Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 3024/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 1, 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska (spr.), Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez A. J., jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2012 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] czerwca 2012 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącej pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2010.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

W 12 kwietnia 2010 r. J. G. reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego T. G. złożyła do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. z siedzibą w L. wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2010 r. We wniosku zadeklarowano jedenaście działek rolnych o łącznej powierzchni 21.79 ha. Przedmiotowy wniosek w dniu 22 kwietnia 2010 r. został przekazany do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O.

W dniu 7 czerwca 2010 r. T. G. działając jako przedstawiciel ustawowy J. G. wycofał z wniosku o przyznanie płatności działki rolne oznaczone symbolami: AAD, AAE, AAF położne na działkach ewidencyjnych nr 252 i 248/2 o powierzchni odpowiednio: 1.54 ha, 1 ha i 1.07 ha.

Następnie w dniu 17 czerwca 2010 r. A. J. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w B. wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w przypadku przeniesienia posiadania wszystkich działek rolnych lub ich części położnych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Do wniosku załączyła oświadczenie przejmującego posiadanie działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW. Wynikało z niego, że w dniu 31 maja 2010 r. przejęła od J. G. posiadanie 88,32 ha gruntów rolnych i zobowiązała się do kontynuowania działalności rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem przez poprzedniego posiadacza. Do wniosku załączono również umowę z dnia 31 maja 2010 r. przekazania posiadania i prawa użytkowania gruntów rolnych, na mocy której T. G., jako przedstawiciel ustawowy J. G. przekazał A. J. działki rolne, wśród których dziewięć z oznaczeniem AT, AU, AW, AX, AY, AZ, AAA, AAB, AAC o łącznej powierzchni 18,18 ha położonych było na obszarach ONW.

W dniu 2 sierpnia 2010 r. A. J. złożyła w BP ARiMR w O. zmianę do wniosku o przyznanie płatności ONW, w której wskazała do płatności ONW dziewięć ww. działek rolnych.

Pismem z dnia 31 stycznia 2011 r. Prezes ARiMR wskazał, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku A. J. jest Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O.

Decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2011 r. Kierownik BP ARiMR w O. odmówił A. J. przyznania płatności ONW za 2010 r. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał m.in., że w jego ocenie nie doszło do przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego w całości.

Po rozpoznaniu odwołania strony decyzja ta została w dniu 6 września 2011 r. uchylona przez Dyrektora [...] OR ARiMR we W.

Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji pismem z dnia 5 października 2011 r. zwrócił się do A. J. oraz J. M., jako osób pozostających w konflikcie kontroli krzyżowej, o wyjaśnienie faktycznego użytkowania gruntów położonych na działce ewidencyjnej nr 31.

W odpowiedzi A. J. wskazała, że poprawnie zadeklarowała do płatności sporną działkę rolną. Z kolei J. M. złożył oświadczenie, iż we wniosku o dopłaty omyłkowo podał całą powierzchnię działki 31, podczas gdy użytkuje 0,87 ha na działce 30/2.

Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Kierownik BP ARiMR w O. odmówił A. J. przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2010. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał w szczególności, że nie doszło do skutecznego przeniesienia posiadania działek rolnych. Umowa przekazania gruntów rolnych zawarta pomiędzy J. G. reprezentowaną przez przedstawiciela ustawowego T. G., a A. J. jest bowiem nieważna i nie może wywoływać skutków prawnych. Organ wskazał, że czynność ta przekraczająca zakres zwykłego zarządu majątkiem J. G. zgodnie z art. 101 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964 r.. nr 9, poz. 59 z późn. zm.) więc wymagała zgody sądu opiekuńczego, a zgoda ta nie została wyrażona.

Organ II instancji decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. utrzymał powyższe rozstrzygnięcie w mocy.

