Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2772/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 74d § 3, art. 74f § 1
journal: Dz.U. 2014 poz 164
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2015 r. sprawy ze skargi S. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...] -[...] listopada 2013 r. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni 5 - 6 listopada 2013 r., po rozpatrzeniu odwołania S. K. (dalej: "skarżący lub zdający"), utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego. Zaskarżone rozstrzygnięcie wydano na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2014 r., poz. 164, dalej: "ustawa Prawo o notariacie") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, ze zm., dalej: "kpa").

Do wydania powyższych uchwał doszło w następującym stanie faktycznym oraz prawnym.

W dniach 5-6 listopada 2013 r. skarżący przystąpił do egzaminu notarialnego przed Komisją Egzaminacyjną Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W., powołaną zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości nr [...] z dnia [...] września 2013 r.

Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. uchwałą nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. stwierdziła, że skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu notarialnego. Zdający z dwóch projektów aktów notarialnych otrzymał ocenę niedostateczną (przy czym za projekt pierwszego aktu notarialnego ocenę niedostateczną, a za projekt drugiego aktu notarialnego również ocenę niedostateczną), natomiast z opinii prawnej otrzymał ocenę dostateczną. Zgodnie z treścią art. 74 f § 1 ustawy Prawo o notariacie, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje wyłącznie zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną, Komisja Egzaminacyjna stwierdziła zatem, że zdający uzyskał negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

Od powyższej uchwały zdający złożył odwołanie, w którym zakwestionował ocenę uzyskaną z pierwszego projektu aktu notarialnego. Podkreślił, że z pierwszego projektu aktu notarialnego zdający otrzymał od poszczególnych egzaminatorów ocenę dostateczną i niedostateczną. W toku wniesionego odwołania wniósł o uchylenie wyżej wymienionej uchwały, gdyż jego zdaniem została ona podjęta wskutek wystawienia zaniżonych ocen za sporządzenie pierwszego projektu aktu notarialnego oraz wniósł o podjęcie uchwały o uzyskaniu pozytywnego wyniku z egzaminu notarialnego, przy czym w uzasadnieniu zaznaczył, że celem jego odwołania jest przekonanie Komisji Egzaminacyjnej Il stopnia, że sporządzony przez niego projekt pierwszego aktu notarialnego zasługuje na ocenę dobrą, gdyż taka ocena pozwoli mu uzyskać pozytywny wynik z egzaminu notarialnego.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia w zaskarżonej uchwale stwierdziła, że odwołanie zdającego nie zasługuje na uwzględnienie, choć część zarzutów podniesionych w odwołaniu okazała się uzasadniona. Komisja uznała że:

1. Miał rację skarżący argumentując, że nie ma konieczności protokołowania w akcie notarialnym oświadczenia kuratora, gdy nie zachodzą przesłanki z art. 159, w zw. z art. 178 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Okoliczność taką ma obowiązek zbadać sąd rodzinny wydając zgodę na dokonanie czynności w imieniu małoletniego. Notariusz również powinien zwrócić uwagę na fakt ewentualnego istnienia przesłanek opisanych w art. 159 i w przypadku ich stwierdzenia - odmówić dokonania czynności. Sam fakt, że notariusz przystąpił do jej dokonania świadczy o tym, że notariusz stwierdził brak omawianych przesłanek. Nieodnotowanie w akcie notarialnym oświadczenia kuratora w tym przedmiocie nie jest błędem.

2. Zarzut egzaminatora A. K., w zakresie niewłaściwej kolejności postanowień sądu wyrażających zgodę na uruchomienie środków z konta małoletniego oraz zezwolenia na kupno nieruchomości nie powinien ważyć na ocenie, choć bardziej logicznym byłoby zachowanie odwrotnej kolejności. Nie można jednak wykluczyć, że sąd wyda te postanowienia w odwrotnej kolejności.

3. Wobec wskazania w komparycji ocenianego projektu aktu notarialnego dowodu osobistego małoletniego niesłuszny był zarzut egzaminatora E. K., że nie wskazano obywatelstwa kupującego, ponieważ dowód osobisty jest dokumentem potwierdzającym obywatelstwo polskie.

4. Nie jest błędem brak wskazania w sporządzonym przez skarżącego projekcie, iż nabywca wobec zbywcy nie jest osobą bliską w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami. Okoliczność ta wynika bowiem wprost z treści casusu, zaś prawo pierwokupu gminy zostałoby wyeliminowane, gdyby R. M. i A. A. w rzeczywistości byli takimi osobami. Notariusz sporząjący między nimi bezwarunkową umowę sprzedaży miałby wówczas obowiązek zawrzeć w akcie notarialnym ustalenie, że są oni osobami bliskimi. Zawierać natomiast oświadczeń negatywnych zamieszczać nie musi, co nie oznacza, że nie ma obowiązku zbadania tej okoliczności.

5. Egzaminator E. K. w uzasadnieniu oceny cząstkowej wymienia uchwałę Sądu Najwyższego z 25 listopada 2011 roku Sygn. akt III CZP 71/11, ale skarżący myli się, gdy twierdzi iż A. K. zarzuciła mu nieznajomość uchwały. Sama treść sporządzonego przez niego aktu notarialnego (umowa sprzedaży warunkowej) świadczy o znajomości tej uchwały.

6. Egzaminator A. K. niepotrzebnie zarzuciła brak zapisu w projekcie aktu notarialnego o bezskuteczności zawartej umowy w stosunku do zawierających ją stron w przypadku, gdyby gmina skorzystała z prawa pierwokupu ani o treści art. 110 ust. 2 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ takie informacje nie muszą znaleźć się w treści aktu notarialnego, wystarczy informacja ustna.

7. Niesłuszny okazał się zarzut egzaminatora E. K., że nie wskazano, kiedy zostanie zawarta umowa przenosząca własność - ponieważ z mocy prawa wynika obowiązek niezwłocznego zawarcia umowy w przypadku nieskorzystania z prawa pierwokupu lub upływu terminu przysługującego na skorzystanie z tego prawa. Już samo sformułowanie, że sprzedawca nieruchomość pod warunkiem sprzedaje, a kupujący nieruchomość pod tym warunkiem kupuje jest zobowiązaniem w świetle treści art. 535 Kodeksu cywilnego. Ponadto art. 64 tego Kodeksu ustanawia zasadę, iż prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli zastępuje to oświadczenie. Regulacje te wystarczająco zabezpieczają interesy stron.

8. Egzaminator E. K. nie miała racji zarzucając, że nie opisano działu I-O księgi wieczystej, ponieważ w § 1 zawarte jest oświadczenie sprzedającego z dokładnym opisem nieruchomości i z zaznaczeniem dla tej nieruchomości Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą (...), a dalej znajduje się zdanie: "Na potwierdzenie powyższego oświadczenia przy akcie niniejszym okazano odpis zwykły księgi wieczystej (...)". Te zapisy jednoznacznie wskazują, że stan działu I-O księgi wieczystej jest zgodny z oświadczeniem sprzedającego.

