Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA 1916/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia del. NSA Izabella Kulig – Maciszewska (spr.) Sędziowie WSA Emilia Lewandowska del. NSA Leszek Włoskiewicz Protokolant Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2004 r. sprawy ze skargi E. O. na postanowienie Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lipca 2002 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z dnia [...] sierpnia 2001 r. nr [...]; 2) zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3) zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz E. O. kwotę 250,00 zł (dwieście pięćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I SA 1916/02

UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast postanowieniem z dnia [...] lipca 2002 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia [...] sierpnia 2001 r. zawieszające postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1956 r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...].

W uzasadnieniu tego postanowienia organ wskazał, że jak wynika z zaświadczenia Sądu Grodzkiego w W. z dnia [...].12.1948 r. właścicielami przedmiotowej nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279) byli: M. S. w [...] częściach, L. syn S. G. w [...] częściach, Z. G. w [...] częściach, N. W. w [...] częściach, S. S. w [...] częściach, M. S. w [...] częściach, I. L. w [...] częściach, M. z L. w [...] częściach, I. L. w [...] częściach, S. L. w [...] częściach, A. N. w [...] częściach, F. D. w [...] częściach, W. G. w [...] częściach, J. R. w [...] częściach, W. O. w [...] częściach, T. Z. w [...] częściach oraz J. W., A. Z. i D. O., razem w [...] częściach.

W trakcie prowadzonego postępowania okazało się, że co do przeprowadzenia postępowań spadkowych po: M. S., L. G., Z. G., S. S., M. S., I. L., A. L., F. D., J. R., T. Z. brak jest jakichkolwiek informacji. Wnioskodawca w piśmie z dnia [...].02.2000 r. stwierdza, iż o pozostałych osobach wymienionych w zaświadczeniu Sądu Grodzkiego w W. z dnia [...].12.1948 r. nie ma tej pory żadnych wiadomości. Jak wynika z notatki służbowej sporządzonej w dniu 31.01.2001 r. A. O. oświadczył, iż część byłych współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości nie żyje, część zamieszkuje poza granicami państwa polskiego, jak również, że nie jest możliwe podanie przez niego adresów wszystkich współwłaścicieli a także nazwisk ich spadkobierców.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym w postępowaniu administracyjnym winny brać udział wszystkie strony postępowania, a więc również nieustaleni spadkobiercy wszystkich byłych współwłaścicieli; kwestia ta stanowi w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa zagadnienie wstępne, stanowiące przesłankę do zawieszenia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji, bowiem o ustanowieniu spadkobierców orzeka sąd powszechny.

Jednocześnie należy stwierdzić, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostanie podjęte, gdy ustaną przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, tzn., gdy do akt sprawy zostaną złożone odpowiednie postanowienia spadkowe (oryginały lub uwierzytelnione kopie) i zostanie ustalony krąg następców prawnych, a w konsekwencji wszystkie osoby, których interesu prawnego dotyczy wynik niniejszego postępowania, a którym organ administracyjny, zgodnie z art. 10 § 1 i art. 61 § 4 kpa zobowiązany jest zapewnić udział w tym postępowaniu.

Od postanowienia tego skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył E. O. wnosząc o jego uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

W obszernym uzasadnieniu skargi zaprezentowano m.in. pogląd, iż organ nie wziął pod uwagę treści art. 209 kc zgodnie, z którym każdemu ze współwłaścicieli przysługuje prawo podejmowania czynności zachowawczych, czyli działań mających na celu zachowanie wspólnego prawa. Takim działaniem jest m.in. prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji odmawiającej przyznania własności czasowej, które zmierza do uzyskania użytkowania wieczystego jako substytutu prawa własności. Wobec wystąpienia z takim wnioskiem części uprawnionych na podstawie art. 209 kc organ powinien dążyć do zawiadomienia o toczącym się postępowaniu pozostałych osób mających interes prawny w rozstrzygnięciu sprawy.

Jednakże niemożność ustalenia danych i adresów tych osób nie daje podstaw do zawieszenia postępowania. Zawieszenie postępowania jest sprzeczne z wykładnią art. 209 kc, a także wykładnią art. 10 i 61 kpa.

Ponadto w uzasadnieniu powołano się, że w sprawie dotyczącej tej samej nieruchomości, o identycznym stanie prawnym i faktycznym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wydało decyzję, pomimo braku występowania następców prawnych dwóch z grona współwłaścicieli. Powołano się również na wyrok wydany w niniejszej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w sygn. akt I SA 2024/91.

