Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 547/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 4, art. 156 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska, Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2021 r. sprawy ze skargi J. W. i R. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lutego 2021 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołań J. W. i R. W., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2019 r., nr [...], o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z [...] października 1973 r., nr [...], Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] orzekło o przejęciu na własność Skarbu Państwa opuszczonej nieruchomości rolnej wraz z budynkami o powierzchni [...] ha, położonej we wsi [...], stanowiącej własność H. Z., zapisanej w księdze wieczystej nr [...].

Wnioskiem z [...] kwietnia 2016 r., sprecyzowanym pismem z [...] lipca 2016 r., J. W. wystąpił o stwierdzenie nieważności ww. decyzji o przejęciu gospodarstwa zarzucając brak ku temu podstaw, ponieważ przedmiotowe gospodarstwo było uprawiane przez męża właścicielki gospodarstwa, a jej następcy prawni byli osobami nieletnimi w dacie wydawania decyzji. Ponadto, kwestionowanej decyzji nie doręczono ówczesnej właścicielce gospodarstwa.

Decyzją z [...] czerwca 2019 r. Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] października 1973 r.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli J. W. i R. W. zarzucając niedoręczenie decyzji z [...] października 1973 r. ówczesnej właścicielce gospodarstwa. Ponadto podnieśli, że gospodarstwo zostało przejęte siedem miesięcy po śmierci męża ówczesnej właścicielki gospodarstwa, a w tym czasie mogło być dzierżawione, czego organ nie wyjaśnił. Wojewoda nie wyjaśnił również jakie grunty wchodziły w skład przejętego gospodarstwa, a zatem czy podlegały one przejęciu jako nieuprawiane w całości lub w większej części.

Decyzją z [...] lutego 2021 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2019 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że pomimo poszukiwań nie udało się odnaleźć kompletnych akt archiwalnych sprawy zakończonej decyzją z [...] października 1973 r. Udało się jedynie odnaleźć akta osiedleńcze oraz decyzję z [...] października 1973 r., którą nadesłali Sąd Rejonowy w [...] oraz Urząd Miasta i Gminy [...].

Minister wskazał, że przejęcie gruntów o powierzchni [...] ha położonych we wsi [...] nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 z późn. zm.) w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). Warunkiem przejęcia gospodarstwa w tym trybie było niezamieszkiwanie w gospodarstwie przez właściciela, małżonka, dzieci lub rodziców, a przy tym nieuprawianie go w całości lub w większej części oraz niepoddawanie właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Organ odwoławczy nie podzielił zarzutu braku wyjaśnienia jakie grunty wchodzą w skład przejętego gospodarstwa. Minister wskazał, że z wypisu z rejestru gruntów, według stanu istniejącego [...] lipca 1964 r., wynika, że gospodarstwo o powierzchni [...] ha składało się z działek oznaczonych nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...], które sklasyfikowane były jako: grunty orne o powierzchni [...] ha, łąki trwałe o powierzchni [...] ha, pastwiska trwałe o powierzchni [...] ha, użytki leśne o powierzchni [...] ha i tereny zabudowane o powierzchni [...] ha. Powierzchnia gospodarstwa, numeracja działek oraz klasyfikacja gruntów znajduje również potwierdzenie w dodatku do księgi wieczystej za 1971 r. Zatem, zdaniem organu, grunty te dawały możliwość zorganizowania na nich produkcji rolnej.

Minister wskazał następnie, że w sprawie nie jest sporne, że w dacie wydawania decyzji orzekającej o przejęciu gospodarstwa nikt w nim nie zamieszkiwał. Z kwestionowanej decyzji z [...] października 1973 r. wynika, że właścicielka gospodarstwa od wielu lat w nim nie zamieszkiwała, gdyż wyjechała w nieznanym kierunku i nie pozostawiła na gospodarstwie nikogo z rodziny. W tym zakresie organ powołał się na pisma Urzędu Gminy [...], oświadczenia J. i R. W. oraz pismo Burmistrza Miasta i Gminy [...]. Minister podniósł również, że jak wynika z akt sprawy, w dacie wydawania kwestionowanej decyzji w gospodarstwie nie zamieszkiwał również T. Z., tj. mąż ówczesnej właścicielki gospodarstwa, który zmarł w dniu [...] marca 1973 r.