W dniu 1 lutego 2012 r. strona wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Jako podstawę wniosku strona wskazała art. 156 § 1 pkt 1, 2 i 7 k.p.a. Decyzje organów obu instancji wydano w jej ocenie z naruszeniem właściwości miejscowej. Strona podniosła, że właściwym miejscowo organem I instancji jest Kierownik BP ARiMR w B., a nie Kierownik BP ARiMR w O. Ponadto decyzje organów obu instancji zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 177 Konstytucji poprzez wkroczenie z rozstrzyganiem w kompetencje sądów powszechnych, bowiem tylko sądy powszechne mogą orzekać o unieważnieniu umów cywilnoprawnych i o zaistnieniu przekroczenia zakresu zwykłego zarządu majątkiem małoletniej.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. Prezes ARiMR odmówił stwierdzenia nieważności decyzji powołanych we wniosku strony. Zdaniem organu decyzje te nie były obarczone wadami, których wystąpienie zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a. powodowałoby konieczność stwierdzenia ich nieważności.

Strona odwołała się od powyższej decyzji.

Po rozpoznaniu odwołania, zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2012 r. MRiRW utrzymał w mocy decyzję Prezesa ARiMR stwierdzając w uzasadnieniu, że decyzja Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] stycznia 2012 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Kierownika BP ARiMR z dnia [...] listopada 2011 r. nie są dotknięte wadami, których wystąpienie zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a. powodowałoby konieczność stwierdzenia ich nieważności. Organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu, że organ ARiMR rozpatrujący wniosek o przyznanie pomocy złożony w ramach §6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. nr 40. poz. 329 ze zm.) zobowiązany jest zbadać, czy wskazane w tym przepise przesłanki zostały spełnione – m.in. zweryfikować umowę przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego. W przedmiotowej sprawie na podstawie umowy przekazania posiadania i prawa użytkowania gruntów rolnych z dnia 31 maja 2010 r. T G., jako przedstawiciel ustawowy J. G. przekazał A. J. działki rolne, wśród których dziewięć działek rolnych z oznaczeniem AT, AU, A W, AX, AY. AZ. AAA. AAB, AAC o łącznej powierzchni 18.18 ha położonych było na obszarach ONW. MRiRW zauważył, że z uwagi na powyższe należało ustalić, czy dokonana czynność była zgodna z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Zdaniem organu ww. umowa nie była zgodna z art. 101 § 3 k.r.o., który stanowi, iż rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. Przedmiotem umowy była bowiem czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu, gdyż do takiej kategorii zalicza się m.in. nabycie, zbycie, zrzeczenie się lub istotne obciążenie nieruchomości. Z tego względu należało uznać, że czynność przekazania posiadania i prawa użytkowania gruntów rolnych oraz przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego i ONW, na mocy której J. G. utraciłaby prawo do płatności ONW i płatności rolnośrodowiskowych, co niewątpliwie wpłynęłoby na uszczuplenie jej majątku, jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu. Powołana umowa była zatem zgodnie z art. 58 § 1 kodeksu cywilnego czynnością prawną sprzeczną z ustawą, a więc nieważną. Nieważność powstała przy tym z samego prawa od momentu zawarcia umowy. Z tego względu nie można mówić, iż organy ARiMR orzekały o unieważnieniu zawartych umów cywilnoprawnych, bowiem skutek ten (nieważność) powstał z mocy samego prawa.

MRiRW odniósł się następnie do stanowiska strony jakoby organ nie miał prawa badać stosunków własnościowych zgłoszonych działek, bowiem płatność przysługuje posiadaczowi działek, choćby nie miał do nich tytułu prawnego. W ocenie Ministra twierdzenie to nie zasługuje na uwzględnienie w przypadku, gdy jeden podmiot przejmuje w posiadanie grunty, co do których zostało podjęte już zobowiązanie ONW. W przedmiotowej sytuacji organ administracji jest bowiem zobowiązany na podstawie § 6 rozporządzenia ONW zbadać, czy doszło do przeniesienia posiadania, a więc dokonać weryfikacji zawartej umowy.