9. Zarzut Egzaminator E. K., że nie wskazano kto podpisał akt notarialny nie był trafny, ponieważ z treści zadania egzaminacyjnego wprost wynikało, że nie ma konieczności zamieszczania podpisów.

10. Egzaminator A. K. miała rację uznając, że zgodnie z art. 110 ustawy o gospodarce nieruchomościami prawo pierwokupu gminy wykonuje wójt, burmistrz lub prezydent. Jednakże nie jest błędem napisanie w projekcie aktu notarilnego, że umowa zostaje zawarta pod warunkiem niewykonania prawa pierwokupu przez Gminę P., ponieważ gmina - jako osoba prawna może działać jedynie przez swoje organy, a jej organem uprawnionym do reprezentacji jest burmistrz.

11. Egzaminator E. K. zarzuciła brak pouczeń o podatku od czynności cywilnoprawnych. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy o tym podatku, jego płatność następuje przy umowie przeniesienia własności, ale ustawodawca postanawia tak jedynie z przyczyn praktycznych. Podatek ten bowiem zasadniczo należy się od umowy sprzedaży, do której zalicza się także umowa sprzedaży warunkowej. Egzaminowany sprawy podatkowe poruszył, czego dowodem jest zapis, że poinformował stawających o odpowiedzialności z art. 56 ustawy Kodeks karny skarbowy. Skoro udzielił tego typu pouczenia, mogło to nastąpić tylko w kontekście podatku od czynności cywilnoprawnych, można więc założyć, że przedstawił wystarczającą informację np. o stawce tego podatku.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła ponadto, że uzasadnione są następujące zarzuty Egzaminatorów, podniesione w uzasadnieniach ocen cząstkowych:

1. W odwołaniu, skarżący powołał przepis art. 178 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który w zakresie nieuregulowanym przez przepisy przewidujące ustanowienie kuratora, nakazuje przepisy o opiece stosować odpowiednio do kurateli, ale z zachowaniem przepisów art. art. 179-184 tego Kodeksu. Zgodnie z poglądem wyrażonym w doktrynie, zaświadczenie to jest dokumentem na podstawie którego kurator jest upoważniony do podejmowania czynności prawnych w imieniu osoby zastępowanej. Zaświadczenie takie wydaje się po odebraniu od kuratora przyrzeczenia. (A. Jakubecki i inni Komentarz Aktualizowany do ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego Lex/EI 2013). Mieli zatem rację egzaminatorzy zarzucając, że błędnie przyjęto w projekcie aktu notarialnego, że małoletniego reprezentuje kurator, gdyż powinien to czynić opiekun. Z treści sporządzonego projektu tego aktu nie wynika, iż ma miejsce jakikolwiek wariant sytuacji opisanych w art. 147, art. 157 lub art. 159 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli potrzebą ochrony osoby lub majątku małoletniego niepozostającego pod władzą rodzicielską, który nie ma ustanowionego opiekuna, albo gdy opiekun doznaje przemijającej przeszkody w sprawowaniu opieki albo gdy nie ma możliwości reprezentacji małoletniego przez opiekuna. Gdyby którakolwiek z sytuacji opisanych w art. 147, art. 157 lub art. 159 kro miała miejsce - wtedy obowiązkiem notariusza jest ustalić i dać temu wyraz w treści aktu notarialnego:

a) czy małoletni pozostaje pod władzą rodzicielską,

b) jeżeli nie pozostaje, to czy ma on powołanego opiekuna,

c) czy występuje sytuacja uzasadniająca działanie kuratora, a jeżeli tak, to z jakiego powodu.

Komisja wskazała, iż dopuszczenie kuratora do działania w imieniu małoletniego bez podstawy prawnej powoduje, że małoletni jest niewłaściwie reprezentowany. Zgodnie z art. 94 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo jeżeli rodzice są nieznani, ustanawia się dla dziecka opiekę, art. 146 stwierdza, że opiekę sprawuje opiekun. Z art. 155 § 1 tego Kodeksu wynika, że opiekun pod nadzorem sądu sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem pozostającego pod opieką, a na podstawie art. 98 § 1 w związku z 155 § 2 Kro opiekun jest przedstawicielem ustawowym pozostającego pod opieką - i to on właśnie jest uprawniony i zobowiązany do działania w imieniu pupila. Jednocześnie zgodnie z treścią art. 96 Kodeksu cywilnego, umocowanie do działania w cudzym imieniu może opierać się na ustawie (przedstawicielstwo ustawowe) albo na oświadczeniu reprezentowanego (pełnomocnictwo). Z treści tego przepisu wynika, że źródłem reprezentacji może być oświadczenie reprezentowanego albo przepis ustawy, natomiast samo postanowienie sądu, wydane bez podstawy prawnej, nie może być skutecznym źródłem reprezentacji. Przede wszystkim do działania w imieniu dziecka uprawnieni są rodzice, ponieważ przysługuje im władza rodzicielska, a opiekun pełni funkcje bardzo podobne do rodzicielskich. Nikt nie ma prawa wykluczać rodziców albo opiekuna, gdy są oni uprawnieni do działania w imieniu dziecka. W ocenianym akcie powołano: postanowienie Sądu Rejonowego w P., z treści którego wynika, że dla osoby A. D. ustanowiono kuratora oraz zaświadczenie Sądu Rejonowego w P., w którym potwierdzono złożenie przyrzeczenia przez kuratora, z treści którego nadto wynika, że jeśli zakres kurateli pokrywa się w znacznym stopniu z zakresem opieki, kurator może złożyć stosowne przyrzeczenie. Ani powołane postanowienie, ani zaświadczenie Sądu o ustanowieniu kuratora nie zostało opisane w taki sposób, aby wynikał z nich rodzaj i zakres kurateli. Ponieważ skarżący nie wykazał w treści aktu notarialnego, że kurator został do omawianego aktu notarialnego powołany zasadnie, a także, czy działał w zakresie określonych przez sąd uprawnień, możemy mieć do czynienia z działaniem w imieniu małoletniego przez osobę, której źródła umocowania nie można znaleźć w ustawie. To powoduje nieważność dokonanej czynności prawnej. Sporządzając pracę egzaminacyjną zdający nie zachował zatem minimum staranności notariusza, do której zobowiązuje art. 49 i art 80 § 2 ustawy Prawo o notariacie, a przyczyny i podstawę prawną powołania kuratora wykazał dopiero w odwołaniu. O głębokiej niewiedzy skarżącego świadczy kilkakrotnie wyartykułowana w odwołaniu fałszywa teza, że kurator jest funkcjonariuszem publicznym (np. na str. 18, 21).

