Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 637/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2013-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2
journal: Dz.U. 2011 nr 72 poz 380
law: Ustawa z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz  osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędziowie: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędzia WSA Leszek Tyliński (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 października 2013r. sprawy ze skargi C. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z dnia [...] maja 2013r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 8 czerwca 2011 r. C. K. wystąpiła do Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. (dalej także: "Kierownik Urzędu") o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ostateczną decyzją z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej. Wnioskodawczyni podkreśliła, że domaga się wydania rozstrzygnięcia na podstawie przepisów prawnych, uwzględniających aktualną nowelizację ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich oraz art. 154 K.p.a.

Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., na podstawie art. 154 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn.zm.). odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...]r., nr [...] i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] r. nr [...] o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek wniosku C. K. decyzją z dnia [...]r. Kierownik Urzędu utrzymał w mocy powyższą decyzję. Organ zwrócił uwagę, że we wniosku strona nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji, podkreślając, że konstrukcja art. 154 K.p.a. powoduje, iż prowadzone w oparciu o powołaną podstawę prawną postępowanie administracyjne nie ma na celu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (która przecież została już rozstrzygnięta co do istoty w postępowaniu administracyjnym głównym - rozpoznawczym), lecz koncentrację na ocenie (weryfikacji) wydanej uprzednio decyzji pod względem kryteriów przewidzianych przepisem art. 154 K.p.a.

C. K. zaskarżyła decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który wyrokiem z dnia 18 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Bd 1178/11 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] r. o odmowie uchylenia decyzji własnej w sprawie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej z dnia [...] r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organ wadliwie rozstrzygnął wniosek skarżącej na podstawie art. 154 K.p.a., bowiem skarżąca we wniosku wskazała, że domaga się wydania rozstrzygnięcia na podstawie przepisów prawnych, uwzględniających aktualną nowelizację ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich oraz art. 154 K.p.a. Nowy stan prawny, na który powołała się strona we wniosku z dnia 8 czerwca 2011 r., to przepisy ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 72, poz. 380). Ustawa ta w art. 2 stanowi, iż zmiana decyzji ostatecznych odmawiających prawa do świadczenia przysługującego na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1, w jej dotychczasowym brzmieniu, osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. następuje na wniosek strony. Przepis ten, w ocenie Sądu, stanowił samodzielną podstawę zmiany decyzji wydanych na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w jej dotychczasowym brzmieniu. Na podstawie tego przepisu szczególnego organ winien zatem rozpoznać wniosek skarżącej o zmianę decyzji ostatecznej i orzec, czy o tym, czy w aktualnym stanie prawnym skarżącej przysługuje świadczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U Nr 87, poz. 395). Organ powinien przy tym uwzględnić zmianę treści art. 2 ust. 2 tej ustawy.

Ponadto Sąd wskazał, że okoliczność, iż w poprzednio wydanej decyzji organ uwzględnił treść orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. Nr K 49/07 (OTK-A 2009/11/169) nie wyłącza prawa skarżącej do złożenia po zmianie treści normy art. 2 ust. 2 ustawy, wniosku o zmianę decyzji opartego na przepisie art. 2 ustawy zmieniającej z dnia 25 lutego 2011 r. W cytowanym wyroku Trybunał Konstytucyjny zakwestionował konstytucyjność uregulowania art. 2 ust. 2 ustawy, wyłączającego z kręgu osób uprawnionych do świadczenia osoby deportowane do pracy przymusowej na terenie kraju i przedstawił argumentację na poparcie prawa do uzyskania tego świadczenia przez osoby wywiezione do pracy przymusowej na terenie kraju. Obecnie treść normy prawnej art. 2 ust. 2 ustawy uległa zmianie. Organ powinien dokonać w takiej sytuacji oceny, czy w przypadku skarżącej spełniony został warunek wywiezienia do pracy przymusowej w oparciu o nowe uregulowanie ustawy. Uregulowanie to nie wprowadza kryterium odległości, posługując się sformułowaniem deportacji, czyli wywiezienia do pracy przymusowej. Organ powinien zatem dokonać wykładni tego pojęcia na gruncie przepisu ustawy i po dokonaniu ustaleń faktycznych, ocenić zasadność wniosku.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 1 pkt 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republika Radzieckich (Dz.U. Nr 72, poz. 380), odmówił przyznani C. K. uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w powołanej wyżej ustawie.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 1 pkt 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 72, poz. 380), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r.

