Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 150/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 4 i pkt 5, art. 149 § 3, art. 151 §1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 54 §1
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska - Cybulska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2019 r. sprawy ze skargi R. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Burmistrza O. z dnia [...] września 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego R. R. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] po rozpatrzeniu zażalenia R. R. od postanowienia Burmistrza O. z dnia [...] września 2018 r.nr [...] o odmowie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w sprawie skierowania J. R. do Domu Pomocy Społecznej Zgromadzenia Sióstr Małych Misjonarek Miłosierdzia w K. , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 i pkt 5 oraz art. 149 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2018, poz. 2096. - dalej k.p.a.) utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu wskazano, że wniosek o wznowienie postępowania złożył w dniu 7 grudnia 2016 r. R. R., syn pensjonariuszki DPS w Kole wskazując na przesłanki wznowienia określone w art. 145 § 1 pkt 4 i pkt 5 k.p.a. Organ I instancji w postanowieniu z dnia 4 września 2018 r. nie uwzględnił powyższego wniosku wskazując na jego wniesienie po terminie określonym w art. 148 § 2 k.p.a. w odniesieniu do przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz bezzasadności twierdzeń o naruszeniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik R. R. (dalej skarżący) podnosząc zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. poprzez odstąpienie od udostępnienia akt sprawy i uniemożliwienia mu wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, w tym złożenia wniosków dowodowych, a także naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia czynności dowodowych co do faktycznej daty, w której dowiedział się o ostatecznej decyzji o umieszczeniu matki w domu pomocy społecznej, jak również zaniechanie poczynienia ustaleń w zakresie rzeczywistych warunków mieszkaniowych siostry mimo kwestionowania przez niego ustaleń organu w zakresie jej sytuacji mieszkaniowej. Za nieuprawnione skarżący uznał także ustalenie organu, że zarówno on jak i jego siostra nie wyrażali zainteresowania losem matki czy wręcz odmawiali jej opieki.

Organ odwoławczy w postanowieniu wskazanym na wstępie stwierdził, że kontrolowane postanowienie wydane zostało na etapie postępowania wstępnego, które powinno się zakończyć załatwieniem sprawy w sposób przewidziany w art. 149 k.p.a., a więc wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania bądź o odmowie jego wznowienia. Na tym etapie powinnością organu było zbadanie, czy wniosek o wznowienie postępowania jest oparty na ustawowych przesłankach wznowienia oraz czy został wniesiony z zachowaniem terminów przewidzianych w art. 148 k.p.a. Wydanie postanowienia odmawiającego wznowienia postępowania następuje, gdy wznowienie postępowania z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych jest niedopuszczalne oraz gdy wniosek o wznowienie postępowania złożony został z uchybieniem ustawowego terminu, określonego w art. 148 § 1 i 2 k.p.a.

Odmawiając wznowienia postępowania z podstawy określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. organ wskazał na przekroczenie przez R. R. określonego w art. 148 k.p.a. terminu na wniesienie podania o wznowienie postępowania z powyższej przyczyny. Organ ustalił bowiem, że jednomiesięczny termin, w którym skarżący dowiedział się o pominięciu go w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. upłynął bezskutecznie, albowiem co najmniej w dniu 11 kwietnia 2016 r. wiedział o decyzji o umieszczeniu matki w domu pomocy społecznej. Znajduje to potwierdzenie w piśmie wnioskodawcy z dnia 11 kwietnia 2016 r. zawierającego zarzuty odnośnie decyzji Burmistrza O. z marca 2016 r. nr [...] 2016 o odpłatności za pobyt matki w DPS. W piśmie tym wnioskodawca wskazuje na konieczność weryfikacji postępowania dotyczącego i skierowania matki J. R. do DPS, tj. zbadanie jakimi przesłankami kierował się organ gminy podejmując taką decyzję w dniu [...] stycznia 2016 r., oceniając jednocześnie podjęcie tej decyzji za bezpodstawne i prezentując w dalszej części argumentację na poparcie tej oceny. Formułując w dniu 11 kwietnia 2016 r. zarzuty w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej wnioskodawca posiadał zatem wiedzę o organie wydającym decyzję, dacie jej wydania oraz sprawie, w jakiej została wydana.

