Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 3/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 137 § 4, art. 162 § 1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 94 § 1-2
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 740
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, Sędzia NSA Artur Mudrecki, Sędzia NSA Ryszard Pęk (sprawozdawca), Protokolant Marek Kleszczyński, po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 września 2013 r. sygn. akt I SA/Po 234/13 w sprawie ze skargi D. Zakładu Usługowego L. i R. S. sp. j. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 15 stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienie odwołania 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, 2) zasądza od D. Zakładu Usługowego L. i R. S. sp. j. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w P. kwotę 340 zł (słownie: trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Przebieg postępowania przed organami podatkowymi.

Wyrokiem z 24 września 2013 r., sygn. akt I SA/Po 234/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi wniesionej przez "D." Zakład Usługowy L. i R. S. Sp. j. w P. (dalej: skarżąca spółka) uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z 15 stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Sąd I instancji, przedstawiając w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przebieg postępowania i poczynione w jego wyniku ustalenia, wyjaśnił, że postanowieniem z 15 stycznia 2013 r. Dyrektor Izby Skarbowej w P., działając na podstawie art. 163 § 2 w związku z art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej, odmówił skarżącej spółce przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. z 25 września 2012 r., nr [...] oraz stwierdził na podstawie art. 228 § 1 Ordynacji podatkowej, że odwołanie od powyższej decyzji wniesiono z uchybieniem terminu do dokonania tej czynności.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy ustalił, że decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. z 25 września 2012 r. wysłano 26 września 2012 r. na adres pełnomocnika skarżącej spółki dor. pod. M. K. Pierwsze awizo pocztowe, zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, miało miejsce 27 września 2012 r. Doręczenie decyzji nastąpiło natomiast 4 października 2012 r., to jest z dniem odebrania przez pełnomocnika M. K. przesyłki pocztowej. Wyjaśniono następnie, że 2 października 2012 r. do Urzędu Kontroli Skarbowej zostało złożone przez skarżącą spółkę odwołanie pełnomocnictwa dla M. K. Zawierało ono informację, że z dniem 27 września 2012 r. skarżąca spółka wycofuje pełnomocnictwo udzielone M. K. Jednocześnie w piśmie tym podano, że nowe pełnomocnictwo otrzymuje radca prawny T. T., jednakże powyższe pełnomocnictwo nie zostało dołączone do akt sprawy. Pismem z dnia 4 października 2012 r. M. K. zwróciła do organu I instancji podjętą decyzję z 25 września 2012 r.

Organ odwoławczy wyjaśnił następnie, że 29 października 2012 r. pełnomocnik skarżącej spółki radca prawny T. T. wystąpił o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 25 września 2012 r. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że 25 października 2012 r. skarżąca spółka dowiedziała się z uzasadnienia postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z 19 października 2012 r. o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. z 25 września 2012r. oraz, że decyzja ta została doręczona 4 października 2012 r. Pełnomocnik skarżącej spółki podkreślił, że stwierdzenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. dotyczące daty doręczenia nie było prawdziwe, gdyż ani skarżącej spółce, ani jej pełnomocnikowi, umocowanemu do działania przed organem kontroli skarbowej, nie została doręczona decyzja z 25 września 2012 r. Wyjaśnił, że "z ostrożności procesowej" skarżąca spółka zmuszona była złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, gdyż ani strona, ani jej pełnomocnik, nie ponoszą winy w tym, że nie została im doręczona decyzja. Argumentował, że decyzja ta nie została skutecznie wprowadzona do obiegu prawnego, zatem uzasadnione jest żądanie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej.

Dyrektor Izby Skarbowej w P., odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, wyjaśnił w uzasadnieniu postanowienia, że skarżąca spółka poinformowała organ I instancji o odwołaniu pełnomocnictwa 2 października 2012 r., a zatem po wydaniu decyzji z 25 września 2012 r. Zaznaczył, że organ I instancji prawidłowo dokonał wysyłki decyzji w dniu 26 września 2012 r. na adres pełnomocnika, tj. M. K. Późniejsze poinformowanie o wypowiedzeniu pełnomocnictwa miało ten skutek, że organ I instancji dopiero od tego dnia był obowiązany do dokonywania czynności procesowych bezpośrednio do strony lub nowego pełnomocnika. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2011 r. (sygn. akt II FSK 1387/11) Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że dopiero od chwili powzięcia wiadomości o wypowiedzeniu pełnomocnictwa przez mocodawcę lub wygaśnięciu obowiązku działania pełnomocnika, który był stroną wypowiadającą, powstał obowiązek wysyłania wszelkiej korespondencji do strony działającej już bez pełnomocnika.

Według Dyrektora Izby Skarbowej odebranie decyzji 4 października 2012 r. z placówki pocztowej przez M. K. wywarło skutek prawny w postaci skutecznego doręczenia decyzji, a tym samym uzyskania z tym dniem informacji o wydaniu decyzji dla skarżącej spółki. Podnoszona później okoliczność, że M. K. o odebraniu decyzji nie poinformowała ani skarżącej spółki, ani nowego pełnomocnika, nie miała – jak podkreślił Dyrektor Izby Skarbowej – znaczenia dla rozpatrywanej sprawy, skoro informację o odwołaniu pełnomocnictwa dotychczasowego organ I instancji powziął po wydaniu decyzji. Skarżąca spółka wiedziała o toczącym się postępowaniu i mogła oczekiwać wydania rozstrzygnięcia, zatem decydując się na zmianę pełnomocnika powinna była zadbać o zachowanie ciągłości uczestnictwa w postępowaniu. W rezultacie z dniem 4 października 2012 r. rozpoczął się 14 dniowy bieg terminu do złożenia odwołania i termin ten upłynął w dniu 18 października 2012 r.

Dyrektor Izby Skarbowej przyjął w konsekwencji, że skarżąca spółka nie wykazała, że zaistniały przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Podkreślił, że poza argumentem, że "nie wiedziała o istnieniu w obrocie prawnym decyzji" skarżąca spółka nie wskazała innych przesłanek do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Nie miała – jak zaznaczył – znaczenia okoliczność, że M. K. o odebraniu decyzji nie poinformowała skarżącej spółki, skoro informację o odwołaniu pełnomocnictwa organ I instancji powziął po wydaniu decyzji.

2. Skarga do Sądu I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu pełnomocnik skarżącej spółki wniósł o uchylenie powyższego postanowienia, jednocześnie podnosząc, że nagła choroba dotychczasowego pełnomocnika uniemożliwiła jej udział w postępowaniu. Podkreślił, że 4 października 2012 r. M. K. nie była pełnomocnikiem, o czym organ kontroli skarbowej posiadał wiedzę, gdyż w piśmie z dnia 2 października 2012 r. został o tej okoliczności powiadomiony, jak i o pełnych danych nowego pełnomocnika. W tej sytuacji organ podatkowy był zobowiązany dokonać ponownego doręczenia decyzji skarżącej spółce, gdyż wydanie decyzji operatorowi pocztowemu w dniu 26 września 2012 r. celem jej doręczenia nie stanowiło czynności procesowej. Pełnomocnik skarżącej spółki argumentował, że jeszcze przed wydaniem przez organ decyzji operatowi pocztowemu, M. K., pismem z 25 września 2012 r. wnosiła o nie podejmowanie czynności procesowych do dnia 3 października 2012 r. z uwagi na nagłą chorobę. Zarzucił, że mimo posiadania informacji o odesłaniu decyzji przez poprzedniego pełnomocnika oraz informacji o ustanowieniu nowego pełnomocnika, organ I instancji nie poinformował strony, ani nowego pełnomocnika o zaistniałej sytuacji. W tej sytuacji nie można było obarczać skarżącej spółki winą za brak wiedzy o terminie doręczenia decyzji odwołanemu pełnomocnikowi, gdy z powodów od niej niezależnych, nie mogła się ona dowiedzieć się o doręczeniu decyzji.

Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

3. Uzasadnienie wyroku sądu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uwzględnił skargę i uchylił postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

W uzasadnieniu wyroku sąd I instancji wyjaśnił na wstępie, że podziela stanowisko organu II instancji, że decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej została skutecznie doręczona 4 października 2012 r. pełnomocnikowi skarżącej spółki M. K. Podkreślił, że decyzję wysłano 26 września 2012 r. na adres ustanowionego pełnomocnika, natomiast organ I instancji został poinformowany o odwołaniu pełnomocnictwa dopiero 2 października 2012 r. i w tej sytuacji dopiero z tym dniem wszelka korespondencja powinna być kierowana do skarżącej spółki do czasu ustanowienia nowego pełnomocnika.

Słusznie także według sąd I instancji przyjęto, że ustanowienie nowego pełnomocnika nastąpiło z dniem złożenia do akt sprawy pełnomocnictwa dla T. T., tj. dopiero z dniem 14 listopada 2012 r. Od tej daty, tj. złożenia do akt prawidłowego pełnomocnictwa, skutecznie ustanowiono pełnomocnika, co obligowało organ podatkowy do dokonywania doręczeń według zasady określonej w art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej. Sąd I instancji zwrócił uwagę na to, że skoro w piśmie informującym o zmianie pełnomocnika nie zostało złożone pełnomocnictwo do reprezentowania strony, brak było podstaw do przyjęcia, że w dacie tej pełnomocnik skutecznie został ustanowiony i że jemu powinna zostać doręczona decyzja.

W dalszej części uzasadnienia sąd I instancji przyjął, że istota sprawy sprowadzała się do oceny, czy skarżąca spółka uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania od decyzji z 25 września 2012 r. Po przytoczeniu treści art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, podkreślił, że przepisy te nie wymagają udowodnienia braku winy w uchybieniu terminu, a jedynie jego uprawdopodobnienie. Sąd I instancji zaznaczył, że w postępowaniu dotyczącym przywrócenia terminu, przesłankę braku winy w uchybieniu terminu należy badać w odniesieniu do tego podmiotu, który dopuścił się tego uchybienia i przyjął, że w niniejszej sprawie uchybienia terminu dopuściła się strona.

Sąd I instancji, uwzględniając treść art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej oraz okoliczności sprawy przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu, stwierdził, że nie można było przyjąć, jak to uczyniono w zaskarżonym postanowieniu, że skarżąca spółka nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. Zwrócił uwagę na to, że zasadność złożonego wniosku o przywrócenie terminu wywodzona była z faktu braku wiedzy o terminie doręczenia decyzji odwołanemu pełnomocnikowi oraz bierności organu podatkowego, który pomimo posiadania informacji o odesłaniu decyzji przez poprzedniego pełnomocnika nie poinformował strony o doręczeniu decyzji.

Według sądu I instancji skarżącą spółka uprawdopodobniła okoliczność, że o doręczeniu decyzji M. K. w dniu 4 października 2012 r. dowiedziała się w dniu 25 października 2012 r., czyli w dniu kiedy zostały jej doręczone postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania został zatem złożony w terminie 7 od ustania przyczyny uchybienia. Jak dalej przyjął sąd I instancji, skarżąca spółka dowiodła, że nie otrzymała wiadomości o doręczeniu pełnomocnikowi w dniu 4 października 2012r. decyzji. Dla potwierdzenie tego stanowiska zwrócił uwagę na to, że pismem z dnia 25 września 2012 r. pełnomocnik skarżącej spółki poinformował organ o swojej chorobie i trudnościach w poruszaniu się. Choroba pełnomocnika była przyczyną odwołania pełnomocnictwa oraz zwrotu na adres organu doręczonej M. K. decyzji. Odwołanie pełnomocnictwa i wysłanie decyzji na adres pełnomocnika zbiegło się w czasie, w związku z tym należy uznać, że strona uprawdopodobniła, że do dnia 25 października 2012 r. nie wiedziała o wydaniu decyzji.

W podsumowaniu sąd I instancji przyjął, ze w przedstawionych okolicznościach faktycznych, wadliwą była ocena organu II instancji, że skarżąca spółka nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu.

4. Skarga kasacyjna.

W skardze kasacyjnej sporządzonej i wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez radcę prawnego – pełnomocnika Dyrektora Izby Skarbowej w P., powyższy wyrok zaskarżono w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm.) naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 133 § 1 i art. 141 § 4 oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) przez uwzględnienie skargi, chociaż rozstrzygnięcie organów podatkowych nie było dotknięte żadną z wad wskazanych w zaskarżonym wyroku, w rezultacie nieuwzględnienie, przez sąd przy rozpatrywaniu sprawy, zgromadzonego w aktach sprawy materiału, co znalazło wyraz w wadliwym uzasadnieniu wyroku i braku oddalenia skargi,

