Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1306/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Joanna Tuszyńska (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Łoboz WSA Sebastian Pietrzyk po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 3 października 2022 r. znak: SKO.BP/4104/12/2022 w przedmiocie nakazania usunięcia odpadów oddala skargę


UZASADNIENIE

Wójt Gminy T. decyzją z dnia 27 lipca 2022 r. nr WISKiR.6236.1 2020/2021/20222 (po uchyleniu przez SKO w Tarnowie dwóch uprzednio wydanych decyzji), działając na podstawie art. 26 ust. 2 i 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2014r. o odpadach (t.j. Dz. U. z 2022r, poz. 699) w zw. z rozporządzeniem Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów oraz art. 104 i 107 K.p.a.:

pkt 1) nakazał K. M. usunięcie odpadów o kodzie 20 03 01 niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne, 15 01 04 opakowania ż metali, 15 01 02 opakowania z tworzyw sztucznych, 15 01 07 opakowania ze szkła, 20 01 02 szkło, 20 03 07 odpady wielkogabarytowe, 17 01 07 zmieszane odpady z betonu, gruzu ceglanego, odpadów materiałów ceramicznych i elementów wyposażenia inne niż wymienione-w 17 01 06, 17 06 05* materiały budowlane zawierające azbest.; 02 01 83 odpady z upraw hydroponicznych z nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] położona w miejscowości T., gmina T., która jest właścicielką na podstawie aktu notarialnego numer [...] z dnia 29 marca 2005 r.;

pkt 2) odpady, o których mowa w pkt 1 należy przetransportować do miejsca składowania lub unieszkodliwiania przez podmiot wpisany do rejestru podmiotów wprowadzających produkty, produkty w opakowaniach i gospodarujących odpadami. Odpady należy zabezpieczyć w taki sposób by uniemożliwić kontakt odpadów niebezpiecznych z odpadami innymi niż niebezpieczne. Ww odpady należy zagospodarować poprzez składowanie na składowisku odpadów niebezpiecznych lub unieszkodliwienie, przez podmioty posiadające zezwolenie na przetwarzanie odpadów o kodzie 20 03 01,15 01 04, 15 01 02,15 01 07, 20 01 02i 20 03 07, 17 01 07,17 06 05*, 02 01 83;

pkt 3) ustalił termin wykonania obowiązku, o którym mowa w pkt 1 – dwa miesiące od uprawomocnienia się decyzji.

W uzasadnieniu organ podał, że zawiadomieniem z dnia 4 maja 2020 r. Małopolski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w Krakowie Delegatura w Tarnowie przekazał mu wniosek K. M. w sprawie zlikwidowania nielegalnego wysypiska śmieci położonego w T. , na terenie drogi gminnej o nr ewid.[...] oraz na działce o nr ewid.[...], gmina T.. Na podstawie wydruku z księgi wieczystej i kopii aktu notarialnego organ ustalił, że K. M. jest właścicielką działki nr [...] od dnia 29 marca 2005 roku. Na podstawie oględzin przeprowadzonych w dniu 22 czerwca 2020 r. organ ustalił, że działka ta nie jest ogrodzona i znajduje się na niej (teren lasu) nielegalne, dzikie wysypisko śmieci, na którym znajdują się odpady komunalne, opakowania metali, opakowania z tworzyw sztucznych, opakowania ze szkła, szkło, odpady wielkogabarytowe, zmieszane odpady z budowy, remontów i demontażu, odpady z upraw hydroponicznych. Organ wyjaśnił przy tym, że protokół z wizji nie został sporządzony w terenie ze względu na obfite opady deszczu w tym dniu i o tej godzinie. Podał także, że skarżąca stwierdziła, że śmieci były od kilku lat przywożone i wysypywane przez okolicznych mieszkańców wsi. Organ ustalił również, że wszyscy właściciele nieruchomości uiszczają stosowne opłaty za wywóz śmieci. Nadto Wójt podał, że został poinformowany przez skarżącą, że podczas prac oczyszczających na dz. [...] znaleziono azbest w postaci połamanych płyt pokrycia dachowego. Na podstawie przeprowadzonych w dniu 24 lutego 2021 r. oględzin działki nr działki nr [...] położonej w sąsiedztwie dzikiego wysypiska, nie stwierdzono występowania na niej żadnych odpadów. Organ ustalił, że różnica wysokości korony drogi gruntowej nr [...] i istniejącego tuż za nią wąwozu (w obrębie wysypiska) wynosi ok. 3 m. Na podstawie zeznań 27 świadków (których przesłuchanie nakazało SKO ponownie uchylając decyzję organu I instancji) Wójt ustalił, że nielegalne wysypisko istnieje od kilkudziesięciu lat. Nie wiadomo kto wysypywał śmieci na działkę skarżącej i drogę gminną nr [...]. Działka nr [...] stanowiła niegdyś drogę, która od kilkudziesięciu lat nie jest użytkowana (potwierdzają to przesłuchiwani świadkowie). W toku tej sprawy ustalono granice pomiędzy działkami nr [...] W dniach 11- 12 maja 2021 r., po dokonaniu odkrywki na działce nr [...], usunięto z niej odpady, które zostały odkryte w głębi ziemi. Wójt ustalił też, że wobec nie wykrycia sprawcy przestępstwa, Prokuratura Rejonowa w Bochni umorzyła śledztwo w sprawie dzikiego wysypiska śmieci. Organ I instancji stwierdził, że ze względu na fakt powołania przez prokuraturę biegłego sądowego z zakresu chemii, ochrony i inżynierii środowiska i sporządzenia przez niego opinii, odstąpiono od powołania biegłego.

