Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 866/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2006-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a, art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Sędzia WSA Marcin Miemiec Protokolant Krzysztof Caliński po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 września 2006 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił T. W. uprawnień kombatanckich poznanych przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż z zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych nr [...] oraz z akt kombatanckich wynika, że T. W. był zatrudniony w organach bezpieczeństwa publicznego, w strukturze Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego.

W dniu [...] r. E. W. (żona) wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 154 § 1 k.p.a.

Decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...] r. nr [...], zainteresowanej odmówiono uchylenia decyzji własnej z dnia [...] r.

W ustawowym terminie strona wystąpiła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. o odmowie uchylenia decyzji z dnia [...] r. o pozbawieniu uprawnień kombatanckich T. W.

W motywach tego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wykazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji ostatecznej. Stosownie do postanowień art. 16 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach określonych w Kodeksie. Z powyższego przepisu - wyrażającego zasadę trwałości decyzji ostatecznych wynika, że decyzja taka nie może być w zasadzie wzruszona w trybie postępowania administracyjnego, z wyjątkami ściśle określonymi w przepisach kpa. Jednym z takich wyjątków jest przepis art. 154 k.p.a., zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie definiują pojęcia "słuszny interes strony". Zdaniem Kierownika Urzędu ds Kombatantów i Osób Represjonowanych, tenże słuszny interes strony nie może się jednak sprowadzać do obchodzenia innych przepisów prawa, tj. w niniejszej sprawie art. 25 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 z późn. zm.). Niewątpliwie w interesie strony leżałoby uniknięcie sankcji wskazanego wyżej przepisu ustawy, jednakże organy administracji państwowej zobowiązane są działać na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.) i w sytuacji stwierdzenia braku podstaw do zachowania przyznanych uprawnień kombatanckich zobowiązane są do podjęcia decyzji o ich pozbawieniu. Jak zauważono wyżej interes społeczny lub słuszny interes strony to pojęcia nieokreślone w k.p.a. Jednakże nie można uznać za słuszny interes wnioskodawcy w świetle art. 154 kpa jego dążenie do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją administracyjną. Artykuł 154 nie może stanowić bowiem tzw. "wentyla bezpieczeństwa" polegającego na tym, że strona dąży do wzruszenia prawomocnej niekorzystnej dla niej decyzji. Zmiana zasad polityki administracyjnej, dążenie do liberalizacji oceny stanu faktycznego, zmiana wykładni przepisów prawa nie stanowią "słusznego interesu strony" w świetle art. 154 k.p.a. (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 października 2004 r. sygn. akt II S.A./ Bk 428/04).

Zdaniem organu, zebrany w sprawie materiał dowodowy tj. akta ZBOWiD, zaświadczenie wydane przez Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] r., w sposób nie budzący wątpliwości wskazuje, iż w okresie od [...] r. do [...] r. mąż strony T. W. pełnił służbę w organach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego.

Zgodnie z przepisem art. 21 ust. 2 pkt 4 lit "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 z późn. zm.), uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-56 pełniła służbę lub funkcją i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej', zaś w myśl art. 25 ust. 2 pkt. 1 lit. "a" osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich z wszystkich tytułów. W zakresie decyzji podejmowanej w oparciu o przepis 25 ust. 2 pkt. 1 lit. "a" ustawodawca nie pozostawił żadnej sfery uznania, bowiem znaczący jest tu tylko i wyłącznie element ze sfery faktu - zatrudnienie w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa. Bez znaczenia jest przy tym funkcja pełniona w UB, bowiem współpraca z organami represji, jakimi były organy Bezpieczeństwa Publicznego nastawione na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych musi być oceniona negatywnie i to bez względu na to, o jakie stanowisko lub charakter zatrudnienia w tym chodzi. Sam udział w strukturach tego aparatu stanowi obligatoryjną przesłankę do pozbawienia przyznanych uprawnień kombatanckich. Nie jest przy tym konieczna indywidualna ocena czynów konkretnej osoby, bowiem nie chodzi o pociągnięcie do odpowiedzialności karnej, a o pozbawienie przywilejów z uwagi na przynależność do negatywnie ocenionej grupy. Zdaniem organu trzeba zauważyć, że przepis art. 21 ust. 3 pkt. 1 ustawy stwarza możliwość zachowania uprawnień kombatanckich przez osoby zatrudnione w latach 1944-1956 w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy. Jednakże w aktach sprawy brak jest dowodów świadczących o tym, aby w odniesieniu do statusu prawnego strony miała zastosowanie dyspozycja przepisu art. 21 ust. 3 pkt. 1 w/ w ustawy. Natomiast niezależnie od podnoszonych przez zainteresowaną okoliczności (związanych z wywiezieniem jej męża na roboty do N. oraz pobytu w więzieniu w B., M. i we W., wobec kategorycznych postanowień art. 21 ust. 1 pkt. 4 lit "a" ustawy o kombatantach, Kierownik Urzędu ds. Kombatantów zobowiązany jest do podjęcia negatywnej dla strony decyzji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, E. W. kwestionuje zasadność decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] z uwagi na błędne ustalenia zarówno stanu faktycznego, jak i prawnego. Skarżąca wniosła o uchylenie tej decyzji w całości, gdyż w jej ocenie została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Na poparcie swoich żądań skarżąca powołała się na treść uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 4 marca 2002 r., OPS 13/01 oraz wyroku SN z dnia 22 lutego 2001 r., III RN 77/00. W ocenie skarżącej procedura weryfikacji uprawnień kombatanckich nie wyłącza możliwości wykazania w tym lub innym postępowaniu, że uprawnienia te przysługują nie tylko z tytułu "utrwalania władzy ludowej", lecz także na podstawie innego tytułu prawnego.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 184 Konstytucji RP z 1997 r. i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające postawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia nie występują, stąd skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Organ administracji dokonał właściwej oceny stanu faktycznego pod kątem przepisów prawa materialnego.

