Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1106/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 par. 1 i  par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja - Klimczyk, Sędziowie WSA Wojciech Gapiński, Beata Machcińska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 lutego 2019 r. sprawy ze skargi Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nieprzystąpienia do egzekucji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. (dalej: "skarżący", "wierzyciel") jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: "organ drugiej instancji", "organ nadzoru") utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. (dalej zamiennie: "organ pierwszej instancji", "organ egzekucyjny") o nieprzystąpieniu do egzekucji.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. W dniu 19 kwietnia 2018 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo wierzyciela z dnia [...] r. zawierające prośbę o wszczęcie egzekucji administracyjnej wobec R. T. (dalej: "zobowiązany") na podstawie dwóch równocześnie przedłożonych tytułów wykonawczych z dnia [...] r., nr [...] oraz [...], które obejmowały zaległości zobowiązanego w podatku od towarów i usług za grudzień 2013 r. i styczeń 2014 r. W tytułach tych podano następujący adres zobowiązanego: ul. [...] [...], [...] Z..

2. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 29 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. - Dz. U. z 2017 r., poz. 1201), dalej powoływanej w skrócie: u.p.e.a., orzekł o nieprzystąpieniu do egzekucji na podstawie powyższych tytułów wykonawczych. W uzasadnieniu wskazał, że nie spełniają one wymogu z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a., gdyż podany w nich adres zobowiązanego jest nieaktualny, a aktualnego adresu nie zdołał ustalić.

3. W zażaleniu wierzyciel wystąpił o uchylenie tego postanowienia i wszczęcie egzekucji. Argumentował, że adres zobowiązanego ustalił na podstawie danych zawartych w Centralnym Rejestrze Podmiotów Krajowej Ewidencji Podatników (CRPKEP), z których wynika, że wnioskiem z dnia 17 maja 2016 r. zobowiązany jako własny adres zamieszkania wskazał adres kwestionowany. Jednocześnie wierzyciel zaznaczył, że decyzje podatkowe stanowiące podstawę prawną egzekwowanego obowiązku wysłano właśnie na ten adres i zostały zwrócone jako niepodjęte w terminie. Doszło zatem do zaistnienia skutku ich doręczenia i bezpodstawne jest podawanie w wątpliwość prawidłowości zaadresowania tej przesyłki, skoro z adnotacji operatora pocztowego wynika, że przez adresata nie została ona podjęta, a nie: że adresat ten jest nieznany lub że nie zamieszkuje pod tym adresem.

4. Organ nadzoru zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. - Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), następnie oznaczanej jako: k.p.a., oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 i art. 29 § 2a u.p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Powołując się w uzasadnieniu na orzecznictwo sądów administracyjnych, organ nadzoru wskazał, że w świetle art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny jest zobligowany nie przystępować do egzekucji w przypadku, gdy tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów formalnych określonych w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a. Zaznaczył też, że powinność należytego sporządzenia tytułu wykonawczego spoczywa na jego wystawcy, czyli wierzycielu. Dotyczy to więc także wskazania adresu zobowiązanego, który oczywiście musi być prawidłowy, gdyż w przeciwnym razie nie jest możliwe doręczenie zobowiązanemu tytułu wykonawczego i tym samym wszczęcie egzekucji. W konsekwencji w sytuacji, gdy adres ten okaże się nieprawidłowy a organ egzekucyjny nie będzie miał wiedzy o adresie prawidłowym, zajdzie konieczność nieprzystąpienia do egzekucji. Nie jest bowiem możliwe uznanie, by doszło do skutecznego doręczenia przesyłki, która podlega skierowaniu na adres nieprawidłowy.

Odnosząc te spostrzeżenia do analizowanego przypadku, organ nadzoru stwierdził, że postanowienie organu egzekucyjnego o nieprzystąpieniu do egzekucji było prawidłowe, gdyż w świetle ustaleń poczynionych w ramach postępowania wyjaśniającego (czynności sprawdzających) istotnie nie można było uznać, by wskazany w tytułach wykonawczych adres zobowiązanego był aktualny. Okoliczność ta znalazła bowiem potwierdzenie zarówno w raporcie poborcy skarbowego z dnia [...] r., jak i w wynikach wywiadu środowiskowego przedstawionych w piśmie Komendanta Komisariatu Policji [...] w Z. z dnia [...] r. Stwierdzenie nieaktualności tego adresu nastąpiło zresztą już w 2017 r. w ramach wcześniejszego (umorzonego już) postępowania egzekucyjnego, jakie było prowadzone względem zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych, które wystawił Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. a zostały przekazane, celem realizacji, organowi egzekucyjnemu przez skarżącego. W konsekwencji adres zobowiązanego wskazany w tytułach wykonawczych obecnie skierowanych do realizacji był nieaktualny już w momencie ich wystawienia, co przesądzało o niespełnieniu przez nie wymogu z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. i skutkować musiało nieprzystąpieniem do egzekucji na podstawie art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a.

5. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wierzyciel wniósł o uchylenie powyższego postanowienia organu nadzoru i poprzedzającego je rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. Zażądał też przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z następujących (załączonych do skargi) dokumentów:

1) wniosku zobowiązanego z dnia 17 maja 2016 r. o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG-1);

2) koperty i zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji stanowiących podstawę prawną obowiązków wskazanych w tytułach wykonawczych, które zostały przekazane do realizacji w niniejszej sprawie;

3) wydruku z dostępnej dla urzędów skarbowych bazy komputerowej SPR-mierniki z systemu Oracle z dnia 22 sierpnia 2018 r.;

4) postanowienia wydanego przez organ egzekucyjny w dniu [...] r., nr [...] w sprawie umorzenia, na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., wspomnianego postępowania egzekucyjnego prowadzonego względem zobowiązanego z wniosku Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. wraz ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru tego rozstrzygnięcia;

5) oświadczenia zobowiązanego z dnia 5 września 2018 r.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że wystawione przez niego tytuły wykonawcze spełniają wymóg podania adresu zobowiązanego. Powołał przy tym wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 stycznia 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 925/13, zgodnie z którym, jak wskazał, wymóg ten zostaje spełniony tylko w przypadku posłużenia się adresem aktualnym. Jednocześnie zaznaczył, że w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 763/10, podkreślono, że jeżeli adres wynikający z ewidencji prowadzonej przez urząd skarbowy jest zgodny z adresem, jaki podatnik podał dla potrzeb prowadzonego postępowania podatkowego, to organ podatkowy występujący w roli wierzyciela jest uprawniony do wskazania w tytule wykonawczym właśnie tego adresu i nie ma potrzeby, aby prowadził odrębne postępowanie zmierzające do jego ustalenia. Podkreślił też, że w piśmie z dnia 7 stycznia 2016 r., nr AP8.841.67.2015AP8.0841.67.2015 Departament Administracji Podatkowej w Ministerstwie Finansów wskazał jednoznacznie, że w przypadku gdy organ egzekucyjny nie posiada informacji dotyczących aktualnego adresu siedziby zobowiązanego bądź działania wierzyciela mające na celu ustalenie tego adresu siedziby okażą się nieskuteczne i nie jest możliwe ustalenie aktualnego adresu siedziby zobowiązanego, wierzyciel winien wystawić tytuł wykonawczy zgodnie z posiadanymi informacjami co do ostatniego znanego adresu zobowiązanego np. na podstawie posiadanych informacji ze zgłoszenia identyfikacyjnego złożonego zgodnie z przepisami ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników.

W dalszej kolejności autor skargi wyraził przekonanie, że jego postępowanie było zgodne z powyższymi wytycznymi. Za godne uwagi uznał przy tym podkreślenie, że we wniosku z dnia 17 maja 2016 r. o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG-1) zobowiązany podał właśnie kwestionowany adres, na ten adres skierowano do niego decyzje stanowiące podstawę wystawienia przedmiotowych tytułów wykonawczych, a przesyłka ta została zwrócona jako niepodjęta w terminie i w rezultacie należało ją uznać za skutecznie doręczoną. Poza tym zobowiązany nie wskazywał organom innego adresu. Z załączonego wydruku z bazy komputerowej SPR-mierniki z systemu Oracle wynika natomiast, że zeznanie roczne PIT-37 za 2016 r. złożył w dniu 9 kwietnia 2017 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. (organu pierwszej instancji w niniejszej sprawie). Tam też w dniu 24 kwietnia 2017 r. wpłynęło jego zeznanie PIT-36L, a w dniu 8 lutego 2017 r. – informacja PIT-11 skierowana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C., który najwyraźniej także dysponuje spornym adresem. Ponadto z uzasadnienia przedłożonego postanowienia o umorzeniu wcześniejszego postępowania egzekucyjnego wynika, że organ egzekucyjny przeprowadził częściowo skuteczną egzekucję względem zobowiązanego, posługując się kwestionowanym adresem. Nie mniej istotne przy tym jest, że zobowiązany (zgodnie z załączonym oświadczeniem) jest obecnie bezdomny.

6. W odpowiedzi organu nadzoru stwierdził brak podstaw do zmiany swego stanowiska i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny zgodności z prawem postanowienia organu nadzoru utrzymującego w mocy postanowienie organu egzekucyjnego o nieprzystąpieniu do egzekucji z powodu braku wskazania przez wierzyciela w tytule wykonawczym aktualnego adresu zobowiązanego. W przekonaniu organów okoliczność ta świadczy o niespełnieniu wymogu formalnego tytułu wykonawczego z art. 27 u.p.e.a. i jako przeszkoda do wszczęcia postępowania egzekucyjnego stanowi wystarczający powód do podjęcia rozstrzygnięcia o nieprzystąpieniu do egzekucji na podstawie art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a. Z kolei zdaniem skarżącego taka kwalifikacja jest niedopuszczalna w świetle całokształtu okoliczności sprawy, z którego wynika, że zobowiązany posługuje się adresem podanym w tytule wykonawczym przy załatwieniu różnego rodzaju spraw urzędowych, a obecnie jest bezdomny.