W uzasadnieniu postanowienia powołano się również na ustalenia i ocenę dokonane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 14 marca 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 37/18, w uzasadnieniu którego w części dotyczącej naruszenia terminu wniesienia podania o wznowienie postępowania Sąd ustalił, że skarżący o decyzji o umieszczeniu jego matki w DPS pisze w swoim piśmie z dnia 11 kwietnia 2016 r., a zatem już w tej dacie wiedział o powyższej decyzji. W takiej wniosek skarżącego o wznowienie postępowania na podstawie przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. wniesiony w dniu 2 grudnia 2016 r. jest wnioskiem niedopuszczalnym, gdyż został wniesiony po terminie określonym w art. 148 § 2 k.p.a.

Z uwagi na związanie organów ustaleniami zawartymi w powyższym wyroku zdaniem [...] prowadzenie postępowania dowodowego co do innej daty powzięcia przez skarżącego wiedzy o decyzji dotyczącej skierowania J. R. do domu pomocy społecznej jest niedopuszczalne. Przemawia za tym również stanowisko prezentowane w orzecznictwie, iż o zachowaniu terminu z art. 148 § 2 k.p.a. decyduje fakt powzięcia przez stronę wiadomości o istnieniu danej decyzji, a więc posiadanie informacji umożliwiającej chociażby opisowo określić decyzję wydaną bez jej udziału.

Odnosząc się do przesłanki wznowienia postępowania określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. organ odwoławczy wskazał, że Sąd wydając wyrok z dnia 14 marca 2018 r. nakazał dokonanie ustaleń, czy i jakie nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji o umieszczeniu J. R. w DPS, a nieznane organowi w chwili wydawania tej decyzji wyszły na jaw, a następnie ocenić termin wniesienia wniosku o wznowienie postępowania w odniesieniu do momentu, w którym R. R. dowiedział się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania.

Mając powyższe wskazano, że w piśmie pełnomocnika skarżącego z dnia 11 lipca 2018 r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie organu wyjaśniono, że okolicznością nie znaną organowi jest możliwość zamieszkiwania J. R. ze swoją córką oraz jej dwojgiem dzieci. Jak wskazano we wniosku córka jest gotowa, aby przejąć opiekę nad matką i wspierać ją we wszystkich czynnościach tego wymagających. Chęć wsparcia matki ze strony dzieci nigdy nie była kwestionowana.

Przy tak sformułowanej podstawie wznowienia odwołano się do ustawowych przesłanek nabycia prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej określonych w art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm. – dalej u.p.s.). Na podstawie brzmienia tego przepisu organ odwoławczy stwierdził, że przesłanka braku możliwości zapewnienia usług opiekuńczych dotyczy usług świadczonych w formach zinstytucjonowanych przyznawanych przez jednostkę pomocy społecznej co wynika wprost z art. 17 pkt. 11 u.p.s. Nie sposób zatem przyjąć, że organ pomocowy orzekając w przedmiocie usług opiekuńczych kreuje w tej materii powinności członków rodziny w drodze decyzji. Brak możliwości zapewnienia osobie potrzebującej pomocy ze strony rodziny, a także wspólnie niezamieszkujących małżonka, wstępnych i zstępnych stanowi niewątpliwie warunek konieczny nabycia prawa, lecz tylko w sprawach dotyczących świadczenia usług opiekuńczych (art. 50 ust. 2 u.p.s.), nie natomiast dotyczących umieszczenia w domu pomocy społecznej.

Organ odwoławczy podkreślił, że postępowanie wznowieniowe jest postępowaniem prowadzonym w trybie nadzwyczajnym, którego istotą jest badanie, czy postępowanie poprzedzające wydanie w trybie zwykłym określonej decyzji ostatecznej dotknięte jest kwalifikowaną wadą prawną. Z racji tej wymienione w art. 145 § 1 k.p.a. warunki jego wznowienia muszą być interpretowane w sposób ścisły. W sytuacji zatem, gdy okoliczności, które skarżący wskazuje jako nowe, istotne i nieznane organowi w dacie wydania decyzji byłyby właściwe co najwyżej w odniesieniu do postępowania wznowieniowego zakończonego wydaniem decyzji w sprawie przyznania J. R. usług opiekuńczych, a przedmiotem rozpoznania nie są wady tego postępowania, zasadna jest ocena, że wskazana we wniosku podstawa wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.) w sprawie zakończonej wydaniem kwestionowanej decyzji nie została faktycznie wskazana.