C. K. zaskarżyła decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który wyrokiem z dnia 18 grudnia 2012 r. sygn. akt II SA/Bd 938/12 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. nr [...].

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w obrocie prawnym pozostała ostateczna decyzja administracyjna Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. utrzymująca mocy decyzję tego organu z dnia [...]r. nr [...] o odmowie przyznania C. K. uprawnienia do świadczenia pieniężnego, na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej (...).

Bezspornie w jego ocenie było również to, że wnioskiem z dnia 8 czerwca 2011 r. skarżąca zwróciła się do organu o zmianę powyższej ostatecznej negatywnej decyzji w jej sprawie, wskazując na nowelizację powyższej ustawy oraz art. 154 K.p.a.

Podkreślił następnie, iż orzekając pierwotnie w sprawie zainicjowanej powyższym wnioskiem, na podstawie art. 154 K.p.a. Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] r. odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] r. i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] r. Następnie rozstrzygając sprawę ponownie utrzymał tę decyzję w mocy - decyzją z dnia [...] r. Organ rozpoznawał zatem już tę sprawę w trybie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego w sprawie zmiany decyzji ostatecznej.

Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności, w szczególności treść wniosku skarżącej inicjującego postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie, normę powyższego przepisu szczególnego, a przede wszystkim wskazania zawarte w wyroku Sądu z dnia 18 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Bd 1178/11, niedopuszczalne było zdaniem Sądu orzekanie przez organ nie w trybie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego w sprawie zmiany decyzji ostatecznej, lecz ponowne orzeczenie o odmowie przyznania świadczenia, którego uprzednio organ odmówił już ostateczną decyzją.

Końcowo Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. rozstrzygnie sprawę zainicjowaną wnioskiem skarżącej w trybie postępowania o zmianę decyzji ostatecznej odmawiającej przyznania świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej, uwzględniając wskazania i ocenę prawną zawarte w niniejszym wyroku oraz wyroku z dnia 18 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Bd 1178/11, zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 1 pkt 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republika Radzieckich (Dz. U. z 2011 r., Nr 72, poz. 380), odmówił zmiany decyzji z dnia [...] r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...]r. nr [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. zmiana decyzji ostatecznych odmawiających prawa do świadczenia przysługującego na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1, w jej dotychczasowym brzmieniu, osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej na okres, co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. następuje na wniosek strony.

W myśl nowego brzmienia art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym... represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

Przedmiot sprawy jest unormowany w ustawie z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Przepis artykułu 1 tej ustawy przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie, z tym że nie wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy. Omawiana ustawa przewiduje pewien ograniczony zakres rekompensat dla konkretnie ustalonych grup ofiar, z tytułu ściśle określonych rodzajów represji. Rodzaje represji, których doznanie, z zastrzeżeniem wymagań art. 1 ustawy, uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego, zostały wymienione enumeratywnie w art. 2 ustawy

Dla wydania decyzji pozytywnej na podstawie art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym... konieczne jest łączne wystąpienie następujących przesłanek – ustalenie, że osoba została deportowana (wywieziona) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 oraz, że praca była wykonywana w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy.

Organ w I instancji podał, że C. K. ubiegała się o przyznanie przedmiotowego świadczenia z tytułu pracy przymusowej wykonywanej w okresie od kwietnia 1942 r. do stycznia 1945 r. W ocenie organu przedłożony materiał dowodowy potwierdził, że w czasie okupacji wnioskodawczyni wykonywała pracę przymusową w dwóch gospodarstwach W. B.: w C. S. (miejscu zamieszkania strony) i w N. W. P. (miejscowości położonej w odległości 3 kilometrów od miejsca zamieszkania). W trakcie przeprowadzonego postępowania Kierownik Urzędu uzyskał dodatkowe dowody: ankietę kierowaną w dniu 2 maja 1952 r. do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych w Ż. i kartę osobową z dnia 04 marca 1951 r. oraz dokumenty z Archiwum Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie", w tym zeznania J. U. i M. A. z dnia 28 września 1994 r. poświadczenia zameldowania ww. świadków w C. S., poświadczenie zameldowania strony wydane w dniu 15 września 1994 r. przez Urząd Miejski w Ż. oraz poświadczenie o istnieniu w okresie od 1929 r. do 1945 r. gospodarstwa rolnego W. B. w N. W. P.. Kierownik Urzędu dopuścił także dowód z przesłuchania strony.

