Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 637/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Edyta Anyżewska po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 września 2010 r., sygn. akt I SA/Rz 328/10 w zakresie przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi E. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 8 marca 2010 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

UZASADNENIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 września 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w sprawie o sygn. akt I SA/Rz 328/10 oddalił wniosek E. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Skarżąca E. G. zwróciła się do Sądu o przyznanie prawa pomocy, powołując się na trudną sytuację zdrowotną i materialną. W oświadczeniu złożonym na formularzu urzędowym PPF wskazała, że prowadzona przez nią firma w 2009 r. poniosła stratę w wysokości 21.000 zł. Z przedmiotowego oświadczenia wynika także, że skarżąca uzyskuje dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 2.200 zł miesięcznie, z czego utrzymuje siebie i dwoje uczących się dzieci, ponosząc wydatki z tytułu: opłat za energię elektryczną, gaz i telefon w wysokości 600 zł, kosztów leczenia 250 zł i pozostałych kosztów utrzymania w kwocie 1200 zł. Spłaca także kredyt w wysokości 13.000 zł, uiszczając tytułem odsetek 150 zł miesięcznie. Skarżąca podała, że jest właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 0,41 ha. Innego majątku nie posiada.

Skarżąca w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej jako P.p.s.a., została wezwana do złożenia dodatkowego oświadczenia odnośnie do stanu rodzinnego i majątkowego. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wskazała, że jest osobą zamężną, jednakże od 2002 r. ma zniesioną wspólność ustawową małżeńską, zamieszkuje u dorosłej córki, u której ma dożywocie. Podała, że ma dwa samochody dostawcze i dwie naczepy, jednakże sprzęt ten jest wyeksploatowany i nadaje się do remontu. Skarżąca przedłożyła ponadto: kopię zeznania podatkowego za 2009 r., kopię deklaracji VAT za okres od stycznia do maja 2010 r., odpis wyroku Sądu Rejonowego w J. z dnia 18 listopada 2004 r., w przedmiocie zniesienia wspólności ustawowej małżeńskiej, a także harmonogram spłaty kredytu wraz z umową o udzielenie kredytu konsumpcyjnego z dnia 10 kwietnia 2009 r. Spłata przedmiotowego kredytu, (rozłożona do dnia 9 kwietnia 2014 r.) została poręczona przez męża skarżącej H. G., zamieszkałego pod tym samym adresem co skarżąca. Z przedłożonych deklaracji VAT wynika z kolei, że podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług w okresie od stycznia do maja 2010 r. nie przekraczała kwoty 2646 zł, za wyjątkiem lutego 2010 r., za który to miesiąc podstawa opodatkowania została wykazana w kwocie 202 955 zł. Odnośnie do dochodów uzyskiwanych przez dzieci skarżąca stwierdziła, że otrzymują one wsparcie od ojca w wysokości 400 zł miesięcznie, nie posiadają przy tym żadnych innych dochodów.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2010 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Strona od tego postanowienia wniosła sprzeciw. W jego treści podkreśliła, że mąż przyczynia się do utrzymania rodziny uiszczając jedynie kwotę 400 zł na rzecz dzieci. Przedłożyła jednocześnie poświadczenie zameldowania, wystawione przez Urząd Gminy w N., z którego treści wynika, że H. G. zamieszkiwał w M. pod numerem [...] od dnia 25 stycznia 2007 r. do dnia 13 lipca 2010 r. Skarżąca przedłożyła także kopie rachunków za prąd, gaz, telefon i Internet, wystawionych na H. G., dokumentujących wydatki poniesione na ten cel. Wyjaśniła jednocześnie, że zostały one wystawione na jej męża, gdyż umowy o dostawę tych mediów zostały zawarte wiele lat temu. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła również kopie nakazów zapłaty na kwoty 78.137,96 zł i 2.911,74 zł wraz z ustawowymi odsetkami. W jej ocenie okoliczności te potwierdzają trudną sytuacje prowadzonego przez nią przedsiębiorstwa.

Postanowieniem z dnia 27 września 2010 r. WSA w Rzeszowie oddalił wniosek skarżącej uznając, że nie wykazała ona przesłanek przyznania jej prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia Sąd w pierwszej kolejności odniósł się do wskazanej przez skarżąca okoliczności, że nie prowadzi ona z mężem wspólnego gospodarstwa domowego, powołując się na fakt zniesienia wspólności ustawowej. Sąd wskazał, że samo zniesienie wspólności ustawowej nie wyklucza prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, a ponadto z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika wręcz obowiązek wzajemnego wspierania się małżonków, niezależnie od formy ustroju majątkowego. Tym samym powoływanie się na tę okoliczność nie może przesądzać o prawdziwości twierdzeń skarżącej. Ponadto, wątpliwości w tym zakresie budzi także treść informacji podanych w oświadczeniach skarżącej oraz treść przedłożonych przez nią dokumentów. Sąd zwrócił uwagę na fakt, że zgodnie z zapisem umowy kredytowej, spłata tego kredytu została poręczona przez męża skarżącej – H. G., zamieszkałego pod tym samym co ona adresem. Co prawda skarżąca przedłożyła poświadczenie zameldowania, z którego wynika, że był on w tym czasie gdzie indziej zameldowany, podkreślono jednak, że miejsce zameldowania, wynikające z regulacji administracyjnoprawnych, nie jest tożsame z miejscem zamieszkania, którego ustalenie wymaga odwołania się do przepisów prawa cywilnego, tak więc przedłożone przez skarżącą poświadczenie zameldowania nie rozstrzyga wątpliwości w tym zakresie.

Sąd poddał także w wątpliwość wysokość kosztów ponoszonych przez skarżącą na utrzymanie domu. Mając na względzie to, że wraz z dziećmi zamieszkuje ona u córki, nie sposób w ocenie Sądu, na podstawie przedstawionych informacji i dokumentów, ocenić wysokości rzeczywiście ponoszonych z tego tytułu wydatków. Nie wyjaśniono, w jakim stopniu skarżąca jako lokator ponosi ciężar tych wydatków, a w jakim stopniu są one pokrywane przez właścicielkę domu. Brak jest natomiast podstaw do przyjęcia, że koszty te, określone na kwotę 600 zł, są pokrywane w całości przez skarżącą z wyłączeniem właścicielki.

Odnosząc się do trudnej sytuacji finansowej prowadzonego przez skarżącą przedsiębiorstwa Sąd stwierdził, że fakt odnotowania straty, w kontekście przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, nie przesądza tego, że określona działalność jest deficytowa. Strata może bowiem wynikać z poczynionych inwestycji. Odnośnie zaś do obrotów Sąd wskazał, że ze złożonych deklaracji wynika, że nie były one wysokie, nie dotyczy to jednak lutego 2010 r., w których podstawa opodatkowania została wykazana w kwocie 202 955 zł. Okolicznością, która także poddaje w wątpliwość twierdzenia skarżącej, co do złej kondycji prowadzonego przez nią przedsiębiorstwa jest w ocenie Sądu podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług od tych czynności wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów, która wyniosła 78 999 zł.

W ocenie Sądu nie sposób oprzeć się także na przedłożonych wraz ze sprzeciwem nakazach zapłaty, albowiem zostały one wydane prawie rok temu, a brak jest informacji czy wskazane w nich należności zostały uiszczone przez dłużników, wyegzekwowane, czy też uwzględnione w ramach rozliczenia prowadzonej działalności jako wierzytelności nieściągalne. Z przedłożonego nakazu zapłaty z dnia 5 stycznia 2010 r., wydanego przez Sąd Rejonowy w C. oraz noty księgowej wystawionej przez F. Sp. z o.o. wynikałoby natomiast, że skarżąca zbyła przynajmniej część swoich wierzytelności, co również ma wpływ na ocenę stanu przedsiębiorstwa, stanowiąc argument, który nie potwierdza stanowiska skarżącej, co do jej złego położenia.

Ponadto odnośnie do podnoszonej w sprzeciwie okoliczności przebywania na zwolnieniu lekarskim skarżąca nie przedstawiła żadnego zaświadczenia lekarskiego, ani nie wskazała na co choruje, dlatego Sąd nie był w stanie ocenić, czy istotnie okoliczność ta wpływa, a jeśli tak - w jakim stopniu, na jej sytuację materialną.

Skarżąca w zażaleniu na powyższe postanowienie podniosła, że Sąd skupił się na wątpliwościach odnośnie do jej stanu rodzinnego i majątkowego, a nie na rzetelnej ocenie sytuacji materialnej i zdrowotnej. Podkreśliła, że sytuacja jej firmy jest zła, co obrazują przedłożone dokumenty. Ponownie wskazała, że jej mąż łoży na utrzymanie rodziny 400 zł miesięcznie. Strona podniosła, że sama płaci rachunki, gdyż córka która jest właścicielką budynku jeszcze studiuje i nie osiąga dochodów. Oświadczyła ponadto, że odnośnie do nakazów zapłaty to dotychczas nie uzyskała ani złotówki, a jedynie poniosła dalsze koszty. Skarżąca dołączyła od zażalenia zwolnienia lekarskie i oświadczyła, że leczy się na depresją i chorobę neurologiczną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym.

Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Sąd dysponować musi precyzyjnymi danymi dowodzącymi, że bez przyznania takiej pomocy strona nie będzie w stanie zrealizować przysługującego jej prawa do sądu, wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza bowiem przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa, a więc w istocie na innych podatników, przez co Sąd musi szczególnie wnikliwie ustalić, czy przesłanki jego przyznania są spełnione.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego słuszne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarżąca nie spełnia przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Nie można uznać zarzutu skarżącej przedstawionego w zażaleniu, iż WSA skupił się jedynie na wątpliwościach odnośnie do jej stanu rodzinnego i majątkowego, skoro Sąd odnosząc się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie uzasadnił w sposób wyczerpujący, dlaczego uznał, że złożone przez nią oświadczenie budzi wątpliwości co do jego wiarygodności. Wskazać należy, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku. Jeżeli fakty, które podaje nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006 r., II OZ 211/06), niepubl.). Zaistnienie takiej sytuacji wykazał w rozpatrywanej sprawie Sąd pierwszej instancji. Skoro skarżąca nie przedstawiła informacji, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest jej sytuacja majątkowa, to Sąd miał pełne podstawy ocenić wniosek jako niezasadny, bowiem nie mógł przeprowadzić pełnej analizy posiadanych przez nią środków. Dotyczy to przede wszystkim wysokości kosztów ponoszonych na utrzymanie domu, sytuacji finansowej przedsiębiorstwa prowadzonego przez skarżącą oraz podnoszonej w sprzeciwie okoliczności przebywania na zwolnieniu lekarskim. Należy podkreślić, że strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zasadniczo zależy, od tego jak sąd oceni to, co zostanie przez stronę wykazane.

Mając na uwadze wszystkie te okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swego wniosku o przyznanie jej prawa pomocy i dlatego jej zażalenie na postanowienie WSA w Rzeszowie Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nieuzasadnione. Z tych względów i na podstawie art. 184 P.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a orzeczono jak w sentencji.