R. R. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, kwestionując postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławcze, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu:

1. art. 10 § 1 k.p.a. przez jego niezastosowanie, wyrażające się w zaniechaniu umożliwienia stronie wypowiedzenia się przed merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy co do zebranych dowodów i materiałów, zgromadzonych w aktach sprawy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przy jednoczesnym niewystąpieniu przesłanek uprawniających organ rozstrzygający do odstąpienia od tej zasady;

2. art. 7 k.p.a. przez jego niezastosowanie, wyrażające się w odstąpieniu od podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, poprzez nierozpoznanie postawionych w zażaleniu zarzutów tj. naruszenia przepisu art. 10 § 1 k.p.a., wyrażającego się w odstąpieniu od udostępnienia skarżącemu akt sprawy przed wydaniem postanowienia, a następnie umożliwienia mu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, w tym złożenia wniosków dowodowych, co minio wpływ na wynik sprawy tj. oddalenie wniosku

3. art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia czynności dowodowych co do faktycznej daty, w której skarżący dowiedział się o decyzji o umieszczeniu matki w domu pomocy społecznej oraz rzeczywistych warunków mieszkaniowych siostry skarżącego oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez ich niezastosowanie, wyrażające się w odstąpieniu od podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego z urzędu w zakresie ustalenia faktycznej daty, w której skarżący dowiedział się o ostatecznej decyzji, która stanowiła podstawę umieszczenia jego matki w domu pomocy społecznej oraz ustalenia rzeczywistych warunków mieszkaniowych siostry skarżącego i poprzestanie w tym zakresie na wywiadzie środowiskowym z dnia 12 czerwca 2017 roku, którego treść była kwestionowana przez skarżącego, co miało wpływ na wynik sprawy tj. utrzymanie zaskarżonego zażaleniem postanowienia w mocy,

4. art. 138 § 2 w zw. z 144, art. 11 i art. 15 k.p.a. tj. odstąpieniu od uchylenia postanowienia organu I instancji pomimo, że postanowienie to zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, a tym samym - naruszenie zasady przekonywania i zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, co miało wpływ na wynik sprawy tj. utrzymanie zaskarżonego postanowienia w mocy.

Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie postanowień organów administracyjnych I i II instancji w całości i zwrot kosztów postępowania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zawiera częściowo usprawiedliwione podstawy.

Przechodząc do oceny zaskarżonych postanowień w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że organ administracyjne jak i Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, związani byli wytycznymi zawartymi w wyroku tutejszego Sądu z dnia 14 marca 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 37/18. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm. – dalej P.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Związanie oceną prawną wyrażoną w wyroku (uzasadnieniu orzeczenia) oraz wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz obowiązany jest do podporządkowania się jemu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt II FSK 451/08, Lex nr 526493; 23 września 2009 r., sygn. akt I FSK 494/09, Lex nr 594010; 13 lipca 2010 r., sygn. akt I GSK 940/09, Lex nr 594756; wyrok WSA we Wrocławiu z 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 1591/09, Lex nr 559604). Dlatego w razie wnoszenia kolejnych skarg, sąd administracyjny w pierwszej kolejności weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnikając w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen (wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2010 r., sygn. akt II FSK 2129/08, Lex nr 596261). Należy w tym miejscu dodatkowo podkreślić, że art. 153 P.p.s.a. pełni szczególną rolę w kontekście skuteczności oraz wykonalności orzeczeń sądów administracyjnych. Naruszenie art. 153 P.p.s.a. przez organy administracji pociąga za sobą niebezpieczeństwo ponownego zaskarżenia podjętej decyzji do sądu administracyjnego, unicestwienie bytu prawnego przedmiotowej decyzji oraz konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania administracyjnego co do istoty sprawy. W ten sposób toczące się postępowanie administracyjne z nieuzasadnionych powodów ulega przedłużeniu. Dlatego art. 153 P.p.s.a. określa taką relację między organem administracyjnym a sądem, która sprowadza się do związania organu oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania, gdzie nie ma miejsca na polemikę organu z oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania.

Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 14 marca 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 37/18 uchylając decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza O. z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] o skierowaniu J. R. do Domu Pomocy Społecznej dla Dorosłych Zgromadzenia Sióstr Małych Misjonarek Miłosierdzia w [...] na stałe, wskazał, że organ I instancji w ogóle nie przeprowadził postępowania w celu oceny, czy istnieją przesłanki umożliwiające wznowienia postępowania. Jak stwierdził Sąd organ rozpoznał sprawę koncentrując się na ocenie i uzasadnieniu prawidłowości decyzji kierującej J. R. na jej wniosek do DPS. Działanie organu Sąd uznał za nieprawidłowe, ponieważ w postępowaniu wznowieniowym nie powinien oceniać prawidłowości ustaleń prowadzących do wydania decyzji o skierowaniu do DPS. Organ powinien oceniać wyłącznie przesłanki dotyczące wznowienia postępowania. Jak wskazał Sąd istnienie bądź nieistnienie wspomnianych przesłanek determinuje dalszy bieg i rezultat postępowania wznowieniowego. Niedokonanie przez organ I instancji jakiejkolwiek oceny w tym zakresie świadczyło o tym, że organ nie ocenił istoty wniosku skarżącego z dnia 2 grudnia 2016 r. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją. Uchybienie to skutkowało koniecznością uchylenia takiej decyzji i wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Sąd wydając wyrok, opierając się na znajdującym się aktach sprawy wniosku skarżącego z dnia 11 kwietnia 2016 r. o uchylenie decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej działającego z upoważnienia Burmistrza O. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do ponoszenia opłat za pobyt J. R. w DPS w treści uzasadnienia przesądził, że wniosek skarżącego o wznowienie postępowania wniesiony w dniu 2 grudnia 2016 r. na podstawie przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. jest bezsprzecznie wnioskiem niedopuszczalnym, gdyż został złożony po terminie określonym w art. 148 § 2 k.p.a. Dlatego też Sąd stwierdził, że organ nie powinien w ogóle podejmować polemiki ze skarżącym w zakresie jego podmiotowości w sprawie umieszczenia jego matki w DPS, ponieważ tamta sprawa zakończyła się prawomocną decyzją, a wniosek o wznowienie z tego powodu (brak uznania za stronę) wniesiono po terminie.

W wytycznych Sąd wskazał, że rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji powinien ocenić i odnieść się w uzasadnieniu swej decyzji wyłącznie do przesłanek dotyczących wznowienia postępowania określonych w art. 145 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a. Przy przesłance unormowanej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. organ powinien mieć na uwadze, że skarżący dowiedział się o decyzji co najmniej w dniu 11 kwietnia 2016 r. (pisze o niej w swym wniosku z dnia 11 kwietnia 2016 r.) i w związku z organ powinien ocenić, czy został zachowany termin określony w art. 148 § 2 k.p.a. W szczególności winien ocenić, czy data doręczenia skarżącemu decyzji ma znaczenie dla złożenia wniosku o wznowienie postępowania z zachowaniem ustawowego terminu, skoro skarżący o istnieniu tej decyzji wiedział wcześniej niż miesiąc przed złożeniem wniosku. Ponadto organ I instancji powinien ustalić, czy i jakie istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji o umieszczeniu J. R. w DPS, a nieznane organowi w chwili wydania tej decyzji, wyszły na jaw. A następnie ocenić termin wniesienia wniosku o wznowienie postępowania w odniesieniu do momentu, w którym skarżący dowiedział się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Organ powinien mieć na uwadze, że postępowanie wznowieniowe to postępowanie o charakterze nadzwyczajnym i niedopuszczalne jest ponowne kontrolowanie zasadności wydania decyzji o skierowaniu matki skarżącego do DPS-u w oderwaniu od ww. przesłanek określonych w art. 145 k.p.a.