Przedmiotowe dokumenty zdaniem organu potwierdziły, iż C. K. została skierowana do wykonywania pracy przymusowej (nakaz sołtysa) u W. B.. Z uwagi na fakt, że posiadał on dwa gospodarstwa rolne: jedno już od 1929 roku w N. W. P. oraz drugie w C. S. (ziemie przejęte w czasie okupacji od Polaków) strona pracowała w obu miejscowościach, w tym w miejscu swojego zamieszkania. C. K. od wiosny do późnej jesieni wypasała krowy na pastwiskach, a zimą opiekowała się zwierzętami na terenie gospodarstwa. Za pracę otrzymywała wyżywienie i ubranie robocze. Wprawdzie wnioskodawczyni twierdzi, że mieszkała w trakcie wojny w N. W. P., jednak z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym zeznań J. U. i M. An. z roku 1994 r., zapisów w ankiecie i karcie osobowej z lat 50-tych oraz poświadczenia zameldowania wydanego w dniu 15 września 1994 r. przez Urząd Miejski w Ż. wynika, że miejscem zamieszkania w tym czasie była C. S.. C. K. twierdzi ponadto, iż pozbawiono ją całkowicie łączności z bliskimi, jednak w świetle materiału dowodowego budzi to uzasadnione wątpliwości. Kontakty ze stroną potwierdzili także w swoich zeznaniach świadkowie zamieszkali w C. S. - rodzinnej miejscowości wnioskodawczym. Mało prawdopodobne jest zatem, by rodzice strony pracującej w ich miejscu zamieszkania oraz w miejscowości oddalonej o 3 kilometry nie utrzymywali kontaktu ze swoim dzieckiem, choćby potajemnie.

Zdaniem Kierownika Urzędu w przypadku strony nie został spełniony zawarty w ustawie warunek deportacji do pracy. W ukształtowanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym "deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej" rozumiana jest nie jako sama zmiana miejsca pobytu, ale powiązana z egzystencją w znacznym oddaleniu od dotychczasowego miejsca zamieszkania i w izolacji od dotychczasowego środowiska, w trudnych warunkach bytowych, klimatycznych (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 350/11, www.cbois.nsa.gov.pl). Deportacja musi łączyć się z przymusowym wywiezieniem, "wyrwaniem" i odizolowaniem od dotychczasowego środowiska. Stan deportacji wiąże się z życiem w otoczeniu wrogości, wyobcowania mentalnościowego, kulturowego i językowego. Trudno przyjąć, że C. S. (miejsce zamieszkania strony) oraz N. W. P. (sąsiednia wieś) w których pracowała wnioskodawczyni były dla niej obcymi miejscami. Organ zauważył, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że C. K. nie opuściła na stałe swego miejsca zamieszkania, a jedynie wykonywała pracę w obu gospodarstwach W. B.: w C. S. (miejscu zamieszkania strony) i w N. W. P. (sąsiedniej miejscowości).

Wykonywanie pracy w warunkach przymusowych bez faktu deportacji nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia. W niniejszej sprawie strona wprawdzie została zmuszona do wykonywania pracy przymusowej u gospodarza niemieckiego, jednakże praca ta była wykonywana w miejscu zamieszkania oraz w miejscowości sąsiedniej, co potwierdziła także C. K..

Powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych organ stwierdził, że strona została wprawdzie zmuszona do wykonywania pracy przymusowej, jednak skierowanie do pracy dotyczyło miejsca zamieszkania oraz miejscowości oddalonej jedynie o 3 kilometry od miejsca zamieszkania. W takiej sytuacji nie można uznać, iż nastąpiło odizolowanie od środowiska. Oznacza to, iż zainteresowana nie przebywała w nieznanym, obcym, wrogim, czy niebezpiecznym środowisku, co stwarzałoby realne i dotkliwe utrudnienia charakterystyczne dla deportacji jak np. odmienne warunki klimatyczne, kulturowe, językowe, połączone niejednokrotnie z wrogością miejscowej ludności, pogorszone warunki codziennego bytu. Organ podkreślił, iż zainteresowana przebywała w otoczeniu swojej najbliższej rodziny. Z pewnością kontakt ten był mniejszy niż w normalnych warunkach życia. Młody wiek wnioskodawczyni niewątpliwie mógł zwiększyć w niej poczucie odległości i osamotnienia, niemniej jednak w sensie obiektywnym była to okolica jej dotychczasowego miejsca zamieszkania.

Na marginesie organ zauważył, że (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2013 r. II OSK 1874/12) art. 2 noweli do ustawy o świadczeniu pieniężnym nie stanowi podstawy normatywnej do weryfikacji wszystkich decyzji odmawiających świadczenia pieniężnego, jakie zapadły przed 20 kwietnia 2011 r. (tj. przed datą wejścia w życie noweli do ustawy o świadczeniu), ale odnosi się wyłącznie do tych decyzji, w których przyczyną odmowy było deportowanie do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed 1 września 1939 r. Wobec faktu prawomocnego rozstrzygnięcia co do charakteru represji, gdy przesłanką odmowy przyznania świadczenia w decyzji Kierownika Urzędu nie było zastosowanie art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu w brzmieniu zakwestionowanym przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku TK 49/07, prowadzenie postępowania wyjaśniającego w sprawie prowadziłoby do obejścia zakazu rozstrzygania ponownie w sprawie już uprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną (res iudicata).

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzją z dnia [...] r. Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że konstrukcja art. 154 K.p.a. powoduje, iż prowadzone w oparciu o powołaną podstawę prawną postępowanie administracyjne nie ma na celu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (która została już rozstrzygnięta co do istoty w postępowaniu administracyjnym), lecz koncentrację na ocenie (weryfikacji) wydanej uprzednio decyzji pod względem kryteriów przewidzianych przepisem art. 154 k.p.a. Tymi kryteriami są interes społeczny lub słuszny interes strony.

W ocenie organu rozpoznającego sprawę w II instancji bezspornym jest, iż decyzja o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego nie tworzy dla strony żadnych praw, dlatego też mogłaby być wzruszona w myśl art. 154 K.p.a. tylko wówczas, gdyby strona wykazała istnienie interesu społecznego lub słusznego interesu własnego. Wprawdzie w doktrynie, jak i w judykaturze nie ma definicji interesu społecznego lub słusznego interesu własnego, tym niemniej art. 6 K.p.a. statuujący zasadę praworządności stanowi, iż organy administracji państwowej zobowiązane są działać na podstawie przepisów prawa. Ponadto jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 października 2004 r. sygn. akt II SA/Bk 428/04 nie można uznać za słuszny interes strony w świetle art. 154 K.p.a., jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania przez ten organ w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją. Stwierdzić bowiem należy, że ocena dowodów przedstawionych przez stronę na okoliczność wykazania istnienia przesłanek decydujących o przyznaniu uprawnienia do świadczenia pieniężnego przeprowadzona została w trakcie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych. Kierownik Urzędu rozpoznając sprawę w trybie zwyczajnym ustalił, iż strona nie podlegała represjom, o których mowa w art. 2 pkt 2 cyt. ustawy. W ocenie organu przepisy ustawy o świadczeniu pieniężnym nie przewidują świadczeń dla wszystkich poszkodowanych, lecz tylko dla tych, względem których okupant stosował represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie, osadzenie w obozie pracy bądź deportację (por. wyrok NSA z dnia 4 października 2011 r. II OSK 195/11).

Organ zwrócił uwagę na pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 9 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 1531/06 (Lex nr 418289), w myśl którego, postępowanie w trybie art. 154 K.p.a. jest postępowaniem mającym nowy przedmiot w stosunku do tego, którego dotyczyło postępowanie prowadzone wcześniej w trybie zwykłym. Przepis ten nie może być przy tym traktowany jedynie jako stwarzający możliwość uznaniowego działania organów administracji i to tylko w interesie publicznym reprezentowanym przez organy administracji, albowiem pozwala on na zajęcie się ponownie sprawą również w interesie strony. Bez tego przepisu prawidłowo wydana odmowna decyzja administracyjna pozbawiałaby stronę możliwości ubiegania się o określone prawa "po wsze czasy", co dalekie byłoby od racjonalnego pojmowania administracji publicznej. Zmiany polityki administracyjnej, wykładni prawa, oceny stanów faktycznych, następujące po wydaniu w sprawie odmownej decyzji ostatecznej nie prowadzą do jej wadliwości lub bezprzedmiotowości, a wobec tego bez dopuszczenia odwołalności decyzji lub jej wzruszenia w trybie nadzoru, strona byłaby pozbawiona możliwości uzyskania dla siebie nowego rozstrzygnięcia jej sprawy.

Organ wskazał, że podnoszone przez stronę okoliczności były już mu znane na wcześniejszym etapie postępowania.

Ponadto wskazał, że zgodnie z wolą ustawodawcy, wyrażoną w art. 2 pkt 2 ustawy, nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do świadczenia pieniężnego przewidzianego tą ustawą (zob. wyroki: NSA z dnia 12 lipca 2011 r., w sprawie o sygn. akt II OSK 628/11; WSA w Warszawie z dnia 11 maja 2011 r., w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 2584/10; WSA w Łodzi z dnia 13 stycznia 2011 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 1282/10. Sytuacja strony w trakcie działań wojennych z pewnością wiązała się z określonymi uciążliwościami, których skutki odczuwa po dziś dzień. Jednakże sytuacja ta, mimo wszystko, była dużo lepsza w porównaniu do osób, które zostały wywiezione nawet na kilkaset, czy kilka tysięcy kilometrów od domu i oderwane od znanego im otoczenia, które nie wiedziały, gdzie znajduje się ich rodzina i czy kiedykolwiek w ogóle powrócą do kraju i bliskich (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 maja 2012 r. sygn. akt II SA/Łd 68/12). Okoliczności podnoszone przez stronę nie spełniają przesłanek represji szczególnie dotkliwej, przejawiającej się nie tylko w zmianie miejsca pobytu, lecz również w "wyrwaniu" z dotychczasowego środowiska i zerwaniu z nim więzi, będących następstwem deportacji (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Łd 1351/11).

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożyła skarżąca C. K. nie zgadzając się ze stanowiskiem organu.

W uzasadnieniu wskazała, że organ wydający decyzje nie brał pod uwagę tego, iż jako małoletnie dziecko skarżąca wykonywała ciężką pracę fizyczną i pogorszyły się jej warunki bytowe przez okres 3 lat. Została wysiedlona z domu rodzinnego do czworaków. Po przymusowym wywiezieniu do N. W. P. nie miała kontaktu z mieszkańcami, rodziną oraz ojczystym językiem. Powyższe fakty w jej ocenie świadczą o deportacji i pracy przymusowej.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Ponadto wskazał, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji omyłkowo powołał się na przesłanki art. 154 K.p.a. to w jego ocenie podstawa prawna decyzji, sentencja i ocena materiału dowodowego są prawidłowe. Powołanie się w uzasadnieniu decyzji na przepis art. 154 K.p.a. i wywody na temat zastosowania tego przepisu w sprawie były nieuzasadnione, lecz nie miało to jakiegokolwiek wpływu na treść podjętego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

Wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.). Oznacza to między innymi, że sąd nie może w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się jedynie do zarzutów sformułowanych w skardze, ale także powinien wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu.

Skarga wniesiona w niniejszej sprawie jest zasadna, gdyż organ w II instancji wadliwie rozstrzygnął wniosek skarżącej na podstawie art. 154 K.p.a. Skarżąca we wniosku z dnia 8 czerwca 2011 r. wskazała na przepisy ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 72, poz. 380) oraz art. 154 K.p.a. Ustawa z dnia 25 lutego 2011 r. w art. 2 stanowi, iż zmiana decyzji ostatecznych odmawiających prawa do świadczenia przysługującego na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1, w jej dotychczasowym brzmieniu, osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. następuje na wniosek strony. Przepis ten stanowi samodzielną podstawę zmiany decyzji wydanych na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w jej dotychczasowym brzmieniu.

