Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 968/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 1, ust. 3, art. 137, art. 229
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 21 ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Asesor WSA Tomasz Porczyński Protokolant asystent sędziego Agnieszka Chrzanowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2022 r. sprawy ze skargi T. P., A. B. i B. A. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu udziałów w nieruchomości oddala skargę. a.tp. ,


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. - wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, z dnia [...] r., nr [...].[...], orzekającą o odmowie zwrotu na rzecz: T.P. udziału wynoszącego 8/24 części, A.B. udziału wynoszącego 8/24 części B. A. udziału wynoszącego 7/24 części w nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 5, oznaczonej w obrębie [...] jako działka nr 198/4 .

Z ustalonego dla potrzeb sprawy stanu faktycznego wynika, iż nieruchomość położona w Ł. przy ul. A 5, oznaczona w obrębie [...] jako działka nr 198/4, stanowiącą ówcześnie własność F.K. H. P., na mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. Ł. Nr [...] z dnia [...] listopada 1955 r. została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa.

Zgodnie z zezwoleniem Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego nr [...] z kwietnia 1953 r. przedmiotowa nieruchomość przeznaczona była pod budowę kostnicy i urządzenie przyszpitalnego parku w sąsiedztwie Szpitala [...], o którym mowa we wniosku z dnia 19 listopada 1954 r. o wywłaszczenie nieruchomości położonych w Ł. przy ulicy A 3, 5, 7, 9/11, 12, 13, 14, 16, ulicy B 7, 9 oraz ulicy C 3 i 5.

Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] r. sygn. akt. [...] spadek po F.P. nabyli J.P., T. P., A. J.P. po 1/3 części każdy. Spadek po J.P. na mocy tego samego postanowienia nabyli S.W. B. oraz A.J. B. po 1/2 części każdy. Na mocy powyższego postanowienia stwierdzono również nabycie spadku po T. P. przez T. J. P. w całości. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla W.- P. z dnia [...] r. sygn. kt. [...] spadek po S.W.B. nabył A. J.B. w całości. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...] spadek A. J. P. nabyli K.A.S. P. w 1/4 części oraz B. H. A. w 3/4 części. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. – Ś. w Ł. z dnia [...] r. sygn. akt [...] spadek po K. A. S.F. (uprzednie nazwisko P. i A.) nabyli A. A. F. oraz B.H. A. po 1/2 części każdy.

Powołując się na art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w dniu 28 maja 1996 r. skarżący T.P. i A.B. wystąpili z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ze względu na fakt, iż stała się ona zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. W dniu 23 grudnia 2009 r. skarżący T.P. wystąpił z w/w wnioskiem także w imieniu B.A.

Organ ustalił, że T.J.P. przysługuje roszczenie o zwrot 8/24 części, A.B. - 8/24 części, natomiast B. H. A. - 7/24 części przedmiotowej nieruchomości.

Decyzją z dnia [...] września 2018 r., nr [...] Prezydent Miasta Ł. odmówił zwrotu udziału T.J. P. wynoszącego 8/24 części, udziału A. B. wynoszącego 8/24 części oraz udziału B.A. wynoszącego 7/24 części w nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 5, oznaczonej w obrębie [...] jako działka nr 198/4, uregulowanej w księdze wieczystej nr [...].

Po rozpoznaniu odwołania od ww. decyzji, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r. o nr [...] utrzymał w mocy zaskarżaną decyzję Prezydenta Miasta Ł.

Od powyższej decyzji wniesiono skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z dnia 19 listopada 2019 r. wydanym w sprawie toczącej się pod sygnaturą akt: II SA/Łd 650/19 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] września 2018 r. nr [...].

W ocenie Sądu ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji nie wynikało czy cel wskazany w powołanym orzeczeniu z 1955 r. został rzeczywiście zrealizowany i kiedy oraz czy powyższe można odnieść także do działki należącej do skarżących w kontekście oceny zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Już sam Wojewoda [...] zauważył, że ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, gdzie dokładnie kostnica miała zostać zlokalizowana. Nie sposób pominąć okoliczności, że ustalenia w zakresie celu wywłaszczenia i jego realizacji organy oparły jedynie na orzeczeniu o wywłaszczeniu i zezwoleniu Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego nr [...] z kwietnia 1953 r. W przedmiotowej sprawie brakuje jakiejkolwiek dokumentacji pozwalającej ocenić, czy na działkach opisanych w orzeczeniu z 1955 r. cel wywłaszczenia został rzeczywiście zrealizowany. W aktach próżno poszukiwać jakiejkolwiek dokumentacji projektowej np. decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny inwestycji z załącznikiem w postaci planu realizacyjnego, czy też ewentualnych wydanych na jego podstawie pozwoleń na budowę. Akta nie pozwalają tym samym na ustalenie czy, kiedy i na jakiej działce/działkach został zrealizowany cel wywłaszczenia. W szczególności nie sposób ustalić, czy powoływana przez strony kostnica została rzeczywiście wybudowana i na jakiej działce oraz czy ta działka była objęta wywłaszczeniem. W uzasadnieniach zaskarżonych decyzji organy nie wypowiedziały się w żaden sposób w przedmiocie dowodów potwierdzających realizację celu wywłaszczenia. Tymczasem unormowanie wynikające z art. 137 ust. 1 u.g.n. nakłada na organy orzekające w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości obowiązek dokonania ustaleń faktycznych przede wszystkim odnoszących się do rozstrzygnięcia wszelkich wątpliwości dotyczących ostatecznej realizacji celu publicznego. Sąd wskazał, że organy administracji a priori założyły, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, w żaden sposób nie dokumentując tej okoliczności. Prowadzone postępowanie zmierzało natomiast w kierunku ustalenia, czy na działce skarżących została zrealizowana część celu publicznego w postaci przyszpitalnego parku, co w świetle treści art. 136 ust. 3 u.g.n. jest niewystarczające. Aby móc bowiem przejść do oceny zaistnienia przesłanki z art. 137 ust. 2 u.g.n., w pierwszej kolejności należy w sposób niebudzący wątpliwości przesądzić o zrealizowaniu celu wywłaszczenia czy to na całości, czy też jedynie na części wywłaszczonej nieruchomości. W przedmiotowej sprawie ustaleń takich jednak zabrakło. Mając powyższe na uwadze Sąd wskazał, że organy administracji publicznej przy ponownym rozpatrzeniu sprawy poczynią ustalenia w zakresie realizacji celu wywłaszczenia oraz w aspekcie zbędności działki skarżących na cel określony w orzeczeniu o wywłaszczeniu.