W skardze na powyższą decyzję A. J. wniosła o jej uchylenie lub unieważnienie wraz z poprzedzającą ją decyzją Prezesa ARiMR. W pierwszej kolejności skarżąca podniosła zarzut naruszenia

art. 107 § 3 k.p.a. Naruszenie to miało w jej ocenie polegać na uznaniu nieważność umowy cywilnoprawnej, jako za fakt udowodniony, pomimo niewskazania przez organy ARiMR żadnych dowodów, na których się oparły, a także przyczyn z powodu których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej. Skarżąca wskazała również, że uzasadnienie prawne decyzji nie zawiera wyjaśnienia podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów prawa. Ponadto dokonując unieważnienia zawartej umowy organy administracji wkroczyły w kompetencję sądów powszechnych. Badanie stosunków własnościowych w zakresie działek zgłoszonych do płatności wykracza poza kompetencje MRiRW, a także innych organów, ponieważ płatności przysługują rzeczywistemu posiadaczowi gruntów. Tymczasem orzekające w sprawie organy nie uzyskały w postępowaniu administracyjnym żadnego dowodu podważającego oświadczenie skarżącej o posiadaniu i użytkowaniu zgłoszonych do płatności działek. Dalej skarżąca podkreśliła, że rozstrzygając o ważności umowy cywilnoprawnej organy naruszyły art. 97 § 1 pkt 4 kpa, bowiem w sprawie występowało zagadnienie wstępne i postępowanie powinno zostać zawieszone.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 20 stycznia 2013 r. skarżąca podtrzymała zarzuty podniesione w skardze. Dodała ponadto, że decyzja Dyrektora [...] OR ARiMR z dnia [...] stycznia 2012 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Kierownika BP ARiMR w O. z dnia [...] listopada 2011 r. zostały wydane z naruszeniem właściwości miejscowej. W ocenie skarżącej Prezes ARiMR nie był organem właściwym do rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego pomiędzy Kierownikiem BP ARiMR w O. a Kierownikiem BP ARiMR w B. Skarżąca stwierdziła również, że organy orzekające w niniejszej sprawie dokonały rażącego naruszenia art. 58 oraz art. 73 rozporządzenia WE nr 1122/2009 polegającego na odmowie przyznania płatności ONW za rok 2010 faktycznemu posiadaczowi działek rolnych wskazanych we wniosku o przyznanie płatności.

Organ w piśmie z dnia 20 lutego 2013 r. podtrzymał natomiast własne stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę podkreślając, iż dodatkowe zarzuty podniesione przez skarżącą w ww. piśmie są bezzasadne.

W kolejnych pismach z 7 marca i 6 maja 2013 r. skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko i zarzuty wobec zaskarżonych decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. nr 270 - dalej p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Funkcją sądownictwa administracyjnego jest zatem sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Wymaga to oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Rozważając w tym kontekście zarzuty zawarte w skardze stwierdzić należy, że nie są one zasadne, ponieważ odmowa stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora [...] OR ARiMR z dnia [...] stycznia 2012 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Kierownika BP ARiMR w O. z dnia [...] listopada 2011 r. była zgodna z prawem.

Zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:

1. wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości;

2. wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa;

3. dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną;

4. została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie;

5. była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;

6. w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą:

7. zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Postępowanie o stwierdzenie nieważności jest jednym z nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji administracyjnej, co przesądza o tym, że pozytywne orzeczenie w tym zakresie (stwierdzające nieważność decyzji) może zapaść wyłącznie w wypadku zaistnienia co najmniej jednej z podstaw określonych w art. 156 § 1 k.p.a.

Wady decyzji wyliczone w art. 156 § 1 k.p.a. noszą znamiona wad istotnych kwalifikowanych. Ich występowanie powoduje, że z mocy decyzji powstaje albo stosunek prawny ułomny, albo w ogóle się on nie nawiązuje. Generalnie należy stwierdzić, że wady tkwią w samej decyzji (jej treści) i godzą w elementy stosunku prawnego podmiotowe, w jego przedmiot lub też w podstawę prawną, w wyniku czego albo dochodzi do nieprawidłowych skutków prawnych, albo do prawnej bezskuteczności decyzji administracyjnej (patrz: J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. CH BECK, s. 704).

We wniosku o stwierdzenie nieważności ww. decyzji skarżąca powołała się na przesłanki określone w art. 156 § 1 pkt 1, 2 i 7 k.p.a. Stanowisko to – w szczególności w odniesieniu do przesłanki z pkt 1 i pkt 2 – podtrzymała w skardze oraz w późniejszych pismach procesowych.