W tej sytuacji brak było podstaw do zakwalifikowania przez organ w II instancji wniosku, jako złożonego w oparciu o przepis art. 154 § 1 K.p.a.

Rozważania organu w przedmiocie braku spełnienia przesłanki art. 154 K.p.a., z uwagi na fakt, iż za zmianą decyzji nie przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, są zatem bezprzedmiotowe. Przepis art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich nie uzależnia bowiem zmiany decyzji od takich warunków.

Organ winien był zatem rozpoznać wniosek skarżącej na podstawie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich i orzec o tym, czy w aktualnym stanie prawnym skarżącej przysługuje świadczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395). Organ powinien przy tym uwzględnić zmianę treści art. 2 ust. 2 tej ustawy. W świetle aktualnej treści tego przepisu represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Wskazać należy, iż okoliczność, że w poprzednio wydanej decyzji organ uwzględnił treść orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. Nr K 49/07 (OTK-A 2009/11/169) nie wyłącza prawa skarżącej do złożenia po zmianie treści normy art. 2 ust. 2 ustawy, wniosku o zmianę decyzji opartego na przepisie art. 2 ustawy zmieniającej z dnia 25 lutego 2011 r. W cytowanym wyroku Trybunał Konstytucyjny zakwestionował konstytucyjność uregulowania art. 2 ust. 2 ustawy, wyłączającego z kręgu osób uprawnionych do świadczenia osoby deportowane do pracy przymusowej na terenie kraju i przedstawił argumentację na poparcie prawa do uzyskania tego świadczenia przez osoby wywiezione do pracy przymusowej na terenie kraju. Obecnie treść normy prawnej art. 2 ust. 2 ustawy uległa zmianie. Organ powinien dokonać w takiej sytuacji oceny, czy w przypadku skarżącej spełniony został warunek wywiezienia do pracy przymusowej w oparciu o nowe uregulowanie ustawy. Uregulowanie to nie wprowadza kryterium odległości, posługując się sformułowaniem deportacji, czyli wywiezienia do pracy przymusowej. Organ powinien zatem dokonać wykładni tego pojęcia na gruncie przepisu ustawy i po dokonaniu ustaleń faktycznych, ocenić zasadność wniosku.

Dodatkowo podkreślenia wymaga, że w powyższym aspekcie, czyli co do trybu rozpoznania wniosku skarżącej, zaskarżona decyzja została wydana także z naruszeniem art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, niezgodnie z wytycznymi i wskazaniami zawartymi w prawomocnym wyroku Sądu z dnia 18 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Bd 1178/11 oraz prawomocnym wyroku Sądu z dnia 18 grudnia 2012 r. sygn. akt II SA/Bd 938/12, które wiązały organ w niniejszej sprawie.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. rozstrzygnie sprawę zainicjowaną wnioskiem skarżącej w trybie postępowania o zmianę decyzji ostatecznej odmawiającej przyznania świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej, uwzględniając wskazania i ocenę prawną zawarte w niniejszym wyroku oraz wyroku z dnia 18 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Bd 1178/11 i z dnia 18 grudnia 2012 r. sygn. akt II SA/Bd 938/12 zgodnie z dyspozycją art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Jako bezpodstawną należy uznać argumentację organu zawartą w odpowiedzi na skargę, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji omyłkowo powołał się na przesłanki art. 154 K.p.a. oraz że w jego ocenie podstawa prawna decyzji, sentencja i ocena materiału dowodowego są prawidłowe. Sąd w składzie orzekającym nie zgodził się z tymi twierdzeniami wskazując, że w treści decyzji z dnia [..] r. na próżno doszukiwać się nie tylko prawidłowej podstawy prawnej zapadłego rozstrzygnięcia jak również wskazań wynikających z ww wyroków.

Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję z uwagi na naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.