2. Komisja Egzaminacyjna II stopnia zgodziła się z egzaminatorem E. K., że podanie w ocenianej pracy, iż o rozwodzie orzekł postanowieniem sąd rejonowy a nie sąd okręgowy wyrokiem jest istotnym błędem z zakresu procedury cywilnej, przede wszystkim z uwagi na fakt, że sprawy te toczą się w postępowaniu procesowym, wobec czego rozwód następuje wyrokiem, a nie postanowieniem, które sugerowałoby nieprocesowy tryb jego wydania. Przytoczony przez skarżącego fragment kazusu nie wskazuje, że Sąd Rejonowy w W. orzekł zarazem o rozwodzie małżeństwa Państwa M., jak i o podziale ich majątku wspólnego. Przeciwnie. Sformułowanie kazusu jest jednoznaczne, bo wynika z niego, że przedmiotową nieruchomość R. M. nabył w drodze podziału majątku wspólnego, po rozwiązaniu jego małżeństwa przez rozwód - czyli niejednocześnie.

3. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przyznała rację egzaminatorowi E. K., że w ocenianej pracy na str. 3 pomylono podział majątku wspólnego z podziałem nieruchomości. Komisja Egzaminacyjna II stopnia zauważyła, że niesprostowane tzw. oczywiste omyłki też są omyłkami, jedynie istnieje prostsza procedura ich usuwania.

4. Istotnym błędem zdającego w ocenie Komisji było nieumieszczenie jakichkolwiek informacji na temat zwrotu ceny na rzecz małoletniego kupującego w przypadku, gdyby Gmina P. skorzystała z prawa pierwokupu oraz brak jakichkolwiek form zabezpieczenia zwrotu tej ceny, co powoduje, że majątek małoletniego znalazł się w poważnym niebezpieczeństwie. Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała, że egzaminator A. K. miała rację, iż dokonanie zapłaty całej ceny już przy umowie sprzedaży warunkowej nie służy zabezpieczeniu słusznych interesów małoletniego - wbrew nakazowi z art. 80 § 2 ustawy Prawo o notariacie. Zdanie z odwołania (str. 18): "Kurator stwierdza, że jest funkcjonariuszem publicznym i nie będzie problemu z odzyskaniem pieniędzy od sprzedającego, R. M. z pokorą przytakuje" świadczy o lekkomyślnym podejściu skarżącego do obowiązków notariusza. O niezrozumieniu przez zdającego tego zarzutu świadczy argument z jego odwołania (str. 19), że do naruszenia tych interesów nie doszło, ponieważ nadrzędnym celem jest przeniesienie własności nieruchomości, a dokonana zapłata stanowi środek perswazji w stosunku do Burmistrza (w domyśle chodzi chyba o nakłonienie Burmistrza, aby z prawa pierwokupu nie skorzystał). Wskazanie w odwołaniu, że art. 601 Kodeksu cywilnego zabezpieczy interesy małoletniego okazał się chybionym argumentem, ponieważ skarżący zmieniając założenia zadania egzaminacyjnego wyłączył działanie tego przepisu, a tym samym zabezpieczenie zapłaty ceny przez uprawnionego z tytułu pierwokupu, jeżeli według umowy cena ma zostać zapłacona w terminie późniejszym.

5. Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała, że egzaminator A. K. zarzuciła odnośnie treści projektu aktu notarialnego brak pouczenia o podatku dochodowym. Choć żaden przepis wprost nie nakazuje notariuszowi umieszczania w akcie notarialnym pouczenia o przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, to jednak - biorąc pod uwagę doniosłość tej informacji dla interesów majątkowych sprzedających oraz ochronę interesów samego notariusza - jest dobrą i ugruntowaną praktyką zamieszczanie w aktach notarialnych takich informacji, tak aby klienci potrafili dobrze skalkulować finansowo swoje zamierzenia. Stąd celowym jest podanie takiej informacji już na etapie umowy sprzedaży warunkowej, zatem umieszczenie takiej informacji w sporządzonym projekcie podniosłoby walory pracy egzaminacyjnej.

6. Zdaniem Komisji słuszny okazał się zarzut egzaminatora A. K., iż z projektu aktu notarialnego nie wynika dlaczego wynagrodzenie obliczono od kwoty 350.000 zł - ponieważ zdający w ocenianej pracy nie podał przelicznika. Dopiero w odwołaniu wskazał, że chodziło mu o średni kurs dolara ogłoszony przez Narodowy Bank Polski, który wynosił 3,5 PLN za jednego dolara amerykańskiego. Informacji tej zabrakło w treści pracy egzaminacyjnej, gdyż o czym mowa wyżej, zdający cenę określił jako 3000.000 bez podania waluty, przy czym nastąpiło niezrozumiałe uszczuplenie ceny.

Zdaniem Komisji nie są wiarygodne argumenty odwołania, że "Zdający chciał również ukazać, że może dochodzić do spekulacji na rynku walutowym. Rano kurs wynosi 1USD+3PLN (...) Projekt aktu był odczytywany późnym popołudniem kiedy kurs wyniósł 1USD=3,5 PLN." (str. 25). Komisja Egzaminacyjna II stopnia wyjaśniła, że w ostatnich latach, a w szczególności w dniach egzaminu nie dochodziło do tak znaczących dziennych różnic kursowych. Istotą prawa pierwokupu jest to, że przez wykonanie prawa pierwokupu dochodzi do skutku pomiędzy zobowiązanym a uprawnionym umowa sprzedaży tej samej treści, co umowa zawarta przez zobowiązanego z osobą trzecią (art. 600 kc). Natomiast zachowanie stron w ocenianym akcie może wskazywać na ich zmowę mającą na celu udaremnienie pierwokupu gminy - poprzez zastosowanie fikcyjnej ceny zaporowej, a następnie dokonanie jej płatności w rzeczywistej, wynegocjowanej wysokości. Swoisty "środek perswazji w stosunku do Burmistrza Miasta i Gminy P., dozwolony w granicach prawa" (patrz: odwołanie str. 19), w ocenie Komisji nie mieści się w granicach prawa, zaś uczestniczenie w takim procederze notariusza jest jawnym złamaniem etyki zawodowej i zaprzeczeniem jego funkcji.

