Uchwała Sądu Najwyższego, sygn. akt III ZP 2/98
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 1998-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 619  Stosunki pracy i stosunki służbowe, sprawy z zakresu inspekcji pracy
Hasła tematyczne: Zatrudnienie
Ubezpieczenie społeczne
Powołane przepisy: article: par. 5 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1983 nr 33 poz. 157
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1983 r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz pokrywania wydatków na te zasiłki.
article: art. 231 par. 2
journal: Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
Teza: Przepis par. 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1983 r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz pokrywania wydatków na te zasiłki /Dz.U. nr 33 poz. 157 ze zm./ nie ma zastosowania do ustalenia wysokości podstawy wymiaru zasiłku chorobowego pracownika wówczas, gdy zmiana pracodawcy nastąpiła na podstawie art. 231 par. 2 Kp w brzmieniu obowiązującym do 1 czerwca 1996 r.

TEZY

Przepis par. 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1983 r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz pokrywania wydatków na te zasiłki /Dz.U. nr 33 poz. 157 ze zm./ nie ma zastosowania do ustalenia wysokości podstawy wymiaru zasiłku chorobowego pracownika wówczas, gdy zmiana pracodawcy nastąpiła na podstawie art. 231 par. 2 Kp w brzmieniu obowiązującym do 1 czerwca 1996 r.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny (...) do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 Kpc:

Czy w razie przejęcia zakładu pracy przez inny zakład pracy w trybie art. 231 par. 2 Kp /w brzmieniu przed zmianą wprowadzoną ustawą z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz zmianie niektórych ustaw - Dz.U. nr 24 poz. 110/ "pracownik zmienia pracę" w rozumieniu par. 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1983 r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz pokrywania wydatków na te zasiłki /Dz.U. nr 33 poz. 157 ze zm./, a w konsekwencji, czy do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego uwzględnia się tylko wynagrodzenie uzyskane przez niego w zakładzie pracy, w którym powstało prawo do zasiłku /zakładzie przejmującym/, czy też wynagrodzenie uzyskane w okresie zatrudnienia w zakładzie przejmowanym z uwagi na trwałość stosunku pracy?

podjął następującą uchwałę:


UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. postanowieniem z dnia 22 grudnia 1997 r. (...), przedstawił na podstawie art. 390 par. 1 Kpc, do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne powstałe przy rozpatrywaniu apelacji od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. - Ośrodka Zamiejscowego w R. (...). Zagadnienie to, przytoczone w sentencji uchwały, zrodziło się na tle następującego stanu faktycznego:

Decyzją z dnia 29 listopada 1994 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. zobowiązał Jerzego C., dzierżawcę Gospodarstwa Rolnego D., do zwrotu nienależnych zasiłków chorobowych i rodzinnych w łącznej kwocie 1.342,32 zł wypłaconych zatrudnionym pracownikom.

W odwołaniu od tej decyzji ubezpieczony domagał się jej zmiany przez nieobciążanie go zwrotem wypłaconych świadczeń podnosząc, że wypłaty zasiłków chorobowych dokonał w wysokości zgodnej z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1983 r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz pokrywania wydatków na te zasiłki /Dz.U. nr 33 poz. 157/ przyjmując za podstawę wymiaru ich obliczenia wynagrodzenie uprawnionych pracowników, wypłacone im za okres trzech miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku.

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania uważając, że jeżeli zakład pracy ulega restrukturyzacji, w wyniku której powstają nowe zakłady pracy - zakłady te powinny mieć nadane nowe numery kont, w związku z czym pracowników w tych zakładach należy traktować jako nowo zatrudnionych i przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego można przyjąć wyłącznie wynagrodzenie uzyskane przez tych pracowników w nowym zakładzie pracy.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. - Ośrodek Zamiejscowy w R. wyrokiem z dnia 18 listopada 1996 r. (...) zmienił zaskarżoną decyzję o tyle, że obniżył kwotę nadpłaty ustalonej przez organ rentowy z kwoty 1.342,32 zł, do 1.143,97 zł i oddalił odwołanie w pozostałej części. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że Sąd dokonał sprawdzenia prawidłowości zaskarżonej decyzji pod względem rachunkowym, akceptując opinię biegłego, a pomijając, że przedmiotem zaskarżenia była podstawa prawna, a nie wysokość nadpłaty ustalonej w zaskarżonej decyzji.

Rozpatrując przedstawione zagadnienie prawne Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

W uzasadnieniu swego postanowienia Sąd Apelacyjny podkreślił, że jest poza sporem, iż wnioskodawca Jerzy C. przejmując w dzierżawę Gospodarstwo Rolne D. przejął również, w trybie art. 23[1] par. 2 Kp /w brzmieniu obowiązującym przed zmianą wprowadzoną ustawą z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw - Dz.U. nr 24 poz. 110/, zwanej dalej ustawą o zmianie Kp, 35 zatrudnionych w tym gospodarstwie pracowników. Przejęcie to nastąpiło na dotychczasowych warunkach, bez zawierania z nimi nowych umów o pracę, bez zmiany warunków pracy i płacy.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa /t.j. Dz.U. 1983 nr 30 poz. 143 ze zm. - w brzmieniu obowiązującym przed zmianą wprowadzoną ustawą z dnia 3 lutego 1995 r. o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz o zmianie ustawy - Kodeks pracy - Dz.U. nr 16 poz. 77/ podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownikowi za okres 3 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku. Zasada ta została powtórzona w par. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1983 r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz pokrywania wydatków na te zasiłki /Dz.U. nr 33 poz. 157 ze zm./, obowiązującego do dnia 28 lutego 1995 r. zwanego dalej rozporządzeniem. Wyjątki od tej zasady są wyraźnie określone w następnych przepisach. W myśl par. 5 ust. 1 pkt 2 tego rozporządzenia jeżeli w okresie, z którego wynagrodzenie przyjmuje się do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego pracownik zmienił pracę - uwzględnia się tylko wynagrodzenie uzyskane przez niego w zakładzie pracy, w którym powstało prawo do zasiłku.

Wątpliwości Sądu Apelacyjnego zrodziły się w związku z tym przepisem oraz art. 23[1] par. 2 Kp /w brzmieniu przed wejściem w życie ustawy o zmianie Kp/ stanowiącym, że w razie przejęcia zakładu pracy w całości lub w części przez inny zakład, staje się on stroną w stosunkach pracy z pracownikami przejętego zakładu, w szczególności czy zmiana pracodawcy w takich okolicznościach jest równoznaczna ze "zmianą pracy" w rozumieniu przytoczonego wyżej par. 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Sąd Apelacyjny podkreślił w uzasadnieniu, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtował się pogląd, że w razie przejęcia zakładu pracy w trybie art. 23[1] Kp wejście nowego zakładu pracy w prawa i obowiązki objęte stosunkiem pracy z pracownikami przejmowanego zakładu, następuje z mocy samego prawa i jest niezależne od uregulowania tej kwestii w umowie cywilnoprawnej stanowiącej podstawę przejęcia /wyroki: z dnia 28 września 1990 r., I PR 251/90 - OSNCP z 1992 z. 5 poz. 78; z dnia 6 stycznia 1995 r., I PRN 116/94 - OSNAPU 1995 nr 12 poz. 145 oraz z dnia 17 maja 1995 r., I PRN 9/95 - OSNAPU 1995 nr 20 poz. 248/. W orzeczeniach tych Sąd Najwyższy podkreślił, że przepis art. 23[1] par. 2 Kp normujący status prawny pracowników w sytuacji przejęcia zakładu pracy /w całości lub w części/ przez inny zakład pracy wyraża zasadę trwałości stosunku pracy, polegającą na obowiązku zatrudnienia pracowników przejmowanego zakładu przez zakład przejmujący i stanowi lex specialis w stosunku do art. 11 Kp. Oznacza to, że zakład przejmujący staje się z mocy prawa pracodawcą przejętych wraz zakładem pracowników, bez potrzeby zawierania z nimi nowych umów o pracę.

Sąd Najwyższy, w składzie rozstrzygającym przedstawione zagadnienie prawne, podziela poglądy wyrażone w powołanym orzecznictwie i nie widzi podstaw do przyjęcia, w sprawach o świadczenia z zakresu ubezpieczeń społecznych, odmiennej wykładni art. 23[1] par. 2 Kp /w jego brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 czerwca 1996 r./. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w gramatycznej wykładni przepisu par. 5 ust. 1 pkt 2 omawianego rozporządzenia, zgodnie z którym w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego uwzględniało się tylko wynagrodzenie uzyskane przez pracownika w tym zakładzie pracy, w którym powstało prawo do zasiłków wówczas, gdy pracownik zmienił pracę w okresie, z którego wynagrodzenie przyjmuje się do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego. Użycie strony czynnej w sformułowaniu "pracownik zmienił pracę", oznacza, że wskazany w tym przepisie sposób ustalania podstawy wymiaru zasiłku chorobowego stosuje się wówczas, gdy zmiana pracy nastąpiła z inicjatywy pracownika względnie z jego czynnym udziałem, zgodnie z jego wolą, bowiem w tym kontekście, poprzez "zmianę pracy" należy rozumieć zmianę pracodawcy czyli, że to pracownik zmienił pracodawcę. Skoro zatem zmiana pracodawcy w trybie art. 23[1] Kp następowała w wyniku zmian zachodzących po stronie pracodawcy, bez indywidualnego udziału poszczególnych pracowników, brak jest podstaw do uznania, że w takiej sytuacji pracownik przejętego zakładu pracy "zmienił pracę" w rozumieniu par. 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Także wykładnia funkcjonalna tego przepisu przemawia za takim jego rozumieniem. Celem tego uregulowania było to, aby zmiana wynagrodzenia pracownika /w wyniku zmiany pracy/ miała maksymalnie szybkie odzwierciedlenie w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego.

Sąd Apelacyjny uzasadniając swe wątpliwości przytoczył pogląd przedstawiciela Ministerstwa Pracy i Polityki Socjalnej, że w razie przekształcenia się zakładu pracy w inny zakład pracy lub podziału zakładu, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi wynagrodzenie wypłacone pracownikowi w tym zakładzie pracy, w którym przysługuje zasiłek chorobowy /Służba Pracownicza 1995 z. 11 str. 15/. Jedynym uzasadnieniem tego poglądu jest fakt, że restrukturyzacja zakładu pracy, w wyniku której powstają nowe zakłady pracy powoduje nadanie tym nowym zakładom przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nowych numerów kont płatniczych. W przekonaniu składu orzekającego Sądu Najwyższego, nadawanie nowych numerów kont płatniczych zakładom pracy powstałym w trybie art. 23[1] par. 2 Kp nie ma znaczenia ani dla oceny konsekwencji prawnych wynikających dla pracownika z przekształceń po stronie pracodawcy, ani dla wykładni przepisu par. 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1983 r. Podkreślić należy, że wszelkie wyjaśnienia, instrukcje, czy wytyczne organów centralnej administracji państwowej mogą wprawdzie stanowić regułę interpretacyjną pomocną przy dokonywaniu wykładni przepisu prawnego, jednakże nie mają mocy wiążącej i podlegają ocenie sądów orzekających.

Podjęta w rozpatrywanej sprawie uchwała jest zgodna ze stanowiskiem Prokuratora.