Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2646/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36 ust. 12, art. 36(4) ust. 1, art.36(6) ust. 2, art. 36(8) ust. 14 pkt 4
journal: Dz.U. 2015 poz 507
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska Protokolant referent Julia Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2017 r. sprawy ze skargi D.P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] września 2016 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r., po rozpoznaniu odwołania D. P od uchwały Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., utrzymała w mocy ww. uchwałę.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Komisja wyjaśniła, iż wskazaną wyżej uchwałą został ustalony negatywny wynik z egzaminu radcowskiego- zdająca z zadania z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę niedostateczną, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dobrą.

W tej sytuacji, w myśl art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, wynik końcowy egzaminu radcowskiego jest negatywny.

Dokonując analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania, Komisja stwierdziła, iż postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych. Wyjaśniła również kwestię kryteriów ocen zadań z poszczególnych części egzaminu.

Komisja uznała zarzuty sformułowane w odniesieniu do oceny wystawionej przez egzaminatorów z pracy pisemnej z prawa administracyjnego za niezasadne.

Wskazała, że celem zadania z prawa administracyjnego było sprawdzenie wiedzy zdających z zakresu postępowania administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego oraz prawa budowlanego. Zdający, analizując treść zadania, powinni byli dokonać oceny pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego czynności procesowych podejmowanych przez organy orzekające w sprawie oraz oceny poprawności podjętych przez nie decyzji na gruncie obowiązującego prawa budowlanego. Zdający powinni byli zauważyć, że po zawiadomieniu inwestorów w dniu 11 stycznia 2016 r. o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie prawidłowości usytuowania budynku, ustanowili oni w dniu następnym pełnomocnika do reprezentowania ich w postępowaniu administracyjnym. Wysłanie zawiadomienia do inwestorów o terminie oględzin, które miały się odbyć w dniu 8 lutego 2016 r., nastąpiło z uchybieniem art. 40 § 2 k.p.a. Czynność ta była prawnie bezskuteczna, co powodowało, że organ I instancji powinien był odstąpić od przeprowadzenia oględzin. Niezależnie od powyższego, brak stron podczas oględzin, uniemożliwił organowi uzyskania ich stanowiska co do faktycznego przebiegu granicy między nieruchomościami, a tym samym ustalenia odległości budynku od tej granicy. Także ustalenia zawarte w protokole oględzin nie były precyzyjne. Organ podał bowiem, że w półokrągłej ścianie budynku usytuowanej od strony granicy, znajdują się w jej środkowej części drzwi stanowiące wyjście do ogrodu oraz dwa okna. Następnie zaś podał, że najdalej wysunięty punkt tej ściany znajduje się w odległości 3,76 m. od granicy. Nie wiadomo zatem, czy okna znajdują się w tej samej odległości, czy w większej i jakiej. Nie dokonano także sprawdzenia treści projektu budowlanego i zagospodarowania działki oraz dokumentów złożonych, zgodnie z art. 57 ust 1Pr. bud., przez stronę wraz z zawiadomieniem o zakończeniu budowy, a w szczególności inwentaryzacji geodezyjnej powykonawczej. Stan faktyczny sprawy nie został zatem należycie ustalony. Organ I instancji dopuścił się, oprócz naruszenia wymienionego art. 40 § 1 k.p.a., także naruszenia art. 10 § 1, art. 7, art. 77 § 1 i art. 79 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od naruszeń prawa procesowego, zdający winni zauważyć, że organ I instancji dopuścił się także naruszenia art. 66 § 1 pkt 3 Prawa budowlanego. Wymieniony przepis znajduje zastosowanie w przypadkach, gdy obiekt budowlany jest nieprawidłowo eksploatowany, nieremontowany, co prowadzi do nieodpowiedniego stanu technicznego, naruszającego przepisy prawa dotyczące utrzymania obiektów budowlanych. W stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym, sytuacja taka nie miała miejsca. Budynek został oddany do użytkowania w maju 2015 r., a jedyną okolicznością podnoszoną przez sąsiada, a także ocenianą przez organ, była kwestia prawidłowego jego usytuowania na gruncie i zachowania właściwej odległości od granicy nieruchomości. Ewentualne nakazanie wykonania odpowiednich robót budowlanych, mających na celu doprowadzenie obiektu budowlanego do stanu zgodnego z prawem w zakresie jego usytuowania, po prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego, mogłoby nastąpić na podstawie art. 51 ust 1 pkt 2 i 3 Pr. bud. Błędy popełnione przez organ I instancji zostały zaakceptowane przez organ odwoławczy, który utrzymując w mocy wadliwą decyzję dopuścił się naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Prawidłowo powinien był, z uwagi na konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylić zaskarżoną decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, sporządzona przez skarżącą skarga do sądu administracyjnego stanowiąca rozwiązanie kazusu z prawa administracyjnego na egzaminie radcowskim, nie spełnia wymogów pozwalających na wystawienie oceny pozytywnej. Skarżąca dokonując analizy zadania egzaminacyjnego, błędnie przyjęła, że postępowanie zostało wszczęte w sprawie utrzymania i użytkowania obiektu budowlanego, na podstawie przepisów zawartych w rozdziale szóstym Prawa budowlanego. Zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego, T. N., będący właścicielem działki sąsiadującej z nieruchomością osób, które były mocodawcami zdającej, złożył wniosek o wszczęcie postępowania i usunięcie stanu niezgodnego z prawem, z uwagi na usytuowanie budynku na działce sąsiedniej. Organ I instancji, zgodnie z zawiadomieniem z dnia 7 stycznia 2016 r., wszczął postępowanie w przedmiocie usytuowania budynku mieszkalnego na działce mocodawców zdającej, zawiadamiając o tym właścicieli budynku i sąsiada T. N. Wszczęcie postępowania i zawiadomienie wymienionych wyżej osób było zgodne z prawem. Usytuowanie budynku jest bowiem okolicznością będącą przedmiotem oceny na etapie projektowania i budowania obiektu budowlanego, w którym stronami, oprócz inwestorów są także właściciele, użytkownicy wieczyści lub zarządcy nieruchomości znajdujących się w obszarze oddziaływania obiektu. Niewątpliwie, nieruchomość będąca własnością T. N., sąsiadująca bezpośrednio z nieruchomością mocodawców zdającej, na której wzniesiono sporny obiekt, znajdowała się, zgodnie z art. 28 ust. 2 Pr. bud., w obszarze oddziaływania wzniesionego budynku. Sąsiad T. N. był zatem stroną postępowania w sprawie usytuowania budynku na działce sąsiadów. W związku z przytoczonymi rozważaniami Komisja stwierdziła, że całkowicie chybiona jest konstrukcja skargi oparta na założeniu, że sąsiad mocodawców nie mógł być stroną postępowania przeprowadzonego przez organy orzekające w sprawie. Wniosek o wszczęcie postępowania, złożony do organu nadzoru budowlanego był jedynie impulsem dla tegoż organu do sprawdzenia z urzędu zgodności z prawem wzniesionego obiektu, pod kątem jego prawidłowego usytuowania na gruncie. Postępowanie w sprawie toczyło się zatem z urzędu. Błędem organu, nie mającym wpływu na wynik sprawy było to, że w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania nie zaznaczył, że postępowanie zostało wszczęte z urzędu. Konkludując, na podstawie art. 66 Pr. bud. nie można było nakazać wykonania robót budowlanych mających na celu usunięcie stanu pierwotnej niezgodności budynku z przepisami techniczno-budowlanymi zaistniałej na etapie projektowania i realizacji obiektu budowlanego. Niezgodności takie mogą być usunięte wyłącznie na podstawie art. 51 ust 1 pkt 2 i 3 Pr. bud. (wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013r., II OSK 1917/11, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 24 kwietnia 2014r., IV SA/ Po 278/14). Odrębnym zagadnieniem, jest natomiast to, że organy orzekające w sprawie dotyczącej prawidłowości usytuowania budynku, wskazując podstawę materialnoprawną swych orzeczeń, powołały art. 66 ust. 1 pkt 3 Pr. bud. Wymieniony przepis, w kontekście przedstawionych rozważań, nie mógł być w sprawie w ogóle zastosowany, a zatem organy dopuściły się naruszenia tego przepisu przez błędne jego zastosowanie. Podniesienie przez zdającą w skardze do sądu zarzutu naruszenia powołanego przepisu przez błędną wykładnię użytego w tej normie prawnej pojęcia "właściciel" było błędem, świadczącym o braku poprawnej analizy treści zadania egzaminacyjnego z punktu widzenia stanu faktycznego i prawnego. Zdaniem Komisji zdająca rozwiązując zadanie egzaminacyjne, nie zidentyfikowała poprawnie żadnego z naruszeń prawa procesowego mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również wadliwie sformułowała zarzut naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 3 Pr. bud. Rozwiązania zadania egzaminacyjnego zaproponowane przez zdającą, z przytoczonych wyżej powodów, nie może być też uznane za rozwiązanie alternatywne i poprawne pod względem prawnym, odmienne od przedstawionego w opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa administracyjnego. Komisja podkreśliła, że spełnienie przez skargę wymogów formalnych i zgłoszenie częściowo poprawnie wniosków procesowych, bez poprawnej identyfikacji zasadniczych problemów prawnych występujących w zadaniu i odniesienia się do nich poprzez właściwe sformułowanie zarzutów skargi i ich uzasadnienie, przesądza, że negatywne oceny egzaminatorów nie mogą być skutecznie zakwestionowane.