W dalszej części uzasadnienia decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 26 ustawy o odpadach posiadacz odpadów jest zobowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. W przypadku nieusunięcia odpadów wójt w drodze decyzji wydawanej z urzędu nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, składowanie odpadów może odbywać się wyłącznie w przeznaczonych do tego obiektach budowlanych, którymi są składowiska. W przypadku stwierdzenia, że składowanie lub magazynowanie odpadów nie odbywa się w ww. miejscach, zgodnie z art. 34 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach, obowiązkiem wójta jest wydawanie z urzędu decyzji nakazującej usunięcie odpadów z miejsc nieprzeznaczonych do ich składowania lub magazynowania. Do usunięcia odpadów nielegalnie zgromadzonych na nieruchomości należy zobowiązać ich posiadacza. Zgodnie z definicją legalną zawartą w art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy jest nim każdy, kto faktycznie włada odpadami - wytwórca odpadów, inna osoba fizyczna lub jednostka organizacyjna (z wyłączeniem podmiotów prowadzących transportu odpadów); domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Organ stwierdził, że istnieje zatem domniemanie, że skarżąca jako właściciel działki nr [...] jest posiadaczem odpadów. Domniemanie to zwalnia organ z dokonywania z urzędu ustalenia, kto był faktycznym wytwórcą odpadów. Władający powierzchnią ziemi może z kolei zwolnić się z odpowiedzialności za nielegalne składowanie odpadów tylko w jeden sposób - wykazując, że odpadem włada lub władał faktycznie konkretnie wskazany inny podmiot.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących obowiązków gminy w zakresie usuwania odpadów zawierających azbest, organ przyznał, że Rada Gminy T. podjęła uchwałę Nr X/94/12 z dnia 21 marca 2012 r. w sprawie przyjęcia programu usuwania azbestu oraz wyrobów zawierających azbest na terenie gminy, ale wynika z niej, że gmina jest zobowiązana jedynie do dofinansowania kosztów transportu i utylizacji azbestu, i to w miarę posiadanych środków w budżecie.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, zarzucając że nie jest posiadaczem odpadów znajdujących się na jej działce, a Prokuratora Rejonowa w Bochni umarzając postępowanie nie wskazała odwołującej się, ani jako sprawcy wyrzucenia odpadów, ani jako posiadacza odpadów na działce nr [...]. Wyjaśniła, że odpady były wyrzucane przez nieznane osoby bez jej zgody. Zdaniem skarżącej, wadliwe przeprowadzone przez organ l instancji postępowanie, uniemożliwiło jej jako właścicielowi działki nr [...] w T. zwolnienie się od odpowiedzialności za składowanie odpadów poprzez wykazanie, że odpadem włada lub władał inny podmiot.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 3 października 2022 r. nr SKO.BP/4104/12/2022 utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielił stan faktyczny ustalony przez organ I instancji oraz jego stanowisko prawne. Ustalił, że biegły powołany przez prokuraturę stwierdził, że odpady znajdujące się na działce o nr [...] w m. T. zostały pozostawione w miejscu, w którym się znajdują. Pomimo znacznego nachylenia terenu nie nastąpiło przemieszczenie odpadów z drogi nr [...] na działkę nr [...]. Świadczy o tym przede wszystkim rozmieszczenie odpadów w terenie, kierunek rozrzucenia odpadów a także zasięg ich występowania w wąwozie. W przypadku powstania osuwiska widoczny byłby charakterystyczny zarys masy osuwiskowej, w szczególności charakterystyczna powierzchna poślizgu i jego kształt. Ze względu na gabaryty odpadów, ich gramaturę oraz miąższość biegły wykluczył również możliwość przemieszczenia się odpadów pod wpływem deszczu, wiatru czy roztopów, za wyjątkiem pojedynczych opakowań z tworzyw sztucznych, które faktycznie mogły ulec nieznacznemu przemieszczeniu. Według biegłego powstaniu takiego przemieszczenia odpadów przeczy również fakt, że znaczna ilość odpadów nadal zalega na bocznych ścianach wąwozu a nie na jego dnie. Ponadto okresowy ciek wodny występujący na działce nr [...] cechuje się znikomo małym natężeniem przepływu, z tej przyczyny jego wpływ na położenie bądź ewentualne przemieszczenie się odpadów nie występuje. W trakcie oględzin ciek ten, (czyli wodę płynącą) ujawniono nie u podstawy składowiska, a niżej, w dole wąwozu w odległości 25 m od obrzeży składowiska.

Organ II instancji ponownie przytoczył przepisy ustawy o odpadach i wyjaśnił, że z przepisu art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach wynika, że posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy przez odpady rozumie się każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany. W myśl art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy przez posiadacza odpadów - rozumie się wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Przepis art. 26 ustawy stanowi, że posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania (ust 1). W przypadku nieusunięcia odpadów wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami (ust 2).

