Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1219/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art. 156 § 2
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3
journal: Dz.U. 1949 nr 46 poz 339
law: Dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego.
article: §1
journal: Dz.U. 1950 nr 45 poz 416
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność  Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości  jest nieznany.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska, Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.), Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz, po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo Gorlice oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 listopada 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2227/14 w sprawie ze skargi W. U. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargi kasacyjne.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2227/14, po rozpoznaniu sprawy ze skargi W. U. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia, uchylił zaskarżoną decyzję.

Wyrok zapadł w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. orzeczeniem z dnia

[...] grudnia 1954 r. nr [...], działając na podstawie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339), przejęło na Skarb Państwa grunty i budynki w gromadzie K. po osobach nieobecnych i niewładających swymi gruntami i budynkami, w tym m. in. po wymienionym po pozycją 36 U. A. I.

W piśmie z dnia 3 lipca 2007 r. J. U. (następca prawny A. U.) zawarł żądanie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1954 r. Wnioskodawca wskazał, że jego poprzednik prawny – A. U. s. P. został opisany w tym orzeczeniu pod poz. 36 jako "U. A. I" i był on współwłaścicielem nieruchomości objętych Lwh [...] oraz Lwh [...].

Wojewoda Małopolski w wyniku przeprowadzenia postępowania nadzorczego, decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1954 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w miejscowości K. stanowiącej byłą własność U. A. I.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa możliwe było, gdy spełnione były kumulatywnie następujące przesłanki: nieruchomość położona była w określonych powiatach i województwach, nieruchomość była nieruchomością ziemską i nie znajdowała się w faktycznym władaniu właściciela.

W orzeczeniu z dnia [...] grudnia 1954 r. wskazano, że na Skarb Państwa przeszły nieruchomości położone w gromadzie K., powiat g. Na podstawie art.10 ust.2 oraz art. 17 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa, Minister Spraw Wewnętrznych wydał rozporządzenie z dnia 10 czerwca 1938 r. o pasie granicznym (Dz. U. z 1938 r., Nr 43, poz. 360 ze zm.), w załączniku którego określono, że powiat g. wchodził w skład pasa granicznego. Natomiast z karty przesiedleńczej nr [...] wynika, że A. U. wraz z rodzicami został przesiedlony w 1947 r. z K. w ramach "Akcji Wisła".

Przy piśmie z dnia 30 sierpnia 2010 r., Urząd Miejski w S. przesłał dokumenty wskazujące, że A. U. był zameldowany w N. nr [...] do 13 kwietnia 1951 r., a następnie w S. od 16 kwietnia 1951 r. Jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w Żaganiu z dnia 26 kwietnia 2007 r., sygn. akt I Ns.208/07 A. U. do śmierci, tj. do 1 kwietnia 1978 r. zamieszkiwał w S. Zatem w dniu wydania orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1954 r. A. U. zamieszkiwał poza miejscowością K. Natomiast Starostwo Powiatowe w Ż. poinformowało, że nie posiada żadnych dokumentów oraz informacji dotyczących przesiedlenia i otrzymania nieruchomości zamiennej przez A. U. w miejscowości W. gm. S. oraz że nie posiada żadnych dokumentów oraz informacji dotyczących otrzymania na własność nieruchomości z Państwowego Funduszu Ziemi za mienie pozostawione w miejscowości K.

Wojewoda podniósł następnie, że w sprawie przejęcia nieruchomości ziemskiej obowiązek organu orzekającego posłużenia się danymi wynikającymi z dokumentacji poszczególnych rejestrów wynikał pośrednio również z art. 4 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego. Wymieniony przepis przewidywał, że orzeczenie o przejęciu nieruchomości ziemskiej na własność Państwa stanowi podstawę do ujawnienia w księgach wieczystych i zbiorach dokumentów przejścia własności na rzecz Skarbu Państwa. W konsekwencji organ I instancji uznał, że wskazanie w decyzji tylko ogólnej powierzchni przejmowanych gruntów w danej miejscowości, bez opisu konkretnych działek gruntów, oznaczało nieokreślenie przedmiotu przejęcia, a więc brak istoty rozstrzygnięcia, co w konsekwencji rażąco naruszyło przepisy art. 1 ust. 1 dekretu oraz art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym. Skoro nie było możliwe określenie nieruchomości według dostępnych rejestrów, gdyż występowała niezgodność katastru i hipoteki ze stanem faktycznym na gruncie, organ orzekający o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa miał obowiązek opisać przejmowaną nieruchomość

w sposób określony w rozporządzeniu z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany.

