Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 217/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 59 par 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 217/14 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 kwietnia 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Paweł Dąbek (spr.), Sędzia: WSA Grażyna Firek, Sędzia: WSA Ewa Michna, Protokolant: st. referent Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2014 r., sprawy ze skarg ZUS w T. na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 2 grudnia 2013 r. Nr [...][...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego - skargi oddala -


UZASADNIENIE

Zaskarżonymi postanowieniami z dnia 2 grudnia 2013r. nr [...] oraz [...] Dyrektor Izby Skarbowej, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013r., poz. 267 ze zm.) w zw. z art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji utrzymał w mocy postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego z dnia 15 lipca 2013r. nr [...] oraz [...] w przedmiocie umorzenia postępowań egzekucyjnych.

W uzasadnieniu powyższych rozstrzygnięć zostało podniesione, że Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. prowadził na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w T. wobec S.S. postępowanie egzekucyjne. W toku postępowań wykonano wiele czynności egzekucyjnych, z których tylko nieliczne doprowadziły do zastosowania środka egzekucyjnego. Zastosowane środki w postaci zajęć wierzytelności z rachunków bankowych, jak również z wynagrodzenia za pracę, okazały się nieskuteczne. Organ ustalił, że zobowiązany prowadził działalność gospodarczą, lecz od 2004r. z tego tytułu nie uzyskiwał żadnych przychodów. W okresie kilku ostatnich lat, jedyne źródło utrzymania stanowiło wynagrodzenie za pracę w firmie jego ojca Z.S.. Jednak ze względu na wysokość osiąganego zarobku, nieprzekraczającego wolnej od potrąceń kwoty minimalnego wynagrodzenia, egzekucja z tego składnika okazała się de facto bezskuteczna. Zobowiązany nie posiadał również ruchomości, które podlegałyby zajęciu. Jedyny majątek w stosunku do którego możliwa byłaby egzekucja, stanowiły nieruchomości. Wierzyciel zapytany przez organ egzekucyjny o to, czy zażąda przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości należących do zobowiązanego, odstąpił od możliwości zastosowania tego środka.

Organ odwoławczy przytoczył i wyjaśnił podstawę prawną umorzenia postępowań egzekucyjnych. Podkreślił, że postępowania egzekucyjne prowadzone były od ponad 10 lat i jedynym uzasadnieniem dla ich kontynuowania, byłoby dające się określić w nieodległej przyszłości uprawdopodobnione możliwości uzyskania kwot na zaspokojenie co najmniej kosztów egzekucyjnych. W ocenie organu w realiach niniejszej sprawy, brak jest takich przesłanek. Nie stanowią ich ani fakt figurowania zobowiązanego w rejestrze przedsiębiorców, ani tym bardziej niepotwierdzona informacja, że zobowiązany jest wspólnikiem spółki cywilnej. Jak bowiem wynika z ustaleń organu egzekucyjnego, spółka cywilna, której wspólnikiem był zobowiązany, uległa likwidacji z dniem 31 stycznia 1999r. i jakkolwiek okoliczność ta nie została ujawniona w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, potwierdzają to dokumenty zalegających w aktach rejestracyjnych prowadzonych w Drugim Urzędzie Skarbowym w T..

Zdaniem organu odwoławczego, brak możliwości prowadzenia realnej egzekucji z wynagrodzenia, którego wysokość nie przekracza kwoty wolnej od potrąceń, permanentny brak środków na zajętych rachunkach bankowych, brak dochodów z działalności gospodarczej, czy wreszcie odstąpienie przez wierzyciela od prowadzenia egzekucji z nieruchomości, daje mocne podstawy by sądzić, że w przypadku kontynuowania postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwoty przewyższającej koszty egzekucyjne, co z kolei w pełni uzasadnia umorzenie dotychczas i tak bezskutecznego postępowania egzekucyjnego.

Pismami z dnia 2 stycznia 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. (dalej strona skarżąca) wniósł skargi na powyższe postanowienia, zarzucając im naruszenie:

- art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez jego błędne zastosowanie przy założeniu, że w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowań egzekucyjnych, a ponadto że umorzenie to jest celowe,

- art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez zaniechanie dokonania całościowej analizy i oceny treści postanowień Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. z dnia 15 lipca 2013r., a to przez pominięcie kluczowych aspektów sprawy.

W oparciu o powyższe strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonych postanowień oraz poprzedzających je postanowień organu I instancji.

Uzasadniając skargi, strona skarżąca podkreśliła, że dłużnik S.S. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy. Jeżeli nawet w chwili obecnej osiąga jedynie minimalne wynagrodzenie, to w cale nie oznacza, że taki stan rzeczy będzie trwały i nie zmieni się w przyszłości. Przeciwnie, to działanie organu egzekucyjnego pozwoli mu, po umorzeniu postępowań, na bardziej swobodne pozyskiwanie składników majątkowych bez ryzyka ich utraty na rzecz zaległości składkowych. Analogiczne uwagi dotyczą prowadzenia przez dłużnika działalności gospodarczej, która, jeśli nawet aktualnie nie przynosi dochodu, to nie można wykluczyć, że przynosić je będzie w nieodległym czasie. Ponadto do nieruchomości dłużnika może być w późniejszym czasie skierowana egzekucja. W związku z powyższym nieuprawnione są twierdzenia organu, że bezskuteczność egzekucji będzie stanem trwałym i nie zmieni się w przyszłości. Dlatego też umorzenie postępowań egzekucyjnych jawi się jako niecelowe a już z całą pewnością przedwczesne.

Odpowiadając na skargi, Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonych postanowień. Nie zgodził się również z zarzutami dotyczącymi naruszenia przepisów postępowania. Stwierdził, że wbrew twierdzeniom skarg, rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowań egzekucyjnych nie noszą cech dowolności, nie zaniechano bowiem wyjaśnienia istotnej przesłanki pozwalającej na umorzenie postępowań egzekucyjnych. Ocena zebranego materiału dowodowego i wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek dokonanych rozstrzygnięć znalazły pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu zarówno postanowień organu I instancji, jak również zaskarżonych postanowień. Organ odwoławczy rozważył wszystkie okoliczności sprawy podniesione przez wierzyciela.

Postanowieniami z dnia 14 kwietnia 2014 r. Sąd postanowił o połączeniu spraw z powyższych skarg do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz o ich dalszym prowadzeniu pod wspólną sygn. akt I SA/Kr 217/14.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów związanych z naruszeniem przepisów postępowania, gdyż dopiero w przypadku uznania, że stan faktyczny został ustalony przez organy prawidłowo, można przejść do badania prawidłowości subsumcji stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego.

W ocenie Sądu zarzuty strony skarżącej odnośnie błędnie ustalonego stanu faktycznego są gołosłowne i w istocie stanowią zacytowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego oraz wybranych tez orzeczeń sądów administracyjnych. W żadnym jednak miejscu, nie znalazł się konkretny zarzut, który pozwoliłby na stwierdzenie, jakiego rodzaju uchybienia zostały popełnione przez organy egzekucyjne. Strona skarżąca podniosła w powołanym w skargach zarzutach, że organ odwoławczy zaniechał dokonania całościowej analizy i oceny treści postanowień organu I instancji, przez pominięcie kluczowych aspektów sprawy. Co jednak stanowi według strony skarżącej "kluczowy aspekt sprawy", nie wynika ani z treści zarzutów, ani z uzasadnienia skarg. W uzasadnieniu skarg znalazło się jedno stwierdzenie, że organ odwoławczy "nie rozpatrzył bowiem wszechstronnie i całościowo sprawy oraz pominął istotne wady postanowienia organu I instancji". Strona skarżąca nie wskazuje jednak na czym miało polegać wszechstronne i całościowe rozpatrzenie sprawy. Innymi słowy nie zostało wskazane, jakie inne jeszcze okoliczności powinien rozważyć organ odwoławczy, poza wskazanymi w uzasadnieniu zaskarżonych postanowień. Ponadto strona skarżąca nie wskazała, jakie to istotne wady zawierały postanowienia organu I instancji, które zostały pominięte przez organ odwoławczy. Takie uzasadnienie zarzutów uniemożliwia jakąkolwiek polemikę.

W ocenie Sądu rację ma Dyrektor Izby Skarbowej, który w odpowiedzi na skargi ustosunkował się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, że zacytowane przez stronę skarżącą fragmenty uzasadnień sądów administracyjnych, można by przywołać na poparcie prawidłowości i słuszności zaskarżonych postanowień. Sąd nie dopatrzył się jakiegokolwiek naruszenia przepisów postępowania w działaniu organów egzekucyjnych. Postępowania egzekucyjne prowadzone były prawidłowo, jak również prawidłowo zostały uzasadnione zaskarżone rozstrzygnięcia. Wynika z nich w szczególności, jakie motywy kierowały organami egzekucyjnymi, decydującymi się na umorzenie postępowań egzekucyjnych. Zawierają one również ocenę zebranego materiału dowodowego i wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia. W zaskarżonych postanowieniach rozważono także wszelkie okoliczności sprawy podniesione przez stronę skarżącą we wniesionych zażaleniach.

