Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3131/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2  lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Łukasz Trochym sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) sędzia WSA Joanna Skiba Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2022 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 18 listopada 2021 r. nr KOC/6182/Sr/21 w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 31 sierpnia 2021 r. nr 002499/ZP/2021.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 18 listopada 2021 r. nr KOC/6182/Sr/21 po rozpatrzeniu odwołania K. K. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 31 sierpnia 2021 r. nr 002499/ZP/2021 przyznającą prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 maja 2021 r. do 31 marca 2023 r. w wysokości 215,84 zł miesięcznie

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

K. K. wnioskiem z 26 maja 2021 r. wystąpił o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego od kwietnia 2020 r., tj. od miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął okres ważności poprzedniego orzeczenia o niepełnosprawności. Do wniosku załączono wyrok Sądu Rejonowego [...] z [...] grudnia 2020 r. sygn. akt [...] zmieniający orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie, w ten sposób, że ustalono niepełnosprawność K. K. w stopniu znacznym (pkt 1), zaopatrzony w klauzulę wykonalności dotyczącą pkt 2 wyroku, tj. kosztów procesu.

Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 1 czerwca 2021 r. przyznał K. K. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 maja 2021 r. do 31 marca 2023 r. wskazując, że świadczenie przysługuje od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, tj. od maja 2021 r., gdyż został wniesiony po upływie 3 miesięcy od dnia, w którym Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydał orzeczenie o niepełnosprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 22 lipca 2021 r. uchyliło ww. decyzję z 1 czerwca 2021 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, z uwagi na konieczność wyjaśnienia kiedy stało się prawomocne orzeczenie o niepełnosprawności.

W tej sytuacji Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 31 sierpnia 2021 r. przyznał K. K. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 maja 2021 r. do 31 marca 2023 r. w wysokości 215,84 zł miesięcznie, wyjaśniając, że wniosek został wniesiony z uchybieniem terminu wskazanego w art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111).

K. K. wniósł odwołanie od powyższej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie rozpoznając sprawę wskazało, że decyzje wydawane w przedmiocie świadczeń rodzinnych nie mają charakteru uznania administracyjnego.

Stosownie do art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny ma na celu częściowe pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje niepełnosprawnemu dziecku, osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz osobie, która ukończyła 75 lat (art. 16 ust. 2 ww. ustawy). Ponadto stosownie do art. 16 ust. 3 powyższej ustawy zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia.

W myśl art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

SKO w Warszawie wskazało, że z wnioskiem o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego K. K. wystąpił 27 maja 2021 r. załączając do wniosku wyrok Sądu Rejonowego [...] z [...] grudnia 2020 r. sygn. akt [...] zmieniający orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie, w ten sposób, że ustalono niepełnosprawność K. K. w stopniu znacznym (pkt 1), zaopatrzony w klauzulę wykonalności dotyczącą pkt 2 wyroku, tj. kosztów procesu.

W odwołaniu skarżący wskazał, że świadczenie powinno mu zostać przyznane od kwietnia 2020 r. a nie od maja 2021 r., gdyż wniosek wniósł w ciągu 6 dni od uzyskania wyroku sądu powszechnego, a zatem powinien znaleźć zastosowanie przepis art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W ponownie prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym skarżący został zobowiązany do przedłożenia wyroku Sądu Rejonowego [...] z [...] grudnia 2020 r. z klauzulą prawomocności, z której wynika, że wyrok ten stał się prawomocny z dniem 26 lutego 2021 r.

Organ zaznaczył, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że przedmiotowe rozwiązanie (art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych) umożliwia nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny, uwzględniający czas rozpatrywania sprawy przez organ właściwy do ustalania niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Co więcej, obowiązująca treść przepisu umożliwia wsteczne przyznanie prawa do wszystkich świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności, nie ograniczając tego uprawnienia, jak było wcześniej, wyłącznie do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym skorzystanie z dobrodziejstwa przepisu przez osobę niepełnosprawną obwarowane jest wystąpieniem przez nią ze stosownym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności w ściśle określonym terminie, tj. w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji, kiedy orzeczenie o niepełnosprawności wydaje sąd powszechny w formie wyroku, wykładni przepisu art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy dokonać nie tylko z uwzględnieniem funkcji, którą realizować ma świadczenie pielęgnacyjne oraz mechanizmu jego przyznawania uzależnionego od uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności, ale i też innych regulacji, przewidzianych w systemie prawa, a co w konsekwencji prowadzi do przyjęcia, iż wskazany w tym przepisie trzymiesięczny termin do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu, nie zaś od dnia jego wydania.

Organ odwoławczy podkreślił, że skoro wyrok Sądu Rejonowego [...] z [...] grudnia 2020 r. stał się prawomocny 26 lutego 2021 r., to termin wskazany w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych upłynął 26 maja 2021 r., a wniosek o przyznanie świadczenia został wniesiony do organu I instancji 27 maja 2021 r. Tym samym decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z 31 sierpnia 2021 r. jest prawidłowa.

