Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1364/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu I instancji
Powołane przepisy: article: art. 27
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2015 r. sprawy ze skarg J. R. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 września 2015 r. nr [...], z dnia 7 września 2015 r. nr [...], z dnia 7 września 2015 r. nr [...], z dnia 7 września 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżone decyzje i poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzjach z dnia 7 września 2015 r., działając na podstawie art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 2, ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekło odpowiednio:

- w decyzji nr [....] o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta J. z dnia [....] 2015 r., nr [....] orzekającej o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego J. R. należności z tytułu otrzymanych przez A. R. ([.....]) i B. R. ([.....]) świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 lipca 2012 r. do dnia 30 września 2012 r. przyznanych na mocy decyzji [.....] z dnia [....] 2012 r. w łącznej kwocie 3.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami należnymi do dnia 27 lipca 2015 r. w kwocie 1.124,77 zł;

- w decyzji nr [....] o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta J. z dnia [.....] 2015 r., nr [....] orzekającej o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego J. R. należności z tytułu otrzymanych przez A. R. ([....]) i B. R. ([....]) świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. przyznanych na mocy decyzji [....] z dnia [....] 2012 r. zmienionej decyzją nr [....] z dnia [....] 2013 r. w łącznej kwocie 10.545,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami należnymi do dnia 27 lipca 2015 r. w kwocie 3.208,85 zł;

- w decyzji nr [....] o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta J. z dnia [....] 2015 r., nr [....] orzekającej o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego J. R. należności z tytułu otrzymanych przez A. R. ([.....]) i B. R. ([....]) świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2013 r. do dnia 30 września 2014 r. przyznanych na mocy decyzji [.....] z dnia [.....] 2013 r. w łącznej kwocie 6.600,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami należnymi do dnia 27 lipca 2015 r. w kwocie 1.106,98 zł;

- w decyzji nr [....] o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta J. z dnia [....] 2015 r., nr [....] orzekającej o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego J. R. należności z tytułu otrzymanych przez K. R. ([....]) świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. przyznanych na mocy decyzji [.....] z dnia [.....] 2012 r. w łącznej kwocie 6.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami należnymi do dnia 27 lipca 2015 r. w kwocie 1.786,52 zł.

W uzasadnieniach swoich decyzji organ odwoławczy przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie wskazując, że w odwołaniach od decyzji organu pierwszej instancji J. R. zwrócił uwagę na błędy w ustaleniach faktycznych dokonanych przez ten organ, podkreślając, że jego żona B. R. dysponuje i dysponowała środkami finansowymi odwołującego się, które winna była wydatkować na dzieci tytułem alimentów. Szczegółowo opisano sytuację zdrowotną i finansową odwołującego się.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu swoich decyzji z dnia 7 września 2015 r. podniosło, że przedmiotowe sprawy są rozpoznawane przez Kolegium po raz kolejny. Poprzednie decyzje Burmistrza Miasta J. zostały zaskarżone przez J. R. do Kolegium.

W sprawie, w której wydano zaskarżoną obecnie decyzję nr [....] zapadł wyrok WSA z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt: III SA/Kr 617/14 uchylający dotychczasowe decyzje organów obydwu instancji. W sprawach, w których wydano zaskarżone obecnie decyzje nr [....] i nr [....] zapadł wyrok WSA z dnia 19 listopada 2014 r. sygn. akt: III SA/Kr 983/14 uchylający dotychczasowe decyzje organów obydwu instancji. Sąd stanął na stanowisku, że występują dowody wskazujące na niezasadność wydania wyroków zaocznych z dnia [....] 2012 r., sygn. akt: [....] i [....] zasądzającego alimenty na rzecz dzieci. Wskazano ponadto, że kwestia ewentualnego wznowienia postępowania sądowego leży w kompetencji Prokuratora Rejonowego w S. Ponadto orzeczono, że istnieją wątpliwości co do zasadności wydania przez Burmistrza Miasta J. decyzji przyznających świadczenie z funduszu alimentacyjnego.

