Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 573/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3, 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 25 września 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), , Protokolant specjalista Aneta Brzezińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2019 roku sprawy ze skargi B. Ż.-W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...]; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz B. Ż.-W. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 300), zwanej dalej u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z [...] r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek wynikających z decyzji nr [...] z [...] r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek (za osobę prowadzącą działalność gospodarczą) po zmarłym G. Ż. w łącznej kwocie 29 020,73 zł.

W uzasadnieniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że 1 września 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. poinformował Zakład Ubezpieczeń Społecznych w K., że do Urzędu wpłynął Akt Poświadczenia Dziedziczenia REP A Nr [...] sporządzony 14 stycznia 2016 r. przez notariusza, w którym zawarto informację, że spadek po zmarłym G. Ż. na postawie ustawy nabyli: żona M. Ż. w 1/4 części; córka E. Ż. w 3/16 częściach; córka B. Ż.-W. w 3/16 częściach; syn R. Ż. w 3/16 częściach; syn M. Ż. w 3/16 częściach.

[...] września 2017 r. Sąd Rejonowy w K. wydał postanowienie sygn. akt [...] o dziale spadku po G. W. Ż. zmarłym [...] grudnia 2015 r. Zgodnie z postanowieniem sądu wchodzącą w skład spadku nieruchomość, dla której prowadzona jest Księga Wieczysta o nr [...], którą przyznano na wyłączną własność M. Ż. bez spłat na rzecz B. Ż.-W., E. Ż., M.Ż., R. Ż.

Decyzją z [...] marca 2018 r. [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekł, że odpowiedzialność za zobowiązanie po zmarłym G. Ż. z tytułu nieopłaconych składek ponoszą: M.Ż. jako spadkobierca ponosi odpowiedzialność za 1/4 części zobowiązań; E. Ż. jako spadkobierca ponosi odpowiedzialność za 3/16 części zobowiązań; B.A. Ż.-W. jako spadkobierca ponosi odpowiedzialność za 3/16 części zobowiązań; R. Ż. jako spadkobierca ponosi odpowiedzialność za 3/16 części zobowiązań; M.Ż. jako spadkobierca ponosi odpowiedzialność za 3/16 części zobowiązań.

7 czerwca 2018 r. B. Ż.-W. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, za które ponosi odpowiedzialność jako spadkobierca po zmarłym ojcu, na podstawie decyzji z [...] marca 2018 r.

W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała między innymi, że jest osobą bezrobotną, od 2008 r. opiekuje się chorym mężem. Mąż otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 1 900,00 zł wraz z zasiłkiem opiekuńczym. Mąż ma zaniki pamięci, trudności z chodzeniem, dużo schorzeń neurologicznych, dlatego stan jego zdrowia nie pozwala stronie na podjęcie pracy. Z powodu długiego okresu oczekiwania na wizytę u specjalistów jest zmuszona z mężem do korzystania z prywatnej opieki lekarskiej, a to wiąże się z dodatkowymi kosztami. Skarżąca opisała także trudną sytuację finansową i oświadczyła, że nie wiedziała o zadłużeniu taty wobec ZUS.

Do wniosku B. Ż.-W. dołączyła: oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 7 czerwca 2018 r.; potwierdzenie przyjęcia przelewu z 30 grudnia 2016 r. wystawionego przez bank A; PIT-40A za lata 2015, 2016 (dotyczący K. W.); umowę zlecenie/rachunek do umowy zlecenie – zawartej na okres od 25 do 28 października 2016 r.; dokumentację medyczną K. W. w tym: historię choroby z 27 maja 2008 r., kartę informacyjną z Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w K. z 11 stycznia 2018 r., wynik badania z NZOZ B Pracownia Badań Endoskopowych z 26 września 2011 r., kartę informacyjną z Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w K. z 4 grudnia 2007 r., kartę informacyjną z Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w K. z 30 marca 2010 r., kartę informacyjną z Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej "[...] Szpital Samorządowy" w K. z 9 lutego 2015 r., kartę informacyjną z Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej "[...] Szpital Samorządowy" w K. z 17 lutego 2015 r., kartę informacyjną z Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej "[...] Szpital Samorządowy" w K. z 20 maja 2016 r., wynik badania histopatologicznego z 26 sierpnia 2010 r., kartę informacyjną z Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Ł. z 5 lutego 2010 r., podsumowanie wizyty z NZOZ D w K. z 19 listopada 2012 r., zaświadczenie lekarskie z 8 lutego 2018 r.

Z dokumentacji medycznej wynika, że K.W. boryka się z licznymi problemami zdrowotnymi, leczy się z powodu schorzeń neurologicznych, onkologicznych, ma problemy z poruszaniem się, zaniki pamięci. W zaświadczeniu lekarskim z 8 lutego 2018 r. lekarz wskazał, że mąż skarżącej "z powodu schorzeń wymaga ciągłej opieki osoby drugiej".

19 czerwca 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wezwał skarżącą do uzupełnienia dokumentacji w celu potwierdzenia okoliczności podnoszonych we wniosku o umorzenie. Zakład poinformował o możliwości wglądu do akt sprawy oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów materiałów.

9 lipca 2018 r. skarżąca złożyła pismo w którym oświadczyła, że w momencie przyjęcia spadku po zmarłym ojcu nie miała świadomości, że istnieje tak duże zadłużenie wobec ZUS z tytułu nieopłaconych składek i dlatego nie odrzuciła spadku po zmarłym ojcu. Opłacenie zadłużenia wobec ZUS jest ponad jej możliwości finansowe. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i nie uzyskuje żadnego dochodu. Nie może podjąć stałej pracy, ponieważ opiekuje się mężem, który jest przewlekle chory, a nie stać jej na wynajęcie opiekunki. Nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, nie posiada żadnych oszczędności ani majątku. Jedynym źródłem utrzymania jest emerytura męża w kwocie około 1 900,00 zł. Wydatki miesięczne kształtują się w kwocie około 1 046,64 zł. Skarżąca wskazała, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżąca wraz z pismem złożyła dodatkowo: harmonogram spłat pożyczki z 30 grudnia 2016 r. zaciągniętej w A przez K. W.; PIT-40A za 2017 r. (dotyczący K. W.); PIT-37 za lata 2015, 2016 (dotyczący K. W.).

Decyzją z [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek wynikających z decyzji nr [...] z [...] r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek (za osobę prowadzącą działalność gospodarczą) po zmarłym G. Ż. w łącznej kwocie 29 020,73 zł ponieważ nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Skarżąca nie wykazała zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego. Nie wskazała jednoznacznie, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B. Ż.-W. ponownie opisała swoje trudne położenie finansowe oraz sytuację zdrowotną męża i swoją. Do wniosku dołączyła trzy dowody wpłat rat na łączną kwotę 159,10 zł.

2 listopada 2018 r. skarżąca zgłosiła się do Zakładu celem zapoznania się z aktami sprawy. Nie wniosła żadnych zastrzeżeń ani żądań. Oświadczyła, że nie była świadoma, że zmarły tata wiedział o swoim zadłużeniu względem ZUS.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że na podstawie wszystkich przekazanych przez skarżącą, a także pozyskanych przez Zakład dokumentów ustalono, że skarżąca pracuje zarobkowo od 1 lutego 2019 r. w E Sp. z o.o. Nie pobiera żadnego świadczenia emerytalnego ani rentowego. Nie posiada dochodów z innych źródeł. Nie pobiera zasiłku z Urzędu Pracy ani z pomocy społecznej. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu miesięcznych opłat w kwocie 170,00 zł; opłaty eksploatacyjne w kwocie 200,00 zł; koszty związane z leczeniem w kwocie około 300,00 zł; gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem K.W., który otrzymuje świadczenie emerytalne i dodatek pielęgnacyjny w łącznej kwocie 1 974,35 zł netto; posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 13 572,23, które są spłacane w miesięcznych ratach po 376,64 zł – ostatnia rata przypada na 5 stycznia 2020 r.; nie posiada wierzytelności.

W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przedłożony i zebrany materiał dowodowy nie powoduje zmiany oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy rozstrzygniętej w pierwszej instancji. W sprawie nie zachodzą przesłanki nieściągalności należności, które zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 2-6 u.s.u.s. Decyzją z [...] marca 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekł, że odpowiedzialność za zobowiązanie po zmarłym G.Ż. z tytułu nieopłaconych składek ponoszą: M. Ż., E. Ż., B.A. Ż.-W., R.Ż., M. Ż. Nie wniesiono odwołania od wydanej decyzji. W związku z powyższym nie wystąpiła przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi zobowiązana, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie występuje przesłanka stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ponieważ zobowiązana od 1 lutego 2019 r. jest zatrudniona w E Sp. z o.o. Wobec powyższego nie została stwierdzona nieściągalność przez organ egzekucyjny. Oznacza to, że nie została spełniona podstawowa przesłanka warunkująca umorzenie należności, jaką jest stwierdzenie całkowitej nieściągalności. Dotychczas nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z tych względów, w ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadniać podjęcie decyzji zgodnej z wnioskiem zobowiązanego. Brak jest zatem podstaw do umorzenia należności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że rozstrzygając umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust 3a i 3b u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasada umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r., ponownie przeanalizowano sytuację rodzinną i materialną skarżącej.

Strona nie przedstawiła orzeczeń lekarskich określających, czy i w jakim stopniu została stwierdzona niepełnosprawność jej małżonka, ewentualnie potwierdzających konieczność stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nie udowodniła więc, że sytuacja zdrowotna małżonka wyklucza chociażby w częściowym zakresie podjęcia przez nią zatrudnienia. Po stronie skarżącej nie występuje także całkowita i trwała niezdolność do pracy zarobkowej, co prowadzi do wniosku, że poprawa sytuacji finansowej gospodarstwa domowego jest możliwa. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że w dalszym ciągu możliwe jest udzielenie pomocy w spłacie powstałych zobowiązań z tytułu składek poprzez rozłożenie ich na raty. Stosownie, bowiem do postanowień art. 29 ust. 1 u.s.u.s. ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie, organ może na umotywowany wniosek dłużnika, rozłożyć należność z tytułu składek na raty, uwzględniając przy tym możliwości płatnicze osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Zgromadzony materiał w sprawie nie potwierdza także, aby powstanie zadłużenia było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia. Skarżąca nie przedstawiła nowych argumentów, które mogłyby mieć wpływ na zmianę stanowiska w sprawie. Organ dysponuje jedynie tym materiałem, który udostępni zainteresowany nie ma natomiast realnych środków procesowych do ustalenia sytuacji materialnej płatnika. Ciężar dowodu spoczywa na płatniku, a obowiązkiem organu jest dokonanie analizy przedstawionych przez stronę dowodów. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Nie można poczytywać za spełniające przesłanki umorzenia należności publicznoprawnych osób, które nie dysponują środkami na wykonanie zobowiązań publicznoprawnych jedynie z uwagi na preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanego. Organ publiczny, bowiem w ramach gospodarowania środkami publicznymi, nie może pozwolić sobie na odstąpienie od dochodzenia należnych mu kwot, poprzez skorzystanie z instytucji umorzenia zaległości, w sytuacji gdy zobowiązany ma obiektywną możliwość spłacania tychże kwot – choćby w systemie ratalnym.

Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uwzględniając koszty utrzymania, jak również biorąc pod uwagę ponoszone przez skarżącą wydatki sytuacja materialna, w jakiej obecnie się skarżąca znajduje mogłaby przemawiać za zastosowaniem instytucji umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. z uwzględnieniem przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Nie mniej jednak okoliczności przez nią podniesione w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych płatników, którzy również borykają się z trudnościami finansowymi. Dołączone do wniosku o umorzenie dowody nie potwierdzają okoliczności, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Reasumując Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły nowe, istotne okoliczności mogące mieć wpływ na wcześniejsze ustalenia, a więc na stanowisko Zakładu, że wymagalne należności mogą zostać spłacone w układzie ratalnym lub ściągnięte w ramach postępowania egzekucyjnego. W związku z powyższym, zgodnie z art. 138 k.p.a. proponuje się podtrzymać decyzję z [...] r. z uwagi na fakt, że w sprawie nie wystąpiły nowe okoliczności mogące skutkować zmianą rozstrzygnięcia.

W skardze na powyższą decyzję B. Ż.-W. wniosła o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją z [...] r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 7, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. poprzez niekompletne i niezupełne rozpatrzenie całego materiału dowodowego sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego poprzez ustalenie, że skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić zaległych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny;

2. § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i ustalenie, że w sprawie nie zachodzi przesłanka, że opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych oraz ustalenia, że konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. z 2012r. poz.270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy

b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego

c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy

2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach

3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd uznał, że organ administracji naruszył przepisy postępowania a mianowicie art.7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 205 z 2009r. poz.1585 z późn. zm.), zwana dalej s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365 z późn. zm.).

Zgodnie z treścią art.28 ust.2 ustawy z 13 października 1998r. należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust.3a.

W myśl art.28 ust.3 wymienionej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z treścią art.28 ust.3a wymienionej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W myśl art.32 wymienionej ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych jest powszechnie przyjęty pogląd, że decyzje w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie mają charakter uznaniowy. Okoliczność ta nie zwalnia organu od zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, jego rozpatrzenia, a w konsekwencji uzasadnienia swego stanowiska. Jeżeli organ odmawia umorzenia należności w uzasadnieniu decyzji powinien wskazać na konkretne okoliczności, które zdaniem organu przemawiają za takim rozstrzygnięciem wraz z konkretnymi wyliczeniami. Sąd, który bada legalność decyzji podejmowanej w sferze uznania administracyjnego musi mieć możliwość oceny przesłanek, którymi ten organ się kierował przyjmując, że odmowa umorzenia zaległych należności nie spowoduje drastycznego pogorszenia się sytuacji materialnej skarżącego. Sąd bada bowiem czy decyzja zawiera należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, czy prawidłowo interpretuje zastosowane do tego stanu faktycznego przepisy prawa oraz czy zawiera wyczerpujące uzasadnienie stanowiska organu.

Uznanie administracyjne nie powinno oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (zob. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183). Dodatkowo należy podkreślić, że również w postępowaniu przed organami ZUS obowiązuje podstawowa zasada postępowania administracyjnego w świetle której w toku postępowania organy administracji stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

W niniejszej sprawie organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję nie zebrał całego materiału dowodowego ani nie dokonał wnikliwej analizy sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącej w odniesieniu do przesłanek umorzenia należności składkowych określonych w art.28 ust.3a s.u.,s w związku z § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Należy zaznaczyć, że określona w przepisie § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, z uwzględnieniem istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem powyżej powołanej regulacji jest bowiem zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że B. Ż. – W. razem z mężem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Ich jedynymi dochodami jest emerytura męża wynosząca 1974,50 zł netto. Stałe miesięczne opłaty to: 370 zł – czynsz, energia elektryczna, woda, gaz, 150 zł – wydatki na leki męża i 150 zł – wizyty lekarskie męża. Nadto skarżąca spłaca kredyt w wysokości 376,64 zł miesięcznie oraz 55 zł rata kredytu zaciągniętego przez zmarłego ojca. Stałe miesięczne wydatki to łącznie kwota 1101,64 zł (370zł + 150zł + 150zł+376,64zł+ 55 zł). Po odjęciu stałych wydatków kwota jak pozostaje "na życie" skarżącej i jej mężowi to 872,86 zł (1974,50 zł – 1101,64 zł).

W zaskarżonej decyzji podano także, iż B. Ż.- W. od dnia 1 lutego 2019r. podjęła pracę zarobkową w E spółka z o.o. W aktach administracyjnych brak jest jednak informacji w tej kwestii. Nie wiadomo zatem skąd jest taka informacja. W zaskarżonej decyzji podniesiono, że ustalono ta na podstawie dokumentów przekazanych przez B.Ż. – W. oraz pozyskanych przez ZUS. Tyle tylko, że w aktach administracyjnych nie ma żadnych dokumentów z których wynikałaby taka informacja. Nie wiadomo zatem, czy informacja o podjęciu zatrudnienia przez skarżącą jest wiarygodna a jeżeli tak to na jakiej podstawie podjęła ona pracę (umowa o pracę czy umowa cywilnoprawna), na jaki okres czasu (na czas określony czy nieokreślony) oraz przede wszystkim ile wynosi jej wynagrodzenie. Zwłaszcza ustalenie jej zarobków jest niezwykle istotne gdyż pozwala wyjaśnić sytuację materialną rodziny skarżącej. W sytuacji gdy w aktach administracyjnych brak jest jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego podjęcie zatrudnienia przez B.Ż. – W. oraz osiąganie przez nią wynagrodzenia to informacji w tym zakresie nie można zweryfikować. Nie wiadomo zatem, czy informacje te są wiarygodne. Skoro organ miał informacje o podjęciu pracy przez skarżącą (przekazaną przez B.Ż. – W. lub pozyskaną wskutek własnych działań ZUS) to należało podjąć kroki zmierzające do wyjaśnienia tych okoliczności a w szczególności do ustalenia jaka jest wysokość osiąganych zarobków. Organ rentowy żadnych tego rodzaju działań nie podjął. Sytuacja materialna rodziny skarżącej nie została zatem dokładnie wyjaśniona.

Opierając się na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu administracyjnym łączny dochód rodziny skarżącej to kwota 1974,50 zł miesięcznie zaś po odliczeniu stałych wydatków (1101,64 zł) "na życie" pozostaje 872,86 zł o czym była mowa we wcześniejszych rozważaniach. Organ rentowy nie dokonał wnikliwej analizy sytuacji materialnej rodziny B. Ż. – W. Nie porównał wysokości dochodów z wielkością wydatków i nie wyjaśnił czy różnica pomiędzy oboma wielkościami pozwoli skarżącej na opłacenie zaległości składkowych bez pozbawienia jej możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W zaskarżonej decyzji brak jest rozważań w tym zakresie.

Aby dokonać rzetelnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy należy przede wszystkim podać minimum socjalne w gospodarstwie domowym strony a następnie porównać je do dochodów osiąganych przez stronę. W niniejszej sprawie organ administracji nie podał jakie jest minimum socjalne w dwuosobowym gospodarstwie domowym i nie porównał tego minimum do dochodów osiąganych przez rodzinę skarżącej. Dopiero takie porównanie pozwala rzetelnie ocenić czy spełniona została przesłanka, o której mowa w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Wspomnieć tylko należy, iż w innych sprawach toczących się w tutejszym sądzie, których przedmiotem jest umorzenie zadłużenia składkowego, organ rentowy prawie zawsze podaje wysokość minimum socjalnego co pozwala zobrazować sytuację materialną wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie taka informacja o minimum socjalnym nie została podana.

Przy rozpoznaniu każdego wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu składek należy ocenić czy spłata zadłużenia nie będzie stanowiła zagrożenia dla egzystencji wnioskodawcy. W niniejszej sprawie taka ocena nie została przeprowadzona. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest rozważań w tej kwestii. Z uzasadnienia nie wynika nawet czy organ uznał, że jest bądź nie jest spełniona przesłanka określona w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia. Uzasadnienie w części dotyczącej sytuacji materialnej skarżącej jest lakoniczne. Podano w nim dane dotyczące dochodów i wydatków wskazanych w oświadczeniu B.Ż. - W. bez wnikliwej ich analizy lecz nie zajęto stanowiska co do tego czy spełniona została przesłanka, o której mowa w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia. W końcowej części zaskarżonej decyzji znajduje się bowiem następujące sformułowanie: " ... sytuacja materialna w jakiej obecnie się Pani znajduje mogłaby przemawiać za zastosowaniem instytucji umorzenia na podstawie art.28 ust.3a z uwzględnieniem przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.... nie mniej okoliczności podniesione przez Panią w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych płatników, którzy również borykają się z trudnościami finansowymi. Dołączone do wniosku o umorzenie dowody nie potwierdzając okoliczności, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Panią możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych". Z wymienionego sformułowania trudno się zorientować czy organ rentowy uznał czy też nie uznał, że spełnione zostały przesłanki określone w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego aktu lecz nie może się domyślać jakie stanowisko zajął organ rentowy co do istnienia bądź nieistnienia przesłanki z § 3 ust.1 pkt.1. Okoliczność czy w stosunku do skarżącej spełniona została wymieniona przesłanka ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W sytuacji bowiem gdyby uznać, że przesłanka ta nie została spełniona to oznacza, że nie można umorzyć zaległości składkowej z przyczyny określonej w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia. Spełnienie zaś tej przesłanki nie oznacza automatycznie konieczności umorzenia zaległości składkowych. Mimo takiej przesłanki organ administracji może odmówić uwzględnienia wniosku strony o umorzenie gdyż to do organu należy, w ramach uznania administracyjnego, sposób rozstrzygnięcia sprawy. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych ZUS w takim przypadku winien jednak wskazać ważny interes publiczny przemawiający za odmową uwzględnienia wniosku strony. (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007r. w spr. II GSK 141/07 – Lex nr 368197 i z 14 marca 2012r. w spr. II GSK 203/11 – Lex nr 1137911, wyrok WSA w Warszawie z 21 kwietnia 2006r. w spr. III SA/Wa 495/06 – Lex nr 213825 i z 13 grudnia 2006r. w spr. III SA/Wa 2927/06 – Lex nr 306955).

W niniejszej sprawie w zaskarżonej decyzji nie podano żadnych istotnych okoliczności wskazujących, że ważny interes publiczny przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony. Za taką okoliczność nie można uznać faktu podnoszonego w uzasadnieniu decyzji, że skarżąca może ubiegać się o spłatę zadłużenie w systemie ratalnym. Wystąpienie strony z wnioskiem o rozłożenie zadłużenia na raty nie jest konieczną przesłanką umorzenia zaległych składek bo nic takiego nie wynika z obowiązujących w tym zakresie przepisów. Dla oceny czy zostały spełnione przesłanki do uwzględnienia wniosku strony o umorzenie składek istotne jest to czy w świetle jej sytuacji materialnej opłacenie należności składkowych nie pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W niniejszej sprawie ocena taka nie została dokonana w dostatecznym stopniu.

W przekonaniu sądu organ administracji nie uwzględnił także w wystarczającym stopniu sytuacji rodzinnej B.Ż. – W.. Skarżąca opiekuje się mężem, który jest w podeszłym wieku (ma 79 lat) i jest osobą schorowaną. Jak wynika z załączonej dokumentacji lekarskiej rozpoznano u niego nowotwór złośliwy gruczołu krokowego (obecnie po radioterapii i hormonoterapii), przepuklinę pachwinową oraz liczne schorzenia kardiologiczne i neurologiczne. Ma on nadto zaniki pamięci, jest osobą niedołężna i ma kłopoty z poruszaniem się. Z uwagi na podeszły wiek i liczne schorzenia wymaga on ciągłej opieki drugiej osoby. Opiekę tę sprawuje B. Ż. – W. gdyż mieszka razem z mężem. Okoliczność, iż skarżąca zmuszona jest opiekować się starszym i schorowanym mężem nie została wzięta pod uwagę przez organ rentowy w dostatecznym stopniu.