Odnosząc się do pierwszej z wymienionych przesłanek – wydania decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości – wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. nr 98, poz. 634. z późn. zm.) Prezes Agencji, dyrektorzy oddziałów regionalnych i kierownicy biur powiatowych wydają decyzje administracyjne w zakresie określonym w odrębnych przepisach. Z art. 10 ust. 2 powołanej ustawy wynika natomiast, że w postępowaniu administracyjnym organem wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. w stosunku do dyrektorów oddziałów regionalnych jest Prezes Agencji, a w stosunku do kierowników biur powiatowych - dyrektor oddziału regionalnego.

W rozpoznawanej sprawie właściwy organ I instancji, tj. Kierownik BP ARiMR w O. został w dniu 31 stycznia 2011 r. wskazany przez Prezesa ARiMR ze względu na wystąpienie negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy tym organem, a Kierownikiem BP ARiMR w B..

Przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 22 § 1 pkt 8 k.p.a. spory o właściwość rozstrzygają między organami administracji publicznej innymi niż wymienione w pkt 1-4, 6 i 7 - wspólny dla nich organ wyższego stopnia, a w razie braku takiego organu - minister właściwy do spraw administracji publicznej.

Z powołanego art. 10 ust. 2 ustawy o ARiMR wynika, że organem wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. w stosunku do kierowników biur powiatowych jest dyrektor oddziału regionalnego. W sprawie wniosku skarżącej każdy z kierowników biur powiatowych podlegał jednak innemu dyrektorowi regionalnemu. Kierownik BP w B. podlegał Dyrektorowi [...] OR ARiMR natomiast Kierownik BP w O. podlegał [...] OR ARiMR. Nie można zatem uznać, że powstały negatywny spór kompetencyjny mógł rozstrzygnąć jeden z dyrektorów oddziału regionalnego, ponieważ żaden z nich nie był organem wyższego stopnia wspólnym dla pozostających w sporze kierowników biur powiatowych. Nie ulega wątpliwości, że najbliższym organem wyższego stopnia wspólnym dla ww. kierowników był Prezes ARiMR. Organ ten był zatem uprawniony do wskazania Kierownika BP ARiMR w O. jako organu właściwego do rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie płatności ONW w I instancji na podstawie §6 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. nr 40. poz. 329 ze zm.) – dalej jako "rozporządzenie ONW". W konsekwencji tego wskazania właściwym organem II instancji został Dyrektor [...] OR ARiMR, który jest organem wyższego stopnia w stosunku do Kierownika BP ARiMR w O. Dodać Tym samym stwierdzić należy, że decyzja Kierownika BP ARiMR w O z dnia [...] listopada 2011 r. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Dyrektora [...] OR ARiMR z dnia [...] stycznia 2012 r. nie została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, a więc nie jest obciążona kwalifikowaną wadą prawną określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.

Kolejną wadą, na którą powoływała się skarżąca było wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 §1 pkt 2 k.p.a.).

Poprzez wydanie decyzji bez podstawy prawnej należy rozumieć decyzję wydaną w sytuacji, w której nie ma przepisu prawnego, umocowującego administrację publiczną do działania, albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania tej administracji, polegającego na wydawaniu decyzji administracyjnych rozumianych jako indywidualne akty administracyjne zewnętrzne (por. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2004, s. 725).

W ocenie Sądu orzekające w niniejszej sprawie organy słusznie uznały, że decyzja Kierownika BP ARiMR z dnia [...] listopada 2011 r. jak i utrzymująca ją w mocy decyzja Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] stycznia 2012 r. nie zostały wydane bez podstawy prawnej. Decyzję organu I instancji wydano bowiem na podstawie § 2 pkt 1-4 rozporządzenia ONW w zw. z art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. nr 64. poz. 427 ze zm.), art. 82 ust. 1 -3 rozporządzenia nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina oraz art. 98 § 2 oraz art. 101 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964 r. nr 9, poz. 59 ze zm.). Powołana podstawa prawna została wyjaśniona w uzasadnieniu decyzji.

Z kolei decyzja organu odwoławczego z dnia [...] stycznia 2012 r. związku z wniesionym przez skarżącą odwołaniem została wydana w oparciu o art. 10 ust. 2 ustawy o ARiMR.