W tym stanie rzeczy organ pierwszej instancji zwrócił się dwukrotnie do Prokuratora Rejonowego w S. o podjęcie działań w kierunku ewentualnego uchylenia wyroku z dnia [....] 2012 r. zasądzającego od J. R. alimenty na dzieci. Za każdym razem Prokurator informował, że nie znaleziono podstaw do wznowienia postępowania sądowego. W tym czasie, tj. od dnia 2 lutego 2015 r. do dnia 10 lipca 2015 r. postępowanie administracyjne było zawieszone.

Wskazano, że wydając decyzję przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego oparto się na: wyroku sądu cywilnego zasądzającego alimenty, zaświadczeniu Sądu Okręgowego w K. oraz Komornika Sądowego w S. o bezskuteczności egzekucji, na zaświadczeniach poświadczających spełnienie kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń.

Ponadto zwrócono uwagę, że w okresie od dnia 1 lipca 2012 r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji organ pierwszej instancji, tj. do dnia 27 lipca 2015 r. dłużnik alimentacyjny nie dokonał żadnej wpłaty na rzecz uregulowania długu alimentacyjnego. Również komornik sądowy nie przekazał żadnych środków ściągniętych w toku egzekucji komorniczej.

Wskazano, że w tym stanie rzeczy materialnoprawną podstawę decyzji stanowił art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 27 ust. 1 tej ustawy - dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie do art. 27 ust. 2 tej ustawy - organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję alimentacyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Kolegium podkreśliło, że z przytoczonych przepisów wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1) oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2).

W aktach sprawy znajdują się decyzje Burmistrza Miasta J. orzekające o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego uprawnionym A. R. i B. R. Tak więc nie budzi wątpliwości, iż spełniona została przesłanka z art. 27 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, gdyż okres świadczeniowy określony opisaną wyżej decyzją uległ zakończeniu, co z kolei powoduje konieczność wydania decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Z akt sprawy wynika również wysokość wypłaconych kwot z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych, jak również znajduje się informacja od Komornika Sadowego przy Sądzie Rejonowym w W., że w sprawie prowadzonej przeciwko dłużnikowi J. R. w okresie od dnia 1 lipca 2012 r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji, tj. do dnia 27 lipca 2015 r. nie wyegzekwowano żadnej kwoty. Tak więc nie budzi wątpliwości wysokość kwoty przypisanej J. R. do zwrotu.

Odnosząc się do ponoszonych w odwołaniu okoliczności pozostawania w dyspozycji B. R. środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym J. R., Kolegium wskazało, że nie jest właściwe do orzekania w przedmiocie wzajemnych roszczeń majątkowych małżonków.

Skargi na powyższe decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 września 2015 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. R. podnosząc zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy przez to, że organ wydający decyzję nie podjął wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy w sposób mający na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, jak również nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, co spowodowało, że błędnie ustalono stan faktyczny w sprawie i nakazano skarżącemu zwrot należności z tytułu otrzymanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez A. R. i B. R. pomimo tego, że żona skarżącego dysponowała i dysponuje nadal jego pieniędzmi, które wydatkowała na potrzeby dzieci, a które to środki powinna zaliczyć na poczet alimentów na rzecz dzieci w sytuacji, gdy pomiędzy skarżącym i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa od dnia 1 maja 2011 r.

W dalszej części skargi J. R. podniósł błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w przyjęciu, że skarżący jest zobowiązany do zwrotu świadczeń alimentacyjnych na rzecz dzieci A. R. i B. R., podczas gdy żona B. R. dysponowała i dysponuje nadal zarobionymi przez skarżącego pieniędzmi i mogła je i powinna przeznaczyć na alimenty w związku z ustanowieniem pomiędzy skarżącym i jego żoną rozdzielności majątkowej z dniem 1 maja 2011 r., która nie miała podstaw ku temu, żeby pobierać zarobione przez skarżącego pieniądze dla siebie, a w związku z tym nie miała podstaw ku temu, żeby występować do funduszu alimentacyjnego o wypłatę alimentów na rzecz dzieci.