7. Komisja przyznała rację egzaminatorom w stwierdzeniu błędów w obliczeniu taksy notarialnej. Jako jej podstawę powołano rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej - bez podania daty rozporządzenia oraz miejsca publikacji – "na podstawie art. 3 - 935 zł, na podstawie art. 16 - 200 zł". Skarżący niewłaściwe określił jednostki redakcyjne rozporządzenia są nimi paragrafy, a nie "art." Mylne przekonanie zdającego, że w rozporządzeniach jednostkami redakcyjnymi są artykuły jest zdaniem Komisji oczywiste, albowiem posługuje się on nimi nawet w odwołaniu (str. 26). Zdający błędnie nie wskazał § 6 - który zobowiązuje notariusza przy umowach warunkowych do nieprzekraczania połowy stawki przewidzianej w § 3. Natomiast § 16 obejmuje dokonanie czynności notarialnej niewymienionej w przepisach poprzedzających. Skarżący pobranie na tej podstawie wynagrodzenia uzasadnił powiadomieniem burmistrza o treści umowy sprzedaży warunkowej. Praktyka pobierania wynagrodzenia i to aż w stawce 200 zł nie jest szerzej znana. Uchwała Sądu Najwyższego z 8 marca 2013 roku sygn. akt lII CZP 5/13 dopuszcza naliczenie z tego paragrafu wynagrodzenia za dokonanie czynności notarialnej, w zw. z art. 92 § 4 ustawy Prawo o notariacie, tj. za sporządzenie wniosku wieczystoksięgowego. Jednak powiadomienie burmistrza nie jest czynnością notarialną zdefiniowaną w art. 1 w zw. z art. 79 tej ustawy, w którym jest mowa o "sporządzeniach" czynności, a "powiadomienie" to nie "sporządzenie" (jak w przypadku wniosku wieczystoksięgowego), zatem pobór wynagrodzenia za dokonanie powyższego powiadomienia nie mieści się w granicach tego przepisu. Zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego należało wyliczyć wynagrodzenie notariusza w maksymalnej wysokości od kwoty 350.000 zł, przyjętej przez zdającego, maksymalne wynagrodzenie w połowie stawki wynosi 1085 zł. Wyliczenie taksy poniżej maksymalnej stawki jest więc kolejnym niedopełnieniem wymogów zadania egzaminacyjnego. Do wynagrodzenia nie doliczono ponadto podatku od towarów i usług w stawce 23 %, należnego na podstawie art. 41 w związku z art. 146a ustawy z 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług.

8. Komisja zauważyła, że w sporządzonym projekcie aktu notarialnego w § 9 znajduje się zapis, iż pobrano taksę notarialną wbrew powołaniu postanowienia sądu o zwolnieniu strony kupującej od ponoszenia kosztów notarialnych oraz wbrew zaznaczeniu w tym samym paragrafie, że notariusz wynagrodzenia nie pobrał, a opłaty taksy notarialnej ponosi Skarb Państwa. Wynagrodzenie to powinno być w treści aktu notarialnego wyliczone, ale nie należało go pobierać od stron, tylko wystąpić do Sądu o przyznanie go od Skarbu Państwa. W opracowanym przez zdającego akcie notarialnym zachodzi zatem sprzeczność, ponieważ jeżeli kupujący jest zwolniony z obowiązku uiszczenia wynagrodzenia notariusza, to błędem jest pobranie od niego wynagrodzenia. Tłumaczenie w odwołaniu, które można sprowadzić do tezy, że notariusz pobrał wynagrodzenie od strony która nie była zwolniona z tego wynagrodzenia nie znajduje potwierdzenia w samej treści aktu notarialnego. Akt ten nie zawiera bowiem tzw. klauzuli kosztowej - to jest porozumienia stron co do rozdziału kosztów umowy. Brak takiej klauzuli byłby uzasadniony jedynie w sytuacji, gdy całość kosztów stanowi wynagrodzenie notariusza i gdy jednocześnie całość kosztów ponosi za stronę Skarb Państwa. W każdym innym przypadku należy klauzulę kosztową umieścić w akcie notarialnym. Jeżeli więc część kosztów umowy miał ponieść kupujący należało umowę o tym zamieścić w treści aktu notarialnego.

9. W ocenie Komisji miała rację egzaminator A. K. zarzucając, że w komparycji projektu aktu małoletni został nazwany A. D. (wbrew treści kazusu) i dla takiej osoby został ustanowiony kurator ,a w pozostałej części aktu małoletni występuje jako A. A. (zgodnie z treścią kazusu). Egzaminator A. K. słusznie zarzuciła, iż wbrew treści zadania egzaminacyjnego niedokładnie zostały opisane postanowienia sądu wyrażające zgodę na działanie w imieniu małoletniego. Choć postanowienie o sygn. akt I Ns 349B/2013 - o zezwoleniu na uruchomienie środków z konta małoletniego zostało opisane wyczerpująco, to już opis postanowienia o sygn.. akt [...] jest niewystarczający, albowiem brak jest istotnych elementów umowy. Wynika z niego tylko to, że sąd wyraził zgodę na kupno na rzecz małoletniego A. A. nieruchomości, będącej przedmiotem niniejszej czynności, ale nie wiadomo za jaką cenę - co jest szczególnie istotne w związku z problematyczną ceną. Nie jest wiadome, czy ustalanie ceny, przeliczanie jej na złotówki oraz uiszczenie było uzgodnione z sądem. Równie niedokładnie zostały opisane postanowienie sądu o ustanowieniu kuratora i zaświadczenie o złożeniu przez kuratora przyrzeczenia.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała ponadto na inne rodzaje błędów występujących w pracy zdającego:

1. W ocenie Komisji zapis, że "dla bezpieczeństwa wskazana jest umowa sprzedaży warunkowa" świadczy o tym, że zdający niedokładnie rozumie istotę ustawowego prawa pierwokupu, którego nie można mocą decyzji notariusza przyznać "dla bezpieczeństwa". Należy ustalić, czy prawo pierwokupu istnieje, czy nie istnieje na podstawie obowiązujących przepisów prawa, które są tu jedynym kryterium. Należy pamiętać, że jeżeli przepis ustawy nie przewiduje prawa pierwokupu, to jego zastosowanie jest poważnym błędem - ponieważ skorzystanie z prawa pierwokupu przez osobę nieuprawnioną pozbawi kupującego możliwości zakupu objętej umową sprzedaży warunkowej nieruchomości, co może spowodować konkretną szkodę po jego stronie. Ustalenie, czy i komu oraz na jakiej podstawie przysługuje prawo pierwokupu jest obowiązkiem notariusza. Tymczasem skarżący obowiązek ten bezpodstawnie przerzucił na sprzedającego w formie oświadczenia , że Gminie przysługuje prawo pierwokupu przedmiotu tej umowy, łącznie z propozycją zastosowania prawa pierwokupu "dla bezpieczeństwa". Decyzji o istnieniu lub nie prawa pierwokupu nie mógłby podjąć sprzedający, ponieważ jest stroną umowy, wobec czego jego opinia z natury narażona jest na brak obiektywizmu i nie ma kwalifikacji formalnych, aby o tym decydować, bo te należą właśnie do notariusza. Ponadto w świetle art. 109 ustawy o gospodarce nieruchomościami prawa pierwokupu nie stosuje się do nieruchomości przeznaczonych w planach miejscowych na cele rolne i leśne, natomiast z treści kazusu egzaminacyjnego wynika, że działka zgodnie z obowiązującym planem zagospodarowania przestrzennego przeznaczona jest pod tereny zabudowy mieszkaniowej, czyli prawo pierwokupu gminy w tym przypadku bez żadnych wątpliwości istnieje na podstawie art. 109 ust. 1 pkt. 1 powołanej ustawy. W przypadku istnienia planu miejscowego nie ma znaczenia wykazanie użytku rolnego w ewidencji gruntów. Natomiast powołany w odwołaniu przepis art. 92 ust. 2 wymienionej ustawy odnosi się do zupełnie innej tematyki - mianowicie do podziałów nieruchomości, przy czym znajduje zastosowanie do gruntów położonych na terenach nieobjętych planami miejscowymi zagospodarowania przestrzennego.

