Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 15/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 2  pkt 3
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
article: par. 4  pkt 3  lit. a
journal: Dz.U. 2007 nr 109 poz 750
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozowju Wsi  z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z dnia 21  czerwca 2007 r.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2015r. sprawy ze skargi J. U. na decyzję [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. Nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej zwana ARiMR) w T., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) oraz art. 10 ust. 2 w zw. z art. 29 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r. poz. 1438), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. z siedzibą w S. Nr [...] z dnia [...] września 2014 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał na dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie podając, że w dniu [...] czerwca 2008 r. J. U. (dalej zwany skarżącym) złożył do Biura Powiatowego ARiMR wniosek o przyznanie renty strukturalnej. Wnioskodawca przedłożył również dokumenty wymagane przez przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz. U. Nr 109 poz. 750 ze zm., dalej zwane rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r.), w tym zaświadczenie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej zwana KRUS) Placówka Terenowa w L. z dnia [...] lipca 2008 r., z którego wynikało, że podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od [...] stycznia 1991 r. do chwili obecnej z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. Nr [...] przyznał skarżącemu rentę strukturalną w wysokości 150% kwoty najniższej emerytury.

W dniu [...] października 2013 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynęły przekazane przez Placówkę Terenową KRUS w L. decyzje Prezesa KRUS: z dnia [...] marca 2010 r. i z dnia [...] kwietnia 2010 r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników. Z decyzji wynikało, że w przypadku skarżącego ustało ubezpieczenie społeczne rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego od [...] kwietnia 2005 r. do [...] grudnia 2008 r. oraz w zakresie ubezpieczenia emerytalno-rentowego od [...] kwietnia 2005 r. do [...] grudnia 2008 r. i od [...] stycznia 2009 r.

W związku z wyjściem na jaw nowych okoliczności faktycznych, które nie były znane organowi I instancji przed wydaniem decyzji w sprawie przyznania renty strukturalnej, w postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. zostało wznowione z urzędu postępowanie dotyczące ww. decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r. przyznającej skarżącemu rentę strukturalną. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., Nr [...] stwierdził, że ww. decyzja w sprawie przyznania renty strukturalnej została wydana z naruszeniem prawa. Przedmiotowe rozstrzygnięcie wynikało z faktu niespełnienia warunku określonego w § 4 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. Organ I instancji ustalił również, że skarżący nie spełnia warunków określonych w § 19 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 4 pkt 1-4 rozporządzenia. Skarżący nie odwołał się od ww. decyzji.

Decyzją z dnia [...] września 2014 r. Nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w L. ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości [...] zł. Organ wyjaśnił, że ujawnienie przez organ faktu ustania ubezpieczenia społecznego rolników skarżącego od [...] kwietnia 2005 r. nastąpiło po otrzymaniu [...] października 2013 r. kopii decyzji KRUS z 2010 r. o ustaniu ww. ubezpieczenia. Zatem w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną skarżący nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, przez co nie spełnił jednego z wymogów § 4 pkt 1-4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r., warunkującego przyznanie renty strukturalnej. W konkluzji organ stwierdził, że kwota płatności w wysokości [...] zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011.

Od ww. decyzji skarżący złożył odwołanie wnosząc o jej uchylenie lub zmianę poprzez uznanie, że zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, ewentualnie o uznanie, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Strona podniosła, że nie są trafne wnioski zawarte w przedmiotowej decyzji co do nie występowania przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, powołując się na przepis art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011. W ocenie skarżącego, renta strukturalna została przyznana na skutek pomyłki właściwej władzy, co oznacza, że nie powinien on zostać obciążony zwrotem nienależnie pobranych płatności. Żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Pieniądze otrzymane tytułem renty strukturalnej zostały wydane na bieżące potrzeby i nie jest już w ich posiadaniu, a jedynym źródłem utrzymania jego rodziny jest renta chorobowa żony.

Zaskarżoną, powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że decyzję wydano na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, który przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Organ podkreślił, że w sprawie doszło do ustalenia braku spełnienia warunków do przyznania renty strukturalnej w trybie administracyjnoprawnym. Jak ustalił organ, skarżący w dniu składania wniosku o przyznanie renty strukturalnej nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, w konsekwencji nie spełnił warunku z § 4 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r.

Zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż 10 lat. Okres ten ogranicza się do 4 lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze - art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L z 30.04.2004 r., ze zm.), w odniesieniu do wniosków o przyznanie płatności na rok 2010 - art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009 r., str. 1 ze zm.), w odniesieniu do wniosków o przyznanie płatności na rok 2011- 2012 - art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.1.2011 ze zm.). W niniejszej sprawie przepisy te nie mają zastosowania, ponieważ wypłata płatności z tytułu renty strukturalnej, uznanych następnie za nienależnie pobrane, miała miejsce począwszy od grudnia 2008, natomiast decyzja Nr [...] z [...] września 2014 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej została doręczona stronie [...] września 2014 r., tak więc pomiędzy datą płatności a pierwszym powiadomieniem o nieuzasadnionym charakterze danej płatności nie minął okres dziesięciu lat.

Między datą płatności a datą pierwszego powiadomienia upłynął natomiast okres 4 lat, tym samym istotnym jest ustalenie, czy strona działała w dobrej wierze. W związku z powyższym organ wyjaśnił, że dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności". Strona składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej podpisała oświadczenie, że znane jej są zasady przyznawania i wypłaty rent strukturalnych, podane we wniosku dane są zgodne z prawdą oraz że zobowiązuje się do niezwłocznego informowania na piśmie organu o faktach mających wpływ na przyznanie płatności z tytułu renty strukturalnej oraz o faktach, które mają istotne znaczenie dla zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych z tego tytułu świadczeń oraz każdej zmianie danych zawartych we wniosku.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR o ustaniu wobec skarżącego ubezpieczenia społecznego rolników dowiedział się [...] października 2013 r. - po otrzymaniu informacji z KRUS. Skarżący mając świadomość konsekwencji wynikających z niekorzystnej dla niego decyzji KRUS, złożył od niej odwołanie do Sądu Okręgowego we W. - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, które zostało przez ten Sąd uwzględnione. Jednakże na skutek apelacji, Sąd Apelacyjny w G. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z [...] kwietnia 2011 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie. W tym stanie faktycznym i prawnym w ocenie organu odwoławczego nie sposób uznać, że skarżący działał w dobrej wierze.

Organ wskazał też, że przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności zostały określone w art. 5 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Zgodnie z przywołanym przepisem, obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek: płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy i błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryły przez rolnika. Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. W niniejszej sprawie płatność z tytułu rent strukturalnych nie wynikała z pomyłki organu. Skarżący nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku w zakresie niezwłocznego poinformowania organu o wydaniu decyzji o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników w stosunku do jego osoby. Organ nie miał wiedzy i nie mógł przypuszczać, że skarżący, jako osoba podlegająca ubezpieczeniu społecznemu rolników i prowadząca dodatkowo pozarolniczą działalność gospodarczą, nie wywiąże się z obowiązku złożenia do KRUS zaświadczenia organu podatkowego o wysokości podatku należnego za 2004 r. w terminie do [...].02.2005 r. Niezachowanie tego terminu spowodowało ustanie ubezpieczenia społecznego rolników z końcem kwartału, w którym istniał obowiązek przedłożenia zaświadczenia. Wyklucza to odpowiedzialność organu i nie można mówić o popełnionym przez niego błędzie.

Tym samym kwota płatności jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 5 ust. 2 cyt. rozporządzenia.

Organ odwoławczy nie znalazł również podstaw do uznania zarzutu skarżącego, że żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w myśl art. 5 k.c.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję złożył J. U. wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników, poprzez błędne przyjęcie, że beneficjent nie działał w dobrej wierze.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że zachodzą przesłanki określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Podkreślił, że jego przypadek jest typowym przykładem istnienia dobrej wiary po stronie beneficjenta. Należy bowiem uwzględnić fakt, że na dzień składania wniosku był ubezpieczony w KRUS. Nie miał zamiaru wprowadzić organu w błąd, czy też wymusić nienależne płatności. Przyczyna zaistniałego stanu rzeczy tkwi w tym, że jako rolnik nie miał pojęcia o tym, że prawo uległo zmianie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymują swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 powołanej ustawy). Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej zwana p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności wymienionych w art. 145 § 1 i § 2 p.p.s.a.

Przypomnieć należy, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, w której ustalono skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w łącznej wysokości [...] zł.

Przechodząc do meritum wskazać trzeba, że tryb odzyskiwania nienależnie wypłaconych środków reguluje art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zgodnie z którym ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: pochodzących z funduszy Unii Europejskiej (pkt 1); krajowych, przeznaczonych na (pkt 2): współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej (lit. a), finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej (lit. b), następuje w drodze decyzji administracyjnej. Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (ust. 2). Przepis ten przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych.

Wiążąca w niniejszej sprawie dla organów rozstrzygających była decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. z siedzibą w S. z dnia [...] stycznia 2014 r. stwierdzająca, że wydanie decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r. miało miejsce z naruszeniem prawa (ze względu na upływ terminu określony w art. 146 § 1 k.p.a.). W powyższym rozstrzygnięciu organ uznał, że na dzień wydania decyzji skarżący nie spełniał warunku z § 4 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r., czyli w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, co zostało prawomocnie przesądzone przez Sąd Apelacyjny w G. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w wyroku z [...] kwietnia 2011 r., sygn. akt [...]. Decyzja ta stała się prawomocna [...] lutego 2014 r., a ustalenia faktyczne, które legły u podstaw jej wydania, są wiążące. Mając na względzie powyższy stan faktyczny stwierdzić trzeba, że organy administracji zasadnie uznały, iż skarżący nie spełniał przesłanek do uzyskania renty strukturalnej.

Wskazać ponadto należy, że przepisy art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz art. 73 rozporządzenia nr 796/2004 stanowią samoistną, odrębną podstawę orzekania o zwrocie płatności rolnych, która niekoniecznie musi w każdym przypadku wiązać się ze zniesieniem z obrotu prawnego decyzji przyznającej określoną płatność (vide wyrok WSA we Wrocławiu z 2.07.2014 r., III SA/Wr 264/14, LEX nr 1495496, wyrok WSA w Opolu z 21.07.2014 r., II SA/Op 257/14, LEX nr 1502443).

Podkreślić trzeba, że zwrot płatności uznanej za nienależną w określonych sytuacjach ulega przedawnieniu. W zaskarżonej decyzji organ prawidłowo zbadał, czy w sprawie nie doszło do przedawnienia żądania zwrotu nienależnie pobranych należności i zasadnie stwierdził, że nie upłynął termin 10-letni przedawnienia wskazywany w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004). Zgodnie z art. 73 ust. 1 cyt. rozporządzenia, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. Zgodnie z art. 73 ust. 5, "Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat". Z przepisu tego wynika, że zasadą jest dziesięcioletni okres przedawnienia obowiązku zwrotu przez rolnika nienależnej płatności liczony od jej przyznania do pierwszego powiadomienia o niezasadnym charakterze płatności z wyjątkiem sytuacji, gdy beneficjent działał w dobrej wierze.

Skarżącemu przyznano rentę strukturalną począwszy od października 2008 r., natomiast po raz pierwszy o nieuzasadnionym charakterze płatności powiadomiono go doręczając mu postanowienie z dnia [...] listopada 2013 r. o wznowieniu postępowania (doręczone [...] listopada 2013 r.), zatem pomiędzy datą płatności a pierwszym powiadomieniem o nieuzasadnionym charakterze płatności nie minął okres 10 lat. Między datą płatności a datą pierwszego powiadomienia upłynął natomiast okres 4 lat, tym samym istotnym w przedmiotowej sprawie było ustalenie, czy skarżący działał w dobrej wierze.

W wyroku z 10.10.2013 r., II GSK 821/12, Naczelny Sąd Administracyjny, dokonując wykładni tego przepisu, stwierdził, że to, czy w określonej sytuacji faktycznej występuje dobra wiara, wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Kwestia zaś właściwego określenia działania beneficjenta w dobrej wierze lub złej wierze wymaga wskazania, że obowiązujące przepisy prawa w tej mierze nie zawierają żadnych definicji. Pojęcia te wiążą się z tzw. klauzulami generalnymi w prawie. Ich istotą jest możliwość uwzględnienia w ocenie stanu faktycznego różnych okoliczności faktycznych, które w oderwaniu od konkretnej sprawy nie mogą być ocenione raz na zawsze i w jednakowy sposób według schematu o walorze bezwzględnym. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo, czyli że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawa lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawy nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można usprawiedliwić. Określenie dobrej lub złej wiary oparte jest więc na istnieniu domniemania wiedzy o prawie, przy uwzględnieniu usprawiedliwionego błędu. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku prawnego jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania w danych okolicznościach stosowności". Zła wiara polegać może na tym, że strona nie wie co prawda o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałaby, gdyby się zachowała należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji dochowała należytej staranności. Ocena okoliczności konkretnej sytuacji (np. co do uznania błędu za usprawiedliwiony) i zasadność postępowania z ogólnie przyjętymi normami postępowania powinna być poddana bardzo surowym i ostrym kryteriom. Oczywiście szczególny przepis może wprowadzić w sposób wyraźny lub dorozumiany pewne modyfikacje w rozumieniu pojęcia dobrej wiary. Analizowane w niniejszej sprawie przepisy tego rodzaju unormowań nie zawierają. Zatem obowiązujące w tym względzie powinny być ogólne pojęcia co do rozumienia dobrej i złej wiary z uwagi na zasadę jednolitości systemu prawa (por. wyrok NSA z 18.01.2012 r., II GSK 1209/11).

Jako zasadę stosowaną w przypadku braku odmiennej woli ustawodawcy należy przyjąć, że już zwykłe niedbalstwo, czyli brak należytej staranności, wyklucza dobrą wiarę. Generalnie w obrocie prawnym nie można bowiem usprawiedliwiać niedbalstwa. Takie stanowisko zaprezentował Sąd Najwyższy w wyroku z 13.01.2010 r., II CSK 374/09. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności". Ocena okoliczności konkretnej sytuacji (np. co do uznania błędu za usprawiedliwiony) i zasadności postępowania z ogólnie przyjętymi normami postępowania powinna być poddana surowym kryteriom. Ubiegając się o płatność wnioskodawcy zobowiązani są do zachowania szczególnej staranności.

Skarżący, składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej, podpisał oświadczenie, że znane mu są zasady przyznawania i wypłaty rent strukturalnych, podane we wniosku dane są zgodne z prawdą. W związku z tym należy uznać, że skarżący był świadomy ciążących na nim obowiązków, wynikających z przystąpienia do programu rent strukturalnych.

Ponadto, w wyroku z 3.04.2014 r., II GSK 113/13, NSA wyraził pogląd, że treść art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 nie pozostawia wątpliwości, iż w okolicznościach wskazanych w tym przepisie dobrą wiarą powinien wykazać beneficjent, nie zaś organ.

Reasumując, stwierdzić trzeba, że nieznajomość prawa, na którą powołuje się skarżący, stosownie do zasady ignorantia iuris nocet, nie może być podstawą do uznania, że działał on w dobrej wierze stosownie do art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 r.

Wskazać również należy, że nie zostały również spełnione przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności określone w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich. Zgodnie z przywołanym przepisem, "Obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek: płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy i błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryły przez rolnika. Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności". W rozpatrywanej sprawie nie można uznać, że płatność z tytułu rent strukturalnych wynikała z pomyłki organu. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów, tj. zaświadczenia KRUS Placówka Terenowa w L. z [...] lipca 2008 r. wynikało, że podlega on ubezpieczeniu społecznemu rolników. W oparciu o ten dokument została przyznana skarżącemu renta strukturalna. W ocenie Sądu, trudno w tej sytuacji mówić o pomyłce organu, skoro działał on w zaufaniu do deklaracji rolnika co do sytuacji kwalifikującej go do płatności i przedłożonego przez niego urzędowego dokumentu potwierdzającego, że spełnia on ustawowe kryteria do przyznania renty strukturalnej.

Nie można było uznać za prawidłowe powoływanie się przez skarżącego na zasady współżycia społecznego, albowiem uregulowanie to jest specyficzne dla prawa cywilnego (vide art. 5 K.c.), natomiast nie ono swojego odpowiednika w prawie administracyjnym. Art. 6 i 7 k.p.a. wykluczają stosowanie zasad współżycia społecznego w postępowaniu administracyjnym, bowiem nie mogą one stanowić podstawy decyzji administracyjnej, nie mogą modernizować ani modyfikować przepisów materialnego prawa administracyjnego oraz nie mogą stanowić dyrektywy wykładni przepisów prawa materialnego stosowanych w trybie postępowania administracyjnego (vide np. wyrok NSA z 18.02.2003 r., IV SA 1360/01, LEX nr 684962).

Tym samym stwierdzić trzeba, że kwota płatności jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w jego art. 5. W świetle dokonanych ustaleń uznać należało, że nienależna płatność na rzecz skarżącego została dokonana nie z winy organu, lecz z winy skarżącego, który nie wykazał, że działał w dobrej wierze. Stąd nie może on się skutecznie powoływać na przepis wyłączający możliwość żądania zwrotu dokonanej płatności.

Reasumując zatem Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego rozstrzygnięcia i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.