Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1577/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 19
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 18, art. 19 par. 4 w zw z art. 22 par. 2, art. 29
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1577/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 listopada 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna (spr.), Sędzia: WSA Maria Zawadzka, Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2010 r., sprawy ze skargi M.J., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 13 lipca 2010 r. Nr [...], w przedmiocie postępowania egzekucyjnego - uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji -


UZASADNIENIE

W związku z postępowaniem egzekucyjnym wszczętym w dniu 24 lutego 2010 roku poprzez doręczenie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] wystawionych w dniu 2 lutego 2010 roku przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, M. J. (zwana dalej "skarżącą") w piśmie z dnia 3 marca 2010 roku, skierowanym do ZUS, zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zdaniem skarżącej, ww. tytuły wykonawcze zostały niezasadnie wystawione, ponieważ toczyło się w tym czasie się postępowanie o rozłożenie na raty egzekwowanych należności.

Postanowieniem z dnia 18 marca 2010 roku [...] Dyrektor ZUS uznał wniesione zarzuty za bezpodstawne, ponieważ toczące się postępowanie w zakresie udzielenia skarżącej ulgi w postaci rozłożenia egzekwowanych należności na raty nie mieściło się w katalogu podstaw wymienionych w art. 33 ustawy z dnia17 czerwca 1966 roku - o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 24, poz. 151 ze zm.) – zwanej dalej upea.

Zażaleniem z dnia 16 kwietnia 2010 roku skarżąca, zarzucając naruszenie art.34 §2 w zw. z art. 17 § 1 upea, domagała się uchylenia powyższego rozstrzygnięcia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniosła, że po pierwsze organ nie uzyskał wbrew ustawowemu obowiązkowi stanowiska wierzyciela co do podniesionych zarzutów, a po drugie, w jej opinii podniesiony zarzut mieścił się w kategorii określonej w art. 33 pkt 2 upea tj. "brak wymagalności obowiązku z innego powodu", a to z uwagi na formę załatwienia wniosku o rozłożenie powstałych zaległości na raty poprzez wydanie pisma zawiadamiającego zamiast stosownej decyzji. .

Postanowieniem z dnia 13 lipca 2010 roku nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, podzielając jego argumentację. Zaznaczył przy tym, że postępowanie w przedmiocie rozłożenia należności na raty nie stanowi przesłanki do uwzględnienia złożonych zarzutów, a w tej sprawie nie było obowiązku uzyskania stanowiska wierzyciela, gdyż organ egzekucyjny i wierzyciel to ten sam podmiot. Dlatego rozstrzygniecie organu egzekucyjnego w zakresie zarzutów stanowiło jednoczesne wyrażenie stanowiska wierzyciela w tym przedmiocie. Poza tym Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że odsetki za zwłokę, jakie są pobierane na podstawie omawianych tytułów wykonawczych, zostały prawidłowo w nich określone.

W skardze z dnia 4 sierpnia 2010 roku skarżąca zażądała stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia, wskazując naruszenie art. 77, 80 i 81 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 30, poz. 168 ze zm.), art. 33 § 2 oraz 34 § 1 upea. Skarżąca zarzuciła przedwczesność egzekucji wobec braku rozstrzygnięcia wniosku o rozłożenie na raty, a także podniosła, że organ w sposób nienależyty rozpatrzył niniejszą sprawę, gdyż rozstrzygnął w sposób odmienny niż w innej sprawie strony, częściowo zbieżnej z obecną. Nadto, zdaniem skarżącej, w rozważanym przypadku działały niewłaściwe organy i niewłaściwy wierzyciel.

W odpowiedzi na skargę z dnia 27 września 2010 roku Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji. W uzasadnieniu organ stwierdził, że tylko jeden z podniesionych przez skarżącą zarzutów w skardze okazał się zasadny. Mianowicie rację miała skarżąca odnośnie niewłaściwości organów rozstrzygających wniesione przez nią zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji w administracji, czego jednak materiał dowodowy na etapie postępowania odwoławczego jeszcze nie wskazywał. W sytuacji, gdy skarżąca postawiła ww. zarzut , Dyrektor lzby Skarbowej ustalił, że miejscowość B., w powiecie d. (D. ), w której mieszka skarżąca leży na terenie właściwości ZUS, obejmującym swym zasięgiem miasto T. na prawach powiatu, powiat ziemski tarnowski oraz powiat dąbrowski. Składki ubezpieczeniowe egzekwowane na podstawie tytułów wykonawczych od [...] do [...] za okres od marca 2000 roku. Do kwietnia 2001 roku należne były zatem ZUS w dacie ustawowej płatności. Z upływem 2004 roku Oddział ZUS został jednakże zlikwidowany w celu ustanowienia w to miejsce Inspektoratu Oddziału ZUS. Od tego czasu zadania na terenie zlikwidowanego Oddziału ZUS wykonywał ZUS Oddział Inspektorat w T.. Z dniem 1 czerwca 2009 roku ponownie został utworzony Oddział ZUS w T. na podstawie zarządzenia Prezesa ZUS z dnia 27 maja 2009 roku. W związku z powyższym, pomimo że Dyrektor Izby Skarbowej nie znalazł podstaw prawnych do przyznania racji pozostałym zarzutom skarżącej, to w związku z ustaleniami, które wskazują na niewłaściwość organu wierzyciela, jej skarga okazał się zasadna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga okazała się być zasadna i to wyłącznie z przyczyn, na które wskazał Dyrektor Izby Skarbowej.

Skoro bowiem skarżąca, w dniu wszczęcia egzekucji, zamieszkiwała na terenie powiatu dąbrowskiego (D) to właściwym organem reprezentującym wierzyciela i jednocześnie będącym organem egzekucyjnym, był Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z art. 19 §4 w zw. z art.22 §2 upea. Przepisy te stanowią, że dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez ten oddział, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. Przy czym właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego.

Należy też zauważyć, że zgodnie z art.18 upea w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, o ile sama ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie będzie stanowić inaczej. Zgodnie zaś z art.19 kpa organy administracji publicznej ( a taki był działający jako wierzyciel i organ egzekucyjny dyrektor oddziału ZUS) przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Zgodnie bowiem z art. 29 § 1 upea organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, a badanie to polega również na weryfikacji czy tytuł wykonawczy został wystawiony przez właściwy organ i skierowany został do właściwego miejscowo organu egzekucyjnego.

Skoro poza sporem był fakt, że w sprawie działały niewłaściwe miejscowo organy – wystawiając tytuł wykonawczy, a także prowadząc egzekucję – zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należało uchylić na zasadzie art.145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa".

Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów to należało uznać je za niezasadne.

Wprawdzie zgodnie z art. 34 § 2 i 4 upea zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10 tejże ustawy, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Jednakże, w sytuacji, kiedy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem, w orzecznictwie rozstrzygnięto, iż bezprzedmiotowym jest wydawanie w tej samej sprawie przez ten sam organ (działając a to jako wierzyciel, a to jako organ egzekucyjny) dwóch odrębnych postanowień (por. uchwała NSA z 25 czerwca 2007 roku, I FPS 4/06, ONSAiWSA 2007, nr 5, poz. 112). Jak to bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w cyt. uchwale w sposób obszerny wyjaśnił, przyjęcie literalnej wykładni art. 34 § 2 upea prowadziłoby do nielogicznego wniosku, że w sytuacji gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot, organ egzekucyjny przed rozpatrzeniem zarzutów musiałby uzyskać stanowisko wierzyciela, a więc "uzyskać stanowisko od samego siebie" w zakresie zgłoszonych zarzutów. Nie wytrzymuje zaś krytyki pogląd, że ten san podmiot, który występuje w dwóch różnych rolach (raz jako wierzyciel, dwa jako organ egzekucyjny) to dwa różne podmioty. Dlatego też sięgnąć trzeba do wykładni systemowej i celowościowej interpretowanej normy. Nie budzi wątpliwości założenie, że celem omawianej regulacji prawnej jest poddanie kontroli instancyjnej oraz, na dalszym etapie, kontroli sądowo-administracyjnej stanowiska wierzyciela niebędącego organem egzekucyjnym, skoro organ egzekucyjny związany jest takim stanowiskiem wierzyciela w zakresie zarzutów, o których mowa w przepisie art. 33 pkt 1-5 tej ustawy, oraz umożliwienie zobowiązanemu podjęcia polemiki z takim stanowiskiem wierzyciela. Poza tym uzyskiwanie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie do organu odwoławczego (a na postanowienie organu odwoławczego - skarga do sądu administracyjnego), spowoduje, że postępowanie egzekucyjne nie będzie przedłużane w sytuacji, gdy zarzuty zobowiązanego mogą zostać rozpoznane od razu przez organ egzekucyjny w postanowieniu w sprawie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów, na które przysługują mu takie same środki zaskarżenia jak na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów.

Mając powyższe rozważania na uwadze stwierdzić więc należy, iż nie ma racjonalnych powodów by w przypadku, kiedy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem, tworzyć niejako sztuczną konstrukcję konieczności uzyskania wcześniejszego stanowiska od samego siebie. Oczywistym jest przecież, że postanowienie w przedmiocie zarzutów wyraża w tej sytuacji również stanowisko wierzyciela, co też podlega takiej samej kontroli instancyjnej jak w sytuacji kiedy nie ma zbieżności między tymi podmiotami.

Nadto należy zauważyć, że cytowana powyżej uchwała składu siedmiu sędziów NSA ma moc wiążącą pozostałe składy sądów administracyjnych, które aby odstąpić od zajętego w tej uchwale stanowiska musiałyby ponownie przedstawić powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi NSA. Zgodnie bowiem z art. 269 § 1 ppsa jeżeli "jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, (...) Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi". Wynikająca więc z cytowanego przepisu ogólna moc wiążąca uchwały (także konkretnej) wyraża się w tym, że żaden skład orzekający (jakiegokolwiek sądu administracyjnego) nie może rozstrzygnąć kwestii objętej zakresem uchwały w sposób sprzeczny ze stanowiskiem w niej zawartym. Jedyną możliwość odstąpienia od stanowiska zawartego w uchwale stanowi wystąpienie przez skład niepodzielający tego stanowiska do odpowiedniego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z zagadnieniem prawnym.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela w całości przyjęty przez ww. uchwałę pogląd, a i w skardze nie zostały przedstawione jakiekolwiek dodatkowe argumenty przemawiające za ponownym przedstawieniem zagadnienia prawnego odpowiedniemu składowi NSA.

Odnosząc się natomiast do treści podstawowego zarzutu skarżącej (dotyczącego braku rozpoznania wniosku o rozłożenie na raty) to zdaniem Sądu, rację mają organy, przyjmując, że samo złożenie przez stronę wniosku o rozłożenie powstałej zaległości na raty nie wywołuje skutków w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Brak jest bowiem takiego przepisu. Wobec braku wyraźnego obowiązku zawieszania postępowania egzekucyjnego (wstrzymywania czynności egzekucyjnych) nie można domniemywać, że taki obowiązek organy egzekucyjne posiadały. W przeciwnym razie zobowiązany mógłby skutecznie uniknąć egzekucji składając wielokrotnie wnioski o rozłożenie na raty egzekwowanych należności. Dopiero więc z momentem rozłożenia należności na raty ( a więc wydania stosownej decyzji) zgodnie z art. 56 § 1 pkt 1 upea postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu.

Sąd nie mógł natomiast rozpatrywać na obecnym etapie wpływu innych postępowań egzekucyjnych na zaskarżone rozstrzygnięcia, ponieważ brak było w aktach dokumentów w tym zakresie, a i sama skarżąca takich dokumentów do skargi nie dołączyła. Nadto należy zauważyć, że wobec oczywistości naruszenia przepisów dotyczących właściwości organów i konieczności uchylenia zaskarżonych rozstrzygnięć szczegółowe badanie powyższej kwestii byłoby przedwczesne i jedynie powodowałoby przedłużenie postępowania sądowego.

W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji wyroku.