Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 180/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 44 h ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.
article: art. 174 pkt 2, art. 183, 185
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia del. WSA Elżbieta Kremer (spr.) Protokolant Andrzej Nędzarek po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2011 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 listopada 2009 r. sygn. akt III SA/Gd 287/09 w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych uchyla zaskarżony wyrok w pkt 1 i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 5 listopada 2009r., sygn.akt III SA/Gd 287/09 oddalił skargę J. J. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] kwietnia 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2009r., wydaną na podstawie art. art. 138 § 1 pkt.1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 44h ust.2 pkt.1 i art. 44h ust.9 pkt 2 ustawy z dnia [...] kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, Wojewoda Pomorski utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z dnia [...] marca 2009r. dotyczącą odmowy udostępnienia J. J. danych osobowych ze zbiorów meldunkowych tj. podanie adresu zameldowania P. K..

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że J. J. wystąpił do Prezydenta Miasta Gdyni z wnioskiem o udostępnienie danych osobowych P. K. w związku z wezwaniem Sądu Okręgowego w Gdańsku do sprawy [...]. Organ I instancji wezwał J. J. o uzupełnienie wniosku poprzez wykazanie interesu prawnego w uzyskaniu danych osobowych oraz poinformował o obowiązku uiszczenia stosownej opłaty, jednak wniosek nie został uzupełniony. Organ II instancji po dokonaniu analizy akt sprawy pod kątem spełnienia przesłanek określonych w art.44h ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, wskazał, że skarżący nie wykazał interesu prawnego, wskazując jedynie, że wynika on z zobowiązania Sądu, które miałoby znajdować się w aktach sądowych, nie przedstawiając żadnego dokumentu dowodzącego tej okoliczności. Organ odwoławczy podniósł o możliwości udostępnienia danych, gdy wyrazi na to zgodę osoba, której dane dotyczą, jednak zakres informacji przekazanych przez wnioskodawcę był niewystarczający aby można było ustalić tożsamość osoby, której dane miały być udostępnione. Nie została również wniesiona wymagana opłata.

W skardze sądowej J. J. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jego zdaniem organ odwoławczy powielił błędne stanowisko organu I instancji i podniósł, że udowodnił swój interes w uzyskaniu danych adresowych P. K.. W piśmie procesowym pełnomocnik zarzucił naruszenie art.7 i 77 § 1 kpa, a także podał, że zobowiązanie do wskazania danych osobowych zostało nałożone na skarżącego na rozprawie przed sądem cywilnym.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wnosił o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalając skargę zaskarżonym wyrokiem stwierdził, że skarga nie jest zasadna bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialno-prawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art.44 h ust.2 ustawy z dnia [...] kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz.993 ze zm.) Przepis ten stanowi, że dane o których mowa w ust.1 mogą być udostępnione: 1) osobom i jednostkom organizacyjnym - jeżeli wykażą w tym interes prawny; 2) jednostkom organizacyjnym – jeżeli po ich wykorzystaniu w celach badawczych, statystycznych, badania opinii publicznej lub rynku, dane te zostaną poddane takiej modyfikacji, która nie pozwoli na ustalenie tożsamości osób, których dane dotyczą; 3) innym osobom i podmiotom – jeżeli uwiarygodnią one interes faktyczny w otrzymaniu danych, za zgodą osób, których dane dotyczą.