Mając powyższe na uwadze, organ I instancji stwierdził, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1954 r.,

w omawianej części zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 1 ust. 1 dekretu, § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r.

oraz art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym.

Ponadto organ I instancji stwierdził, że ww. orzeczenie jest niewykonalne z uwagi na nieokreślenie przedmiotu przejęcia. Mając na uwadze, iż wykonanie tego orzeczenia polegało na przejściu własności nieruchomości na rzecz Państwa z równoczesnym pozbawieniem własności nieruchomość dotychczasowego właściciela, koniecznym było zidentyfikowanie przejmowanej nieruchomości. Organ I instancji wskazał, że brak określenia przedmiotu przejęcia w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej prowadziło do niewykonalności takiej decyzji i nie mogło stać się tytułem wykonawczym nakierowanym na odebranie nieruchomości. Jeśli zatem akt ten ostatecznie został wykonany, to stało się tak wyłącznie dlatego, iż wykonywały go organy Państwa.

W związku z powyższym według organu I instancji pozytywne przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji zostały spełnione.

Od decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] kwietnia 2011 r. odwołania wnieśli Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo G. oraz Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo Ł..

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2014 r. uchylił decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] kwietnia 2011 r. i odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] grudnia 1954 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w miejscowości K. stanowiącej byłą własność U. A. I.

Organ odwoławczy stwierdził, że z treści nadesłanych przez Archiwum Państwowe w Rzeszowie odpisów Iwh [...] i Iwh [...] gminy katastralnej K. wynika, że prawo własności nieruchomości nimi objętych wpisane było m.in. na rzecz A. U. Zgodnie z wykazem zmian gruntowych wsi K., gmina U. G., województwo małopolskie, sporządzonym przez geodetę uprawnionego w dniu 17 lutego 2010 r., dawna Iwh [...] odpowiada m. in. aktualnej działce ewidencyjnej nr 11, dla której Sąd Rejonowy w Gorlicach prowadzi księgę wieczystą nr [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa w zarządzie Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Nadleśnictwa G. W dawnej Iwh [...] zawiera się również aktualna działka ewidencyjna nr 179, dla której Sąd Rejonowy w Gorlicach prowadzi księgę wieczystą nr [...], stanowiącą własność Skarbu Państwa w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo Ł.

Przeprowadzając analizę wystąpienia w sprawie przesłanek z art.1 ust. 1 dekretu uznając ustalenia organu pierwszej instancji za prawidłowe organ odwoławczy stwierdził, że w dacie wydania orzeczenia z dnia [...] grudnia 1954 r. A. U. nie władał swoją nieruchomością ziemską położoną we wsi K., a co za tym idzie oceniane orzeczenie odpowiada art. 1 ust. 1 dekretu.

Organ odwoławczy wyjaśnił, powołując się na stanowisko zawarte

w orzecznictwie sądów administracyjnych, że wada orzeczenia polegająca na ogólnikowości sentencji nie powoduje jego nieważności. Jakkolwiek bowiem stanowiło to naruszenie art. 75 rozporządzenia, to jednak naruszenie to nie ma charakteru rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, co jest przedmiotem tego orzeczenia (nieruchomości określone poprzez wskazanie ich dotychczasowych właścicieli), które przyjęto za podstawę wykreślenia dotychczasowych właścicieli ze stosownych wykazów hipotecznych służących ustalaniu stanu prawnego nieruchomości.

Według Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w miejscowości K. stanowiącej byłą własność U. A. I nie było obarczone żadną z wad przewidzianych w art. 156 k.p.a.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2014 r. W. U. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał zasadność skargi.

