Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 239/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 2, 3; art. 7 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1164
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity.
article: art. 999 § 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1822
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jedn.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c; art. 153; art. 200; art. 205 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 11; art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie WSA Ewa Ibrom, WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 września 2017 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013 I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz S. B. [...] zł tytułem kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, po rozpatrzeniu odwołania S., utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] o odmowie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

W dniu 15 maja 2013 r. do Biura Powiatowego ARiMR we [...] wpłynął wniosek S. o przyznanie na rok 2013: jednolitej płatności obszarowej, uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych oraz płatności uzupełniającej do powierzchni upraw roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we [...] kilkakrotnie rozstrzygał w przedmiocie powyższego wniosku, wydając kolejno decyzje z dnia [...] grudnia 2013 r., [...] czerwca 2014 r. oraz [...] listopada 2014 r., które na skutek odwołań skarżącego S. podlegały uchyleniu decyzjami Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wydanymi – odpowiednio – w dniach [...] marca 2014 r., [...] sierpnia 2014 r. oraz [...] lutego 2015 r.

Po kolejnym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we [...] wydał w dniu [...] lipca 2015 r. decyzję odmawiającą przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013.

Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał powyższą decyzję w mocy.

Wyrokiem z dnia 14 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Lu 176/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2015 r. oraz decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we [...] z dnia [...] lipca 2015 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy postępowania (art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.). Spór w sprawie sprowadzał się do oceny prawidłowości poczynionych przez organy ustaleń faktycznych, w szczególności odnośnie zaistnienia podstaw do wykluczenia z płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013 zadeklarowanych do płatności działek o numerach ewidencyjnych: [...],[...],[...],[...] i [...], z powodu niespełnienia przez skarżącego warunku posiadania tych działek. Organ odwoławczy swoje ustalenia oparł przede wszystkim na postanowieniu Sądu Rejonowego w [...] VIII Zamiejscowego Wydziału Cywilnego we [...] z dnia 22 kwietnia 2013 r., wydanym w sprawie o sygn. akt [...], to jest w sprawie egzekucyjnej prowadzonej przez Komornika przy Sądzie Rejonowym w [...] z siedzibą we [...] przeciwko dłużnikowi S. o należności pieniężne. Wskazanym postanowieniem przysądzono prawo własności nieruchomości objętych księgami wieczystymi nr: [...],[...] i [...], położonych w [...], gmina [...], stanowiących działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 2,9424 ha, w [...], gmina [...], stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni 1,66 ha oraz w [...], gmina [...], stanowiących działki nr [...],[...] i [...] o łącznej powierzchni 6,93 ha – na rzecz nabywcy licytacyjnego T., za cenę 104.550 zł, która została w całości zapłacona. To na tej przede wszystkim podstawie organ wywiódł, że skarżący na dzień 31 maja 2013 r. nie był posiadaczem działek objętych wnioskiem o przyznanie płatności. Ten wniosek organu jest wątpliwy, tym bardziej w sytuacji, gdy organ nawet nie próbował dokonać ustalenia, kiedy postanowienie o przysądzeniu własności stało się prawomocne. Wymaga to uzupełnienia, gdyż wpłynąć może na ustalenie, kiedy nabywca licytacyjny nieruchomości już po przysądzeniu własności mógł w ogóle aspirować do objęcia nabytych nieruchomości w posiadanie. Może to również wpłynąć na sposób oceny twierdzeń skarżącego odnośnie posiadania przez niego tych nieruchomości. Istotnym elementem oceny prawidłowości rozstrzygnięcia była kwestia posiadania gruntów rolnych objętych wnioskami o przyznanie płatności, a zatem kwestia faktycznego użytkowania gruntów, która stała się sporna. Natomiast organ odnośnie posiadania nieruchomości odwołał się przede wszystkim do postanowienia o przysądzeniu własności na rzecz nabywcy licytacyjnego, bez rzeczywistego ustalenia, kiedy stało się ono prawomocne, a także bez ustalenia tego, w jakim okresie nowy właściciel nabytych nieruchomości objętych wnioskiem o przyznanie płatności wszedł w ich rzeczywiste posiadanie. To było zaś zagadnieniem podstawowym dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Płatność jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych, na których producent ten prowadzi działalność rolniczą. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Właściciel nie może otrzymać płatności za działki, których w danym roku objętym przyznawaną płatnością nie posiadał i nie prowadził na nich upraw. Tymczasem organ nie odniósł się do rzeczowych w okolicznościach sprawy zarzutów skarżącego, w których S. kwestionował oświadczenia zarówno T., jako nabywcy licytacyjnego nieruchomości, jak też wskazanych przez niego świadków, co do okoliczności związanych z wykonywaniem faktycznych zabiegów na nieruchomościach w dacie decydującej o przyznaniu płatności, zarówno w kontekście terminu wykonania powyższych czynności, urządzeń wykorzystanych do ich przeprowadzenia, jak również działek, na których zostały one faktycznie dokonane. W konsekwencji organ pochopnie wywiódł niemożność dokonywania jakichkolwiek prac polowych na spornych działkach przez S. jako byłego właściciela nieruchomości, w związku z czym – według organu – nie mógł on prowadzić działalności rolniczej i utrzymywać gruntów w dobrej kulturze rolnej oraz przestrzegać norm i wymogów przez cały rok kalendarzowy. Z takim zaś wnioskiem na podstawie tych dowodów, na które powołał się organ, nie sposób się zgodzić. Postępowanie organu odwoławczego wskazuje, że organ uchylił się w istocie od obowiązku oceny całego materiału dowodowego w granicach zakreślonych przez art. 80 k.p.a. Organ nie dokonał należytej oceny wszystkich dowodów, które mogą przyczynić do wyjaśnienia, czy skarżący (jako były właściciel) rzeczywiście był w posiadaniu zadeklarowanych do płatności działek, czy ewentualnie posiadał je inny producent rolny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał na konieczność dokonania dodatkowych ustaleń faktycznych, prowadzących do jednolitej oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu oraz wyciągnięcie na podstawie tych dowodów niewadliwych wniosków odnośnie kwestii posiadania nieruchomości objętych wnioskiem o przyznanie płatności i w konsekwencji ustalenie podmiotu wykonującego to posiadanie, w szczególności prawidłowe ustalenie, kto w realiach sprawy może być w ogóle uznany za posiadacza spornych nieruchomości i czy posiadanie to ma charakter tego rodzaju władania, które daje podstawę do przyznania płatności. Z kolei dokonując ponownej oceny dowodów, które zostały już w sprawie zgromadzone, organy winny uwzględnić treść zeznań świadków, do których się wprawdzie odwoływały, jednakże pominęły, że świadkowie nie odnosili się do posiadania wszystkich działek objętych wnioskiem o przyznanie płatności, ale tylko do jednej z nich. Dodatkowo treść zeznań nabywcy licytacyjnego nieruchomości, które stanowiły w przeszłości własność skarżącego, nie jest przekonująca odnośnie okresu, w którym miał on wejść w posiadanie nieruchomości. Na rozprawie administracyjnej ewidentnie unikał on odpowiedzi na konkretne pytania dotyczące istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Stąd też organ nie miał podstaw do uznania twierdzeń skarżącego za niewiarygodne jedynie z uwagi na odmienne twierdzenia nabywcy nieruchomości skarżącego.

