Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2799/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 7b w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61
journal: Dz.U. 2011 nr 74 poz 397
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Tomasz Kolanowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia NSA (del.) Danuta Małysz, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 2589/13 w sprawie ze skargi C. sp. z o.o. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 2 lipca 2013 r. nr IPPB5/423-239/13-6/JC w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i oddala skargę, 2) zasądza od C. sp. z o.o. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów kwotę 340 (słownie: trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 kwietnia 2014 r., sygn. .akt III SA/Wa 2589/13, w którym uchylono zaskarżoną przez C. sp. z o.o. (dalej: skarżąca, spółka) interpretację indywidualną Ministra Finansów z 2 lipca 2013 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych.

W motywach orzeczenia Sąd podał, że spółka we wniosku przedstawiła następujące zdarzenie przyszłe. Spółka oraz inne spółki z grupy kapitałowej C. w Polsce (dalej: Grupa) rozważają wprowadzenie zmian w istniejącej krajowej strukturze Cash-pooling, w której dotychczas uczestniczą.

Wprowadzane zmiany wiązałyby się z podpisaniem nowej, polegającej na zarządzaniu płynnością finansową, Umowy Cash-pooling (dalej: Umowa/Umowa Cash-pooling).

Usługa Cash-pooling, jako kompleksowa usługa finansowa oferowana przez Bank, tak jak dotychczas obejmowała będzie szereg powiązanych ze sobą czynności, mających na celu umożliwienie polskim spółkom należącym do Grupy optymalizację gospodarowania wolnymi środkami finansowymi oraz ograniczenie obciążeń związanych z niedoborami środków finansowych. Świadczący usługę Bank nie jest podmiotem powiązanym w rozumieniu ustaw podatkowych w stosunku do Wnioskodawcy, ani innego Uczestnika struktury. Uczestnicy struktury są podmiotami powiązanymi w myśl postanowień art. 11 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397, ze zm.; dalej: u.p.d.o.p.). W związku ze świadczoną usługą Bank w każdym miesiącu otrzymać ma ryczałtowe wynagrodzenie od każdego z Uczestników struktury.

Spółka oświadczyła, iż Spółka oraz E. Sp. z o.o., jak również E. S.A. nie posiadają wspólnego udziałowca, który miałby, co najmniej 25% udziałów w Spółce lub poszczególnych Uczestnikach, jak również Spółka nie jest udziałowcem Uczestników oraz żaden z Uczestników nie jest udziałowcem Spółki. Jednocześnie wskazać należy, że Spółka (Wnioskodawca), C. Sp. z o.o. oraz C. Sp. z o.o. posiadają wspólnego udziałowca, którym jest C. a.s. z siedzibą w P., który posiada 100% udziałów w Spółce oraz 100% udziałów w C. Sp. z o.o.

Realizacja Umowy Cash-pooling przebiegała będzie w sposób następujący:

1. Podstawowe założenia Umowy Cash-pooling:

• cash-pooling będzie prowadzony w walucie polskiej,

• jest to Cash-pooling rzeczywisty,

• uczestnikami Umowy Cash-pooling będą:

E. S.A., C. Sp. z o.o., E. Sp. z o.o., C. Sp. z o.o. oraz Wnioskodawca, działający również jako Agent (Pool-leader) Umowy Cash-pooling (dalej również: Agent),

• na koniec każdego dnia salda na rachunkach Uczestników, wykorzystywanych w strukturze Cash-pooling będą zerowane (z wyjątkiem Rachunku Konsolidacyjnego Agenta), Umowa Cash-pooling nie przewiduje transferów zwrotnych na początku dnia następnego,

• każdy z Uczestników (z wyjątkiem Agenta będącego posiadaczem Rachunku Konsolidacyjnego) będzie posiadał odrębny rachunek bankowy, określany w Umowie jako Rachunek Źródłowy (daiej także: RZ), natomiast Agent pełniąc zgodnie z art. 3 Umowy funkcje reprezentanta pozostałych Uczestników, będzie posiadaczem Rachunku Konsolidacyjnego (dalej również: RK), na którym będą gromadzone środki pochodzące z należących do pozostałych Uczestników RZ,

• z tytułu świadczenia usług, po upływie okresu rozliczeniowego (jeden miesiąc), Bank pobierał będzie prowizję należną mu od każdego Uczestnika (w tym Agenta),

• zgodnie z art. 7 Umowy celem realizacji jej postanowień Uczestnicy upoważnią Bank do działania w ich imieniu w celu dokonania wszelkich czynności prawnych i faktycznych związanych z realizacją operacji wskazanych w Umowie.

2. Operacje na koniec dnia roboczego będą przebiegać w zgodzie z postanowieniami art. 4 Umowy Cash-pooling:

• na koniec każdego Dnia Roboczego, w przypadku salda ujemnego na Rachunku Źródłowym, Bank dokona przelewu środków z Rachunku Konsolidacyjnego, w wyniku którego saldo końcowe na Rachunku Źródłowym wyniesie zero,

• na koniec każdego Dnia Roboczego, w przypadku salda dodatniego na Rachunku Źródłowym, Bank dokona przelewu środków z Rachunku Źródłowego na Rachunek Konsolidacyjny, w wyniku którego saldo końcowe na Rachunku Źródłowym wyniesie zero,

• na koniec każdego Dnia Roboczego, w przypadku salda na Rachunku Źródłowym równego zero, żadne operacje nie będą wykonywane.

3. Sposób rozliczania odsetek:

• W związku z udziałem w Strukturze Cash-pooling Uczestnicy postanowili, iż na podstawie art. 6 Umowy:

a) w odniesieniu do każdego Rachunku na bazie dziennej będą wyliczane odsetki należne od Uczestnika z tytułu sald ujemnych oraz/albo należne Uczestnikowi z tytułu sald dodatnich, na podstawie sald prezentowanych na Rachunku zgodnie z datą waluty tak, jakby nie dochodziło do transferów pomiędzy Rachunkiem Źródłowym a Rachunkiem Konsolidacyjnym w ramach Umowy,

b) odsetki będą przelewane pomiędzy Rachunkiem Źródłowym i Rachunkiem Konsolidacyjnym jedną zbiorczą kwotą odwzorowującą wysokość odsetek wypłacanych lub pobieranych za poprzedni miesiąc, zgodnie z opisem wyliczenia w lit. a) powyżej,

c) wysokość odsetek od sald ujemnych w strukturze wynosi: O/N WIBOR + marża,

d) wysokość odsetek od sald dodatnich w strukturze wynosi: O/N WIBID – marża,

• Bank, uwzględniając wartość sald dziennych poszczególnych Uczestników będzie wykonywał transfery pomiędzy Rachunkami, w cyklu miesięcznym, w kwotach odzwierciedlających odsetki w wysokości wynikającej z zapisów tworzonych na podstawie ww. pkt 3 lit. a),

• W przypadku rozwiązania Umowy przez Bank w trybie określonym przepisami Umowy w odniesieniu do danego Uczestnika, danemu Uczestnikowi przysługiwać będą odsetki z tytułu realizacji Umowy naliczone na dzień rozwiązania Umowy, natomiast Bankowi przysługiwać będzie prowizja w wysokości proporcjonalnej do części ostatniego Okresu Rozliczeniowego, w jakiej Umowa obowiązywała do dnia rozwiązania,

4. Dodatkowo Spółka wskazuje, że w oparciu o Umowę Cross-border Cash Fooling (Multi Target Balancing Agreement zawartą dnia 1 lutego 2010 r., do której w dniu 1 listopada 2011 r. przystąpiła Spółka) oraz Mutual Credit Facility Agreement z dnia 1 listopada 2011 r., Spółka uczestniczy w międzynarodowej strukturze Cash-pooling Grupy C., w której funkcję agenta sprawuje C. a.s. Zgodnie z powyższymi Umowami Spółka uczestniczy w operacjach z wykorzystaniem dostępnych środków pieniężnych i w dalszym ciągu, również po zawarciu nowej - dotyczącej struktury krajowej - Umowy będzie pozostawała Uczestnikiem struktury międzynarodowej, wykorzystując przy tym, za zgoda pozostałych Uczestników, środki zgromadzone na Rachunku Konsolidacyjnym, o którym mowa powyżej (pkt 1). Zgodnie z postanowieniami Umowy Cross-border Cash Pooling oraz Mutual Credit Facility Agreement, w zamian za przekazywanie do struktury międzynarodowej środków zgromadzonych na RK Spółka otrzymywała będzie odsetki, które będą następnie wpłacane na rachunek bankowy Spółki wskazany w Umowie Cross-border Cash Pooling, na co Uczestnicy struktury krajowej wyrażą zgodę. Wysokość środków przekazywanych z RK do struktury międzynarodowej uzależniona będzie od woli Spółki, przy czym dokonywanie przelewów z RK na rachunek włączony do struktury międzynarodowej następowało będzie do wysokości salda skumulowanego na RK.

