Postanowienie WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 763/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2014-10-10 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 10 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za październik 2009 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem dołączonym do skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej wymienioną w rubrum postanowienia, skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych wskazując, że nie jest ich w stanie uregulować.

W tym zakresie podniósł, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką (l. [...]). Skarżący utrzymuje się z dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł miesięcznie. Również żona skarżącego prowadzi własną działalność gospodarczą przynoszącą miesięczny dochód w kwocie [...] zł.

Dodał, że prowadzone wobec niego postępowanie podatkowe w przedmiocie podatku akcyzowego opiewa na kwotę 300.000 zł, a tym samym kwota wpisu jest bardzo wysoka i przekracza jego możliwości płatnicze. Wszczęte jest także postępowanie w przedmiocie podatku VAT za czerwiec 2012 r. oraz podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r.

Na wezwanie referendarza sądowego skarżący przedłożył wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 lipca 2014 r. do 30 września 2014 r., umowę leasingu samochodu ciężarowego, umowę o wyłączeniu wspólności ustawowej małżonków, zeznania podatkowe skarżącego i jego małżonki za lata 2012 – 2013, deklaracji podatku VAT za okres od września 2012 r. do sierpnia 2014 r. oraz zaświadczenie z banku wskazujące, że skarżący na dwóch rachunkach bankowych "posiada tytuł egzekucyjny". Jednocześnie skarżący oświadczył, że nie posiada środków trwałych (oprócz samochodu ciężarowego wykorzystywanego na podstawie umowy leasingu). Nie ponosi również kosztów związanych z miejscem zamieszkania. Z żoną "od lat" pozostaje w separacji faktycznej i ustroju rozdzielności majątkowej. W związku z tym nie posiada szczegółowych informacji i dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej.

Referendarz sądowy zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie strony od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 w/w ustawy) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Oznacza to, że instytucja zwolnienia z kosztów sądowych może być stosowana jedynie do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Podkreślić bowiem należy, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa. Zatem powinno mieć ono miejsce tylko w przypadkach, kiedy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2009 r. sygn. akt I OZ 1146/09, Lex nr 579280). Tym bardziej, że koszty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienie z ich uiszczenia jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też tego rodzaju ulgi mogą być stosowane wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli.

Zdaniem oceniającego w przedmiotowej sprawie brak jest jakichkolwiek podstaw do udzielenia stronie wnioskowanego zwolnienia.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż skarżący nie złożył wszystkich wskazanych w wezwaniu referendarza dokumentów i oświadczeń. Odnośnie takiej sytuacji w orzecznictwie przyjmuje się, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79).

Referendarz uznał jednak, iż złożone w wybranym przez stronę zakresie dokumenty i oświadczenia, kreują wyraźny obraz zdolności płatniczych strony, pozwalający na rozpatrzenie przedmiotowego wniosku.

Rozpocząć trzeba od wskazania, że oprócz wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, skarżący złożył wniosek o prawo pomocy jeszcze w 7 pozostałych sprawach zawisłych przed sądem na skutek wniesionych przez niego skarg. Dokonując zatem oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania, wzięto pod uwagę wysokość kosztów we wszystkich tych sprawach. Łączna wysokość wpisów we wszystkich sprawach wynosi 7.302 zł. Koszty te – obiektywnie patrząc - nie należą zatem do najniższych. Dokonując jednak zestawienie ww. niezbędnych na obecnym etapie postępowania kosztów we wszystkich zawisłych przed Sądem sprawach, z sytuacją finansową wnioskodawcy stwierdzić należy, że nie zachodzą najmniejsze przesłanki do uwzględnienia jego wniosku.

Konkluzja taka nasuwa się w wyniku analizy dokumentacji przedłożonej przez stronę, a w szczególności deklaracji podatku dochodowego od osób fizycznych skarżącego i jego małżonki za lata 2012 i 2013, deklaracji podatku VAT za okres wrzesień 2012 r. - sierpnia 2014 r. i wyciągu z rachunku bankowego skarżącego za okres od 1 lipca 2014 r. do 30 września 2014 r., które to stanową wystarczający i zarazem przesądzający argument nie pozwalający przyznać stronie skarżącej prawa pomocy zarówno w tym jak i w pozostałych toczących się równolegle postępowaniach.

Mianowicie ze złożonej deklaracji podatkowej podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. wynika, że skarżący w roku tym osiągnął z prowadzonej działalności gospodarczej przychód w kwocie [...] zł. Z kolei w 2012 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł. Przychód żony skarżącego za te lata wyniósł odpowiednio: [...] zł i [...] zł). Bez znaczenia przy tym jest, że bilans roczny działalności skarżącego wykazuje dużo niższy w porównaniu do przychodów dochód (odpowiednio: [...] zł i [...] zł). Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, który prowadzi działalność gospodarczą, miarodajną nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować lub go całkowicie uniknąć. Jak się przyjmuje w orzecznictwie dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125).

Już samo to z całą pewnością nie pozwala uznać wnioskodawcy za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Prowadzona bowiem przez skarżącego działalność jest znacznych rozmiarów i przynosi wymierne korzyści.

Na prowadzenie działalności gospodarczej dużych rozmiarów wskazują również złożone deklaracje VAT - 7. Mianowicie wynika z nich, że skarżący dokonał dostawy towarów oraz świadczenia usług na kwoty: w styczniu 2014 r. - 917.762 zł, w lutym 2014 r. - 849.507 zł, w marcu 2014 r. - 1.311.448 zł, w kwietniu 2014 r. - 1.095.204 zł, w maju 2014 r. - 1.015.529 zł, w czerwcu 2014 r. - 1.005.032 zł, w lipcu 2014 r. - 1.240.345 i w sierpniu 2014 r. – 754.045 zł. Z powyższych danych jednoznacznie wynika, że działalność gospodarcza skarżącego cały czas osiąga bardzo wysokie obroty (będące jego udziałem), które jednocześnie posiadają cechę regularności i stabilności.

Co prawda dane z tych deklaracji nie wskazują na wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżącego, lecz właśnie na sam fakt prowadzenia przez niego działalności gospodarczej znacznych rozmiarów, oraz osiągania obrotów, będących jego udziałem.

Na jakikolwiek brak podstaw do przyznania stronie wnioskowanego zwolnienia wskazuje również analiza nadesłanych wyciągów z jednego rachunku bankowego wnioskodawcy. Jak bowiem wynika z akt sprawy skarżący posiada jeszcze co najmniej jeden rachunek bankowy. Również żona skarżącego dysponuje dwoma rachunkami bankowymi. Pomijając to, wskazać należy, że z treści złożonego wyciągu z rachunku bankowego wnioskodawcy wynika, że zarówno w dacie wniesienia skargi jak i na chwilę obecną dysponował i dysponuje środkami pieniężnymi pozwalającymi z łatwością na pokrycie wymagalnych obecnie kosztów sądowych. Tytułem przykładu można wskazać, że w dniu 4 lipca 2014 r., tj. 21 dni przed złożeniem skarg, suma środków na tym rachunku wynosiła [...] zł. Wysokość tych środków wielokrotnie zatem przewyższała wartość wymaganych we wszystkich sprawach wpisów sądowych.

Powyższe fakty całkowicie podważają twierdzenia strony o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w treści rozpatrywanych dokumentów. Co więcej wszczynając spór przed Sądem, skarżący powinien mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów, co z pewnością uwzględnił ustanawiając profesjonalnego pełnomocnika. Winna ona zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia tych kosztów.

W kontekście wynikającego z rachunku bankowego bilansowania się przychodów i wydatków strony skarżącej wskazania wymaga, że niedopuszczalnym jest by koszty sądowe były stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Wystąpienie kosztów sądowych wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno zaś obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. W przeciwnym razie, to budżet, a w konsekwencji całe społeczeństwo musiałoby kredytować działania podmiotu gospodarczego polegające na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów podatkowych.

Odnosząc się natomiast do podkreślanej przez wnioskodawcę okoliczności rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami i pozostawania w separacji faktycznej, podkreślenia wymaga, co Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie akcentował w swoim orzecznictwie, że wynikający z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23) obowiązek wzajemnego wspierania się finansowego małżonków istnieje pomiędzy małżonkami, niezależnie od łączącego ich ustroju majątkowego. Zatem okoliczności te nie mogą stanowić przesłanki uzasadniającej zwolnienie do kosztów sądowych. W orzecznictwie ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim (a w takim skarżący nadal pozostaje) oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2009 r., sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 113/09, z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 125-126/09). Ta natomiast nie została przez stronę przedstawiona. Przyjmując nawet za prawdę istnienie separacji faktycznej między małżonkami (co jak wskazano nie ma żadnego znaczenia) nie można nie dostrzec, że małżonkowie pozostają w ekonomicznym związku, co zresztą znajduje uzasadnienie w art. 23 ww. ustawy. Świadczy o tym regularne dokonywanie przez skarżącego przelewów pieniężnych znacznej wysokości na rachunek bankowy żony (zarówno osobisty jak i spółki cywilnej) oraz otrzymywanie z tych rachunków znacznych kwot pieniężnych.

Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań strony skarżącej zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy osiągane przez nią dochody i posiadany majątek są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Przeznaczenie ich w niewielkiej części na koszty postępowania sądowego nie spowoduje przy tym jakiegokolwiek uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny.

Mając na uwadze wszystkie podniesione powyżej okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.