K. K. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie i ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego od 1 kwietnia 2020 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności wraz z odsetkami ustawowymi od 1 kwietnia 2020 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z [...] grudnia 2020 r. sygn. akt [...] zaliczony został do znacznego stopnia niepełnosprawności. Sąd Rejonowy [...] [...] maja 2021 r. stwierdził, że orzeczenie z 16 grudnia 2020 r. jest prawomocne od 26 lutego 2021 r. i nadał klauzulę wykonalności. Wyrok ten skarżący otrzymał 21 maja 2021 r. Wniosek o wypłatę zaległych świadczeń zasiłków pielęgnacyjnych wraz z kompletem dokumentów uprawniających do wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego, w tym z wyrokiem Sądu, złożono 2 maja 2021 r., a więc po 6 dniach od jego otrzymania. W związku panującą pandemią Covid -19 dostęp do sądów i urzędów był mocno ograniczony.

Zdaniem skarżącego organy obu instancji nieprawidłowo uznały datę uprawomocnienia się wyroku wydanego przez Sąd Rejonowy [...] za datę wydania orzeczenia o niepełnosprawności, o której stanowi art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Skarżący przytoczył wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. P 28/07 (OTK-A 2007/9/106, Dz. U. z 2007 r. Nr 200, poz. 1446) i zaznaczył, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co najmniej od 4 marca 2015 r. o symbolu przyczyny niepełnosprawności 04-O. Wniosek o ponowne ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego złożył natychmiast po otrzymaniu wyroku sądu z klauzulą o prawomocności i wykonalności. W związku z tym nie uchybił terminowi do złożenia wniosku o zasiłek pielęgnacyjny uzależniony od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zaskarżone decyzje organów obu instancji w części ustalającej datę początkową przyznania zasiłku pielęgnacyjnego naruszają art. 24 ust. 2a ustawy w związku z art. 69 Konstytucji. W świetle ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego przywołany przepis winien być rozumiany w ten sposób, że skarżący powinien otrzymać zasiłek pielęgnacyjny za okres, w którym, zgodnie z orzeczeniem właściwej władzy publicznej, został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Zaskarżoną decyzją przyznano skarżącemu prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 maja 2021 r. do 31 marca 2023 r. w wysokości 215,84 zł miesięcznie

Zdaniem organu art. 24 ust.2a ustawy oświadczeniach rodzinnych umożliwia nabycie wnioskowanego przez Skarżącego prawa do świadczenia z datą wsteczną za cały okres rozpatrywania sprawy pod warunkiem, że orzeczenie o niepełnosprawności wydawane przez sąd zostanie przedłożone organowi w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się wyroku. Tym samym wniosek K. K. z 27 maja 2021 r. uzupełniony wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z [...] grudnia 2020r., który uprawomocnił się 26 lutego 2021r. wpłynął z uchybieniem tego terminu.

W sprawie niniejszej istotnym jest, że organ nie uwzględnił, iż 16 grudnia 2020 r., na mocy art. 1 pkt 24 w zw. z art. 10 ustawy z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255), do ww. ustawy z dnia 2 marca 2020 r. dodany został art. 15zzzzzn².

Zgodnie z powołanym art. 15zzzzzn² ust. 1 w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.

Stosownie zaś do art. 15zzzzzn² ust. 2 ww. ustawy w zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Zauważyć należy, że ustawa z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw nie zawiera przepisów przejściowych, zatem ww. art. 15zzzzzn² ma zastosowanie do wszystkich spraw administracyjnych toczących się w dniu jej wejścia w życie i dotyczy także terminów prawa materialnego uchybionych przez stronę przed jej wejściem w życie. Warunkiem zastosowania tej regulacji jest to, aby uchybienie przez stronę terminu wynikającego z przepisów prawa administracyjnego nastąpiło w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 października 2021 r. sygn. akt I GSK 498/21).

W ocenie Sądu termin wynikający z art. 24 ust.2a ustawy o świadczeniach rodzinnych ma charakter materialnoprawny i jest terminem prekluzyjnym (zawitym), o którym mowa w art. 15zzzzzn² ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 2 marca 2020 r.

Oczywiste przy tym jest, że od 14 marca 2020 r. na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej obowiązywał stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. z 2020 r. poz. 433 ze zm.), a od 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej obowiązuje stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz. U. z 2020 r. poz. 491 ze zm.).

Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że postępowanie w sprawie toczyło się w okresie objętym ww. regulacją. Na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku z 28 października 2022 r. pełnomocnik Skarżącego podał do protokołu rozprawy, że spotkanie z urzędnikami Urzędu m.st. Warszawy w sprawie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia wraz z wyrokiem sądu powszechnego dotyczącym zmiany orzeczenia o niepełnosprawności K. K. zostało umówione przez organ w dniu 27 maja 2021 r. Skarżący nie miał wpływu na powyższe.

Zdaniem Sądu stwierdziwszy uchybienie przez stronę terminu 3 miesięcy, o którym mowa w art. 24 ust.2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ powinien na podstawie ww. art. 15zzzzzn² ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. zawiadomić stronę o uchybieniu terminu z art. 15zzzzzn² ust. 1 pkt 5 ww. ustawy, a w zawiadomieniu powinien wyznaczyć termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku. Tymczasem jak wynika z akt sprawy organ powyższego obowiązku zaniechał, pomijając ww. regulacje, co oznacza, że zaskarżona decyzja jest wadliwa i podlega uchyleniu. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ww. kwestie i zapewni, że dojdzie do zastosowania art. 15zzzzzn² ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych o szczególnych rozwiązaniach, wskutek czego skarżącej zostanie umożliwione skorzystanie z instytucji przywrócenia terminu uregulowanej ww. art. 15zzzzzn² ust. 2 tej ustawy.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.