Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 190/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6063 Opłaty eksploatacyjne
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Urząd Górniczy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6 pkt 3 i 19, art. 140
journal: Dz.U. 2019 poz 868
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędzia WSA Iwona Wiesner (spr.), Protokolant St. sekr. sąd. Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2020 r. sprawy ze skargi ,,A’’ Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa w K. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobycie kopaliny bez koncesji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Wyższego Urzędu Górniczego (organ odwoławczy) decyzją z [...] r. znak: [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późno zm., dalej; kpa), w zw. z art. 140 ust. 1 w zw. z art. 140 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 3 ustawy z 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2019 r. poz. 868, z późno zm., dalej: pgg), po rozpatrzeniu odwołania z [...] r. "A" sp. z o.o. sp.k. w K. (spółka, skarżąca) od decyzji Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. (organ I instancji) z [...] r., znak: [...], ustalającej opłatę podwyższoną za wydobycie bez wymaganej koncesji [...]ton kopalin - piasku drobnoziarnistego, w okresie od [...] r. do [...] r., na części działek o nr. ewidencyjnych [...], [...] i [...], położonych w miejscowości G., gmina K., powiat [...], województwo [...], w wysokości [...] zł, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższa decyzja została wydana w przedstawionym poniżej stanie sprawy.

Decyzją z [...] r. wydaną na podstawie art. 4 ust. 3 w związku z art. 140 ust. 3 pkt 3 pgg oraz na podstawie art. 104 kpa organ I instancji ustalił spółce opłatę podwyższoną za wydobycie bez wymaganej koncesji [...] ton kopalin - piasku drobnoziarnistego, w okresie od [...] r. do [...] r., na części działek o nr. ewidencyjnych [...], [...] i [...], położonych w G. w wysokości [...] zł zobowiązując spółkę do wniesienia opłaty w odpowiednich częściach na konto Gminy K. oraz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie.

Od powyższej decyzji spółka wniosła odwołanie [...] r., w którym wskazała, że organ błędnie przyjął, że każde wydobycie kopaliny wymaga posiadania koncesji, w sytuacji gdy z art. 21 ust. 1 pkt 2 pgg wynika, że przepisom tej ustawy podlega jedynie podmiot prowadzący działalność gospodarczą w zakresie objętym obowiązkiem uzyskania koncesji, a nie każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą. W odwołaniu podniesiono, iż prace wykonywane przez odwołującego się nie miały charakteru prac wykonywanych w sposób zorganizowany i ciągły, polegały na przesunięciu piasku na własnych działkach i na własny użytek, zaś działalność ta nie była nastawiona na osiągnięcie zysku, nie była zintensyfikowana, więc nie można mówić o jej ciągłości. W związku z profilem swojej działalności gospodarczej, odwołująca nie mogła ubiegać się o udzielenie koncesji, a tym samym nie może być na nią nałożona podwyższona opłata za wydobycie kopaliny bez koncesji. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Prezes Wyższego Urzędu Górniczego po rozpatrzeniu odwołania wydał zaskarżoną decyzję nie znajdując podstaw do uwzględnienia zarzutów spółki. Odwołując się do ustalonego stanu faktycznego wskazał, że [...] r. powiadomiono telefonicznie Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. o prowadzeniu prac związanych z wydobywaniem kruszywa bez wymaganej koncesji. Zgłaszający wskazał dwie lokalizacje prowadzenia prac: w K. przy ulicy [...], w obrębie firmy "B" sp. z o.o. oraz w K. przy ulicy [...], w obrębie firmy "C".

Analiza powiadomienia, dokonana przez organ I instancji, wykazała, iż wskazane miejsca wydobywania kopalin zlokalizowane są faktycznie w miejscowości G. pod K., a nie w K. (w K. m.in. nie ma ulicy [...].).

Pracownicy organu I instancji [...] r. przeprowadzili wizję terenową, w wyniku której ustalono, że na działkach oznaczonych nr. ewid. [...], [...], [...] (według [...]) w miejscowości G., gmina K., powiat [...], województwo [...], znajdują się ślady mogące wskazywać na prowadzenie nielegalnej eksploatacji kopaliny. Stwierdzono, że w obrębie wskazanych działek znajduje się wyrobisko stokowe, którego części, oznaczone w notatce służbowej z wizji jako "A" i "B", oddzielone są od siebie terenem, na którym zdjęto nadkład i przygotowano ten fragment terenu do dalszych prac wydobywczych. Od strony południowej, wschodniej i zachodniej zdeponowano nadkład oraz masy ziemne niebędące materiałem macierzystym, na terenie działki nr [...] w G. składowano też gruz i odpady budowlane. Stan wyrobiska wskazywał na prowadzenie prac w nieodległym czasie, widoczne były ślady poruszania się po terenie pojazdów ciężkich, skarpy wyrobiska nie były porośnięte roślinnością, podobnie jak i zwałowiska nadkładu i kruszywa. W obrębie wyrobiska zdeponowane było kruszywo. W zachodniej części terenu przebiegała linia energetyczna średniego napięcia, minimalna odległość górnej krawędzi skarpy od słupa elektroenergetycznego wynosiła 5 m. Podczas wizji terenowej nie prowadzono prac związanych z wydobywaniem kopaliny, na miejscu stwierdzono obecność koparki ładującej gruz. W trakcie wizji wykonano pomiary wyrobiska oraz sporządzono dokumentację fotograficzną.