Rażące naruszenie prawa zachodzi, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego i stanowi podstawowe kryterium oceny, czy w konkretnym przypadku miało miejsce zwykłe naruszenie prawa, czy też przybrało ono postać kwalifikowanego naruszenia prawa, z którym ustawa wiąże skutek w postaci stwierdzenia nieważności decyzji. Inaczej mówiąc, rażące naruszenie prawa występuje wtedy, gdy orzeczenie wydane przez organ administracji publicznej w sposób ewidentny odbiega od obowiązującej normy prawnej, przy czym wykładnia tej normy nie budzi wątpliwości (por. np. wyrok NSA z 13 lipca 2001 r., sygn. akt III SA 1110/00, niepubl.).

Składając wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika BP ARiMR z dnia [...] listopada 2011 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] stycznia 2012 r. skarżąca zarzuciła wydającym je organom niezgodne z prawem wkroczenie w kompetencje sądów powszechnych. Naruszenie to miało polegać na unieważnieniu umowy cywilnoprawnej z dnia 31 maja 2010 r.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zasady, warunki i tryb udzielania producentom rolnym płatności ONW określa ww. rozporządzenie ONW z dnia 11 marca 2009 r.

Zgodnie z § 6 ust. 1 tego rozporządzenia, jeżeli nastąpi przeniesienie posiadania wszystkich działek rolnych oraz wszystkich części działek rolnych, położonych na obszarach ONW i zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności ONW, na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność ONW przysługuje temu podmiotowi:

1) w przypadku gdy przeniesienie posiadania miało miejsce nie później niż do dnia 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności ONW;

2 ) na jego wniosek złożony do dnia 30 czerwca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności ONW.

Ponadto zgodnie z § 6 ust. 3 pkt 2 ww. rozporządzenia do wniosku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 podmiot przejmujący posiadanie dołącza umowę sprzedaży, dzierżawy lub inną umowę, w wyniku której nastąpiło przeniesienie posiadania działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW zadeklarowanych we wniosku, lub kopię takiej umowy poświadczoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez upoważnionego pracownika ARiMR.

Z powyższej regulacji wynika, że Kierownik BP ARiMR, do którego wpłynął wniosek, zobowiązany jest do analizy kwestii przeniesienia posiadania gruntów rolnych. Dokonując tej oceny Kierownik BP ARiMR – a za nim organ II instancji – zauważył, że na mocy umowy z dnia 31 maja 2010 r. T G., jako przedstawiciel ustawowy J. G. przekazał A. J. działki rolne, wśród których dziewięć oznaczonych jako: AT, AU, AW, AX, AY, AZ, AAA, AAB, AAC o łącznej powierzchni 18,18 ha położonych było na obszarach ONW.

Wobec tego, że umowa została zawarta pomiędzy małoletnią J. G. reprezentowaną przez przedstawiciela ustawowego, a stroną, Kierownik BP ARiMR trafnie zwrócił uwagę na treść art. 101 §3 k.r.o., zgodnie z którym rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. Przedmiotem umowy była bowiem czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu, gdyż do takiej kategorii zalicza się m.in. zbycie lub istotne obciążenie nieruchomości. Zezwolenie sądu opiekuńczego nie zostało natomiast dołączone do wniosku o przyznanie płatności.

W konsekwencji organ I instancji, a za nim organ odwoławczy doszedł do słusznego wniosku, iż dokonane na podstawie umowy z dnia 31 maja 2010 r. przekazanie posiadania było sprzeczne z ww. przepisem ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie zaś z art. 58 k.c. "czynność prawna (...) sprzeczna z ustawą jest nieważna (...)". Na gruncie cytowanego przepisu przez pojęcie ustawy należy rozumieć wszystkie akty prawne składające się na system źródeł prawa powszechnie obowiązującego. Chodzi tu zatem o: konstytucję, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia wydawane przez organy wskazane w konstytucji na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania oraz akty prawa miejscowego (zob. art. 8 oraz art. 87-92 Konstytucji RP). W rozpoznawanej sprawie słuszny więc był wniosek organów ARiMR, iż nieważność umowy z dnia 31 maja 2010 r. mogła być spowodowana jej sprzecznością z przepisem ustawy k.r.o.

