Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 722/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 3 pkt 21 lit. b, art. 27 ust. 5, art. 24 ust. 2, ust. 2a, ust. 4 zd. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 119 pkt 2, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Cisowska -Sakrajda Sędziowie: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Asesor WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 lutego 2021 r. sprawy ze skargi E.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. dc


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania E. D., uchyliło decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad K. D. w okresie od 01.11.2019 r. (pkt 1) i przyznało E. D. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad K. D. na okres od 01 maja 2020 r. do 28 lutego 2022 r. w kwocie 1.830 zł miesięcznie (pkt 2).

Jak wynika z akt sprawy Prezydent Miasta Ł. decyzją z [...] r. odmówił E.D. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad mężem K. D. w okresie od 01.11.2019 r., powołując przesłankę określoną w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

W odwołaniu od decyzji E. D. podniosła zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Wskazała, że jej małżonek posiada orzeczenie ZUS o całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Odwołująca ma przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy, z którego zrezygnuje w chwili przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Oświadczenie tej treści wysłała pocztą elektroniczną do Centrum Świadczeń Socjalnych 31 maja 2020 r. Wniosła wiec o uchylenie decyzji wydanej w Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem K. D.

Powołaną na wstępie decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn.zm. – w skrócie "k.p.a."), art. 17, art. 23, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 z późn.zm. – w skrócie "u.ś.r."), art. 6 ust. 2a, art. 22 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 300 z późn.zm.), art. 66 ust. 1 pkt 28a, art. 79 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1373 z późn.zm.), orzekło jak wskazano na wstępie.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy przytoczył brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, ust. 6 u.ś.r., a następnie stwierdził, że w tej sprawie kwestią sporną jest możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę, która pozostaje w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki. W aktach sprawy, jak wyjaśniło SKO są orzeczenia z [...] listopada 1990 r., nr [...] Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i zatrudnienia nr [...] w Ł. zaliczające K. D. do trzeciej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia; orzeczenie z [...] września 1994 r., nr [...] Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w Ł. zaliczające do trzeciej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia; uwierzytelniona kopia orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] lutego 2020 r. nr [...], którym w oparciu o obowiązujące przepisy ustalono, że K.D. jest całkowicie niezdolny do pracy do 28 lutego 2022 r.; data powstania całkowitej niezdolności do pracy: nie da się ustalić; niezdolny do samodzielnej egzystencji do 28 lutego 2022 r.; data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji: istniała 1 listopada 2019 r. Akta sprawy zawierają także oświadczenie E.D. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej z art. 233 k.k., z 30 kwietnia 2020 r., w którym podniosła, że opiekuje się mężem K.D., z którym razem mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo. W marcu 2020 r. złożyła wniosek na opiekę, nie miała pierwszego orzeczenia, więc kazano jej złożyć wniosek na zasiłek 620 zł. Kopii orzeczenia ZUS do tej pory nie otrzymała.

Zdaniem organu odwoławczego w tej sprawie organ I instancji poprzestał na wykładni literalnej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., podczas gdy w sprawie należało uwzględnić interpretację systemową oraz celowościową, dokonywaną przez sądy administracyjne, na gruncie powyższego przepisu. Obowiązek opieki nad członkiem rodziny nie może być wywodzony jedynie z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn.zm.), ale również z treści art. 23 i art. 27 tego Kodeksu, w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz, co istotne, do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć pomoc w sytuacjach wyjątkowych, jaką stanowi choroba czy niepełnosprawność. Ustawodawca nie posługuje się w stosunkach między małżonkami pojęciem obowiązku alimentacyjnego. Ocena charakteru obowiązków, o których mowa w przepisach art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie jest również jednolita w literaturze przedmiotu i orzecznictwie. Według niektórych komentatorów, obowiązek ten co prawda wykazuje znaczne podobieństwo do obowiązku alimentacyjnego między krewnymi, ale jest jednak instytucją odrębną i merytorycznie odmienną. Prezentowany jest również pogląd, że obowiązek małżonków przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny nie stanowi samodzielnej, odmiennej instytucji prawnej. Rozbieżności w prawnym kategoryzowaniu tegoż obowiązku mają jednak charakter stricte teoretyczny, gdyż bez względu na przyjętą koncepcję do obowiązku, o którym mowa w art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, stosuje się przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego bądź to w drodze analogii, bądź też wprost, przy uwzględnieniu istniejących różnic (vide: H. Ciepła, B. Czech, T. Domińczyk, S. Kalus, K. Piasecki, M. Sychowicz. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. Warszawa 2000, s. 118). W świetle powyższych rozważań Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego Trybunał Konstytucyjny łączy prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślenia przy tym wymaga, że obowiązek opieki nad członkiem rodziny, jakim jest małżonek, znajduje swoje umocowanie w systemie nie tylko norm moralnych, ale i prawnych. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt TK 38/13 dotyczące stwierdzenia niezgodności z ustawą zasadniczą art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi zatem rodzić skutki prawne na tle rozpoznawanej sprawy. Skoro bowiem art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim odmawia prawa do świadczenia pieniężnego osobom innym niż rodzice, to na gruncie rozpoznawanej sprawy nie może on stanowić podstawy prawnej do odmowy przyznania świadczenia osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem. Organ odwoławczy podkreślił, że pogląd ten jest w chwili obecnej utrwalony i jednolity w orzecznictwie sądowym, zaś rozstrzygnięcia organów administracji oparte na bezpośredniej interpretacji ww. przepisu są konsekwentnie eliminowane z obrotu prawnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. rozpatrując niniejszą sprawę uznało, że należy się kierować wykładnią systemową i celowościową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Mając powyższe na względzie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w ustalonym stanie faktycznym sprawy nie kwestionuje spełnienia przez E.D. przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad K.D. legitymującym się orzeczeniem całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji, ani wypełnienia pozostałych przesłanek warunkujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a wynikających z treści normy zawartej w art. 17 ust. 1 oraz ust. 5 u.ś.r. Jak wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustawodawca wyraźnie zdefiniował warunki przyznania świadczeń rodzinnych oraz zasady ich wypłaty. Normy prawne zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych są normami bezwzględnie obowiązującymi i organ administracji nie może stosować ich inaczej, niż to wynika wprost z ich literalnego brzmienia. Wskazując na art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium podniosło, że w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego należy również uwzględnić ugruntowane na tym tle orzecznictwo sądów administracyjnych, a będące wynikiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt TK 38/13, mocą którego orzeczono, że "(...) art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji". Oznacza to, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, aniżeli stanowi art. 17 ust. 1b u.ś.r., kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Organ drugiej instancji zwrócił ponadto uwagę na fakt pobierania przez E. D. specjalnego zasiłku dla opiekuna oraz treść oświadczenia z 31 maja 2020 r., w którym strona stwierdziła, że z chwilą wydania pozytywnej decyzji o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 1830 zł, rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego (w kwocie 620 zł). Nadto, w oświadczeniu z 18 czerwca 2020 r., złożonym wraz z odwołaniem strona wskazała, że opiekuje się mężem. Z tego tytułu ma przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy, z którego rezygnuje na rzecz decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem K.D. Powyższe okoliczności powodują, iż w sprawie nie może mieć zastosowania wprost przesłanka wyłączająca możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., ponieważ zgodzić się należy ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowanym w wyroku z dnia 12 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1175/18, iż zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego obliguje skarżącą do dokonania wyboru jednego ze świadczeń. (...) Prawidłowe odczytanie treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1b u.ś.r. prowadzi do wniosku, że skarżąca opiekująca się niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a posiadanie uprawnienia do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może skutkować odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. obliguje skarżącą do wyboru jednego ze świadczeń, co strona uczyniła.

W tym stanie rzeczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., mając na uwadze jednolite i ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, uchyliło decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] maja 2020 r. i przyznało E.D. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad K. D. od 1 maja 2020 r. do 28 lutego 2022 r. Jednocześnie organ wskazał na art. 24 ust. 2 i 4 u.ś.r. Stwierdził nadto, że biorąc pod uwagę fakt, iż E. D. ma przyznane decyzją z [...] kwietnia 2020 r. prawo do zasiłku dla opiekuna na K. D., oraz treść oświadczenia strony z 18 czerwca 2020 r., organ I instancji winien wyeliminować decyzję z [...] kwietnia 2020 r. z obrotu prawnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi E.D. zakwestionowała decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. w części dotyczącej pkt 2 w zakresie, w jakim organ nie przyznał jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem K.D. w okresie od 1 listopada 2019 r. do 30 kwietnia 2020 r., podnosząc zarzut naruszenia art. 24 ust 2a u.ś.r., poprzez jego niezastosowanie, co skutkowało przyznaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności - czyli nie od 1 listopada 2019 r., lecz od 1 maja 2020 r., czyli od miesiąca następującego po dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia w dniu 30 kwietnia 2020 r. pomimo, że skarżąca wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła przed upływem trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, co nastąpiło 26 lutego 2020 r. Wobec powyższych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi w zaskarżonym zakresie.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na zarządzenie Sędziego z 27 października 2020 r., organ odwoławczy pismem z 4 listopada 2020 r. wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Pismem z 10 listopada 2020 r. skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn.zm. - w skrócie "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy.

Według art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 z późn.zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Sąd kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. stwierdził, że została ona wydana z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa, w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy.

Poddaną kontroli tutejszego Sądu decyzją organ odwoławczy w pkt 1 - uchylił decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i w pkt 2 przyznał skarżącej sporne świadczenie na okres od 1 maja 2020 r. do 28 lutego 2022 r. w wysokości 1830 zł miesięcznie.

Jak prawidłowo oceniło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. skarżąca mieści się w kręgu podmiotów wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a dla prawidłowego odkodowania znaczenia normatywnego art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a i art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy kierować się wykładnią systemową i celowościową, co też organ odwoławczy uczynił wydając zaskarżone rozstrzygnięcie. W sprawie niespornym jest, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem, o którym stanowi art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 21 lit. b u.ś.r. Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sprawowanie stałej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Zatem, jak trafnie wywiódł organ odwoławczy, skarżąca spełniła przesłanki warunkujące przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto wnioskodawczyni na mocy decyzji Prezydenta Miasta Ł. z [...] kwietnia 2020 r. ma przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad K.D. w wysokości 620 zł, na okres od 2019-11-01 do 2020-10-31. Mając zatem na względzie regulację art. 27 ust. 5 u.ś.r. organ odwoławczy stwierdził, że zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego obliguje stronę do wyboru jednego ze świadczeń, co E.D. uczyniła składając 31 maja 2020 r. oświadczenie stosownej treści, podtrzymane następnie w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji z 18 czerwca 2020 r. W tym stanie rzeczy organ drugiej instancji uchylił decyzję organu pierwszej instancji i orzekł o przyznaniu E.D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od 1 maja 2020 r. do 28 lutego 2022 r. Jednocześnie stwierdził, że organ pierwszej instancji winien wyeliminować z obrotu prawnego decyzję [...] kwietnia 2020 r.

Z zebranego w sprawie materiału aktowego wynika, że istotą sporu pomiędzy stronami postępowania jest ustalenie, czy - jak twierdzi Kolegium - świadczenie pielęgnacyjne winno przysługiwać skarżącej od 1 maja 2020 r., czy też - jak uważa skarżąca – świadczenie zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r. przysługuje jej od 1 listopada 2019 r.

Punkt wyjścia do rozpoczęcia rozważań winien stanowić przepis art. 24 u.ś.r., który w ustępie 2 stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Wyjątek od tej zasady przewidziany został w art. 24 ust. 2a u.ś.r., który stanowi, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

Zgodnie zaś z treścią art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: pkt 1) świadczenia rodzicielskiego lub pkt 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub pkt 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub pkt 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub pkt 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle przywołanych wyżej unormowań, przyjmuje się, że skoro ustawodawca przewidział w cytowanym przepisie sytuację "zbiegu uprawnień" do wymienionych świadczeń - a uprawnienie do konkretnego świadczenia rodzinnego przysługuje w sensie ścisłym (tj. nabywa się je) dopiero z chwilą wydania (a dokładniej: "uostatecznienia" się) decyzji administracyjnej przyznającej dane świadczenie rodzinne, gdyż decyzja taka ma charakter konstytutywny, co oznacza, że wcześniej nie może być mowy o nabyciu ("uzyskaniu") prawa do takiego świadczenia przez wnioskodawcę, z powołaniem się na samą okoliczność spełniania ustawowych przesłanek do jego uzyskania (zob. wyrok NSA z 14 listopada 2017 r., I OSK 886/17) - to należy uznać, że art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych dopuszcza przysługiwanie dwóch (lub więcej) świadczeń w tym przepisie wymienionych, natomiast wyklucza możliwość kumulatywnego pobierania tych świadczeń. Wobec tego, sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) m.in. specjalny zasiłek opiekuńczy, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2018 r., I OSK 82/18). Użyty w art. 27 ust. 5 ustawy zwrot "zbieg uprawnień" należy rozumieć jako sytuację, w której dana osoba obiektywnie spełnia przesłanki do otrzymania co najmniej dwóch świadczeń, jak również sytuację, gdy ma już ustalone, na mocy ostatecznej decyzji administracyjnej, prawo do otrzymania jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie i spełnia jednocześnie przesłanki otrzymania innego świadczenia. Zauważa się także, że nie można od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią, świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać (vide: wyroki NSA z: 18 grudnia 2018 r. sygn. I OSK 1676/18, 12 grudnia 2018 r. sygn. I OSK 1175/18, 13 lipca 2018 r. sygn. I OSK 235/18, wyrok WSA w Gliwicach z 19 marca 2019 r. sygn. IV SA/Gl 985/18). Według Sądu, to na organie prowadzącym postępowanie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który gwarantowałby wnioskodawcy realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 u.ś.r. tj. począwszy od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, chyba że w sprawie zachodzi wyjątek, o którym stanowi art. 24 ust. 2a u.ś.r.

W rozpatrywanej sprawie orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, mocą którego mąż skarżącej K.D. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy do 28 lutego 2022 r. i niezdolnego do samodzielnej egzystencji do 28 lutego 2022 r. (data powstania całkowitej niezdolności do pracy – nie da się ustalić, data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji istniała 1.11.2019 r.) zostało wydane 26 lutego 2020 r. Z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 3 kwietnia 2020 r. wynika zaś, że wniosek, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie z 26 lutego 2020 r., złożono 12 listopada 2019 r. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika nadto, że skarżąca 30 kwietnia 2020 r., a więc z zachowaniem trzymiesięcznego terminu, o którym stanowi art. 24 ust. 2a u.ś.r., złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad K. D. Tym samym okoliczność, że dopiero 31 maja 2020 r. E. D. złożyła oświadczenie, że z chwilą wydania decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może prowadzić do przyznania skarżącej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. świadczenia pielęgnacyjnego od 1 maja 2020 r., a więc od miesiąca, w którym strona dokonała wyboru świadczenia korzystniejszego. Co prawda organ drugiej instancji prawidłowo ocenił, że strona skarżąca spełnia przesłanki materialnoprawne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to jednak nie dostrzegł, że w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy winien mieć zastosowanie art. 24 ust. 2a u.ś.r., a nie jak błędnie wskazano w zaskarżonej decyzji art. 24 ust. 2 u.ś.r. Fakt, że dopiero 31 maja 2020 r. skarżąca dokonała wyboru świadczenia, nie może prowadzić do negatywnych dla strony skutków prawnych, zwłaszcza gdy się weźmie się pod uwagę okoliczność, że organ pierwszej instancji wadliwie odmówił jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od 2019-11-01. W tej sytuacji, z uwagi na treść art. 24 ust. 2a u.ś.r., strona nie mogła zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Organ odwoławczy z naruszeniem art. 24 ust. 2a i art. 27 ust. 5 u.ś.r. przyjął więc, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna uzasadnia przyznanie E. D. wnioskowanego świadczenia począwszy od pierwszego dnia miesiąca, w którym skarżąca zrezygnowała ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanego o czym była wyżej mowa decyzją z [...] kwietnia 2020 r. Prezydenta Miasta Ł. na okres od 2019-11-01 do 2020-10-31. Zdaniem Sądu okoliczność, że skarżąca miała wcześniej ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna na okres obejmujący miesiące listopad 2019 r. - kwiecień 2020 r., a nawet pobrała za te miesiące zasiłek, nie wyklucza przyznania na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r. Skład orzekający w rozpatrywanej sprawie podziela pogląd sądów administracyjnych, że jest możliwe rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone, przez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego zasiłku (vide: wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w: Opolu z 20 września 2018 r. II SA/Op 302/18, Poznaniu z 11 kwietnia 2019 r. II SA/Po 158/19, Wrocławiu z 7 listopada 2019 r., IV SA/Wr 360/19, Białymstoku z 25 czerwca 2020 r., II SA/Bk 322/20 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W państwie prawa nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca, tak jak w rozpatrywanej sprawie, warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne zwłaszcza, gdy mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne (zob. wyrok WSA w Opolu z 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18).

Godzi się w związku z tym zaznaczyć, że tutejszemu Sądowi jest znana i akceptowana wykładnia i praktyka stosowania przepisów przewidujących możliwość zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznych, zgodnie z którą dokonuje się tego ze skutkiem "na przyszłość" (ex nunc). Należy jednak zauważyć, że jest to zasada, która doznaje wyjątków, przy czym jednym z najistotniejszych jest ten, w myśl którego dopuszcza się zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego. Potwierdza to orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyroki z 3 stycznia 2013 r. I OSK 1129/12; z 17 kwietnia 2014 r. I OSK 980/13; z 4 sierpnia 2017 r., I OSK 2257/16), w którym ponadto wskazuje się, że wypłata świadczenia za cały okres zasiłkowy, ani nawet upływ tego okresu, nie czynią postępowania w przedmiocie zmiany decyzji przyznającej to świadczenie bezprzedmiotowym (vide: wyrok NSA z 12 kwietnia 2017 r., I OSK 1987/15).

Wobec tego stwierdzić trzeba, że skoro skarżąca oświadczyła, iż w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, to organ powinien potraktować je jako wymaganą w rozumieniu art. 155 k.p.a., zgodę strony na uchylenie w niezbędnym zakresie nawet z mocą wsteczną, tej decyzji.

Jednocześnie Sąd stwierdził, że kwestia ustalenia w zaskarżonej decyzji końcowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - 28 lutego 2022 r. nie budzi zastrzeżeń, jako że zgodnie z art. 24 ust. 4 zdanie 2 u.ś.r. w przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.

Na zakończenie powyższych rozważań wskazać trzeba, że decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, wydawana na podstawie art. 17 u.ś.r. składa się z kilku nierozdzielnych elementów, jak np. data początkowa świadczenia, jego wysokość, okres, na jaki przyznaje się świadczenie. Wszystkie te elementy decyzji rozstrzygającej istotę sprawy są konsekwencją przyznania uprawnienia do otrzymania świadczenia. W tym kontekście, termin początkowy przyznania świadczenia, nie może być uznany za orzeczenie częściowe w postępowaniu odwoławczym, szczególnie że strona w odwołaniu kwestionowała rozstrzygnięcie o odmowie przyznania jej uprawnienia (vide: wyrok NSA z 20 października 2020 r. I OSK 1085/20 – dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W związku z powyższym Sąd nie mógł uchylić zaskarżonej decyzji w części dotyczącej punktu 2 w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia, jak oczekiwała tego strona skarżąca, lecz orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości.

Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Rozpoznając sprawę ponownie Kolegium uwzględni, że skarżąca dokonała wyboru korzystniejszego świadczenia. Ustalając wysokość przyznanego świadczenia, organ powinien wziąć pod uwagę, że skarżąca pobierała za przedmiotowy okres zasiłek dla opiekuna, gdyż oba te świadczenia nie mogą się kumulować. Należy zatem uwzględnić konieczną w niniejszej sprawie kompensatę świadczeń za okres od momentu złożenia wniosku przy uwzględnieniu brzmienia art. 24 ust. 2a u.ś.r. do momentu faktycznej wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego.

dc