Pismem z [...] r. Starosta [...] poinformował organ I instancji, że zgodnie z ewidencją gruntów i budynków działka o nr. ewid. [...] w obrębie G. nie istnieje, dla działki nr ewid. [...] w obrębie G. dokonano w Wydziale Architektury Budownictwa Starostwa Powiatowego w K. zgłoszenia utwardzenia części terenu w celu uzyskania placu manewrowego. Ponadto poinformowano, że Starosta [...] nie prowadził postępowania w sprawie naliczenia opłaty podwyższonej z tytułu wydobywania kopaliny bez wymaganej koncesji, na działalność prowadzoną w obrębie wskazanych działek nie wydawano decyzji ani pozwoleń z zakresu Prawa geologicznego i górniczego oraz Prawa budowlanego, Prawa wodnego, Prawa ochrony środowiska, Prawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych, umożliwiających prowadzenie prac poniżej poziomu terenu. Pismem z [...] r., Starosta [...] poinformował organ I instancji, że działki oznaczone numerami ewidencyjnymi [...] i [...] stanowią własność "A" sp. z o.o. sp.k. w K., zaś działka o nr. ewidencyjnym [...] uległa w [...] r. podziałowi geodezyjnemu, w wyniku którego powstały działki: nr ewid. [...], której właścicielem jest "A" sp. z o.o. sp.k. w K., nr ewid. [...], której współwłaścicielami są "A" sp. z o.o. sp.k. w K. i "D" sp. z o.o. w G. oraz nr. ewid. [...], której właścicielem jest "D" sp. z o.o. w G..

Pismem z [...] r. Kierownik Działu Zarządzania Eksploatacją Rejonu Dystrybucji w K. "E" S.A. podał informacje dotyczące wykopu zlokalizowanego na działkach nr ewid. [...] i [...] w G. pod linią energetyczną średniego napięcia. W piśmie tym wskazano, że właściciel działek zawarł stosowną umowę na usunięcie kolizji, w ramach której kolidujące urządzenia elektroenergetyczne mają zostać przebudowane wraz ze zmianą ich lokalizacji.

M. W., prezes zarządu "B" sp. z o.o. pismem z [...] r., wskazał, że spółka nie jest właścicielem działek nr [...], [...], [...], [...] i [...] położonych w G., żadnych kopalin z tych działek nie wydobywała. Właścicielem tych działek jest "A" sp. z o.o. w K. W związku z powyższym, pismem z [...] r. organ I instancji zawiadomił spółkę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej w związku z prowadzeniem działalności polegającej na wydobywaniu kopaliny bez wymaganej koncesji na działkach o nr. ewid. [...], [...], [...], [...] oraz [...] w G., wzywając R. S., jako osobę uprawnioną do reprezentowania komplementariusza do złożenia wyjaśnień na okoliczności wskazane w zawiadomieniu.

Pismem z [...] r. prezes zarządu komplementariusza wyjaśnił, że działkach oznaczonych nr ewid. [...], [...], [...], [...] w miejscowości G. nie były prowadzone prace polegające na wydobyciu piasku czy żwiru, natomiast na działkach [...], [...], [...] były prowadzone prace polegające na niwelacji terenu pod zabudowę hali magazynowej zgodnie z warunkami zabudowy. Ponadto występuje na tych działkach kolizja linii energetycznych, dla których trzeba przygotować teren (kopia pierwszej strony wniosku o pozwolenie na budowę budynku magazynowego na terenie działek nr ewid. [...], [...] oraz [...] w miejscowości G., złożonego w Starostwie w K., z nieczytelną prezentatą, uniemożliwiającą wskazanie daty wpływu wniosku, kopia decyzji Wójta Gminy K. z [...] r. o ustaleniu warunków zabudowy dla inwestycji na terenie działek nr ewid. [...], [...] oraz części działki nr ewid. [...] w miejscowości G. w gminie K., kopię pisma "E" S.A., Oddział w O., z [...] r. wraz z kopią załącznika do tego pisma - warunkami przebudowy (usunięcia kolizji) sieci elektroenergetycznej numer [...], oraz kopię pisma "E" S.A., Oddział w O., z [...]r. wraz z kopiami załączników wymienionych w tym piśmie: umową o przebudowę sieci nr [...], blankietem wpłaty, protokołem przekazania-odbioru projektu budowlano-wykonawczego, wykazem kancelarii notarialnych sporządzających akty notarialne w zakresie regulowania tytułu prawnego na rzecz "E" S.A.).

"D" sp. z o.o. pismem z [...] r. wskazała, że na działce nr [...] w G., której spółka jest współwłaścicielem oraz na należącej do niej działce nr ewid. [...], nie były prowadzone prace polegające na eksploatacji piasku, żwiru lub innej kopaliny, zaś po zakupieniu tych działek prowadzone na nich prace polegały wyłącznie na splantowaniu nierówności terenu w celu umożliwienia rozpoczęcia uprawy rolniczej. Spółka nie udzieliła stronie niniejszego postępowania zgody na wzniesienie budynku magazynowego na części należącej do niego działki nr ewid. [...] w G..

Pracownicy organu I instancji [...] r. przeprowadzili oględziny działek o nr. ewid. [...],[...], [...], [...] oraz [...] w miejscowości G. w obecności osoby upoważniony do reprezentowania strony tego postępowania, oraz pod nieobecność powiadomionego przedstawiciela "B" sp. z o.o. w S.. Podczas oględzin stwierdzono, że stan wyrobisk uległ zmianie od czasu przeprowadzonej [...] r. wizji terenowej. W części północnej znajdowało się wyrobisko stokowo-wgłębne z dwoma piętrami eksploatacyjnymi. W części północno-zachodniej znajdowała się pochylnia wjazdowa dla maszyn, ze świeżymi śladami maszyn o podłożu gąsienicowym. Wyrobisko opisane w notatce służbowej z [...] r. zmieniło swój kształt, teren powyżej wyrobiska został wyrównany i zniwelowany, zlikwidowano istniejące w dniu wizji zwałowiska nadkładu i kruszywa. Teren na wschód od wyrobisk został wyrównany, zaś rejon zachodniej jego części, na pograniczu działek nr ewid. [...] i [...] został zasypany i wyrównany. W związku z powyższymi zmianami, przeprowadzono ponowny pomiar sytuacyjno-wysokościowy rzędnych terenowych.

Obecny podczas oględzin R.S. wyjaśnił, że prace na działkach ewid. [...], [...] i [...] zlecił osobiście, celem budowy hali magazynowej, a osoby i maszyny do pracy "załatwiał" jego ojciec, A. S., zaś jemu samemu wydawało się, że koparki i pracownicy wykonujący prace należeli do firmy "B". W jego ocenie [...] r. prace były prawdopodobnie wykonywane przez firmę "B", jednakże nie pamięta, kto je wykonywał. Wszyscy pracownicy działali na jego polecenie. Umowa zawarta między R. S. a M. W. - prezesem zarządu "B" sp. z o.o. była "umową słowną na zasadzie dogadania". R. S. stwierdził, że wykonywane prace polegały na niwelowaniu terenu, jednak nie pamiętał kiedy się rozpoczęły. Wskazał, że na działkach znajdowały się "duże wąwozy", zaś celem robót było utworzenie jednego dużego placu. W związku z tym, masy ziemne z działki nr ewid. [...] w G. zostały przewiezione na nieruchomości o nr. [...] i [...] celem zasypania wąwozów, żadne masy ziemne, nie zostały wywiezione poza teren działek. Podstawą do prowadzenia prac była kolizja z linią energetyczną, w tym celu podpisał umowę dotyczącą usunięcia kolizji z "E" S.A. Wskazał, że posiada projekt na przebudowę linii, lecz nie pamięta kto i kiedy opracowywał projekt, osobiście nie składał żadnego projektu do Starostwa Powiatowego w K.. Nie pamiętał również, czy Starosta [...] wydał pozwolenie w związku z przebudową sieci elektroenergetycznej. Osobiście składał do Starostwa wniosek o udzielenie pozwolenia na budowę hali magazynowej, jednak nie wie, czy Starosta [...] takie pozwolenie wydał, ponieważ prowadzenie tych spraw przekazał innej osobie.

Spółka pismem z [...] r. przesłała umowę o rekultywację terenu zawartą [...] r. z "B" sp. z o.o. w S. oraz kopię decyzji Wójta Gminy K. z [...] r. o zezwoleniu na wycięcie drzew rosnących na terenie działki nr ewid. [...] w G..

Wójt Gminy K. pismem z [...] r. wskazał, że decyzja z [...] r. o ustaleniu warunków zabudowy dla inwestycji na terenie działek nr ewid. [...], [...] oraz części działki nr ewid. [...] w G. stała się ostateczna [...] r.

