Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 245/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania (spraw.) Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska Sędzia WSA Janusz Walawski Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Głowala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2013 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] o odmowie przyznania A. L. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2011 r. A. L. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r., nr 153, poz. 1227 ze zm.) renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku wskazując w uzasadnieniu, że jest osobą chorą, choruje od dawna, często przebywała na zwolnieniach lekarskich i tego powodu, jak również, że jest osobą otyłą, nie mogła znaleźć pracy.

Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania A. L. wnioskowanego świadczenia i po rozpatrzeniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] marca 2012 r. utrzymał w mocy ww. decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie wszystkie przesłanki, o których mowa w powołanym przepisie. W analizowanej sprawie nie zaistniały zaś szczególne okoliczności, na skutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych.

Organ wskazał, iż z przedłożonej dokumentacji wynika, że na przestrzeni 50 lat życia, tj. na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji zainteresowana udowodniła łącznie 13 lat, 5 miesięcy i 6 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W 10-leciu przypadającym przed powstaniem niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - strona nie udowodniła żadnego z tych okresów. W okresie od [...] stycznia 1994 r. do [...] sierpnia 2010 r., tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie podejmowała zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2011 r. lekarz orzecznik ZUS ustalił, że A. L. jest niezdolna do pracy od [...] sierpnia 2010 r. do [...] lipca 2012 r. Jednocześnie organ podał, że załączone przez stronę dokumenty, wskazujące, że od 1994 r. była ona częściowo niezdolna do pracy, były oceniane przez lekarza orzecznika ZUS, który orzeczeniem z dnia [...] lutego 2012 r. ustalił, że nie mają wpływu na zmianę orzeczenia z dnia [...] czerwca 2011 r. Organ dodał również, że w aktach sprawy brak jest orzeczenia lekarza orzecznika ZUS ustalającego częściową niezdolność do pracy i dokumentacji medycznej, potwierdzającej istnienie schorzenia, które mogłoby ograniczać aktywność zawodową. Orzeczenia wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności nie służą do celów rentowych.

Prezes Zakładu wskazał również, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy ocenie podlegała również sytuacja materialna strony, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Zdaniem organu, obecna niemożność podjęcia przez A. L. zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy oraz podnoszone przez nią trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

A. L. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję, kwestionując ją i wnosząc o pozytywne załatwienie sprawy. W uzasadnieniu skargi wskazała, że spełnia przesłanki z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podała też, że od 1998 r. do dnia dzisiejszego jest osobą chorą, której stan zdrowia się pogarsza, jej pobyty w szpitalu są coraz dłuższe i częstsze, na dzień dzisiejszy nie ma lekarstw. Skarżąca potwierdziła, że w latach 1998 - 2007 była tylko częściowo niezdolna do pracy, nie zaś całkowicie, jednakże stwierdziła, że mieszka w małej miejscowości, gdzie rynek pracy jest znacznie ograniczony, a jej choroba uniemożliwiała znalezienie pracy, bowiem pracodawcy boją się zatrudniać osoby z takimi schorzeniami, szczególnie w sytuacji, gdy nawroty choroby są nieprzewidywalne.

Wyrokiem z 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 827/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, iż Prezes Zakładu uchybił regułom postępowania administracyjnego, określonym w art. 7, art. 77 § i art. 80 k.p.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności poprzez niewyczerpujące i mało wnikliwe rozpatrzenie i ocenę całokształtu materiału dowodowego.

Sąd wskazał, iż art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie może być interpretowany jedynie w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek świadczenia w drodze wyjątku i ma istnieć w chwili ubiegania się o to świadczenie, natomiast ograniczenia działalności zawodowej przed jej powstaniem mogą być bardzo różne, choćby usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi możliwość zatrudnienia takiej osoby na rynku pracy.

Zdaniem Sądu, Prezes Zakładu nie dokonał oceny znaczenia - dla zastosowania art. 83 ust. 1 ww. ustawy - okoliczności braku możliwości podjęcia zatrudnienia za względu na istniejącą od 1998 r. do 2010 r. niepełnosprawność. Sąd zauważył, iż skarżąca zamieszkiwała w małej miejscowości, przy czym faktem powszechnie znanym jest duża rezerwa pracodawców w zatrudnianiu osób cierpiących na różnego rodzaju schorzenia, szczególnie w małych środowiskach, w których niejednokrotnie wszyscy mieszkańcy w pełnym sensie znają się. Z pewnością taka sytuacja czyniła ze skarżącej osobę nieatrakcyjną zawodowo, zwłaszcza w kontekście nadmiernej tuszy, o której podnosiła w swoich pismach do organu. Prezes Zakładu nie wziął również pod uwagę faktu, że skarżąca była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Jakkolwiek, co do zasady, sytuacja panująca na rynku pracy nie jest okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ww. ustawy, tym niemniej w wyjątkowych przypadkach możliwe jest rozważanie takiej ewentualności. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, gdy mamy do czynienia z osobą mającą poważne problemy zdrowotne. Jej konkurencyjność na rynku pracy jest przecież z natury dużo mniejsza niż u osób młodych i zdrowych.

W ocenie Sądu, organ był obowiązany ustalić, czego nie uczynił w sposób prawidłowy, jakie były przyczyny niespełnienia warunku nabycia uprawnień rentowych, a mianowicie braku 5-letniego okresu opłacania składek w 10-leciu poprzedzającym datę powstania u skarżącej całkowitej niezdolności do pracy. Organ nie ocenił sytuacji skarżącej od 1998 r. przez pryzmat jej niepełnosprawności, bezrobocia, dostępności zakładów pracy chronionej w miejscu zamieszkania. Nie dokonał zatem oceny realnych, a nie tylko teoretycznych, możliwości pozyskania pracy zarobkowej przez skarżącą.

Sąd stwierdził, iż rozpatrując ponownie wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku organ będzie obowiązany ponownie przeanalizować materiał dowodowy, mając na względzie powyższe uwagi. Jeżeli zajdzie taka potrzeba, organ uzupełni materiał dowodowy w zakresie umożliwiającym ustalenie stanu zdrowia skarżącej oraz realnych możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, a następnie wyda decyzję zawierającą uzasadnienie odpowiadające wymaganiom określonym w art. 107 k.p.a., tak aby rozstrzygnięcie było zrozumiałe dla adresata i wskazywało, jakimi przesłankami kierował się organ przy wydawaniu decyzji.

Prezes Zakładu ponownie rozpatrzył sprawę z wniosku A. L. i decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] listopada 2011 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż po ponownym rozpatrzeniu sprawy nadal nie stwierdził istnienia przesłanek umożliwiających pozytywne rozpatrzenie sprawy. Z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których strona nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Organ podkreślił, iż przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Niespełnienie przez zainteresowaną ww. warunku powoduje, że nie może ona skutecznie domagać się renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Prezes Zakładu ponownie wskazał, iż - jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego - na przestrzeni 50 lat życia tj. na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji strona udowodniła łącznie 13 lat, 5 miesięcy i 6 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W 10-leciu przypadającym przed powstaniem niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - wymieniona nie udowodniła żadnego z tych okresów. Tymczasem przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności.

Dalej organ stwierdził, iż z przedłożonej dokumentacji wynika, iż w okresie od [...] stycznia 1994 r. do [...] sierpnia 2010 r. tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji strona nie podejmowała zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem we wskazanym okresie wobec strony nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Nie istniały zatem przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby wymienionej kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Prezes Zakładu podkreślił, iż lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] listopada 2012 r. ustalił, że A. L. jest całkowicie niezdolna do pracy i niezdolna do samodzielnej egzystencji od [...] sierpnia 2010 r. do [...] listopada 2015 r.

Odnosząc się do uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organ wskazał, iż w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w regionie zamieszkania strony znajdowało się ponad 200 zakładów pracy chronionej, w których mogła ona podjąć zatrudnienie posiadając w latach 1998 - 2010 umiarkowany stopień niepełnosprawności ustalony przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Nadto zaznaczył, iż miejscowość, w której wnioskodawczyni mieszka, jest oddalona od W. jedynie o około 20 km, co oznacza, że miała ona możliwość dojazdu do ww. miejsca i znalezienia pracy. Zdaniem organu, występujące u zainteresowanej schorzenia mogły ograniczać szanse strony na rynku pracy, ale nie uniemożliwiały całkowicie podjęcia zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Nadto organ zauważył, iż samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Ustalenie początków niezdolności do pracy nie może opierać się na dowolnych przypuszczeniach, lecz konieczne są dowody zawierające dokładne dane pozwalające na niewątpliwe bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty lub czasu powstania niezdolności.

Zdaniem organu, podnoszona przez stronę sama trudna sytuacja panująca na rynku pracy, jak również długotrwały stan bezrobocia bez wykazanej aktywności zmierzającej do zmiany tej sytuacji nie ma charakteru okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Odmienna interpretacja doprowadziłaby do przyznawania świadczenia w drodze wyjątku jako swoistej rekompensaty wszystkim osobom, które niezależnie od przyczyn braku zatrudnienia, nie wypracowały odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego. Z akt sprawy wynika, że stopa bezrobocia w miejscu zamieszkania zainteresowanej była niższa lub porównywalna do stopy bezrobocia w skali kraju. Strona nie przedstawiła przy tym dowodów potwierdzających jej aktywność w poszukiwaniu pracy we wskazanym wyżej okresie przerwy w zatrudnieniu.