Faktem jest, ze w każdej sprawie o umorzenie zaległości składkowych wszelkie informacje dotyczące sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej strony posiada jedynie wnioskodawca. Nie oznacza to jednak, że organ rentowy winien być bezczynny w gromadzeniu materiału dowodowego. W sytuacji gdy organ widzi potrzebę uzupełnienia tego materiału (np. wyjaśnienie kwestii podjęcia pracy przez wnioskodawcę i osiąganych z tego tytułu zarobków) to winien wezwać stronę do złożenia takich uzupełniających wyjaśnień. W niniejszej sprawie organ administracji nie podjął jednak wszystkich możliwych działań mających na celu wyjaśnienie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej rodziny skarżącej a wyjaśnienie tej sytuacji ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Dla prawidłowego rozstrzygnięcia każdego wniosku strony o umorzenie zaległości składkowych (pozytywnego lub negatywnego) konieczne jest najpierw dokładne ustalenie stanu faktycznego w tym sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej rodziny wnioskodawcy. Po dokonaniu ustaleń w tym zakresie organ rentowy ma obowiązek dokonania oceny czy spłata zadłużenia nie będzie stanowiła zagrożenia dla egzystencji strony. Taka ocena w niniejszej sprawie nie została przeprowadzona. ZUS nie ustalił dokładnie stanu faktycznego oraz nie ocenił czy kwota jaką dysponuje rodzina skarżącej po dokonaniu wszystkich wymaganych opłat nie stanowi zagrożenia dla egzystencji rodziny w świetle jej sytuacji zdrowotnej i rodzinnej z uwzględnieniem minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa domowego. Skoro ocena taka nie została przeprowadzona to brak jest podstaw do odmowy uwzględnienia wniosku strony o umorzenie zaległości składkowych. Rozstrzygnięcie obecnie takiego wniosku jest przedwczesne.

Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organ rentowy nie ustalił dokładnie stanu faktycznego a w szczególności nie wyjaśnił wysokości dochodów osiąganych przez rodzinę B.Ż. – W. Nie dokonał wnikliwej analizy sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej rodziny skarżącej. W szczególności nie porównano dochodu rodziny B. Ż. – W. z wysokością minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa domowego ani nie odniesiono się do wysokości dochodu strony w zestawieniu z istniejącymi wydatkami oraz do kwestii czy spłata zadłużenia nie zagraża egzystencji rodziny B.Ż. – W.. Stanowi to naruszenie art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pokt.1c.) p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z 3 sierpnia 2018r.

Na podstawie art.200 p.p.s.a. sąd zasądził od organu administracji na rzecz skarżącej kwotę 497 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na ogólną sumę kosztów złożyła się: 480 zł – wynagrodzenie pełnomocnika i 17 zł – opłata skarbowa od pełnomocnictwa.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Należy dokładnie wyjaśnić sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną rodziny skarżącej a w szczególności to czy B. Ż.– W. podjęła pracę a jeżeli tak to na podstawie jakiej umowy, na jaki okres czasu oraz jakie osiąga wynagrodzenie. Następnie należy porównać wysokość dochodów rodziny z wielkością wydatków i minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa domowego. Należy dokonać wnikliwej oceny całego materiału dowodowego ( w razie potrzeby należy go uzupełnić) w tym sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej rodziny B. Ż. – W. w odniesieniu do kwestii czy spłata zadłużenia nie zagrozi egzystencji strony. Po analizie całego materiału dowodowego należy wydać rozstrzygnięcie w sprawie.

dc