W uzupełnieniu wniosku z dnia 17 czerwca 2013 r. Wnioskodawca wskazał:

1. Zgodnie z Umową cash-poolingu w ramach kompleksowej usługi finansowej Bank będzie: ustalał oprocentowanie odsetek, dokonywał ich naliczania oraz zajmował się ich alokacją pomiędzy poszczególnych Uczestników struktury cash poolingowej.

2. Precyzując informacje zawarte we wniosku o udzielenie pisemnej interpretacji Wnioskodawca wskazał, że umowa przewiduje, iż:

"[...] w odniesieniu do każdego Rachunku Źródłowego na bazie dziennej będą wyliczane odsetki należne od Uczestnika z tytułu sald ujemnych oraz/albo należne Uczestnikowi z tytułu sald dodatnich, na podstawie sald prezentowanych na Rachunku Konsolidacyjnym zgodnie z datą waluty tak, jakby nie dochodziło do transferów pomiędzy Rachunkiem Źródłowym a Rachunkiem Konsolidacyjnym w ramach Umowy [...]".

3. Wnioskodawca jest Uczestnikiem Umowy Cash-pooling, który deponuje w systemie nadwyżki finansowe oraz w razie potrzeby korzysta z możliwości finansowania za pośrednictwem systemu, co oznacza, że jest obciążany odsetkami w przypadku stwierdzenia sald ujemnych oraz otrzymuje odsetki w przypadku sald dodatnich. Oznacza to, że jest on zobowiązany do zapłaty odsetek od sald powstałych w wyniku realizacji Umowy Cash-pooling wyłącznie w sytuacji, jeżeli będzie Uczestnikiem o ujemnym saldzie. Sytuacja Wnioskodawcy w tym zakresie nie różni się od pozostałych Uczestników.

4. W ramach Umowy Cash-pooling Agent ma być upoważniony przez wszystkich Uczestników do reprezentowania każdego z nich samodzielnie, w zakresie wskazanym przez Umowę. Umowa definiując zakres upoważnienia Agenta wskazuje na:

- upoważnienie Agenta do dodawania nowych Rachunków Źródłowych do struktury, lub wyłączania istniejących Rachunków Źródłowych ze struktury,

- upoważnienie Agenta do decydowania o wysokości środków pieniężnych, które będą mogły być przekazane do wykorzystania w ramach struktury międzynarodowej. Agent będzie dokonywał przelewów środków z Rachunku Konsolidacyjnego na Rachunek włączony do struktury Międzynarodowej, o którym mowa w Umowach Cross-border Cash Pooling oraz Umowy Mutual Credit Facility Agreement, wskazanych w treści wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej.

W pozostałym zakresie Umowa Cash-pooling nie wskazuje czynności, które na jej podstawie będzie upoważniony wykonywać Agent na rzecz pozostałych Uczestników.

Wnioskodawca wraz z innymi Uczestnikami rozważa możliwość usunięcia zapisów umownych dotyczących reprezentowania przez Agenta pozostałych Uczestników. Zdaniem spółki nie wpłynie to na ocenę prawną stanowiska spółki, ponieważ zakres wskazanego upoważnienia w Umowie nie skutkuje świadczeniem usług przez spółkę.

5. Pomiędzy Agentem a uczestnikami Umowy Cash-pooling nie będą zawierane odrębne umowy dotyczące wykonywania na ich rzecz jakichkolwiek czynności określonych w Umowie Cash-pooling. Co do możliwości zawierania innych umów - pozostających poza zakresem Umowy Cash-pooling - Wnioskodawca nie wyklucza, że takie umowy będą zawierane. W związku z zawartą Umową Cash-pooling Agent, będący również Uczestnikiem struktury Cash-pooling, nie będzie otrzymywał żadnego wynagrodzenia od pozostałych Uczestników. Podobnie jak pozostali Uczestnicy Agent będzie dokonywał comiesięcznej płatności wynagrodzenia na rzecz Banku wynikającego zrealizowanej przez Bank usługi finansowej.

6. W ramach Umowy Cash-pooling Agent nie świadczy na rzecz pozostałych Uczestników usług, które byłyby realizowane w oparciu o postanowienia Umowy Cash-pooling. Wnioskodawca - w oderwaniu od Umowy Cash-pooling - świadczy na rzecz Uczestników odrębne usługi m.in. z zakresu finansów i księgowości. Świadczenie tych usług nie ma swej podstawy w postanowieniach Umowy Cash-pooling. Usługi te Wnioskodawca świadczy w oparciu o odrębne umowy zawarte m.in. z Uczestnikami cash-poolingu. Zawarcie odrębnych Umów w żaden sposób nie wpływa na możliwość zawarcia Umowy Cash-pooling; umowy te nie są ze sobą powiązane.

7. W ramach Umowy Cash-pooling przepływ środków pieniężnych następował będzie z Rachunku Źródłowego na Rachunek Konsolidacyjny albo odwrotnie z Rachunku Konsolidacyjnego na Rachunek Źródłowy. Nigdy nie wystąpi sytuacja, w której środki pieniężne będą przepływały pomiędzy Rachunkami Źródłowymi poszczególnych Uczestników, przy czym jak wskazano we wniosku Agent nie będzie posiadaczem Rachunku Źródłowego - będzie posiadaczem Rachunku Konsolidacyjnego, na którym gromadzone będą środki z wykonywanej przez niego działalności oraz środki wpływające z Rachunków Źródłowych.

W związku z powyższym Skarżąca zadała m.in. pytania:

1. Czy w opisanym zdarzeniu przyszłym wnioskodawca będzie zobowiązany do sporządzania dokumentacji podatkowej, o której mowa w art. 9a u.p.d.o.p. z tytułu transakcji dokonywanych z podmiotami powiązanymi?

2. Czy odsetki od sald powstałe w wyniku realizacji Umowy Cash-pooling nie będą podlegały ograniczeniom wynikającym z przepisów art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 w zw. z art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p.?

Zdaniem Skarżącej w przedstawionym zdarzeniu przyszłym nie będzie ona zobowiązana do sporządzania dokumentacji podatkowej, o której mowa w treści art. 9a u.p.d.o.p. Odsetki powstające w wykonaniu Umowy Cash-pooling, którą zamierza zawrzeć, nie będą podlegały ograniczeniom wynikającym z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 w związku z art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Podstawą dokonywanych transferów w ramach realizowanej Umowy Cash-pooling nie będą bowiem pożyczki, o których mowa w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p.

Minister Finansów w interpretacji indywidualnej z 2 lipca 2013 r. uznał stanowisko skarżącej w zakresie skutków podatkowych przystąpienia spółki do Umowy Cash-pooling, w tym obowiązku sporządzania dokumentacji podatkowej, o której mowa w art. 9a u.p.d.o.p., za prawidłowe oraz za nieprawidłowe w zakresie zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p. o niedostatecznej kapitalizacji.

Organ uznał, iż opisana w zdarzeniu przyszłym Umowa Cash-pooling wypełnia przesłanki zaliczenia jej do umowy pożyczki zdefiniowanej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Stwierdził, iż polskie przepisy o niedostatecznej kapitalizacji znajdują zastosowanie w przypadkach, kiedy na dzień zapłaty odsetek zadłużenie podatnika przekracza określony w tych przepisach poziom zadłużenia wobec podmiotów powiązanych. W ocenie organu, do odsetek wypłacanych w ramach opisanej Umowy Cash-pooling mają zastosowanie przepisy dotyczące niedostatecznej kapitalizacji, zawarte w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. Organ zauważył, iż w praktyce wobec płaconych odsetek nie znajdą zastosowania ograniczenia w zaliczaniu ich w koszty na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., gdyż na dzień zapłaty odsetek podatnik nie jest zadłużony wobec podmiotów powiązanych, bowiem zadłużenie swoje wobec tych podmiotów już spłacił. W związku z tym stanowisko Spółki w powyższym zakresie uznał za nieprawidłowe. W odniesieniu do powołanych przez Skarżącą interpretacji indywidualnych stwierdził, że zostały wydane w indywidualnych sprawach i nie są wiążące dla organu wydającego przedmiotową interpretację w tym także interpretacje wydane wcześniej dla Wnioskodawcy.

W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa Minister Finansów stwierdził brak podstaw do zmiany interpretacji indywidualnej.

Skarżąca pismem z 11 września 2013 r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą interpretację indywidualną zarzucając:

- nieprawidłową wykładnię art. 16 ust. 7b w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p.;

- niewłaściwe zastosowanie art. 14c § 2 w zw. z art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 Nr 8, poz. 60, ze zm.; dalej: O.p.) poprzez zaniechanie sporządzenia uzasadnienia prawnego w sposób wymagany przepisami prawa w zakresie, w jakim organ stanowisko przedstawione przez spółkę uznał za nieprawidłowe;

- niewłaściwe zastosowanie art. 14a § 1 w zw. z art. 121 § 1 O.p. poprzez wydanie Interpretacji w sposób sprzeczny z interpretacjami wydanymi dla pozostałych spółek Grupy.

Minister Finansów w odpowiedzi na skargę, podtrzymując swoje stanowisko, wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga jest zasadna, bowiem organ dokonał błędnej wykładni art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. - i w konsekwencji art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p.

Sąd wskazał, że ograniczenia w zaliczaniu do kosztów uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielanych podatnikowi przez podmioty z nim powiązane mają na celu zapobieżenie nadmiernemu finansowaniu działalności m.in. spółek kapitałowych przez ich właścicieli, tzn. inaczej niż przez neutralne podatkowo kapitały własne, co powoduje obniżenie podstawy opodatkowania w związku z zaliczeniem do kosztów podatkowych odsetek od pożyczek lub kredytów. Przepisy o niedostatecznej kapitalizacji spółek mają za zadanie ograniczenie fiskalnych skutków "pożyczkowego" finansowania działalności spółek przez ich dominujących wspólników.

Umowa cash poolingu to forma zarządzania finansami stosowana przez podmioty należące do jednej grupy kapitałowej (holdingu) lub podmioty powiązane ekonomicznie w jakikolwiek inny sposób. Istota tej umowy sprowadza się do koncentrowania środków pieniężnych z jednostkowych rachunków poszczególnych podmiotów na wspólnym rachunku grupy (rachunek główny) i zarządzaniu zgromadzoną w ten sposób kwotą, przy wykorzystaniu "korzyści skali". Podstawowym walorem cash poolingu jest możliwość koncentracji środków kilku podmiotów oraz kompensowania przejściowych nadwyżek wykazywanych przez jedne z podmiotów z przejściowymi niedoborami zaistniałymi u innych podmiotów. Dzięki takiej konstrukcji następuje minimalizowanie kosztów kredytowania działalności podmiotów z grupy przez kredytowanie się przy wykorzystaniu środków własnych grupy.

Zdaniem Sądu, ograniczenia w zaliczaniu do kosztów uzyskania przychodów przewidziane w art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p. dotyczą odsetek od pożyczek (kredytów) udzielanych podatnikowi przez podmioty z nim powiązane. Natomiast w przypadku cash poolingu, przedstawionego w zdarzeniu przyszłym opisanym przez stronę, nie dochodzi do zawierania pomiędzy uczestnikami systemu zarządzania środkami pieniężnymi umowy pożyczki w rozumieniu art. 16 ust 7b u.p.d.o.p., mimo że - co bezsporne - umowy te zawierają element kredytowania jednych podmiotów przez inne podmioty.

Za zasadne Sąd uznał stanowisko skarżącej, że stosunki pomiędzy uczestnikami systemu wynikające z uczestnictwa w systemie cash pool nie powinny być kwalifikowane jako udzielenie pożyczki, o której mowa w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., i tym samym odsetki płacone w ramach umowy cash poolingu nie powinny podlegać restrykcjom wynikającym z przepisów o niedostatecznej kapitalizacji.

W konsekwencji, organ podatkowy dokonał błędnej interpretacji art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. oraz art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p.

Za zasadny Sąd uznał również zarzut naruszenia art. 121 § 1 w zw. z art. 14h O.p. W tym względzie Spółka podniosła, że inne spółki z grupy kapitałowej, do której i ona należy, uzyskały interpretacje, w którym ten sam organ potwierdził prawidłowość ich stanowiska (przy niezmienionym istotnie, zdaniem spółki, stanie faktycznym), uznając, że do umowy cash poolingu nie mają zastosowania przepisy o niedostatecznej kapitalizacji.

W skardze kasacyjnej od powyższego Wyroku Minister Finansów zarzucił naruszenie art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 tej ustawy przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że stosunki pomiędzy uczestnikami umowy cash poolingu i koordynującym agentem rozliczeniowym nie powinny być kwalifikowane jako udzielanie pożyczek. Sąd błędnie uznał, że odsetki wypłacane przez skarżącą z tytułu uczestnictwa w tej umowie nie powinny podlegać restrykcjom wynikającym z przepisów o niedostatecznej kapitalizacji.

Ponadto zarzucił naruszenie art. 121 § 1 w zw. z art. 14h o.p. przez błędne przyjęcie, że Minister naruszył wskazaną normę przez odmienną interpretację zdarzeń przyszłych w innych interpretacjach.

Na tej podstawie Minister wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną spółka wniosła o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna.

Jej istota sprowadza się do zarzutu naruszenia art. 16 ust. 7b w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w stanie faktycznym sprawy.

Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p., nie uznaje się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielonych spółce przez jej wspólnika posiadającego nie mniej niż 25% udziałów (akcji) tej spółki albo wspólników posiadających łącznie nie mniej niż 25% udziałów (akcji) tej spółki, jeżeli wartość zadłużenia spółki wobec udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki posiadających co najmniej 25% udziałów (akcji) i wobec innych podmiotów posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale takiego udziałowca (akcjonariusza) osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki. Wskaźnik procentowy posiadanych przez udziałowców (akcjonariuszy) udziałów (akcji) w spółce określa się na podstawie liczby praw głosu, jakie w związku z posiadanymi udziałami (akcjami) przysługują tym udziałowcom (akcjonariuszom). Przepis art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. nie dotyczy każdego wspólnika, lecz tylko tych, którzy posiadają co najmniej 25% udziałów (akcji). Może jednak dotyczyć kilku udziałowców, gdy w sumie posiadają co najmniej 25% udziałów i udzielają pożyczki spółce.

Przepis art. 16 ust. 1 pkt 61 u.p.d.o.p. rozszerza pojęcie niedostatecznej kapitalizacji na pożyczki udzielane jednemu podmiotowi przez drugi, gdy występuje trzeci podmiot posiadający istotne udziały u pożyczkobiorcy lub pożyczkodawcy. Zgodnie z tym przepisem nie uznaje się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielonych przez spółkę innej spółce, jeżeli w obu tych podmiotach ten sam wspólnik posiada nie mniej niż po 25% udziałów (akcji), a wartość zadłużenia spółki otrzymującej pożyczkę (kredyt) wobec wspólników tej spółki posiadających co najmniej 25% jej udziałów (akcji) i wobec innych podmiotów posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale tych wspólników oraz wobec spółki udzielającej pożyczki (kredytu) osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki.

Stosownie do art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. przez pożyczkę, o której mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 oraz w ust. 7 u.p.d.o.p., rozumie się każdą umowę, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy; przez pożyczkę tę rozumie się także emisję papierów wartościowych o charakterze dłużnym, depozyt nieprawidłowy lub lokatę. Ustawodawca wyraźnie doprecyzował w tym przepisie przedmiot pożyczki (określona wartość wyrażona w pieniądzu). Jednocześnie kategoria pożyczek uzupełniona została w art. 16 ust. 1 pkt 61 u.p.d.o.p. o ujętą w nawiasie kategorię kredytów, co należy odczytywać z jednej strony jako zrównanie kredytów z pożyczkami dla celów wyłączenia odsetek z kosztów uzyskania przychodów w warunkach art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p., a z drugiej (uwzględniając zasady pisowni języka polskiego) jako uzupełnienie treści przed nawiasem. Tym samym użyte w analizowanym przepisie pojęcie "kredytu" nie może być utożsamiane (nie pokrywa się) z zakresem pojęcia "pożyczka" (tak NSA w wyrokach z: 7 sierpnia 2013 r., II FSK 2409/11; 3 lipca 2013 r., II FSK 2185/11). W związku z przytoczoną definicją przez użyte w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. wyrażenie pożyczka (kredyt) można rozumieć każdą formę zadłużenia funkcjonującą w obrocie gospodarczym. Powołany przepis art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. definiuje umowę pożyczki na użytek stosowania normy zawartej w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. szerzej niż jest ona skonstruowana w definicji zawartej w kodeksie cywilnym (por. wyrok NSA z 21 lipca 2016 r., II FSK 1739/14).

Nie można w związku z tym zasadnie domagać się, aby umowa cash - poolingu, którą należy zaliczyć do umów nienazwanych na gruncie polskich przepisów prawa cywilnego, wypełniała wszystkie elementy przedmiotowo istotne dla umowy nazwanej w sposób literalnie przyjęty na gruncie cywilistycznym.

Powszechnie przyjmuje się, że umowa cash - poolingu jest formą efektywnego zarządzania środkami finansowymi, stosowaną przez podmioty należące do jednej grupy kapitałowej lub podmioty powiązane ekonomicznie w jakikolwiek inny sposób. Sprowadza się ona do koncentrowania środków pieniężnych z jednostkowych rachunków poszczególnych podmiotów na wspólnym rachunku grupy (rachunek główny lub jak w sprawie niniejszej rachunek rozliczeniowy) i zarządzaniu zgromadzoną w ten sposób kwotą, przy wykorzystaniu korzyści skali. Pozwala to na kompensowanie przejściowych nadwyżek, wykazywanych przez jedne z podmiotów z przejściowymi niedoborami zaistniałymi u innych podmiotów. Dzięki temu dochodzi do minimalizowania kosztów kredytowania działalności podmiotów z grupy przez kredytowanie się przy wykorzystaniu środków własnych grupy. W ramach porozumienia cash - poolingu uczestnicy wskazują podmiot organizujący cash-pooling i zarządzający systemem, tzw. pool leadera (agenta), którym może być wyspecjalizowany bank, jak również jednostka z grupy. Zarządzający systemem w ramach umowy zapewnia dla wszystkich uczestników systemu środki finansowe na pokrycie sald ujemnych, a w przypadku wystąpienia sald dodatnich na rachunkach uczestników, to na jego rachunek trafiają środki finansowe (por. także K. Szymaniak, Cash pooling a niedostateczna kapitalizacja i obowiązek dokumentacyjny cen transferowych w świetle wyroków NSA - początek nowej linii orzeczniczej czy odosobnione rozstrzygnięcia, Monitor Podatkowy 2016, nr 5, str. 18).

Analiza stanu faktycznego sprawy w pełni uzasadnia pogląd organu interpretacyjnego, że pomiędzy uczestnikami grupy dochodzi do relacji wypełniającej znamiona pożyczki w rozumieniu art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p.

W niniejszej sprawie podatnik zamierza zawrzeć z bankiem umowę systemu zarządzania środkami pieniężnymi w grupie rachunków. We wniosku wskazał, że będzie to cash-pooling rzeczywisty prowadzony w walucie polskiej. Szczegółowy opis umowy zawarto we wniosku o interpretację i przypomniano w części historycznej niniejszego uzasadnienia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prezentowanym jednolicie w orzecznictwie tego sądu, stosunki pomiędzy uczestnikami umowy cash-poolingu i koordynującym agentem rozliczeniowym powinny być kwalifikowane jako udzielanie pożyczek (por. wyroki NSA z dnia 12 października 2016 r., II FSK 2553/14; 4 października 2016 r., II FSK 2570/14, z dnia 13 lipca 2016 r., sygn. akt II FSK 1705/14, sygn. akt II FSK 1704/14. sygn. akt II FSK 1705/14, z dnia 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 920/16, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Naczelny Sąd Administracyjny w całości popiera stanowisko wyrażone w tych orzeczeniach co do wykładni prawa materialnego.

Sąd pierwszej instancji błędnie zatem uznał, że odsetki wypłacane przez skarżącą z tytułu uczestnictwa w tej umowie nie powinny podlegać restrykcjom wynikającym z przepisów o niedostatecznej kapitalizacji.

Za trafny należało także uznać zarzut naruszenia art. 121 § 1 i art. 14h Ordynacji podatkowej, choć błędnie wskazano, że są to przepisy prawa materialnego. Potrzeba zapewnienia jednolitości wykładni prawa i budowania zaufania do organów podatkowych nie może być rozumiana jako konieczność powielania indywidualnych interpretacji, które opierają się na wadliwej wykładni prawa materialnego. Przede wszystkim jednak z uwagi na błędną wykładnię przepisów prawa materialnego, Sąd I instancji niezasadnie zastosował w sprawie art. 146 § 1 p.p.s.a.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania w sprawie Sąd orzekł na podstawie art. 209 w zw. z art. 200, art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a.