Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 463/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 8 § 1, art. 11, art. 79a § 1, art. 107 § 1 pkt 6, § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 31zo ust. 1, art. 31zq ust. 1, ust. 3, ust. 7
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Protokolant specjalista Marta Wawrzecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi E. H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. znak [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za miesiące kwiecień i maj 2020 r. - uchyla decyzję w zaskarżonej części oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. dotyczącą odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za miesiące kwiecień i maj 2020 r.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2020 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpoznaniu sprawy, uchylił decyzję Zakładu z [...] sierpnia 2020 r. w części odmawiającej E. H. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne za marzec 2020 r. i orzekł o zwolnieniu z opłacania tych należności za ten miesiąc, a nadto utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej odmowy przyznania takiego zwolnienia za kwiecień 2020 r. i maj 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu [...] kwietnia 2020 r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres marzec-maj 2020 r. Zakład ustalił, że nie dopełniła ona obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych ZUS DRA za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. w ustawowym terminie. Decyzją z [...] sierpnia 2020 r. Zakład odmówił w tych warunkach prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podniosła, że wbrew twierdzeniu organu złożyła wymagane dokumenty.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm., dalej ustawa o COVID-19) przysługuje prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność.

W myśl art. 31 zq pkt 3 cytowanej ustawy, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych za miesiące marzec, kwiecień, maj 2020 r. nie później niż do dnia 30.06.2020 r., chyba że płatnik zwolniony jest z obowiązku ich składania.

W wyniku ponownej analizy konta płatnika Prezes ZUS częściowo uznał argumenty podniesione we wniosku i dokonał zwolnienia za marzec 2020 r. Jednocześnie ustalił, że dokumenty rozliczeniowe za kwiecień 2020 r. i maj 2020 r. nie zostały złożone w obowiązującym (ustawowym) terminie do 30 czerwca 2020 r. Wpłynęły one do organu w dniu [...] sierpnia 2020 r. Zdaniem organu, skarżąca nie spełniała zatem warunku do zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej, określonego w art. 47 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W skardze na powyższą decyzję, w części obejmującej rozstrzygnięcie o odmowie przyznania ulgi za kwiecień i maj 2020 r., E. H. podniosła, że jest osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, nie mającą ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne uzależniona jest od dochodu. Deklaracje DRA cz.II 40 2020 i DRA 01 02.2020 z kodem 05 90 00 za luty 2020r. zostały złożone w ustawowym terminie, opłacono też za ten miesiąc należne składki. Z powodu COVID-19 zamknięty został prowadzony przez skarżącą zakład fryzjersko-kosmetyczny. Nie opłacała do ZUS składek za miesiące marzec - maj 2020r., gdyż w dniu [...] kwietnia 2020 r. złożony został na PUE ZUS wniosek RDZ, który oznaczony został statusem poprawny, a następnie statusem "oczekuje na rozpatrzenie". Pełnomocnik skarżącej monitorował tę sytuację, kontaktując się z pracownikiem ZUS. W czerwcu 2020r., po kolejnym telefonie do ZUS, skarżąca otrzymała informację, że deklaracja DRA 01 02.2020 jest poprawna i została sklonowana na marzec 2020r. Natomiast DRA cz.II 40 2020 była korygowana w marcu (złożono deklarację DRA cz.II 41 2020). Według twierdzenia skarżącej, powodem błędu w złożonej i korygowanej deklaracji DRA cz. II było niepoprawne działanie programu PŁATNIK na przełomie lutego i marca 2020r. O problemach tych informował Zakład Ubezpieczeń Społecznych na swojej stronie internetowej. Niezwłocznie, tj. [...] czerwca 2020 r. została złożona deklaracja korygująca, która naprawiła błąd w tym dokumencie.

W drugiej połowie lipca skarżąca otrzymała pismo z ZUS z dnia [...] lipca informujące o braku dokumentów rozliczeniowych za okres 03/2020-05/2020. Mimo, że jako płatnik czuła się zwolniona z obowiązku składania deklaracji do ZUS, to przedmiotowe deklaracje przesłała w dniu [...] sierpnia 2020r., tj. niezwłocznie po powrocie z urlopu pracownika biura rachunkowego, które prowadzi sprawy rozliczeń z ZUS. Pomimo tego w dniu [...] sierpnia 2020 r. wydano decyzję o odmowie zwolnienia.