W konsekwencji Komisja uznała, iż biorąc pod uwagę kryteria określone w art. 364 i art. 365 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz treść sporządzonej przez egzaminowaną skargi, wystawienie oceny niedostatecznej z zadania z zakresu prawa administracyjnego należało uznać za zasadne.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, D. P. wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały, w zakresie w jakim ta uchwała utrzymuje negatywną ocenę z zadania z części czwartej egzaminu radcowskiego oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżąca podniosła zarzut naruszenia:

1) art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych przez jego niewłaściwe zastosowanie w zakresie oceny "poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony którą zgodnie z zadaniem reprezentuje", o której mowa w tym przepisie polegającej na uznaniu, że w ramach dokonywania ustaleń tej przesłanki decyzji uznaniowej należało badać, zawartość merytoryczną skargi, podczas gdy prawidłowa interpretacja tej części przepisu wskazuje na to, że kryterium to dotyczy jedynie oceny tego czy skarżąca wniosła środek odwoławczy, czy też napisała opinię o niezasadności wnoszenia takiego środka. Komisja II Stopnia w swej ocenie błędnie uznała, że skarżąca nie spełniła wymagań stawianych, jej w tym zakresie i że w związku z tym decyzja uznaniowa oparta jest na prawidłowych przesłankach, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez niewłaściwą wykładnię kryterium dotyczącego sposobu rozstrzygnięcia pracy egzaminacyjnej i wydania niezgodnej z prawem decyzji w sprawie.

2) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- uznanie, że zawartość merytoryczna skargi, nie odnosiła się w istocie do treści zadania, albowiem skarżąca błędnie przyjęła, że postępowanie zostało wszczęte w sprawie utrzymania i użytkowania obiektu budowlanego, na podstawie przepisów zawartych w rozdziale szóstym Prawa budowlanego, tj. uzasadniało ocenę negatywną z pracy egzaminacyjnej z uwagi na niewskazanie w skardze przepisu art. 51 ust. 1 pkt. 2 i 3 Prawa budowlanego i art. 40 § 2 kpa, art. 10 § 1, art. 7, art. 77 § 1 i art. 79 § 1 kpa., podczas gdy podniesienie przez skarżącą zarzutu naruszenia prawa procesowego tj. art. 28 kpa biorąc pod uwagę sposób skonstruowania zadania było wystarczające do skutecznej ochrony interesów klienta i było jednym z kilku możliwych poprawnych rozwiązań zadania, i przez to należało uznać, że wymóg stawiany pracy w tym zakresie został spełniony;

