Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1883/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 2 ust 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Sędzia WSA Teresa Zyglewska (spr.), Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi Instytutu [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 r. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu wniosku S. Z., stwierdził, że objęty na dzień 1 września 1939 r. lwh [...] księgi tabularnej Sądu Okręgowego w K. zespół dworsko-parkowy w B., obejmujący parcele katastralne: pb [...] - 0,1014 ha i pgr [...] - 2,3062 ha, podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2002 r., w wyniku rozpatrzenia odwołania S. Z., utrzymał w mocy powołaną decyzję Wojewody [...].

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. Z., wyrokiem z dnia 5 listopada 2003 r. sygn. akt IV SA 4973/02 uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że wydanie decyzji przez organ odwoławczy nastąpiło z naruszeniem art. 15 i art. 138 k.p.a., gdyż nie przeprowadzając postępowania wyjaśniającego i nie rozstrzygając ponownie sprawy, Minister ograniczył się do powtórzenia fragmentów uzasadnienia organu pierwszej instancji. Nie zostały rozpatrzone zarzuty podniesione w odwołaniu, dotyczące błędnego ustalenia powiązań funkcjonalnych dworu i parku z pozostałą częścią majątku małż. Z.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2002 r.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł S. Z.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 czerwca 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 223/05 uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując, że organ odwoławczy, rozpoznając sprawę w wyniku uchylenia poprzedniej jego decyzji wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2003 r. sygn. akt IV SA 4973/02, związany był opinią prawną wyrażoną w uzasadnieniu tego wyroku.

Sąd wywiódł, że we wskazanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż skoro strona skarżąca zarzucała, że nie występowały powiązania funkcjonalne dworu i parku z pozostałą częścią majątku małż. Z., to obowiązkiem organu odwoławczego było ustosunkowanie się do tych twierdzeń, a nie powtarzanie w tym zakresie uzasadnienia organu pierwszej instancji. Obowiązkiem organu było nie tylko dokładne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego ale również szczegółowe omówienie w decyzji okoliczności ustalonych na podstawie poszczególnych dowodów oraz wskazanie przyczyn, dla których istotnym dowodom odmówiono wiarygodności.

W ocenie Sądu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, przeprowadzając postępowanie odwoławcze, nie uczynił przedmiotem swoich rozważań kwestii wskazanych w wyroku Naczelnego Sąd Administracyjnego i tym samym wydał decyzję z naruszeniem art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2002 r. w całości oraz stwierdził, że parcele katastralne pb [...] oraz pgr [...] objęte dawnym wykazem hipotecznym lhw [...] tab. B., stanowiące byłą współwłasność S. i J. małż. Z. nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Organ drugiej instancji wskazał, że przy rozpatrzeniu odwołań od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2002 r., wziął pod uwagę ocenę prawną wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 706/09, dotyczącym majątku położonego w B., jako mającą zastosowanie również w rozpatrywanej sprawie, z uwagi na w zasadzie tożsamy przedmiot rozstrzygnięcia jak i identyczny stan prawny. Jak zauważył organ odwoławczy, we wskazanym wyroku Sąd w sposób wyczerpujący omówił problematykę istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem dworsko-parkowym znajdującym się na terenie majątku położonego w B., w sposób jasny wskazując, iż taki związek nie zachodzi.

Minister wywiódł, że objęta wnioskiem nieruchomość stanowiąca zespół dworsko-parkowy położony w B., wchodziła w skład majątku ziemskiego o łącznej powierzchni 125,4150 ha, w tym 117,6048 ha stanowiły użytki rolne i łącznie z tym majątkiem została przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. Obecnie parcele objęte wnioskiem wchodzą w skład działki ewidencyjnej nr [...], objętej księgą wieczystą KW [...], położonej w K., obręb nr [...], jednostka ewidencyjna P. i stanowią własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Instytutu [...].

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, pod jego działanie podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Abstrahując od przesłanki normy obszarowej, którą niewątpliwie spełniała nieruchomość o powierzchni całkowitej 125,4150 ha, w skład której wchodził zespół dworsko-parkowy, Minister stwierdził, że kluczowym zagadnieniem, niezbędnym do stwierdzenia, czy nieruchomość dworska otoczona parkiem podlegała, czy nie podlegała wyłączeniu spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, było ustalenie istnienia, bądź nieistnienia związku funkcjonalnego zespołu z pozostałą, zasadnie przejętą na rzecz Skarbu Państwa, częścią majątku.

W ocenie Ministra, z zebranego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego nie wynika, aby pomiędzy zespołem dworsko-parkowym, a pozostałą nieruchomością ziemską zachodziła zależność funkcjonalna, wskazująca na niemożność funkcjonowania obu tych części majątku niezależnie od siebie.

Znajdujące się w aktach materiały wskazują, iż zespół dworsko-parkowy w B. stanowił terytorialnie wyodrębnioną część majątku ziemskiego i spełniał funkcję wyłącznie reprezentacyjno-rekreacyjną. Do czasu wybuchu wojny rodzina Z. mieszkała na stałe w K., a dwór w B. był jedynie ich letnią rezydencją, w której odpoczywali. Małżonkowie Z. nie zajmowali się produkcją rolną, bowiem S. Z. pracował jako profesor na Uniwersytecie [...] w latach 1927-1939. S. Z. dopiero po wybuchu drugiej wojny światowej osobiście wraz z żoną zajął się gospodarstwem w B., po tym jak stracił pracę na Uniwersytecie.

Jak podniósł Minister za stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 5 listopada 2003 r. sygn. akt IV SA 4973/02, okres okupacji w latach 1939 - 1944, nie mógł być brany pod ocenę przy badaniu związku funkcjonalnego pomiędzy budynkiem dworu a resztą majątku ziemskiego.

Organ odwoławczy wskazał, że ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji pochodzącej z ksiąg wieczystych i datowanej z różnych okresów oraz map katastralnych wynika, że majątek określany jako "B." składał się z szeregu wyodrębnionych działek o różnym przeznaczeniu. I tak działka nr [...] określona była jako parcela budowlana, a działka nr [...] stanowiła ogród. Działki te obejmowały wyłącznie zabytkowy dworek (wpisany do rejestru zabytków pod numerem [...]) wraz z otaczającym go parkiem o charakterze naturalistycznym z zachowanym starodrzewem. W ocenie Ministra, trudno zatem przyjąć, iż działki te były funkcjonalnie związane z gospodarstwem rolnym, podczas gdy z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego wynika, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej wyłącznie tych nieruchomości lub ich części, które mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, sadowniczej, zwierzęcej.

Organ odwoławczy stwierdził, że ze znajdującego się w aktach sprawy opisu z Ośrodka Dokumentacji Zabytków w W. - karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, zawierającego historię dworu i parku, jak i dającego się odtworzyć w czasie sporządzania dokumentacji układu i charakteru samego budynku, nie wynika aby pełnił on rolę kwatery głównej dla gospodarstwa rolnego. Standard wyposażenia budynku dworu (np. sala myśliwska) świadczy o tym, że było to miejsce wypoczynku i życia towarzyskiego. Z treści opisu wynika ponadto podział funkcjonalny majątku na część dworsko-parkową i gospodarczą.

Zdaniem Ministra, z powyższego wynika zatem, że dworek stanowił odrębną całość. Wszelka działalność rolnicza odbywała się poza objętym wnioskiem zespołem dworsko-parkowym. Nieruchomość rolna funkcjonowała samodzielnie, bowiem nie korzystała z nieruchomości dworsko-parkowej. Dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego zespół dworsko-parkowy był zbędny, a część dworsko-parkowa mogła funkcjonować samodzielnie, bez gospodarstwa rolnego, pełniąc jedynie funkcje mieszkalne.

Minister wywiódł dalej, iż fakt, że właściciel miał decydujący głos w sprawach związanych z funkcjonowaniem prowadzonego gospodarstwa rolniczego, oraz że czerpał pożytki z uprawianej przez siebie ziemi, nie musi wskazywać na to, iż funkcjonowanie gospodarstwa rolnego było uzależnione od funkcjonowania zespołu dworskiego. Zespół pałacowo-parkowy, jako wyodrębniona część majątku, stanowiący jedynie siedlisko mieszkalne i wypoczynkowe mógł funkcjonować w oderwaniu od gospodarstwa rolnego. Sam związek podmiotowy - przez osobę właściciela - był niewystarczający. Również fakt zamieszkiwania właściciela w obiektach mieszkalnych był niewystarczający do przyjęcia istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym a pozostałą częścią przejmowanej nieruchomości ziemskiej.