W niniejszej sprawie jak wskazał Sąd można przyjąć, że skarżący uwiarygodnił interes faktyczny w otrzymaniu danych osobowych P. K. wskazując we wniosku na postanowienie Sądu Okręgowego w Gdańsku I Wydziału Cywilnego z dnia [...] lutego 2009r. w sprawie [...], lecz na przeszkodzie udostępnienia danych w tym trybie stanął brak szczegółowych danych personalnych osoby, o którą skarżący pytał, zatem organ nie miał możliwości uzyskania zgody tej osoby. Podstawy do ujawnienia danych osobowych w tej sprawie nie stanowi również przepis art.44 ha ust.2 pkt 1, bowiem skarżący interesu prawnego w udostępnieniu danych osobowych P. K. nie wykazał. Jak podkreślił Sąd o istnieniu interesu prawnego w uzyskaniu danych osobowych innej osoby nie stanowi okoliczność, że ta osoba wniosła przeciwko innej osobie pozew do sądu, czyli – jak w tej sprawie- J. J. wniósł do sądu powszechnego pozew p-ko P. K., którego to pozwu nie doręczono, na co wskazuje wezwanie sądu do wskazania jego adresu. Sąd wskazał, że brew twierdzeniom skarżącego, na organie ewidencyjnym-administratorze danych osobowych nie spoczywa obowiązek poszukiwania dowodów na wykazanie interesu prawnego skarżącego, wręcz odwrotnie to osoba ubiegająca się o uzyskanie dostępu do danych winna wykazać, że ma interes prawny w uzyskaniu danych, podać podstawę prawną i okoliczności uzasadniające żądanie, a organ administrujący – może ( nie musi) żądane dane udostępnić, wskazuje na to treść art.44i ust.5 ustawy. W sprawie skarżący nie tylko nie wykazał interesu prawnego w uzyskaniu danych adresowych P. K., ale nawet nie uprawdopodobnił, że taka potrzeba istnieje. Sąd podkreślił, że podstawą do legitymowania się interesem prawnym jest przepis prawa materialnego, a nie – okoliczność, że skarżący złożył w sądzie wniosek czy pozew, czy też – że zamierza to zrobić. Podstawą do wykazania interesu prawnego nie jest również zobowiązanie sądu do uzupełnienia braków formalnych pozwu czy wniosku. Sąd wskazał również, że wniosek J. J. z dnia 4 lutego 2009r. nie odpowiadał formalnym wymogom, albowiem powinien być złożony na stosownym formularzu, zgodnie z rozporządzeniami Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18.11.2002r. i 30.04.2002r. określającymi zarówno wzory formularza wniosku o udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji utraconych dowodów osobistych jak i wysokości opłat za te czynności. Sąd wyjaśnił, że wobec niespełnienia przez J. J. podstawowych warunków wynikających z wskazanych przepisów bezprzedmiotowe jest rozważanie, czy podanie jako dodatkowego argumentu odmownego przez organy – brak opłaty- jest zasadny.

Z tych też względów w pkt I wyroku skarga została oddalona na podstawie art.151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w pkt II pełnomocnikowi z urzędu przyznano kwotę 292,80 zł tytułem wynagrodzenia, oraz kwotę 17 zł tytułem zwrotu poniesionych wydatków.

Od powyższego wyroku J. J. wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w zakresie pkt I, zarzucając mu:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie:

przepisu art.44 h ust.2 pkt 1 ustawy z dnia [...] kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, poprzez wadliwe przyjęcie, iż w okolicznościach sprawy skarżący nie wykazał się interesem prawnym w uzyskaniu danych osobowych P. K. pomimo, że wymóg podania danych został na niego nałożony w postępowaniu sądowym, w związku ze złożeniem przez skarżącego wniosku o przesłuchanie P. K. jako świadka.

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

art.7 i 77 kpa, poprzez zaakceptowanie wadliwego postępowania w sprawie organów administracji, które nie podjęły czynności niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a także nie przeprowadziły niezbędnych dowodów w sprawie.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący na podstawie art.185 § 1 ppsa wniósł o: uchylenie punktu I zaskarżonego wyroku i przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając jednocześnie, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku podaje, że nie jest wystarczająca dla wykazania interesu prawnego w uzyskaniu danych osobowych innej osoby, okoliczność wniesienia pozwu i niemożność jego doręczenia z uwagi na brak adresu. Argumentacja ta nie jest jednak w pełni adekwatna do stanu faktycznego zaistniałego w sprawie, albowiem jak wynika z wniosku skarżącego z dnia 4 lutego 2009r. zobowiązanie w sprawie o sygn.akt [...] zostało nałożone na skarżącego na rozprawie w dniu 4 lutego 2009r. i zapisane zostało w protokole rozprawy. Ponadto we wniosku z dnia 4 lutego 2009r. skarżący wniósł także o podanie danych osobowych innej osoby - J. K., które zostało na skarżącego nałożone na tej samej rozprawie. Z powyższych okoliczności nie sposób wnioskować, jak poczynił to Wojewódzki Sąd Administracyjny, że zobowiązanie do podania danych osobowych P. K. zostało nałożone w związku z wniesieniem pozwu, ale należy wnioskować, że P. K. jest świadkiem o przesłuchanie którego wnioskuje skarżący, a nie zna jego adresu. Na podstawie powyższego można wskazać, że interes prawny skarżącego w uzyskaniu adresu osoby wskazanej jako świadka w postępowaniu cywilnym, daje się wywieść z przepisów kodeksu postępowania cywilnego – w szczególności z art.258 kpc, który nakazuje stronie postępowania powołującej się na dowód ze świadka, wskazać osobę świadka w taki sposób, aby wezwanie tej osoby do sądu było możliwe. Tym samym wątpliwości co do okoliczności w jakich nałożone zostało na skarżącego zobowiązanie w sprawie [...] świadczą o wadliwym postępowaniu organów administracji publicznej, które nie dokonały niezbędnych ustaleń. Nieprecyzyjne sformułowanie wniosku przez skarżącego nie zwalniało organu I instancji od doprecyzowania żądania skarżącego ( zgodnie z art.7 i 77 kpa), tym czasem organ wezwał skarżącego do przesłania zobowiązania z sądu cywilnego, którego on nie posiadał, albowiem nie zostało mu przesłane pocztą. Nadto organ I instancji nie przeprowadził niezbędnych czynności w sprawie o które wnioskował skarżący tzn. nie zwrócił się do Aresztu Śledczego w Gdańsku z wnioskiem o podanie dodatkowych danych osobowych P. K., do których to danych nie mógł mieć dostępu osadzony tam skarżący, ani nie zwrócił się do Sądu Okręgowego w Gdańsku z zapytaniem, czy w sprawie [...] zostało istotnie nałożone na skarżącego zobowiązanie do podania danych osobowych P. K..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku akceptując wyżej opisane wadliwe postępowanie organów administracji, które nie podjęły niezbędnych czynności procesowych dla wyjaśnienia sprawy naruszył przepisy art.7 i 77 kpa..

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do postanowień art.183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art.183 § 2 p.p.s.a.. Tym samym postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna oparta została na zarzutach naruszenia prawa materialnego i naruszenia przepisów postępowania, a więc opiera się na obu podstawach określonych w art.174 pkt 1 i 2 p.p.s.a..

Skarga kasacyjna w rozpoznawanej sprawie zasługuje na uwzględnienie.

W związku z tym, że skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach przewidzianych w art.174 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności powinien się odnieść do zarzutów naruszenia przepisów postępowania.

Odnosząc się do wskazanych przez skarżącego kasacyjnie zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ wynik sprawy, tj art.7 i art.77 kpa poprzez zaakceptowanie wadliwego postępowania w sprawie organów administracji, które nie podjęły czynności niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a także nie przeprowadziły niezbędnych dowodów w sprawie należy stwierdzić, brak powiązania w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisów k.p.a. z naruszeniem stosowanych przez ten Sąd przepisów p.p.s.a.. Modelowo zatem sformułowany zarzut naruszenia przepisów postępowania stosowanych przez organy administracji powinien być na gruncie art.174 pkt 2 p.p.s.a. powiązany z naruszeniem odpowiednich przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne. Jednocześnie, wskazując na treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w Pełnym Składzie z dnia 26 października 2009r. ( I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1 ) należy uznać, że brak powiązania w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisów k.p.a. z naruszeniem stosowanych przez ten Sąd przepisów p.p.s.a. nie dyskwalifikuje samej skargi kasacyjnej i nie może prowadzić do nierozpoznania merytorycznego jej zarzutów ( s.38 i 39, por. wyrok NSA z dnia 11 maja 2010r., sygn.akt II OSK 762/09 ). Jeżeli zatem zarzut naruszenia przepisów postępowania przez organ administracji publicznej nie został wyraźnie powiązany w skardze kasacyjnej z zarzutem naruszenia prawa przez Sąd I instancji, to zgodnie z zasadą falsa demonstratio non nocet – nie ma przeszkód, dla których Naczelny Sąd Administracyjny nie mógłby samodzielnie zidentyfikować zarzutu naruszenia prawa przez Sad I instancji i tak przedstawiony zarzut rozpoznać merytorycznie ( wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2010r., sygn.akt I FSK 354/09 ). W przedmiotowej sprawie zarzut naruszenia wskazanych przepisów postępowania administracyjnego tj. art.7 i art.77 kpa, powinien być zatem w świetle powyższych uwag potraktowany jako zarzut braku właściwej kontroli zastosowania wskazanych przepisów k.p.a. przez Sąd I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, że osoba ubiegająca się o uzyskanie dostępu do danych adresowych winna wykazać, że ma interes prawny w uzyskaniu tych danych, jednak z przepisów dotyczących udostępniania danych nie wynika, aby na organach administracji nie spoczywały obowiązki wynikające z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Mając na uwadze charakter postępowania w sprawie udostępnienia danych adresowych, należy stwierdzić, że niewątpliwie to osoba ubiegająca się o uzyskanie dostępu do danych powinna wskazać okoliczności uzasadniające jej wniosek, natomiast to nie oznacza, że organ zwolniony jest z obowiązku podjęcia dalszych kroków niezbędnych do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, albowiem dopiero wówczas organ może ocenić, czy strona wykazała interes prawny. Jak wynika z akt sprawy J.J. wystąpił z wnioskiem zawartym w piśmie z dnia 4 lutego 2009r. do Prezydenta Miasta Gdyni o udostępnienie danych osobowych P. K. zgodnie z wezwaniem Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 4 lutego 2009r. do sprawy [...] – wezwanie zawarte jest w protokole rozprawy, a także wskazał, że dodatkowe dane osobowe P. K. posiada Areszt Śledczy w Gdańsku. Wskazane przez skarżącego kasacyjnie okoliczności uzasadniające żądanie jego wniosku, zobowiązywały organ administracyjny, zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego do podjęcia czynności koniecznych do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie wskazanych okoliczności we wniosku, a następnie dokonania prawnej oceny. Stąd też dokonanie negatywnej oceny wniosku, poprzez przyjęcie braku interesu prawnego, bez wcześniejszego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy jest co najmniej przedwczesne. Wykazanie interesu prawnego w żądaniu uzyskania danych osobowych, ma polegać na wskazaniu okoliczności, które w świetle przepisów prawa materialnego kreują ten interes prawny, a nie na wskazaniu wprost przepisu. Ponadto jak wynika z wyroku NSA z dnia 5 lutego 2009r., sygn.akt II OSK 95/08 o interesie prawnym skarżącego mogą również świadczyć takie okoliczności, w których sytuacja prawna skarżącego byłaby zależna od danej osoby i dlatego jej odnalezienie wymagałoby uzyskania jej adresu. A więc gdyby skarżący nie mógł realizować swoich uprawnień lub nie mógł poddać się prawnie określonym obowiązkom, bez udziału osoby, której dane adresowe służyłyby jej odnalezieniu.