Ponadto J. R. podniósł niewyjaśnienie przez organy wszystkich istotnych informacji w tej sprawie, a zwłaszcza jaką kwotą pieniędzy skarżącego dysponuje B. R. w chwili obecnej, jaką kwotą dysponowała w 2012 r., ile pieniędzy wybrała z konta skarżącego w dniu 2 maja 2012 r., czy wypłata w dniu 2 maja 2012 r. nie była celowym działaniem B. R. zmierzającym do opróżnienia konta skarżącego jeszcze przed wyrokiem zasądzającym alimenty, dlaczego B. R. składała wniosek o wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego skoro B. R. na swojej książeczce [...] w BS w J. ma około 10 000 zł, a kwota ta stanowi chorobowe skarżącego przesłane z Anglii.

J. R. zarzucił również, że MOPS w J. nie wszczął postępowania w sprawie bezpodstawnego wypłacenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki A. R. i syna B. R. pomimo tego, że zaistniała taka potrzeba.

Na koniec J. R. wskazał na nieuwzględnienie oceny stanu sprawy oraz przyjętej wykładni przepisów prawa dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, który uchylił zaskarżone decyzje SKO oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji nakazujące zwrot wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2014 r., poz. 1647), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Zasygnalizować należy, że w świetle art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd nie ma obowiązku, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Sąd administracyjny bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

Przedmiotem kontroli sądu są opisane wyżej decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia 7 września 2015 r. w przedmiocie obowiązku zwrotu przez J. R. należności z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione A. R., B. R. i K. R. świadczeń z funduszu alimentacyjnego we wskazanych w decyzjach okresach świadczeniowych.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j.: Dz.U. z 2015 r., poz. 859 z późn. zm.) w jego brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonych decyzji.

Zgodnie z ust. 1 art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, "Dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami." Jak stanowi ust. 1a. ww. przepisu "odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty". Stosownie natomiast do treści ust. 2 art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (który obecnie już nie obowiązuje), "Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego."

Zgodnie z art. 2 pkt 3 cyt. ustawy dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. W aktach sprawy znajduje się prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia [.....] 2012 r., sygn. akt: [.....], z którego wynika obowiązek J. R. płacenia alimentów na rzecz jego córki K. R. oraz zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. z dnia [.....] 2013 r. o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych na rzecz K. R. W aktach sprawy znajduje się również prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia [....] 2012 r., sygn. akt: [.....], z którego wynika obowiązek J. R. płacenia alimentów na rzecz jego dzieci: córki A. R. i syna B. R. oraz zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. z dnia [.....] 2012 r. o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych na rzecz A. R. i B. R.

Z treści powyższych przepisów wynika, że w ust. 1 art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustawodawca określił obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrócenia - i to z odsetkami - kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Decyzja, o której mowa w ust. 2 art. 27 ustawy, nie jest decyzją uznaniową, lecz ma charakter związany. Jest bowiem prawną konsekwencją uprzedniego przyznania świadczeń alimentacyjnych z funduszu alimentacyjnego.

Obowiązkiem organu jest więc wydać decyzję o zwrocie świadczeń alimentacyjnych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, jeżeli zakończy się okres wypłaty tych świadczeń na podstawie uprzednio wydanej decyzji o przyznaniu tego rodzaju świadczeń z funduszu alimentacyjnego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dopóki decyzja o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych nie zostanie wzruszona i wyeliminowana z porządku prawnego w określonym trybie weryfikacji, bądź wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zostanie oceniona jako wypłata nienależnie pobranego świadczenia, to organ związany jest decyzją przyznającą świadczenia alimentacyjne i na organie spoczywa wówczas obowiązek wydania decyzji o ich zwrocie. Stanowisko to jest ugruntowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2013 r., I OSK 1679/13, dostępny na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz z dnia 29 lipca 2011 r., I OSK 546/11, LEX nr 1082781 i z dnia 11 stycznia 2013 r., I OSK 1200/12, LEX nr 1341428).

