Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 752/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (spr.), Sędziowie sędzia NSA Julia Szczygielska, sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant Krzysztof Erbel, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 maja 2016 r. sprawy ze skargi B. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz skarżącej kwotę 1342 (słownie tysiąc trzysta czterdzieści dwa) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

| |

| |

Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art. 30 ust. 1, ust. 6-8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114, ze zm.), (zwanej dalej: u.ś.r.) działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. orzekł o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego na rzecz B. I., (dalej: strona, skarżąca) za okres od dnia 1 czerwca 2011 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r., w łącznej kwocie 5.967 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

W uzasadnieniu decyzji pierwszo-instancyjnej organ przytoczył brzmienie art. 30 ust. 1 u.ś.r. zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Organ pomocowy wskazał, że decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2015 r. uznano wypłacony zasiłek pielęgnacyjny na rzecz strony za okres od dnia 1 czerwca 2011 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. w kwocie 5,967 zł za świadczenie nienależnie pobrane.

W odwołaniu się od powyższej decyzji strona podniosła , że decyzja w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego nie może wywoływać przewidzianych w niej skutków do czasu rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu skargi wniesionej przez nią na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...], w przedmiocie uznania zasiłku pielęgnacyjnego otrzymanego przez stronę w okresie od dnia 1 czerwca 2011 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. w łącznej kwocie 5.967 zł za świadczenia nienależnie pobrane. Ponadto odwołująca podniosła, że w wyżej wymienionej skardze zawarty został wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji ostatecznej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...], zaś wstrzymanie wykonalności będzie musiało wywołać skutek zawieszenia postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie. Niezależnie jednak od rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Wrocławiu, w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji ostatecznej, postępowanie w przedmiotowej sprawie winno zostać zawieszone do czasu rozpoznania skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...].

Decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach decyzji ostatecznej organ odwoławczy wskazał, że materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, której art. 30 ust. 1 stanowi ,że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest zobowiązana do ich zwrotu. Zdaniem organu, w rozpatrywanej sprawie zachodzą przesłanki nienależnie pobranych świadczeń określone w art. 30 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy ponieważ decyzją z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego w łącznej kwocie 5.977 zł za świadczenie nienależnie pobrane. Organ II instancji odwołując się do orzecznictwa sądowo-administracyjnego , stwierdził , że w świetle art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych decyzja o zwrocie nienależnych świadczeń nie ma charakteru uznaniowego i nie zależy od woli stron tego postępowania. Przeciwnie, determinowana jest przepisami prawa, co oznacza, że przy spełnieniu określonych warunków ustawowych organ zobowiązany jest do określonego działania. Wobec tego -zgodnie z art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych - zasiłek pielęgnacyjny pobrany na podstawie decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...], która została następnie wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., jest świadczeniem nienależnie pobranym, co zostało stwierdzone decyzją z dnia [...] marca 2015 r. a utrzymaną następnie w mocy decyzją ostateczną Kolegium z dnia [...] maja 2015 r.

W ocenie Kolegium , powoływanie się przez stronę na dokonane przez nią czynności mające na celu wyeliminowanie decyzji Kolegium z dnia [...] maja 2015 r. z obrotu prawnego nie może mieć wpływu na niniejszą decyzję. Czynności te nie wstrzymują bowiem skutków prawnych ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] uchylającej decyzję z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...]. Skoro zatem wyeliminowana z obrotu prawnego jest decyzja o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności, a w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane to konsekwencją takiego stanu jest wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego.

Zdaniem organu odwoławczego, dla możliwości rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń konieczne, ale i wystarczające jest istnienie ostatecznej decyzji ustalającej określone świadczenia za nienależnie pobrane, a więc w realiach niniejszej sprawy decyzji organu odwoławczego utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji (art. 16 k.p.a.).

Powyższa decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi wniesionej przez skarżącą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Skarga oparta została na zarzucie naruszenia prawa procesowego oraz interesu prawnego strony polegające na wydaniu decyzji w sytuacji, gdy wcześniej SKO w L. w wydanym postanowieniu z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] wstrzymało wykonalność decyzji z dnia [...] maja 2015 r., nr [...], uznającej zasiłek pielęgnacyjny wypłacony stronie za okres od dnia 1 czerwca 2011 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. za świadczenie nienależnie pobrane. W ocenie skarżącej organ winien z urzędu uwzględnić fakt istnienia postanowienia z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...].