W odniesieniu do zarzutów skarżącej dotyczących nieuprawnionego uznania przez organy ARiMR ww. umowy za nieważną wyjaśnić należy, że nieważność, o której mowa w art. 58 k.c. jest nieważnością bezwzględną, co oznacza, że taka czynność prawna nie wywołuje żadnych skutków w sferze cywilnoprawnej. Stan nieważności z uwagi na sprzeczność z ustawą powstaje z mocy samego prawa i datuje się od początku, tzn. od chwili dokonania czynności (por. Z. Radwański, Teoria umów, Warszawa 1977, s. 128; wyr. SN z dnia 5 grudnia 2002 r., III CKN 943/9.9, OSNC 2004, nr 3, poz. 48). Dodać również należy, że stan bezwzględnej nieważności czynności prawnej jest brany pod uwagę z urzędu przez organy stosujące prawo (por. post. SN z dnia 19 grudnia 1984 r., III CRN 182/M, Lex nr 8663), a zatem także przez organy rozpoznające wnioski przyznanie płatności ONW.

W związku z powyższym nie są zasadne zarzuty skarżącej wskazujące, iż organy ARiMR wydające decyzje z dnia [...] listopada 2011 r. i [...] stycznia 2012 r. w sposób nieuprawniony orzekły o ważności umowy cywilnoprawnej z dnia 31 maja 2010 r. wkraczając w ten sposób w kompetencje sądu powszechnego.

W tym miejscu wskazać należy, że wbrew twierdzeniom skarżącej z powołanych powyżej przepisów rozporządzenia MRiRW z dnia 11 marca 2009 r. wynika, iż do uzyskania płatności ONW nie wystarcza samo posiadanie – nawet bezprawne – działek położonych na obszarach ONW lub zawarcie jakiejkolwiek – także nieważnej z mocy prawa – umowy przeniesienia ich posiadania. Zaaprobowanie argumentacji przeciwnej w powyższym zakresie oznaczałoby, iż § 6 ust. 1 powołanego rozporządzenia jest martwy, co spowodowałaby brak działania normy prawnej w przestrzeni stosowania prawa. Byłoby to nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP).

W świetle wskazanych powyżej regulacji prawnych i stanu faktycznego sprawy co do odmowy przyznania skarżącej płatności ONW na rok 2010 należy stwierdzić, że Prezes ARiMR (a za nim Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi) prawidłowo odmówił stwierdzenia nieważności decyzji wskazanych we wniosku skarżącej. Decyzje te nie zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości, bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, nie zawierały również wady powodującej ich nieważność z mocy prawa.

Sąd nie stwierdził ponadto, iż organy administracji w niniejszej sprawie prowadziły postępowanie z obrazą przepisów postępowania administracyjnego wymienionych w skardze, a w szczególności przepisów regulujących zebranie i ocenę materiału dowodowego. W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy wykonały wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co znalazło wyraz w uzasadnieniach wydanych przez nie decyzji. Zarówno Prezes ARiMR jak i Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi słusznie uznał, że zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy był wystarczający do wydania decyzji o odmowie przyznania skarżącej płatności ONW na 2010 r., a decyzje w tym przedmiocie nie są obciążone żadną z wad kwalifikowanych. Przy ich wydawaniu – wbrew twierdzeniom skarżącej – nie wystąpiło zagadnienie wstępne powodujące konieczność zawieszenia postępowania do czasu jego rozstrzygnięcia. Takim zagadnieniem nie była z pewnością kwestia oceny skuteczności przeniesienia na skarżącą posiadania działek położonych na obszarach ONW. Orzekające w sprawie przyznania wnioskowanej płatności organy ARiMR były uprawnione, a nawet zobowiązane, na podstawie §6 ust. 1 rozporządzenia ONW dokonać takiej oceny we własnym zakresie. Przeprowadzone postępowanie wykazało natomiast, że przeniesienia posiadania dokonano na podstawie umowy 31 maja 2010 r. nieważnej z mocy prawa.

Z tych względów, w oparciu o art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę.