Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2477/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17  ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), asesor WSA Iwona Ścieszka, , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2022 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza T. z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. decyzją z [...] września 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z [...] lipca 2021 r. nr [...] odmawiającą W. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę K. B.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W. B. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, K. B. (ur. [...] lutego 1937 r.), która orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności. Stopień niepełnosprawności istnieje od [...] lutego 2017 r., natomiast daty powstania niepełnosprawność nie da się ustalić.

Burmistrz [...] decyzją z [...] maja 2021 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] lipca 2021 r. uchyliło decyzję z [...] maja 2021 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Burmistrz Tłuszcza decyzją z [...] lipca 2021 r. ponownie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W. B. wniósł odwołanie od powyższej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa.

Organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), określający krąg podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, art. 17 ust. 5 zawierający katalog przesłanek negatywnych oraz zaznaczył, że zgodnie z art. 17 ust. 1b powołanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

SKO w W. wskazało, że ww. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych utracił moc w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, z dniem [...] października 2014 r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443).

Kolegium powołało wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 300/19 i podkreśliło, że w jego ocenie odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie w oparciu o art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych była nieuzasadniona.

Organ odwoławczy zaznaczył, że [...] marca 2021 r. przeprowadzony został telefonicznie wywiad środowiskowy z W. B., w trakcie którego ustalono, że wnioskodawca nie pracuje, nie posiada źródła dochodu. K. B. pobiera rentę z ZUS, wymaga stałej opieki. W oświadczeniu złożonym [...] lipca 2021 r. W. B. stwierdził, że sprawuje osobistą opiekę nad matką, która wymaga opieki osoby drugiej w codziennym funkcjonowaniu. Wskazał ponadto, że pomaga poprzez pranie, sprzątanie, gotowanie, dawkowanie leków itp. Z powodu opiekowania się matką nie ma możliwości zatrudnienia i zaprzestał aktywności zawodowej. Od 2017 r. otrzymał specjalny zasiłek opiekuńczy, ale z uwagi na przekroczenie dochodów przez rodzinę utracił prawo do zasiłku. Wcześniej miał własną działalność gospodarczą, z której musiał zrezygnować z powodu podjęcia decyzji o opiece nad matką.

Kolegium wskazało, że z załączonego do akt organu I instancji wydruku z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej z 14 lipca 2021 r. wynika, że W. B. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej 19 lutego 2016 r. Orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] o zaliczeniu K. B. do znacznego stopnia niepełnosprawności zostało wydane [...] kwietnia 2017 r. Wnioskodawca zaprzestał zatem prowadzenia działalności gospodarczej na rok przed uzyskaniem przez K. B. ww. orzeczenia. W ocenie Kolegium brak jest tym samym związku pomiędzy zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej, a podjęciem opieki nad matką.

Organ podkreślił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie każda zatem rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką.

SKO w [...] zaznaczyło dodatkowo, że Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w pkt 7 orzeczenia nr [...] dotyczącego konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji zamieścił określenie "wskazana".

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573) w zw. z art. 3 pkt 21 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Natomiast art. 4 ust. 4 ww. ustawy stanowi, że niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację.

W uzasadnieniu orzeczenia z [...] kwietnia 2017 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] stwierdził, że przyznał wskazanie w pkt 6 i 7 orzeczenia, ponieważ ze względu na znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji osoba wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych.

Kolegium powołało wyrok Sądu Najwyższego z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt III UK 318/19 i podkreśliło, że z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] wynika "wskazanie" stałej opieki, a nie jej konieczność. Z rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika również, że rodzina składa się z 6 osób, które prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. W skład gospodarstwa domowego poza skarżącym i jego matką wchodzą E. B. (żona W. B.), córka ([...] lat) i dwóch synów. E. B. pracuje zawodowo, natomiast syn G. ([...][...] lat) nie pracuje.

W ocenie Kolegium uznanie przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], że konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby jest wskazana, a nie konieczna lub wymagana, jak również okoliczność, że w skład wspólnego gospodarstwa domowego wchodzi pełnoletni syn skarżącego (który nie jest aktywny zawodowo), nie daje podstaw do przyjęcia, że nie jest możliwe podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej (nawet na część etatu) lub prowadzenie działalności gospodarczej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad K. B.

Istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę stanowi podstawową przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i musi być wymuszone koniecznością sprawowania opieki nad tą osobą, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał podjęcie lub wykonywania pracy zarobkowej. Zdaniem SKO w [...] okoliczność ta w niniejszej sprawie nie wystąpiła.

W. B. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o przyznanie wnioskowanego, świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku o świadczenie.

W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił, że powoływany przez organ przepis, tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, został przez TK uznany za sprzeczny z konstytucyjną zasadą równości, co za tym idzie, niekonstytucyjny. Pomimo, że od kilku lat przepis ten jest uchylony, decyzje wydawane przez ośrodki pomocy społecznej ciągle bazują na tym przepisie, co jest niezrozumiałe. Obecne orzecznictwo NSA potwierdza bezzasadność takich praktyk, uchylając krzywdzące dla opiekuna osoby niepełnosprawnej decyzje.

Skarżący odniósł się ponadto do podnoszonych przez organ twierdzeń dotyczących braku związku pomiędzy zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej a podjęciem opieki nad matką, podkreślając, że matka chorowała już wcześniej oraz że prowadzenie działalności było niemożliwe do pogodzenia z opieką. Skarżący zaznaczył, że syn G. jest osobą niepełnosprawną i nie jest w stanie świadczyć opieki nad K. B., która wymaga koniecznej pomocy osoby drugiej w codziennym funkcjonowaniu. Skarżący zaznaczył, sprawuje faktyczną opiekę nad matką. Z tytułu opieki zrezygnował z pracy i nie ma możliwości aktywności zawodowej. Odmawiając świadczenia pielęgnacyjnego został pozbawiony środków do życia i ubezpieczenia mimo sprawowania dalszej opieki nad matką.

Skarżący zaznaczył, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 odnosi się do wprost do jego sytuacji, a organy rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego winny procedować w oparciu o odpowiadające gwarancjom konstytucyjnym przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, to znaczy z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, który z dniem 23 października 2014 r. został ostatecznie uznany za niekonstytucyjny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zdaniem Sądu skarga jest zasadna.

Sąd w pełni aprobuje stanowisko organu II instancji zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnośnie stosowania przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia. Znajduje ono bowiem oparcie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela je i przyjmuje jako własne podobnie jak fakt, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki oraz, że matka skarżącego posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Istota sporu sprowadza się do oceny, czy skarżący zrezygnował z zatrudnienia lub go nie podejmuje z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką oraz czy matka takiej stałej opieki potrzebuje.

Organ II instancji zasadnie wskazał, że z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy wynika, że jednym z wymogów uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. To oznacza, że przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jest faktyczna rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, pozostająca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie.

W realiach niniejszej sprawy należy zauważyć, że z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] kwietnia 2017 r. o stopniu niepełnosprawności, niepełnosprawność K. B. w stopniu znacznym istnieje od 15 lutego 2017 r. a daty jej powstania nie da się ustalić. Znajdujące się w aktach sprawy dowody, w szczególności w postaci wywiadu środowiskowego ze skarżącym z 8 marca 2021 r. dokumentują, że matka skarżącego oprócz pomocy w prowadzeniu i utrzymaniu domu wymaga codziennej, całodobowej opieki w postaci zapewnienia higieny osobistej, dawkowania i podawania leków oraz przygotowywania posiłków. W świetle tych okoliczności bezzasadnie, zdaniem Sądu, organ uznał, że w sprawie zachodzi brak bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Sąd zauważa, że istotnie z wydruku z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej z 14 lipca 2021r. wynika, ze skarżący zrezygnował z prowadzenia własnej działalności gospodarczej 19 lutego 2016 r. a K. B. ma potwierdzony stopień niepełnosprawności od 15 lutego 2017 r. jednakże W. B. trafnie wywiódł w skardze, że okoliczność ta nie stoi w sprzeczności z faktem, że matka chorowała i wymagała opieki także przed tą datą. Z tej przyczyny od 2017 r. otrzymywał specjalny zasiłek opiekuńczy, który utracił z powodu przekroczenia kryterium dochodowego.

Organy całkowicie pominęły ponadto kwestę dalszego niepodejmowania przez niego zatrudnienia w kontekście ustalonego przez organy zakresu czynności opiekuńczych podejmowanych przy matce. W okolicznościach kontrolowanej sprawy, tj. istniejącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności K. B. oraz rodzaju i charakteru koniecznej opieki nad nią należy przyjąć, że skarżący nie podejmował pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Prawidłowo organ II instancji wywiódł, że świadczenie pielęgnacyjnej nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz tylko do tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Wbrew jednakże stanowisku zaprezentowanemu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, badanych okolicznościach sprawy taka sytuacja zaistniała. W. B. sprawuje opiekę nad w znacznym stopniu niepełnosprawną matką. Dba i zapewnia m.in. pomoc w czynnościach higienicznych, pranie, sprzątanie, gotowanie i dawkowanie leków a charakter tych czynności nie pozostawia wątpliwości, że są one dokonywane stale, całodobowo i praktycznie we wszystkich sferach życia chorej.

Rozpoznając sprawę organ naruszył zatem przepisy postępowania art. 7, 77 i 80 k.p.a., a w konsekwencji art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią powyższe stanowisko.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji.