Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 647/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2008-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Tuszyńska (spr.) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2008 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej B. K. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta K. , na podstawie art. 112 ust. 4 w zw. art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.) art. 105 § 1 kpa orzekł o umorzeniu postępowania z wniosku pani B.K. o wykonanie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia [...] 1958 r. nr [...] dotyczącego przyznania prawa do nieruchomości zamiennej za nieruchomości oznaczone jako parcele I kat. [...] o pow.[...] m2, l. kat. [...] o pow. [...] m2 obie położone w b.gm.kat N. obj. [...] N. wywłaszczone orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] 1954 r. nr [...] na rzecz Państwa na cele Akademii Sztuk Plastycznych w K. oraz parcelę l. kat. [...] w części o pow. [...]m2 położoną w b.gm.kat. N. obj. [...] N. wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] 1957 r. nr [...] na rzecz Państwa na cele Prezydium Rady Narodowej m. K. Zarząd Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w K.

W uzasadnieniu wskazał, B.K. w ostatecznie sprecyzowanym wniosku (oświadczenie z dnia [...] 2007 r.), zaznaczając, że działa w imieniu własnym oraz pozostałych współwłaścicieli, zwróciła się do organu o wykonanie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia [...] 1958 r.

Powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ l instancji wskazał, że wyszczególnione na wstępie parcele wywłaszczone orzeczeniami z dnia z dnia [...] 1954 r. i z dnia [...] 1957 stanowiły własność: W.K. w [...]cz., H.K. w [...] cz., Z.K. w [...] cz., A.K. w [...] cz., T.K. w [...] cz. oraz S.K. w [...] cz. Orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia [...]1958 r. nr [...] przyznano Z.K. , A.K., T.K. , S.K. , W.H. (jako spadkobierczyni po zmarłym W.H. ) oraz spadkobiercom po zmarłej H.H. tj. W.H. , W.H. i H.H. "odpowiednią nieruchomość zamienną położoną w K. nadającą się do natychmiastowego objęcia na własność tytułem odszkodowania jako współwłaścicielom nieruchomości wywłaszczonej prawomocnym orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] 1954 r. nr [...] oraz orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] 1957 r. nr [...] objętej [...] a to l. kat. [...] i l. kat. [...]- o powierzchni razem [...] m2". Jednocześnie zobowiązano Akademię Sztuk Plastycznych w K. oraz Miejski Zarząd Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej w m. K. do niezwłocznego zaofiarowania wyżej wymienionym na własność odpowiedniej nieruchomości zamiennej w K. nadającej się do natychmiastowego objęcia. Następnie organ dokonał analizy przekształceń własnościowych oraz geodezyjnych przedmiotowych nieruchomości.

Nadto ustalił, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla K. z dnia [...] 1991 r. sygn. akt [...] spadek po zmarłym w dniu [...]1977 r. A.K. synu A. i H. nabyli: B. K. w 1/2 cz. oraz A.K. w 1/2 cz. Natomiast w dniu [...] 2007 r. Pani B.K. przedłożyła do. akt sprawy kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] 1995 r. sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po A.K. nabyli na podstawie ustawy dzieci: J.K., J.K. oraz A.K. po 1/3 cz. każdy. Wnioskodawczyni przedłożyła również do akt sprawy pełnomocnictwo do działania w imieniu A.K. , K.K. , W.H. oraz T.C. w niniejszym postępowaniu, a także odpis skrócony aktu zgonu T.K. , A.K. , A.K. , S.K. , M.K. , oraz TC..

Powołując się na przepisy art. 28 oraz art. 32 kpa, organ stwierdził, że rozpatrzenie w wniosku B.K. występującej w imieniu swoim oraz jako pełnomocnik wskazanych wyżej osób ograniczone jest zakresem ewentualnego interesu prawnego tych osób. Za strony przedmiotowego postępowania mogliby zostać uznani wywłaszczeni właściciele przedmiotowych nieruchomości lub ich spadkobiercy, przy czym - jak podkreślił organ - ustalenie kręgu spadkobierców nie należy do właściwości organów administracji publicznej, lecz do sądów powszechnych. Tym samym organ uznał, że B.K. przedstawiając postanowienie Sądu Rejonowego dla K. z dnia [...] 1997 r. z którego wynika, że jest spadkobiercą A.K. wykazała swój interes prawny, natomiast pozostałe osoby nie dowiodły stosownego następstwa prawnego, tym samym nie wykazały swojego interesu prawnego do działania w sprawie. Nadto, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2003 r. III SA 110/03 uznał, że przedłożona kserokopia postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia[...] 1995 r. nie ma waloru dokumentu i nie może stanowić dowodu w postępowaniu. Organ wskazał, że skutkiem stwierdzenia braku interesu prawnego po stronie wszczynającego postępowanie jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 §1 kpa w zw. z art. 104 § 1 kpa, brak jest bowiem podstaw do merytorycznego rozpoznania sprawy. Niezależnie od powyższych uwag podniósł, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 kpa zachodzi także, gdy organ stwierdzi w sposób oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Taka sytuacja ma miejsce gdy brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania, a zatem m.in. gdy w sprawie został już wyczerpany tryb postępowania administracyjnego. Skoro orzeczeniem z dnia [...] 1958 r. przyznano prawo do nieruchomości zamiennej w zamian za wywłaszczone nieruchomości to w sytuacji gdy decyzja ta nadal pozostaje w obrocie prawnym, nie ma podstaw do ponownego orzeczenia w przedmiocie. Jakkolwiek ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w art. 129 ust. l reguluje kwestię ustalania przez starostę w drodze decyzji administracyjnej odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, to żaden przepis prawa nie uprawnia organów administracji do przeprowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania o wykonaniu decyzji administracyjnej. Decyzja administracyjna wydana w tym przedmiocie obarczona byłaby wadą nieważności określoną w art. 156 § l pkt 2 kpa jako wydana bez podstawy prawnej.

Odwołanie od powyższej decyzji do Wojewody wniosła B.K. Podniosła w nim, że wywłaszczenie nieruchomości odbyło się bez zgody właścicieli, a do dnia dzisiejszego ani oni, ani ich spadkobiercy nie uzyskali z tego tytułu żadnej rekompensaty. Wskazała, że wywłaszczenie "na podstawie dekretu jest umową dwustronną pomiędzy stronami, która nabiera mocy prawnej po spełnieniu warunków przez obie strony".

Wojewoda decyzją z dnia [...]. znak: [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że decyzję należało utrzymać w mocy, aczkolwiek częściowo z innych powodów niż przedstawione w uzasadnieniu organu l instancji. Powołując się na przepisy art. 6, art. 128 ust. 1, art. 131 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 21 ust. 2 Konstytucji RP wskazał, że bez elementu odszkodowania nie może być mowy o dopuszczalności wywłaszczenia rozumieniu ww. ustawy, przy czym odszkodowanie może stanowić nieruchomość zamienna. Organ odwoławczy zgodził się ze stanowiskiem Prezydenta Miasta K. , że odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości zostało już ustalone orzeczeniem z dnia [...] 1958 r., podkreślając, że realizacja obowiązku odszkodowawczego należy do sfery wykonania decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej w stosunku do której ani ustawa o gospodarce nieruchomościami ani kodeks postępowania administracyjnego nie przewidują prowadzenia postępowania, które mogłoby się zakończyć wydaniem decyzji administracyjnej. Powołując się na brzmienie art. 132 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami organ wskazał, że do zapewnienia nieruchomości zamiennej, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa, zobowiązany jest starosta. Dalej stwierdził, że obowiązek przyznania nieruchomości zamiennej z tytułu wywłaszczenia nieruchomości jest rodzajem odpowiedzialności cywilnoprawnej o charakterze obligacyjnym. W takim stosunku wierzycielem jest podmiot wywłaszczony, dłużnikiem Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego, świadczenie stanowiące treść tego stosunku obejmuje natomiast obowiązek zapłaty sumy pieniężnej lub dostarczenia nieruchomości zamiennej. Nadto organ podkreślił, że wstępne do samego przyznania nieruchomości zamiennej ustalenie, czy w konkretnej sprawie wnioskodawcy przysługuje prawo do otrzymania takiej nieruchomości od Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego (np. z uwagi na przyznanie wcześniej odszkodowania w formie pieniężnej, czy przedawnienie) nie jest dokonywane w trybie określonym w postępowaniu administracyjnym. Starosta uznając, że zachodzą podstawy do przyznania nieruchomości zamiennej dokonuje stosownej czynności cywilnoprawnej, nie wydaje natomiast rozstrzygnięcia które podlegałoby procedurze administracyjnej, nie wydaje jej również w razie uznania, że takie podstawy w konkretnej sytuacji nie zachodzą. Dalej organ odwoławczy zawarł rozważania na temat wszczęcia postępowania, wskazując, że nie każde żądanie wnioskodawcy wywołuje taki skutek prawny. Zgodnie z art. 61 §3 kpa datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi, jednak organ w każdym przypadku jest zobowiązany poddać żądanie ocenie, czy dotyczy ono sprawy indywidualnej rozstrzyganej w drodze decyzji administracyjnej przez organy administracji publicznej (art. 1 pkt 1 kpa). W sytuacji bowiem skierowania do organu żądania o charakterze cywilnoprawnym, jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 lutego 1992 r. , sygn. l SA 1408/91, nie wszczyna ono postępowania na podstawie art. 61 § 3 kpa. Nadto, zdaniem organu odwoławczego, w przypadku gdy dłużnik (Skarb Państwa) nie wykonuje ciążącego na nim zobowiązania tj. "nie świadczy na rzecz wierzyciela - podmiotu wywłaszczonego odszkodowania w postaci przyznania nieruchomości zamiennej określonej w odrębnym orzeczeniu, należność ta powinna zostać od niego wyegzekwowana w trybie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji". Na koniec organ zaznaczył, że negatywne stanowisko organu l instancji w przedmiocie przyznania nieruchomości zamiennej w ramach odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość (rozumiane jako oświadczenie woli dłużnika, który uchyla się od spełnienia zobowiązania odszkodowawczego - nie zaś jako władczy akt organu administracji publicznej) może stanowić podstawę do dochodzenia tego roszczenia na drodze sądowej przed sądami administracyjnymi.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Wojewody z dnia [...]. wniosła B.K. , domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i rozstrzygnięcie sprawy co do meritum ewentualnie przekazanie jej do ponownego rozpoznania organom administracyjnym. Zarzuciła, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa polegającym na jego błędnej interpretacji i zastosowaniu, a w szczególności art. 6 kpa poprzez zaniechanie przez oba organy zastosowania całości regulacji prawnej w sprawie, łącznie z przepisami intertemporalnymi oraz tymi które utraciły już moc obowiązującą a obowiązywały w chwili wydania decyzji z 1958 r., art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez przyjęcie przez oba orzekające organy, iż postępowanie stało się bezprzedmiotowe, art. 65 § 1 kpa poprzez zaniechanie przekazania wniosku strony do organu właściwego w sprawie, art. 107 § 1 i § 3 kpa poprzez zaniechanie wskazania prawidłowej podstawy prawnej i faktycznej rozstrzygnięcia oraz niekoherentność uzasadnienia z treścią rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że zainicjowane przez nią postępowanie miało na celu doprowadzenie do wykonania decyzji z [...]1958 r., której ważność nie była kwestionowana. Nie zgodziła się ze stanowiskiem zaprezentowanym przez organy, które jako właściwą wskazały drogę cywilnoprawną, zarzucając jednocześnie niekonsekwencję w uzasadnieniu, w którym z jednej strony wskazywane jest postępowanie cywilne, a z drugiej egzekucyjne w administracji. Podkreśliła, że to na organie ciąży obowiązek ustalenia z urzędu organu właściwego do prowadzenia postępowania i przekazanie mu sprawy. Jako organ właściwy został wskazany starosta (przy czym wobec skarżąca podniosła, że uzasadnienie w tym zakresie jest dla niej niejasne, albowiem w decyzji to poprzednik Gminy K. miał wskazać nieruchomość zamienną i nie zostały wskazane żadne przepisy z jakich organ wywodzi przejście kompetencji), któremu nie przekazano jednak wniosku uznając jednocześnie, że wypłata odszkodowania względnie wskazanie nieruchomości zamiennej winno odbywać się w reżimie cywilnym. W ocenie skarżącej takie stanowisko jest błędne, albowiem zawsze wskazanie przez starostę nieruchomości zamiennej lub ustalenie odszkodowania ma miejsce w decyzji administracyjnej. Nadto zarzuciła również brak odniesienia się przez organ do przepisów obowiązujących w chwili wydania decyzji konkludując, że być może tam właśnie należałoby poszukiwać podstawy do wskazania nieruchomości zamiennej.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu nie przekazania sprawy organowi właściwemu, organ odwoławczy wskazał, że zachodzący w sprawie stan rzeczy osądzonej oraz fakt wszczęcia przez organ l instancji przedmiotowego postępowania obligował organ do jego zakończenia poprzez rozstrzygnięcie o jego umorzeniu jako bezprzedmiotowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej: p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 p.p.s.a. -zarzutami i wnioskami skargi, uznał, iż zaskarżona decyzja narusza prawo.