Sąd również nie żądał wylegitymowania się postanowieniami o stwierdzeniu nabycia prawa do spadku przez wszystkich spadkobierców byłych właścicieli.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wnosząc o jej oddalenie podtrzymał swoje stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z póz. zm.) sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie i w związku z tym podlega ona rozpoznaniu na podstawie przepisów wskazanej wyżej ustawy.

Odnosząc się do reprezentowanego w skardze poglądu, że art. 209 kc pozwala na prowadzenie postępowania administracyjnego bez udziału wszystkich stron postępowania, należy stwierdzić iż jest on całkowicie błędny i sprzeczny z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego. Fakt bowiem, że każdy ze współwłaścicieli nieruchomości może skutecznie złożyć wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji dot. prawa własności czasowej, nie oznacza, że w postępowaniu wywołanym tym wnioskiem nie muszą mieć zapewnionego udziału wszystkie osoby mające interes prawny. Zgodnie z art. 10 § 1 organ zobligowany jest do ustalenia wszystkich stron i zapewnienia im czynnego udziału w każdym stadium postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi bowiem sytuacja określona w § 2 art. 10 kpa pozwalająca na odstąpienie od tej zasady tj. załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną.

Brak udziału strony w postępowaniu administracyjnym stanowi wadę postępowania będącą podstawą do jego wznowienia.

Niezrozumiałe jest powołanie się w skardze na wyrok sądu administracyjnego wydanego w sprawie I SA 2024/91. Z uzasadnienia tego wyroku wynika bowiem jednoznacznie, iż podstawową przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. była okoliczność, iż nie wszystkie strony postępowania brały w niej udział i w związku z tym istniały podstawy do wznowienia postępowania. W kontekście takiego stanowiska sądu, nie jest również zrozumiałe powoływanie się przez skarżącego na decyzje Samorządu Kolegium Odwoławczego w W., które pomimo wiążącego poglądu sądu wyrażonego w powyższym wyroku, załatwiło sprawę nie ustalając pełnego kręgu stron.

Jednakże w niniejszym postępowaniu sąd nie posiada uprawnień do kontroli legalności tej decyzji Kolegium.

Natomiast należy stwierdzić, iż stanowisko Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, że w prowadzonym postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia dot. własności czasowej powinny brać udział wszystkie strony jest całkowicie zasadne. Zaprezentowany, więc w skardze pogląd nie jest trafny.

Zgodnie z art. 134 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskiem skargi i z uprawnienia tego skorzystał w niniejszej sprawie.

Bezsporne w sprawie jest, iż przedmiotowa nieruchomość stanowiła współwłasność w częściach ułamkowych szeregu osób. Zatem wszyscy ci współwłaściciele lub ich następcy prawni mają interes prawny w prowadzonym postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego dotyczącego nieruchomości stanowiącej ich byłą współwłasność.

Z akt sprawy wynika, że został ustalony krąg następców prawnych po szeregu współwłaścicieli.

Jednakże, co do niektórych współwłaścicieli brak jest ustaleń czy osoby te żyją czy też nie. W zależności, bowiem od dokonanych ustaleń organ może podjąć określone czynności.

To organ zobligowany jest dokonać tych ustaleń. W niniejszej sprawie organ ich nie dokonując uznał, że powinno zostać przeprowadzone postępowanie sądowe stwierdzające nabycie prawa do spadku. Stanowi, to zdaniem organu, zagadnienie wstępne i podstawę do zawieszenia postępowania. Takie stanowisko jest przedwczesne, a przede wszystkim nie poparte stosownymi ustaleniami. Jeżeli bowiem niektórzy ze współwłaścicieli żyją, to organ powinien podjąć czynności zmierzające do ustalenia ich miejsca zamieszkania. Jeśli czynności te nie dadzą rezultatu, to organ zobligowany jest skorzystać z uprawnień wynikających z art. 34 § 1 kpa. To, bowiem na organie ciąży ten obowiązek. Jeśli natomiast niektórzy współwłaściciele nie żyją, to wcale nie oznacza, że nie było przeprowadzone sądowe ustalenie ich następców prawnych.

Tak więc przesłanka z pkt 4 art. 97 § 1 kpa do zawieszenia postępowania może w ogóle nie występować.

Jednakże do podjęcia przez organ właściwych czynności niezbędne jest dokonanie stosownych ustaleń w tym zakresie. Brak tych ustaleń, stanowi naruszenie przepisów postępowania i doprowadziło do naruszenia na tym etapie postępowania przesłanek z art. 97 § 1 pkt 4 kpa..

Z tych też względów sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c, w zw. z art. 135 oraz art. 152 i art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji wyroku.