W skutek skargi T.P. i B.A. na przewlekłe prowadzenie postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 2 grudnia 2020 r., sygn. akt II SAB/ Łd 70/20, zobowiązał Prezydenta Miasta Ł. do wydania aktu kończącego postępowanie w sprawie, jednocześnie stwierdzając, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Wskutek tego orzeczenia, Prezydent Miasta Ł., wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...], na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2020. 1990 ze zm.) oraz art. 104 i art. 107 §1 i §3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2020. 256 ze zm.), orzekł o odmowie zwrotu na rzecz: T.P. udziału wynoszącego 8/24 części, A. B. udziału wynoszącego 8/24 części B.A. udziału wynoszącego 7/24 części w nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 5, oznaczonej w obrębie [...] jako działka nr 198/4.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie ze stanem faktycznym istniejącym w niniejszej sprawie, celem wywłaszczenia szeregu nieruchomości, wskazanych w zezwoleniu Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego nr [...] z kwietnia 1953r., była budowa kostnicy oraz urządzenie przyszpitalnego parku w sąsiedztwie Szpitala [...] m.in. na nieruchomości położonej w Ł. przy ulicy A 5, obecnie oznaczonej w obrębie [...] jako działka nr 198/4. W wyniku oględzin nieruchomości przeprowadzonych w dniu 30 maja 2018r. stwierdzono, iż przedmiotowa działka znajduje się na ogrodzonym terenie szpitala, porośnięta jest trawą oraz drzewami. W toku postępowania zwrotowego bez wątpliwości ustalono, iż kostnica, o której mowa wyżej została zaplanowana i wybudowana poza terenem przedmiotowej nieruchomości, co potwierdza projekt podstawowy kostnicy z dnia [...] stycznia 1952r. przekazany przez Archiwum Państwowe w Ł. oraz zeznania świadków. Jednoznaczne ustalenie na podstawie dokumentów czy i kiedy na działce nr 198/4 powstał przyszpitalny park okazało się niemożliwe ze względu na brak zachowanych dokumentów archiwalnych. Organowi udało się pozyskać zdjęcia lotnicze wykonane w dniu 23 kwietnia 1966r. potwierdzające, iż na w/w działce istniał teren zielony oraz stanowisko Miejskiego Centrum Medycznego im. [...] w Ł. z dnia 24 lipca 2018r., zajmującego obecnie w/w nieruchomość, potwierdzające, że od początku lat 60-tych ubiegłego stulecia działka nr 198/4 stanowiła teren zielony szpitala. W związku z powyższym, na okoliczność budowy kostnicy i urządzenia przyszpitalnego parku, przesłuchano pięcioro świadków - pracowników szpitala oraz osoby mieszkające w bezpośredniej okolicy szpitala. W wyniku przesłuchań świadków ustalono, iż przedmiotowa nieruchomość była porośnięta roślinnością od początku istnienia szpitala do dnia dzisiejszego. Świadkowie zgodnie twierdzą, iż na nieruchomości rosła trawa, drzewa owocowe oraz brzozy. Świadek Z. M., będący pracownikiem szpitala zajmującym się osobiście utrzymaniem zieleni wokół szpitala, zeznał iż pracę rozpoczął w 1990r. i od tego czasu kosił na nieruchomości trawę oraz grabił jesienią liście. Natomiast świadek B.K. zeznała, iż teren przedmiotowej nieruchomości był zadbany, trawa koszona, a pnie drzew były pokrywane wapnem najpóźniej od 1989r. (rok rozpoczęcia przez nią pracy w szpitalu). Świadek A.Z. zeznał, że już na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych na nieruchomości pojawiły się prowizoryczne ławki zastąpione następnie, około 5 lat temu, ławkami parkowymi. Organ podkreślił, że trudności nastręczało jedynie precyzyjne ustalenie daty rozpoczęcia pielęgnacji terenu, jednak wobec zeznań pracowników szpitala należy przyjąć, iż dbać o teren zaczęto około roku 1989r., czyli siedem lat przed złożeniem wniosku o zwrot nieruchomości, co wskazuje iż cel wywłaszczenia jakim było urządzenie przyszpitalnego parku został zrealizowany.

Odwołanie od decyzji złożył T. P. działający w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik B.A. i A. B.