W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ zobowiązany jest dokonać ustaleń, o jakich mowa w ust. 1 i 2 tego przepisu, tj. ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy te świadczenia zostały wypłacone, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych z funduszu alimentacyjnego kwot na rzecz osoby uprawnionej.

W świetle powyższych ogólnych uwag uwzględniających dodatkowo stan prawny, który obowiązywał w dacie wydania zaskarżonej decyzji, należy mieć na uwadze, że w granicach rozpoznawanych spraw zapadły prawomocne wyroki WSA z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt: III SA/Kr 617/14 i z dnia 19 listopada 2014 r. sygn. akt: III SA/Kr 983/14.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał na uzasadnione, poważne wątpliwości dotyczące prawidłowości decyzji Burmistrza Miasta J. z dnia [....] 2012 r., znak: [....] przyznającej K. R. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r., decyzji z dnia [....] 2012 r., znak: [.....] przyznającej A. R. i B. R. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. oraz decyzji z dnia [.....] 2012 r., znak: [....] przyznającej A. R. i B. R. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 lipca 2012 r. do dnia 30 września 2012 r. W ocenie Sądu okoliczności wynikające z opisanego przez Sąd stanu faktycznego stanowią nowe dowody w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowiące podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w sprawach przyznania świadczeń alimentacyjnych. Niezależnie od tego Sąd wskazał również, że okoliczności faktyczne sprawy, wynikające z akt administracyjnych, stanowią niewątpliwe także nowe dowody wskazujące na niezasadność wydania wyroku zaocznego wobec J. R. przyznającego alimenty na rzecz dzieci wyrokami zaocznymi z dnia [....] 2012 r., sygn. akt: [....] i [.....]. Sąd podkreślił przy tym, że postępowanie o zwrot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest postępowaniem uzależnionym od wydania wcześniej decyzji przyznającej alimenty z funduszu alimentacyjnego. Decyzja o przyznaniu alimentów z funduszu ma być decyzją w pełni uzasadnioną, a nie wydaną pochopnie, na podstawie nieprawdziwych oświadczeń czy dokumentów uzyskanych w wyniku fałszywych zeznań czy oświadczeń niezgodnych z prawdą. O ile więc istnieją poważne wątpliwości co do zasadności wydanych decyzji przyznających alimenty z funduszu alimentacyjnego, a takie w niniejszej sprawie występują, to w pierwszej kolejności organy administracyjne kwestie te powinny wyjaśnić i szczegółowo zweryfikować decyzje przyznające i powodującą wypłatę uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Do czasu ostatecznego wyjaśnienia tych kwestii postępowania przeciwko J. R. o zwrot wypłaconych świadczeń powinny zostać zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., a następnie przy ewentualnej odmowie przyznania alimentów z funduszu alimentacyjnego umorzone. Odrębną kwestią będzie natomiast ewentualne uznanie wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jako świadczeń nienależnie wypłaconych i dochodzenie przez organy ich zwrotu. Wreszcie Sąd wyraźnie wskazał, że przy ponownym rozpatrywaniu spraw organy uwzględnią przedstawioną ocenę dokonaną przez Sąd i przyjętą wykładnię przepisów.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym w pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia w tym sensie zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (zob. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GSK 2101/11, LEX nr 1277944). Artykuł 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej i wskazań co dodlszego postępowania wyrażonych wcześniej w orzeczeniu. Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu lub czynności. Rozwiązanie to stanowi gwarancję przestrzegania przez organy administracji publicznej obowiązku związania orzeczeniem sądu. Działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego. Bez ścisłego stosowania powołanego przepisu trudno byłoby zapewnić spójność działania systemu władzy państwowej. Jego nieprzestrzeganie w istocie podważałoby bowiem obowiązującą w polskim prawie zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2013 r., I GSK 1591/11, LEX nr 1339558; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 23 kwietnia 2013 r., II SA/Ol 1350/12, LEX nr 1316805; wyrok NSA z dnia 7 lutego 2013 r., II OSK 1865/11, LEX nr 1293568). Odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może dotyczyć tylko dwóch sytuacji. Pierwsza z nich związana jest z ewentualną zmianą stanu faktycznego, gdy w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy organ stwierdzi, że stan faktyczny uległ zasadniczej zmianie i jest odmienny od przyjętego przez sąd, natomiast drugi z przypadków utraty mocy wiążącej oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku sądu to zmiana stanu prawnego po wydaniu orzeczenia przez sąd (wyrok NSA z dnia 26 marca 2013 r., I OSK 2468/12, LEX nr 1333866).