W konsekwencji Sąd stwierdza, że stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo i stanowi on podstawę do orzekania w przedmiocie wniesionych skarg.

Spór pomiędzy stronami sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organ egzekucyjny prawidłowo zastosował dyspozycję art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz.U. z 2012r., poz. 1015 ze zm. – dalej u.p.e.a.). Zgodnie z jego treścią, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Konstrukcja tego przepisu została oparta na uznaniu administracyjnym i stanowi wyjątek od generalnej zasady postępowania egzekucyjnego, które ma doprowadzić do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. W tym celu na organie egzekucyjnym ciąży obowiązek zastosowania wszelkich możliwych środków egzekucyjnych, które pozwolą mu osiągnąć ten cel. Ustawodawca nie wprowadził również jakiegokolwiek ograniczenia czasowego w osiągnięciu omawianego celu. W związku z powyższym, organ egzekucyjny przed umorzeniem postępowania egzekucyjnego na podstawie analizowanego przepisu, musi stwierdzić, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 marca 2013r. (II GSK 2115/11 – LEX nr 1340113), umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, następuje wedle uznania organów egzekucyjnych, które winny kierować się względami celowościowymi. Organ egzekucyjny ma prawo umorzenia postępowania gdy zaistnieje opisana wyżej przesłanka, nie ciąży na nim jednak w tym zakresie żaden obowiązek. Dalej NSA podkreślił, że co więcej, umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy ustalono, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że organ egzekucyjny miał podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie powołanego w rozstrzygnięciu art. 59 § 2 u.p.e.a.

W trakcie prowadzonych postępowań organ próbował stosować wszelkie możliwe środki egzekucyjne, które mogłyby doprowadzić do realizacji obowiązków wynikających z tytułów wykonawczych. Okazało się jednak, że środki te były bezskuteczne. Organy egzekucyjne przeprowadzały również i inne czynności, które mogłyby doprowadzić do ustalenia majątku zobowiązanego, lecz również i one okazały się bezskuteczne. Wprawdzie strona skarżąca twierdzi, że zobowiązany posiada majątek z którego można by przeprowadzić egzekucję, lecz w istocie majątku takiego nie wskazuje. Lektura skargi prowadzi do wniosku, że postępowanie egzekucyjne zostało umorzone przedwcześnie, gdyż skarżący prowadzi działalność gospodarczą, jest wspólnikiem spółki cywilnej, utrzymuje się ze stałego wynagrodzenia za pracę oraz jest właścicielem nieruchomości. Strona skarżąca pominęła jednak kilka istotnych faktów, które zostały powołane przez organy egzekucyjne.

Zobowiązany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie uzyskał żadnych przychodów od 2004r. Samo figurowanie w rejestrze przedsiębiorców, nie oznacza jeszcze prowadzenia działalności gospodarczej, a jedynie możliwość jej prowadzenia. Dla postępowania egzekucyjnego okoliczność ta jest o tyle obojętna, że skoro prawie od 10 lat zobowiązany nie uzyskuje żadnego przychodu, to należy uznać, że ma to charakter trwały. Brak jest jakichkolwiek przesłanek, które przemawiałyby za tym, że skarżący zacznie faktycznie prowadzić działalność gospodarczą i uzyskiwać dochody, które będą podlegały egzekucji. Wręcz przeciwnie, tak długi okres niewykonywania działalności gospodarczej oznacza, że zobowiązany trwale zaprzestał jej wykonywania. Tym bardziej, że jak wynika z akt postępowania egzekucyjnego, majątek ruchomy służący do prowadzenia działalności gospodarczej, został przewłaszczony na rzecz banków. Skarżący nie ma wobec powyższego nawet zaplecza, które pozwoliłoby mu na prowadzenie działalności gospodarczej.

Strona skarżąca powołując się na uczestnictwo zobowiązanego w spółce cywilnej, nie wzięła pod uwagę, że spółka ta uległa likwidacji z dniem 31 stycznia 1999r. i organy egzekucyjne ustaliły tę okoliczność na podstawie dokumentacji znajdującej się w aktach rejestracyjnych w Drugim Urzędzie Skarbowym w T.. Strona skarżąca nawet nie usiłowała wykazywać, że spółka taka faktycznie istnieje, prowadzi działalność gospodarczą i zobowiązany może uzyskać z tego tytułu jakikolwiek przychód.

Odnosząc się zaś do argumentu strony skarżącej, że zobowiązany utrzymuje się ze stałego wynagrodzenia za pracę, należy zauważyć, że egzekucja z tego składnika majątkowego pozostawała i pozostaje bezskuteczną. Zobowiązany uzyskuje bowiem, jak wynika z akt egzekucyjnych, poczynając od 2008r. najniższe wynagrodzenie, które wolne jest od zajęcia. Skoro stan taki utrzymuje się od wielu lat i podobnie jak przy działalności gospodarczej, nic nie wskazuje na to, że ulegnie zmianie i zobowiązany będzie uzyskiwał wyższe wynagrodzenie. Wobec powyższego otrzymywanie wynagrodzenia w wysokości wolnej od zajęcia, uznać należy za stan trwały i świadczący o definitywnej bezskuteczności prowadzonej egzekucji z tego składnika majątku.

Na koniec należy się odnieść do wskazywanego przez stronę skarżącą składnika majątku, jaką jest nieruchomość zobowiązanego. Zapomina jednak strona skarżąca, że wszczęcie egzekucji z tego majątku wymaga jej wniosku. Tymczasem w piśmie z dnia 13 marca 2013r. strona skarżąca wyraźnie stwierdziła, że nie będzie występowała z wnioskiem o wszczęcie egzekucji z nieruchomości zobowiązanego. Oświadczenie to było wyraźne i definitywnie uniemożliwiło prowadzenie egzekucji z tego składnika majątku.

Jak z powyższego wynika, organy egzekucyjne zasadnie stwierdziły, że zobowiązany nie posiada żadnych składników majątku z których możliwe byłoby prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Jest to również stan definitywny, gdyż żadne okoliczności nie wskazują, aby zobowiązany mógł uzyskać w przyszłości majątek, z którego organ mógłby uzyskać kwotę przekraczającą wysokość kosztów egzekucyjnych. Jak wynika z postanowień o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi (dołączone do akt I SA/Kr 216/14), koszty te wynoszą łącznie 56.389,77 zł. Z drugiej strony, jedynym środkiem utrzymania skarżącego jest wynagrodzenie za pracę, którego wysokość nie przekracza kwoty wolnej od zajęcia i brak jakichkolwiek przesłanek, które pozwalałyby na stwierdzenie, że nie ma to charakteru trwałego. Nie istnieje zatem możliwość uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym środków, które przekroczyłyby koszty egzekucyjne. Organ egzekucyjny nie może przy tym wszcząć postępowania z nieruchomości zobowiązanego, gdyż wierzyciel w sposób definitywny oświadczył, że nie będzie składał wniosku o prowadzenie takiego postępowania. Z wszystkich tych okoliczności wyraźnie wynika, że względy celowości przemawiały za umorzeniem postępowania egzekucyjnego, gdyż generowałoby ono jedynie dalsze koszty.

Strona skarżąca stwierdziła, że działanie organu egzekucyjnego pozwoli zobowiązanemu na bardziej swobodne pozyskiwanie składników majątkowych bez ryzyka ich utraty na rzecz zaległości składkowych. Stanowisku takiemu nie można odmówić logiki, lecz z drugiej strony stanowi to przyznanie okoliczności, że dopóki trwa postępowanie egzekucyjne, zobowiązany nie będzie zainteresowany pozyskiwaniem majątku, gdyż uzyskiwane dochody zostaną wyegzekwowane w postępowaniu egzekucyjnym. Sama strona skarżąca dostrzega zatem niemożność wyegzekwowania jakiejkolwiek części należności składkowych i tym samym bezcelowość prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Nie można przy tym zapominać, że postępowanie egzekucyjne nie służy obciążeniu dłużnika samym faktem jego prowadzenia, aby w ten sposób zmusić go do zapłaty, lecz do efektywnego wyegzekwowania zobowiązania. W przypadku natomiast braku jakichkolwiek perspektyw na uzyskanie zaspokojenia należności wierzyciela, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, istnieją pełne podstawy do umorzenia takiego postępowania.

Na zakończenie wskazać należy, że istniały podstawy do połączenia skarg na obie decyzje do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.). W rozpoznawanej sprawie obydwie skargi ze względu na stan faktyczny i istotę spornych zagadnień prawnych, pozostawały ze sobą w związku w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu.

Z tych względów, orzeczono jak w sentencji, za podstawę rozstrzygnięcia przyjmując art. 150 wyżej wskazanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.