W ocenie odwołujących się, na spornej nieruchomości nie zrealizowano celu wywłaszczenia. Planowana kostnica została zbudowana w innym miejscu a na wywłaszczonym terenie nie powstał park. W uzasadnieniu stanowiska wskazano, że przedmiotowy teren porośnięty jest obecnie niekoszoną trawą a wcześniej znajdowały się tam drzewa samosiejki oraz drzewa owocowe, zasadzone jeszcze przez dziadka i wycięte około 2014 r., tj. kiedy to nowy właściciel szpitala - Medyczne Centrum [...], zaczął porządkować teren przyszpitalny. Jednocześnie wskazano, że już sam fakt istnienia brzóz samosiejek, świadczy o braku dbałości o teren. Odwołujący podnieśli, że żaden pacjent szpitalny nie mógł korzystać z rzekomego parku przed 2014 r., ponieważ uniemożliwiała to wysoka, rzadko koszona trawa; z kolei wskazana przez organ prowizoryczna ławka, była pozostałością po latach 60-tych, gdy funkcjonowały tam działki pracownicze; a tamtejszych drzew nigdy nie bielono. Strony postępowania wskazały również na pismo z 11 lipca 1991 r., w którym, w ich ocenie, Wydział Zdrowia Miasta Ł. poinformował Oddział Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Rejonowego w Ł. o rezygnacji z tego terenu przez władze miasta, ze względu na brak funduszy, gdyż był to tzw. obszar B - przeznaczony do zagospodarowania w późniejszym terminie. W konsekwencji sąsiednią działkę objętą KW nr [...] zwrócono prawowitym właścicielom, wywłaszczonym wraz z odwołującymi. Odwołujący przedstawiając przebieg swych starań o przedmiotową nieruchomość wskazali, że w latach 90. zarówno dyrektor szpitala, jak również ówczesne władze Miasta przychylnie odnosiły się do tych działań: przedstawiciele miasta traktowali ich jak właścicieli działki, konsultując chociażby wszelkie zmiany w zagospodarowaniu otoczenia a kiedy powstał plan budowy hospicjum, zwrócono się do nich o odsprzedanie działki (chociaż do finalizacji transakcji ostatecznie nie doszło ze względu na nieuporządkowane wówczas sprawy spadkowe) lub zamianę działki na inną, zaś wyceną terenu zajęło się miasto. Odwołujący stwierdzili, że rozstrzygnięcie oparto na nieprawdziwych zeznaniach pracowników szpitala, zaś zeznania wskazanych świadków zostały zmanipulowane.

Po rozpoznaniu odwołania od ww. decyzji; Wojewoda [...], zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. o nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnienie organ wskazał, że opisany teren został zagospodarowany jako park przyszpitalny. Zdaniem organu już sam fakt, że sporny obszar stanowi element zwartego powiązanego funkcjonalnie ogrodzonego kompleksu i jako znajdujący się w bezpośrednim sąsiedztwie szpitala teren porośnięty trawą i drzewami stanowił naturalną zieloną enklawę wolną od zabudowań, świadczy o zrealizowaniu tego celu a stanowiska tego nie mogą zmienić subiektywne oceny dotyczące stopnia dbałości o teren. Na podstawie zdjęć lotniczych oraz zeznań świadków można wyciągnąć wniosek, że co najmniej od 1989 r. prowadzono na nieruchomości zabiegi pielęgnacyjne: koszono trawę, grabiono liście, czy pokrywano pnie drzew wapnem. Zarzuty odwołujących się, wskazujące chociażby na okoliczność, że trawa była rzadko koszona, nie mogą przynieść oczekiwanego skutku, gdyż stanowią ocenę estetyczną. Podobnie rzecz ma się z umiejscowionymi na działce ławkami, które przez A. Z. zostały określone jako "prowizoryczne". Zdaniem organu, zlokalizowane drzewa, trawa, ławki, opisane zabiegi podejmowane na nieruchomości oraz charakter wydzielonego kompleksu, na który składa się lokalizacja poszczególnych jego elementów oraz ich funkcjonalne powiązanie przesądzają, że teren wypełniał swoją funkcję. Podnoszone przez odwołujących się oraz dwóch świadków, tj. A. Z. i A. W. okoliczności dotyczące estetyki i stopnia dbałości o rzeczony teren, w ocenie organu odwoławczego nie mogły przynieść oczekiwanego skutku. Odnosząc się z kolei do drugiego z celów wywłaszczenia, tj. kostnicy, stwierdzono, że również został on zrealizowany. Opierając się na zeznaniach świadków stwierdzono, że kostnica zlokalizowana była działkach nr 198/6 oraz 198/7 na początku lat ‘60 i połączono ją tunelem ze szpitalem, stosownie do wskazań Miejskiego Centrum Medycznego [...]. Budynek, uwidoczniony na mapie sytuacyjnej do celów prawnych nr [...] z dn. 27 maja 1996 r., istnieje nadal i chociaż jest wykorzystywany w innym celu, późniejsza zmiana jego przeznaczenia nie ma wpływu na ocenę zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Zgodnie z ustaleniami Prezydenta Miasta Ł. działka nr 198/6 nabyta została przez Skarb Państwa na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. Ł. o zamianie nieruchomości z dn. [...] lutego 1958 r. znak: [...], zaś działka 198/7 również objęta została orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. Ł. Nr [...] z dnia [...] listopada 1955 r. Teren, na którym powstała przywołana kostnica, szpital, czy też park przyszpitalny podzielony został zgodnie z załącznikiem do zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dn. [...] października 1953 r. na poszczególne obszary (A, B i C). Natomiast przywołane pismo Wydziału Zdrowia Miasta Ł. z 11 lipca 1991 r., o braku możliwości rozbudowy szpitala ze względu na trudną sytuacją ekonomiczną, dotyczy nieruchomości objętej decyzją z dn. [...] listopada 1955 r. nr [...] a decyzja o jej zwrocie była podejmowana w kontekście zrealizowania na nieruchomości szpitala [...]. Zatem zapadła w odmiennym stanie faktycznym i prawnym.