2. Zdaniem Komisji pokwitowanie ceny w ocenianym akcie notarialnym jest zmianą założeń kazusu. Zapis § 5 o dokonaniu przelewu kwoty 3000.000 (bez wskazania waluty) może świadczyć o tym, że zapłata nie nastąpiła w walucie amerykańskiej. To, że intencją zdającego była taka właśnie zmiana założeń poprzez spełnienie świadczenia w złotych polskich świadczą wprost fragmenty odwołania skarżacego, np. na str. 18 pkt g, z którego wynika, że dokonano przelewu "kwoty 300.000 zł - w projekcie aktu notarialnego pisarska omyłka, jedno 0 za dużo - stanowiącej cenę przedmiotowej nieruchomości na konto prowadzone przez R. M.", na str. 19 pkt 1.: "Nie jest wskazane aby w projekcie aktu notarialnego pojawiło się zastrzeżenie zapłaty ceny w dolarach amerykańskich skoro zapłata już została dokonana w walucie polskiej". Tymczasem zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego strony miały dokonać zastrzeżenia zapłaty ceny w dolarach amerykańskich. Celem zadania było sprawdzenie wiedzy skarżącego z zakresu art. 358 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z treścią tego przepisu dłużnik może cenę wyrażoną w walucie obcej spełnić w walucie polskiej, natomiast autorom kazusu chodziło właśnie o to, aby cena wyrażona w dolarach została spełniona również w tej walucie. Pokwitowanie przez egzaminowanego zapłaty ceny w umowie sprzedaży warunkowej uniemożliwiło zatem kontrolę rozwiązania kazusu w tym zakresie.

3. Komisja zauważyła, że w pracy egzaminowanego postanowienia w przedmiocie ustanowienia kuratora, wyrażenia zgody na dokonanie czynności w imieniu małoletniego oraz zaświadczenie potwierdzające złożenie przyrzeczenia wydał niewłaściwy miejscowo Sąd Rejonowy w P.. Dla małoletniego zamieszkałego w W. (co wynika z treści kazusu) powinien to być któryś z sądów rejonowych w W., gdyż na podstawie art. 569 Kpc wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dotyczyć.

4. Komisja wskazała, że w sporządzonym akcie notarialnym zostało zaznaczone w § 2, że wszystkie dokumenty, również przesądzające o jego ważności okazano. Zawarto również bezosobowe zdanie (nie wiadomo czy pochodzi ono od którejkolwiek ze stron, czy od notariusza), że "wszystkie prawomocne postanowienia dotyczące osoby kuratora oraz prawomocne postanowienie zezwalające na uruchomienie środków z konta bankowego małoletniego - zostaną załączone do aktu notarialnego dokumentującego umowę przenoszącą własność przedmiotowej nieruchomości", natomiast w § 8, że "wypis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla m. W. z [...] marca 2013 roku (podział majątku wspólnego i rozwód) zostanie załączony do umowy przenoszącej własność (...)".

W ocenie Komisji nie wiadomo kto będzie te dokumenty przechowywał do czasu ich załączenia oraz kto będzie odpowiedzialny za ich ewentualną utratę oraz czy zobowiązany ma je przynieść ponownie do kancelarii notarialnej w celu sfinalizowania umowy przeniesienia własności. Gdyby dokumenty te nie zostały dostarczone notariuszowi niemożliwe byłoby zawarcie umowy przeniesienia własności. Przedłożenie dokumentu notariuszowi oznacza złożenie go w konkretnym celu - archiwizacji przy oryginale aktu notarialnego, bądź przesłania wraz z wypisem aktu notarialnego do Wydziału Ksiąg Wieczystych w celu wykonania zawartego w akcie notarialnym wniosku wieczystoksięgowego. Dokumenty przesądzające o ważności umowy powinny być zarchiwizowane przy oryginale aktu notarialnego, a fakt przedłożenia notariuszowi tych dokumentów powinien być udokumentowany w treści aktu notarialnego. W przypadku, gdy umowę przeniesienia własności poprzedza umowa sprzedaży warunkowej dokumenty te powinny być powołane już na etapie umowy sprzedaży warunkowej. Zapis w treści aktu, iż dokumenty te okazano jest więc poważnym błędem, ponieważ znaczenie słowa "okazanie" jednoznacznie wskazuje na to, że dokument został jedynie zaprezentowany, ale nie pozostawiony.

5. W ocenianym projekcie aktu notarialnego Komisja zauważyła brak odniesienia się do treści art. 36 i 37 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, choć z treści kazusu wynika, że wpisana w księdze wieczystej działka oznaczona jest w całości jako "grunty orne - R", natomiast zgodnie z aktualnie obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, przeznaczona jest ona pod tereny zabudowy mieszkaniowej. Wzrost wartości nieruchomości w związku z uchwaleniem planu miejscowego jest więc prawdopodobny. Skarżący w ocenianym projekcie aktu notarialnego przywołał wypis z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (bez wskazanej daty ani numeru), którego wynika, że "przedmiotowa nieruchomość przeznaczona jest pod teren zabudowy mieszkaniowej. Z zacytowanego dokumentu nie można wywnioskować, kiedy i w jaki sposób ów plan został uchwalony w 2011r. oraz czy i kiedy wszedł w życie. Zdający nie ustalił więc, czy strona sprzedająca może spotkać się z naliczeniem jednorazowej opłaty zwanej rentą pianistyczną, gdyby roszczenie gminy nie przedawniło się na podstawie art. 37 ust. 3 tej ustawy. Mogłoby to nastąpić po przesłaniu przez notariusza aktu notarialnego na podstawie art. 37 ust. 5 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz całkowicie zaskoczyć sprzedającego. Jakakolwiek informacja, że notariusz wziął pod uwagę omawiane przepisy i dopełnił powyższego obowiązku informacji z pewnością podniosłaby jakość pracy egzaminacyjnej.