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 141 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jakie przepisy postępowania zostały przez organy podatkowe naruszone i to w sposób na tyle istotny, że doprowadziło to do zakwestionowania ustaleń faktycznych poczynionych przez organy podatkowe i uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, w tym przede wszystkim brak wskazania podstawy obligującej organy podatkowe do informowania podatnika o skutecznym doręczeniu decyzji pełnomocnikowi tego podatnika,

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w związku z art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez wydanie przez sąd wyroku, który w swym uzasadnieniu zawiera błędne ustalenia stanu faktycznego, a w tym w szczególności przyjęcie przez sąd, że to sama strona dopuściła się uchybienia terminu do złożenia odwołania podczas gdy strona była reprezentowana przez fachowego pełnomocnika – doradcę podatkowego, który odebrał decyzję organu i zgodnie z treścią art. 94 § 2 K.p.c. winien był działać za mocodawcę celem uchronienia go od niekorzystnych skutków prawnych,

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej przez uznanie przez sąd I instancji, że w przedmiotowej sprawie strona uprawdopodobniła brak winy w niedochowaniu terminu do złożenia odwołania, podczas gdy przyczyną niedochowania terminu do złożenia odwołania był brak działania po stronie fachowego pełnomocnika (odpowiedzialność strony za wybór osoby, która ją reprezentuje), którego konsekwencji nie można "przerzucać na" organy podatkowe,

5. art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej przez uznanie przez sąd, że przepis ten nie miał w sprawie zastosowania co doprowadziło do uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P.,

6. art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 162 § 1 i art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej przez ich niewłaściwe zastosowanie w sprawie i w konsekwencji uznanie, że organy podatkowe nie mogły w przedmiotowej sprawie wydać postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania mimo istnienia pozytywnych przesłanek z art. 150 oraz negatywnych z art. 162 tej ustawy.

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Sąd I instancji zasadnie przyjął w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. z dnia 25 września 2012 r. została skutecznie doręczona pełnomocnikowi dor. pod. M. K. w dniu 4 października 2012 r., gdyż w dacie jej wysłania, tj. 26 września 2012 r. była ona umocowana do reprezentowania skarżącej spółki. Oceny tej nie zmieniała niesporna w sprawie okoliczność, że organ I instancji został poinformowany o odwołaniu pełnomocnictwa w dniu 2 października 2012 r. Wypowiedzenie pełnomocnictwa procesowego przez mocodawcę odnosiło bowiem skutek prawny w stosunku do organu podatkowego z chwilą zawiadomienia go o tym a nie z chwilą wypowiedzenia pełnomocnictwa (art. 137 § 4 Ordynacji podatkowej w związku z art. 94 § 1 k.p.c.).

Odwołanie pełnomocnictwa w trakcie okresu przechowywania przesyłki w placówce pocztowej nie mogło wpływać na prawidłowość dokonanego doręczenia, skoro korespondencja w chwili jej nadania została prawidłowo skierowana do umocowanego przez skarżącą spółkę pełnomocnika, na wskazany przez niego adres. W takiej sytuacji na pełnomocniku skarżącej spółki spoczywał obowiązek poinformowania mocodawcy o podjętych przez siebie działaniach po odwołaniu pełnomocnictwa, w tym zwłaszcza o odebraniu skierowanej do niego przesyłki.

Należy w tym miejscu zauważyć, że kwestie związane ze skutkami prawnymi wynikłymi z cofnięcia pełnomocnictwa w postępowaniu podatkowym nie zostały bezpośrednio w uregulowane w Ordynacji podatkowej. Jednakże, biorąc pod uwagę treść art. 137 § 4 Ordynacji podatkowej, w odniesieniu do zagadnień związanych z udziałem pełnomocnika w postępowaniu podatkowym, w zakresie nieuregulowanym w § 1 – 3b stosuje się przepisy prawa cywilnego.

Zgodnie z art. 94 § 1 k.p.c., wypowiedzenie pełnomocnictwa procesowego przez mocodawcę odnosi skutek prawny w stosunku do sądu (tu organu podatkowego) z chwilą zawiadomienia go o tym, w stosunku zaś do przeciwnika i innych uczestników z chwilą doręczenia im tego zawiadomienia przez sąd (organ podatkowy). W myśl zaś § 2 adwokat lub radca prawny, który wypowiedział pełnomocnictwo, obowiązany jest działać za stronę jeszcze przez dwa tygodnie, chyba że mocodawca zwolni go od tego obowiązku. Każdy inny pełnomocnik powinien, mimo wypowiedzenia, działać za mocodawcę przez ten sam czas, jeżeli jest to konieczne do uchronienia mocodawcy od niekorzystnych skutków prawnych.

Przywołane wyżej przepisy art. 94 § 1 i 2 k.p.c. dotyczą zewnętrznego stosunku prawnego, który zachodzi pomiędzy pełnomocnikiem a sądem (organem podatkowym) i innymi stronami postępowania. Regulują bowiem skutki prawne, które wynikają z cofnięcia pełnomocnictwa "w stosunku do sądu (organu podatkowego)" lub innych stron biorących udział w postępowaniu.

Poza zakresem regulacji z art. 94 k.p.c. pozostają natomiast zagadnienia dotyczące stosunku wewnętrznego obowiązującego mocodawcę i pełnomocnika, w tym dotyczące obowiązków, które ciążą na pełnomocniku w stosunku do mocodawcy w przypadku wypowiedzenia dokonanego zarówno przez mocodawcę, jak i przez pełnomocnika. Obowiązki te należy rozpatrywać na tle odpowiedzialności byłego pełnomocnika w stosunku do mocodawcy z tytułu nienależytego wykonywania obowiązków przyjętych umową zlecenia lub inną umową kształtującą tzw. stosunek podstawowy pomiędzy pełnomocnikiem i mocodawcą.

Nie można w tym miejscu pominąć regulacji z art. 740 k.c., który wprowadza trzy obowiązki przyjmującego zlecenie. Są to: obowiązek przekazywania potrzebnych informacji o przebiegu sprawy, obowiązek złożenia sprawozdania oraz obowiązek wydania wszystkiego, co przyjmujący zlecenie uzyskał przy wykonaniu zlecenia dla dającego zlecenie. O ile pierwszy z nich dotyczy etapu wykonywania zlecenia, to dwa pozostałe, a zwłaszcza obowiązek złożenia sprawozdania odnosi się do wygaśnięcia stosunku prawnego zlecenia.

W rezultacie o ile po doręczeniu pełnomocnikowi oświadczenia mocodawcy o wypowiedzeniu pełnomocnictwa wygasa jego tytuł prawny do dalszego działania w sprawie, to ma on nadal obowiązek informowania mocodawcy o jakichkolwiek czynnościach podjętych w sprawie po doręczeniu mu wypowiedzenia. Nie można w tym miejscu pominąć bezspornej w sprawie okoliczności, że ustanowiony przez skarżącą spółkę pełnomocnik w osobie doradcy podatkowego, pomimo zawiadomienia organu I instancji o odwołaniu pełnomocnictwa, odebrał w dniu 4 października 2012 r. skierowaną do niego przesyłkę, zawierającą decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. z dnia 25 września 2012 r. i zamiast przekazać ją skarżącej spółce, przekazał ją w dniu 8 października 2012 r. (data wpływu) do Urzędu Kontroli Skarbowej w P.

Nie do przyjęcia jest przyjęte przez sąd I instancji założenie, że w wyniku wypowiedzenia pełnomocnictwa, dotychczasowy pełnomocnik był zwolniony z obowiązku powiadomienia strony o podjętych przez niego czynnościach już po wypowiedzeniu pełnomocnictwa i że w takiej sytuacji obowiązek taki spoczywał na organach podatkowych. W tym kontekście sąd I instancji błędnie przyjął, że zasadność wniosku o przywrócenie terminu była uzasadniona między innymi "biernością organu podatkowego", który mimo posiadania informacji o "odesłaniu" decyzji przez poprzedniego pełnomocnika nie poinformował skarżącej spółki o doręczeniu decyzji. O "bierności" organu podatkowego można bowiem mówić wówczas, gdy organie tym spoczywa prawny obowiązek podjęcia określonych czynności (tu zawiadomienia o doręczeniu decyzji). Tymczasem – jak słusznie zauważono w skardze kasacyjnej – takiego prawnego obowiązku o skutecznym (lub nieskutecznym) doręczeniu decyzji pełnomocnikowi nie da się wyprowadzić z obowiązujących przepisów Ordynacji podatkowej.

W realiach rozpoznawanej sprawy powyższe oznaczało, że na dotychczasowym pełnomocniku skarżącej spółki, który pomimo cofnięcia mu pełnomocnictwa podjął skierowaną do niego przesyłkę, spoczywał obowiązek poinformowania o tym fakcie skarżącej spółki i że skoro skarżąca spółka dokonała wyboru pełnomocnika, to ponosi konsekwencje jego postępowania i ewentualnych zaniedbań. Z samej istoty przedstawicielstwa, którego formą jest pełnomocnictwo wynika, że czynności prawne materialne i procesowe dokonywane są w imieniu innej osoby i z bezpośrednim skutkiem prawnym dla niej. Tym samym, wszelkie działania i zaniechania pełnomocnika w podejmowaniu określonych czynności procesowych, odnoszą skutek prawny wobec mocodawcy.

Sąd I instancji pominął w swoich rozważaniach to, że przyjęta w uzasadnieniu wyroku przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji, tj. brak wiedzy o terminie doręczenia decyzji dotychczasowemu pełnomocnikowi, została spowodowana zaniechaniami tegoż pełnomocnika i wobec tego jego zaniechania odnosiły skutek w stosunku do skarżącej spółki.

Zasadnym okazał się w rezultacie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej przez uznanie przez sąd I instancji, że skarżąca spółka uprawdopodobniła brak winy w niedochowaniu terminu do złożenia odwołania, gdy tymczasem przyczyną uchybienia terminu, były zaniedbania pełnomocnika, który pomimo odebrania decyzji, nie poinformował o tym fakcie skarżącej spółki i zamiast przekazać ją skarżącej spółce, zwrócił ją organowi I instancji.

Czynności podejmowane przez pełnomocnika oraz zaniechanie podjęcia czynności przez pełnomocnika procesowego rodzą skutek w stosunku do strony procesowej w imieniu której pełnomocnik działa. Zawinione przez pełnomocnika procesowego uchybienie terminu uniemożliwia więc przywrócenie terminu na żądanie strony (postanowienie SN z dnia 13 kwietnia 2005 r., V CZ 35/05, niepublikowane).

Nie można było w realiach rozpoznawanej sprawy skutecznie dowodzić, że zaniedbania dotychczasowego pełnomocnika nie były przez niego zawinione, gdyż spowodowane były jego stanem zdrowia. Stan zdrowia pełnomocnika umożliwiał bowiem odebranie przesyłki i przekazanie jej organowi I instancji (zamiast skarżącej spółce), przy czym ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia lekarskiego z 25 września 2012 r., obejmującego okres niezdolności do pracy od 25 września 2012 r. do 3 października 2012 r. oraz ze wskazań lekarskich wynikało jednoznacznie, że "chory może chodzić" (poz. 16 wskazań lekarskich).

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że przepis art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, który stanowił podstawę przywrócenia skarżącej spółce terminu do złożenia odwołania, nie może być interpretowany w sposób rozszerzający, albowiem zasadą jest, że czynności procesowe powinny być dokonywane w terminie. O braku winy strony można mówić tylko wtedy, gdy istniała przyczyna, która spowodowała uchybienie terminowi. Przyczyna taka zachodzi wówczas, gdy dokonanie czynności było obiektywnie w ogóle niemożliwe jak również w przypadkach, w których w danych okolicznościach nie można było oczekiwać od strony, by zachowała dany termin procesowy. Tymczasem wskazana we wniosku o przywrócenie terminu przyczyna uchybienia terminowi, tj. brak wiedzy o terminie doręczenia decyzji, nie uzasadniała przywrócenia terminu, tym bardziej, że skarżąca spółka na skutek własnej decyzji dotyczącej cofnięcia pełnomocnictwa doprowadziła do uchybienia terminów wymaganych do podjęcia istotnych czynności procesowych.

Z uwagi na to, że zarzuty naruszenia przez sąd I instancji przepisów postępowania okazały się uzasadnione Naczelny Sąd Administracyjny uchylił na podstawie art. 185 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd ten winien uwzględnić przedstawione wyżej zapatrywania prawne odnoszące się do obowiązków, które ciążą na pełnomocniku wobec mocodawcy po cofnięciu mu pełnomocnictwa oraz wpływu zaniedbań tegoż pełnomocnika na możliwość przywrócenia uchybionego terminu.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 i 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.