Ponadto, zdaniem organu, zebrany materiał dowodowy (treść decyzji z [...] października 1973 r., pismo J. W. z [...] października 2018 r.), nie wskazuje aby grunty były przez kogokolwiek uprawiane. Organ podniósł, że pomimo posługiwania się przez skarżących argumentem, że H. Z. po śmierci męża T. Z. wydzierżawiła gospodarstwo, nie przedłożyli oni umowy potwierdzającej, że grunty były oddane w dzierżawę przez ich poprzedniczkę prawną. Nie wskazali nawet kto ewentualnie był dzierżawcą gospodarstwa. Organ wskazał, że dowodów potwierdzających jakoby gospodarstwo było wydzierżawione nie ma również w aktach archiwalnych sprawy. Z badanej decyzji wręcz wynika, że gospodarstwo nie było poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym i ulegało "dewastacji". Organ podniósł przy tym, że H. Z. nie kwestionowała nigdy decyzji orzekającej o przejęciu jej gospodarstwa. Wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] października 1973 r. złożył dopiero jej wnuk po ponad 40 latach od przejęcia gospodarstwa jako opuszczonego. Zdaniem Ministra, zasady doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania sprzeciwiają się uznaniu, że właściciel mógł zaaprobować zakwalifikowanie gospodarstwa jako opuszczonego w sytuacji gdyby interesował się losem gospodarstwa, które faktycznie nie nosiło cech opuszczenia, gdyż np. oddał je w dzierżawę.

Organ dodał, że decyzja z [...] października 1973 r. stanowi dokument urzędowy (art. 76 § 1 k.p.a.), który jako podstawowy element materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym korzysta ze szczególnej mocy dowodowej. W przypadku niekompletnych akt sprawy organ nadzoru może dokonać kontroli w oparciu o art. 156 § 1 k.p.a. tylko w takim zakresie, jaki jest możliwy na podstawie zebranych dowodów. Tym samym, w ocenie Ministra, przesłanka nieuprawiania gospodarstwa była spełniona, a przynajmniej brak jest dowodów, aby z całą pewnością stwierdzić, że nie była spełniona. Nie można w tej sytuacji zarzucić ówczesnemu organowi naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego w zakresie uznania, że przejęte gospodarstwo rolne było opuszczone. Akta sprawy nie zawierają bowiem dowodów świadczących o tym, że w dacie przejęcia gospodarstwo było ono użytkowane za zgodą właściciela, a także że było poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym.

Minister nie podzielił również zarzutu, że brak było podstaw do przejęcia gospodarstwa, gdyż następcy prawni właścicielki byli osobami nieletnimi. Organ wskazał, że zgodnie z § 1 ust. 2 rozporządzenia z 1961 r. do gospodarstw rolnych opuszczonych nie zaliczało się gospodarstw, których właścicielami były m.in. osoby nieletnie. Jednak w analizowanej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca, bowiem właścicielka gospodarstwa żyła i w dacie wydawania decyzji miała ukończone 72 lata.

Za niezasadny Minister uznał również zarzut braku doręczenia H. Z. decyzji z [...] października 1973 r. Uchybienie to sprowadza się bowiem w istocie do określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. przesłanki wznowienia postępowania (niezawiniony brak udziału strony w postępowaniu), a nie przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji. Organ nie uwzględnił również zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Zdaniem Ministra, Wojewoda zebrał i rozpatrzył zachowany materiał dowodowy oraz podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyli J. W. i R. W. zarzucając jej naruszenie:

I. przepisów postępowania (mające istotny wpływ na wynik sprawy), to jest:

1) art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na nie wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i nie podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym nie wyjaśnienie dlaczego nie doręczono H. Z. decyzji z [...] października 1973 r., ponadto nie wyjaśnienie dlaczego od chwili śmierci męża H. Z. – T. Z. - w dniu [...] marca 1973 r. w przeciągu siedmiu miesięcy gospodarstwo zostało przejęte na rzecz Skarbu Państwa w dniu [...] października 1973 r. i z czego wynikał taki pośpiech;

2) art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na nie wyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie wyrażającej się zwłaszcza w odmowie mocy dowodowej wiarygodności dokumentowi jakim jest dowód wymeldowania z poprzedniego zamieszkania;

3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, wbrew ciążącemu na organie drugiej instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie, i w konsekwencji nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu fatycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.;

4) art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli tej decyzji, w szczególności brak wyjaśnienia zarzutu niedoręczenia H. Z. decyzji z [...] października 1973 r., ponadto nie wyjaśnienie dlaczego od chwili śmierci męża H. Z. w dniu [...] marca 1973 r. w przeciągu siedmiu miesięcy zostało przejęte gospodarstwo na rzecz Skarbu Państwa [...] października 1973 r. i z czego wynikał taki pośpiech;

5) art. 9 i 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2019 r.

II. przepisów prawa materialnego:

1) art. 22 ustawy z 14 lipca 1961 r. o ewidencji kontroli ruchu ludności;

2) § 6 i 19 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 14 listopada 1961 r. w sprawie wykonywania obowiązku meldunkowego oraz prowadzenia ewidencji ludności;

3) art. 7 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnię.

Powołując się na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] w całości, a także stwierdzenie wydania decyzji organów obu instancji z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że jak jasno wynika z ustaleń Wojewody, H. Z. przebywała w miejscowości [...], a gospodarstwo prowadził jej mąż żołnierz Armii Czerwonej, a prawdopodobnie po jego śmierci H. Z. to gospodarstwo wydzierżawiła. Skarżący wskazali, że w latach 70-tych prowadzono politykę tworzenia Spółdzielni Produkcyjnych i pozbawiania w ten sposób pod byle pretekstem własności gospodarstw rolnych. Najprawdopodobniej najbardziej gorliwi urzędnicy uczynili tak z gospodarstwem H. Z.. Znając dokładność prowadzenia ewidencji ludności w tamtym czasie nie można było stwierdzić gdzie przebywała H. Z.. Zanim zameldowała się w miejscowości [...] musiała najpierw wymeldować się ze wsi [...] i wskazać gdzie się udaje. Zdaniem skarżących, w postępowaniu nie poddano również ocenie istotnej okoliczności jakie grunty wchodziły w skład gospodarstwa oraz nieodręczenia decyzji ówczesnej właścicielce gospodarstwa, czym naruszono art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie odnosząc się szczegółowo do zarzutów podniesionych w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zaskarżona decyzja została wydana w ramach postępowania nieważnościowego, to jest w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego. Stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej jest instytucją szczególną, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256), dalej zwanej "k.p.a." Procedura stwierdzenia nieważności jest odrębnym i samodzielnym postępowaniem, a zadaniem organu prowadzącego tego rodzaju postępowanie jest ocena decyzji ostatecznej pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. czy decyzja ta wydana została z naruszeniem przepisów określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Oznacza to, że postępowanie takie nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjnoprawnego. W wyroku z 2 lutego 2006 r. (sygn. akt II OSK 490/05, LEX nr 196696) Naczelny Sąd Administracyjny słusznie zwrócił uwagę, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji istnienie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. musi być oczywiste, "widoczne gołym okiem", a nie być kwestią przypuszczeń, czy też zawiłych dociekań. Przy tym należy pamiętać, że zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanego w trybie nieważnościowym aktu.

Przesłanką stwierdzenia nieważności szczególnie rozważaną na gruncie niniejszej sprawy było wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja (por. wyrok NSA z 9 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1134/04, publ. LEX nr 165717). Oczywistość naruszenia prawa polega na ewidentnej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Z zasady musi to być wada tkwiąca w samej decyzji. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 października 2011 r., sygn. akt I OSK 1888/10, LEX nr 1069632; z 18 lipca 1994 r., sygn. akt V SA 535/94, ONSA 1995, nr 2, poz. 91 oraz 21 października 2010 r. sygn. akt I OSK 28/10, LEX nr 1612100).

Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji z [...] października 1973 r. stanowił art. 2 ust. 1 ustawy z 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1957 r., Nr 39, poz. 174 i Dz. U. z 1961 r., Nr 32, poz. 161, zwanej dalej "ustawą z 13 lipca 1957 r.") w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198, zwanego dalej "rozporządzeniem z 5 sierpnia 1961 r.").