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji wraz z uzasadniającą ją argumentacją. W ocenie organu, dla możliwości rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń konieczne, ale i wystarczające jest istnienie ostatecznej decyzji ustalającej określone świadczenia za nienależnie pobrane, a więc w realiach niniejszej sprawy decyzji organu odwoławczego utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji. Z kolei wstrzymanie wykonalności decyzji o uznaniu zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane, na wniosek strony skarżącej (postanowienie z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...]) nie stanowiło, według Kolegium, przeszkody do wydania przez organ I instancji decyzji o zwrocie świadczenia nienależnie pobranego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z przyczyn innych, niż w niej wskazane. Podkreślić bowiem należy ,że rozstrzygając daną sprawę sądowoadministracyjną , sąd administracyjny nie jest skrępowany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami , lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy , o czym stanowi art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: p.p.s.a. Przeprowadzona zatem wyłącznie pod takim kątem sądowa kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji pozwala na stwierdzenie, że pozostawienie kontrolowanego aktu w obrocie prawnym skutkowałoby istotnym naruszeniem prawa .

Materialnoprawną podstawę poddanej osądowi decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456), dalej: u.ś.r. , której art. 30 ust. 1 u.ś.r. przewiduje ,że osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu.

W badanej sprawie pozostaje poza sporem fakt , że decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] przyznano skarżącej zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności od dnia 1 października 2008 r. do odwołania. Decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. Następnie decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...], utrzymaną w mocy przez decyzję ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] uznano pobrany przez skarżącą zasiłek pielęgnacyjny za świadczenie nienależnie pobrane.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko , wedle którego warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest - uprzednie ustalenie (przesądzenie), że było to świadczenie pobrane nienależnie. Ponadto, obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń obciąża osobę, która przyjmowała świadczenia z świadomością, że jej się one nie należały. Obowiązek zwrotu jest więc determinowany uprzednim ustaleniem, istnienia takiego stanu świadomości u podmiotu pobierającego świadczenie, co pozwala na skuteczne nałożenie obowiązku zwrotu.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 2 października 2013 r. sygn. I OSK 2998/12 , sygn. I OSK 2997/12 (orzeczenia dostępne w Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazał, że – przepis art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwia organom administracji wydawanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych pod warunkami określonymi w tym przepisie. Oznacza to, że tylko w wypadku wypełnienia wszystkich przesłanek w nim określonych organ administracji może wydać decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego.

Innymi słowy uprawnione jest stanowisko , wedle którego , aby można było nakazywać zwrot określonych świadczeń, to najpierw należy przesądzić, że były to świadczenia pobrane nienależnie. Dopiero po uprawomocnieniu się decyzji uznającej świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane jest możliwe orzekanie w przedmiocie jego zwrotu przez osobę, która je pobrała ( zob. wyroki NSA : z dnia 22 lipca 2010 r. sygn. I OSK 619/2010 (ONSAiWSA 2011/4 poz. 89) i z 22 lipca 2010 r. sygn. I OSK 620/2010, WSA : w Krakowie z dnia 21 marca 2012 r. sygn. III SA/Kr 567/2011 i w Szczecinie z dnia 13 stycznia 2011 r. sygn. II SA/Sz 644/2010, (orzeczenia dostępne w Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl)

Reasumując , decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, podejmowana na podstawie art. 30 ust. 1 u.ś.r. może być podjęta dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne, stanowi jej bezpośrednią konsekwencję i ma charakter związany ( zob. wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 maja 2014 r., sygn. II SA/Lu 770/13, LEX nr 1531461). W sytuacji zatem wyeliminowania przez Sąd decyzji uznającej pobrane świadczenie za nienależne niedopuszczalne jest pozostawienie w obrocie prawnym decyzji o obowiązku zwrotu pobranego zasiłku.

Z taką sytuacją mamy do czynienia w analizowanej sprawie. Strona skarżąca zaskarżyła do tut. Sądu decyzję ostateczną Kolegium z dnia [...] maja 2015 r. w przedmiocie uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane. Wniesiona skarga została zarejestrowana pod sygn. akt IV SA/Wr 515/15. W wyniku przeprowadzonej kontroli Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 15 lutego 2016 r. uchylił wspomnianą decyzję z dnia [...] maja 2015 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2015 r. Wskazany wyrok ma walor prawomocności od dnia 12 kwietnia 2016r.

Powyższy prawotwórczy fakt ma doniosłe znaczenie przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji . W realiach niniejszej sprawy nie może bowiem budzić wątpliwości, że wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji uznającej zasiłek pielęgnacyjny za świadczenie nienależnie pobrane powoduje, iż będąca przedmiotem kontroli decyzja o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego nie może – jako decyzja integralnie związana - pozostać w obrocie prawnym.

Skoro zatem wyeliminowano z obrotu prawnego decyzję uznającą pobrane świadczenie za nienależne, odpadła "podstawa" ( zbrakło podstawy ) do orzeczenia o zwrocie pobranego świadczenia.

Stwierdzenie powyższego oznacza , że pozostawienie w obrocie prawnym decyzji organów obu instancji naruszałoby przywołane na wstępie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych . Z względów Sąd orzekł o ich wyeliminowaniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. O kosztach postępowania w kwocie 1342 zł obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika procesowego skarżącej (1200 zł), koszty dojazdu (125 zł) oraz opłatę skarbową od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł) orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. .