Minister, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydany w sprawie sygn. akt IV SA/ Wa 1285/07 wskazał także, że funkcje gospodarcza i mieszkaniowa są funkcjami rozdzielnymi, nie spełniającymi tych samych celów. Dlatego trudno jest mówić o związku funkcjonalnym pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym a pozostałą gospodarczą częścią nieruchomości, nakazującym łączne ich przejęcie na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Instytut [...] zaskarżył decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju z dnia [...] września 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc następujące zarzuty:

1. naruszenia art. 7 i art. 8 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny sprawy oraz materiału dowodowego w niej zgromadzonego, w szczególności:

a. zaniechanie wbrew wytycznym Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2003 r. sygn. akt IV SA 4973/02 przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego,

b. zaniechanie wbrew wytycznym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 223/05 przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego,

c. zaniechanie wbrew wytycznym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 706/09 przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego;

2. naruszenia art. 77 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i błędne uzasadnienie decyzji, w szczególności zaniechanie uzasadnienia przyczyn, dla których Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi część okoliczności składających się na stan faktyczny sprawy przyjął za udowodnione bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego w tym zakresie, natomiast innym odmówił przymiotu prawdziwości mimo, że potwierdza je zebrany w sprawie materiał dowodowy;

3. naruszenie art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez nieustosunkowanie się do dowodu z zeznań J. J. złożonych w toku postępowania, z których wynika, że dwór w B. F. jest integralną częścią posiadłości;

4. zmianę stanowiska bez podania wymaganego uzasadnienia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zawartego w decyzji z dnia [...] września 2011 r., która to uchyliła decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2002 r.

Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Uzasadniając pierwszy z postawionych zarzutów skarżący stwierdził, że pod pojęciem "nieruchomości ziemskiej" wedle przepisów obowiązujących w dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej należy rozumieć obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy. Wniosek taki znajduje uzasadnienie zarówno w tytule dekretu, jak też w treści niektórych przepisów dekretu oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, np. art. 1 ust. 2 lit. a i b, art. 6 i art. 11 ust. 1 dekretu oraz § 6 rozporządzenia.

Zdaniem skarżącego, w toku postępowania ponad wszelką wątpliwość ustalono, że zespół dworsko-parkowy w B. był funkcjonalnie związany z resztą majątku ziemskiego. Tezę tę potwierdzają powiązania: finansowe, organizacyjne i terytorialne.

Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt OTK W/3/89 skarżący stwierdził, że jedynie działki, wydzielone przed 1 września 1939 r. przez właściciela na potrzeby budownictwa mieszkaniowego z obszaru jego nieruchomości ziemskiej poprzez przedstawienie projektu parcelacji i zatwierdzenie tego projektu przez właściwą władzę administracyjną w dniu wejścia w życie dekretu, stanowiły odrębne od nieruchomości ziemskich przedmioty własności, nie podlegające przejęciu przez Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e tegoż dekretu.

Powołując się dalej na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 1927/06 skarżący wywiódł, że miejsce położenia dworu nie było najistotniejsze dla stwierdzenia, czy podlegał on przejęciu na cele reformy rolnej, i to bez względu na to, czy właściciel osobiście sprawował zarząd majątkiem z zabudowań, które go stanowiły, czy też nie. Skarżący uznał, że wynika z tego, iż ogrodzenie wewnętrzne, oddzielające część gospodarstwa od budynku dworu nie stanowiło przesłanki do stwierdzenia braku związku funkcjonalnego, bez którego gospodarstwo rolne mogłoby swobodnie i prawidłowo funkcjonować.

Zdaniem skarżącego należy więc stwierdzić, że przedmiotowy zespół dworsko-parkowy stanowił integralną część nieruchomości ziemskiej B. Fakty życia rodzinnego i towarzyskiego rodziny Z. przedstawione w toku postępowania nie mają żadnego wpływu na ocenę związku funkcjonalnego przedmiotowych parcel katastralnych z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej, posiadającej charakter rolny.

Uzasadniając drugi z postawionych zarzutów, skarżący przytoczył treść art. 107 § 3 k.p.a., a następnie, powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych, wskazał na konsekwencje, jakie może nieść za sobą zaniedbanie przez organ administracji obowiązków płynących ze wskazanego przepisu.

Uzasadniając trzeci z postawionych zarzutów skarżący wskazał, że w wyroku z dnia [...] marca 2006 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w K. stwierdził, iż przedmiotowy zespół dworsko-parkowy podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej. Sąd drugiej instancji zawiesił postępowanie do czasu zakończenia postępowania administracyjnego. Zdaniem skarżącego Sąd Okręgowy wykazał ponad wszelką wątpliwość, iż powództwo oparte zostało na nieuzasadnionych roszczeniach, których zasadność nie została udowodniona.

Powołując się m.in. na zeznania świadka J. J., skarżący stanął na stanowisku, że przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało, iż przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła samodzielnej, wydzielonej części, natomiast była funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym. Bez zespołu dworsko-pałacowego nie było możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego i odwrotnie. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że na terenie ogrodzonego gospodarstwa stał dworek oraz obiekty gospodarcze, jak: obora, stajnia, chlewnia, stodoła, magazyn, wozownia. W budynku, który bezpośrednio sąsiadował z dworkiem znajdowała się kuchnia, stołówka oraz pomieszczenia mieszkalne dla służby. Na terenie przyległym bezpośrednio do dworku uprawione były warzywa, kwiaty. Zarządzeniem i prowadzeniem majątku zajmowała się J. Z. - ona zatrudniała pracowników sezonowych do pracy w polu, pracownicy stali byli zatrudnieni jako osoby zajmujące się inwentarzem. Zespół dworsko-parkowy wraz z budynkami gospodarczymi: stajnią dla koni, oborami, spichrzem, stodołą stanowiły centrum majątku oraz integralną funkcjonalną całość terytorialną z pozostałą częścią majątku ziemskiego w B.

Skarżący zauważył ponadto, że w toku postępowania administracyjnego złożył dowód opatrzony tytułem "Studium konserwatorskie - Etap II i III, Studium historyczno-kompozycyjne oraz wytyczne konserwatorskie" datowany na październik 1988 r. Wynika z niego, że nie został sporządzony na potrzeby przedmiotowego postępowania, a informacje które są w nim zawarte, mają charakter obiektywny, gdyż opierają się wyłącznie na dokumentach urzędowych, mapach oraz zapisach z ksiąg wieczystych przedmiotowej nieruchomości. Minister nie ustosunkował się do tego dowodu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do czwartego z postawionych zarzutów, skarżący wskazał, że Minister nie dopełnił obowiązku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, do którego został zobowiązany wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 706/09. Uznał, że organ administracji naruszył art. 15 i art. 138 k.p.a. oraz art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 99 ustawy z dnia 30 listopada 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zdaniem skarżącego organ pominął istotny dowód w sprawie, mianowicie zeznania świadków.

Konkludując, skarżący stwierdził, że zmiana decyzji przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oparta jest o wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 706/09 lecz nie zawiera wymaganego postępowania wyjaśniającego, do którego organ został zobligowany. Wydanie zaskarżonej decyzji było bezzasadne i niezrozumiałe ze względu na zmianę poglądu bez wykazania, dlaczego organ podjął taką decyzję.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, powołując się argumentację zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, którą organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji i stwierdził, że parcele katastralne pb [...] oraz pgr [...] objęte dawnym wykazem hipotecznym lwh [...] tab. B., stanowiące byłą współwłasność S. i J. małż. Z. nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e. dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.), dalej powoływanego również jako dekret.

Zgodnie z powołanym przepisem na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Objęta wnioskiem nieruchomość stanowiła zespół dworsko-parkowy położony w B. i wchodziła w skład majątku ziemskiego o powierzchni 125,4150 ha, w tym 117,6048 ha użytków rolnych. Wypełnienie przesłanki obszarowej nie było więc w sprawie sporne.

Po uchyleniu przez Wojewódzki Sądu Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 czerwca 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 223/05 decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2005 r., utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2002 r., kluczowe dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie wszczętej wnioskiem S. Z. było ustalenie, czy pomiędzy objętym wnioskiem zespołem dworsko-parkowym, a pozostałą częścią majątku małżonków Z., zachodził związek funkcjonalny tego rodzaju, że niemożliwe było prawidłowe funkcjonowanie zespołu dworsko-parkowego bez gospodarstwa rolnego, a także gospodarstwa rolnego bez zespołu dworsko-parkowego.

W ocenie Sądu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2005 r., a w konsekwencji zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2003 r. sygn. akt IV SA 4973/02, prawidłowo wyjaśnił kwestie dotyczące powiązań funkcjonalnych nieruchomości i należycie uzasadnił wydane rozstrzygnięcie. W tej sytuacji, wszelkie zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, a to: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a., a także art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, okazały się niezasadne. W konsekwencji także twierdzenie skarżącego, jakoby przedmiotowy zespół dworsko-parkowy stanowił integralną część nieruchomości ziemskiej B., należało uznać za nieuprawnione.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister wskazał, że wziął pod uwagę stanowisko wyrażone w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 706/09.

Należy zauważyć, że wyrok ten został wydany w sprawie ze skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2009 r. dotyczącą stwierdzenia podpadania pod działanie dekretu parcel katastralnych pb nr [...] oraz pgr nr nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...], objętych dawnym wykazem hipotecznym Iwh [...] tab. B., stanowiących byłą współwłasność S. i J. małż. Z. Należy też wyjaśnić, że nieruchomość B. aktualnie wchodzi w skład działki ewidencyjnej nr [...], która składa się z następujących dawnych parcel katastralnych, objętych wykazem hipotecznym lwh [...] tab. B.: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Ponieważ do organu administracji pierwotnie wpłynął wniosek S. Z. z dnia 27 sierpnia 2001 r., sprecyzowany pismem z dnia 15 sierpnia 2002 r., który dotyczył tylko parcel [...] i [...], a dopiero w dniu 10 lutego 2005 r. - zatem już po wydaniu przez Wojewodę [...] decyzji z dnia [...] sierpnia 2002 r. - wpłynął wniosek dotyczący pozostałych parcel wchodzących w skład spornego zespołu dworsko-parkowego, to przed organami administracji toczyły się dwa odrębne postępowania dotyczące różnych parcel katastralnych, składających się na ten sam zespół dworsko-parkowy, położony w B. W obu tych postępowaniach organy administracji oceniały zatem związek funkcjonalny przedmiotowego zespołu dworsko-parkowego z pozostałą częścią majątku małżonków Z. W konsekwencji, przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest m.in. prawidłowość ustalenia związku funkcjonalnego tych samych nieruchomości, co w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 706/09.

Dokonana w sprawie IV SA/Wa 706/09 kontrola legalności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2009 r. zakończyła się ustaleniem przez Sąd, że ów związek funkcjonalny nie występował. Ustalenie to znalazło następnie odzwierciedlenie w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2011 r., którą organ odwoławczy, uchylając decyzję organu pierwszej instancji, stwierdził, że parcele katastralne pb nr [...] oraz pgr nr nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...], objęte dawnym wykazem hipotecznym Iwh [...] tab. B., stanowiące byłą współwłasność S. i J. małż. Z., nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nieprawomocnym wyrokiem z dnia 21 lutego 2012 r. oddalił skargę Instytutu [...] na decyzję z dnia [...] września 2011 r., wskazując w uzasadnieniu orzeczenia, że w powoływanym wyroku z dnia 11 sierpnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 706/09 przesądzono, iż między przedmiotowym zespołem dworsko-parkowym a pozostała częścią majątku J. i S. Z. w B., nie istniał związek funkcjonalny uzasadniający twierdzenie, iż dworek mógł być wykorzystany na cele reformy rolnej.

Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie w pełni podziela stanowisko wrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 sierpnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 706/09.

Jak wynika z zebranego w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego, do czasu wybuchu drugiej wojny światowej, rodzina Z. mieszkała na stałe w K., a dwór w B. był letnią rezydencją, która służyła celom rekreacyjno-reprezentacyjnym. Budynek służył jako centrum towarzyskie. Nie podejmowano w nim czynności gospodarczych, nie przebywała w nim służba folwarczna, a jedynie dworska. Potwierdzają to: oświadczenie M. P. z dnia 6 listopada 2001 r. i złożone przez nią zeznania, oświadczenie M. K. z dnia 10 listopada 2001 r. i złożone przez niego zeznania, oświadczenie W. J. z dnia 6 października 2001 r. i złożone przez niego zeznania oraz zeznania H. B.

S. Z. w latach 1927 -1939 pracował jako profesor Uniwersytetu [...]. W tym czasie właściciele nie zajmowali się produkcją rolną, a dwór dzierżawili dzierżawcy nazwiskiem B. Gospodarstwem zajęli się osobiście dopiero po wybuchu drugiej wojny światowej, kiedy S. Z. stracił pracę na Uniwersytecie. Należy jednak wskazać, że zgodnie z wiążącą w niniejszej sprawie oceną prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażoną w wyroku z dnia 5 listopada 2003 r. sygn. akt IV SA 4973/02 (art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), okres okupacji w latach 1939 - 1944 nie mógł być miarodajny dla oceny związku funkcjonalnego między budynkiem dworu a resztą majątku ziemskiego.

Zespół dworsko-parkowy w B. stanowił terytorialnie wyodrębnioną część majątku ziemskiego S. i J. Z., co potwierdzają informacje zawarte w karcie ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa Ośrodka Dokumentacji Zabytków w W. Wskazano w niej m.in., że dwór drewniany wzniesiono około 1850 r., położony był on na wschód od zabudowy folwarcznej i oddzielony od niej drogą wewnętrzną (ówcześnie główną). Stwierdzono także, że przecinająca założenie droga wewnętrzna, wytyczona na osi północ-południe, dzieli zabudowania gospodarcze zgrupowane po stronie zachodniej, od zabudowy mieszkalnej z dworem i parkiem po stronie wschodniej. Podano również, że dwór położony jest w otaczającym go parku, w jego części północno-zachodniej, zwrócony frontem ku północnemu wschodowi.

Z pisma Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 31 maja 2007 r. wynika z kolei, że " [...] w przypadku zespołu dworsko-parkowego B. F., granica pomiędzy częścią reprezentacyjną i folwarczną jest czytelna do dzisiaj w postaci zachowanej wewnętrznej alei dojazdowej, stanowiącej główną oś kompozycyjną założenia (...)". "[...] Związek pomiędzy poszczególnymi częściami polegał głównie na wzajemnej zależności ekonomicznej. Prowadzone w oparciu o majątek ziemski gospodarstwo stanowiło główny dochód właścicieli, natomiast poszczególne części dworska i folwarczna pełniły niezależne od siebie funkcje: mieszkalną i gospodarczą [...]". Należy przy tym nadmienić, że zależność ekonomiczna polegająca na tym, iż gospodarstwo rolne stanowiło dochód właścicieli, z którego utrzymywali majątek, sama w sobie nie stanowi o związku funkcjonalnym, który uzasadniał przejęcie zespołu dworsko-parkowego na cele reformy rolnej (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OSK 532/07, z dnia 7 maja 2009 r. sygn. akt I OSK 686/08, z dnia 5 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 302/10).

Powyższych ustaleń nie może dyskwalifikować zeznanie J. J., na które w głównej mierze powołuje się skarżący, jako dowód na funkcjonalne powiązanie zespołu dworsko-parkowego z pozostałą częścią majątku. Jak wynika z tych zeznań, w 1941 r. rodzice świadka zostali zatrudnieni przez J. Z. - ojciec jako stajenny, a matka do pracy w ogrodzie. Mieszkali w domu, który znajdował się po drugiej stronie ul. [...], "naprzeciwko" kompleksu dworsko-parkowego. W zeznaniach świadek wskazała m.in., że Państwo Z. z synem i córką mieszkali na stałe w dworku w latach 1941-1945. S. Z. był naukowcem i zajmował się jedynie urządzeniem ogrodu, do którego sprowadzał egzotyczne rośliny, zaś gospodarstwem zajmowała się J. Z., która poza parkiem sadziła warzywa i kwiaty. Park był oddzielony od części "gospodarczej" drewnianym płotem. Z zeznań świadka wynika również, że budynki gospodarcze, które wymienia w zeznaniu nie stykały się bezpośrednio z budynkiem dworu, a znajdowały się w odległości do 70 m od obecnego budynku dworu, a także, że większość pracowników mieszkała w okolicy - "była dochodząca".

W ocenie Sądu, wskazane przez J. J. okoliczności, w konfrontacji ze zgromadzoną w sprawie dokumentacją i zeznaniami pozostałych świadków, były niewystarczające do zaakceptowania jej twierdzenia, jakoby dworek był miejscem, z którego kierowano i zarządzano majątkiem.

Odnośnie do wzmiankowanego w skardze dowodu z dokumentu należy wskazać, że chociaż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rzeczywiście nie odniósł się do dokumentu "Studium konserwatorskie - Etap II i III, Studium historyczno-kompozycyjne oraz wytyczne konserwatorskie", to uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. W powołanym opracowaniu, odnosząc się okresu od 1890 roku i okresu międzywojennego, stwierdzono m.in. (str. 51), iż "[...] całe założenie składa się z trzech kompozycyjnie powiązanych części, a mianowicie: zespołu parkowego z dwoma dworami, zespołu folwarcznego od zach. i zespołu sadów ze stawem, do którego prowadzi biegnąca od wyżej wymienionych aleja [...]". Takie zaś ustalenie potwierdza stanowisko organu odwoławczego.

W ocenie Sądu opisane powyżej, a zgromadzone w toku postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, dowody uprawniają do twierdzenia, że przedmiotowy zespół dworsko-parkowy w B. nie był organizacyjnie, czy też funkcjonalnie związany z pozostałą częścią nieruchomości, stanowiącą gospodarstwo rolne. Kompleks dworsko-parkowy był zbędny do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego i pełnił funkcję mieszkalną i rekreacyjno-reprezentacyjną.

Do takiego przekonania doszedł Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, wydając zaskarżoną decyzję, co znajduje odzwierciedlenie w jej uzasadnieniu, w szczególności na stronach 6. i 7. decyzji, gdzie organ odwoławczy powołał się na stanowisko Sądu wyrażone w wyroku z dnia 11 sierpnia 2009 r., a także przedstawił własne spostrzeżenia. Chociaż Minister, nie podał precyzyjnie, na podstawie których dowodów poczynił ustalenia faktyczne, a także nie odniósł się do dokumentu "Studium konserwatorskie. Etap II i III Studium historyczno-kompozycyjne i wytyczne konserwatorskie" oraz zeznań J. J., to wskazane uchybienia nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy. Wszystkie przeprowadzone w toku postępowania administracyjnego dowody były bowiem dostępne dla stron i jak już wskazano, uprawniały one do ustalenia, że pomiędzy zespołem dworsko-parkowym w B. a pozostałą częścią majątku J. i S. Z. nie zachodził związek funkcjonalny, który uniemożliwiał prawidłowe funkcjonowanie zespołu dworsko-parkowego bez gospodarstwa rolnego i odwrotnie.

W konsekwencji prawidłowe okazało się orzeczenie, że przedmiotowy zespół dworsko-parkowy nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Konkludując stwierdzić należy, że ocena legalności zaskarżonej decyzji w granicach zakreślonych rozstrzygnięciem nie daje podstaw do stwierdzenia, że doszło do naruszenia prawa materialnego lub naruszenia prawa procesowego, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Brak jest podstaw do uznania, iż w postępowaniu nie wyjaśniono wszystkich istotnych kwestii mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Decyzja zawiera wszystkie niezbędne elementy, a jej uzasadnienie w stanie faktycznym i prawnym ustalonym w sprawie jest wystarczające. Wobec tego wszelkie zarzuty podniesione w skardze należało uznać za niezasadne.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.