Pismem z [...] r. przedsiębiorca energetyczny poinformował, że strona umowy o przebudowę sieci elektroenergetycznej nie przekazała "E" S.A. opracowanego projektu budowlano - wykonawczego z wymaganymi załącznikami. Starosta [...] pismem z [...] r. poinformował, że wniosek spółki o udzielenie pozwolenia na budowę budynku magazynowego na terenie działek nr ewid. [...], [...] oraz [...] w G. wpłynął [...] r., jednak z uwagi na braki formalne wniosku i nieuzupełnienie ich przez inwestora w terminie, pozostawiono wniosek bez rozpatrzenia. Podmiot ponownie [...] r. wystąpił o udzielenie pozwolenia na realizację zamierzenia

Organ I instancji [...]r. przesłuchał osoby upoważnione do reprezentowania stron postępowania: R. S., prezesa zarządu komplementariusza spółki oraz M.W., prezesa zarządu "B" sp. z o.o. w S.. R. S. wskazał, że na terenie działek o nr. ewid. [...], [...] i [...] w G. prowadzona była niwelacja terenu. Działki o nr ewid. [...] i [...] były niedawnym zakupem strony, były na nich duże wąwozy. Zlecił osobiście, działając w imieniu komplementariusza spółki prace ziemne i niwelacyjne na terenie działek o nr ewid. [...], [...] i [...] w G.. Prace te miała prowadzić "B" sp. z o.o., dysponująca sprzętem i odpowiednim personelem, wskazując na postanowienia umowy o rekultywację, zawartej przez strony [...] r. Podkreślił, że od [...] r. do [...] r. na terenie działki nie prowadzono prac, jedynie łagodzenie skarp, nie posiadał jednak decyzji Starosty [...] o rekultywacji. Wskazał, że strony rozliczyły się w taki sposób, że spółka użyczyła "B" sp. z o.o. pomieszczenia biurowego, placu i hali magazynowej na działce nr [...] w G.. Podkreślił, że cała ziemia, jaka została wydobyta, została przeniesiona w inne miejsce na działkach [...] i [...] w G.. Żadnej ilości nie zagospodarował dla siebie, nic według jego wiedzy nie opuściło terenu działek. M. W. wskazał, że najpierw strony zawarły umowę ustną, potwierdzoną później na piśmie. Z jego wyjaśnień wynika, że wyrobisko na terenie działek [...], [...] oraz [...] w G. powstało w wyniku prac niwelacyjnych. Prace prowadzone były na postawie umowy o rekultywację, jednak nie wykonywał wcześniejszych prac związanych z wycinką drzew. To R. S. określił charakter prowadzonych prac i ich zakres, M. W. w niezbędnym stopniu jedynie nadzorował swoich pracowników. M. W. oświadczył, że osobą, którą pracownicy inspekcyjno - techniczni organu spotkali na działkach w dniu wizji terenowej mógł być nowy księgowy spółki, na bramie zaś znajdował się wtedy szyld "B". M. W. podniósł, że on sam nie podejmował żadnych decyzji odnośnie przemieszczania ziemi, a jedynie wykonywał w tym zakresie polecenia zamawiającego. Wydobyte zmieszane masy piasku i ziemi zagospodarowane były w obrębie powyższych nieruchomości, on sam nie pobierał z tego terenu kopaliny na własne potrzeby. Po otrzymaniu od R. S. informacji o konieczności wstrzymania prac, wykonał jedynie na zlecenie zamawiającego prace, celem zabezpieczenia skarpy i taki stan wyrobiska, w jego ocenie, istniał [...] r., podczas dowodu z oględzin działek. Po tym dniu nie prowadził już w tym miejscu żadnych prac ziemnych.

Strona pismem z [...] r. przesłała kopię decyzji Starosty [...] z [...] r. o udzieleniu spółce pozwolenia na budowę budynku magazynowego na działce nr [...] w G.. Działka ta nie była objęta niniejszym postępowaniem.

Organ odwoławczy po rozpatrzeniu odwołania strony odwołał się do art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Wskazał, że zgodnie z art. 4 pgg, przepisów działu III-VIII pgg oraz art. 168-174 pgg nie stosuje się do wydobywania piasków i żwirów, przeznaczonych dla zaspokojenia potrzeb własnych osoby fizycznej, z nieruchomości stanowiących przedmiot jej prawa własności (użytkowania wieczystego), bez prawa rozporządzania wydobytą kopaliną, jeżeli jednocześnie wydobycie: 1) będzie wykonywane bez użycia środków strzałowych; 2) nie będzie większe niż 10 m3 w roku kalendarzowym; 3) nie naruszy przeznaczenia nieruchomości (art. 4 ust. 1 pgg). Ten, kto zamierza podjąć wydobywanie, o którym mowa w ust. 1, jest obowiązany z 7-dniowym wyprzedzeniem na piśmie zawiadomić o tym właściwy organ nadzoru górniczego, określając lokalizację zamierzonych robót oraz zamierzony czas ich wykonywania (art. 4 ust. 2 pgg).

W przypadku naruszenia wymagań określonych w art. 4 ust. 1 i 2 art. 4 pgg właściwy organ nadzoru górniczego, w drodze decyzji, ustala prowadzącemu taką działalność opłatę podwyższoną, o której mowa w art. 140 ust. 3 pkt 3 pgg.

Zgodnie z art. 140 ust. 1 pgg, działalność wykonywana bez wymaganej koncesji albo bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych podlega opłacie podwyższonej. Organem właściwym w tego rodzaju sprawach, poza wyjątkami wynikającymi z art. 140 ust 2 pkt 1 pgg, jest właściwy organ nadzoru górniczego (art. 140 ust. 2 pkt 2 pgg).

Opłatę podwyższoną za wydobywanie kopalin ustala się w wysokości czterdziestokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej bez koncesji kopaliny (art. 140 ust. 3 pkt 3 pgg).

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pgg ustawa ta określa zasady i warunki podejmowania, wykonywania oraz zakończenia działalności w zakresie:

1) prac geologicznych;

2) wydobywania kopalin ze złóż;

3) podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji;

4) podziemnego składowania odpadów;

5) podziemnego składowania dwutlenku węgla w celu przeprowadzenia projektu demonstracyjnego wychwytu i składowania dwutlenku węgla.

W rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 3 pgg kopaliną wydobytą jest całość kopaliny odłączonej od złoża, zaś złożem kopaliny jest naturalne nagromadzenie minerałów, skał oraz innych substancji, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą (art. 6 ust. 1 pkt 19 pgg).

Organ II instancji wskazał, że w decyzji I instancji organ błędnie przytoczył podstawę prawną rozstrzygnięcia. W ocenie organu odwoławczego art. 4 pgg nie znajduje zastosowania w przypadku wykonywania działalności nim wskazanej przez podmioty inne niż osoby fizyczne. Jednakże wobec faktycznego istnienia podstawy prawnej (art. 140 pgg), znajdującej zastosowanie w ustalonym w sprawie stanie faktycznym, zaskarżona decyzja może się ostać. Ponadto, zarówno naruszenie art. 4 pgg, jak i realizacja normy określonej w art. 140 pgg, pociągają wobec adresatów ten sam skutek - ustalenie danemu podmiotowi opłaty podwyższonej w sposób określony w art. 140 ust. 3 pkt 3 pgg.

W toku prowadzonego postępowania bezspornie ustalono, że prace związane z wydobywaniem kopaliny, piasku drobnoziarnistego były zainicjowane, koordynowane i kontrolowane przez R. S., prezesa zarządu komplementariusza spółki. Na fakt, że prace polegające na odłączeniu kopaliny od złoża miały miejsce wskazują jednoznacznie ustalenia poczynione przez pracowników organu I instancji w trakcie przywołanych wyżej wizji terenowej i oględzin. Organ I instancji zasadnie nie dał wiary wyjaśnieniom odwołującego się, że prowadzone prace miały jedynie charakter niwelacji terenu, na którym znajdowały się duże wąwozy. Przeczy temu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci: zdjęć satelitarnych z lat 2010-2018 oraz otrzymanych przez organ I instancji archiwalnych map sytuacyjno-wysokościowych ze stanami aktualności na rok: 2014, 2015, 2016, 2017 i 2018. Nie bez znaczenia w sprawie pozostaje również fakt, że w trakcie prowadzenia robót, ujawnionych przez organ I instancji, strona nie miała decyzji zezwalających na prowadzenie prac poniżej poziomu terenu (np. pozwolenia budowlanego, czy też decyzji rekultywacyjnej), w wyniku których na terenie nieruchomości mogłyby powstać wyrobiska poeksploatacyjne. Prowadzeniu prac nie przeczyła na żadnym z etapów postępowania strona.

Na terenie działek znajdowało się złoże kopaliny, efektem wykonanych przez stronę robót było odłączenie kopaliny, piasku drobnoziarnistego, od złoża, a fakt, że prac nie wykonywano w sposób zorganizowany i ciągły nie były one nastawione na osiągnięcie zysku, wydobyta kopalina została zaś wykorzystana na własne potrzeby, nie mogą przesądzać o tym, że prowadzona działalność nie stanowi wydobycia kopalin, jeśli w jej trakcie dokonano oddzielenia kopaliny od złoża. Fakt, że odłączona kopalina nie zostaje wykorzystana gospodarczo, nie ma istotnego znaczenia dla ustalenia opłaty podwyższonej, jeśli zważyć, że gospodarcze wykorzystanie wydobytego materiału nie stanowi przesłanki uznania odłączenia kopalin za ich wydobycie. Z wydobyciem mamy bowiem do czynienia nie tylko w przypadku zbycia uzyskanych kopalin, ale nawet wówczas, gdy odłączona substancja nie była sprzedawana albo przeznaczona do sprzedaży. Jedynie jej zdatność do sprzedaży (a nie faktyczne przeznaczenie) jest cechą dla uznania substancji za kopalinę, gdyż sposób zagospodarowania oddzielonych kopalin nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (wyroki WSA w Gliwicach z 13.03.2017 r., sygn. akt III SA/Gl 1367/16, z 19.04.2017 r., sygn. akt III SA/Gl 920/16, z 11.10.2016 r., sygn. akt III SA/Gl 271/16, z 19.08.2014 r., sygn. akt III SA/Gl 650/14, wszystkie na: orzeczeniansa.gov.pl).

Wskazano, że przywołane w odwołaniu orzecznictwo dotyczyło stanu prawnego obowiązującego pod rządami ustawy z 4 lutego 1994 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2005 r. Nr 228, poz. 1947 z późno zm.), która została uchylona wraz z wejściem w życie ustawy z 9 czerwca 2011 r. W aktualnym stanie prawnym stanowisko prezentowane przez odwołującą się było sprzeczne z przepisami ustawy. W art. 4 pgg ustawodawca określił, że wydobywanie kopaliny (piasków i żwirów) podlega wyłączeniu spod rygorów ustawy (w tym konieczności uzyskania koncesji), jeżeli spełnione zostaną określone tym przepisem przesłanki (wydobycia dokonuje osoba fizyczna dla zaspokojenia własnych potrzeb z nieruchomości stanowiącej własność tej osoby, bez użycia środków strzałowych, w ilości nieprzekraczającej 10m3, bez prawa rozporządzania wydobytą kopaliną, i pod warunkiem, że wydobycie nie naruszy przeznaczenia nieruchomości, a planowane wydobycie zostanie zgłoszone właściwemu organowi nadzoru górniczego). Tak więc ustawodawca przewidział przypadek, w jakim wydobywanie kopaliny bez koncesji jest dopuszczalne i pozostaje wyłączone spod sankcji w postaci opłaty podwyższonej, lecz obwarował go pewnymi warunkami, które w rozstrzyganej sprawie nie zachodzą. Prowadzenie zaś wydobycia kopaliny z naruszeniem któregokolwiek z warunków określonych w art. 4 pgg jest przez ustawodawcę sankcjonowane (w tym, gdy wydobycia dokonuje podmiot inny niż osoba fizyczna). Czyniąc wyjątek ustawodawca wykazał, że jego wolą jest sankcjonowanie działalności polegającej na wydobywaniu kopalin bez względu na to czy wydobycie to ma charakter działalności gospodarczej, czy też nie, jeżeli działalność ta nie spełnia przesłanek wyłączenia jej spod rygorów określonych w art. 4 pgg.

Wbrew twierdzeniu odwołujących organ I instancji w sposób wyczerpujący, rzetelny i wszechstronny rozpatrzył materiał dowodowy, co doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji, a znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, sporządzonym zgodnie z mi. 107 § 3 kpa.

W niniejszej sprawie niewątpliwie, niezależnie od motywów jakimi kierowała się strona, odłączyła kopalinę od złoża, przez co postępowanie prowadzone przez organ I instancji było w pełni uzasadnione. Odwołująca nie posiadała koncesji na eksploatację kopaliny, nie posiadała żadnych decyzji zezwalających na prowadzenie robót poniżej powierzchni terenu. Bez znaczenia w niniejszej sprawie jest w jaki sposób strona wykonywała zakwestionowaną działalność, profil jej działalności gospodarczej (wbrew twierdzeniom odwołującej się nie ma on wpływu na możliwość uzyskania przez nią koncesji), czy też sposób w jaki wykorzystała później wydobyty piasek, w związku z czym organ I instancji nie tylko mógł, ale wręcz był zobligowany do wydania decyzji.

Pismem z [...] r. spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na powyższą decyzję domagając się uchylenia decyzji obu instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 21 ust. 1 pkt 2 pgg, poprzez jego błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące wydaniem błędnej decyzji.

W uzasadnieniu skargi spółka wskazała, że organ błędnie przyjął, że każde wydobycie kopaliny wymaga posiadania koncesji. Przepisom ustawy podlegają jedynie podmioty prowadzące działalność gospodarczą w zakresie objętym obowiązkiem uzyskania kopaliny, a działalności takiej skarżąca nie prowadzi i nie prowadziła. Przesunięcia piasku dokonano na własne potrzeby i nie w celach zarobkowych.

W odpowiedzi na skargę Prezes Wyższego Urzędu Górniczego wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, j.t. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.).

Natomiast badanie zaskarżonej decyzji we wskazanych ramach prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja nie naruszała prawa, a zarzuty strony skarżącej nie były zasadne. Spór w niniejszej sprawie dotyczy ustalenia, czy organy nadzoru górniczego prawidłowo ustaliły, że na wskazanych działkach dokonano eksploatacji kopaliny w postaci piasku, a w konsekwencji czy prawidłowo obciążyły skarżącą opłatą podwyższoną za wydobywanie kopaliny bez koncesji.

Stosownie do art. 140 ust. 1 pgg, działalność wykonywana bez wymaganej koncesji albo bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych podlega opłacie podwyższonej, przy czym opłatę podwyższoną za wydobywanie kopalin ustala się w wysokości czterdziestokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej bez koncesji kopaliny (ust. 3 pkt 3).

Zgodnie zaś z art. 143 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 pgg w sprawach określonych niniejszym działem stroną postępowania jest odpowiednio podmiot, który prowadzi działalność bez wymaganej koncesji, a w przypadku jego braku - właściciel nieruchomości albo inna osoba posiadająca tytuł prawny do nieruchomości, na której jest prowadzona ta działalność lub roboty geologiczne.

Przesłankami do wydania decyzji dotyczącej naliczenia opłaty podwyższonej jest prowadzenie wydobycia przez podmiot, który nie posiada koncesji i nie zgłosił zamiaru wydobywania kopaliny dla zaspokojenia potrzeb własnych, organowi nadzoru górniczego. W niniejszej sprawie przesłanki te należało oceniać w kontekście ustaleń stanu faktycznego sprawy. Skarżąca nie dysponowała koncesją na wydobycie kopaliny, nie ubiegała się o nią, gdyż jak twierdziła dokonywała jedynie przesunięć piasku na własnych działkach, na własny użytek, a działalność ta nie była nastawiona na osiągnięcie zysku. W dniu [...] r. pracownicy organu I instancji dokonali oględzin działek w obecności R. S.. Nie stawił się reprezentant "B" sp. z o.o. Stwierdzono, że stan wyrobisk uległ zmianie w porównaniu do stanu opisanego w notatce służbowej z [...] r. sporządzonej w związku z informacją o wydobyciu kopaliny. Dokonano ponownych pomiarów wyrobiska. Podczas oględzin stwierdzono zmianę kształtu wyrobiska, teren powyżej został wyrównany i zniwelowany, zlikwidowano istniejące w dniu wizji zwałowiska nadkładu i kruszywa. Pismem z [...]r. skarżąca przedstawiła kopię decyzji Starosty [...] z [...]r. zatwierdzającej projekt budowy i udzielającej spółce pozwolenia na budowę budynku magazynowego w G. na działce [...]. Podkreślić zatem trzeba, że w dacie stwierdzonych przez organ prac wydobywczych skarżąca nie dysponowała decyzją pozwalająca na budowę budynku magazynowego, a nadto uzyskane zezwolenie obejmowało jedynie działkę [...], podczas gdy zaskarżona decyzja obejmowała działki o numerach [...], [...], [...] (decyzja o warunkach zabudowy na działkach [...], [...] i w części [...]). Skarżąca podjęła czynności związane z usunięciem kolizji sieci elektroenergetycznej i [...]r. podpisano stosowną umowę z "E", a w aktach sprawy nie znajduje się dokumentacja potwierdzająca wykonanie zapisów umowy w § 4 i § 6 oraz wpłatę przewidzianej tam zaliczki, co warunkowało wykonanie umowy.

Organ nadzoru górniczego podjął działania w sprawie wskutek uzyskania informacji o prowadzeniu eksploatacji złoża piasku uzyskanej [...]r. Czynności podjęte [...]r. miały charakter wizji, a ich celem była weryfikacja uzyskanych wiadomości. Wizja nieruchomości w terenie w tym przypadku nie jest czynnością wymagającą dla jej skuteczności obecności właścicieli gruntów objętych tą weryfikacją (wyrok NSA z 18.05.2020 r. sygn. akt II OSK 2766/19, wszystkie powołane na:orzeczeniansa.gov.pl). W niniejszej sprawie podkreślić jednak trzeba, że przedstawiciel skarżącej był obecny w toku oględzin na terenie nieruchomości, złożył wyjaśnienia, nie wniósł zastrzeżeń do protokołu oględzin. Powyższe oznacza, że w toku tej czynności oraz na kolejnych etapach postępowania, już po jego formalnym wszczęciu i doręczeniu postanowienia [...]r., skarżący miał zapewnione prawo do czynnego w nim udziału.

Odnosząc się do zarzutu skargi w zakresie naruszenia art. 21 ust. 1 pkt 2 pgg należało stwierdzić, że nie zasługiwał on na uwzględnienie. Treści powołanego przepisu wynika, że działalność w zakresie wydobywania kopalin ze złóż może być wykonywana po uzyskaniu koncesji. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że na wydobywanie kopaliny ze złóż (a nie na jej sprzedaż, czy zagospodarowywanie) wymagana jest koncesja. Jej brak pociąga zaś za sobą sankcję (opłatę podwyższoną), ustalaną w konstytutywnej decyzji administracyjnej (wyrok WSA w Gliwicach z 26.03.2018r. sygn. akt III SA/Gl 869/17). Przepis ten nie łączy samego procesu wydobywania kopaliny z jakąkolwiek formą prowadzonej działalności, a jego szeroko określony krąg adresatów odnosi się do wszystkich podmiotów prowadzących wydobycie kopaliny. W niniejszej sprawie poza sporem jest, że skarżąca nie posiada koncesji, nie występowała o jej udzielenie. W ocenie organu górniczego skarżąca dokonała jednakże wydobycia kopaliny w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 3 i pkt 19 pgg, zgodnie z którym kopaliną wydobytą jest całość kopaliny odłączonej od złoża, zaś złożem kopaliny jest naturalne nagromadzenie minerałów, skał oraz innych substancji, których wydobywanie może (nie musi) przynieść korzyść gospodarczą, a proces odłączania kopaliny od jej złoża stanowi jej wydobycie (wyrok WSA w Gliwicach z 19.12.2019r. sygn. akt III SA/Gl 648/19). Wydanie decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty podwyższonej nie wymaga uprzedniego określenia celu odłączenia kopaliny od złoża. Przesłanki, którymi kieruje się eksploatujący, nie mogą przesądzać o tym, że działalność w trakcie której oddzielono kopalinę od złoża, nie stanowi wydobycia kopaliny (wyrok NSA z 13.11.2019r. sygn. akt II GSK 2738/17). Poczynione w tym zakresie w toku postępowania ustalenia były wystarczające dla wydania zaskarżonej decyzji, a organ nie miał obowiązku nieograniczonego poszukiwania dowodów. Organ wywiązał się z obowiązku podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7 i art. 8 kpa), zaś zgodnie z art. 77 § 1 kpa zebrał w sposób wyczerpujący i rozpatrzył materiał dowodowy. Zgodnie z dyspozycją art. 80 kpa strona miała możliwość wypowiedzenia się w sprawie.

Podkreślić należało, że wydobycie kopaliny nastąpiło co najmniej w dacie powiadomienia organu [...]r., co potwierdziły wyniki wizji z [...]r. a zatem przed uzyskaniem powołanych wyżej dokumentów. W sprawie nie może budzić wątpliwości, że pomiędzy posiadanymi przez stronę pozwoleniami a pracami przygotowawczymi winien istnieć związek funkcjonalny, co nie miało miejsca w rozpatrywanym przypadku. Prace przygotowawcze mogą być jednak wykonywane tylko na terenie objętym pozwoleniem na budowę lub zgłoszeniem ( wyrok NSA oz. w Katowicach z 14.11.2002r. sygn. akt II SA/Ka 68/01, zapadły w poprzednio obowiązującym stanie prawnym, jednakże mający zastosowanie do stanu faktycznego sprawy). Dokumentację określająca ilość kopaliny wydobytej bez koncesji sporządzili pracownicy organu posiadający uprawnienia mierniczych górniczych, a zatem w sprawie zbędnym było powoływanie biegłego dysponującego tej samej klasy uprawieniami, a skarżący nie przedstawił zarzutów co do technicznego sposobu wyliczenia. Odnośnie sposobu wyliczenia ilości kopaliny upoważnieni pracownicy organu, posiadający stosowne uprawnienia zawodowe dokonali pomiaru specjalistycznymi urządzeniami GPS z odpowiednim oprogramowaniem. Kwestie uprawnień górniczych w ustawie prawo geologiczne i górnicze zawarto w Dziale IV "Kwalifikacje, rzeczoznawcy i odpowiedzialność zawodowa", Rozdziale 2 zatytułowanym "Kwalifikacje w zakresie górnictwa i ratownictwa górniczego" (art. 53). Znajduje się tam wykaz stanowisk, w odniesieniu do których określa się wymagania i stwierdza kwalifikacje, a wśród nich znajduje się mierniczy górniczy i geolog górniczy. Nie budzi zatem wątpliwości posiadanie przez osoby dokonujące pomiarów i obliczeń, uprawnień do tych czynności. Do dokonania prawidłowej oceny stanu faktycznego nie były wymagane wiadomości specjalne, ponad te którymi dysponowali pracownicy organu. Art. 84 § 1 kpa pozostawia kwestię dopuszczenia przez organ dowodu z opinii biegłego uznaniu organu, który może przyznać, że nie dysponuje wystarczającą wiedzą w rozstrzyganym przedmiocie i powołać biegłego lub też uznaje, jak w rozpoznawanej sprawie, że dysponuje wiedzą specjalistyczną oraz sprzętem technicznym do dokonania oceny stanu sprawy, tj. jego pracownicy mają uprawnienia mierniczych górniczych i dysponują sprzętem i wiedzą do ustalenia wielkości wyrobiska i urobku (wyroki WSA w Lublinie z 5.03.2013 r. sygn. akt II SA/Lu 1090/12, WSA w O. z 9.12.2014r. sygn. akt II SA/Ol 1161/14). Ze sprawozdania technicznego do dokumentacji ustalającej ilość wydobytej kopaliny bez koncesji sporządzonej przez uprawnionego mierniczego górniczego wynika dokładny opis sposobu dokonania pomiarów w terenie, sposobu wyliczenia kubatury wyrobiska, sposobu wyliczenia kubatury urobku, z uwzględnieniem parametrów technicznych stosowanych urządzeń.

Wywody skarżącej odnośnie spełnienia przez koncesjonariusza wymogów z art. 21 pgg w zw. z art. 2 ustawy z 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2015r. poz. 584 ze zm.) nie mają wpływu na treść rozstrzygnięcia, gdyż strona nie dysponowała koncesją na wydobywanie kopaliny, ani tez nie ubiegała się o nią.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.