- uznanie, pomimo poprawnego rozstrzygnięcia tj. wniesienia skargi, że skarżąca nie uwzględniła interesu stron, które zgodnie z zadaniem reprezentowała, gdyż nie wskazała sposobu rozwiązania problemu podczas gdy sposobem rozwiązania problemu było wniesienie skargi do WSA (a nie pisanie opinii o niezasadności wnoszenia środka odwoławczego), co skarżąca uczyniła, przy czym w zakresie tego kryterium nieistotna jest sama treść wnoszonego środka, gdyż treść merytoryczna skargi oceniana jest na podstawie kryterium wymogów formalnych i kryterium dotyczącego właściwości zastosowanych przepisów i umiejętność ich interpretacji;

- zaniechaniu ustalenia przesłanek podjęcia decyzji w sprawie wyłącznie przez pryzmat praktycznego charakteru tej części egzaminu, tj. jedynie w aspekcie skuteczności skarg. W tym sekcie sporządzona prawidłowo pod względem formalnym, zaskarżająca w całości decyzję, zawierająca merytorycznie poprawny zarzut, wniesiona w terminie skarga, spowoduje uchylenie korzystnej dla klienta decyzji w całości, a więc w pełnym zakresie uwzględni interes klienta, co oznacza, że ustalenie przesłanek podejmowanej w ramach uznania decyzji wykraczało poza zakres weryfikowanych w tym zadaniu egzaminacyjnym umiejętności,

- nielogicznym wywodzie, że w ramach kryterium "poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu" dokonuje się oceny tego, czy zawartość merytoryczna skargi odnosi się do treści zadania, podczas gdy (1) sąd administracyjny nie jest związany żadnymi wnioskami ani zarzutami w sprawie i nie może wydać wyroku na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji (2) kryterium to dotyczyło tego czy skarżąca wniosła środek odwoławczy czy napisała opinię o niezasadności wnoszenia tego środka;

- pominięciu, że rozwiązanie zadania w przypadku uznania za koniecznym sporządzenie skargi do WSA, zaprezentowane w opisie istotnych zagadnień musi być pełne i zgodne z obowiązującym prawem zarówno, co do przytoczenia pełnej podstawy prawnej jak i uzasadnienia i poprzestanie na stwierdzeniu, że nie mają one charakteru wiążącego,

- zaniechaniu wyjaśnienia przyczyn, dla których zdaniem Komisji II stopnia błąd organu w zadaniu, polegający na tym. że w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania nie zaznaczył, że postępowanie zostało wszczęte z urzędu, nie miał wpływu na sposób rozwiązania zadania przez zdającego, a co za tym idzie na treść rozstrzygnięcia,

- zaniechaniu wyjaśnienia przyczyn, dla których Komisja II stopnia uznała, że wszczęcie stępowania w zadaniu miało nastąpić tylko z urzędu, i że takie wszczęcie było to zgodne z prawem.

W uzasadnieniu skargi skarżącą rozwinęła i szczegółowo uzasadniła podniesione zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia wnosząc o jej oddalenie podtrzymała dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

W piśmie procesowym z dnia 20 czerwca 2017 r., stanowiącym ustosunkowanie się do odpowiedzi na skargę, skarżąca polemizując z argumentacją organu, wniosła o uwzględnienie złożonej skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Na wstępie należy pokreślić rolę sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 36(9) ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Z 2015 r. poz. 507) oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 września 2013 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułu aktów prawnych (Dz. U. z 2013 poz. 1115), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 w/w ustawy.

Zgodnie art. 36(4) ust. 1 urp, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Pierwsza część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego, polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.

Druga część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego lub rodzinnego, polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.