Tym samym zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania dowodowego, niewyjaśnienia całości stanu faktycznego sprawy ( art.7 k.p.a. i art.77 k.p.a. ) należy uznać za zasadne. Sąd pierwszej instancji akceptując wadliwe postępowanie organów administracji w zakresie niewyjaśnienia okoliczności stanu faktycznego, a także przyjmując w uzasadnieniu wyroku jako okoliczności faktyczne sprawy, wniesienie przez J.J. do sądu powszechnego pozwu p-ko P. K., który nie został mu doręczony, na co wskazuje wezwanie sądu do wskazania jego adresu, które to ustalenia nie tylko nie znajdują żadnego potwierdzenia w aktach sprawy, ale pozostają z nimi w sprzeczności naruszył przepis art.141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten narusza również fragment uzasadnienia wyroku dotyczący zasad udostępniania danych osobowych komornikowi, jako niepozostający w związku z rozpoznawaną sprawą. Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela pogląd prawny zawarty w wyroku NSA z dnia 24 września 2010r. sygn.akt II OSK 1476/09 w sprawie ze skargi kasacyjnej tego samego skarżącego.

Odnośnie zaś podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego tj. przepisu tj. art.44 ust.2 pkt 1 ustawy z dnia [...] kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy wskazać co następuje. Mianowicie ocena w postępowaniu kasacyjnym zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie lub jego błędną wykładnię jest możliwa tylko na tle niewadliwie ustalonego stanu faktycznego, który jest objęty hipotezą normy prawnej, względnie – gdy naruszenie przepisów postępowania nie jest objęte zarzutami kasacyjnymi.

Mając na uwadze, że w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna obejmuje również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, przedwczesnym było by ustosunkowanie się do zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art.44 ust.2 pkt 1 ustawy z dnia [...] kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, gdyż ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie niewadliwie ustalonego stanu faktycznego.

Biorąc pod uwagę, że skarga kasacyjna miała usprawiedliwione podstawy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego - radcy prawnemu A. B. wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art.209 i 210 p.p.s.a mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonana pomoc prawną należne od Skarby Państwa ( art.250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjnym w postępowaniu określonym w art.258-261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U. Nr 163, poz.1348 ze zm. ) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.