Tej treści uzasadnienie wyroku uznać należy za wytyczne co do treści dalszych rozstrzygnięć, co przy nie zmienionym stanie faktycznym sprawy, mając na uwadze treść art. 153 P.p.s.a. uniemożliwiało organom podjęcie odmiennych rozstrzygnięć niż zaakceptowane przez Sąd, a tym samym uniemożliwiło skarżącemu skuteczne wywiedzenie skargi w zakresie, w którym kwestionuje stwierdzone przez organy orzekające w sprawie uchybienie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postepowania na podstawie przesłanki z art. 145 §1 pkt 4 k.p.a. Mając powyższe na uwadze uwzględniając treść art. 153 P.p.s.a. stwierdzić należy, że bezzasadne są zarzuty skargi wskazujące na naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia czynności dowodowych co do faktycznej daty, w której skarżący dowiedział się o decyzji o umieszczeniu matki w domu pomocy społecznej.

Przy przywołanych wyżej wytycznych w zakresie ustalenia daty, którą należy przyjąć za początkową do złożenia wniosku o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 §1 pkt 4 k.p.a., w ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie organy orzekające w sprawie prawidłowo stwierdziły, że w sprawie naruszony został termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania na tej podstawie. W tym miejscu wskazać należy, że bieg tego terminu rozpoczyna się w dacie powzięcia przez stronę wiadomości o istnieniu danej decyzji. Istotne jest to, aby do strony dotarła wiadomość o wydaniu decyzji i o zawartym w niej rozstrzygnięciu, niezależnie od źródła, z którego pochodzi informacja. Wspomniany zwrot "strona dowiedziała się o decyzji", należy interpretować w ten sposób, że strona uzyskała informacje pozwalające jej zidentyfikować decyzję, której jej nie doręczono, w stopniu pozwalającym na sformułowanie żądania wznowienia postępowania. Tym samym, dowiedzenie się o decyzji oznacza, że strona uzyskała informację pozwalającą jej zdefiniować fakt wydania decyzji, której jej nie doręczono w stopniu pozwalającym na sformułowanie żądania wznowienia postępowania. Chodzi o takie dane jak nazwa organu, który wydał decyzję oraz sposób rozstrzygnięcia sprawy. Nie jest natomiast konieczne dokładne poznanie pełnej treści decyzji, wystarczy, jeżeli posiadła informację, czego dana decyzja dotyczy. Ciężar dowodu dochowania terminu spoczywa na stronie. Powyższy pogląd wyrażano wielokrotnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyroki NSA: z dnia 23 listopada 2017 roku, sygn. I OSK 289/16; z dnia 25 maja 2017 roku, sygn. II OSK 2449/15; z dnia 14 lutego 2013 roku, sygn. II OSK 1927/11 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA), jak i wojewódzkich sądów administracyjnych (por. wyroki WSA w Szczecinie z dnia 7 września 2017 r. sygn. II SA/Sz 688/17; WSA w Białymstoku z dnia 10 sierpnia 2017 r. sygn. II SA/Bk 373/17; WSA w Krakowie z dnia 25 kwietnia 2017 r. sygn. II SA/Kr 141/17; WSA w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2013 r., sygn. IV SA/Po 225/13 - CBOSA).

W ocenie Sądu organy nie wykonały jednak w pełni zawartych w wyroku z dnia 14 marca 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 37/18 zaleceń w zakresie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w tym zachowania terminu do złożenia wniosku o wznowienie i oceny zaistnienia przesłanek wznowienia wymienionych w tym przepisie. Wbrew wytycznym zawartym w wyroku Sądu organy orzekające w sprawie nie ustaliły czy i jakie istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji o umieszczeniu J. R. w DPS, a nieznane organowi w chwili wydania tej decyzji, wyszły na jaw.

W aktach sprawy występują bowiem istotne braki w zakresie dokumentów świadczące o niedbałości organów administracyjnych orzekających w sprawie. W aktach brakuje bowiem wszystkich rozstrzygnięć wydanych w sprawie, w tym postanowienia o wznowieniu postępowania i decyzji organów I i II instancji wydanych przed wyrokiem z dnia 13 marca 2018 r. Nadto podkreślić należy, iż w aktach brak dokumentów zgromadzonych w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie skierowania J. R. do DPS. Trudno więc jednoznacznie stwierdzić w jakim stanie faktycznym orzekał organ przyznając świadczenie z art. 54 § 1 u.p.s., co ma istotne znaczenie w świetle przesłanek z art. 145 §1 pkt 5 k.p.a. Przepis ten stanowi bowiem, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Komentowane unormowanie procesowe uzależnia zatem uchylenie decyzji ostatecznej po wznowieniu postępowania od następujących warunków: okoliczności faktyczne lub dowody, na które powołuje się skarżący, muszą być nowe (1), muszą one wyjść na jaw (2), nie mogły być znane organowi w dniu wydania decyzji (3), mimo że w tym dniu istniały (4), muszą to być okoliczności lub dowody, które są dla sprawy istotne (5). Tylko łączne spełnienie wszystkich tych przesłanek nakłada na organ obowiązek uchylenia decyzji ostatecznej i orzeczenia co do istoty sprawy.