Mając na względzie powyższe, odnotować należy, że zgodnie z art. 29 § 1 zd. 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, a w myśl art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a. nie przystępuje do egzekucji i zawiadamia wierzyciela o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, jeżeli tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a. Stosownie natomiast do art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. tytuł wykonawczy powinien zawierać wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu, a także NIP lub numeru PESEL, jeżeli zobowiązany posiada taki numer.

Podanie w tytule wykonawczym adresu zobowiązanego stanowi więc obligatoryjny obowiązek wierzyciela. Mowa tu oczywiście o adresie aktualnym, albowiem tylko taki umożliwia dokonywanie doręczeń zobowiązanemu. Biorąc pod uwagę, że w myśl art. 26 § 5 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej względem zobowiązanego następuje z chwilą doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego, dostrzec trzeba, że niewskazanie w tytule wykonawczym aktualnego adresu zobowiązanego niemożliwym czyni dokonanie tego doręczenia i tym samym uniemożliwia wszczęcie samej egzekucji. W razie stwierdzenia nieaktualności adresu podanego w tytule wykonawczym organ egzekucyjny jest zatem zobowiązany do stwierdzenia, że tytuł ten nie spełnia wymogu z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a., co uniemożliwia nadanie sprawie prawidłowego biegu. W takiej sytuacji zastosowanie znajduje art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a., w myśl którego organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji i zawiadamia wierzyciela o przyczynach tego stanu rzeczy, jak również art. 29 § 2a u.p.e.a., który stanowi, że na wniosek wierzyciela niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, organ egzekucyjny wydaje postanowienie o nieprzystąpieniu do egzekucji lub przystępuje do egzekucji, a na postanowienie o nieprzystąpieniu do egzekucji wierzycielowi przysługuje zażalenie.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, przyznać należy rację organowi nadzoru, że organ egzekucyjny prawidłowo postąpił, nie przystępując do egzekucji na podstawie przedstawionego przez skarżącego tytułu wykonawczego. Istotnie bowiem przeprowadzone badanie dopuszczalności egzekucji doprowadziło do wniosku, że w tytule wykonawczym nie został podany aktualny adres zobowiązanego. Ustalenia w tym zakresie organ pierwszej instancji oparł na raporcie poborcy skarbowego z dnia [...] r., z którego wynika, że przeprowadzenie czynności nie jest możliwe, gdyż na domofonie pod wskazanym adresem widnieje nazwisko innej osoby, a sam zobowiązany tam nie mieszka i sąsiadom nie jest znany, jak również na wynikach wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez funkcjonariuszy Komisariatu Policji [...] w Z., które zostały przedstawione w piśmie z dnia [...] r. i potwierdziły, że od 2016 r. pod podanym adresem mieszka inna osoba, a adres zobowiązanego jest nieznany. Stanowiło to zresztą jedynie potwierdzenie ustaleń poczynionych w ramach wcześniej prowadzonego wobec zobowiązanego, umorzonego już postępowania egzekucyjnego, w trakcie którego organ egzekucyjny uzyskał informację, że zobowiązany nie figuruje w rejestrze mieszkańców miasta Z. (zob. pismo Urzędu Miasta w Z. z dnia [...] r.), pod podanym adresem nigdy nie był zameldowany (zob. pismo Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r.) i faktycznie mieszka tam nie on, lecz ktoś inny, kto z nim nie ma kontaktu (zob. pismo Komendanta Komisariatu Policji [...] w Z. z dnia [...] r.).

Niewątpliwie zatem wynik tej weryfikacji musiał sprowadzać się do uznania, że sporny adres zobowiązanego jest nieaktualny, a jego podanie w tytule wykonawczym nie spełnia wymogu z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a., co uzasadniało nieprzystąpienie do egzekucji na mocy art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a.