Zaskarżone decyzja zapadły w niezmienionym – w stosunku do uwzględnionego przez WSA w wyrokach z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt: III SA/Kr 617/14 i z dnia 19 listopada 2014 r. sygn. akt: III SA/Kr 983/14 – stanie prawnym i faktycznym, a zatem wskazane w tym wyroku wskazania co dalszego postępowania były dla organów wiążące.

Analiza uzasadnień decyzji organów obydwu instancji, jak i dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wykazuje, że organy podjęły działania jedynie w kierunku zweryfikowania wyroków zaocznych z dnia [....] 2012 r., sygn. akt: [....] i [.....], zaniechały natomiast jakichkolwiek działań zmierzających do zweryfikowania decyzji przyznających świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kierunku wskazanym w prawomocnych wyrokach WSA, tj. z wykorzystaniem instytucji wznowienia postępowania administracyjnego ze względu na okoliczności wskazane w uzasadnieniu przytoczonych wyżej wyroków. Organy nie uwzględniły zatem w pełni stanowiska WSA naruszając tym samym art. 153 Postępowania przed sądami administracyjnymi w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Uchybienie to zdeterminowało bowiem bezpośrednio treść zaskarżonych decyzji, które na tym etapie postępowania są przedwczesne.

Aktualne pozostaje zatem stanowisko wyrażone już wcześniej przez WSA, również w kontekście pism składanych w toku postępowania przez J. R. w przedmiotowych sprawach i stanowiska organu odwoławczego zawartego w zaskarżonych decyzjach, że organy administracyjne obu instancji przy wydawaniu decyzji naruszyły podstawowe zasady postępowania administracyjnego, a wydane w decyzje przeczą logicznemu rozumowaniu, któremu każda decyzja administracyjna powinna się poddawać. Stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Art. 8 k.p.a. nakłada na organy administracji publicznej obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, zaś zgodnie z art. 9 k.p.a., organy te są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wskazówek i wyjaśnień.

Mimo wcześniejszego ukierunkowania organów przez WSA, powyższe przepisy zostały przez organy administracyjne naruszone, gdyż nadal nie wyjaśniono stanu faktycznego spraw, nie prowadzono postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej, nie czuwano nad tym, aby skarżący nie poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa, oraz nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, natomiast już zebranego nie rozpatrzono w sposób zgodny z art. 80 k.p.a. Uchybienia te niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik spraw.

W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że zaskarżone decyzje, jak i poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów, a uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż bezpośrednio zdeterminowały treść decyzji obydwu instancji, które na tym etapie postępowania były przedwczesne.

Zgodnie z treścią art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Należy stwierdzić, że wskazane wyżej uchybienia dotyczą decyzji organów obydwu instancji i nie mogą być konwalidowane w postępowaniu przed organem drugiej instancji, gdyż działanie takie naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W związku z tym uchylenie decyzji organów obydwu instancji jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organy przeprowadzą postępowanie w kierunku wyżej wskazanym i uwzględnią w toku postępowania wszystkie oceny prawne i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w prawomocnych wyrokach WSA z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt: III SA/Kr 617/14 i z dnia 19 listopada 2014 r. sygn. akt: III SA/Kr 983/14.

W tym stanie rzeczy - mając na uwadze treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uchylić zaskarżone decyzje, jak i poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji.