Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1416/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 12
journal: Dz.U. 2001 nr 100 poz 1085
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak Sędziowie sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz ( spr.) sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Protokolant Monika Dworakowska po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] Spółka Akcyjna w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 31 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Sz 44/05 w sprawie ze skargi [...] Spółka Akcyjna w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zgłoszenia zanieczyszczenia powierzchni ziemi oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 31 maja 2006 r., sygn. akt II SA/SZ 44/05 oddalił skargę [...] S.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zgłoszenia zanieczyszczenia powierzchni ziemi.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz 12 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U, Nr 100, poz. 1085 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania [...] S.A. w P. Regionalnego Biura Finansowego w S. od decyzji Starosty K. z dnia [...] - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy, wskazując na treść art. 12 ust. 1 i 2 powołanej ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. podniósł, że odrzucenie przez starostę zgłoszenia w ciągu roku od jego dokonania, stosownie do art. 12 ust. 4 w/w ustawy, może nastąpić w razie niespełnienia warunków ustawy, stanowiąc jednocześnie, że ostateczna decyzja w tym przedmiocie powoduje, iż zgłoszenie nie wywołuje skutków prawnych o których mowa w art. 12 ust. 1 ustawy.

Właściwym do oceny spełnienia wymagań ustawowych jest dzień wniesienia zgłoszenia, co wynika z zapisu, iż wyniki badań winny być załączone do zgłoszenia, a termin do jego wniesienia upłynął 30 czerwca 2004 r. Przedłożenie wyników badań wraz ze zgłoszeniem uzasadnione jest istotą zgłoszenia. Aby mogło być dokonane muszą istnieć ku temu podstawy, a te wymagają oceny w świetle specjalistycznych badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia, jak też opisu okoliczności wskazujących na zaistnienie faktów w określonym czasie i spowodowanych przez określone podmioty. Okoliczność podlegająca zgłoszeniu musi być uprawdopodobniona w świetle samego zgłoszenia, którego integralną częścią są dane wskazane w art. 12 ust. 2 ustawy.

Kolegium stwierdziło, iż powodem odrzucenia zgłoszenia był brak wyników badań gruntu, potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby w okolicznościach wskazanych przepisem art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej, a przedłożone przez stronę w dniu 2 września 2004 r. wyniki badań opierają się na próbkach gruntu pobranych w dniu [...] sierpnia 2004 r., a więc po upływie przeszło 4 lat od zmiany władającego gruntem.

Zdaniem organu odwoławczego, bez znaczenia w aspekcie skutków tego przepisu pozostaje kwestia uznania wymogów art. 12 ust. 2 ustawy wprowadzającej jako formalnych, a w konsekwencji ich braku, jako formalnego, czy też materialnych, a więc rozstrzygających o istocie sprawy wobec jednoznacznego uregulowania sankcji w razie ich niespełnienia rozważanym przepisem szczególnym. Ustawodawca nie rozróżnił tych wymogów na wspomniane wyżej kategorie stanowiąc o takim samym skutku w postaci decyzji o odrzucenia zgłoszenia w razie niespełnienia wymogów ustawy, tj. zarówno tych z art. 12 ust. 1, jak też art. 12 ust. 2. Rozróżnienie to mogłoby mieć wyłącznie znaczenie dla możliwości zastosowania przepisu art. 64 § 2 kpa . Wezwanie przez organ do uzupełnienia tych braków w trybie wskazanego przepisu, skutkować winno konsekwentnie pozostawieniem zgłoszenia bez rozpoznania, w razie niedopełnienia wezwania we wskazanym terminie, wobec jednak sankcji przewidzianej przepisem szczególnym, niedopełnienie tego wymogu skutkowało odrzuceniem zgłoszenia. Niewątpliwie jednak nawet przy słusznym założeniu, iż wymogi art. 12 ust. 2 ustawy mają na celu ustalenie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, a zatem w tym znaczeniu stanowią dowody - nie ma podstaw do ominięcia nakazu art. 12 ust. 2 ustawy, co do obowiązku ich załączenia do zgłoszenia

Dodatkowo Kolegium wskazało, że od dnia wejścia w życie ustawy tj. od dnia 21 października 2001 r. upłynął znaczny okres czasu, wystarczający dla dokonania stosownych badań gruntu. Ponadto zanieczyszczenia, na które wskazuje strona dokonane miałyby być do 1999 r., co niewątpliwie wzmacnia słuszność przyjęcia obowiązku posiadania odpowiednich wyników badań na dzień złożenia zgłoszenia Zgłoszenie winno opierać się na stwierdzeniu zanieczyszczenia gruntu, w oparciu o jego badania, a nie na przypuszczeniu, że grunt może być zanieczyszczony z uwagi na prowadzoną działalność.

Kolegium podzieliło również pogląd organu pierwszej instancji, który nie uwzględnił stanowiska strony, co do braku następstwa prawnego w sferze regulacji administracyjno - prawnych, a tym samym odmówił słuszności zgłoszenia zanieczyszczenia przez inny podmiot niż dokonujący zgłoszenia. Organ odwoławczy stwierdził bowiem, iż przepisy art. 494 § 2 i art. 531 § 2 Kodeksu spółek handlowych stosuje się do koncesji, zezwoleń oraz ulg przyznanych po dniu wejścia w życie ustawy, chyba że przepisy dotychczasowe przewidywały przejście takich uprawnień na spółkę przejmującą. Artykuł 494 § 2 Kodeksu spółek handlowych stanowi zaś, że na spółkę przejmującą przechodzą z dniem połączenia w szczególności zezwolenia, koncesje oraz ulgi, które zostały przyznane spółce promowanej, chyba że ustawa lub decyzja o udzieleniu, koncesji lub ulgi stanowi inaczej. Z zestawienia powyższych przepisów wynika, że sukcesja uniwersalna w aspekcie łączenia spółek odnosi się do sfery prawa administracyjnego, o ile co innego nie wynika z przepisu szczególnego lub odpowiednich decyzji, również do wyżej wskazanych aktów wydanych przed wejściem w życie niniejszej ustawy, pod warunkiem jednak, że dotychczasowe przepisy przewidywały przejście takich uprawnień na spółkę przejmującą.

[...] S.A. złożył na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o jej uchylenie w całości. Strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie

1/ naruszenie art. 7 i 8 kpa poprzez prowadzenie postępowania niezgodnie z zasadą praworządności i zasadą pogłębiania zaufania do organów Państwa, a mianowicie:

2/ naruszenie art. 77 § 1 kpa poprzez zaniechanie wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz poprzez przyjęcie, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie postępowania.

W skardze podniesiono nadto zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego które miało wpływ na wynik postępowania, a mianowicie art. 465 § 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy, poprzez jego błędną interpretację, polegającą na przyjęciu, że dotyczy on następstwa prawnego z zakresu prawa administracyjnego oraz art. 494 § 2 i art. 531 § 2 Kodeksu spółek handlowych poprzez ich zastosowanie w sprawie, pomimo braku przesłanek do zastosowania, a w rezultacie tych uchybień naruszenie przepisów art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw przez jego zastosowanie w sprawie pomimo braku przesłanek do jego zastosowania.

Uzasadniając podniesione zarzuty strona skarżąca stwierdziła, że nie wie jaka była rzeczywista podstawa faktyczna, a co za tym idzie podstawa prawna decyzji organu I instancji oraz decyzji organu odwoławczego, ponieważ organ pierwszej instancji wskazał w decyzji na art. 12 ust. 12 cyt. ustawy, a co innego stwierdził w piśmie stanowiącym odpowiedź na odwołanie.

Ponadto skarżący podniósł, iż nie przerzuca obowiązków ustawowych wynikających z art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. na organ administracji. W zgłoszeniu opisane zostały okoliczności wskazujące, iż sprawcą zanieczyszczenia był inny podmiot a w toku postępowania zostały przedstawione wiarygodne wyniki potwierdzające fakt zanieczyszczenia. Stosowanie tej ustawy nie wyłącza obowiązywania przepisów kpa i obowiązywania ogólnej reguły zgodnie z którą organ winien w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Dodatkowo, strona podkreśliła, że stosownie do art. 77 § 1 kpa ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym spoczywa nie na stronie lecz na organie administracji publicznej.

Błędne też, zdaniem strony skarżącej, jest stanowisko organu odwoławczego w kwestii następstwa prawnego po sprawcy szkody, tj. Spółki A. Połączenie spółek nastąpiło na podstawie przepisów obowiązującego ówcześnie Kodeksu handlowego, którego art. 465 § 3 dotyczący przejmowania spółek dotyczył wyłącznie praw i obowiązków o charakterze cywilnoprawnym. Spółka przejmująca nie nabywała więc żadnych uprawnień o charakterze administracyjnym. Sukcesja administracyjnoprawna w procesie łączenia spółek została wprowadzona dopiero w art. 494 § 2 obowiązującego obecnie Kodeksu spółek handlowych, czyli z dniem 1 stycznia 2001 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie .

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, iż skarga jest bezzasadna i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ją oddalił.

Zdaniem Sądu nietrafny jest zarzut dotyczący rozbieżności w uzasadnieniu organu I instancji i uzasadnieniu organu odwoławczego, zwłaszcza w kontekście treści decyzji organu I instancji oraz pisma z dnia [...] stanowiącego odpowiedź na odwołanie. Decydujące znaczenie dla oceny dokonywanej przez Sąd ma bowiem treść wydanych decyzji. Treść pism procesowych zebranych w sprawie ma charakter jurydyczny w tym znaczeniu, że zawierają one określone twierdzenia (zarzuty) dotyczące przedmiotu sprawy, ale rozstrzyga treść decyzji (postanowienia), która jest kontrolowana z punktu widzenia zgodności z prawem. Z treści uzasadnienia zarówno organu I instancji oraz organu odwoławczego wynika jakie były motywy rozstrzygnięcia, tzn. ocena wyników badań i elementy podmiotowe związane z przejęciem spółki, oraz nie wykazanie okoliczności, że sprawcą zanieczyszczenia gruntu była inna osoba.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że przepis art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska , ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw ( Dz. U. Nr 100 ,poz.1085 ze zm. ) nakłada na zgłaszającego obowiązek dokonania zgłoszenia w zakreślonym terminie, wykazania faktu wystąpienia zanieczyszczenia gleby przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed 1 października 2001 r., przez inny podmiot i przedstawienia wyników badań potwierdzających zanieczyszczenie gleby. Art. 12 tej ustawy jest przepisem o charakterze przejściowym, ustanawiającym wyjątek od zasady określonej w art. 102 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 ze zm.), który możliwość skorzystania ze szczególnego rozwiązania uzależnia od spełnienia przez zgłaszającego warunków ustawy. Oznacza to, że organ przyjmujący zgłoszenie nie prowadzi z własnej inicjatywy postępowania dowodowego w celu ustalenia podmiotu winnego zanieczyszczenia gleby czy też czasu powstania zanieczyszczenia, a jedynie bada czy zgłoszenie spełnia warunki ustawy. Zatem, w ocenie Sądu I instancji, wbrew zarzutowi podniesionemu przez stronę skarżącą organ nie naruszył reguły dotyczącej ciężaru dowodu, funkcjonującej w procedurze administracyjnej, ponieważ przepisy powołanej ustawy w sposób jednoznaczny określiły wymogi jakim musi odpowiadać zgłoszenie i tym samym określiły zakres obowiązków dowodowych strony postępowania i organu.

Sąd stwierdził, że w swoim zgłoszeniu Spółka [...] wskazała jako podmiot, który spowodował zanieczyszczenie powierzchni ziemi, poprzedniego władającego tymi gruntami – Spółkę A. Na podmiocie tym, w myśl przepisów art. 82 uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. z 1994 r. Nr 49, poz. 196 ze zm.), mógł ciążyć obowiązek podejmowania działań mających na celu usunięcie przyczyn szkodliwego oddziaływania na środowisko lub zagrożenia i przywrócenie środowiska do stanu właściwego, a więc w tym przypadku obowiązek rekultywacji zanieczyszczonej powierzchni ziemi na przedmiotowych gruntach.

Nadto Sąd pierwszej instancji podzielił pogląd organów administracji, iż władający ziemią w dniu wejścia w życie ustawy – [...] S.A. - jest następcą przejętej Spółki A (wynika to z przedłożonego przez Spółkę wypisu z aktu notarialnego o połączeniu spółek Spółki B. i Spółki A w [...] S.A), a tym samym na spółkę [...] przeszły wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej. W wypadku bowiem następstwa o charakterze sukcesji generalnej - co ma miejsce w przypadku połączenia spółek na podstawie art. 465 § 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. - Kodeks handlowy (Dz. U. Nr 57, poz. 502 ze zm.), z chwilą wykreślenia z rejestru spółki przejętej, spółka przejmująca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej, w tym również w prawa i obowiązki o charakterze administracyjnoprawnym.

W takim stanie rzeczy, w ocenie Sądu, brak było podstaw do uznania, że zanieczyszczenie gleby zostało spowodowane przez inny, niż zgłaszający, podmiot. Przesądzenie tego faktu stanowiło już dostateczną podstawę uzasadniającą odrzucenie zgłoszenia dokonanego przez stronę skarżącą w niniejszej sprawie.

Również Sąd pierwszej instancji podniósł, że nie złożenie zgłoszenia spełniającego ustawowe wymogi formalne w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r. skutkować musiało jego odrzuceniem, bez potrzeby badania jego merytorycznej treści odnoszącej się do wykazania, czy zanieczyszczenie lub niekorzystne przekształcenie terenu spowodowane zostało przez inny podmiot. Termin określony w art. 12 ust. 1 ustawy jest terminem prawa materialnego, co rodzi określone skutki. Terminem materialnoprawnym jest okres, w którym nastąpić może ukształtowanie praw i obowiązków jednostki w ramach administracyjnego stosunku materialnego. Do terminów materialnych nie stosuje się przepisów rozdziału 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, co oznacza, że nie oblicza się tych terminów w sposób wskazany w art. 57 kpa i że nie jest dopuszczalne ich przywrócenie na mocy art. 58-60 kpa. Wprawdzie przepis art. 57 § 5 kpa (zdanie pierwsze) stanowi, że termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem nadano pismo w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego albo złożono w polskim urzędzie konsularnym, lecz przepis ten dotyczy wyłącznie terminów procesowych, a nie terminów materialnych. Z powyższego zdaniem Sądu wynika, że dla zachowania terminu określonego w art. 12 ust. 1 ustawy, koniecznym jest złożenie zgłoszenia do organu przed upływem terminu. Zgłoszenie to jest bowiem żądaniem wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie wpisu do rejestru określonego w art. 110 ustawy – Prawo ochrony środowiska. Zgodnie z art. 61 § 3 kpa datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie wniosek nie spełniał wymogów określonych w art. 12 ust. 1 i 2 ustawy, a mianowicie wniosek wpłynął do organu w dniu 2 lipca 2004r., a więc po terminie oraz nie zawierał dokumentów potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi, co uzasadniało odrzucenie zgłoszenia.

Skargę kasacyjną od tego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł [...] S.A. w P. zaskarżając go w całości .Wyrokowi temu zarzucono naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

1) art. 465 § 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że spółka przejmująca wstępuje w prawa i obowiązki spółki przejmowanej o charakterze administracyjnym;

2) art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy, Prawo ochrony środowiska , ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw ( Dz. U. Nr 100 , poz. 1085 ze zm. ) przez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że spółka przejmująca nie jest innym podmiotem niż spółka przejęta w rozumieniu przepisu;

3) art. 12 ust. 2 cytowanej ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. poprzez błędną wykładnię tego przepisu i przyjęcie, że przepis ten wyklucza stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego pozwalających na usunięcie braków formalnych;

4) art. 12 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że zgłoszenie musiało być dokonane bezpośrednio do starosty przed dniem 30 czerwca 2004 r. i złożenie zgłoszenia w polskiej placówce pocztowej nie doprowadziło do zachowania terminu;

5) art. 12 ust. 4 ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie pomimo braku przesłanek do jego zastosowania.

Wskazując na powyższe uchybienia skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. ) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach : 1) naruszenia prawa materialnego przez błędna wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie ; 2) naruszenie przepisów postępowania , jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy . Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej , bowiem według art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie pod uwagę nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze . Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego – uchybił Sąd, uzasadnienia ich naruszenia a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wskazania dodatkowo, że wytknięte naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Kasacja nie odpowiadająca tym wymogom pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na to, że skarga kasacyjna jest bardzo sformalizowanym środkiem prawnym jest obwarowana przymusem adwokacko – radcowskim ( art. 175 § 1 –3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Opiera się on na założeniu , że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny .

Złożona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna odpowiada przedstawionym wymaganiom lecz podniesione w niej zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie .

W niniejszej sprawie żadna z przesłanek określonych w art. 183 § 2 ustawy procesowej nie wystąpiła, stąd Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej .

Przystępując zaś do rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej zauważyć należy ,iż nie jest usprawiedliwiony zgłoszony zarzut skargi kasacyjnej wadliwej wykładni art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska , ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz. U. Nr 100 , poz. 1085 ) a w konsekwencji zarzut niewłaściwego zastosowania art. 12 ust. 4 wskazanej wyżej ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.

Według art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska , ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw ( Dz. U. Nr 100 poz. 1085 ze zm. ) władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy , na której przed jej wejściem w życie nastąpiło zanieczyszczenie ziemi spowodowane przez inny podmiot , jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r.; w tym przypadku przepisów art. 102 ust. 1-3 Prawo ochrony środowiska nie stosuje się. Z literalnego brzmienia wymienionego przepisu mogłoby wprawdzie wynikać, że "innym podmiotem", o jakim mowa w tym przepisie może być każdy podmiot, który spowodował zanieczyszczenia ziemi, w tym poprzednik prawny władającego ziemią, w dacie wejścia w życie ustawy - Prawo ochrony środowiska, jednakże uregulowania tego nie można odrywać od całokształtu przepisów statuujących zasady odpowiedzialności za zanieczyszczenie środowiska, w tym pomijać, że jest to przepis przejściowy.

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska ( Dz. U. Nr 62 , poz. 627 ze zm.) odmiennie od poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. z 1994 r. Nr 49, poz. 196 ze zm.), ukształtowała odpowiedzialność za zanieczyszczenie ziemi i obowiązek jej rekultywacji. W uprzednio obowiązującym stanie prawnym (art. 82 ustawy), jednostki organizacyjne wykonywające działalność szkodliwie wpływającą na środowisko, w tym zanieczyszczające powierzchnię ziemi, miały obowiązek przywrócenia stanu właściwego środowiska, a obowiązki w tej mierze mogły być egzekwowane w drodze administracyjnoprawnej, jak też w sferze prawa cywilnego w przypadku wyrządzenia szkody osobom trzecim. Regulacje tej ustawy nie wiązały odpowiedzialności za zanieczyszczenie powierzchni ziemi z uprawnieniami rzeczowymi, w tym z faktu władania daną nieruchomością nie wynikał wprost obowiązek rekultywacji w sytuacji gdy władający nie był sprawcą zanieczyszczenia.

W ujęciu ustawy Prawo ochrony środowiska, odpowiedzialność za zanieczyszczenie powierzchni ziemi i wiążący się z nią obowiązek rekultywacji spoczywa na władającym powierzchnią ziemi, którym stosownie do art. 3 pkt 44 tej ustawy jest właściciel nieruchomości lub inny podmiot władający gruntem, ujawniony w ewidencji gruntów i budynków na podstawie ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne. Stosownie do art.102 ust. 1 wymienionej ustawy, władający powierzchnią ziemi w przypadku jej zanieczyszczenia ma obowiązek przeprowadzenia rekultywacji z tym, że w przypadku koniecznego natychmiastowego jej dokonania może na koszt władającego dokonać jej starosta (art. 102 ust. 5 i ust. 7). Uwolnienie się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji może nastąpić w przypadku wykazania przez niego, że zanieczyszczenie spowodował inny podmiot i wówczas na tym podmiocie spoczywa obowiązek rekultywacji, z tym zastrzeżeniem, że jeśli zanieczyszczenia dokonano za wiedzą lub zgodą władającego, ponosi on obowiązek rekultywacji solidarnie ze zbywcą (art. 102 ust. 2 i 3).

Z treści art. 102 ust. 2 cytowanej ustawy wynika, że uwolnienie się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji, dotyczy wyłącznie tych przypadków, w których zanieczyszczenia gleby spowodował inny podmiot ale do zdarzenia tego doszło po dniu objęcia władania.

Uregulowanie to ponad wszelką wątpliwość wyklucza możliwość uwolnienia się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji z powołaniem się na sprawstwo osoby trzeciej, jeżeli zanieczyszczenie miało miejsce przed objęciem władania. Oznacza to, że władający powierzchnią ziemi w świetle treści tego uregulowania nie może skutecznie powołać się na sprawstwo zanieczyszczenia swego poprzednika prawnego.

W ujęciu omawianego przepisu władający powierzchnią ziemi nabywając (przejmując) określoną zanieczyszczoną nieruchomość, przejmuje obowiązek dokonania rekultywacji i na nim ciąży wykonanie tego publicznoprawnego obowiązku. Natomiast odrębną kwestią są wzajemne relacje między zbywcą i nabywcą z tytułu kosztów rekultywacji i są one zależne od treści stosunku prawnego będącego podstawą przeniesienia własności, wszelkie spory w tej mierze mogą być rozstrzygane w płaszczyźnie stosunków cywilnoprawnych

Przepis art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. , którego błędną wykładnię zarzuca zaskarżonemu orzeczeniu skarga kasacyjna, jest przepisem przejściowym, stanowiącym "pomost" pomiędzy przepisami ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska a przepisami ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska, która weszła w życie z dniem 1 października 2001 r. Jako przepis intertemporalny, przedmiotowo i podmiotowo stanowi on regulację przejściową (wprowadzającą), pomiędzy art. 82 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska a art. 102 Prawa ochrony środowiska, co było konieczne z uwagi na zmianę zasad odpowiedzialności za zanieczyszczenie środowiska, wprowadzonych przez nową ustawę z dniem 1 października 2001 r. Uregulowania w nim zawarte dotyczą sytuacji określonej w art. 102 ust. 2 Prawa ochrony środowiska, jednak mają zastosowanie w przypadku, jeżeli zdarzenie tam opisane miało miejsce przed dniem wejścia ustawy w życie, tzn. przed dniem 1 października 2001 r. Jest to klasyczny przepis przejściowy, który nie zmienia zakresu przedmiotowego i podmiotowego nowej regulacji (art. 102 Prawa ochrony środowiska) a jedynie przesuwa jej zastosowanie (w tym przypadku korzystne dla "władającego") do zdarzeń mających miejsce przed wejściem w życie ustawy. Gdyby nie było przepisu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej, to z dniem 1 października 2001 r. do wszystkich "władających", miałby zastosowanie przepis art. 102 ust. 1 Prawa ochrony środowiska, bez możliwości skorzystania z postanowień ust. 2 i 3 tej regulacji, bowiem te przepisy mają zastosowanie jedynie do zdarzeń mających miejsce po wejściu ustawy w życie.

Z porównania brzmienia przepisów art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej i art. 102 ust. 2 Prawa ochrony środowiska wynika jednoznacznie, że "władającymi" w rozumieniu tych ustaw są podmioty władające powierzchnią ziemi w dniu wejścia ustawy w życie, co jest zgodne z art. 3 pkt 44 tej ostatniej ustawy, który wprowadził to pojęcie. Natomiast zakres czasowy, którego dotyczy art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej w związku z art. 102 ust. 2 Prawa ochrony środowiska, nie może dotyczyć okresu wcześniejszego niż od daty objęcia władania przez władającego. Zatem przepis art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. odnosi się wyłącznie do tych przypadków, w których wyrządzenie szkody polegającej na zanieczyszczeniu ziemi zostało spowodowane po objęciu władania przez władającego o jakim mowa w tym przepisie, a przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska. Wyklucza to uznanie jako "inny podmiot" w rozumieniu tego przepisu, poprzednika prawnego władającego.

Tak więc w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie został wskazany inny podmiot , który spowodował zanieczyszczenie ziemi lub gleby przed wejściem w życie ustawy . Zgodzić się należy się w związku z tym ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji , że wskazana Spółka A. jako podmiot , który spowodował zanieczyszczenie ziemi lub gleby w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej z uwagi na historyczne uwarunkowania i skutki prawne połączenia w 1999 r. tej Spółki z inną Spółką prawa handlowego , której sukcesorem jest obecny [...] S.A. nie może być uznany za inny podmiot w rozumieniu w/w przepisów. Tym samym [...] S.A. jako następca prawny w/w nie mógł skutecznie dokonać zgłoszenia zanieczyszczenia ziemi w powołaniu na ten przepis i w ten sposób uwolnić się od obowiązku rekultywacji, skoro sprawcą zanieczyszczenia był jego poprzednik prawny. Dlatego też w opisanych okolicznościach, skoro przedmiotowe zgłoszenie dokonane przez skarżącą spółkę nie spełniało warunków ustawy , tym samym zasadnie na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. je odrzucono. W tych okolicznościach nie można uznać by Sąd pierwszej instancji niewłaściwie zastosował powyższy przepis ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.

Odnosząc się do dalszych zarzutów skargi kasacyjnej podnieść należy, że określony w art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej termin, którego koniec przypada na dzień 30 czerwca 2004 r., jest terminem prawa materialnego. Niewątpliwie bowiem należy do katalogu "warunków ustawy", o których mowa w art. 12 ust. 4 ustawy wprowadzającej. Tylko kumulatywne spełnienie tychże warunków, polegające na wywiązaniu się z obowiązku dokonania kompletnie udokumentowanego zgłoszenia zanieczyszczenia ziemi do dnia 30 czerwca 2004 r. umożliwiało staroście uwzględnienie żądania i dokonanie wpisu zanieczyszczonego gruntu do stosownego rejestru obszarów rekultywowanych przez ten organ powiatu.

Jakkolwiek czynność dokonania zgłoszenia wywołuje skutki procesowe i jako podanie uruchamia postępowanie administracyjne kończące się wpisem gruntu do rejestru albo – alternatywnie – decyzją odrzucającą zgłoszenie, czynność ta jest równocześnie jednym z materialnoprawnych warunków wpływających na skuteczność żądania zawartego w zgłoszeniu. Data jej dopełnienia oraz kompletność dołączonego do zgłoszenia materiału dowodowego w postaci wyników badań ziemi przesądzała o rezultacie postępowania. Data złożenia kompletnego zgłoszenia określona w art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej jest terminem prawa materialnego; wynika bowiem z przepisów o charakterze materialnoprawnym, a nadto została przez art. 12 ust. 4 tejże ustawy wprost nazwana "warunkiem ustawy", a więc zdarzeniem, od którego uzależniony został wynik sprawy. Uchybienie terminowi na złożenie zgłoszenia wraz z wymaganymi dokumentami kształtuje materialny stosunek administracyjny; formułuje dla starosty nakaz odrzucenia spóźnionego lub niekompletnego zgłoszenia. Nie można tym samym podzielić w tym zakresie stanowiska , skarżącego o nieograniczonym terminie uzupełniania przedmiotowego zgłoszenia .

Nie ma usprawiedliwionych podstaw również zarzut naruszenia art. 465 § 3 Kodeksu handlowego, albowiem norma ta nie stanowiła podstawy prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia . Jeżeli nawet przepis art. 465 § 3 Kodeksu handlowego był powołany w motywach zaskarżonego wyroku to tylko jako niezbędny do innych rozważań i ustaleń .

Natomiast wyłącznie informacyjnie zauważyć należy , iż słusznie uznał Sąd pierwszej instancji, że sukcesja generalna, w tym przewidziana w art. 463 i nast. Kodeksu handlowego, wywołuje skutki także w sferze praw i obowiązków publicznoprawnych. Przepis powyższy jest normą ustrojową dla spółek akcyjnych sytuującą je w całym systemie prawnym. Stąd też jeżeli przepis art. 465 § 3 Kodeksu handlowego będący normą rangi ustawowej mówi o wstąpieniu przez spółkę przejmującą we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej, to nie ma powodów do ograniczania jej zasięgu tylko do zakresu stosunków cywilnoprawnych.

Dlatego przy uwzględnieniu powyższych rozważań uznano , iż zarzutu skargi kasacyjnej w okolicznościach przedmiotowej sprawy jako nieusprawiedliwione nie zasługiwały na uwzględnienie .

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny wobec zgłoszenia nieusprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm. ) orzekł jak w sentencji wyroku .