Skarżąca stanowczo podkreśliła, że była zwolniona z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020r., gdyż opłaca składki wyłącznie za siebie (art. 47 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), a deklaracja za luty 2020r. sklonowała się na marzec 2020r., zaś podstawa składek w kolejnych miesiącach pozostawała w niezmienionej kwocie. Dopiero na wezwanie ZUS z dnia [...] lipca 2020r. zostały złożone korekty deklaracji za miesiące marzec 2020r., kwiecień 2020r. i maj 2020r., które z oczywistych względów zostały złożone po terminie.

Skarżąca wskazała też na art. 48 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych który stanowi, że jeżeli płatnik składek nie złoży w terminie deklaracji rozliczeniowej, nie będąc z tego obowiązku zwolniony, Zakład dokonuje wymiaru składek z urzędu w wysokości wynikającej z ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej. Z tych względów, w ocenie skarżącej, powoływanie się w decyzji na fakt, iż przeszkodą w przyznaniu prawa do zwolnienia z opłacenia składek jest brak dokumentów rozliczeniowych za kwiecień i maj 2020r. jest nieuzasadnione.

W odpowiedzi na skargę organ poparł stanowisko prezentowane w decyzji, wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, że płatnik nie był zwolniony z obowiązku składania deklaracji za sporny okres, bo nie spełniał warunków z art. 47 u.s.u.s. Dlatego był zobowiązany do złożenia deklaracji rozliczeniowych w terminie do 30 czerwca 2020 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest w pełni uzasadniona, czego skutkiem jest wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji zaskarżonej, jak i ją poprzedzającej w części objętej zaskarżeniem, a zatem dotyczącej odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania składek za kwiecień i maj 2020 r. Obie bowiem decyzję obarczone są tymi samymi deficytami, które wykluczają pozytywną ocenę ich legalności.

Zgodnie z art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID-19, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Stosownie do art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19, za marzec, kwiecień i maj 2020r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania.

ZUS zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 2 ustawy COVID-19).

Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19).

Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 4 ustawy COVID-19). ZUS informuje płatnika składek o zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w ust. 2 (art. 31zq ust. 5 ustawy COVID-19). W przypadku płatnika składek, który utworzył profil informacyjny w systemie teleinformatycznym ZUS, informacja o której mowa w ust. 5, udostępniana jest wyłącznie na tym profilu (art. 31zq ust. 6 ustawy COVID-19). Odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji (art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19). Od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 31 zq ust. 8 ustawy COVID-19).

Z akt sprawy wynika, że organ przyjął, iż skarżąca nie złożyła stosownych dokumentów ZUS-DRA w terminie do 30 czerwca 2020r., a zatem – według oceny organu - nie dopełniła warunków formalnych z art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19. Równocześnie brak jest jakiegokolwiek wskazania w aktach administracyjnych, by skarżąca przed upływem terminu, o którym mowa, była wzywana przez organ do złożenia brakujących dokumentów lub też uprzedzana o skutkach ich niezłożenia. Sama wskazała natomiast, że do chwili wystąpienia o ulgę dokumenty podlegały "klonowaniu" i korzystała z automatycznego zwolnienia z ich składania za kolejne miesiące. Za luty 2020 r. złożono właściwe deklaracje w terminie (korekta jednej z nich nastąpiła na wezwanie organu w dniu [...] czerwca 2020 r.). Za marzec – maj 2020 r. skarżąca złożyła natomiast deklaracje w dniu [...] sierpnia 2002 r., po otrzymaniu pisma z ZUS z dnia [...] lipca 2020 r. (którego brak w aktach sprawy).

Jak już podniesiono, przepis art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 określa zasady, na jakich przyznane może zostać zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Wynika z niego, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s., miały zastosowanie przepisy k.p.a. Przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Zgodnie zaś z art. 77 § 4 zd. drugie k.p.a., fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Z kolei przepis art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. nakazuje, by decyzja administracyjna zawierała m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne. W myśl art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Ponadto odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady przekonywania wynikającej z art. 11 k.p.a. Uzasadnienie decyzji powinno umożliwiać kontrolę poprawności jej rozstrzygnięcia, w tym również przez Sąd, który nie zastępuje organu w podaniu motywów uzasadnienia decyzji o oznaczonej treści.