Organ II instancji wyjaśnił, że domniemanie, iż władający powierzchnią ziemi, jest posiadaczem odpadów zostało wprowadzone przez ustawodawcę w celu uniknięcia sytuacji, gdy brak jest podmiotu odpowiedzialnego za umieszczenie odpadów na nieruchomości (wytwórcy odpadów). Powołując się na utrwalone orzecznictwo podkreślił, że domniemanie to może być obalone w przypadku, kiedy możliwe jest ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za składowanie odpadów. Wprowadzone przez ustawodawcę omawianego domniemania zdejmuje z organów prowadzących postępowanie obowiązek dociekania z urzędu, kto był faktycznym posiadaczem (wytwórcą) odpadów. Wystarczy, jeżeli organ ustali, kto jest osobą władającą terenem, na którym odpady są składowane. Pod tym pojęciem (władający powierzchnią ziemi) rozumie się właściciela nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem – podmiot ujawniony jako władający powierzchnią ziemi (definicja zamieszczona w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska).

Organ odwoławczy podkreślił, że w postępowaniu ustalono, że władającą działką nr [...] w T. jest skarżąca, a zatem jest ona posiadaczem przedmiotowych odpadów. Przeprowadzone postępowanie administracyjne oraz postępowanie prokuratorskie nie wykazały posiadacza odpadów innego niż skarżąca. Tak więc domniemanie, że skarżąca jest posiadaczem odpadów nie zostało obalone.

Odnosząc się do zarzutów odwołania SKO w Tarnowie stwierdziło, że wbrew twierdzeniom strony skarżącej, w toku postępowania organ l instancji prowadził postępowanie celem ustalenia faktycznego wytwórcy odpadów, przeprowadził oględziny oraz przesłuchał 27 świadków, tak jak o to wnosiła skarżąca. Przesłuchania świadków nie dały odwiedzi na pytanie, kto jest faktycznym posiadaczem odpadów, poza właścicielem nieruchomości. Ośmiu ze świadków wskazało, że to poprzedni właściciel działki tj. ojciec skarżącej składował na tej nieruchomości odpady. Organ odwoławczy podkreślił również, że z uzasadnienia postanowienia Prokuratora Prokuratury Rejonowe w Bochni z 25 listopada 2021 r. o umorzeniu śledztwa wynika, że nie zdołano ustalić i potwierdzić tożsamości osób, które podrzucały przedmiotowe odpady oraz że składowanie wbrew przepisom odpadów nie dorowadziło do zanieczyszczenia wody, powietrza lub powierzchni ziemi substancją albo promieniowaniem jonizującym w takiej ilości lub w takiej postaci, że mogło to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować istotne obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub spowodować zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach.

Organ stwierdził, że zgodnie z art. 26a ust. 1 ustawy w przypadku, gdy ze względu na zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi lub środowiska konieczne jest niezwłoczne usunięcie odpadów, właściwy organ podejmuje działania polegające na usunięciu odpadów i gospodarowaniu nimi. Z lektury cytowanego wyżej postanowienia Prokuratora Rejonowego w Bochni wynika, że biegły sądowy nie stwierdził istnienia takiego zagrożenia, dlatego też sprawie nie ma przesłanek do stosowania w/w przepisu.

Organ odwoławczy podzielił także ocenę programu usuwania azbestu oraz wyrobów zawierających azbest na terenie gminy T., dokonaną przez organ I instancji.

Na powyższą decyzję K. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucając naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 107 § 1 ust. 4 K.p.a., art. 107 § 3, art. 24 § 1 ust. 4 K.p.a., art. 75 § 1 K.p.a. w wyniku czego nie zebrano i nie rozpatrzono w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie, w wyniku czego docelowo (na końcu) właściciel działki nr [...] zostaje niesprawiedliwie, bezprawnie, bezpodstawnie, kłamliwie ustalony jako posiadacz odpadów i zobowiązany do usunięcia odpadów z w/w działki.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że faktycznie jest właścicielem działki nr [...], na której istnieje nielegalne dzikie wysypisko śmieci, którego skarżąca wbrew ustaleniom organów nie jest posiadaczem. Stwierdziła, że nakaz usunięcia odpadów jest sprzeczny z Programem oczyszczania kraju z azbestu na lata 2009-2032 – załącznikiem do uchwały Rady Ministrów z dnia 15 marca 2010 r. nr 39/2010. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest błędne, gdyż narusza zasady postępowania dowodowego. Naruszenia prawa w przeprowadzonym postępowaniu uniemożliwiło skarżącej jako właścicielowi działki nr ewid.[...] zwolnić się z odpowiedzialności za odpady poprzez wykazanie, że odpadem włada lub władał inny podmiot, a więc organy uniemożliwiły wskazanie na innego posiadacza odpadów. Ponadto organy naruszyły art. 24 § 1 K.p.a. gdyż w 2021 r. Wójt Gminy T. C. S. był przesłuchiwany jako świadek w postępowaniu administracyjnym w przedmiotowej sprawie i pomimo tego nie został wyłączony od jej rozpoznania.

Skarżąca stwierdziła również, że postępowanie prowadzone przez prokuraturę nie wskazało jej jako faktycznego sprawcę składowania odpadów.

W konkluzji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że w związku z epidemią COVID-19, od dnia 14 marca 2020 r. do dnia 20 marca 2020 r. na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej obowiązywał stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (zob. § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego - Dz.U.2020.433 oraz § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego - Dz. U. z 2020 r. poz. 491). Z kolei w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do dnia 16 maja 2022 r. obowiązywał stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz. U. z 2020 r. poz. 491 z późn. zm.). Stan epidemii został odwołany z dniem 16 maja 2022 r., w związku z wejściem w życie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U.2022.1027). Od dnia 16 maja 2022 r., do odwołania, na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej obowiązuje ponownie stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (zob. § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego - Dz.U.2022.1028).

Zgodnie z przepisem art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2021.2095 t.j. z dnia 2021.11.22) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID -19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę wyłącznie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających prowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym, że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. W rozpoznawanej sprawie strony postępowania zostały wezwane o podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej, a jeżeli tak - to o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP - w terminie 7 dni od dnia doręczenia - pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Ponieważ skarżąca nie wskazała adresu elektronicznego na platformie ePUAP, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Wskazać także należy, że przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2022.329 t.j.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z przepisem art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy).

Z art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Wskazać również należy, że zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji lub postanowienia bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia ( wyrok NSA W-wa z dnia 9.07.2008 r., sygn. II OSK 795/07, LEX nr 483232).

Skarga jest bezzasadna.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji były przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2014 r. o odpadach (t.j. Dz. U. z 2022r, poz. 699). Zgodnie z art. 26 ust. 1 u.o. posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Z zastrzeżeniem art. 26a, w przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem przypadku, gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub wygaśnięcia decyzji związanej z gospodarką odpadami (ust. 2). W decyzji organu gminy, o której mowa w ust. 2, określa się w szczególności: termin usunięcia odpadów, rodzaj odpadów i sposób usunięcia odpadów (ust. 6). Z przywołanych wyżej powyższych przepisów wynika, że do zastosowania środka nadzorczego w postaci decyzji nakazującej usunięcie odpadów wymagane jest ustalenie następujących okoliczności: 1) istnienia odpadów w rozumieniu ustawy; 2) składowania tych odpadów w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania i magazynowania; 3) podmiotu zobowiązanego do usunięcia nielegalnie składowanych odpadów (posiadacza odpadów). Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 6 u.o.o., przez odpady rozumie się każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany. Ustawa o odpadach zawiera także definicję wytwórcy odpadów. Przepis art. 3 ust. 1 pkt 32 u.o. stanowi bowiem, że ilekroć w ustawie jest mowa o wytwórcy odpadów - rozumie się przez to każdego, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów (pierwotny wytwórca odpadów), oraz każdego, kto przeprowadza wstępną obróbkę, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów; wytwórcą odpadów powstających w wyniku świadczenia usług w zakresie budowy, rozbiórki, remontu obiektów, czyszczenia zbiorników lub urządzeń oraz sprzątania, konserwacji i napraw jest podmiot, który świadczy usługę, chyba że umowa o świadczenie usługi stanowi inaczej.

Należy przy tym dodać, że przepis art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy in fine wprowadza domniemanie prawne, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Nie definiuje przy tym kim jest władający powierzchnią ziemi. Skoro jednak, zgodnie z art. 1 ustawa ta określa środki służące ochronie środowiska, życia i zdrowia ludzi zapobiegające i zmniejszające negatywny wpływ na środowisko oraz zdrowie ludzi wynikający z wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi oraz ograniczające ogólne skutki użytkowania zasobów i poprawiające efektywność takiego użytkowania, to uprawnione jest, po odwołaniu się do definicji zawartej w art. 3 pkt 44 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1973), stwierdzenie, że władającym powierzchnią ziemi jest właściciel nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem - podmiot ujawniony jako władający. Należy zwrócić uwagę, że konstrukcja przywołanych wyżej przepisów wskazuje, że celem ustawodawcy było stworzenie przepisów pozwalających na niezwłoczne usunięcie odpadów z miejsc do tego nieprzeznaczonych. Dlatego też ustawodawca wprowadził w art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. instytucję domniemania, że władający powierzchnią ziemi jest jednocześnie uznawany za posiadacza odpadów, w stosunku do którego można wydać decyzję w trybie art. 26 ust. 2 u.o.o. nakazującą usunięcie odpadów. Bez wprowadzonego domniemania realizacja celów ustawy stałaby się utrudniona, a nawet niemożliwa. Zasadniczym celem art. 26 ust. 2 u.o.o. jest skuteczne i szybkie usuwanie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Odpady zalegające w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania stanowią zagrożenie dla środowiska oraz zdrowia i życia ludzi (wyroki NSA z dnia: 30 sierpnia 2019 r., II OSK 2414/17, z 4 lutego 2020 r., II OSK 803/18, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA).

W związku z powyższym uznać należy, że organy kierując się wspomnianym domniemaniem z art. 3 ust. 1 pkt 19 in fine u.o.o. zasadnie wskazały na skarżącą -właściciela nieruchomości na której złożono odpady - jako na władającego powierzchnią ziemi.

Wypracowane przy stosowaniu poprzedniej ustawy o odpadach - zawierającej w tym zakresie niemal identyczne regulacje - orzecznictwo sądów administracyjnych jednolicie wskazywało, że obalenie domniemania prawnego mogło nastąpić tylko w jeden sposób, mianowicie poprzez wskazanie że odpadem władał faktycznie inny podmiot (por. wyroki WSA w Lublinie sygn. II SA/Lu 889/10 i NSA o sygn. II OSK 1721/06 i II OSK 330/12). Również na tle nowej ustawy o odpadach w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że obalenie domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. może nastąpić tylko poprzez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot. Ciężar przeprowadzenia dowodu w celu obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. spoczywa przy tym na władającym powierzchnią ziemi. Nie można przy tym ciężaru dowodowego obalenia domniemania, jak już wyżej wskazano, przenosić na organ. Organy nie są bowiem zobowiązane do prowadzenia we własnym zakresie dochodzenia mającego na celu ustalenie podmiotu będącego posiadaczem odpadów, jeśli domniemany z mocy art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. posiadacz nie przedstawi wiarygodnych dowodów w tym zakresie (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2019 r., II OSK 816/18, CBOSA). Nie jest przy tym wystarczające wskazanie jedynie wytwórcy odpadów, lecz konieczne jest wykazanie przez władającego powierzchnią ziemi, że wytwórca odpadów wytworzone przez siebie odpady złożył na jej nieruchomości nielegalnie, to jest wbrew woli właściciela nieruchomości (wyroki NSA z dnia: 23 sierpnia 2016 r., II OSK 2936/14, 6 marca 2019 r., II OSK 816/18, 30 sierpnia 2019 r., II OSK 2414/17, 30 stycznia 2020 r., II OSK 3453/18, CBOSA).

Dla obalenia omawianego domniemania nie jest wystarczająca jedyne potencjalna możliwość ustalenia podmiotu odpowiedzialnego za złożenie odpadów. Nadto, nie jest wystarczające wskazanie jedynie wytwórcy odpadów, lecz konieczne jest wykazanie przez władającego powierzchnią ziemi, że wytwórca odpadów wytworzone przez siebie odpady złożył na jej nieruchomości nielegalnie, to jest wbrew woli właściciela nieruchomości.

Wskazać również trzeba, że obowiązek usunięcia odpadów ciąży na posiadaczu odpadów a jego odpowiedzialność oparta jest na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym. Władający gruntem muszą mieć świadomość obowiązku dbałości o stan swoich nieruchomości i odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadzące do zanieczyszczenia ich nieruchomości.

Wprowadzone przez ustawodawcę domniemanie prawne odpowiedzialności za odpady władającego powierzchnią gruntu zanieczyszczonego odpadami, zdejmuje zatem z organów prowadzących postępowanie obowiązek dociekania z urzędu, kto był faktycznym wytwórcą odpadów. Nie pozwala im jednak zignorować dowodów, które mogą doprowadzić do ustalenia wytwórcy odpadów lub posiadacza odpadów innego niż właściciel nieruchomości, jeżeli zostaną one zaoferowane przez stronę.

Ustosunkowując się do zarzutów skargi, a to naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 107 § 1 ust. 4 K.p.a., art. 107 § 3, art. 24 § 1 ust. 4 K.p.a., art. 75 § 1 K.p.a. - w wyniku czego nie zebrano i nie rozpatrzono w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie, na wstępie stwierdzić należy, że zakres koniecznego dla rozstrzygnięcia sprawy postępowania dowodowego wyznaczają przesłanki prawa materialnego. Dla zastosowania art.26 ust.2 ustawy o odpadach organ musi zatem ustalić: 1) istnienie odpadów w rozumieniu ustawy, 2) składowanie tych odpadów w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania i magazynowania, 3) podmiot zobowiązany do usunięcia nielegalnie składowanych odpadów (posiadacza odpadów). Jednakże, stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy istnieje domniemanie prawne, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Obalenie tego domniemania może nastąpić tylko poprzez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot. Ciężar przeprowadzenia dowodu w celu obalenia domniemania spoczywa przy tym na władającym powierzchnią ziemi.

Przypomnieć zatem należy, że skarżąca pismem z dnia 13 sierpnia 2021 r. zawnioskowała o przeprowadzenie przez organ dowodów:

1) ze stron internetowych dotyczących gminy T. celem wykazania jakiej gminie podlegała T. w latach 1984 – 2021 r.,

2) dokumentacji Gminy T. z lat 1984 – 1999 dotyczącej pisemnych umów na wywóz odpadów z terenu gminy lub pisemnego oświadczenia o braku dokumentacji – celem wykazania, że Gmina Ż. i Gmina T. były prawdopodobnie posiadaczami wszystkich odpadów na posesjach mieszkańców;

3) pisemnej umowy dotyczącej wywozu odpadów między Gminami a firmą T. – celem wykazania od którego roku gmina zbierała odpady;

4) dokumentacji gminnej z lat 1984 – 1999 – celem wykazania w jakie miejsce pracownicy gminy usuwali odpady;

5) dokumentacji gminnej z lat 1984 – 1999 przedstawiającej informacje w jakie miejsce mieszkańcy Gminy T. i Gminy Ż. pozbywali się śmieci lub pisemnego poświadczenia o braku takiej dokumentacji;

6) dokumentacji gminnej z klat 1984 – 2021 ze zrealizowanych działań związanych z edukacją ekologiczną lub pisemnego poświadczenia – celem wykazania, że Gmina nie realizowała tego obowiązku;

7) dokumentacji gminnej dotyczącej kontroli w zakresie czystości i ochrony środowiska lub poświadczenia o braku takiej dokumentacji – celem wykazania, że obowiązek ten nie był lub był słabo realizowany;

8) dokumentacji gminnej z lat 1984 – 2017 dotyczącej podmiotów wykonujących remont drogi – dz.nr [...] lub poświadczenia – celem ustalenia, które podmioty dokonywały nielegalnych remontów;

9) wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego;

10) powołanie biegłego i przeprowadzenia przez niego oględzin celem wykazania, że odpady z wnętrza drogi – dz.nr [...] – przedostawały się do niżej położonej działki nr [...] pod wpływem cieku okresowego i nielegalnego remontu;

11) powołanie biegłego i przeprowadzenia przez niego oględzin – dwa protokoły z oględzin sporządzone przez gminę, a dotyczące działki nr [...] są wzajemnie sprzeczne;

12) rozkopanie fragmentu drogi – dz. nr [...] – celem wykazania istnienia odpadów w tej drodze;

13) dokumentacji gminnej dotyczącej dz. nr [...] w zakresie: od kiedy gmina włada tą działką, okresowych kontroli tej drogi;

14) dokumentacji fotograficznej najbliżej położonych w pobliżu dz. [...] dróg władanych przez gminę – celem wykazania, że śmieci były przewożone również przez drogi na działkach [...] będących we władaniu gminy;

15) dokumentacji gminnej z inwentaryzacji wyrobów azbestowych – celem wykazania, że wykryty na działce nr [...] eternit nie należał do niej tylko do kogoś innego;

16) włączenie dowodu, jakim jest fakt, że skarżąca w latach 2005 – 2017 była właścicielem, ale nie użytkownikiem działki nr [...];

17) przesłuchanie A. S. - że skarżąca nie była w latach 2005 – 2017 faktycznym użytkownikiem działki nr [...];

18) pierwszej decyzji organu z 2020 r. – celem wykazania, że K. M. podała, że wysypisko istniało od 1984 r.;

19) przeprowadzenie rozpytania wśród mieszkańców – celem ustalenia, czy tabliczka z napisem "Alkohole" odkryta na terenie wysypiska jest komuś znana, gdyż prawdopodobnie pochodzi ze sklepu "[...]" w T. ;

20) przeprowadzenie kontroli Kart Przekazania Odpadów oraz Kart Ewidencji Odpadów z lat 2006 – 2017 – celem wykazania, który z producentów warzyw lub kwiatów uprawianych z użyciem wełny mineralnej nie przekazał jej firmie odbierającej odpady;

21) dokumentacji gminnej z lat 1982 – 2021 – potwierdzającej miejsce stałego pobytu skarżącej;

22) przeprowadzenie ponownej analizy aktu notarialnego darowizny- celem ustalenia, że jest właścicielem działki nr [...] dopiero od 2005 r;

23) dokumentacji gminnej i rozpytania starszych mieszkańców – celem ustalenia kto był właścicielem lub władającym drogi nad wąwozem oraz gdzie w 1984 r przebiegała granica między działkami [...];

24) opinii biegłego celem określenia sposobu usunięcia odpadów z działki, gdyż wśród nich są zawierające azbest;

25) opinii biegłego celem ustalenia, czy uchwala Rady Gminy T. z 21.03.2021 r. w sprawie przyjęcia programu usuwania azbestu jest zgodna z programem rządowym, kopii uchwały Rady Gminy T. z 21.03.2021 r., kopii Programu usuwania wyrobów zawierających azbest na lata 2011 – 2032 dla Gminy T., Programu Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009 – 2032 – zał. do uchwały RM z dnia 15.03.2010 r.

Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia 27 lipca 2022 r. prawidłowo uznał, że dowody 1 – 8 nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Odnośnie do dowodu nr 9 stwierdził, że wyznaczono granice między działkami [...], a droga nr [...] została rozkopana (dowód nr [...]). Wyjaśnił, że nie powołano biegłego (dowód nr 10 – 11), ponieważ został powołany przez Prokuraturę. Sąd podzielił również ocenę organu, że dowody nr 13, 14, 15, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25 nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ wyjaśnił, że tak jak wnoszono w dowodzie nr [...], przesłuchano świadka A. S..

W myśl art.78 § 1 kpa żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu organ administracji publicznej jest obowiązany uwzględnić tylko wówczas, gdy stwierdzi, że przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. W piśmiennictwie przyjmuje się, że ocena, czy przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, należy do uznania organu, który jest jednakże związany w tej mierze przepisami prawa materialnego stanowiącymi podstawę rozstrzygnięcia (por. B. Adamiak [w:] Komentarz, 1996, s. 371).

W sytuacji dokonania bezspornego ustalenia, że na terenie nieprzeznaczonym do składowania lub magazynowania odpadów znajdują się odpady, zbędne było ustalenie kilkudziesięcioletniej historii pozbywania się odpadów przez władze gminy i mieszkańców. Ponieważ postępowanie wyjaśniające nie doprowadziło do ustalenia wytwórcy odpadów, przy bezspornym ustaleniu, że władającą działką jest skarżąca, ze względu na przedstawione wyżej domniemanie prawne, dla rozstrzygnięcia sprawy istotne było jedynie, czy skarżąca wykazała, że odpadem włada lub władał faktycznie konkretnie wskazany inny podmiot. Dowody wskazane przez skarżącą obiektywnie nie prowadziły do zwolnienia się przez skarżącą z odpowiedzialności. W istocie przeprowadzenie przez organ wnioskowanej kwerendy prowadziłoby do zniweczenia tego domniemania. Nadto, wnioskowana analiza bardzo szerokiej dokumentacji wcale domniemania tego by nie obaliła. Wszak nawet ustalenie, że niektórzy producenci rolni nie przekazywali uprawnionym firmom zużytej wełny mineralnej, czy też konkretnie ustaleni mieszkańcy nie pozbywali się śmieci w sposób prawem nakazany, nie świadczyłoby jeszcze o tym, że pozbywali się tych odpadów wywożąc je na działkę skarżącej.

Ponieważ organ dysponował opinią biegłego powołanego przez prokuratora, zasadnie uznano, że powtórzenie tego dowodu w postępowaniu administracyjnym nie było konieczne.

Uwzględniając wniosek dowodowy skarżącej przesłuchano 29 świadków, przy czym zeznania żadnego z nich nie obaliły domniemana ustawowego, że posiadaczem odpadów jest skarżąca. Świadkowie A. B. (k.[...]), H. B. (k.1575), K. G. (k.1635), T. P. (k.1575), K. H. (k.1727), M. W. (k.1825) zeznali, że wysypisko to istniało "od zawsze", "odkąd pamiętają", "od dziecka", jak i "od lat siedemdziesiątych". Matka skarżącej K. M. (k.135 a.a.) podała, że wysypisko już istniało w 1984 r., kiedy działkę nr [...] otrzymała od rodziców. Nadto, świadkowie R. B. (k[...]), M. G. (k.[...] Z. G. (k[...]) zeznali, że ojciec skarżącej wywoził śmieci pochodzące z remontu i ze sklepu, w tym eternit, na dzikie wysypisko. Nadto, świadkowie M. G. i D. W. (k.1813) zeznali, że śmieci wyrzucała również sama skarżąca.

Skarżąca zarzuciła, że uzasadnienie zaskarżonej decyzja narusza art.107 § 3 kpa, gdyż "nie zawiera faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej dających podstawę do ustalenia, iż jestem posiadaczem odpadów znajdujących się na działce nr [...] w m. T. ".

Z twierdzeniem tym nie można się zgodzić. Z uzasadnienia decyzji wynika bowiem, jaki stan faktyczny organ ustalił i na podstawie jakich dowodów. Niewątpliwie mankamentem uzasadnień decyzji organów I i II instancji jest to, że w znacznej części stanowią one chronologiczne przedstawienie czynności organu i stron. Podkreślić zatem należy, że uzasadnienie decyzji nie ma stanowić streszczenia akt postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu winien znajdować się przede wszystkim ustalony przez organ stan faktyczny, ze wskazaniem które dowody były podstawą jego przyjęcia. W przypadku istnienia sprzeczności między poszczególnymi dowodami, organ winien podać dlaczego dowodom, które pominął przy ustalaniu stanu faktycznego, nie dał wiary. Wreszcie, zgodnie z art.107 § 3 kpa w uzasadnieniu decyzji musi być zawarte uzasadnienie prawne, w którym przytoczyć należy zastosowane przez organ przepisy prawa i wyjaśnić podstawę prawną decyzji.

Z tego obowiązku organy wywiązały się bardzo dobrze i szczegółowo wyjaśniły podstawę prawną decyzji.

Wskazane wcześniej uchybienia w zakresie konstrukcji uzasadnienia nie miały jednak żadnego wpływu na wynik sprawy, nie mogły więc być podstawą uwzględniania skargi.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art.24 § 1 ust.4 kpa. (wadliwie wskazano jednostkę redakcyjną, w art.24 kpa brak ustępów).

Stosownie do art.24 § 1 pkt 4 pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której był świadkiem. Zgodnie zaś z § 4 tego przepisu wyłączony pracownik powinien podejmować tylko czynności niecierpiące zwłoki ze względu na interes społeczny lub ważny interes stron. Z kolei według art.25 § 1 kpa organ administracji publicznej podlega wyłączeniu od załatwienia sprawy dotyczącej interesów majątkowych: 1) jego kierownika lub osób pozostających z tym kierownikiem w stosunkach określonych w art. 24 § 1 pkt 2 i 3; 2) osoby zajmującej stanowisko kierownicze w organie bezpośrednio wyższego stopnia lub osób pozostających z nim w stosunkach określonych w art. 24 § 1 pkt 2 i 3. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 marca 2022 r. sygn. II OSK 819/19 (Lex nr 3346433), brak jest podstaw do uznania dopuszczalności stosowania przepisów o wyłączeniu pracownika do piastuna organu administracji publicznej w przypadku, gdy realizuje on kompetencje na zasadzie uprawnienia. Użyte w art. 24 k.p.a. pojęcie "pracownik organu" nie obejmuje swym znaczeniem osoby będącej personalną obsadą organu. Oznacza to, że osoba piastująca funkcję organu administracji publicznej - co do zasady - nie podlega wyłączeniu w trybie przypisanym pracownikom organu. Przepisy o wyłączeniu pracownika organu administracji publicznej można stosować tylko w przypadku, gdy osoba będąca obsadą personalną organu jest stroną postępowania, a zatem gdy jej, jako osoby fizycznej, dotyczy sprawa będąca przedmiotem postępowania administracyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 443/17).

Nie mógł również zostać uwzględniony zarzut naruszenia art.26 ust.2 ustawy o odpadach. Skarżąca konsekwentnie kwestionowała ocenę organów, że jest posiadaczem odpadów. Analiza przeprowadzona przez organy w tej kwestii jest prawidłowa. Właściwa jest także konstatacja organów, że skarżąca nie obaliła domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, że władający powierzchnią ziemi jest jednocześnie uznawany za posiadacza odpadów, w stosunku do którego można wydać decyzję w trybie art. 26 ust. 2 u.o.o. nakazującą usunięcie odpadów. Zaakcentowania także wymaga, że okoliczność, że z postanowienia prokuratorskiego o umorzeniu dochodzenia nie wynika, że skarżąca nie została uznana za posiadacza odpadów, nie wynika jeszcze żeby przestało obowiązywać omawiane domniemanie.

Zupełnie nieadekwatny do przedmiotu rozstrzygnięcia organów jest zarzut, że

nakaz usunięcia odpadów jest sprzeczny z Programem oczyszczania kraju z azbestu na lata 2009-2032 – załącznikiem do uchwały Rady Ministrów z dnia 15 marca 2010 r. nr 39/2010.

Na wstępie zauważyć należy, że w myśl art. 15 ust.1 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2021 r. poz. 1057 oraz z 2022 r. poz. 1079 i 1846) programy są dokumentami o charakterze operacyjno-wdrożeniowym ustanawianymi w celu realizacji strategii rozwoju, określającymi działania przewidziane do realizacji zgodnie z ustalonym systemem realizacji programu i planem finansowym, stanowiącymi element programu. Programy przyjmuje się w drodze uchwały lub decyzji odpowiedniego organu. Program oczyszczania kraju z azbestu na lata 2009-2032 nie stanowi powszechnie obowiązującego źródła prawa.

Jak postanowiono w Programie grupuje on zadania przewidziane do realizacji na poziomie centralnym, wojewódzkim i lokalnym, w pięciu blokach tematycznych: 1) zadania legislacyjne; 2) działania edukacyjno-informacyjne skierowane do dzieci i młodzieży, szkolenia pracowników administracji rządowej i samorządowej, opracowywanie materiałów szkoleniowych, promocja technologii unicestwiania włókien azbestowych, organizacja krajowych i międzynarodowych szkoleń, seminariów, konferencji kongresów i udział w nich; 3) zadania w zakresie usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest z obiektów budowlanych, z obiektów użyteczności publicznej, terenów byłych producentów wyrobów azbestowych, oczyszczania terenów nieruchomości, budowy składowisk oraz instalacji do unicestwiania włókien azbestowych; 4) monitoring realizacji Programu przy pomocy elektronicznego systemu informacji przestrzennej; 5) działania w zakresie oceny narażenia i ochrony zdrowia. W Programie w rozdziale 3.3.1. Usuwanie wyrobów azbestowych z budynków jednorodzinnych i gospodarskich oraz oczyszczanie terenów nieruchomości wskazano, że koszt transportu i unieszkodliwiania odpadów zawierających azbest powinien zostać pokryty ze środków własnych gminy, przy niewielkim udziale środków właścicieli nieruchomości, ze względu na fakt, iż koszt nowego pokrycia dachowego czy elewacyjnego nie może być pokryty w ramach wsparcia finansowego z krajowych lub z unijnych funduszy ochrony środowiska. Wsparcie finansowe ze środków budżetowych pozostających w gestii Ministra Gospodarki ukierunkowane jest głównie na wzmocnienie procesu inwentaryzacji wyrobów zawierających azbest przez dofinansowanie opracowywania gminnych, powiatowych i wojewódzkich planów usuwania wyrobów zawierających azbest.

Z kolei w programie usuwania wyrobów zawierających azbest na lata 2011 – 2032 dla Gminy T. jednym z celów jest inwentaryzacja obiektów zawierających azbest. Jak wskazano w uchwale podstawowym zadaniem Programu jest określenie ilości wyrobów zawierających azbest na terenie Gminy T., ustalenie procedur i harmonogramu prac przy usuwaniu przedmiotowych wyrobów oraz wskazanie możliwości pozyskania funduszy na usunięcie wyrobów zawierających azbest. Uczestnikami programu są osoby fizyczne mieszkańcy gminy T., a w szczególności właściciele budynków pokrytych wyrobami azbestowymi (eternitem). Program usuwania i unieszkodliwiania wyrobów azbestowych będzie finansowany przez gminę przy udziale środków zewnętrznych.

Prawidłowe jest zatem stanowisko organu I instancji, podzielone przez SKO w Tarnowie, że gmina jest zobowiązana jedynie do dofinansowania kosztów transportu i utylizacji azbestu, i to w miarę posiadanych środków w budżecie. Nie ma obowiązku usuwania azbestu z nielegalnego wysypiska śmieci.

Wobec powyższego, na podstawie art.151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi.