Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1269/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1 i 9
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędzia NSA Anna Lech, Sędzia del. NSA Teresa Rutkowska (spr.), Protokolant asystent sędziego Dorota Chromicka, po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2010r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 czerwca 2009r. sygn. akt I SA/Wa 1682/08 w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2008r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia części kwoty nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2008 r. (znak [...]) w przedmiocie umorzenia części kwoty nienależnie pobranego świadczenia.

W uzasadnieniu wyroku, Sąd I instancji przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. H. S. została zobowiązana do zwrotu kwoty [...] zł wraz ustawowymi odsetkami. Od czerwca 2005 r. nienależnie pobrane świadczenia były potrącane ze świadczeń przysługujących stronie w okresie zasiłkowym 2004/2005. W dniu [...] października 2005 r. H. S. złożyła prośbę o umorzenie, w związku z trudną sytuacją finansową, kwoty [...] zł świadczeń uznanych za nienależnie pobrane, które nie zostały potrącone.

Decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] lipca 2006 r. odmówiono umorzenia powyższej kwoty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. uchyliło decyzję z dnia [...] lipca 2006 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. Prezydent m.st. Warszawy ponownie odmówił umorzenia części kwoty nienależnie pobranych świadczeń w wysokości [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] marca 2007 r. utrzymało w mocy powyższą decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 875/07, wydanym na skutek skargi H. S., uchylił decyzje organów obu instancji. Sąd wskazał w uzasadnieniu wyroku, że organ nie ustalił sytuacji bytowej rodziny skarżącej i nie dokonał jej szczegółowej analizy, a tym samym nie wykazał w sposób przekonujący, iż nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dla umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, o których stanowi art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W tej sytuacji organ pierwszej instancji ponownie przeprowadził postępowanie w sprawie ustalenia sytuacji materialnej i życiowej strony. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji oraz wywiadów środowiskowych, a także przedstawionych przez wnioskodawczynię dokumentów organ ustalił, że ma ona na utrzymaniu dwoje dzieci z orzeczoną niepełnosprawnością, jest zatrudniona przez ojca dzieci w jego firmie, do dnia [...] czerwca 2008 r. przebywała na urlopie wychowawczym. W dniu [...] lutego 2004 r. wyrokiem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy zostały orzeczone alimenty na dzieci w łącznej wysokości [...] zł. H.S. utrzymuje się ponadto ze świadczeń wypłacanych z Ośrodka Pomocy Społecznej, tj. zasiłku rodzinnego, dodatków do zasiłku rodzinnego, zasiłków pielęgnacyjnych przyznanych na córki w łącznej kwocie 994 zł miesięcznie oraz dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] zł. Miesięczny łączny dochód rodziny wynosił [...] zł, co dawało na osobę w rodzinie kwotę [...] zł miesięcznie.

Prezydent m.st. Warszawy zaznaczył, że od momentu orzeczenia alimentów H. S. nie występowała o ich podwyższenie. Organ podkreślił, że H. S. ubiegała się o pomoc twierdząc, iż ojciec dzieci nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego. Zobowiązana zaś do wyegzekwowania tego obowiązku oświadczyła, że alimenty otrzymuje i chroni ojca dzieci przed skutkami niewywiązywania się przez niego z nałożonego wyrokiem sądu obowiązku.

Organ zaznaczył jednocześnie, że H. S. korzysta ze świadczeń pomocy społecznej od 2003 r. Była to pomoc związana ze stanem zdrowia dzieci, każdorazowo odstępowano od zwrotu świadczenia, gdyż uznawano, że strona nie jest w stanie sfinansować dodatkowych, obok zaspokojenia codziennych potrzeb, wydatków.

Organ podkreślił, że każdorazowo, kiedy wydatki związane z rehabilitacją dzieci wymagają poniesienia dodatkowych kosztów udzielana jest H. S. pomoc na jej pokrycie. Z akt sprawy wynika ponadto, że skarżąca nie opłacała czynszu zanim decyzja przyznająca jej świadczenie została uchylona.

W świetle powyższego, Prezydent m.st. Warszawy stwierdził, że sytuacja wnioskodawczyni jest trudna, ale nie można uznać, iż zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności. Dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł i znacznie przekracza kryterium dochodowe pomocy społecznej, które wynosi 351 zł. H. S. wychowuje dwoje dzieci z orzeczoną niepełnosprawnością, jednak nie wykazała, aby ponosiła z tego tytułu zwiększone wydatki. Te, które udokumentowała były pokrywane przez przyznawane zasiłki celowe.

Organ pierwszej instancji podkreślił, że wobec braku chęci ze strony wnioskodawczyni do podjęcia jakichkolwiek działań w celu wyegzekwowania od ojca zobowiązań wobec dzieci, wobec nie występowania o podwyższenie alimentów, nie egzekwowania należnych świadczeń w sytuacjach, gdy nie wywiązuje się on z obowiązku alimentacyjnego, organ uznał, że H. S. nie wykorzystuje własnych możliwości poprawy sytuacji materialnej swojej rodziny. Zdaniem organu pierwszej instancji odmowa umorzenia części nienależnie pobranych świadczeń nie spowoduje pogorszenia sytuacji finansowej strony, ponieważ należności zostały już spłacone. Spłata nastąpiła w formie potrąceń z przyznanych świadczeń rodzinnych.

Organ podkreślił, że w czasie, gdy nienależnie pobrane świadczenia były potrącane H. S. korzystała systematycznie z zasiłków celowych i okresowych udzielanych na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Łącznie pomoc finansowa udzielona w tym okresie wnioskodawczyni wyniosła [...] zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji H. S. wniosła o uchylenie rozstrzygnięcia i orzeczenie co do istoty sprawy, tj. umorzenie kwoty uznanej za świadczenie nienależnie pobrane. Skarżąca zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie art. 7, art. 77, art. 107 k.p.a. oraz art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie wbrew oczywistym dowodom, że nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny oraz art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez nieuwzględnienie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku z dnia 4 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 875/07.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie rozpoznając odwołanie stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a zebrany w sprawie materiał dowodowy jest kompletny.

Kolegium podkreśliło, że z istoty przepisu art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż sprawy dotyczące umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, podlegają ocenie organu, do którego wpływa wniosek. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji na podstawie zebranego materiału dowodowego uznał, że nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej skarżącej, co uzasadniałoby pozytywne rozpatrzenie wniosku i umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Decyzja organu pierwszej instancji zawiera bardzo szczegółowe uzasadnienie zajętego stanowiska. W tej sytuacji organ odwoławczy stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji nie narusza prawa.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła H. S. zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:

- art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 6 k.p.a. poprzez niewykazanie w sposób przekonujący, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności dotyczące sytuacji rodziny oraz że organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego,

- art. 107 k.p.a. poprzez brak wykazania podstaw faktycznych i prawnych rozstrzygnięcia, a w szczególności nieustosunkowanie się do zarzutów odwołania oraz niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, a którym odmówił wiarygodności, a także niewskazanie dlaczego organ nie uznał, że w rodzinie skarżącej zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności uzasadniające umorzenia nienależnie pobranego świadczenia,

- art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, ograniczając się do stwierdzenia, że zebrany w sprawie materiał jest kompletny,

- art. 7 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w części dotyczącej uwzględnienia słusznego interesu obywatela przy rozstrzyganiu sprawy, będącego następstwem dowolnej i wybiórczej oceny zebranego materiału dowodowego i w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji prowadzącej do pozbawienia rodziny minimum egzystencjalnego,

- art. 77 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całości zebranego materiału dowodowego i błędne przyjęcie za organem pierwszej instancji, że miesięczny dochód na członka rodziny wynosi 607 zł, gdy w rzeczywistości dochód ten nie przekracza 200 zł,

- art. 6 k.p.a. poprzez opieranie się na faktach, które miały miejsce po dacie wydania decyzji o odmowie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, będących wynikiem działania organu, a w szczególności poprzez wskazanie, że brak umorzenia części nienależnie pobranych świadczeń nie spowoduje pogorszenia sytuacji finansowej skarżącej, gdyż należności te zostały już spłacone,