W skardze, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, T. P., reprezentujący także A. B. i B. A., zaskarżył w całości decyzję organu II instancji, wskazując na naruszenie przepisów:

a) postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 7 k.p.a. przez dokonanie oceny zebranych w sprawie materiałów dowodowych z przekroczeniem wyrażonej w tym przepisie zasady swobodnej oceny dowodów, a w konsekwencji błędne uznanie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany,

- art. 77 § 1 k.p.a. przez zaniechanie podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia okoliczności sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, skutkujące błędnym ustaleniem stanu faktycznego, wyprowadzeniem ustaleń sprzecznych z materiałem dowodowym w sposób nielogiczny, dowolny i przekraczający granicę swobodnej oceny dowodów;

- art. 136 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. przez oparcie zaskarżonej decyzji jedynie na ustaleniach poczynionych przez organ pierwszej instancji i zaniechanie przeprowadzenia przez Wojewodę [...] postępowania wyjaśniającego we własnym zakresie;

b) prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez ich błędną wykładnię i nie zastosowanie art. 137 ust. 2 skutkujące uznaniem, iż wywłaszczona nieruchomość położona w Ł. przy ul. A 5, oznaczona w obrębie [...] jako działka nr 198/4, uregulowana w księdze wieczystej nr [...] nie może zostać uznana za zbędną dla realizacji celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej, a w konsekwencji - nie można orzec o zwrocie przedmiotowej nieruchomości.

Na kanwie takich wywodów skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2021 r., nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę, organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji a nadto odnosząc się do zarzutów skarżącego.

Zdaniem organu II instancji na wywłaszczonym terenie powstał park przyszpitalny oraz kostnica. Objęty postępowaniem teren stanowi część ogrodzonego obszaru szpitala i porośnięty jest trawą oraz drzewami co wykazały oględziny, znajdujące się w aktach sprawy zdjęcia lotnicze z 1906 r. oraz zeznania świadków. Pracownik szpitala, który zajmował się osobiście utrzymaniem zieleni zeznał, że pracę rozpoczął w 1990 r. i od tego czasu kosił trawę oraz grabił liście. Drugi z pracowników stwierdził, ze teren przedmiotowej nieruchomości był zadbany, trawa koszona a pnie drzew pokrywane wapnem najpóźniej od 1989 r. tj. od czasu rozpoczęcia pracy w szpitalu. Kolejny ze świadków stwierdził, że na przełomie lat 70. i 80. na nieruchomości pojawiły się prowizoryczne ławki. W tym stanie rzeczy cel wywłaszczenia w postaci parku przyszpitalnego, w ocenie organu odwoławczego, został zrealizowany a zarzuty wnioskodawców traktuje jako subiektywną ocenę estetyczną, chociażby stopnia dbałości o teren i jako takie nie mogą przynieść oczekiwanego skutku.

Organ podniósł, że również drugi z celów wywłaszczenia został zrealizowany na nieruchomości objętej wywłaszczeniem. Teren obejmujący kostnicę czy park przyszpitalny wywłaszczony został rozstrzygnięciem obejmującym szereg działek. Zatem ich realizacja przypadła na poszczególne działki. Zgodnie ze spójnymi zeznaniami świadków kostnica zlokalizowana była na działkach nr 198/6 oraz nr 198/7 na początku lat 60. i połączono ją tunelem ze szpitalem, co potwierdza pismo Miejskiego Centrum Medycznego [...] z 16 września 2020 r. z załącznikami zdjęciowymi. Budynek uwidoczniony na mapie sytuacyjnej do celów prawnych nr [...] z dnia 27 maja 1996 r. istnieje nadal i chociaż jest wykorzystywany w innym celu, późniejsza zmiana jego przeznaczenia nie ma wpływu na ocenę zbędności nieruchomości. W ocenie organu odwoławczego, fakt że kostnica nie powstała akurat na działce objętej postępowaniem, nie przesądza o jej zbędności, gdyż stanowiła ona jedynie fragment wywłaszczonego terenu, na którym zaplanowano realizację celów zrealizowanych na wywłaszczonych działkach.

Odnosząc się do przywołanych w skardze orzeczeń organ wskazał, że:

- stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. I OSK4217/18 z dn. 15 września 2021 r. nie zostało w sprawie naruszone a ponadto żadna ze stron nie kwestionuje prawidłowości ustalonego celu wywłaszczenia, natomiast w przywołanym wyroku wystąpił problem błędnego ustalenia celu wywłaszczenia w odniesieniu do nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, co nie dotyczy rozpatrywanej sprawy;

- przywołany w skardze wyrok WSA we Wrocławiu z dn. 29 stycznia 2010 r., sygn. II SA/Wr 629/09 nie może stanowić argumentu przemawiającego na rzecz zwrotu spornej działki;

- wyrok WSA w Łodzi z dn. 21 października 2008 r. sygn. II SA/Łd 664/08 opisuje teren przeznaczony pod rekreację i wypoczynek pozbawiony trawników czy alejek, wywieziony tłuczniem i z obu stron okalany krawężnikiem, służąc jako miejsce parkingowe, dlatego uznano że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, co w ocenie organu odwoławczego tylko potwierdza prawidłowość wydanej decyzji w niniejszej sprawie;

- wyrok WSA w Krakowie sygn. II SA/KR 1224/07 z dnia 12 maja 2008 r. dotyczył konieczności precyzyjnego ustalenia celu wywłaszczenia oraz zawieszenia postępowania do czasu zakończenia sporu w przedmiocie zgodności z prawem czynności, w wyniku której Skarb Państwa utracił władanie wywłaszczoną nieruchomością, podczas gdy kwestia precyzyjnego ustalenia celu wywłaszczenia jest, w ocenie organu, w niniejszej sprawie bezsporna, zaś zagadnienie zawieszenia postępowania z uwagi na spór co do zgodności z prawem utraty władania nieruchomością przez podmiot publicznoprawny nie występuje w sprawie.

Odnosząc się z kolei do treści pisma Wydziału Zdrowia Miasta Ł. z dn. 11 lipca 1991 r. organ wskazał, że dotyczy ona działki położonej przy ul. A 9/11 i kwestii rozbudowy szpitala przy ul. C na obszarze wywłaszczonym odrębną decyzją. Natomiast decyzja o jej zwrocie rozpatrywana była w kontekście zrealizowania na niej odmiennego celu wywłaszczenia, tj. szpitala a więc zapadła w odmiennym stanie faktycznym i prawnym i nie może stanowić argumentu na rzecz zwrotu spornej działki. Z kolei przywołane w skardze działki nr 198/13 oraz 198/14, objęte zostały orzeczeniami o zamianie nieruchomości odpowiednio z dn. 14 października 1958 r. oraz 13 stycznia 1958 r. W tym samym zestawieniu obok działki będącej przedmiotem niniejszego postępowania figuruje wpis - orzeczenie o wywłaszczeniu z 30 listopada 1955 r. Przywoływanie w skardze tych działek w kontekście zamiany nieruchomości mającej być formą rekompensaty alternatywną wobec zwrotu nieruchomości jest chybione, gdyż w zestawieniu wskazano podstawy zmiany właściciela nieruchomości a nie akty będące rekompensatami za braku zwrotu działki.

Ponadto, kwestia korespondencji prowadzonej z ówczesnymi władzami Miasta w zakresie wyceny nieruchomości oraz subiektywne odczucia stron dotyczące rzeczywistych intencji za tym stojących nie mają wpływu na treść rozstrzygnięcia w sprawie zwrotu nieruchomości. Organ rozstrzygając sprawę kieruje się bowiem ściśle określonymi przesłankami ujętymi art. 136 i nast. ustawy o gospodarce nieruchomościami. Również kwestie podatkowe i wady kwalifikowane decyzji wywłaszczeniowej skutkujące nieważnością decyzji, jako leżące poza zakresem postępowania, nie mają wpływu na zagadnienie zwrotu nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Sądy administracyjne stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 z późn.zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2022.329 z dnia 9 lutego 2022r. dalej "p.p.s.a.") sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, z zastrzeżeniem art. 57a, ponadto może zastosować

przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Tytułem wstępu wyjaśnić wypada, iż zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego, a także sposób ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Może ona dotyczyć ujawnionych w postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego, w szczególności kwestii zastosowania do nich określonych regulacji prawnych. Wskazania co do dalszego postępowania zasadniczo stanowią konsekwencję oceny prawnej, określając sposób i kierunek działania przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Związanie oceną prawną, jak i zawartymi w orzeczeniu wskazaniami, co do dalszego postępowania, powoduje że determinują one działania każdego organu w postępowaniu administracyjnym, podejmowane w sprawie, której dotyczyło postępowanie sądowoadministracyjne, aż do czasu jej rozstrzygnięcia. Zaakcentować wypada, iż ustawodawca, na gruncie art. 153 p.p.s.a., w żadnym przypadku nie przewiduje zwolnienia organu od obowiązku uwzględnienia w toku ponownego rozpoznawania sprawy oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu, gdy tenże się z nimi nie zgadza.

W tym miejscu przypomnieć należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 19 listopada 2019 roku, sygn. akt: II SA/Łd 650/19, po rozpoznaniu skargi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] września 2018 r. nr [...] oraz zasądził zwrot kosztów postępowania.

W ocenie Sądu ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji nie wynikało czy cel wskazany w powołanym orzeczeniu z 1955 r. został rzeczywiście zrealizowany i kiedy oraz czy powyższe można odnieść także do działki należącej do skarżących w kontekście oceny zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Sąd wskazał, że organy administracji a priori założyły, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, w żaden sposób nie dokumentując tej okoliczności. Prowadzone postępowanie zmierzało natomiast w kierunku ustalenia, czy na działce skarżących została zrealizowana część celu publicznego w postaci przyszpitalnego parku, co w świetle treści art. 136 ust. 3 u.g.n. jest niewystarczające. Aby móc bowiem przejść do oceny zaistnienia przesłanki z art. 137 ust. 2 u.g.n., w pierwszej kolejności należy w sposób niebudzący wątpliwości przesądzić o zrealizowaniu celu wywłaszczenia czy to na całości, czy też jedynie na części wywłaszczonej nieruchomości. W przedmiotowej sprawie ustaleń takich jednak zabrakło. Mając powyższe na uwadze Sąd wskazał, że organy administracji publicznej przy ponownym rozpatrzeniu sprawy poczynią ustalenia w zakresie realizacji celu wywłaszczenia oraz w aspekcie zbędności działki skarżących na cel określony w orzeczeniu o wywłaszczeniu.

Stosownie do powołanego wcześniej przepisu art. 153 P.p.s.a. organy obu instancji ponownie rozpoznając sprawę zobowiązane były uwzględnić zalecenie wynikające z przywołanego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Kontrolując legalność zaskarżonych w sprawie niniejszej decyzji, które zostały wydane po ponownym rozpoznaniu sprawy po wspomnianym wyroku, skład orzekający uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem organy nie naruszyły przepisu art. 153 P.p.s.a..

Problematyka zwrotu wywłaszczonych nieruchomości została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2020, poz. 1990). Stosownie do treści art. 136 ust. 1 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 (art. 136 ust. 3 u.g.n.). Według art. 137 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pkt 1 - pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pkt 2 - pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (ust. 1). Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (ust. 2). Jak stanowi art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Z przywołanych wyżej unormowań wynika, że wydanie przez właściwy organ decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości wymaga ustalenia w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości dwóch zasadniczych kwestii, po pierwsze - jaki był cel wywłaszczenia, po drugie - czy cel wywłaszczenia został zrealizowany w terminach, o których stanowi art. 137 ust. 1 u.g.n. Trzeba mieć jednak na względzie, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r. sygn. akt P 38/11 (OTK-A 2014/3/31) ocena zbędności nieruchomości na cel określony w wywłaszczeniu poprzez pryzmat terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n., nie odnosi się do wywłaszczenia dokonanego przed wprowadzeniem ich do obrotu prawnego. Terminy te zaczęły obowiązywać: 7 – letni z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, czyli z dniem 1 stycznia 1998 r. (art. 242 u.g.n.), 10 – letni z dniem 22 września 2004 r. (art. 1 pkt 89 lit. a i art. 19 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r. nr 141, poz. 1492). Przed tymi datami przepisy obowiązującego prawa nie przewidywały żadnych okresów na realizację celu wywłaszczenia, ponieważ nie uzależniały jej zbędności od upływu jakiegokolwiek terminu. Innymi słowy, podstawową przesłanką zwrotu jest bowiem, nie zrealizowanie w ogóle celu wywłaszczenia. Natomiast zrealizowanie celu wywłaszczenia w każdym przypadku wyklucza możliwość zwrotu chociażby do niego doszło nawet z naruszeniem terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 991/18 – Lex nr 2774656).

Przenosząc poczynione dotychczas uwagi natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd po przeanalizowaniu załączonej do sprawy dokumentacji stwierdził, że organy obu instancji z poszanowaniem reguł określonych w art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. wyczerpująco zebrały i wszechstronnie rozpatrzyły cały dostępny materiał dowodowy niezbędny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, i na tej podstawie dokonały prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia.

Stan faktyczny sprawy był co do zasady kwestionowany przez skarżących, którzy w toku postępowania administracyjnego formułowali głównie zarzuty dotyczące braku realizacji celu wywłaszczenia.

Przeczą jednak tym twierdzeniom ustalenia dokonane w toku ponownego rozpoznania sprawy.

Powracając na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że przedmiotowa nieruchomość, o której zwrot wystąpili skarżący T. P. i A.B. oraz B. A. (odpowiednio wnioskami z dnia 28 maja 1996 r. oraz z dnia 23 grudnia 2009 r.), stanowiąca ówcześnie własność F. K. H. P., została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. Ł. Nr [...] z dnia [...] listopada 1955 r. wydanego na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31).

Jednocześnie sąd orzekający po raz pierwszy w przedmiocie zwrotu przesądził, że jeśli sporna nieruchomość została w niniejszej sprawie wywłaszczona przed dniem 27 maja 1990 r. a cel wywłaszczenia został zrealizowany najpóźniej w dniu złożenia wniosku o zwrot nieruchomości, to upływ terminu z art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. nie ma znaczenia, gdyż konsekwencją wykładni art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w obecnym brzmieniu jest uznanie, że w przypadku pomyślnej realizacji celu wywłaszczenia przed dniem złożenia wniosku, nie jest możliwy zwrot nieruchomości niezależnie od terminu, kiedy ta realizacja nastąpiła. A nadto sąd dodał, że w kontekście powoływanej przez skarżących okoliczności, dotyczącej późniejszego wykorzystania kostnicy (jako biura szpitalnego, czy też jako dziennego domu opieki senioralnej), do oceny zbędności nie można stosować zdarzeń przyszłych po realizacji celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu, natomiast za podstawę tej oceny, należy przyjąć okoliczność faktycznego zrealizowania celu, określonego w decyzji o wywłaszczeniu, i nie jest dopuszczalna wykładnia, która wyprowadza zbędność nieruchomości ze zdarzeń przyszłych, które nastąpiły po zrealizowaniu celu wywłaszczenia.

Przechodząc do oceny merytorycznej skargi wskazać należy, że zwrot nieruchomości, która nie została użyta na oznaczony w orzeczeniu cel publiczny, ma rangę konstytucyjną, będąc konsekwencją art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Norma ta, dopuszczając wywłaszczenie na cele publiczne, tworzy nierozerwalny związek pomiędzy określeniem tych celów w decyzji o wywłaszczeniu przedmiotu i jego faktyczną realizacją. Nakłada ona obowiązek dopuszczenia zwrotu m.in. wywłaszczonej nieruchomości w tych wszystkich przypadkach, gdy nie zostanie ona wykorzystana na ten cel publiczny, który był powodem do jej wywłaszczenia. Zasada ta jest konsekwencją wyjątkowego i szczególnego charakteru instytucji wywłaszczenia, które powinno być stosowane tylko w sytuacjach koniecznych, uzasadnionych celami publicznymi, a celów tych nie można realizować za pomocą innych środków prawnych. Zasadniczym elementem przy rozstrzyganiu sprawy o zwrot jest zatem ustalenie celu wywłaszczenia. O tym bowiem, czy nieruchomość stała się zbędna, decyduje cel, na który została wywłaszczona. Z kolei istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany (por. wyrok NSA z 22 października 1993 r., SA/Kr 477/93; wyrok NSA z 12 grudnia 2019 r., I OSK 3453/18).

W pierwszej kolejności należało wskazać, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na cele związane z budową Szpitala [...] m.in. na nieruchomości położonej w Ł. przy ulicy A 5, obecnie oznaczonej w obrębie [...] jako działka nr 198/4, przy czym co do zasady bezspornie w zakresie realizacji kostnicy oraz urządzenia przyszpitalnego parku.

Powyższe wynika między innymi w sposób niewątpliwy z treści załączonego do akt sprawy pisma Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, które wpłynęło do Prezydium Rady Narodowej w Ł. Wydział Zdrowia w dniu 29 kwietnia 1953 r., na podstawie którego zezwolono Prezydium Rady Narodowej w Ł. Wydział Zdrowia m.in. na nabycie przedmiotowej nieruchomości na wskazane cele, na mocy którego Prezydium następczo dokonało wywłaszczenia. Jak wskazano jednak na wstępnie tej części rozważań, cele wywłaszczenia nie były kwestią sporną pomiędzy stronami.

Bezspornie także strony wskazywały, że doszło do wybudowania na działkach objętych wywłaszczeniem kostnicy w ogóle. Skarżący wywodzili jednak, iż fakt, że kostnica nie została wybudowana dokładnie na spornej działce, tj. przy ul. A 5 w Ł., samo przez się miałoby uzasadniać już zwrot przedmiotowej nieruchomości skarżącym.

Z taką argumentacją nie sposób się zgodzić, gdyż z dokumentów jasno wynika, że cel wywłaszczenia został oznaczony dla wszystkich, objętych orzeczeniem o wywłaszczeniu, działek a nie osobno dla poszczególnych parceli. Nadto mając na względzie brzmienie i kontekst następujących po sobie dokumentów z tamtego okresu, dołączonych do akt sprawy (wniosku Departamentu Inwestycji z dnia 14 października 1953 r., zezwolenia Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] października 1953 r. wraz z mapką w skali 1:2000 oraz ostatecznego spornego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w Ł. z dnia [...] listopada 1955 r. o wywłaszczeniu wszystkich, objętych ww. zezwoleniami, nieruchomości) oraz usytuowania gruntów, logicznie wynika także, że pierwotnym celem wywłaszczenia dla wszystkich wywłaszczonych ostatecznie gruntów przyszpitalnych tj. przy ul. B, A i C w Ł. była ogólnie i pierwotnie budowa kostnicy, urządzenie dziedzińca, dróg i zieleni a zastosowane później w zezwoleniu określenie celu wywłaszczenia, m.in. w stosunku do spornej działki nr 5 przy ul. A, jako "urządzenie parku" oznacza jedynie, iż organy państwa utożsamiały wówczas te dwa pojęcia. Należy też podkreślić, że od wielu lat w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje wielokrotnie wyrażany pogląd, iż w przypadku, gdy na wywłaszczonych nieruchomościach miało powstać założenie złożone to nie można przyjmować, iż celem wywłaszczenia było urządzenie w konkretny sposób poszczególnych działek, na których to przedsięwzięcie miało być zrealizowane - w takiej sytuacji należy traktować cel wywłaszczenia w sposób ogólny (por.: wyrok NSA z dnia 2 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 3086/19 i wyrok NSA z dnia 14 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 2625/16, LEX nr 232627).

W tym stanie rzeczy należało rozważyć czy organy sprostały wyzwaniu postawionemu im przez sąd poprzednio orzekający w sprawie - tj. czy dowiodły, że cel wywłaszczenia został realizowany na wywłaszczonym terenie a w tym także i na spornej działce. Uzupełniająco, w ramach postępowania wyjaśniającego, organy administracji publicznej orzekające w sprawie, dopuściły dowód z przesłuchania świadków - długoletnich pracowników szpitala, oraz osób zamieszkujących tereny sąsiadujące ze szpitalem.

O tym, że na działkach został realizowany cel wywłaszczenia, świadczą zeznania powołanych w sprawie świadków. Świadkowie Ci wskazali, że na terenie wywłaszczonej nieruchomości znajdowała się kostnica i wskazali na miejsce, na którym się znajdowała - oznaczając ją na mapie kolorem zielonym (działka nr 198/6 oraz 198/7). Świadkowie wskazali, że kostnica ta powstała wraz ze szpitalem około roku 1967. Budynek, który został uwidoczniony na mapie sytuacyjnej do celów prawnych nr [...] z dnia 27 maja 1996 r. istnieje z resztą nadal, choć jest wykorzystywany w innym celu.