Sąd wskazał na wstępie, że nie jest sporne w niniejszej sprawie, iż decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. została wydana z naruszeniem art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r.

o postępowaniu administracyjnym w administracji i § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych nam własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania gdy granice zostały zatarte. Rozbieżności organów dotyczyły jedynie charakteru tego naruszenia.

Zdaniem Sądu, stanowisko organu odwoławczego wyrażone w okolicznościach niniejszej sprawy nie jest trafne. Uszło bowiem uwadze Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że decyzja z dnia [...] grudnia 1954 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości położonej w gromadzie K. stanowiącej własność J. K. była przedmiotem kontroli w postępowaniu nieważnościowym. Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję tego organu z dnia 29 lipca 2009 r. którą stwierdzono nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia

1954 r. w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej własność J. K. Skargę na ww. decyzję wywiódł Skarb Państwa - Gospodarstwo Leśne - Lasy Państwowe Nadleśnictwa Ł. oraz Skarb Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwa G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie II SA/Kr 170/11 wyrokiem z dnia 31 stycznia 2012 r. skargi oddalił, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 grudnia 2013 r., w sprawie I OSK 1350/12 (dostępne na http://:orzeczenia.nsa.gov.pl) oddalił skargę Skarbu Państwa Lasów Państwowych Nadleśnictwa G. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia nastąpiło z tego względu, że przez brak dokładnego określenia nieruchomości rażąco naruszało przepisy dekretu i art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 1928 r. Sąd wskazał, że rozstrzygnięcie to wprawdzie ograniczyło się do badania decyzji z dnia 2 grudnia 1954 r. w granicach interesu prawnego składającego wniosek o stwierdzenie nieważności – następców prawnych J. K. (A. K.) jednakże w okolicznościach niniejszej sprawy było ono wiążące dla organów administracji. Dotyczyło bowiem nieruchomości sąsiedniej, będącej przedmiotem tej samej decyzji. W stosunku do J. K. i A. U. mogły co prawda – co do zasady - zapaść inne rozstrzygnięcia, jednakże jedynie w sytuacji odmiennego stanu faktycznego i prawnego.

Powołując się na treść art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej: p.p.s.a.) Sąd Wojewódzki wywiódł, że wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r. w którym przyjęto, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej rażąco narusza art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym oraz § 1 rozporządzenia z 16 września 1950 r. był wiążący również dla organów orzekających w niniejszej sprawie. O powyższym świadczy, że zapisy tych decyzji są dokładnie takie same, dotyczą nieruchomości sąsiednich, położonych w tej samej gromadzie (K.), a to oznacza, że skutki wydania decyzji wadliwej zarówno w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej niegdyś gospodarstwo J. K. jak i A. U. są takie same. W tym stanie rzeczy nieuprawnione jest stanowisko organu odwoławczego wyrażone w tej konkretnej sprawie, iż stwierdzone uchybienia nie mają charakteru kwalifikowanego w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Zdaniem Sądu, nie można natomiast podzielić stanowiska organu co do tego, że w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do rażącego naruszenia art. 1 dekretu

z dnia 27 lipca 1949 r. Nie jest kwestionowane w niniejszej sprawie, że nieruchomość stanowiąca niegdyś własność A. I U. położona jest na terenie wymienionym w tym przepisie. Z akt sprawy wynika także, że A. U. nie władał przedmiotową nieruchomością albowiem w 1947 roku został przesiedlony do gminy B., powiat S., gdzie został zameldowany w miejscowości N. i nigdy nie wrócił do swojego poprzedniego miejsca zamieszkania. W tym stanie rzeczy nieuprawnione jest stanowisko organu, który stwierdził, że decyzja będąca przedmiotem kontroli w postępowaniu nieważnościowym dotknięta jest także wadą rażącego naruszenia art. 1 ust. 1 ww. dekretu. Prawidłowo ustalony przez organ stan faktyczny nie potwierdza zaistnienia tej wady, a zatem tym bardziej brak podstaw do stwierdzenia jej kwalifikowanego charakteru.

