Postanowienie NSA, sygn. akt II GZ 204/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "M." Spółki z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 marca 2011 r. sygn. akt IV SA/Po 160/11 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "M." Spółki z o. o. z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 8 marca 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 160/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek "M." Spółce z o.o. z siedzibą w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tejże spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...], w przedmiocie odmowy zmiany zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wprawdzie z przedłożonych dokumentów finansowych wynika, iż skarżąca wykazała za 2009 r. stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, jednakże strata ta jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca z uwagi na swoją sytuację majątkową zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej bądź złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości spółki. Skarżąca spółka posiada kapitał zakładowy w wysokości 1.000.000,00 zł oraz środki trwałe o wartości [...] zł (na dzień 31 grudnia 2009 r.), na koniec 2010 r. posiadała środki pieniężne w kasie i na rachunku bankowym w łącznej kwocie 391.834,80 zł, a saldo jej rachunku na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło 260.328,63 zł, zaś w 2009 r. uzyskała przychód w wysokości [...] zł.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, powyższe okoliczności oznaczają, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w konkretnym postępowaniu. Przy ocenie tej Sąd wziął pod uwagę wysokość wpisu sądowego w tej konkretnej sprawie (200 zł), jak również całość kosztów związanych z wniesieniem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu 14 skarg na decyzje organu administracji (suma należnych wpisów sądowych wynosi 2800 zł).

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła "M." Spółka z o.o. w B. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącej prawa pomocy zgodnie z wnioskiem. Zaskarżonemu orzeczeniu strona wnosząca zażalenie zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej powoływana jako: p.p.s.a.) poprzez nieprzyznanie skarżącej prawa pomocy, pomimo że wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków na ich uiszczenie.

W uzasadnieniu wnosząca zażalenie podniosła, że Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę jej rzeczywistej sytuacji finansowej, przede wszystkim istnienia straty za ostatni rok obrotowy w wysokości niemal 200000 zł. Zdaniem strony, Sąd pierwszej instancji dokonał wybiórczej oceny przedłożonego materiału dowodowego, biorąc pod uwagę jedynie oderwaną od innych danych kategorię środków zgromadzonych w danym momencie na koncie bankowym oraz księgową kategorię przychodów. Wnosząca zażalenie stwierdziła również, że nie można jej zarzucić, iż jako podmiot gospodarczy nie stworzyła specjalnej rezerwy finansowej przeznaczonej na pokrycie kosztów sądowych. Oceny sytuacji finansowej spółki nie może zmienić również okoliczność, że korzysta z pomocy fachowego pełnomocnika, bowiem kwestia rozliczeń z tego tytułu jest sprawą wewnętrznych uzgodnień między mocodawcą a pełnomocnikiem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.

Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Wymaga podkreślenia, że zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych umieszczonej na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że powoływana przez stronę okoliczność powstania straty za 2009 r. nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Analiza aktualnej sytuacji finansowej skarżącej spółki nie daje więc podstaw do przyjęcia, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, w sytuacji gdy na rachunku bankowym ma zgromadzone środki pieniężne w wysokości ponad 260.000 zł. Natomiast ani w złożonym wniosku, ani też w zażaleniu strona nie wykazała niemożności wygospodarowania środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych ze środków finansowych, którymi aktualnie dysponuje.

Niezrozumiała jest natomiast podniesiona w zażaleniu argumentacja dotycząca niemożliwości stworzenia specjalnej rezerwy finansowej na pokrycie kosztów sądowych, gdyż Sąd pierwszej instancji nie czynił spółce zarzutu nieposiadania takiej rezerwy i jej brak nie był przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy. Również fakt korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie miał wpływu na ocenę sytuacji finansowej skarżącej spółki.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że nie można przyjąć, iż skarżąca spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.