Odnośnie do celu: urządzenia parku, świadkowie (K., G. , M.), wskazywali, że na terenie spornej działki trawa była koszona i trawnik pielęgnowany od co najmniej 1989/1990 r. a w latach 70-80 pojawiły się tam prowizoryczne ławki. Jeden ze świadków (B.K.) wskazywała nawet, że od roku 1989, tj. od kiedy podjęła pracę w szpitalu - pnie drzew były tam pokrywane wapniem. Natomiast świadkowie W. i Z. wskazywali odpowiednio, iż na spornej działce "od początku" (czyli co najmniej od 1967 roku) był dziki ogród, drzewa owocowe i brzozy - potem drzewa owocowe i większe brzozy ścięto (ok. 10 -15 lat temu). Świadek K. G. wskazała nadto, że na działce, należącej do przodka skarżących, w latach 60 istniały także ogródki pracownicze, jednak po 3 latach od powstania, dyrektor szpitala nakazała ich likwidację. Fakt istnienia i likwidacji działek dla pracowników szpitala potwierdził także świadek M. Oględziny z maja 2018 roku wskazują, że teren ten nadal jest porośnięty brzozami oraz trawą. Zdjęcia lotnicze z 1966 roku wskazują, że teren ten nie był zabudowany, widoczne są tam równo rosnące drzewa.

Istotnym dla sprawy pozostają również te ustalenia faktyczne organów, z których wynika, że aktualnie przedmiotowa nieruchomość stanowi ogólnodostępny teren pełniący funkcję parku/ zieleńca publicznego, na którym obecnie zostały umieszczone elementy małej architektury w postaci ławek, siłowni na wolnym powietrzu. Istniejące na działce nasadzenia stanowią zaadoptowane nasadzenia poprzedniego właściciela nieruchomości. Dodatkowo, co podnoszą skarżący i część świadków, teren przedmiotowej nieruchomości na wiele lat przed wywłaszczeniem był terenem zielonym z nasadzeniami w postaci drzew owocowych. Zarówno w dacie wywłaszczenia jak i w dniu złożenia wniosku przez skarżących, nie dokonano przebudowy obiektu ani jego urządzenia w innym kształcie.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę, powyżej przywołane okoliczności faktyczne oraz zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy, pozwalają na stwierdzenie, że cel na jaki została wywłaszczona przedmiotowa nieruchomość - to jest budowę kostnicy i urządzenia przyszpitalnego parku, został zrealizowany i nastąpiło to de facto, już w dacie przejęcia przedmiotowej nieruchomości od pierwotnej właścicielki nieruchomości.

W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, w pełni podzielany przez Sąd rozpoznający niniejszą skargę, według którego, jeżeli na nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu na tereny zielone znajduje się już teren spełniający wymogi dla tego terenu to w istocie realizacja celu wywłaszczenia następuje z momentem przeniesienia własności nieruchomości (por. wyrok NSA z13 czerwca 2019 r., I OSK 2155/17; wyroki WSA w Gdańsku z 20 lutego 2019 r., II SA/Gd 594/18; z 16 października 2013 r., I SA/Gd 336/13; wyrok WSA w Krakowie z 9 czerwca 2020 r., II SA/Kr 543/19). Co więcej, sporna nieruchomość od momentu jej przejęcia nieprzerwanie wykorzystywana jest jako ogólnodostępny park/ publiczny teren zielony, a podnoszone przez skarżących w toku postępowania administracyjnego argumenty, co do braku dbałości o teren przez aktualnego właściciela, pozostają bez wpływu na ocenę wystąpienia przesłanek, co do zwrotu ww. nieruchomości.

W ocenie Sądu, nie sposób pominąć również okoliczności, iż nabycie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, nastąpiło w roku 1955, tj. pod rządami całkowicie odmiennych od obecnych warunków ustrojowych, jak i prawnych. Obowiązujące ówcześnie kryteria oraz standardy sposobu formułowania i znaczenia celu wywłaszczenia określane były zwykle ogólnikowo a przepisy, na podstawie których orzekano o wywłaszczeniu, nie przewidywały terminów w jakich ma nastąpić zagospodarowanie wywłaszczonych gruntów.

Odnosząc się do zarzutu skarżących dotyczącego art. 136 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a., polegającego na oparciu zaskarżonej decyzji jedynie na ustaleniach poczynionych przez organ pierwszej instancji i zaniechanie przeprowadzenia przez Wojewodę [...] postępowania wyjaśniającego we własnym zakresie, należy wskazać, iż przepisy prawa administracyjnego procesowego, nie przewidują konieczności a jedynie pozostawiają możliwość przeprowadzenia przez organ II instancji własnego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie o ile jest to konieczne, wobec czego zarzut ten również okazał się niezasadny.

Również na skarżących spoczywał obowiązek wykazania swych twierdzeń, począwszy od podnoszonego ogólnie braku realizacji celu wywłaszczenia, do szczegółowych zarzutów niezrealizowania parku, czemu nie podołali.

Reasumując, sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego oraz nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tych wszystkich względów Sąd nie dostrzegając podstaw do usunięcia z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Wojewody [...], oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

dc