Zgodnie z powołanymi regulacjami, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne (art. 2 ust. 1 ustawy 13 lipca 1057 r.). Z kolei definicję gospodarstwa rolnego opuszczonego zawierał § 1 ust. 1 rozporządzenia z 5 sierpnia 1961 r., zgodnie z którym jest to gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Z powyższego wynika, że warunkiem przejęcia przez Państwo gospodarstwa w tym trybie było niezamieszkiwanie w gospodarstwie właściciela, małżonka właściciela, jego dzieci lub rodziców, a także nieuprawianie gospodarstwa w całości lub w większej części oraz niepoddawanie go właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy kluczowe znaczenie ma zatem ocena czy powyższe przesłanki ustawowe, uprawniająca Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] do przejęcia gospodarstwa rolnego we wsi [...], zostały w niej spełnione.

Po analizie zebranego materiału dowodowego Sąd podzielił ocenę organów, że w sprawie została spełniona pierwsza powołana przesłanka, to jest w dacie wydania kwestionowanej decyzji nikt w gospodarstwie nie zamieszkiwał. Powyższe potwierdza przede wszystkim treść uzasadnienia decyzji z [...] października 1973 r., gdzie wskazano, że właścicielka gospodarstwa od wielu lat nie zamieszkiwała na gospodarstwie, gdyż wyjechała w nieznanym kierunku i nie pozostawiła na gospodarstwie nikogo z rodziny. Informacja ta koresponduje z treścią zebranej w sprawie dokumentacji (por. oświadczenia skarżących z [...] listopada 2013 r., pismo J. W. z [...] października 2018 r. oraz pismo Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] czerwca 2018 r.).

Trafnie również uznał organ nadzoru, że w sprawie została spełniona przesłanka nieuprawiania spornego gospodarstwa w całości lub w znacznej części oraz poddawania go właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Powyższe potwierdza treść uzasadnienia decyzji z [...] października 1973 r., gdzie wskazano, że właścicielka gospodarstwa opuściła to gospodarstwo wiele lat wcześniej i nie pozostawiła na nim nikogo z rodziny. W celu zapobieżenia dalszej dewastacji gospodarstwa, na wniosek Urzędu Miasta i Gminy [...], ówczesny organ postanowił przejąć gospodarstwo na rzecz Państwa. Zebrany materiał dowodowy nie potwierdza natomiast zawartych w skardze twierdzeń, że po śmierci męża H. Z. oddała przedmiotowe gospodarstwo w dzierżawę. W aktach sprawy brak jest bowiem umowy w oddaniu gospodarstwa w dzierżawę, nie wskazują one również na osobę ewentualnego dzierżawcy. Dowodów na powyższą okoliczność nie przedłożyli również skarżący.

Dodać trzeba, że w niniejszej sprawie dla oceny zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem wystąpienia wady, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., istotne znaczenie ma to, że dokumentacja sprawy zakończonej decyzją z [...] października 1973 r., a zatem ponad 48 lat temu, którą udało się zgromadzić organom w toku postępowania nieważnościowego nie jest kompletna. Głównym materiałem dowodowym, którym dysponował organ, była kwestionowana w postępowaniu nadzorczym decyzja z [...] października 1973 r. Podnieść trzeba, że problem braku kompletnej dokumentacji źródłowej z postępowania zwykłego był przedmiotem rozważań sądów administracyjnych kontrolujących decyzje organów nadzorczych, gdzie wyrażono trafny pogląd, że stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić tylko wówczas, gdy zaistnieją przesłanki wymienione enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a. Przy czym, ocena istnienia tych przesłanek nie może opierać się na domniemaniach – ani na domniemaniu prawidłowości, ani na domniemaniu wadliwości decyzji. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności niezbędne jest bowiem jednoznaczne ustalenie, czy doszło do naruszenia prawa i dokonania oceny charakteru tego naruszenia w kontekście przesłanek nieważności decyzji. Jest to bowiem postępowanie nadzwyczajne, które służy jedynie wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami kwalifikowanymi (por. wyrok NSA z 26 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 470/08, LEX nr 530420).

Wobec powyższego, prawidłowo uznał organ, że przesłanki ustawowe uprawniające Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] do przejęcia gospodarstwa rolnego we wsi [...], zostały w niniejszej sprawie spełnione. Nie można zatem stwierdzić, że kwestionowana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem przepisów stanowiących podstawę jej wydania, w tym rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 ustawy z 13 lipca 1957 r.

Niezasadny okazał się również podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 7 Konstytucji RP. Przepisy Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. statuujące zasadę działania organów na podstawie i w graniach prawa (art. 7) pozostają bowiem bez wpływu na ocenę kwestionowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji, która została wydana wówczas, gdy Konstytucja ta nie obowiązywała. Nie pozwalają one zatem na odmienną interpretację przepisów ustawy z 13 lipca 1957 r., ponieważ w trybie stwierdzenia nieważności organ dokonuje oceny orzeczeń pod kątem występowania kwalifikowanych wad, tkwiących w tych orzeczeniach od chwili ich wydania, biorąc pod uwagę ówczesny stan prawny i faktyczny.

Ponadto, za chybione Sąd uznał zarzuty naruszenia art. 22 ustawy z 14 lipca 1961 r. o ewidencji kontroli ruchu ludności oraz § 6 i 19 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 14 listopada 1961 r. w sprawie wykonywania obowiązku meldunkowego oraz prowadzenia ewidencji ludności. Przepisy te nie stanowiły bowiem podstawy wydania kwestionowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji z [...] października 1973 r.

Sąd nie podzielił również podniesionego w skardze zarzutu braku doręczenia decyzji z [...] października 1973 r. ówczesnej właścicielce nieruchomości. Jak prawidłowo wyjaśnił organ nadzoru, powołana decyzja została doręczona w sposób zastępczy. Wywieszono ją bowiem na tablicy ogłoszeń, co wynika z jej rozdzielnika. W myśl art. 45 k.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania kwestionowanej decyzji) pisma skierowane do osób nieznanych z miejsca pobytu, dla których sąd nie wyznaczył przedstawiciela, pozostawia się w aktach sprawy, o czym wywiesza się obwieszczenie na okres czternastu dni w biurze gromadzkiej rady narodowej (prezydium miejskiej, dzielnicowej rady narodowej, rady narodowej osiedla). Pisma te uważa się za doręczone w ostatnim dniu okresu, na który wywieszono obwieszczenie. Niezależnie od powyższego, jak prawidłowo dostrzegł organ odwoławczy, brak udziału strony w postępowaniu może stanowić ewentualnie przesłankę wznowieniową, przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a nie przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji.

Wbrew zarzutom skarżących w sprawie wyjaśniono również szczegółowo, w oparciu o zebrany materiał dowodowy (wypis z rejestru gruntów według stanu istniejącego w dniu [...] lipca 1964 r., dodatek do księgi wieczystej za 1971 r.) jakie grunty wchodziły w skład przejętego gospodarstwa rolnego.

Sąd nie podzielił również podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów procedury administracyjnej. Wyjaśnić trzeba, że celem postępowania nadzorczego, inaczej niż postępowania zwykłego, jest wyłącznie weryfikacja samej decyzji ostatecznej i sprawdzenie czy nie zawiera ona wady rażącego naruszenia prawa. W ramach postępowania nadzorczego organ nie dokonuje zatem żadnych nowych lub dodatkowych ustaleń faktycznych. W ocenie Sądu, analiza akt sprawy potwierdza, że w toku postępowania organy nadzoru podjęły wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia przedmiotowej sprawy, zebrały w sposób wyczerpujący materiał dowodowy, a dokonana przez nie ocena zebranej dokumentacji nie nosi cech dowolności.

Reasumując Sąd doszedł do przekonania, że wydając zaskarżone rozstrzygnięcia organy nadzoru prawidłowo i wnikliwie przeprowadziły postępowanie dowodowe. Prawidłowo również i zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a. organy swoje stanowiska uzasadniły. Zdaniem Sądu, w toku niniejszego postępowania trafnie wskazały organy na brak zaistnienia wad określonych art. 156 § 1 k.p.a., a tym samym nie doszukały się podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji. Brak jest bowiem dowodów przeciwnych do zgromadzonych w aktach sprawy, a tezy formułowane przez skarżących nie dają się obronić na gruncie zebranego materiału dowodowego. Dodać w tym miejscu trzeba, że przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej, a powinny być interpretowane dosłownie. Ustalenia organów w tym zakresie należy uznać za zasadne.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.).