Sąd orzeka przy tym na podstawie akt sprawy, których częścią są akta administracyjne przesłane wraz ze skargą przez organ. Akta te są zbiorem dokumentów odzwierciedlających przebieg postępowania przed organem. Winny one obrazować wszystkie czynności podejmowane w toku postępowania. Oznacza to obowiązek dołączenia i zabezpieczenia w aktach wszystkich dokumentów stanowiących dowody, pism wymienianych pomiędzy stronami, jak też notatek urzędowych z przeprowadzonych rozmów telefonicznych lub osobistych z pracownikiem organu.

Z analizy stanowiska skarżącej, podawanych przez nią okoliczności w konfrontacji z zakresem dokumentów przedstawionych w aktach ZUS wynika, że nie przedstawiają one pełnego obrazu sytuacji związanej z rozpoznaniem wniosku. Brak jest w nich np. pisma z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] wraz z dowodem jego doręczenia, na które powołała się skarżąca i w odpowiedzi na które w dniu [...] sierpnia 2020 r. złożyła brakujące deklaracje rozliczeniowe. Do twierdzenia tego nie odniósł się organ ani w treści decyzji, ani w odpowiedzi na skargę. Jeśliby zaś przyjąć, że pismo to stanowiło wezwanie do uzupełnienia dokumentów, to skarżąca miała pełne prawo uznać, że terminowe wykonanie tego zobowiązania nie doprowadzi do skutków wskazanych w decyzji, tj. do odmowy udzielenia jej ulgi. Stanowisko przeciwne powoduje bez wątpliwości naruszenie zasady zaufania do organu, podobnie zresztą jak nie ujawnianie tej korespondencji w aktach administracyjnych.

W niniejszej sprawie wskazano (informacja ZUS), że podatniczka nie złożyła w terminie ZUS-DRA za miesiące marzec, kwiecień i maj. Dopiero na podstawie tak złożonych dokumentów mogła być zwolniona z obowiązku złożenia DRA za kolejne miesiące 2020r.

Zasady zwalniania z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych reguluje art. 47 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm. t.j.; dalej: u.s.u.s.). Zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s., płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie. Dalsze części przepisu wskazują m.in. na okoliczności, w których przysługuje zwolnienie z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych. I tak, zgodnie z art. 47 ust. 2a u.s.u.s., osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek:

1) na ubezpieczenie społeczne – kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolnicza działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców – obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g;

2) na ubezpieczenie zdrowotne – kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 1510 ze zm.), obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c.

Ponadto, zgodnie z art. 47 ust. 2e u.s.u.s. osoby wymienione w art. 7 opłacające składki wyłącznie za siebie, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej zadeklarowały do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne – kwotę w wysokości określonej w art. 18 ust. 7.

Skarżąca nie zaprzeczyła, że za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie złożyła deklaracji. Przedwczesnym jednak w ocenie Sądu jest stwierdzenie, że z tego względu nie przysługuje jej prawo do zwolnienia z opłacania składek za kwiecień i maj 2020 r., zważywszy w szczególności na całkowicie zignorowany przez organ przepis art. 15 znnnnn2 ustawy COVID-19 i wypływające z niego obowiązki organu, odnoszące się – wbrew stanowisku organu - nie tylko do terminów procesowych, ale i materialnych (przepis ten znajduje zastosowania do całego okresu trwania pandemii i zastępuje uchylony z dniem 23 maja 2020 r. przepis art. 15 zzr tej ustawy, który w okresie od 14 marca 2020 r. zawieszał bieg terminów prawa administracyjnego, a zatem strona w okresie obowiązywania tego uregulowania miała prawo nie czuć się nawet zobowiązana do wykonywania obowiązku, o którym mówi w decyzji organ).

Zdaniem Sądu, zgodnie z treścią art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. i art. 8 § 1 k.p.a. (zasada zaufania do władzy publicznej), pełne uzasadnienie zawierające w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa, powinno zostać przedstawione stronie w decyzji.

Jak już powiedziano, należy nadto uwzględnić fakt, że postępowanie przypadło na czas trwającego od 20 marca 2020 r. stanu epidemii (rozporządzenie Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii – Dz. U. poz. 491), co wiązało się z licznymi powszechnymi ograniczeniami, również natury procesowej. Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie z opłacania składek w dniu [...] kwietnia 2020 r., a zatem daleko przed terminem złożenia dokumentów, który upływał 30 czerwca 2020 r.

Organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 k.p.a.). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19).