Prawidłowości tej kwalifikacji nie mogła podważyć argumentacja podniesiona przez skarżącego, który na poparcie słuszności twierdzenia o poprawności podanego adresu zobowiązanego przedstawił szereg dokumentów mających wskazywać na to, że zobowiązany adresem tym faktycznie się posługiwał. Dostrzec bowiem trzeba, że część z tych dokumentów nie może podawać w wątpliwość prawidłowości ustaleń poczynionych obecnie choćby dlatego, że odnosi się do zdarzeń zaistniałych uprzednio. Niewątpliwie jest tak w przypadku wniosku zobowiązanego o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, który pochodzi sprzed blisko trzech lat, czy wspomnianego postanowienia organu egzekucyjnego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, które wydano prawie półtora roku temu. Z tego samego względu waloru przeciwdowodu nie można przypisać przedłożonym wydrukom z systemu Oracle, które jakkolwiek zostały sporządzone w dniu [...] r., to jednak odnoszą się do rozliczeń w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 r., a zatem okoliczności zaistniałych w roku 2017. Przeciwdowodem takim nie mogą być również adnotacje operatora pocztowego umieszczone na zwróconej przesyłce, która zawierała decyzje stanowiące podstawę prawną egzekucji: wszak opisane w nich okoliczności również miały miejsce przed stwierdzeniem przez organ egzekucyjny w niniejszej sprawie, że podany przez wierzyciela adres zobowiązanego jest nieaktualny. Wszystkie wyżej powołane dokumenty pozostają zatem irrelewantne dla ustaleń organu egzekucyjnego poczynionych w ramach kontroli spełniania wymogów formalnych przez przekazane w rozpatrywanym przypadku tytuły wykonawcze. W tym kontekście przedstawione przez skarżącego oświadczenie zobowiązanego o tym, że obecnie jest bezdomny i oczekuje na przydział lokalu w hotelu robotniczym, jedynie potwierdza trafność kwalifikacji, zgodnie z którą podany w tytule wykonawczym adres jest nieaktualny.

Nie można przy tym podzielić zapatrywania skarżącego, zgodnie z którym w braku wiedzy o aktualnym adresie zobowiązanego wystarczające do spełnienia wymogu z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. będzie wskazanie przez wierzyciela ostatniego znanego mu adresu. Jak już bowiem wspomniano, podanie w tytule wykonawczym adresu zobowiązanego obciąża wierzyciela, a spełnienie tego obowiązku następuje w przypadku, gdy adres ten umożliwia dokonywanie zobowiązanemu doręczeń. Tylko bowiem wówczas istnieje możliwość doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, a tym samym – wszczęcia wobec niego egzekucji. Podanie właściwego adresu zobowiązanego jest zatem niezbędne do osiągnięcia tego celu, co oznacza, że nie może nim być adres jakikolwiek.

Dostrzeżenia przy tym wymaga, że także w załączonej do skargi kserokopii pisma Departamentu Administracji Podatkowej w Ministerstwie Finansów z dnia 7 stycznia 2016 r., nr AP8.841.67.2015AP8.0841.67.2015, które dla Sądu nie jest wszak wiążące, podano, że wierzyciel winien wystawić tytuł wykonawczy zgodnie z posiadanymi informacjami co do ostatnio znanego adresu dopiero w przypadku, gdy nieskuteczne okażą się jego działania mające na celu poczynienie ustaleń w tym przedmiocie. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, by takie wysiłki przez wierzyciela były czynione. Z drugiej strony oczywiste jest, że w dacie wystawienia przedmiotowych tytułów wykonawczych powinien on mieć świadomość tego, że podany przez niego adres jest nieaktualny, albowiem już w toku poprzedniego postępowania egzekucyjnego okoliczność ta została ujawniona. Jest przy tym niewątpliwe, że powzięcie wiedzy o zdezaktualizowaniu się adresu strony postępowania uniemożliwiło doręczanie jej korespondencji urzędowej pod tym adresem. W konsekwencji w takim przypadku przyjęcie założenia o braku konieczności przeprowadzania czynności zmierzających do ustalenia adresu właściwego przed wystawieniem tytułu wykonawczego uznać należało za nieuprawnione.

Raz jeszcze podkreślić trzeba, że powinność wskazania prawidłowego adresu zobowiązanego w tytule wykonawczym spoczywa na wierzycielu. Pogląd ten jest zresztą powszechnie aprobowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, gdzie zarazem akcentuje się, że obowiązek ten nie może zostać przeniesiony na organ egzekucyjny, na którym podejmowanie czynności wyjaśniających w tym przedmiocie spoczywa dopiero wtedy, gdy adres zobowiązanego ulegnie zmianie już po wystawieniu tytułu wykonawczego (zob. w szczególności wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. akt II FSK 3924/17, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, a także orzeczenia w nim powołane).

Jest zatem oczywiste, że w razie braku wskazania przez wierzyciela prawidłowego adresu zobowiązanego w tytule wykonawczym, a zatem niespełnieniu wymogu formalnego z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny jest zobowiązany nie przystępować do egzekucji na mocy art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a.

Mając to na względzie, uznać należało, że zaskarżone postanowienie organu nadzoru odpowiada prawu. Oznacza to, że skarga wniesiona na to rozstrzygnięcie jest bezzasadna i jako taka winna zostać oddalona na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.).

Z tych względów orzeczono jak w sentencji.