W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu prawa materialnego art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw.

z art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym oraz § 1 rozporządzenia

z dnia 16 września 1950 r., które miało wpływ na wynik sprawy.

Końcowo Sąd podniósł, że rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy oceni czy trafne jest stanowisko organu pierwszej instancji, co do tego, że dostrzeżone a wskazane wyżej nieprawidłowości w decyzji Prezydium Rady Narodowej w G. uzasadniają twierdzenie o trwałej niewykonalności decyzji w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. Rozważając powyższe organ weźmie pod uwagę, że skutkiem wydania decyzji było przejście własności nieruchomości wszystkich nieruchomości wymienionych w tej decyzji na rzecz Skarbu Państwa i dokonanie stosownych wpisów do ksiąg wieczystych. Powyższe wskazywałoby na to, iż decyzja podlegała wykonaniu. Nie można jednak wykluczyć, iż w częściach odnoszących się do poszczególnych właścicieli w tym do nieruchomości A. U., wobec nie ustalenia granic działki objętej decyzją była ona niewykonalna. Oceniając decyzję z punktu widzenia zaistnienia tej przesłanki nie może jednak ujść uwadze organu, że dla stwierdzenia nieważności decyzji niezbędne jest ustalenie, że decyzja jest niewykonalna w dacie jej wydania

i niewykonalność ta ma charakter trwały.

Skargi kasacyjne od powyższego wyroku wnieśli Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo G. oraz Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

W skardze wniesionej przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo G. podniesiono następujące zarzuty:

1. naruszenie przepisu postępowania - art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. polegające na niewłaściwym zastosowaniu powołanego przepisu prawa wskutek uznania, że

w przedmiotowej sprawie organ administracji naruszył wskazane w skardze kasacyjnej przepisy prawa uznając, że orzeczenie z dnia 2 grudnia 1954 r. nie zostało wydane

z rażącym naruszeniem prawa, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

2. naruszenie przepisu postępowania - art. 170 p.p.s.a. polegające na niewłaściwym zastosowaniu powołanego przepisu prawa wskutek uznania, że Sąd rozstrzygający niniejszą sprawę jest związany wyrokiem NSA z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1350/12.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W ocenie skarżącego kasacyjnie, WSA w Warszawie nie uwzględnił należycie przepisów postępowania: art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. i art. 158 § 2 k.p.a. wskutek uznania, że orzeczenie z dnia 2 grudnia 1954 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa oraz że zaskarżone orzeczenie nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych. W szczególności brak jest podstaw do twierdzenia, że ww. orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisów art. 1, art. 2 i art. 3 dekretu z 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa (...). Nie można bowiem zgodzić się ze stanowiskiem, że orzeczenie nie zawiera prawidłowego określenia nieruchomości Andrzeja Urbana, przejętych na własność Państwa, w szczególności

z tego powodu, że w orzeczeniu tym nie wskazano numerów działek, ich powierzchni, jak również numerów Lwh. Przepisy dekretu z 1949 r. nie regulowały zagadnienia treści orzeczenia o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa, a zwłaszcza nie podawały sposobu określania przejmowanych nieruchomości. Nie wymagały, aby

w treści orzeczenia o przejęciu nieruchomości na własność Państwa określano numery działek, ich powierzchnię, jak również numery Lwh. Sytuację w tej materii zmieniło dopiero rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany. Nie miało ono jednak zastosowania do nieruchomości, których granice były ustalone lub właściciele znani. Z treści orzeczenia z dnia 2 grudnia 1954 r. nie wynika natomiast, aby granice opisanej w niej nieruchomości uległy zatarciu, a właściciele nieruchomości przejmowanych na własność Państwa byli znani. Skoro przepisy dekretu z 27 lipca 1949 r. oraz w/w rozporządzenia nie wymagały ścisłego określania przejmowanych na własność Skarbu Państwa nieruchomości, których właściciel był znany oraz których granice nie uległy zatarciu to oczywistym jest, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi rażące naruszenie prawa rozumiane jako oczywiste naruszenie wyraźnej, nie budzącej wątpliwości normy prawa materialnego lub normy prawa procesowego. Wskazanie w orzeczeniu danych przejmowanych nieruchomości, których właścicielem był m.in. Andrzej Urban spełniało wymogi osnowy decyzji, a w konsekwencji umożliwiało uzyskanie przez osobę, której odjęto tym orzeczeniem tytuł własności, możliwość uzyskania ekwiwalentu w postaci zarachowania wartości przejętych gruntów na poczet ceny nabycia innych gruntów rolnych zgodnie z art. 5 wspomnianego dekretu. Bez znaczenia pozostaje przy tym fakt, że w orzeczeniu nie wskazano numerów ewidencyjnych przejętych nieruchomości.

Nie można również, zdaniem skarżącego Nadleśnictwa, podzielić stanowiska upatrującego podstawę do nieważności orzeczenia z dnia 2 grudnia 1954 r. w nieprecyzyjnym opisie przejmowanej na własność Państwa nieruchomości, co miałoby rażąco naruszać art. 75 ust. 1 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym i prowadzić do niewykonalności orzeczenia. Wspomniane orzeczenie, choć stanowi o przejęciu na własność Państwa nieruchomości ziemskich położonych w Gromadzie K., to jednak zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne decyzji, o jakich stanowi wspomniany przepis rozporządzenia. Brak uściślenia przejmowanej na Państwo nieruchomości nie może stanowić o rażącym naruszeniu wspomnianego przepisu.

Ponadto na przeszkodzie stwierdzeniu nieważności orzeczenia stoi przepis art. 156 § 2 k.p.a. W przedmiotowej sprawie po przejęciu na własność Skarbu Państwa gruntów należących niegdyś do A. U. doszło do częściowego rozporządzenia tymi gruntami na rzecz osób trzecich. W tym stanie rzeczy powstały niewątpliwie nieodwracalne skutki prawne skutkujące niemożnością stwierdzenia nieważności zaskarżonego orzeczenia.

Ponadto skarżący kasacyjnie wskazał, że w związku z występowaniem na gruntach objętych postępowaniem lasu państwowego na przeszkodzie do stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia stoi także ustawa z dnia 6 lipca 2001 r.

o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju.

Odnosząc się zaś do wytkniętego organowi odwoławczemu przez Sąd Wojewódzki naruszenia art. 170 p.p.s.a., skarżący kasacyjnie podniósł, że przepis ten nie może w przedmiotowej sprawie przesądzać o jej wyniku tylko z tego względu, że NSA w wyroku z dnia 18 grudnia 2013 r. I OSK 1350/12 zajmował się oceną ważności orzeczenia z dnia 2 grudnia 1954 r. Każda sprawa ma indywidualny charakter i pomimo wydania wyroku odnoszącego się do tego samego orzeczenia, ale w części dotyczącej innej osoby, zasadnym jest rozpatrzenie niniejszej sprawy bez opierania się na ocenie prawnej wyrażonej w wyroku NSA z dnia 18 grudnia 2013 r.

W skardze kasacyjnej wniesionej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi podniesiono zarzut naruszenia przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 170 p.p.s.a., poprzez uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2014 r. w wyniku błędnego przyjęcia, iż wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1350/12 wiąże Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w niniejszej sprawie, co skutkowało brakiem samodzielnego rozpoznania sprawy przez WSA w Warszawie i wyrażenia przezeń własnej oceny prawnej.

Wobec powyższego Minister wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie od W. U. na rzecz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zdaniem Ministra zakres związania prawomocnym orzeczeniem NSA z dnia

18 grudnia 2013 r. jest na gruncie niniejszej sprawy taki, że organy i sądy orzekające

w sprawie niniejszej mają obowiązek uwzględnić fakt, iż orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1954 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w miejscowości K. stanowiącej byłą własność J. K. zostało unieważnione, co zostało finalnie stwierdzone ww. wyrokiem NSA. Nie oznacza to jednak obowiązku automatycznego uwzględniania poglądu dotyczącego nieważności decyzji wyrażonego w przywołanym wyroku na gruncie innych spraw administracyjnych o innym zakresie podmiotowym i przedmiotowym, nawet jeśli wykazują one podobieństwo.

Minister zwrócił uwagę, że w ramach opisanych postępowań obejmujących badanie orzeczenia z dnia [...] grudnia 1954 r. brak jest tożsamości podmiotowej oraz przedmiotowej - występują inne strony oraz dotyczą innych nieruchomości - a co więcej w sprawach tych wystąpiły przesłanki indywidualizujące w stosunku do każdej

z nieruchomości objętej ww. orzeczeniem (np. kwestia władania nieruchomością przez właściciela). Wyrok, który zapadł w sprawie I OSK 1350/12 dotyczył tylko nieruchomości będącej własnością J. K., dlatego jego skutki, jak również ocena w nim zawarta odnosi się tylko do tej części orzeczenia z dnia [...] grudnia 1954 r. w zakresie jakim obejmuje byłą nieruchomość J. K. W związku z powyższym brak jest podstaw do stwierdzenia, że rozstrzygnięcie zapadłe co do jednej z nieruchomości objętej orzeczeniem nacjonalizacyjnym jest wiążące w stosunku do innych nieruchomości objętych tym samym orzeczeniem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skargi kasacyjne wniesione przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo G. oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie zasługują na uwzględnienie.

W skardze kasacyjnej Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Nadleśnictwa G. w jej podstawach podniesiono wyłącznie zarzut naruszenia art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art.170 p.p.s.a. Natomiast w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zakwestionowano stanowisko Sądu pierwszej instancji w zakresie przyjęcia, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1954 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w miejscowości K. stanowiącej byłą własność U. A. dotknięte jest wadą rażącego naruszenia art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym oraz § 1 rozporządzenia z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. Nr 45, poz.416). Wprawdzie zgodnie z art.183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej, to jednak z uwagi na brzmienie art.176 p.p.s.a podstawy skargi kasacyjnej i jej uzasadnienie należy traktować jako całość. Dlatego należy uznać, że skarga kasacyjna zarzuca także naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. i art. 158 § 2 k.p.a.

Należy zgodzić się z przywołanymi przez autora skargi kasacyjnej orzeczeniami, w których określono pojęcie rażącego naruszenia prawa, wskazując, że rażące naruszenie prawa to naruszenie wyraźnej nie budzącej wątpliwości normy prawa materialnego lub procesowego. Oczywistość naruszenia prawa polega na oczywistej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W rozpoznawanej sprawie kwestionowane orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1954 r. nie określało jakie konkretnie grunty podlegały przejęciu na własność Państwa, wskazywało jedynie osobę ich właścicieli i w sposób zbiorczy określało powierzchnię wszystkich przejętych gruntów. Z orzeczenia tego nie wynika zatem jakie grunty konkretnych osób i o jakiej powierzchni zostały przejęte przez Państwo. Tak sporządzone orzeczenie pozostaje w oczywistej i rażącej sprzeczności zarówno z treścią obowiązującego w dacie jego wydania art.75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym z 1928 r., jak też z § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany .

Zgodnie z art. 75 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o postępowaniu administracyjnem organ wydający decyzję winien zamieścić w niej osnowę rozstrzygnięcia. Osnowa decyzji (orzeczenia) wydana na podstawie dekretu powinna określać nieruchomość ziemską, do której tytuł prawny miał dany podmiot, który nie sprawował nad nią władztwa, a także wskazywać dane tej nieruchomości, obejmujące obszar, numery ewidencyjne działek, granice, a gdy dane te były zatarte opis granic zespołu gruntów składających się na tę nieruchomość lub wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczały ten zespół gruntów. Żadnych z tych oznaczeń nie zawiera kwestionowane orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. Jak ponadto wynika z uzasadnienia tego orzeczenia powodem braku dokładnego sprecyzowania przedmiotu przejęcia były rozbieżności w katastrze nieruchomości i dokumentach geodezyjnych. W istocie zatem nie jest wiadome jakie konkretnie grunty zostały przejęte, skoro brak ich oznaczenia nie tylko przez określenie numerów ewidencyjnych, ale nawet przez opis ich granic. Z uzasadnienia kwestionowanego orzeczenia wynika, że istniały trudności w ustaleniu granic, a zatem bezzasadny jest zarzut, że nie miały zastosowania przepisy rozporządzenia wykonawczego do dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego. Należy mieć także na uwadze, że przepisy dekretu nie przewidywały przejmowania z mocy prawa tych gruntów, które nie były we władaniu właścicieli, lecz dopuszczały możliwość takiego przejęcia i nie mogły być traktowane jako podstawa nacjonalizacji gruntów przez wydanie orzeczeń administracyjnych, które orzekały o przejmowaniu areału wskazanego tylko co do wielkości powierzchni bez wyszczególnienia gruntów składających się na nieruchomość ziemską, należącą do danego właściciela. Zgodnie z art. 3 dekretu to właścicielom nieruchomości przejętych na własność Państwa przysługiwała możliwość nabycia gruntów rolnych, a na poczet ceny nabycia zaliczana była wartość nieruchomości przejętej (art. 7 dekretu), stąd dla zapewnienia właścicielom możliwości ubiegania się o grunty rolne na zasadach wymienionych w art. 5 dekretu niezbędnym było wskazanie w decyzji o przejęciu gruntów danych dotyczących przejmowanej nieruchomości przez podanie danych co do ich powierzchni.

Prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu prawa materialnego art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym oraz § 1 rozporządzenia z dnia 16 września 1950 r., które miało wpływ na wynik sprawy.

Sąd pierwszej instancji nie naruszył również art. 156§ 2 k.p.a. Nieodwracalne skutki prawne, o jakich mowa w art. 156 § 2 k.p.a., to takie, których wystąpienia nie może anulować organ administracji w ramach służących mu kompetencji, przy czym chodzi tu o skutki, które wywołało orzeczenie dotknięte wadą nieważności (por. uchwała NSA z 20 marca 2000 r., OPS 14/99, pub.www. nsa.gov.pl). Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej na przeszkodzie stwierdzeniu nieważności kwestionowanego orzeczenia nie stoi także ustawa z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju. Ustawa ta w żadnym zakresie nie ogranicza przed stosowaniem art. 156 k.p.a. W tej sprawie nie chodzi o dokonywanie przekształceń własnościowych w rozumieniu ustawy z 6 lipca 2001 r., ale o stwierdzenie, że do żadnych przekształceń nie powinno dojść, bo o nabyciu własności przez Państwo orzeczono z rażącym naruszeniem prawa. Nie można zatem uznać, aby zapis art. 7 cytowanej ustawy uniemożliwiał stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego, gdyż stwierdzenie nieważności wywłaszczającego orzeczenia nie stanowi o przekształceniu własnościowym lasu państwowego, a dotyczy wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego.

W obydwu skargach kasacyjnych podniesiono zarzut naruszenia art.170 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W przepisie tym wyrażona została tzw. prawomocność materialna orzeczenia, której istota polega na tym, że inne sądy i inne organy państwowe, a w wypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby, muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego wyroku. Rację ma Minister, gdy podnosi, że dla związania wyrokiem konieczne jest istnienie tożsamości podmiotowej przy istnieniu tożsamego stanu faktycznego sprawy. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1350/12 dotyczył tego samego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1954 r. i tych samych okoliczności sprawy, z tym że dotyczył innej osoby. Niewątpliwie nie można mówić o związaniu prawomocnym wyrokiem w rozumieniu art.170 p.p.s.a. Jednakże nie oznacza to, że organa administracji powinny ten wyrok pominąć, skoro dotyczy tego samego orzeczenia i takiego samego stanu faktycznego.

Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej Ministra argument naruszenia art.170 p.p.s.a. nie był jedynym zarzutem, jaki wysunął Sąd pierwszej instancji wobec zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził bowiem, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu prawa materialnego art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym oraz § 1 rozporządzenia z dnia 16 września 1950 r., które miało wpływ na wynik sprawy. W skardze kasacyjnej Ministra tego stanowiska Sądu pierwszej instancji jednak nie zanegowano.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. oddalił skargi kasacyjne.