Trzecia część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego, polegającego na przygotowaniu umowy albo sporządzeniu pozwu, wniosku lub apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.

Czwarta część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa administracyjnego, polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.

Piąta część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki polegającego na przygotowaniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.

Egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu radcowskiego z zastosowanie następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365 ustawy. I tak, oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego.

Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów, przy czym:

1) oceny pozytywne to:

a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00,

b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50,

c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50,

d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50

ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50.

Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną (art. 366).

\Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 ustawy o radcach prawnych)

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11 oraz z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 489/11), postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem dwuinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Zgodnie z art. 368 ust. 14 pkt 4 ustawy o radcach prawnych Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej.

W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał Rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz.U. z 2014 r. poz.1193 ze zm.).

Zgodnie z § 5 p. 3 tegoż rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego. Odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest więc zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego który związany jest z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący. Sąd nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.

W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia odniosła się do w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...]. Uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja II Stopnia opisała pracę skarżącej wskazując na uchybienia, które w jej ocenie nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną (w punktacji 3 do 6).

Nie dokonując oceny pracy skarżącej, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji II Stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski komisji (w części zasadniczej pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione. Trafne wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów pracy sporządzonej przez skarżącą. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z prawa administracyjnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych skargi, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, a także poprawności zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Komisja wywiodła, że sporządzona przez skarżącą skarga zawiera mankamenty, które zadecydowały o nieprawidłowym rozwiązaniu tego zadania i świadczą o niewystarczającym przygotowaniu egzaminowanej do wykonywania zawodu radcy prawnego, co w szczególności wyraża się w nieodpowiednim opanowaniu materiału prawniczego i braku wystarczającej umiejętności stosowania prawa w praktyce. W konsekwencji wadliwość sporządzonej przez skarżącą skargi uzasadniała otrzymanie przez nią oceny niezaliczającej tej części egzaminu radcowskiego. W ocenie Sądu, ocena dokonana przez organ nie nosi znamion dowolności, została uzasadniona w sposób wystarczający przez egzaminatorów i mimo surowości, nie narusza zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować. W tym miejscu godzi się przypomnieć, że dla oceny pracy nie ma znaczenia, jakie ewentualne decyzje podjąłby sąd, który miałby orzekać na skutek wniesionego środka zaskarżenia. Przy ocenie pracy egzaminacyjnej istotnym jest to, czy zdający prawidłowo ocenił problem oraz czy przy prawidłowym zastosowaniu przepisów właściwie skonstruował środek zaskarżenia.

Podkreślić należy, że istota i charakter egzaminu zawodowego obligują zdających, w tym także w zakresie zadania z prawa administracyjnego, do dostrzeżenia i podniesienia wszystkich istotnych uchybień sądu, zaś zaproponowany sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego powinien zawierać poprawnie zredagowane zarzuty i wnioski oraz należyte ich uzasadnienie. Skoro zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako środek skuteczny, możliwie najlepiej zabezpieczając interesy strony reprezentowanej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego.

Z tej też przyczyny ocenie egzaminatorów oraz Komisji II stopnia podlegają wszystkie bez wyjątku elementy pracy zdających. Wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga połączenia dwóch podstawowych elementów: wiedzy zawodowej i zasad etyki. Istota zawodu radcy prawnego zdefiniowana jest w przepisach art. 4, art. 6 ust.1 oraz art. 2 ustawy o radcach prawnych (art. 4 Wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, art. 6 ust.1 Zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami, art. 2 Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana).

Przytoczone przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny, świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami, występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej kandydatki zakwalifikował jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych.

Egzaminatorzy dokonując oceny pracy z poszczególnych części egzaminu kierują się wskazówkami zawartymi w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy natomiast tzw. opis istotnych zagadnień jest jedynie pomocniczym instrumentem o charakterze wewnętrznym. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny.

Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego wskazanych w skardze.

Uznając zatem skargę za nieuzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, mając za podstawę art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku