Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 513/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 2, art. 24 ust. 2, 3 i 4, art. 28 ust. 1,2, 3 i 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk Protokolant Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 18 listopada 2009 r. sprawy ze skargi Z P na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] r. Z P (zwany w dalszej części uzasadnienia "skarżącym") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu niepłacenia składek ubezpieczeniowych. Uzasadniając wniosek wskazano, że z powodu choroby skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej od [...] lat. Podniesiono, że skarżący nie był świadomy istniejącego zadłużenia, gdyż nie wiedział, iż za okres w którym nie został mu wypłacony zasiłek chorobowy musi płacić składki, w efekcie o istniejących zaległościach dowiedział się w [...] r.

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Zakład odmówił skarżącemu umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji streszczono stan faktyczny, podając, że na podstawie dokumentów znajdujących się w systemie informatycznym Zakładu ustalono, iż w okresach: od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., od [...] do [...], od [...] r. do [...] r. skarżący prowadził działalność gospodarczą, natomiast w latach [...] podejmował pracę, a w [...] r. był zatrudniony poza granicami kraju. Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z [...] oraz [...]. [...] skarżącego jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę, otrzymuje ponadto zasiłek [...] na [...] przyznany za okres od [...] r. do [...] r. Skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku w P U P od dnia [...] r. Zakład podkreślił, że zgodnie z twierdzeniami skarżącego na utrzymanie [...] osobowej rodziny po uregulowaniu opłat związanych z utrzymaniem mieszkania pozostaje kwota około [...] zł netto czyli około [...] zł netto na jedną osobę. Natomiast zgodnie ze złożonym w dniu [...] r. oświadczeniem skarżący jest właścicielem nieruchomości o nr [...]. Uzasadniając pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 zwanej w dalszej części uzasadnienia w skrócie "u.s.u.s.") należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne osób, będących jednocześnie płatnikami składek, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku całkowitej nieściągalności. Organ przywołał treść rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, które precyzuje w § 3 zasady wyrażone w art.28 ust. 3a u.s.u.s. Organ administracyjny pierwszej instancji wskazał, że w toku prowadzonego postępowania skarżący nie przedstawił żadnego zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego występowanie u skarżącego przewlekłej choroby, która ograniczałaby jego zdolności zarobkowe, nadto mimo niewątpliwie niskiego dochodu skarżący żaden z członków jego rodziny nie korzysta z pomocy w formie zapomogi pieniężnej czy zasiłków w naturze oferowanych przez ośrodek pomocy społecznej. Organ administracyjny wskazał, że skarżący reguluje swoje zobowiązania wobec innych wierzycieli, nadto oprócz zaległości wobec Zakładu nie wykazuje innych zaległości. Powyższe, w opinii Zakładu może świadczyć, iż zobowiązany posiada nieujawnione źródła dochodu. Ponadto Zakład wyraźnie podkreślił, że skarżący, który od [...] r. nie posiada tytułu do ubezpieczeń, zarejestrował się w P U P jako osoba bezrobotna dopiero w [...] r. Zdaniem organu analiza całości zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje, ze podniesione w sprawie okoliczności faktyczne wniosku nie przemawiają za uwzględnieniem wniosku w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

Organ przywołał w uzasadnieniu na treść art. 28 ust 2 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w wypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawodawcy zachodzi między innymi gdy (art. 28 ust. 3 cytowanej ustawy):

* wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (aktualnie kwota ta wynosi 8,80 zł.),

* naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

* jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zakład podkreślił, że dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, Zakład podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja zaistniała, zdaniem Zakładu w niniejszej sprawie, gdyż wobec skarżącego nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, a dodatkowo Zakład może dokonać zabezpieczenia istniejących należności przed przedawnieniem poprzez wpis hipoteki do księgi wieczystej nieruchomości.

Podsumowując organ Instancji podkreślił, że umorzenie zadłużenia uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek i dopiero zaistnienie którejkolwiek z nich daje możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu zadłużenia a brak spełnienia przynajmniej jednej z przesłanek nie daje Zakładowi podstaw do umorzenia zaległości.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący podtrzymał dotychczasową argumentację dodatkowo wskazując, że w ciągu [...] lat podejmował pracę na okres nie dłuższy niż [...] miesiące ze względu na zły stan zdrowia. Skarżący oświadczył, że przez cały czas pomaga mu finansowo rodzina. Nadto wyraźnie pokreślił, że czuje się pokrzywdzony, ponieważ w okresie od [...] r. do [...] r. wysłał do K G zwolnienia lekarskie i nie otrzymał odpowiedzi, że powinien odprowadzać składki do Zakładu. Ponadto skarżący oświadczył ,że nie otrzymał odpowiedzi na złożone podanie o wyliczeniu okresów składkowych. Skarżący wnosił o umorzenie należności, jednak w przypadku ewentualnej decyzji odmownej prosił o rozłożenie zaległości na [...] rat. Skarżący dołączył do przedmiotowego wniosku dokumentacje lekarską.

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany w dalszej części uzasadnienia "Prezesem Zakładu") działając w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję podtrzymując argumentację Zakładu dodatkowo stwierdził, że przedłożona przez skarżącego dokumentacja medyczna pochodzi z [...] r. oraz [...] r., natomiast jedyne aktualne skierowanie do [...] z dnia [...] r., potwierdza co prawda fakt leczenia skarżącego, jednak nie wskazuje na ograniczenia w wykonywaniu pracy. Dodatkowo w opinii organu fakt, że skarżący jest zarejestrowany w U P jako osoba bezrobotna świadczy, że jest on zdolny i gotowy do podjęcia zatrudnienia. Prezes Zakładu wskazał dodatkowo, że każda osoba prowadząca działalność gospodarczą i podlegająca z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu musi się liczyć z obowiązkiem odprowadzania należnych składek i to na płatniku składek ciąży obowiązek ustawowy składania poprawnych dokumentów rozliczeniowych, natomiast podnoszony przez skarżącego argument w postaci nieznajomości prawa w tym zakresie nie może stanowić podstawy do umorzenia zaległych należności. Organ orzekający podkreślił, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek powinna być stosowana w wyjątkowych i szczególnie trudnych sytuacjach i nie można czynić z niej powszechnie stosowanej metody, prowadzącej do braku zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. Prezes Zakładu podkreślił, że skarżący jest właścicielem nieruchomości, tak więc należności z tytułu składek mogą zostać skutecznie zabezpieczone przed przedawnieniem. Podsumowując organ stwierdził, że podniesione w przedmiotowym wniosku okoliczności nie stanowią dostatecznych przesłanek skutkujących umorzeniem przedmiotowych należności w trybie art. 28 u.s.u.s.

W skardze na powyższą decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, skarżący powoływał się na okoliczności, które przywołał we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, podkreślił, że choruje od [...] lat na [...] i ze względu na [...] otrzymał orzeczenie o stopniu niepełnosprawności od którego się odwoła. Dodatkowo skarżący w uzasadnieniu skargi wskazał, że należności z tytułu składek przedawniły się.

Podsumowując skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując sytuację materialna skarżącego oraz okoliczności ustalone w trakcie prowadzonego w sprawie postępowania wyjaśniającego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy przyjął co następuje;

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153. poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art.1 § 2 tej ustawy).

Zakres kontroli administracyjnej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne na co wskazuje treść art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. Nr `153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a"), w tym także na decyzje wydawane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i Prezesa tego Zakładu.

Kryterium legalności przewidziane w art.1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzje administracyjne uchybiające prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy ( art. 145 §1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcie dotknięte wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b) , a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( lit. c).

Podkreślenia wymaga, że wojewódzkie sądy administracyjne nie zastępują organów administracji publicznej i nie prowadzą postępowania dowodowego we własnym zakresie, Sąd wskazuje, że jest kompetentny jedynie do oceny legalności zaskarżonej decyzji wydanej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, nie ma natomiast uprawnień do umorzenia ww. należności zgodnie z wnioskiem skarżącego. Nie może tego uczynić nawet w przypadku uwzględnienia skargi, nie może bowiem orzekać w sposób merytoryczny przyznając stronie określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Wszelka więc argumentacja skarżącego nie mogła spowodować umorzenia przedmiotowych należności składkowych i ich pochodnych przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę. Należy również podkreślić, że Sąd nie ocenia zaskarżonej decyzji z punku widzenia jej celowości czy słuszności.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, to jest oceniając czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego Sąd nie dopatrzył się naruszeń, które dawałyby podstawę do wyeliminowania tego orzeczenia z obrotu prawnego.

Materialna możliwość umorzenia należności z tytułu składek przewidziana została w art. 28 ust. 1 i 2 oraz w art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11. poz. 74 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.s.u.s."), nadto w myśl art. 32 u.s.u.s przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i składek zdrowotnych. Pod pojęciem należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s).