Ponownie rozpatrując sprawę, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. odmówił przyznania S. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013.

Po rozpatrzeniu odwołania, zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że kontrola administracyjna krzyżowa wniosku S. wykazała nieprawidłowości dotyczące następujących działek ewidencyjnych:

- nr [...]. położonej w gminie [...], obręb nr [...] - [...], na której została zadeklarowana działka rolna Z o powierzchni 1,85 ha,

- nr [...] położonej gminie [...], obręb nr [...] - [...], na której została zadeklarowana działka rolna AA o powierzchni 1.98 ha,

- nr [...] położonej w gminie [...], obręb nr [...] - [...], na której została zadeklarowana działka rolna W o powierzchni 0,55 ha, działka rolna X o powierzchni 0,20 ha i działka rolna Y o powierzchni 0,52 ha,

- nr [...], położonej w gminie [...], obręb nr [...] - [...], na której została zadeklarowana działka rolna R o powierzchni 1,51 ha,

- nr [...], położonej w gminie [...], obręb nr [...] - [...], na której została zadeklarowana działka rolna F o powierzchni 0.50 ha i działka rolna S o powierzchni 0.80 ha.

Stwierdzono, że wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013, obejmujący działki rolne położone na działkach ewidencyjnych nr: [...],[...] i [...] został złożony także przez P. , a w przypadku działek ewidencyjnych nr [...] i [...] wniosek złożył także T..

Organ podniósł, że w świetle art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r., poz. 1164 z późn. zm.) warunkiem przyznania płatności obszarowych jest posiadanie przez wnioskodawcę, w sposób trwały, gruntów rolnych w dniu 31 maja roku, w którym złożono wniosek oraz ich utrzymywanie zgodnie z określonymi normami przez cały rok kalendarzowy. W wymienionej ustawie nie zdefiniowano pojęcia posiadania, dlatego przyjmuje się cywilistyczne znaczenie tego pojęcia, wyrażone w art. 336 kodeksu cywilnego.