Nowe okoliczności faktyczne i dowody, to takie, które zostały nowo odkryte w sprawie i nie były znane organowi w chwili orzekania, przy czym "nowość jest tu utożsamiana z następczym odkryciem lub zgłoszeniem przez stronę, nie zaś z następczym zaistnieniem" (vide pkt 14 komentarza do art. 145 § 1 k.p.a. w: Knysiak-Molczyk Hanna (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, WK 2015 , LEX). Nie powinno budzić wątpliwości, że przez "nową okoliczność istotną" dla sprawy - w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. - należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, co oznacza, iż w sprawie zapadłaby decyzja, co do swej istoty odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego. Chodzi zatem o okoliczności istotne w takim znaczeniu, że ich istnienie lub brak bezpośrednio wpływają na treść rozstrzygnięcia. Okoliczności te muszą więc być prawotwórcze, z punktu widzenia znajdującego zastosowanie w sprawie przepisu prawa materialnego. Wolą ustawodawcy jest, aby były to nowe dowody lub nowe okoliczności faktyczne istniejące, ale nie znane organowi w dacie podejmowania ostatecznej decyzji, a nie dowody lub okoliczności powstałe po wydaniu decyzji. Jeżeli natomiast okoliczności te i dowody powstały po dacie wydania ostatecznej decyzji, nie będą mogły stanowić podstawy wznowienia, lecz będą stanowić podstawę wszczęcia postępowania w nowej sprawie (por. G. Łaszczyca [w:] Komentarz, 2010, t. 2, s. 282 , wyrok WSA w Opolu z 18.09.2012 r., II SA/Op 297/12, LEX nr 1222390; wyrok NSA z dnia 16 listopada 2010 r., II GSK 985/09, LEX nr 746381). Wznowienie postępowania na podstawie okoliczności, które miały miejsce po wydaniu decyzji, stanowi rażące naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji.

Organy nie stwierdziły czy w sprawie dochowano terminu do złożenia wniosku w zakresie podstawy z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W tym miejscu, odnosząc się do argumentacji zawartej w postanowieniu, że podnoszone przez skarżącego okoliczności, w tym możliwość sprawowania opieki przez dzieci J. R. nie stanowią podstawy do wydania decyzji na podstawie art. 54 § 1 u.p.s. lecz wyłącznie warunek konieczny nabycia prawa tylko w sprawach dotyczących świadczenia usług opiekuńczych (art. 50 ust. 2 u.p.s.), stwierdzić należy, że jest ona błędna.

Przesłankami umieszczenia w domu pomocy społecznej, wskazanymi w art. 54 ust. 1 u.p.s. jest konieczność udzielenia osobie całodobowej opieki z uwagi na wiek, choroby lub niepełnosprawność, która z tych przyczyn nie może samodzielnie funkcjonować, a której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. W uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 21 października 2010 r. sygn. akt I OSK 880/10 (CBOSA) podkreślono, że umieszczenie w domu pomocy społecznej jest ostatecznością i powinno być poprzedzone oceną możliwości udzielenia pomocy osobie potrzebującej w miejscu jej zamieszkania oraz wnikliwym zbadaniem jej sytuacji rodzinnej. W uzasadnieniu wyroku WSA w Szczecinie z dnia 2 czerwca 2016 r. sygn. akt II SA/Sz 194/16 (CBOSA) wskazano, że art. 54 ust. 1 u.p.s. nie uzależnia prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej od posiadania rodziny i sytuacji finansowej tej rodziny, lecz od faktu, czy można osobie wymagającej całodobowej opieki zapewnić niezbędną pomoc w codziennej egzystencji w inny sposób niż poprzez pobyt w domu pomocy społecznej. Dalej w uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że badanie sytuacji rodzinnej osoby, która miałaby skorzystać z prawa skierowania i umieszczenia jej w domu pomocy społecznej, powinno polegać na ustaleniu obiektywnych możliwości osób jej bliskich, co do ich dyspozycyjności w zakresie świadczenia niezbędnej opieki.

Podzielając poglądy prezentowane w przywołanych wyżej orzeczeniach stwierdzić należy, że organy nie rozważając prawidłowo wskazanych przez skarżącego okoliczności naruszyły normy postępowania, zwłaszcza art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Wskazanie przesłanek warunkujących wydanie decyzji w trybie art. 54 ust. 1 u.p.s. w swej istocie prowadzić musi do możliwości złożenia wniosku o wznowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i wydania decyzji w trybie art. 151 § 1 k.p.a. Jak wskazał NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 2597/17 (CBOSA) ziszczenie się przesłanki wymienionej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. może mieć miejsce wówczas, gdy okaże się, że w dacie wydania decyzji o umieszczeniu w Domu Pomocy istniała dokumentacja, która wskazywałaby, iż któryś z warunków z art. 54 ust. 1 u.p.s. nie wystąpił, a do której organ nie dotarł.

Końcowo wskazać należy, że kontrolowane w ramach niniejszej sprawy postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania jest sprzeczne z wydanym wcześniej postanowieniem z dnia [...] maja 2017 r. w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania z wniosku złożonego przez skarżącego w dniu 2 grudnia 2016 r. Wskazanego wyżej postanowienia z dnia [...] maja 2017 r. brak jest wprawdzie w aktach sprawy przedłożonych Sądowi, jednak fakt jego wydania potwierdza uzasadnienie wyroku z dnia 14 marca 2018 r. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że wydanie postanowienia z dnia 10 maja 2017 r. w przedmiocie wszczęcia postępowania wyklucza wydanie sprzecznego z nim postanowienia w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Pomimo uchylenia poprzednich decyzji przez sąd, postępowanie w niniejszej sprawi nadal prowadzone było na podstawie wniosku skarżącego z dnia 2 grudnia 2016 r. Powyższe oznacza, że po uchyleniu poprzednich decyzji merytorycznych przez Sąd, po ustaleniu w postępowaniu wznowieniowym, że nie zachodzi przesłanka z art. 145 § 1 k.p.a., pomimo powołania jej we wniosku o wznowienie i wydania postanowienia o wznowieniu, zasadnym było wydanie decyzji o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej (art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.). Stwierdzenie, że przesłanka wznowienia rzeczywiście zaistniała, otwiera drugi etap postępowania. W takim wypadku organ zobligowany byłby do uchylenia decyzji dotychczasowej oraz rozpatrzenia sprawy co do jej istoty na nowo (art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Mając na uwadze powyższe naruszenie przepisów postępowania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia oraz o uchyleniu poprzedzającego postanowienia organu I instancji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 oraz 205 P.p.s.a. oraz § 15 ust. 1 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 listopada 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800) uwzględniając koszty zastępstwa prawnego (480 zł.) i uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł.).

Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji, zgodnie z art. 153 P.p.s.a., uwzględnią ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji w sposób rzetelny skompletuje akta sprawy a w uzasadnieniu swej decyzji, odnosząc się do przesłanki wznowienia postępowania określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w zakresie wskazanych przez skarżącego okoliczności faktycznych i nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji o umieszczeniu J. R. w DPS, uwzględni wykładnię w/w przepisu przedstawioną w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Organ I instancji wydając rozstrzygnięcie w trybie art. 151 § 1 k.p.a., orzekając w zakresie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. orzeknie zgodnie z wytycznymi zawartymi w niniejszym wyroku oraz w wyroku z dnia 14 marca 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 37/18. W ramach ponownego postępowania, mając na uwadze formalne wszczęcie postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie skierowania J. R. do Domu Pomocy Społecznej Zgromadzenia Sióstr Małych Misjonarek Miłosierdzia w [...], co nastąpiło postanowieniem z dnia 10 maja 2017 r., uwzględni również J. R. jako wnioskodawczynię postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...], której przysługuje również status strony w postępowaniu prowadzonym w trybie wznowienia postępowania.