Końcowo Prezes Zakładu stwierdził, iż obecna niemożność podjęcia przez stronę zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji oraz podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2012 r. A. L. wniosła o ponowne, wnikliwe rozpatrzenie sprawy i przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż posiada orzeczenia lekarskie o niepełnosprawności od 1994 r. do 2010 r., których organ nie wziął pod uwagę przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Wskazała, iż z powodu schorzenia rąk i nóg nie miała możliwości dojazdu do pracy, już wówczas przebycie choćby pół kilometra drogi sprawiało jej ogromną trudność. Mogła pracować wyłącznie na stanowisku "przystosowanym", jednak ogromna otyłość i inne schorzenia całkowicie uniemożliwiły jej podjęcie zatrudnienia.

Zdaniem skarżącej, Prezes Zakładu uchybił zaleceniom Sądu i nie rozpatrzył wnikliwie i wyczerpująco wszystkich okoliczności przemawiających za przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku. Nie okazał minimum dobrej woli przy ocenie niniejszej sprawy. Nie wziął również pod uwagę, że przy stosowaniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ocenie podlega nie sam fakt, lecz przyczyny nieopłacania składek na ubezpieczenia społeczne.

Skarżąca zakwestionowała również argumentację organu, iż w jej regionie zamieszkania znajdowało się 200 zakładów pracy chronionej.

Końcowo skarżąca podniosła, iż w dniach 25 - 28 grudnia 2012 r. przebywała w szpitalu z powodu [...]. Zaznaczyła, iż w obecnej sytuacji poruszanie sprawia jej ogromną trudność, we wszystkich czynnościach potrzebuje pomocy męża.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny posiada wyłącznie uprawnienia kasacyjne, nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając stronie określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Związanie Sądu administracyjnego oceną prawną oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie.

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2012 r. nie narusza prawa.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.), w myśl którego ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie.

Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna. Pozwala ona bowiem na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do jego uzyskania w trybie zwykłym. Zatem świadczenia przyznawane na podstawie art. 83 ustawy nie mają charakteru roszczeniowego, ponieważ według art. 84 są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Powołany wyżej przepis posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." świadczenie w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu nie oznacza, że organ ma całkowitą swobodę w tym względzie.

Z treści art. 83 ust. 1 ww. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.

Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny; po drugie, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach o rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych posługuje się stwierdzeniem, zgodnie z którym niespełnienie wymagań do uzyskania renty na zasadach ogólnych wskutek szczególnych okoliczności, upoważnia ubezpieczonego do ubiegania się o przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym, przy jednoczesnym spełnieniu pozostałych przesłanek. Oznacza to, że o możliwości uzyskania renty ustawowej decyduje wymagany, zgodnie z art. 58 ust. 1 pkt 5 ww. ustawy, okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 5 lat w przypadku osób, u których całkowita niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat. Ponadto całkowita niezdolność do pracy musi powstać w ciągu 18 miesięcy od ustania ostatniego okresu ubezpieczenia (art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy). Zatem koniecznym jest legitymowanie się 5-letnim stażem ubezpieczeniowym w ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy (art. 58 ust. 2 ustawy). O ile 18-miesięczny okres nie jest wymagany, gdy ubezpieczony posiada 25-letni staż ubezpieczeniowy, o tyle 5-letni okres ubezpieczenia w ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy jest warunkiem koniecznym.

Odstępstwa od warunków ustawowych mogą być realizowane właśnie w trybie ww. przepisu art. 83 ust. 1 ustawy. Jednakże przyznanie renty w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. Za szczególne okoliczności w sprawach z zakresu art. 83 ust. 1 ww. ustawy uznaje się konkretne zdarzenie lub trwały stan, które mogą powodować niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty, czyli wykluczać aktywność zawodową osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków.

Jak ustalił organ orzekający, skarżąca, urodzona w 1960 r. (przy czym całkowitą niezdolność do pracy orzeczono, gdy skarżąca miała 50 lat, tj. w dniu [...} sierpnia 2010 r.), wykazała okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące łącznie 13 lat, 5 miesięcy i 6 dni. Natomiast na wymagane 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, w ocenianym 10-leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy, skarżąca nie udowodniła żadnego z tych okresów.

W rozpoznawanej sprawie - w związku z wytycznymi zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2012 r. – organ był obowiązany do zbadania w sposób wyczerpujący i wnikliwy okoliczności faktycznych sprawy z punktu widzenia "szczególnych okoliczności". Prezes Zakładu zawarte w wyroku wskazania co do dalszego postępowania zrealizował, podporządkowując się przy tym ocenie prawnej wyrażonej przez Sąd.

Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu zaprezentowanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała przesłanka szczególnych okoliczności, których wystąpienie przyczyniło się do niespełnienia wymogów uzyskania przez skarżącą uprawnienia do świadczenia w trybie zwykłym.

W wyniku przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego organ stwierdził, iż w okresie poprzedzającym ustalenie całkowitej niezdolności do pracy, tj. przed dniem [...] sierpnia 2010 r. skarżąca w istocie znajdowała się w sytuacji ograniczającej, ale jednak nie uniemożliwiającej jej podjęcie zatrudnienia. W latach 1998 - 2010 skarżąca miała orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności zgodnie z orzeczeniami wydanymi przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. (k. 31 – 34 akt admin.). Z przedmiotowych orzeczeń wynika, że skarżąca mogła podjąć zatrudnienie na stanowisku przystosowanym do jej wykonywania. W związku z powyższym, na podstawie informacji udostępnionych przez Wojewódzki Urząd Pracy w W., Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej, organ ustalił, iż według danych na dzień 1 czerwca 2008 r., na terenie województwa [...] istniało około 200 zakładów pracy chronionej, w tym około kilkudziesięciu w rejonie zamieszkania skarżącej. Zakłady te mogły stanowić potencjalne miejsce pracy skarżącej przy uwzględnieniu okoliczności, iż miejscowość, w której zamieszkuje skarżąca jest oddalona zaledwie o około 20 km od W., a z akt sprawy nie wynika, że skarżąca była pozbawiona możliwości dojazdu do wskazanych miejsc i poszukiwania pracy. Dodatkowo, analizując poziom bezrobocia na terenie powiatu [...] w odniesieniu do sytuacji na terenie całego kraju organ ustalił, iż stopa bezrobocia w miejscu zamieszkania skarżącej była niższa lub porównywalna względem średniej stopy bezrobocia w kraju. Obrazują to zestawienia danych zgromadzone w aktach administracyjnych (k. 16 - 22). Organ wskazał również, że skarżąca w toku postępowania nie przedstawiła dowodów potwierdzających jakąkolwiek aktywność w poszukiwaniu pracy. Nie można tym samym uznać, że faktycznie dokładała starań, aby podjąć zatrudnienie.

W świetle powyższego uznać należy, że Prezes Zakładu wykonał zalecenia Sądu zawarte w wyroku z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 827/12. Uzupełnił materiał dowodowy w wymaganym zakresie, dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wydał zgodne z prawem rozstrzygnięcie, które dostatecznie wyczerpująco uzasadnił. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ ocenił sytuację skarżącej od 1998 r. przez pryzmat jej niepełnosprawności, bezrobocia oraz dostępności zakładów pracy chronionej w miejscu zamieszkania. Dokonał tym samym oceny realnych możliwości pozyskania pracy zarobkowej przez skarżącą.

Wyniki tej oceny nie prowadzą do wniosku, że powodem niespełnienia warunku nabycia uprawnień rentowych, a mianowicie braku 5-letniego okresu opłacania składek w 10-leciu poprzedzającym datę powstania u skarżącej całkowitej niezdolności do pracy, były szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Pomimo istnienia obiektywnych możliwości zatrudnienia, skarżąca nie poszukiwała pracy w zakładzie pracy chronionej na odpowiednio przystosowanym stanowisku pracy.

W świetle powyższego nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi dotyczące w szczególności zaniechania przez organ rozpatrzenia w sposób wnikliwy i wyczerpujący wszystkich okoliczności sprawy. Argumentacja skarżącej ma charakter wyłącznie polemiczny i w żaden sposób nie prowadzi do podważenia poczynionych przez organ ustaleń i dokonanych ocen.

Sytuacja skarżącej z racji na postępujące, liczne schorzenia jest w obecnym czasie niewątpliwie bardzo trudna, jednak okoliczność pogarszającego się stanu zdrowia nie może stanowić podstawy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Końcowo, odnosząc się do załączonej do skargi karty informacyjnej leczenia szpitalnego w dniach [...] – [...] grudnia 2012 r. wskazać należy, że dokument ten dotyczy okoliczności, które miały miejsce po dacie wydania zaskarżonej decyzji i z tego względu nie może mieć żadnego znaczenia dla oceny okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, której to oceny organ orzekający dokonuje według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania ostatecznej decyzji.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w związku z art. 153 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.