Organ odwoławczy podniósł, że S. utracił władztwo nad spornymi działkami o numerach ewidencyjnych: [...],[...][...],[...] i [...] w wyniku przeprowadzonej w lutym 2013 r. licytacji komorniczej z nieruchomości. Następnie w dniu 22 kwietnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w [...] Zamiejscowy Wydział Cywilny we [...] wydał postanowienie o przysądzeniu własności spornych gruntów na rzecz T.. Postanowienie to uprawomocniło się w dniu 24 maja 2013 r. W ocenie organu odwoławczego wymieniona okoliczność spowodowała pozbawienie skarżącego faktycznego władztwa nad tymi gruntami (corpus possessionis). Natomiast brak drugiego z elementów posiadania (animus possidendi) organ odwoławczy upatrywał w treści odwołania strony z dnia 30 grudnia 2013 r.

W oparciu o powyższą ocenę organ odwoławczy stwierdził, że S. nie można uznać za posiadacza spornych działek ewidencyjnych zarówno w dniu 31 maja 2013 r., jak również na dzień wydania pierwszego rozstrzygnięcia w sprawie dopłat na 2013 rok, to jest w dniu 12 grudnia 2013 r. Tym samym w dniu 31 maja 2013 r. nie były w posiadaniu skarżącego, jak też nie były utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy działki rolne położone na spornych działkach ewidencyjnych, w związku z czym przedmiotowe działki rolne musiały zostać wykluczone z płatności.

W konsekwencji wnioskodawca podlegał sankcjom z tytułu niezgodności (rozbieżności) pomiędzy zadeklarowaną, a stwierdzoną powierzchnią działek rolnych, jako uprawnioną do uzyskania płatności. W świetle treści art. 58 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 65, z późn. zm.) zaistniała w sprawie wielkość różnicy skutkowała odmową przyznania płatności.

S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2017 r., zaskarżając tę decyzję w całości, jako całkowicie niezgodną z prawdą. Skarżący zakwestionował wiarygodność przesłuchanych w postępowaniu świadków oraz zarzucił brak obiektywizmu organu w dążeniu do wyjaśnienia sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 z późn. zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest kontrolują zgodność zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także kontrolują prawidłowość zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej powoływanej jako p.p.s.a.), który w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie podlega uwzględnieniu.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania S. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2013 rok.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r. poz. 1164 z późn. zm.).

Stosownie do art. 7 ust. 1 tej ustawy rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli:

1) posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr VII do rozporządzenia nr 1121/2009, z tym że w przypadku zagajników o krótkiej rotacji działka rolna powinna obejmować jednolitą gatunkowo uprawę o powierzchni co najmniej 0,1 ha;

2) wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

2a) przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji w świetle powołanego przepisu prawa materialnego istotne znaczenie ma okoliczność, że zaskarżona decyzja została wydana w postępowaniu prowadzonym po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wydanym w dniu 14 lipca 2016 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Lu 176/16, którym to wyrokiem Sąd uchylił wydane wcześniej w tej samej sprawie decyzje Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2015 r. oraz Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we [...] z dnia [...] lipca 2015 r.

W związku z tym trzeba wskazać, że w myśl art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., II GSK 2101/11, LEX nr 1277944). Związanie oceną prawną oznacza zaś, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2012 r., II FSK 1328/10, LEX nr 1104099). Ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd administracyjny, będzie on zawsze związany oceną prawną wyrażoną w tym (wcześniejszym) orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1998 r., III RN 130/97, OSP 1999/5/101 oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 1999 r., OPS 4/99, ONSA 1999/4/118). Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie i sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku zmiany stanu prawnego lub istotnej zmiany okoliczności faktycznych, a także po wzruszeniu wyroku zawierającego ocenę prawną, w przewidzianym do tego trybie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2012 r., II FSK 1296/10, LEX nr 1107582).