Kwestionowana decyzja wydana została na podstawie art. 105 kpa, po dokonaniu przez organ oceny, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało już ustalone orzeczeniem z dnia [...] 1958r , co powoduje niemożność prowadzenia postępowania administracyjnego o wykonanie tego orzeczenia. Obowiązek przyznania nieruchomości zamiennej powinien zostać wyegzekwowany w trybie ustawy z dnia 17 czerwca 1966r o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić.

Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a., to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Sprawa administracyjna jest więc konsekwencją istnienia stosunku administracyjnoprawnego; takiej sytuacji prawnej, w której strona ma prawo żądać od organu administracyjnego skonkretyzowania jej indywidualnych uprawnień wynikających z prawa materialnego. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli braknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego.

Przedmiot postępowania administracyjnego istnieje, jeśli zostanie spełniony m.in. warunek, że nie zostało w sprawie podjęte ostateczne rozstrzygnięcie. Sprawa administracyjna musi mieć charakter "otwarty" w tym znaczeniu, że nie może być rozstrzygnięta orzeczeniem ostatecznym ( res iudicata). "Dopóki orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe (...). Dopiero bowiem eliminacja z obrotu prawnego w trybie prawem przewidzianym (...) takiego rozstrzygnięcia otworzyłaby możliwość ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy" ( wyr. NSA z dnia 19 czerwca 2000 r., l SA/Ka 2247/98, niepubl.).

Sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne. Postępowanie takie winno ulec umorzeniu. Dopóki bowiem orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe. Dopiero eliminacja z obrotu prawnego w trybie prawem przewidzianym takiego rozstrzygnięcia otworzyłaby możliwość ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy.

Decyzją z dnia [...] 1958r orzeczono bowiem jedynie o przyznaniu wywłaszczonym współwłaścicielom nieruchomości i ich spadkobiercom odpowiedniej nieruchomości zamiennej, położonej w K. , nadającej się do natychmiastowego objęcia, z zobowiązaniem Akademii Sztuk Pięknych w K. do niezwłocznego zaoferowania nieruchomości zamiennej.

W tym miejscu należy przypomnieć jaki był tryb ustalania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, w formie przyznania nieruchomości zamiennej , przewidzianego przepisami obowiązującymi w dacie dokonania wywłaszczenia i wydania decyzji z dnia [...] 1958r.

Zgodnie z przepisem art. 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r (Dz.U.48.20.138 1950.01.01 zm. Dz.U.49.65.527) o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r., będącego podstawą prawną decyzji o wywłaszczeniu przedmiotowych nieruchomości, do wywłaszczenia na podstawie niniejszego dekretu stosuje się odpowiednio przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - prawo o postępowaniu wywłaszczeniom (Dz. U. R. P. Nr 86, poz. 776) w brzmieniu ustawy z dnia 30 marca 1939 r. (Dz. U. R. P. Nr 31, poz. 205) ze zmianami przewidzianymi w dekrecie. Ustalenie odszkodowania dokonywane było na wniosek właściciela

Oznacza to , że wywłaszczenie było dopuszczalne wyłącznie ze względów wyższej użyteczności, za odszkodowaniem, w przypadkach, w których przepis prawa przewidywał możność wywłaszczenia (art.1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz.U.39.31.205). Jak wynika z treści art.30 tego rozporządzenia przewidywało ono, oprócz odszkodowania w pieniądzach, również inne formy odszkodowania.

Z kolei w myśl przepisu art.30 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, będącego podstawą prawną decyzji z dnia 1 lipca 1958r, jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy bądź jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym, bądź też przeznaczoną pod budowę takiemu domu, wywłaszczający obowiązany był zaofiarować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną, położoną, o ile możności, w tej samej miejscowości i o tym samym lub zbliżonym charakterze. Wartość nieruchomości zamiennej powinna odpowiadać możliwie wartości nieruchomości wywłaszczanej. Wyrównanie do pełnej wartości odszkodowania, przypadającego wywłaszczonemu, następowało na zasadach, przewidzianych w art. 31. Wypłata odszkodowania w pieniądzach (art. 31) mogła nastąpić tylko na wniosek wywłaszczonego, złożony prezydium wojewódzkiej rady narodowej, lub gdy wywłaszczony odmówił przyjęcia nieruchomości zamiennej, uznanej przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej za odpowiadającą wymogom ust. 2.

Jeżeli wywłaszczający nie posiadał własnych nieruchomości, które mogłyby służyć jako nieruchomości zamienne na odszkodowanie, obowiązek dostarczenia nieruchomości zamiennych przechodził na Skarb Państwa.