Zgodnie z przepisami art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 z późn. zm.), stanowiącymi podstawę prawną wydania decyzji, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

W świetle przytoczonych przepisów, o pozbawieniu uprawnień kombatanckich decyduje sam fakt pełnienia służby w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa a nie okoliczności, w jakich zainteresowana osoba została skierowana do pełnienia tej służby.

W tej materii wypowiedział się jednoznacznie Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r. K 15/93 (OTK 1994 r., cz.I, poz. 41), przyjmując m.in., że trafne jest kryterium wyłączenia z grona osób, którym należą się szczególne uprawnienia, tych, którzy współpracowali z aparatem represji nastawionym na zwalczanie ruchów niepodległościowych. Podkreślił również, że krąg osób objętych zakresem art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" nie może być sprowadzony tylko do funkcjonariuszy, lecz dotyczy wszystkich osób związanych z tymi strukturami, jednostkami organizacyjnymi i stanowiskami, bez względu na to, jaki charakter miało zatrudnienie.

Pełnienie służby przez skarżącego w komórkach Urzędu Bezpieczeństwa trafnie organ orzekający uznał za bezwzględną przesłankę stanowiącą podstawę do pozbawienia T. W. uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy. Zgodzić się także należy z Kierownikiem Urzędu, że na tle stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, jedyną możliwość zachowania uprawnień kombatanckich przez skarżącego przewidziano w art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy, w myśl którego nie stosuje się przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy wobec osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy.

Z treści przepisu art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy wynika jednoznacznie, że obowiązek przedłożenia dowodów ciąży na osobie, która twierdzi, że podczas zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji w strukturach, jednostkach i na stanowiskach, o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a i lit. b ustawy, wykonywała wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ administracji publicznej wezwał skarżącą do przedstawienia dowodów świadczących o tym, iż mąż skarżącej T. W. do służby w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego został skierowany przez organizację niepodległościową lub, że podczas pełnienia służby w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego wykonywał wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżąca nie przedstawiła jednak takich dowodów. W piśmie z dnia [...] r. skierowanym do Kierownika Urzędu stwierdziła, że: "w chwili obecnej nie jest możliwe udokumentowanie powyższego z uwagi na to, iż wszyscy którzy mogli poświadczyć, iż T. W. został zwerbowany w celu udzielenia pomocy już nie żyją".

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, organ administracji publicznej przeprowadził wszelkie niezbędne czynności, które doprowadziły w rezultacie do zgromadzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, m. in. akt ZBOWiD, zaświadczenia wydanego przez Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] r. Organ dokonał rzetelnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, co doprowadziło do stwierdzenia, że ujawnione okoliczności faktyczne sprawy wskazują, iż w okresie od [...] r. do [...] r. mąż strony T. W. pełnił służbę w organach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. Bez znaczenia jest przy tym funkcja pełniona przez niego w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, albowiem współpraca z organami represji, jakimi były organy Bezpieczeństwa Publicznego nastawione na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych musi być oceniana negatywnie i to bez względu na to o jakie stanowisko lub charakter zatrudnienia chodzi. Już bowiem sam udział w strukturach tego aparatu stanowi obligatoryjną przesłankę do pozbawienia przyznanych uprawnień kombatanckich.

Wymaga także podkreślenia, jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 kwietnia 2003 r. SK 4/02, że "odmowa przyznania uprawnień kombatanckich lub pozbawienie takich uprawnień nie jest karaniem, a jedynie odmową nagradzania czy honorowania z braku wymaganych cech". Uprawnienia przysługujące kombatantom nie są przede wszystkim uprawnieniami socjalnymi, lecz mają charakter szczególnego przywileju wynikającego z działalności określonej w ustawie.

Ponieważ wszczęte skargą E. W. postępowanie sądowe nie dostarczyło podstaw do postawienia organom administracji zarzutu naruszenia prawa materialnego i procesowego, przeto – stosownie do dyspozycji art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), należało orzec jak w sentencji.