Jak wynika z danych powszechnie dostępnych (komunikat ZUS z 29 kwietnia 2020r., dostępny na stronie internetowej www.zus.pl w zakładce "Aktualności"), ZUS od dnia 4 maja 2020 r. przywrócił standardową obsługę klientów w placówkach ZUS, zachęcając jedynie do załatwiania spraw w ZUS "bez wychodzenia z domu", przez elektroniczny portal Platformy Usług Elektronicznych. Zatem organ od 4 maja 2020 r. powinien był realizować w sprawie uregulowaną w art. 10 k.p.a. zasadę czynnego udziału strony w toku prowadzonego postępowania w sprawie. W ocenie Sądu, zamieszczenie na stronie internetowej ZUS komunikatu, iż jednym z warunków zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r., nie później niż do 30 czerwca 2020 r. chyba, że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania, nie wyczerpuje ciążącego na organie obowiązku indywidualnego, w konkretnej sprawie, poinformowania strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów (por. wyrok WSA w Poznaniu z 25 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Po 306/21).

Powyższe uchybienie organu świadczy równocześnie o naruszeniu obowiązku, którym mowa w art. 9 k.p.a. (zasada informowania) oraz art. 79a § 1 k.p.a., tj. wyjaśnienia stronie przed wydaniem decyzji przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przed wydaniem decyzji z [...] sierpnia 2020 r. i [...] października 2020r., ZUS nie wyjaśnił skarżącej skutków nieprzedłożenia deklaracji rozliczeniowych za okres kwiecień - maj 2020 r., a jeśli tak się nawet stało w piśmie z dnia [...] lipca 2002 r., to nastąpiło to już po terminie wskazanym w art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19.

W ocenie Sądu (a takie stanowisko zajmują sądy administracyjne w sprawach analogicznych), również przepis art. 77 § 4 k.p.a. zobowiązywał ZUS do zakomunikowania stronie faktów znanych organowi z urzędu, a które nie wymagają dowodu. Przepis ten stanowi, że fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. Fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Jeżeli więc ZUS - na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych - posiadał wiedzę, że skarżąc nie złożyła wymaganych deklaracji rozliczeniowych, a nie jest zwolniona z obowiązku ich składania, powinien był zakomunikować to stronie przed upływem ustawowego terminu określonego przepisem art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, tj. przed 30 czerwca 2020 r. Było to przecież możliwe, zważywszy na fakt złożenia wniosku w dniu [...] kwietnia 2020 r. Wykonanie przez organ powyższych obowiązków było o tyle istotne, że gdyby nastąpiło jeszcze przed upływem terminu, skarżący bez wątpliwości miałaby szansę terminowo przedstawić wymaganą dokumentację rozliczeniową, spełniając wymóg określony w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19. Tymczasem zaniedbanie organu obciążyło wyłącznie skarżącego.

Stwierdzić zatem trzeba, że naruszenie przez organ przepisów art. 9, art. 10 § 1, art. 79a § 1 i art. 77 § 4 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Nie sposób nie zauważyć także nieprawidłowości redakcyjnej decyzji, w których (dotyczy to zarówno decyzji z [...] sierpnia, jak i [...] października 2020 r.) jako organ je wydający w komparycji wskazano Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] gdy tymczasem pod obiema decyzjami podpisały się osoby upoważnione przez Prezesa ZUS, podczas gdy pod decyzją z [...] sierpnia 2020 r. (którą powinien wydać Zakład, a w jego imieniu podpisać Dyrektor Oddziału lub osoba przez niego umocowana, zgodnie z treścią statutu tej instytucji) zamieszczono pouczenie dla strony, że przysługuje jej prawo wystąpienia z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa ZUS.

W świetle powyższego niezbędnym jest powtórzenie postępowania, celem wykazania i wyjaśnienia przez ZUS, na podstawie jakich przepisów prawa i w oparciu o jakie dowody przyjął, że na skarżącej w całym okresie, którego dotyczy wniosek ciążył obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowych, którego ta nie wykonała. Organ wyjaśni też, czy przed 30 czerwca 2020 r. informował skarżącą o skutkach niezłożenia wymaganej dokumentacji rozliczeniowej i czy wzywał ją do uzupełnienia tego braku (nawet jeśli wezwanie to zostało wystosowane po 30 czerwca 2020 r.). Rozważy zastosowanie art. 15 zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19 (Dz.U. poz. 2255), który – co już wskazano - stosuje się do całego okresu obowiązywania stanu epidemii.

Z tych względów Sąd, z uwagi na naruszenie powołanych wyżej przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił w zaskarżonej części zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu z [...] sierpnia 2020 r.