Zgodnie z przepisami rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie dostarczania nieruchomości zamiennych w zamian za nieruchomości niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. Nr 47 poz. 355) organ musiał ustalić czy zaoferowana nieruchomość zamienna jest zdatna do użytku i czy może być natychmiast objęta oraz inne dane mogące służyć wojewodzie za podstawę do stwierdzenia, że nieruchomość zamienna odpowiada wymogom art. 30 ust. 2. (§ 14).

Jak wynika z treści § 15 powyższego rozporządzenia, kolejnym etapem postępowania było przekazanie nieruchomości zamiennej właścicielowi.

Zwrócić jeszcze należy uwagę, że zgodnie z przepisem art.47 ust.1 a) ustawy z dnia 12 marca 1958r o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. (Dz.U.58.17.70 z późn.zm.) w tych przypadkach, kiedy na podstawie obowiązujących dotąd przepisów wywłaszczonemu przysługuje tytułem odszkodowania nieruchomość zamienna, a nieruchomość taka nie może być dostarczona, organ może na wniosek jednej ze stron ustalić odszkodowanie w pieniądzach według zasad przewidzianych w niniejszej ustawie).

W kolejnej ustawie z dnia 29 kwietnia 1985r o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22 poz.99) przewidziano zasadę, że sprawy wszczęte lecz nie zakończone ostateczną decyzją o odszkodowaniu przed dniem wejścia w życie ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów.

Aktualnie obowiązująca ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz.U.04.261.2603 j.t.), w przepisie art.129 ust.5 pkt 3 stanowi, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu , gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Reasumując stwierdzić należy, że decyzja z dnia [...] 1958r nie była decyzją o przekazaniu nieruchomości zamiennej właścicielowi, a tylko taka mogła zakończyć postępowanie w sprawie ustalenia (przyznania) odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Zobowiązanie wywłaszczającego do dostarczenia nieruchomości zamiennej nie jest ustaleniem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Nie można zatem stwierdzić, że wnioskodawcy żądali wydania przez organ następnej decyzji, w sprawie rozstrzygniętej już ostateczną decyzją. A tylko wydana w takich okolicznościach decyzja merytoryczna byłaby dotknięta wadą nieważności, określaną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa, co obligowałoby organ do wydania decyzji o umorzeniu postępowania.

Dlatego też zaskarżona decyzja narusza przepis art. 105 kpa.

Nadto stwierdzić należy, że organ błędnie przyjął, iż wnioskodawcy domagali się jedynie "wykonania" decyzji z dnia [...] 1958r. Podkreślenia wymaga, że sprecyzowanie wniosku w taki sposób nastąpiło w formie notatki służbowej podpisanej przez skarżącą.

W związku z tym podnieść należy, że obowiązkiem organu było załatwienie sprawy, stosownie do treści art.7 kpa, mając na względzie słuszny interes obywatela.

W myśl art.9 kpa organ administracji publicznej winien należycie i wyczerpująco informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ powinien też czuwać, by strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielać jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Obydwie te zasady zostały przez SKO naruszone.

Skoro organ administracji powinien rozpoznać sprawę co do jej istoty w świetle rzeczywistych intencji wnioskodawcy dających się ustalić na podstawie składanych w postępowaniu żądań, to sprzeczne z w/w zasadami jest rozstrzygnięcie sprawy o "wykonanie decyzji" przy pełnej świadomości organu, że postępowanie takie jest niedopuszczalne.

Zgodnie z art. 9 in fine organ winien udzielać stronie "wskazówek", jak należy postąpić w danej sytuacji, aby uniknąć szkody.

Nadto, kierując skarżącą na drogę postępowania egzekucyjnego, organ nie starał się nawet ocenić, czy decyzja z dnia [...] 1958r nadaje się do wykonania.

Wobec powyższego uznać należy, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] naruszają przepisy prawa procesowego w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Wreszcie, z przyczyn wyżej wskazanych organ dokonał błędnej wykładni art.30 dekretu z dnia 29 kwietnia 1949r przez przyjęcie, że decyzja zobowiązująca wywłaszczającego do zaoferowania nieruchomości zamiennej jest decyzją o ustaleniu odszkodowania.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy rzeczą organu będzie rozważenie zastosowania art. 129 ust.5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Wobec powyższego, na podstawie art. 145 ust.1 pkt 1 ppkt a) i c) i art. 135 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art.200 p.p.s.a.