- art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez nieuwzględnienie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku z dnia 4 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 875/07.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 czerwca 2009 roku oddalił skargę.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji, wskazując na treść art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazał, że ocena prawna i wskazania do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Oceniając realizację wytycznych zawartych w poprzednim wyroku sąd wskazał, że organ pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy oraz dokonał szczegółowego wyliczenia ponoszonych przez skarżącą kosztów oraz uzyskiwanych dochodów. Organ zwrócił się również do H. S. o złożenie wyjaśnień dotyczących jej sytuacji materialnej i udokumentowanie wydatków ponoszonych w związku z niepełnosprawnością dzieci. Organ ustalił także wysokość miesięcznego dochodu rodziny skarżącej, określając go na kwotę [...] zł miesięcznie, co stanowi kwotę [...] zł miesięcznie na osobę. Jak wskazał sąd meriti, organ pierwszej instancji dokonał także szczegółowego wyliczenia przyznanych świadczeń rodzinnych w 2005 r., kiedy nienależnie pobrane świadczenia były potrącane z zasiłków celowych i okresowych, a także dokonał dokładnej analizy sytuacji rodzinnej skarżącej. Również organ drugiej instancji przy rozpatrywaniu odwołania ponownie dokładnie analizował sytuację rodzinną skarżącej.

W ocenie sądu, nie można zatem postawić zarzutu organom orzekającym w sprawie, że nie zastosowały się do zaleceń Sądu zawartych w wyroku uchylającym poprzednie decyzje podjęte w sprawie.

Omawiając przesłanki umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń Sąd wskazał, że decyzja w tym zakresie ma charakter uznaniowy. Kontrola takiej decyzji, dokonywana przez Sąd, ogranicza się do zbadania jej zgodności z prawem i ustalenia, czy organ administracji orzekający w sprawie nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Stwierdził w związku z tym, że organy orzekające w sprawie szczegółowo ustaliły i poddały dokładnej analizie sytuację rodziny skarżącej. W dalszej kolejności sąd szczegółowo opisał sytuację materialną i bytową skarżącej, wskazują na dochody, otrzymywane zasiłki z pomocy społecznej. Jak wskazał Sąd, z powyższych wyliczeń wynika, że istotnie sytuacja skarżącej jest trudna, tym bardziej, że wychowuje niepełnosprawne córki. Zgodził się jednakże z oceną organów zawartą w uzasadnieniu decyzji, że skarżąca nie wykorzystuje własnych możliwości celem poprawy sytuacji materialnej i nie podejmuje żadnych działań celem wyegzekwowania obowiązku alimentacyjnego od ojca dzieci. Podkreślił również, że w tej kwestii była wielokrotnie pouczana przez organy pomocy społecznej o możliwości wystąpienia o podwyższenie alimentów a także ich egzekwowanie. Trafnie – zdaniem Sądu – podniósł także organ orzekający w sprawie, że w pierwszej kolejności do zapewnienia utrzymania dzieci są obowiązani rodzice. Skarżąca nie podejmuje jednak jakichkolwiek działań, aby wyegzekwować od ojca dziecka stosowną pomoc na utrzymanie dzieci, lecz biernie oczekuje na pomoc społeczną.

W tej sytuacji – w ocenie Sądu I instancji – organy orzekające w sprawie słusznie oceniły, że mimo trudnej sytuacji, w jakiej znajduje się rodzina skarżącej nie spełnia ona przesłanek do skorzystania z umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Organy orzekające w sprawie wyjaśniły w uzasadnieniach podjętych decyzji, dlaczego uznały, że nie zachodzi przesłanka szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny skarżącej: dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł, a zatem przekracza kryterium dochodowe pomocy społecznej, które wynosi 351 zł; skarżąca nie wykazała, aby w związku z orzeczoną niepełnosprawnością ponosiła zwiększone wydatki, podczas, gdy te wydatki które udokumentowała były pokrywane przez przyznane zasiłki celowe; nie podejmowanie przez skarżącą wysiłków celem wyegzekwowania alimentów od ojca dziecka a także starań w celu podwyższenia alimentów; nienależnie pobrane świadczenia zostały już wyegzekwowane z formie potrąceń z przyznanych w 2005 r. świadczeń rodzinnych, a zatem odmowa umorzenia tych należności nie spowoduje pogorszenia sytuacji rodzinnej skarżącej.

W ocenie Sądu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją organu pierwszej instancji nie można postawić zarzutu dowolności i przekroczenia granic uznania administracyjnego. Motywy rozstrzygnięcia zostały w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji wyczerpująco wyjaśnione i uzasadnione, co czyni bezzasadnym zarzut naruszenia art. 107 k.p.a. Organy pomocy społecznej, wbrew zarzutom skarżącej, orzekały w oparciu o cały zebrany materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a.), nie naruszając przy tym zasady praworządności wyrażonej w art. 7 k.p.a.

W skardze kasacyjnej, pełnomocnik skarżącej H. S. zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu: naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię. Kasator zarzucił naruszenie art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez niezastosowanie się do oceny prawnej i wskazań wydanych w sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 4 grudnia 2007 r. w szczególności w zakresie ustalenia sytuacji bytowej i życiowej skarżącej i jej rodziny, co doprowadziło do naruszenia prawa materialnego w postaci naruszenia art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez przyjęcie, że w sprawie zasadne jest stanowisko strony przeciwnej, iż nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, skutkujące możliwością umorzenia przedmiotowej kwoty.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor stwierdził, iż w zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skoncentrował się na materialnej stronie sytuacji życiowej skarżącej nie badając i nie analizując jej sytuacji i możliwości jej polepszenia w sytuacji ponoszenia dodatkowych kosztów i realizacji obowiązków wynikających z faktu wychowania i opiekowania się dwoma niepełnosprawnymi dziećmi wymagającymi stałej opieki osoby trzeciej. Wskazał, że zgodnie ze wskazaniami Sądu, zawartymi w wyroku z dnia 4 grudnia 2007 r., organ i Sąd winien był dokonać całościowej analizy sytuacji skarżącej i ustalić, czy miała ona jakąkolwiek możliwość poprawienia swojej sytuacji. Stwierdził także, że stanowisko Sądu wyrażone we wskazanym zakresie nie jest poparte dowodami i sprzeczne z ustaleniami. Sąd nie wskazał – zdaniem kasatora – dlaczego uznał za zasadne stanowisko, że skarżąca nie podejmuje jakichkolwiek działań, aby wyegzekwować od ojca pomoc na utrzymanie dzieci, czy też w innych sposób polepszyć swoją sytuację. Stanowisko to nie jest poparte jakimikolwiek dowodami. Jak podniósł autor skargi kasacyjnej, ani organ, ani Sąd nie przeprowadzili ustaleń, co do sytuacji ojca dzieci i ewentualnych możliwości uzyskiwania zwiększonych świadczeń.

Analizując sprawę z punktu widzenia oceny prawnej Sąd w zaskarżonym wyroku nie odniósł się także do stanowiska zawartego wyroku z dnia 4 grudnia 2009 r. odnośnie niekonsekwencji stanowiska strony przeciwnej, która jednocześnie przyznawała świadczenia i równocześnie je zabierała.

Reasumując, w ocenie autora skargi kasacyjnej, wskazane wyżej okoliczności wskazują na to, że zaskarżonym wyrokiem Sąd zarówno naruszył treść art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak i treść art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [dalej ustawa p.p.s.a.] Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 ustawy p.p.s.a., tym samym sprawa ta mogła być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem nie zasługuje jednak na uwzględnienie. Zostały w niej sformułowane dwojakiego rodzaju zarzuty naruszenia prawa, a mianowicie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię, a w konsekwencji - jego niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W takiej sytuacji, Naczelny Sąd Administracyjny czyni przedmiotem rozpoznania w pierwszej kolejności zarzuty dotyczące uchybień proceduralnych, bowiem ich zasadność może eliminować potrzebę odnoszenia się do zarzutów naruszenia prawa materialnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, żaden z tych zarzutów nie znalazł potwierdzenia w toku konfrontacji wypowiedzi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartych w uzasadnieniu jego wyroku z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy, jak również spostrzeżeniami i uwagami zamieszczonymi w samej skardze kasacyjnej.

Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia art. 153 ustawy p.p.s.a. należy przypomnieć, iż stanowi on, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Znaczenie i ranga ustrojowa tego unormowania jako gwaranta spójności działania systemu władzy państwowej, zapewniającego realność konstytucyjnej zasady sądowej kontroli działalności administracji publicznej, były wielokrotnie wskazywane w orzecznictwie. Związanie samego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w rozumieniu wskazanego wyżej przepisu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz jest zobowiązany do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w treści nowego wyroku (wyrok NSA z dnia 22 marca 1999 r. sygn. akt IV SA 527/97, "LEX" nr 47275, wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2005 r. sygn. akt I FSK 506/05, "LEX" nr 187499, wyrok NSA z dnia 12 października 2006 r. sygn. akt II GSK 147/06, "LEX" nr 276691). W judykaturze powszechnie przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie tak długo, jak długo wyrok sądu nie zostanie uchylony w trybie określonym przez prawo bądź nie ulegnie zmianie stan prawny będący podstawą orzekania.

Art. 153 ustawy p.p.s.a. ma podwójny charakter - nie jest to tylko przepis procesowy, ale także zawiera on elementy materialnoprawne, gdyż odnosi się także do materialnoprawnej oceny sprawy. Przepis ten wykracza poza prawo procesowe, zawierając wskazania interpretacyjne także dla prawa materialnego, na podstawie którego następuje załatwienie sprawy (por. wyrok NSA W-wa 2008.IX.24, lex nr 5097090).

Przechodząc do zarzutu naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku z dnia 4 grudnia 2007 r. przepisu art. 153 ustawy p.p.s.a., stwierdzić należy, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzut ten nie jest uzasadniony. Uchylając decyzje organu I i II instancji w swoim pierwotnym wyroku WSA w Warszawie stwierdził, że w sprawie naruszone zostały przepisy postępowania , a w szczególności art. 7, art.77, art.80 i art. 107 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a ponadto naruszony został przepis art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem organ nie wykazał w sposób przekonujący, że w sprawie niniejszej nie można było uznać, iż nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W wyroku tym Sąd stwierdził, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ winien ustalić, w sposób nie budzący wątpliwości jak była sytuacja bytowa rodziny skarżącej i ustosunkować się do niej.

Wbrew temu co twierdzi strona skarżąca w skardze kasacyjnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo ocenił, że wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2007 r. zostały w pełni uwzględnione przy ponownym rozstrzygnięciu sprawy przez organy administracji. Przypomnieć bowiem należy, iż związanie organu oraz sądu pierwszej instancji oceną prawną dokonaną przez ten sąd w poprzednim postępowaniu nie obejmuje kwestii ustaleń oraz oceny stanu faktycznego sprawy dokonanych przy jej ponownym rozpoznaniu. A do tego w praktyce zmierzają zarzuty formułowane przez autora niniejszej skargi kasacyjnej w kontekście naruszenia art. 153 ustawy p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd meriti powyższego przepisu nie naruszył. Zawarte w zaskarżonym orzeczeniu poglądy nie są sprzeczne z zaprezentowaną we wcześniejszym wyroku oceną prawną, a wydane przez sąd pierwszej instancji rozstrzygnięcie zostało oparte na całokształcie materiału dowodowego zebranego w sprawie i w żaden sposób wyrażonej oceny prawnej nie podważają.

Treść zarzutów i uzasadnienia skargi kasacyjnej wskazuje raczej na to, że zdaniem kasatora, Sąd I instancji dokonał nieprawidłowych ustaleń faktycznych, w szczególności w zakresie ustaleń poczynionych przez organy administracji, które miały być niezgodne z obowiązującą te organy procedurą. Wtedy jednak autor skargi kasacyjnej winien postawić zarzut naruszenia art. 141 § 4 ustawy p.p.s.a., polegającego na przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, a także zarzuty naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy, poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy administracji przepisów procedury administracyjnej, dotyczących postępowania dowodowego. Żaden z wyżej wymienionych przepisów nie został jednak w skardze kasacyjnej powołany.

Przechodząc do drugiego zarzutu skargi kasacyjnej, naruszenia przepisów prawa materialnego art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) przez przyjęcie, iż nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, skutkujące możliwością umorzenia przedmiotowej kwoty, wskazać trzeba, iż w jego ramach kasator w sumie ponownie kwestionuje zakres przeprowadzonego postępowania dowodowego i ocenę dowodów zgromadzonych w postępowaniu.

Wskazać w związku z tym należy, że przepis art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest przykładem występującej w systemie prawa administracyjnego instytucji uznania administracyjnego. Przepis ten stanowi, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Kontrola zgodności z prawem decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania, czy organ administracji orzekający w sprawie nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podkreślić zatem należy, iż wobec decyzji wydanych w tym trybie sąd administracyjny obligowany jest zbadać, czy decyzja taka podjęta została z zachowaniem reguł prowadzenia postępowania administracyjnego, ze szczególnym uwzględnieniem analizy tego, czy zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia określonej treści. Sąd administracyjny kontroluje zatem prawidłowość postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa i 107 § 3 k.p.a. Dokonując wykładni tego przepisu należy mieć zawsze na uwadze, że wprowadza on wyjątek od zasady sformułowanej w art. 30 ust. 1 ustawy, który stanowi, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzut naruszenia art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez Sąd I instancji jest niezasadny. Z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji wynika, że Sąd ten prawidłowo i wyczerpująco przedstawił istotne elementy stanu faktycznego sprawy, które znajdują pełne potwierdzenie w materiale dowodowym znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyczerpująco wyjaśnił także przyczyny nieuznania naruszenia przepisów zarówno prawa materialnego i procesowego.

Należy podzielić ocenę dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, że organ ponownie rozpoznający sprawę szczegółowo ustalił i poddał dokładnej analizie sytuację rodziny skarżącej, a w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji motywy rozstrzygnięcia zostały wyczerpująco wyjaśnione i uzasadnione. Ocena, że w tym konkretnym wypadku nie zachodziły szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny skarżącej dokonana w tym zakresie przez Sąd I instancji została szczegółowo i starannie przedstawiona w uzasadnieniu jego orzeczenia. Nie budzi bowiem w świetle zgromadzonego w sprawie materiału, że w ocenianym okresie dochód – w znaczeniu środków jakimi faktycznie dysponowała skarżąca - na osobę w rodzinie, wynosił [...] zł, przy kryterium dochodowym pomocy społecznej - 351 zł. Niezależnie od motywów, jakimi skarżąca się kieruje faktem jest , że nie podejmuje działań prawnych zmierzających do wyegzekwowania alimentów należnych jej dzieciom, ani starań o ich podwyższenie. Sąd trafnie zauważył również, że skarżąca mimo wezwań organu nie wykazała, aby w związku z orzeczoną niepełnosprawnością dzieci ponosiła zwiększone wydatki, a wydatki, które udokumentowała pokrywane były przez przyznawane jej zasiłki celowe. Należy także zgodzić się ze stwierdzeniem, że skoro nienależnie pobrane świadczenia zostały już faktycznie wyegzekwowane w formie potrąceń z przyznanych w 2005 r. świadczeń rodzinnych, odmowa umorzenia tych należności nie spowoduje pogorszenia sytuacji skarżącej. Niezrozumiałe jest również czynienie organom zarzutu, że egzekwując od skarżącej zwrot świadczeń uznanych ostateczną decyzją za nienależne, jednocześnie uwzględniały jej wnioski o przyznanie zasiłków celowych na zaspokojenie konkretnych niezbędnych potrzeb rodziny.

Reasumując, słusznie Sąd I instancji uznał, że nie doszło do naruszenia przepisów procedury administracyjnej, tj. art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. Nie było także podstaw do stwierdzenia naruszenia zasady praworządności wyrażonej w art. 7 k.p.a. W przedmiotowej sprawie organy orzekające szczegółowo ustaliły także i poddały dokładnej analizie sytuację rodziny skarżącej., co czyniło bezzasadnym zarzut naruszenia art. 107 k.p.a. Tym samym podnoszone zarzuty odnośnie naruszenia art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach społecznych w związku z nieprawidłową oceną i ustaleniami dotyczącymi sytuacji materialnej i życiowej strony skarżącej uznać należało za nieuzasadnione.

Z przytoczonych powyżej względów, wobec braku usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych, na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę kasacyjną należało oddalić.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209-210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa ( art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.