd zaaprobował stanowisko organów, iż skoro opłata za zajęcie nieruchomości wynosi 8% egzekwowanej należności i maksymalna jej kwota nie może przekroczyć 34.200 zł, to maksymalny wymiar opłaty manipulacyjnej może wynosić 4.275 zł (1%, czyli 1/8 z 34.200 zł). Taki sposób określenia górnej granicy opłaty manipulacyjnej został zaakceptowany przez NSA w wyrokach z 28 lutego 2019r. w spr. II FSK 2094/18, z 24 maja 2019r. w spr. II FSK 407/19 i z 26 czerwca 2019r. w spr. II FSK 2549/17, przez WSA w Bydgoszczy w wyrokach z 27 listopada 2019r. w spr. I SA/Bd 607/19 i z 18 grudnia 2019r. w spr. I SA/Bd 667/19, przez WSA w Krakowie w wyroku z 13 listopada 2019r. w spr. I SA/Kr 949/19, przez WSA w Gliwicach w wyroku z 6 czerwca 2019r. w spr. I SA/Gl 13010/18, przez WSA w Lublinie w wyroku z 15 listopada 2019r. w spr. I SA/Lu 557/19 i przez WSA w Warszawie w wyroku z 18 września 2019r. w spr. III SA/Wa 590/19.

Należy zaznaczyć, że opłata manipulacyjna stanowi swego rodzaju zwrot wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny za wszelkie podejmowane czynności egzekucyjne. W niniejszej sprawie wysokość tej opłaty (381 zł) stanowi tylko niewielką część górnego limitu tej opłaty (4275 zł). Stanowi bowiem tylko niecałe 9% tego limitu. W przekonaniu sądu opłata ta jest proporcjonalna i adekwatna do nakładu pracy poczynionego przez organ egzekucyjny w niniejszej sprawie. Czynności wykonane przez organ egzekucyjny to sporządzenie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz sporządzenie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Organ wysłał także trzy przesyłki polecone za pośrednictwem poczty (doręczenie zobowiązanemu tytułu wykonawczego i zawiadomienia o zajęcie wierzytelności oraz doręczenie wierzycielowi i zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) oraz jedną przesyłkę do banku drogą elektroniczną. Pracownik organu egzekucyjnego udał się również dwukrotnie do zobowiązanego celem ustalenia jego stanu majątkowego (w dniach 14 marca 2018r. i 18 czerwca 2019r.). Biorąc pod uwagę wszystkie wymienione czynności egzekucyjne sąd uznał, że wyliczona opłata manipulacyjna uwzględnia pracochłonność, czasochłonność i stopień skomplikowania czynności jakie podejmował organ. W przekonaniu sądu istnieje racjonalna zależność między wysokością opłaty a czynnościami organu egzekucyjnego za które została ona naliczona. Opłata manipulacyjna jest stosunkowo niewysoka i nie pozostaje w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podjętych przez organ. W ocenie sądu wysokość opłaty uwzględnia standardy określone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14 i brak jest podstaw do kwestionowania jej wysokości.

Organ egzekucyjny prawidłowo również wyliczył dwie opłaty (po 3 zł) za dwukrotne spisanie u zobowiązanego protokołu o stanie majątkowym (14 marca 2018r. i 18 czerwca 2019r.). Opłaty te wyliczono zgodnie z przepisem art.64 § 1 pkt 14 u.p.e.a.

Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że organ egzekucyjny błędnie wyliczył opłatę, o której mowa w art.64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Nie doszło bowiem do zajęcia wierzytelności pieniężnej na rachunku bankowym zobowiązanego a tym samym brak było podstaw do naliczenia tej opłaty. Organy administracji naruszyły przepis art.64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., które miało wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 a.) u.p.e.a. sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu I instancji z dnia 26 sierpnia 2019r.

Na podstawie art.200 p.p.s.a. sąd zasądził od organu administracji na rzecz strony skarżącej kwotę 1017 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na ogólną sumę kosztów złożyło się: 900 zł – wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej, 100 zł – wpis sądowy i 17 zł – opłata kancelaryjna.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Należy ponownie dokonać analizy całego zebranego materiału dowodowego a następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie.

e.o.