6. Komisja zauważyła ponadto, że w projekcie aktu powołano postanowienie Sądu Rejonowego dla m. W. w przedmiocie zwolnienia A. A. od ponoszenia wynagrodzenia notariusza, jednak postanowienie to - wbrew treści zadania egzaminacyjnego - nie zostało zacytowane w całości, bowiem zabrakło wskazania notariusza wyznaczonego do czynności.

Z uwagi na powyższe uchybienia Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że argumenty odwołania, którym przyznano słuszność nie są na tyle istotne, aby mogły wpłynąć na podwyższenie oceny egzaminacyjnej. Brak było zatem podstaw do podwyższenia oceny z części egzaminu składającej się z zadań polegających na opracowaniu projektów aktów notarialnych i w konsekwencji do zmiany oceny końcowej skarżącego z egzaminu notarialnego.

Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na uchwalę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z dnia [...] lipca 2014 r. oraz na poprzedzającą ją uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. Wymienionym powyżej uchwałom zarzucił, że zostały podjęte na podstawie niewłaściwego wydruku pracy egzaminacyjnej. W ocenie skarżącego projekt aktu notarialnego dostarczony komisji Egzaminacyjnej nr [...] nie odpowiada treści rzeczywistego projektu zapisanego w nośniku danych z momentu zakończenia egzaminu notarialnego. Zarzut ten oparty jest na wiedzy zdającego (w tym porównania treści dokonywanych przez niego zapisów w trakcie trwania egzaminu z końcową treścią złożonej pracy egzaminacyjnej), w związku z czym zdaniem skarżącego nie można wykluczyć zepsucia elektronicznego nośnika danych wykorzystywanego podczas egzaminu (pendrive), w konsekwencji czego otrzymany wydruk pracy jest wynikiem uzyskanym na podstawie zepsutej pamięci nośnika.

Stawiając powyższe zarzuty skarżący wniósł o:

1) przebadanie nośnika danych (pendrive) przez Sąd oraz ustalenie, czy niewłaściwa treść projektu aktu notarialnego spowodowana jest:

a) wydrukiem projektu aktu notarialnego nie z końca egzaminu lecz z wcześniejszego momentu,

b) czy też wadliwością pamięci nośnika z końcowego momentu egzaminu;

2) w przypadku możliwości odtworzenia właściwego projektu aktu notarialnego o uchylenie zaskarżonej uchwały utrzymującej w mocy uchwałę z [...] grudnia 2013 r., a następnie uznanie, że projekt I aktu notarialnego spełnia kryterium oceny dobrej, a tym samym o podwyższenie oceny z części egzaminu składającej się z zadań polegających na opracowaniu projektów aktów notarialnych i w konsekwencji do zmiany oceny końcowej z egzaminu notarialnego;

3) w przypadku stwierdzenia wadliwości nośnika z końcowego momentu egzaminu (braku technicznej możliwości odtworzenia właściwej treści projektu) o uchylenie zaskarżonej uchwały utrzymującej w mocy uchwałę z [...] grudnia 2013 r., a następnie uznanie, że niewłaściwy projekt mimo wszystko spełnia kryterium oceny dobrej, a tym samym o podwyższenie oceny z części egzaminu składającej się z zadań polegających na opracowaniu projektów aktów notarialnych i w konsekwencji do zmiany oceny końcowej z egzaminu notarialnego.

Skarżący w konkluzji skargi wskazał, że opracowany przez niego projekt aktu notarialnego jest czytelny i klarowny, zaś niekonwencjonalne ale zgodne z prawem zapisy tego aktu świadczą o przemyślanym podejściu do rozwiązania kazusu egzaminacyjnego. Skarżący wskazał jednocześnie na następujące atuty swojej pracy:

- sporządzenie właściwej umowy (Umowa sprzedaży warunkowa),

- kurator, opis zaświadczenia - cechy kuratora z art. 157 kro,

- dział II kw, uwypuklenie tematyki nieaktualnej treści wpisu,

- zauważenie braku spójności fragmentu kazusu odnoszącego się do kwestii podziału majątku (rozwód i podział majątku art. 58 § 3 kro),

- innowacyjność zapłaty ceny przed podpisaniem umowy sprzedaży warunkowej,

- zapłata ceny w walucie polskiej (art. 358 kc),

- wykazanie sytuacji w której notariusz nie powinien czynić zapisu zastrzeżenia zapłaty w walucie obcej (USD),

- świadomy brak zapisów (nie wskazano kiedy zostanie zawarta umowa przenosząca własność, nie wskazano zabezpieczenia zwrotu ceny, brak pouczeń o podatku od czynności cywilnoprawnych itd),

- różnica pomiędzy kwotą zapłaty ceny (PLN) a kwotą stanowiącą podstawę do obliczenia wynagrodzenia notariusza (tematyka zmienności na rynku walutowym),

- klarowność i zwięzłość (tylko 6 stron),

- ukazanie możliwości zmiany planu miejscowego w celu wykonania prawa pierwokupu przez Gminę,

- uzewnętrznienie nastawienia stron (walki sprzedającego, osoby trzeciej z uprawnioną do pierwokupu - Gminą),

- oddanie ducha czynności notarialnej,

- ukazanie odpowiedzialności notariusza jako "sędziego pokoju"- jurysdykcja prewencyjna,

- okazanie szacunku dla stron czynności notarialnej poprzez możliwość kształtowania treści oświadczeń, w granicach prawa,

- odwaga poruszenia tematu wynagrodzenia notariusza z par. 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, w kontekście art. 110 ust. 3 GospNierU,

- prawna siła projektu aktu notarialnego.

Skarżący wyraził przy tym nadzieję, że przytoczona przez niego argumentacja pozwoli uznać, że sporządzony projekt pierwszego aktu notarialnego spełnia kryterium oceny dobrej, gdyż taka ocena pozwoli mu uzyskać średnią ostatecznych ocen za każde z zadań drugiej części wymaganą dla otrzymania pozytywnego wyniku egzaminu notarialnego.

W odpowiedzi na skargę Komisja II stopnia wniosła o oddalenie skargi oraz podtrzymała stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale.

Na rozprawie w dniu 20 lutego 2015 r. Sąd oddalił wniosek dowodowy skarżącego. Skarżący podczas rozprawy wnioskował ponadto o uznanie, iż opracowany przez niego projekt aktu notarialnego, w wersji będącej przedmiotem oceny Komisji obu instancji, zasługuje na ocenę dobrą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ma zatem miejsce kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności lub celowości. Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają w pierwszej instancji wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy).

Rozpoznając badaną sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż skarga nie ma uzasadnionych podstaw dla jej uwzględnienia.

Na wstępie rozważań wskazać należy, że egzamin notarialny został przeprowadzony z zachowaniem przepisów ustawy – Prawo o notariacie. Celem egzaminu było, zgodnie z art. 74 § 3 tej ustawy, sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.

Egzamin zgodnie z art. 74 § 4 ustawy składał się z trzech części pisemnych. Pierwsza i druga część egzaminu notarialnego polegała, zgodnie z art. 74d § 1 ustawy, na opracowaniu dwóch projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków. Trzecia część egzaminu notarialnego polegała, zgodnie z art. 74d § 2 ustawy na sporządzeniu opinii prawnej.

Zgodnie z art. 74e § 1 ustawy, oceny rozwiązania każdego z zadań z poszczególnych części egzaminu notarialnego dokonali niezależnie od siebie dwaj członkowie Komisji egzaminacyjnej (egzaminatorzy), biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu. Każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną (zgodnie z art. 74e § 3 ustawy) wystawił ocenę cząstkową i sporządził pisemne uzasadnienie tej oceny przekazując je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załączył wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającej do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego.

Z przebiegu egzaminu notarialnego (zgodnie z art. 74g § 1 i § 2 ustawy) sporządzono protokół, który podpisali członkowie komisji uczestniczący w egzaminie notarialnym, a dokumentację związaną z przeprowadzeniem egzaminu notarialnego, po jego zakończeniu, przewodniczący komisji przekazał właściwej radzie izby notarialnej, z czego sporządzono protokół. Kopię protokołu z przebiegu egzaminu oraz kopię protokołu z przekazania dokumentacji przewodniczący Komisji przekazał Ministrowi Sprawiedliwości w terminie 7 dni od dnia sporządzenia.

Zgodnie z art. 74f § 1 ww. ustawy pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną. Skarżący z opracowania dwóch aktów notarialnych otrzymał ocenę niedostateczną (negatywną), gdyż za każdy z projektów aktów otrzymał ocenę niedostateczną, w konsekwencji czego za tę część egzaminu musiał otrzymać ocenę niedostateczną.

Na podstawie art. 74h ustawy skarżący złożył odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, która w składzie zgodnym z § 3 tego przepisu odwołanie rozpatrzyła, odnosząc się przy tym do zarzutów podnoszonych przez egzaminatora E. K. i dokonanej oceny pierwszego z opracowanych projektów aktów notarialnych.

Zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. Komisja egzaminacyjna głosowała nad ostateczną oceną z tej części egzaminu, zakwestionowaną w odwołaniu, a następnie w sprawie uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. Sformułowanie, zawarte w § 5 ust. 4 in fine rozporządzenia, iż komisja głosuje w drugiej kolejności o wyniku egzaminu notarialnego oznacza, że zmiana oceny z zaskarżonej części egzaminu może wpłynąć na zmianę oceny całości, zatem ta kwestia musi także podlegać głosowaniu. Komisja II Stopnia uznała, że prawidłowo została ustalona ocena (niedostateczna) za pierwszy akt notarialny, jednocześnie stwierdzając brak podstaw do podwyższenia tej oceny. W związku z tym głosując nad ostateczną oceną z tej części egzaminu notarialnego stwierdziła, iż ocena ta jest negatywna (nie zawiera się w ocenie co najmniej dobrej), co przełożyło się na ocenę z całego egzaminu złożonego przez skarżącego.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że Sąd badając legalność podjętych uchwał przez komisje egzaminacyjne o ustaleniu ocen za poszczególne części z egzaminu notarialnego nie jest kolejną instancją ustalającą te oceny na podstawie treści zadań egzaminacyjnych. Badając przedmiotowe uchwały w zakresie odnoszącym się do ich zaskarżenia brak było, w ocenie Sądu, podstaw do zarzucenia im naruszenia przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania przez stwierdzenie, że komisje podejmujące przedmiotowe uchwały zastosowały do stanów faktycznych przepisy nieprawidłowe. Komisja egzaminacyjna w sposób wyczerpujący odniosła się do zarzutów skarżącego zawartych w odwołaniu, a więc w pełni zastosowała się do poglądu wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2011 r. wydanego w sprawie o sygn.. akt: II GSK 1421/10 i z dnia 13 grudnia 2011 r. wydanego w sprawie o sygn.. akt: II GSK 1289/10.

Jak to już wyjaśniał Naczelny Sąd Administracyjny w powyższych wyrokach, postępowanie przed Komisją odwoławczą nie jest procedurą odwoławczą w rozumieniu k.p.a., w ramach której sprawa administracyjna zostaje rozpoznana ponownie w całości. Odwołanie służy od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. Zakres procedury odwoławczej uregulowany jest na podstawie upoważnienia ustawowego w cytowanym wyżej rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. i jest on ograniczony do oceny zarzutów podniesionych w odwołaniu (por. § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia). W postępowaniu przed Komisją odwoławczą nie chodzi zatem o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej, ani o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę skarżący zakwestionował, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych przez niego zarzutów w stosunku do oceny pracy. Jednocześnie w przypadku, gdy Komisja odwoławcza dostrzeże także inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały, takie działanie Komisji nie dyskwalifikuje jej działania pod warunkiem, że nie oprze swego rozstrzygnięcia tylko na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach pracy zadającego.

Jeżeli więc, Komisja odwoławcza uzna część zarzutów odwołania za trafne, jednocześnie uznając inne zarzuty Komisji egzaminacyjnej za słuszne, a dodatkowo wskaże na inne jeszcze wady pracy skarżącego, to nie można twierdzić, że wyszła poza granice odwołania, gdyż nie z tej przyczyny uchwała Komisji I stopnia została utrzymana w mocy. Skoro bowiem Komisja odwoławcza badała zasadność zarzutów zdającego i uznała ich część za niezasadne, to ta właśnie okoliczność stanowi przyczynę utrzymania w mocy skarżonej uchwały (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2014 r. wydany w sprawie o sygn.. akt: II GSK 293/13).

Mając powyższe na uwadze, w ocenie składu Sądu orzekającego w niniejszej sprawie zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia przez Komisję II Stopnia przepisów postępowania nie były zasadne. Komisja ta omówiła wszystkie zarzuty skarżącego odnoszące się do pierwszego projektu aktu notarialnego ze wskazaniem na przepisy mające zastosowanie do stanu faktycznego objętego tym zadaniem.

Komisja II stopnia prawidłowo uznała, że już wykazane błędy dotyczące projektu I aktu notarialnego podnoszone przez Komisję egzaminacyjną były istotne, gdyż ich skutki mogły dotykać bezpośrednio nie tylko notariusza sporządzającego akt notarialny, lecz także strony tego aktu. Zatem błędy tego aktu notarialnego, dostrzeżone przez Komisję egzaminacyjną i ponownie wskazane przez Komisję odwoławczą, nie uzasadniały podwyższenia oceny z tej części pracy, na co zwracała uwagę Komisja II stopnia i w ocenie Sądu brak jest podstaw do kwestionowania tego stanowiska.

Komisja II stopnia zauważyła także dodatkowe błędy pracy zdającego omówione wcześniej, jednakże nie oparła uchwały na tych dodatkowych zarzutach, lecz wyraźnie wskazała na braki pracy o istotnym dla jej oceny charakterze, dostrzeżone i akcentowane już przez Komisję egzaminacyjną i egzaminatorów. Należy podkreślić, że egzaminator wystawiający ocenę pozytywną za sporny akt notarialny, także zwracał uwagę na niektóre błędy wymienione przez Komisję egzaminacyjną, natomiast, to że przykładowo nie zakwalifikował tych błędów jako dyskwalifikujących pracę zdającego nie wpływa bezpośrednio na ocenę tych błędów dokonaną przez drugiego egzaminatora.

Podkreślić trzeba, że zgodnie z art 74e §§2-4, oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie Komisji egzaminacyjnej, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. Każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego.

Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym:1) oceny pozytywne to: celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00,b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50,c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50,d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50;2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50.

Zważywszy, że ustawa - Prawo o notariacie przewiduje, przy wielości ocen (pochodzących od poszczególnych egzaminatorów), ustalanie przez Komisję egzaminacyjną oceny ostatecznej jako średniej arytmetycznej i wskazuje sposób obliczania takiej średniej, to logicznie uzasadnione jest, w świetle art. 74f § 1 tej ustawy, posłużenie się tą metodą także przy wystawieniu oceny końcowej za całą część egzaminu.

Podkreślić trzeba, że każdy z egzaminatorów jest prawnikiem specjalistą w danej dziedzinie, którego wiedza, doświadczenie i autorytet daje rękojmię prawidłowej oceny, pod kątem sprawdzenia, czy osoba przystępująca do egzaminu wykazuje się wiedzą do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza (art. 74 § 3 ustawy). Inne (łagodniejsze) podejście do pracy zdającego przez jednego z egzaminatorów nie może uzasadniać stwierdzenia, że ostrzejsze podejście drugiego z nich czyni jego ocenę nieprawidłową. Skoro egzamin notarialny ma stanowić podstawę do stwierdzenia, iż egzaminowany wykazuje się wiedzą do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, to sporządzony na egzaminie projekt aktu notarialnego musi odpowiadać wymogom przepisów prawa aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym tak, jak akt notarialny sporządzony przez notariusza, a więc jako akt ważny i skutecznie zabezpieczający prawa i interesy stron. Dlatego ocenie egzaminatorów i w następstwie Komisji II Stopnia (w zakresie zarzutów stawianych w odwołaniu) podlegają wszystkie bez wyjątku elementy projektu aktu sporządzonego przez zdającego, zaś stwierdzone uchybienia i błędy mają wpływ na ocenę tych projektów aktów notarialnych i na ocenę końcową.

Nie dokonując oceny pracy skarżącego, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji II Stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski Komisji (w części zasadniczej pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

W ocenie składu Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia przez Komisję II Stopnia przepisów postępowania nie okazały się tym samym zasadne. Komisja ta omówiła wszystkie zarzuty skarżącego odnoszące się do pierwszego projektu aktu notarialnego ze wskazaniem na przepisy mające zastosowanie do stanu faktycznego objętego tym zadaniem.

Trafne wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów pracy sporządzonej przez skarżącego. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena sporządzonych przez skarżącego w trakcie egzaminu notarialnego projektów, została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji i mimo surowości, nie narusza zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować. Organ podał, które z wad pracy egzaminacyjnej zostały uznane jako decydujące o wystawionej ocenie.

W związku z powyższym, w jakim stopniu praca skarżącego spełniła kryteria właściwego aktu notarialnego, komisje egzaminacyjne ustaliły zgodnie z wymaganiem art. 74d § 3 ustawy – Prawo o notariacie. Oceniając pracę zdającego komisje egzaminacyjne miały na względzie, czy zastosował on właściwe przepisy prawa i poprawnie je zinterpretował oraz, czy problem co do istoty został trafnie rozstrzygnięty. Tylko praca spełniająca powyższe kryteria może, zgodnie z art. 74f § 1 ustawy, uzyskać pozytywną ocenę z egzaminu notarialnego.

Oceniające zadanie egzaminacyjne Komisja egzaminacyjna i Komisja II stopnia, z zastosowaniem właściwych przepisów i nie naruszając przepisów postępowania, w tym wskazanych w skardze, zgodnie doszły do wniosku, że praca skarżącego w zakresie sporządzenia pierwszego projektu aktu notarialnego nie spełniała wymienionych kryteriów dla ocenienia jej pozytywnie.

Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie egzamin notarialny w którym brał udział skarżący został przeprowadzony zgodnie z prawem, postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu notarialnego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego.

Sąd nie mógł ponadto podzielić zarzutu skarżącego sprowadzającego się do niedostosowania przez Komisje egzaminacyjną warunków przeprowadzonego egzaminu notarialnego do potrzeb zdającego, związanych z wykorzystywanym przez niego sprzętem komputerowym (nośnikiem danych).

Tego rodzaju zarzut pojawił się dopiero na etapie skargi do sądu administracyjnego i nie był przedmiotem oceny przez organy na etapie postępowania administracyjnego. Podkreślić przy tym trzeba, iż został sformułowany już po zakończeniu postępowania przed Komisjami obu instancji, gdy jego wynik okazał się dla zdającego niekorzystny.

Oddalając w tym przedmiocie wniosek dowodowy skarżącego (dotyczący zbadania nośnika danych pod względem prawidłowości jego działania w trakcie egzaminu notarialnego), Sąd kierował się treścią art. 106 § 3 p.p.s.a. wyznaczającym nieprzekraczalny zakres oceny dowodów w tym postępowaniu. Sąd administracyjny nie może ponadto zastępować organów administracji i czynić własnych merytorycznych ustaleń w danej sprawie, gdyż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ma charakter następczy i obejmuje badanie zgodności decyzji oraz innych aktów administracyjnych w dacie ich podjęcia z obowiązującym prawem.

Tylko na marginesie rozpoznawanej sprawy Sąd zauważa, iż § 22a ust. 1- 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego i notarialnego, określa warunki użycia przez zdających sprzętu komputerowego. Związane z tym zagrożenia i konsekwencje są zatem zdającym znane i akceptowane przed przystąpieniem do egzaminu notarialnego. Ponadto mimo wyboru przedstawienia pracy egzaminacyjnej w formie elektronicznej, zawsze istnieje możliwość jej przygotowania lub dokończenia przez zdającego (w przypadku awarii sprzętu komputerowego) w formie odręcznej, stosownie do treści § 28 ust. 2 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości.

Konkludując, wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.