Analizując przepisy dotyczące umorzenia należności z tytułu składek Sąd zauważa, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s należności te mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. Wyliczenie to stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy;1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art.13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste ,że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Natomiast w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano możliwość umorzenia tych należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednak wyłącznie należności ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek ( art. 4 pkt 2 u.s.u.s. zawiera definicję płatnika składek). Przesłanki umorzenia należności w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Podkreślenia jednak w tym miejscu uzasadnienia wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 1 , ust. 2 i ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia mamy doczynienia z uznaniem administracyjnym, gdyż ustawodawca wyraźnie podkreśla, że należności te "mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład" (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.), "mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności" (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.), "mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Powyższe oznacza, że organ przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym czy składki powinny być umorzone czy też nie rozstrzyga nie Sąd a Zakład, który może ale nie musi je umorzyć. Zakład ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. i § 3 rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. W uchwale z dnia 6 maja 2004 (sygn. akt IIUZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust.3 u.s.u.s., może, ale nie musi umorzyć zaległości.

Wskazać także należy, że w przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji ogranicza się do zbadania, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. W szczególności Sąd bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej w dalszej części uzasadnienia w skrócie k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.), czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.), a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione. Prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art.107 § 3 k.p.a. uzasadnienie jest bowiem szczególnie ważne przy decyzjach wydawanych w ramach uznania administracyjnego, zwłaszcza przy decyzjach negatywnych. W takich sytuacjach uzasadnienie powinno szczegółowo wskazywać przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualne okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia jej właściwą kontrolę ze strony sądu (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2715/08; por. wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2003 r., sygn. akt I SA 1320/01, LEX nr 137809).

Skarga w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestionowania dokonanej przez organy administracji publicznej oceny sytuacji majątkowej i życiowej skarżącego.

Na podstawie analizy zebranego materiału dowodowego Sąd nie dopatrzył się jednak, aby organy nie dopełniły formalności wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny. Zdaniem Sądu w uzasadnieniu decyzji odniesiono się do indywidualnej sytuacji skarżącego opisanej przez niego w trakcie postępowania administracyjnego. Wnioskom wyciągniętym z ustaleń co do sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny, nie można zarzucić, że są dowolne. Nie ulega wątpliwości, że organy administracji publicznej wnikliwie ustaliły wysokość osiąganych przez rodzinę skarżącego miesięcznych dochodów: z wynagrodzenia za pracę [...] skarżącego i otrzymywanego zasiłku [...] na [...], a także wysokość ponoszonych przez rodzinę skarżącego miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu.

Niekwestionując niewielkich dochodów rodziny skarżącego i jej obciążeń finansowych, organ wskazał jednak, że sam skarżący reguluje swoje obowiązania wobec innych wierzycieli i oprócz należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wykazuje innych zaległości, nie korzystał też z pomocy opieki społecznej, a taka sytuacja może świadczyć, że skarżący ma nieujawnione źródło dochodu. Ponadto organ wskazał, że skarżący ma potencjalną możliwość podjęcia zatrudnienia, jest więc w stanie spłacić powstałe zaległości. Dodatkowo organ wskazał na okoliczność, że skarżący jest właścicielem nieruchomości. W opinii Sądu organ na podstawie obowiązujących przepisów, rozważył sytuację majątkową skarżącego powołując się na zebrane dokumenty i w ramach swych uprawnień uznał, że brak jest podstaw do umorzenia należności w oparciu o przesłankę całkowitej nieściągalności.

Podobnie zdaniem Sądu ocena Prezesa Zakładu, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, zgodnie z którą wymaga się od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuacje rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałej należności jest wydana w ramach dozwolonej prawem zasady swobodnej oceny dowodów.

Organ był również uprawniony do twierdzenia, że skarżący również nie wykazał, aby zachodziła przesłanka z § 3 ust. 3 tego rozporządzenia. Trafnie podkreślono w uzasadnieniu decyzji, iż jedną z okoliczności przemawiających za umorzeniem pomimo braku całkowitej nieściągalności jest przewlekła choroba zobowiązanego, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jako schorzenie przewlekłe przyjąć należy chorobę o charakterze długotrwałym lecz nie każdą, ale tylko taką, która uniemożliwia uzyskanie przychodu na spłatę zobowiązań wobec Zakładu. Natomiast z dołączonych do akt zaświadczeń lekarskich wynika, że skarżący jest osobą chorą, cierpi od lat na [...], jednak pomimo tego niekwestiowanego przez organy schorzenia skarżący jest zarejestrowany w U P jako bezrobotny, czyli jest gotowy podjąć zatrudnienie, dodatkowo pracował w trakcie trwania choroby, a w [...] r. pracował poza granicami kraju.

W świetle powyższych ustaleń, należało stwierdzić, że dokonana przez organ ocena, iż opłacenie należności tytułu składek nie pozbawi skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych nie narusza przepisów prawa.

W tym miejscu uzasadnienia należy dodatkowo podkreślić szczególny charakter należności tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przede wszystkim ich publicznoprawny charakter oraz fakt, że zobowiązania tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają, co do zasady, zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Ponadto zaznaczenia wymaga, że ustawowym obowiązkiem Zakładu jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Jednocześnie Sąd wskazuje, że opłacanie składek na ubezpieczenia zdrowotne i społeczne jest obowiązkiem podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą zaś ich niepłacenie uzasadnić można tylko nadzwyczajnymi określonymi w ustawie i rozporządzeniu okolicznościami, które w niniejszej sprawie nie miały miejsca.

Dodatkowo odnosząc się do ponoszonych przez skarżącego okoliczności powstania zaległości i ich wpływu na ocenę zasadności umorzenia Sąd wyraźnie stwierdza, ze nie mogą one stanowić podstawy do umorzenia należności, ponieważ zapis art. 28 ust. 3 zawiera zamknięty katalog przesłanek upoważniających Zakład do umorzenia należności, wśród których okoliczności, że zaległość powstała ze względu na brak wiedzy skarżącego odnośnie obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w trakcie trwania choroby i przebywania na zwolnieniu lekarskim, nie została ujęta. Wskazane okoliczności nie mogą również stanowić podstawy do umorzenia składek w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W ocenie Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji świadczy o racjonalnej ocenie sytuacji skarżącego opartej na prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. Nie można tej ocenie przypisać znamion dowolności. Przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużeń z tytułu składek organ władny był dać bowiem pierwszeństwo interesowi społecznemu, kierując się szczególnym publicznoprawnym charakterem spornych należności.

Nie mógł być także uwzględniony zarzut skargi o przedawnieniu przedmiotowych zaległości. Obowiązujący w dacie powstania zaległości art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w pierwotnym brzmieniu, obowiązujący od dnia 25 listopada 1998 r., stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne. Do przedmiotowych zaległości skarżącego, które stały się wymagalne przed 1 stycznia 2003 r., ale do tego dnia nie uległy przedawnieniu znajduje jednak zastosowanie wprowadzony z tą datą przepisami ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 241, poz. 2074) przepis art. 24 ust. 4 aktualnie obowiązującej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określający w nowym brzmieniu, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie, w szczególności w uchwałach Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/09 i z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08, a także orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego SK 44/03. W swoim wniosku o umorzenie długu wynikającego z niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy skarżący wskazał, że dotyczy on okresu od [...] r. do [...] r., tak więc nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, że wskazane przez niego należności z tytułu składek uległy przedawnieniu.

Reasumując należało stwierdzić, że organ rozpatrzył całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego i ocenił go w kontekście przesłanek umorzenia ujętych w przepisach wskazanego rozporządzenia o umarzaniu składek. Prezes Zakładu przed wydaniem decyzji umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań, realizując w ten sposób prawo skarżącego do czynnego udziału w postępowaniu i dając możliwość zajęcia końcowego stanowiska w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia. Nie doszło również do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącego, zasady zaufania obywateli do organów państwa. Wydając rozstrzygniecie organy działały na podstawie przepisów prawa, prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów i podjęły wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Organy orzekające wzięły pod uwagę wszystkie podnoszone przez skarżącego okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody, a odnosząc je do podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów.

Na koniec Sąd zwraca uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego (na przykład przy pojawieniu się nowych okoliczności związanych ze stanem zdrowia skarżącego, które nie były znane organom w trakcie orzekania), skarżący może ponownie wystąpić do zakładu z wnioskiem o umorzenie zadłużenia.

Ponieważ sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji nie wykazała naruszenia prawa według art. 145 § 1 p.p.s.a. należało, zgodnie z dyspozycją art. 151 p.p.s.a., orzec jak w sentencji wyroku.