Z powyższego wynika, że rozstrzygając ponownie w sprawie organy były związane oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wydanego w sprawie o sygn. akt III SA/Lu 1638/15. Ponadto ocena ta wiąże również Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Organy zobowiązane były również do wykonania wynikających z uzasadnienia wyroku wskazań co do dalszego postępowania.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 14 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że w świetle powołanego wyżej przepisu art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego płatność obszarowa przysługuje wyłącznie tej osobie, która jest posiadaczem, a zatem osobie która znajduje się, niezależnie od tytułu prawnego do nieruchomości deklarowanych we wniosku o przyznanie płatności, w posiadaniu tych działek rolnych, faktycznie na nich gospodaruje i prowadzi wybraną przez siebie produkcyjną lub hodowlaną działalność. Sąd zaznaczył, że pod pojęciem "posiadania" gospodarstwa rolnego należy rozumieć stan faktyczny, polegający na rzeczywistym i faktycznym użytkowaniu gruntów. Płatność jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych, na których producent ten prowadzi działalność rolniczą. Niewątpliwie więc istotą płatności jest pomoc temu producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi tu o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie jedynie posiada tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym, korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Właściciel nie może otrzymać płatności za działki, których w danym roku objętym przyznawaną płatnością nie posiadał i nie prowadził na nich upraw.

Sąd zwrócił zatem uwagę na istotę posiadania, które jest stanem faktycznym, a nie prawem. Wskazuje na to definicja posiadania wyrażona w art. 336 kodeksu cywilnego. W myśl tego przepisu posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Powołany przepis akcentuje zatem faktyczne władztwo nad rzeczą jako element posiadania. Stąd posiadanie może być zarówno prawne, to jest zgodne ze stanem prawnym, jak i bezprawne, to jest nieodpowiadające prawu.

Ponieważ zaś pojęcie posiadania, jako warunek przyznania płatności, nie jest uregulowane przepisami ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, użyte pojęcie posiadania należy interpretować zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje, że o prawie do płatności przesądza posiadanie gruntów w takim właśnie rozumieniu (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2007 r., II GSK 342/06). Zatem pojęcie posiadania w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów.

Mimo odwołania się w zaskarżonej decyzji do treści art. 336 kodeksu cywilnego uzasadnienie decyzji wskazuje, że organ zinterpretował pojęcie posiadania w sposób błędny i sprzeczny z wiążącą go oceną prawną wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wydanego w sprawie III SA/Lu 176/16.

Mylne jest bowiem stwierdzenie, że samo prawomocne z dniem 24 maja 2013 r. postanowienie sądu powszechnego o przysądzeniu na rzecz nabywcy licytacyjnego własności nieruchomości stanowiących wcześniej własność S., spowodowało faktyczne pozbawienie skarżącego władztwa nad tymi gruntami.

Zgodnie z art. 999 § 1 kodeksu postępowania cywilnego prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności przenosi własność na nabywcę i jest tytułem do ujawnienia na rzecz nabywcy prawa własności w katastrze nieruchomości oraz przez wpis w księdze wieczystej lub przez złożenie dokumentu do zbioru dokumentów. Prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności jest tytułem wykonawczym do wprowadzenia nabywcy w posiadanie nieruchomości i opróżnienia znajdujących się na tej nieruchomości pomieszczeń bez potrzeby nadania mu klauzuli wykonalności.

Z przytoczonego przepisu wynika wprost, że uprawomocnienie się postanowienia o przysądzeniu własności wywołuje skutek w zakresie prawa własności, a nie w odniesieniu do posiadania, jako stanu faktycznego. Postanowienie to jest jedynie tytułem wykonawczym do wprowadzenia nabywcy nieruchomości w jej posiadanie, gdyż zmiana w stanie własności nie musi sama przez się skutkować zmianą w zakresie faktycznego władztwa.

Jak podkreślił Sąd w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie III SA/Lu 176/16, sama możność władania gruntami nie wystarczy do przyznania płatności i właściciel nie może otrzymać płatności do działki, której w danym roku nie posiada, gdyż płatność przysługuje rolnikowi, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Zalecone przez Sąd w sprawie III SA/Lu 176/16 ustalenie daty uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności miało służyć ocenie kiedy nabywca licytacyjny nieruchomości po przysądzeniu własności mógł w ogóle aspirować do objęcia nabytych nieruchomości w posiadanie. Natomiast mając na względzie istotę posiadania, jako stanu faktycznego, a nadto treść art. 999 § 1 kodeksu postępowania cywilnego, fakt uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności przed dniem 31 maja 2013 r. nie jest sam przez się wystarczający do uznania, że także przed tym dniem nastąpiła zmiana w zakresie faktycznego władztwa nad spornymi nieruchomościami.

Z powyższego wynika, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 153 p.p.s.a., gdyż organ nie kierował się wykładnią przepisów prawa wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

Ponadto, uchylając poprzednio wydane w sprawie decyzje Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, że wprawdzie w świetle art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego organ jest zasadniczo zwolniony z obowiązku poszukiwania dowodów na okoliczności istotne z punktu widzenia uprawnień wnioskodawcy, jednakże nie oznacza to zakazu podejmowania czynności procesowych niezbędnych do prawidłowego zakończenia sprawy w oparciu o rzeczywisty i należycie ustalony stan faktyczny sprawy, tym bardziej w sytuacji, kiedy stwierdzone zostanie – tak jak w niniejszej sprawie – że pomiędzy dwoma producentami rolnymi toczy się spór dotyczący posiadania nieruchomości, który ma bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie wniosków o przyznanie płatności. Sąd wskazał na brak dokonania przez organ należytej oceny wszystkich dowodów, które mogą przyczynić się do wyjaśnienia, czy skarżący był w posiadaniu zadeklarowanych do płatności działek, czy ewentualnie posiadał je inny producent rolny. Zgodnie z wytycznymi Sądu, w sprawie konieczne było także dokonanie dodatkowych ustaleń faktycznych prowadzących do jednolitej oceny dowodów i wyciągnięcie na tej podstawie niewadliwych wniosków odnośnie kwestii posiadania nieruchomości i w konsekwencji ustalenie podmiotu wykonującego posiadanie.

W toku ponownego postępowania przeprowadzone zostały dodatkowe dowody z zeznań świadków – osób władających nieruchomościami sąsiadującymi z nieruchomościami, na których położone są zgłoszone do płatności działki rolne. W przesłuchaniu w dniu 28 grudnia 2016 r. uczestniczył także T..

Jednakże organ odwoławczy, wbrew wytycznym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie dokonał oceny wszystkich dowodów zgromadzonych w całym postępowaniu administracyjnym, poprzestając na fakcie wydania i uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności oraz wskazując nadto jedynie na treść odwołania S. z dnia 30 grudnia 2013 r., nie dostrzegając potrzeby odebrania szczegółowych wyjaśnień od strony postępowania.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się, co do zasady, przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto w myśl art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2 powołanej ustawy organ stoi na straży praworządności oraz jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zatem obowiązkiem organu jest dokonanie wszechstronnej oceny całego materiału dowodowego i poczynienie ustaleń faktycznych w sprawie w oparciu o taką wszechstronną ocenę.

Przy tym zarówno ocena dowodów, jak i oparte na niej ustalenia faktyczne winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Przepis art. 107 § 3 k.p.a. stanowi bowiem, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Jest to niezbędne nie tylko z punktu widzenia realizowania wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania, polegającej na wyjaśnieniu stronom zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, ale także z punktu widzenia sądowoadministracyjnej kontroli decyzji administracyjnych. Tylko w przypadku przedstawienia przez organ w uzasadnieniu decyzji wszechstronnej oceny całego materiału dowodowego sąd administracyjny może zweryfikować prawidłowość tej oceny i w konsekwencji także prawidłowość poczynionych przez organ ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Wymaga podkreślenia, że ustalenie okoliczności stanu faktycznego sprawy administracyjnej należy do kompetencji organu, a sąd administracyjny nie może w tym organu zastępować, a jedynie może poddać kontroli prawidłowość ustaleń organu w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego.

W niniejszej sprawie organ dopuścił się naruszenia omówionych wyżej przepisów proceduralnych. Wobec zaś braków w zakresie oceny wszystkich dowodów, które mogły przyczynić się do wyjaśnienia, czy skarżący był w posiadaniu działek rolnych zadeklarowanych do płatności oraz wadliwych wniosków wysnutych przez organ z samego faktu uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności i w konsekwencji także naruszenia art. 153 p.p.s.a., zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu.

Rozpatrując ponownie sprawę organ uwzględni przedstawioną wyżej ocenę i zrealizuje w pełni wytyczne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrażone w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie III SA/Lu 176/16. Rozstrzygając ponownie organ dokona niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń dotyczących faktycznego posiadania działek rolnych i ich rolniczego użytkowania, poddając zgromadzony materiał dowodowy wnikliwej ocenie. Na podstawie całego materiału dowodowego organ rozważy czy po stronie S. zostały spełnione przesłanki przyznania płatności w świetle art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Z przepisu tego wynika, że warunkiem koniecznym do otrzymania płatności bezpośredniej jest posiadanie gruntów rolnych w dniu 31 maja danego roku oraz utrzymywanie tych gruntów zgodnie normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności. Ocenę dowodów oraz wysnute z niej wnioski w zakresie stanu faktycznego sprawy, a także ocenę prawną organ szczegółowo przedstawi w uzasadnieniu decyzji, a to stosownie do art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję, orzekając w przedmiocie kosztów postępowania w oparciu o art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.