Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 340/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-04-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 36(8), art 36 (1) ust. 6, art. 36 - art. 36 (9), art, 36 ust. 1, ust. 9 i ust. 12, art.36 (6) ust. 2, art. 36 (4) ust. 1, art. 36(8) ust. 12, art. 36 (5) ust. 2
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 138 par. 1 pkt 2, art. 7, art. 77 par.  1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 8
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c), art. 152, art. 200, art. 205 par. 2 i par. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 14 ust. 2 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Protokolant ref. staż. Monika Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi M. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] czerwca 2011 r. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. stwierdza, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] czerwca 2011 r. na rzecz skarżącego M. K. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej także: Komisja Odwoławcza), działając na podstawie art. 368 ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) - utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...] (dalej także: Komisja Egzaminacyjna) w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego M. K. (dalej: skarżący).

Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Komisja Egzaminacyjna nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. – działając na podstawie art. 366 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - stwierdziła, że skarżący M. K. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Według Komisji Egzaminacyjnej, skarżący z części pierwszej egzaminu (zestaw pytań testowych) otrzymał ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu (prawo karne) ocenę dobrą, z trzeciej części (prawo cywilne) ocenę niedostateczną, z czwartej części (prawo gospodarcze) ocenę dobrą oraz z piątej części (prawo administracyjne) ocenę dostateczną, co w świetle art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych przesądza o negatywnym wyniku z egzaminu radcowskiego.

Rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego przedstawione przez skarżącego zostało sprawdzone przez dwóch egzaminatorów - członków Komisji Egzaminacyjnej: SSA [...] oraz radcę prawnego [...]. Oboje egzaminatorzy wystawili ocenę cząstkową - niedostateczny (2).

Uzasadniając ocenę cząstkową egzaminator SSA [...] wytknęła: brak precyzyjnego wskazania, w jakiej części wyrok jest zaskarżony, brak prawidłowego sformułowania wniosków apelacyjnych, niewłaściwe podanie wartości przedmiotu zaskarżenia, brak sformułowania w sposób poprawny i zwięzły zarzutów, które wykazywałyby istotę problemu i wskazywały, na czym konkretnie polega naruszenie przez sąd przepisów prawa i jakich konkretnie uchybień dopuścił się sąd, brak zarzutu naruszenia art. 481 § 1 k.c. i art. 361 § 1 k.c., brak zarzutu odnośnie dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, ogólnikowość uzasadnienia bez konkretnej argumentacji. Prace uznał za zbyt ogólną, mało staranną, a język wypowiedzi za zbyt lakoniczny i ogólny.

Drugi z egzaminatorów – r.pr. [...] - zgłosił zastrzeżenia do: niewłaściwej wykładni art. 362 k.c., niewyjaśnienia sposobu oznaczenia wysokości żądania przyjętej w apelacji, niejasnego powiązania zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c. z art. 232 k.p.c., braku oceny wymagalności roszczenia i granic opóźnienia dłużnika w spełnieniu świadczenia, braku zarzutu odnośnie dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, niezwrócenia uwagi na unormowania prawa o ruchu drogowym oraz na art. 11 k.p.c. Za błędne i niekorzystne z punktu widzenia interesów powódki uznał niewyjaśnienie przyczyn uznania dziesięcioprocentowego przyczynienia powódki do wypadku oraz niezaskarżenie orzeczenia w zakresie odsetek.

W odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] lipca 2011 r. skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów procedury, oraz błędną merytorycznie ocenę pracy, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie Komisji Egzaminacyjnej w zakresie oceny z trzeciej części egzaminu radcowskiego, co skutkowało podjęciem uchwały o negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego. Zarzucił przede wszystkim naruszenie przepisów art. 92 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. polegające na ocenieniu pracy skarżącego z trzeciej części egzaminu radcowskiego w oparciu o nienależycie sformułowany i zawierający błędy merytoryczne opis istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu para cywilnego, sporządzony na podstawie § 5 ust. 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości (Dz. U. z 2009 r., nr 70, poz. 606), który to przepis w sposób rażący przekracza granicę upoważnienia ustawowego, zawartego w art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych. Ponadto zarzucił naruszenie art. podstawie § 5 ust. 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości (Dz. U. 2009 r. nr 70, poz. 606), który to przepis w sposób rażący przekracza granicę upoważnienia ustawowego, zawartego w art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych.

Ponadto zarzucił naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na:

- nieustaleniu i niedostatecznym wyjaśnieniu treści pracy egzaminacyjnej skarżącego z części trzeciej egzaminu (zadanie z zakresu prawa cywilnego), przy jednoczesnym przekroczeniu granic uznania administracyjnego;

- dowolnym i naruszającym zasadę prawdy obiektywnej ustaleniu treści pracy egzaminacyjnej skarżącego z trzeciej części egzaminu (zadanie z zakresu prawa cywilnego), z zaniechaniem indywidualnego odniesienia się do treści pracy oraz zaproponowanego przez skarżącego rozstrzygnięcia problemu wynikającego z zadania egzaminacyjnego;

- wybiórczym rozpatrzeniu pracy skarżącego z trzeciej części egzaminu (zadanie z zakresu prawa cywilnego), skutkującym błędnymi wnioskami w przedmiocie wystąpienia przesłanek pozytywnej oceny z trzeciej części egzaminu, a także zupełnie dowolnym i błędnym ustaleniem, że sposób rozstrzygnięcia zadania egzaminacyjnego przedstawiony przez skarżącego w sporządzonej przez niego apelacji nie jest poprawny, pomimo iż apelacja ta w praktyce zmierzała do jej uwzględnienia i zmiany zaskarżonego wyroku zgodnie z interesem reprezentowanej strony.

W odwołaniu skarżący zarzucił Komisji naruszenie art. 8 k.p.c. poprzez uzasadnienie oceny negatywnej z trzeciej części egzaminu radcowskiego, niepoddającymi się weryfikacji, subiektywnymi argumentami egzaminatorów m.in. o skupianiu się przez skarżącego na kwestiach małoistotnych, a także poprzez nie odniesienie się w sposób wymagany i wyczerpujący do istotnych fragmentów pracy skarżącego z trzeciej części egzaminu.

W dalszej części zarzucił naruszenie art. 365 ust. 2 - 4 w zw. z art. 364 ust. 1, 6 i 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, polegające na:

- wystawieniu dwóch niedostatecznych ocen cząstkowych z części trzeciej egzaminu radcowskiego (zadanie z zakresu prawa cywilnego), w następstwie przyjęcia przez egzaminatorów zbyt wąskich i szablonowych kryteriów oceniania, ściśle opartych na wytycznych zawartych w opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego tj. oderwanych od swobodnych kryteriów oceny zagwarantowanych w ustawowej niezależności egzaminatorów wyrażonej w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, co skutkowało wybiórczym, powierzchownym i mechanicznym ocenieniem pracy skarżącego, przejawiającym się w braku indywidualnej, rzetelnej i wnikliwej analizy zaproponowanego przez skarżącego sposobu rozstrzygnięcia problemu, będącego przedmiotem zadania egzaminacyjnego;

- braku wyczerpującego i rzetelnego uzasadnienia ocen i skupieniu uwagi przez egzaminatorów, dokonujących oceny wartości merytorycznej pracy skarżącego z trzeciej części egzaminu, na błędach rachunkowych oraz kwestii nie zaskarżenia orzeczenia Sądu pierwszej instancji w zakresie niezasądzonych odsetek, niemających w istocie wpływu na zasadność i skuteczność apelacji, przy jednoczesnym zaniechaniu odniesienia się w uzasadnieniach ocen cząstkowych, do zagadnień istotnych z punktu widzenia zaproponowanego przez skarżącego rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, dotyczących w szczególności interpretacji przepisów art. 445 § 1, art. 361 § 1 oraz art. 362 k.c.. na tle dokonanej oceny mocy dowodowej opinii biegłego;

- dokonaniu oceny pracy z naruszeniem przepisu art. 365 ust. 4 ustawy o radcach prawnych, przejawiającym się w zaniechaniu posłużenia się sześciostopniową skalą ocen przy wystawianiu ocen cząstkowych i w braku uzasadnienia oceny niedostatecznej, w sytuacji, gdy uzasadniona wydaje się okoliczność, że egzaminatorzy niewystarczająco wnikliwie zapoznali się z pracą skarżącego.

Odwołujący zarzucił także pominięcie przez egzaminatorów, dokonujących oceny pracy na podstawie art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, wskazanych poniżej okoliczności:

- skarżący trafnie i zgodnie z interesem strony, którą stosownie do treści zadania reprezentował, sporządził apelację zamiast opinii prawnej o niezasadności wnoszenia apelacji, przez co właściwie dokonał podstawowego rozstrzygnięcia, stosownie do art. 364 ust. 6 ustawy o radcach prawnych;

- złożona przez skarżącego praca z zakresu prawa cywilnego spełnia wymogi formalne pisma procesowego, jakim jest apelacja (tj. art. 126 § 1 i 2 oraz 368 § 1 i 2 k.p.c.) i nie zawiera braków formalnych, ani jakichkolwiek uchybień skutkujących jej odrzuceniem przez Sąd pierwszej bądź drugiej instancji, co stanowi jeden z istotnych elementów oceny pracy na podstawie art. 365 § 2 ustawy o radcach prawnych;

- złożona przez skarżącego apelacja zawiera prawidłowo, z punktu widzenia treści zadania egzaminacyjnego, postawione i uzasadnione zarzuty (w zasadzie tożsame z tymi, jakie przewidziane zostały w wytycznych), uzasadniające uwzględnienie apelacji przez Sąd drugiej instancji i wydanie przez ten Sąd wyroku reformatoryjnego, zgodnie z prawidłowo sformułowanym przez skarżącego wnioskiem apelacyjnym, co daje podstawy do stwierdzenia poprawnego i tożsamego z interesem strony zinterpretowania i zastosowania przepisów prawa, skutkującego poprawnością zaproponowanego przez skarżącego sposobu rozstrzygnięcia problemu - stosownie do art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

Mając na uwadze powyższe uchybienia, mające istotny wpływ na wynik egzaminu, skarżący wniósł o:

1. uchylenie uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Komisji egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w [...] w całości;

2. ustalenie, że z trzeciej części egzaminu radcowskiego (zadanie z zakresu prawa cywilnego) skarżący otrzymał ocenę pozytywną, tj. ocenę co najmniej dostateczną;

3. podjęcie uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, złożonego przez skarżącego w dniach 14 - 17 czerwca 2011 r., stwierdzającej uzyskanie przez niego pozytywnego wyniku z tego egzaminu.

Zdający podniósł, że analiza treści wytycznych oraz lakonicznych i szablonowych opinii sporządzonych przez obu egzaminatorów, prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż egzaminatorzy oceniając pracę bardzo ściśle stosowali się do zaleceń zawartych w wytycznych. W konsekwencji – zdaniem skarżącego – dokonali oceny pracy zgodnie ze stanowiskiem zawartym w wytycznych, o czym świadczy m.in. zwrot użyty przez egzaminatora (SSA [...]) w uzasadnieniu wystawionej przez niego oceny cząstkowej w brzmieniu: "dostrzeżono uchybienia w zakresie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia dotyczące przyczynienia się powódki do powstania szkody...", będący niemalże cytatem użytego w wytycznych zwrotu: "podstawowym błędem zdającego byłoby niedostrzeżenie uchybienia w zakresie podstawy faktycznej w kwestii przyczynienia się powódki do powstania szkody". Zdaniem skarżącego egzaminator r.pr. [...] uzasadniając wystawioną przez siebie ocenę, odwołuje się wyłącznie do argumentów i kryteriów przedstawionych w wytycznych, nie wykraczając w żadnej mierze poza z góry przyjęty szablon.

W opinii skarżącego powyższe wskazuje, że egzaminatorzy zaniechali merytorycznego zapoznania się z pracą skarżącego, ograniczając się jedynie do ocenienia jej w sposób mechaniczny i powierzchowny. Stwierdził przy tym, że tak daleko idące posłużenie się przez egzaminatorów wytycznymi, nie znajduje oparcia ani w obowiązujących przepisach prawa, ani w orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku WSA w Warszawie z dnia 28 października 2010 r. VI SA/Wa 1323/10, dostrzeżono, że akty wykonawcze, jakimi są rozporządzenia, w myśl art. 92 ust. 1 Konstytucji RP wydawane są przez właściwe organy na podstawie i w granicach szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Co prawda art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych upoważnia Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia co do kwestii w tym przepisie określonych, jednakże kwestie te w żaden sposób nie obejmują upoważnienia Ministra Sprawiedliwości do uregulowania w akcie wykonawczym kryteriów oceny zadań pisemnych, stanowiących część od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego. Bezsporne jest, że z przepisu § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych, wynika kompetencja dla zespołu do sporządzenia opisu istotnych zagadnień. Jednakże w obliczu powołanego powyżej przepisu Konstytucji RP, wspomniany przepis rozporządzenia, przewidujący jedynie możliwość wspomożenia i ułatwienia pracy egzaminatorów, nie może stanowić podstawy, do nie stosowania, na etapie oceny pracy z egzaminu radcowskiego, przepisów ustawy o radcach prawnych. Podniesiona kwestia ma istotne, znaczenie, albowiem w myśl art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, egzaminatorzy dokonując oceny pracy z poszczególnych części (od drugiej do piątej) egzaminu powinni kierować się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy, a nie stosować (jak to było w wypadku oceny pracy Skarżącego) inne kryteria wynikające z przepisów wykonawczych. Powyżej przedstawione stanowisko WSA w Warszawie świadczy o tym, że uchwała Komisji I Stopnia została podjęta nie tylko z naruszeniem art. 6 k.p.a. ale również art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, a nawet art. 92 ust. 1 Konstytucji RP., co niewątpliwie miało wpływ na treść tej uchwały.

Skarżący podniósł także, że wobec szablonowości i lakoniczności opinii dotyczących ocen z trzeciej części egzaminu oraz wobec treści zaskarżonej uchwały, doszło do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.. W zaskarżonej uchwale, w opinii skarżącego – nie wskazano, które z przyczyn i w jakiej części w istocie zadecydowały o niekorzystnym dla skarżącego rozstrzygnięciu egzaminu. Przy czym zawarte w opiniach i ocenach twierdzenia i zarzuty egzaminatorów są ogólnikowe i niejasne, przez co nie spełniają wymogów uzasadnienia oceny. Zdaniem skarżącego uzasadnienia ocen cząstkowych są krzywdzące, nieuzasadnione i często niejednoznaczne merytorycznie. Egzaminator – Sędzia Sądu Apelacyjnego stwierdził, że w pracy egzaminacyjnej "nie zwrócono uwagi na znaczenie unormowań prawa o ruchu drogowym, brak zarzutów z tym zakresie", podczas gdy skarżący zauważył, że po pierwsze Prawo o ruchu drogowym jest prawem publicznym, a więc brak zarzutów w tym zakresie nie powinien stanowić przesłanki negatywnej oceny egzaminu z prawa cywilnego, po drugie egzaminator nie wyjaśnia, na jakie znaczenie unormowań prawa ruchu drogowego skarżący winien był swoją uwagę zwrócić. Z kolei egzaminator – radca prawny, zarzucił brak umiejętności przeprowadzenia "wywodu merytorycznego", podczas gdy de facto oceny z pozostałych części egzaminów oraz ich uzasadnienia świadczą o czymś wprost przeciwnym, a dostrzeżenie sensu przeprowadzonego przez skarżącego wywodu wymagało jedynie należytego zaangażowania egzaminatora. Zdaniem skarżącego nie można oprzeć się wrażeniu, że egzaminatorzy nie próbowali ustalić rzeczywistej treści pracy egzaminacyjnej zawartych w niej intencji zdającego. Dokonali oceny jedynie pod kątem wytycznych i przez pryzmat innych prac, co ze względu na oryginalne rozstrzygnięcie problemu postawionego w treści zadania, z góry przesądzało o niepowodzeniu, a przy tym z łatwością dawało się uzasadnić na podstawie przyjętego szablonu. Powyższe świadczy o nieustaleniu w sposób należyty stanu faktycznego, a to o naruszeniu art. 7, art. 77, art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na ocenę.

Skarżący wskazał w odwołaniu, że różnica między zaproponowanym przez zdającego rozstrzygnięciem i wytycznymi nie jest znaczna.

Zdaniem zdającego, niezależnie od art. 162 k.p.c., o tym, że wytyczne w zakresie dopuszczalności dowodu z opinii biegłego nie są bezwzględnie słuszne i mogą być podważane, świadczy już sama ich treść. Wskazano w nich, że "uzasadniony wydaje się także zarzut uchybienia sądu odnośnie do dopuszczenia dowodu opinii biegłego" oraz że "wydaje się, że zdający może podnosić, iż dowód z opinii biegłego winien zostać pominięty". Tymczasem inne wytyczne podane zostały w sposób stanowczy i zdecydowany. Zważywszy na przedstawioną argumentację, stwierdzić należy, że niepostawienie przez skarżącego zarzutów apelacyjnych dotyczących dopuszczenia i niepominięcia dowodu z opinii biegłego, świadczy o jego właściwym posługiwaniu się przepisami prawa procesowego i należytej ich interpretacji. Okoliczność ta, zdaniem zdającego, nie powinna negatywnie wpływać na ocenę pracy.

Zdaniem skarżącego egzaminatorzy skupiwszy się na uzasadnianiu i uwypuklaniu słabych stron pracy skarżącego, zupełnie nie dostrzegli faktu, że praca ta przy odrobinie dobrej woli mogła zostać oceniona pozytywnie. Egzaminatorzy nie uzasadnili w sposób wyczerpujący i przekonujący, na czym miałby polegać błąd przejawiający się w uznaniu przez skarżącego, iż powódka, w niewielkim stopniu przyczyniła się do wypadku. Uwzględniwszy tę zasadniczą różnicę pomiędzy pracą skarżącego, a wytycznymi, apelacja skarżącego jest spójna, konsekwentna i formalnie prawidłowa. Co więcej, tak sformułowany środek odwoławczy, w praktyce prowadziłaby do uwzględnienia zarzutów i zmiany wyroku.

Niezależnie od powyższego, szczególnego podkreślenia wymagają następujące fakty.

Egzaminator nr 1 stwierdził, że skarżący nie popełnił podstawowego błędu (wskazanego w wytycznych), którym byłoby niedostrzeżenie uchybienia w zakresie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia dotyczącego przyczynienia się powódki do powstania szkody. Egzaminator nr 2 co prawda stwierdzenia takiego w swoim uzasadnieniu nie zawarł, niemniej jednak wniosków przeciwnych nie przedstawił.

Ponadto egzaminator nr 1 stwierdził, że zdający sformułował poprawny w ww. zakresie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. oraz uwzględnił niewłaściwe zastosowanie art. 445 § 1 k.c. Tymczasem egzaminator nr 2 ww. stwierdzenia nie kwestionował.

Skarżący wobec treści art. 162 k.p.c. słusznie nie podniósł zarzutu dotyczącego dopuszczenia dowodu z opinii biegłego na wskazaną w postanowieniu dowodowym okoliczność (wbrew błędnym wskazówkom zawartym w wytycznych).

W dalszej części argumentacji odwołania, skarżący wskazał, że zadanie egzaminacyjne w dużej mierze sprowadzało się do oceny dowodu - niejednoznacznej, co umożliwiało sporządzenie apelacji również w takim kształcie, w jakim zrobił to skarżący.

Ponadto, odwołujący stanowczo podkreślił, że egzaminatorzy nie dostrzegli innych zalet pracy skarżącego takich, jak:

- spełnienie wymogów formalnych,

- prawidłowość zarzutów skutkująca bardzo wysokim prawdopodobieństwem uwzględnienia apelacji zgodnie z wnioskiem apelacyjnym i interesem reprezentowanej strony,

- sformułowanie wniosku apelacyjnego odpowiadającego zarzutom i żądaniom pozwu,

- objęcie zakresem zaskarżenia kosztów procesu,

co w konsekwencji doprowadziło do obniżenia wartości tej pracy, do poziomu oceny niedostatecznej.

Reasumując skarżący zwrócił uwagę, że wobec niezastosowania lub nieprawidłowego zastosowania przez egzaminatorów zasad oceny rozwiązań zadań egzaminacyjnych, zawartych w art. 365 ustawy o radcach prawnych, mamy do czynienia z istotnym naruszeniem tego przepisu. Skarżący podniósł, że pięciostopniowa skala ocen umożliwia rzetelne i sprawiedliwe ocenianie prac egzaminacyjnych oraz dopuszcza możliwość pozytywnego ocenienia pracy, która w istocie nie odpowiada w pełni przyjętym kryteriom. Co więcej daje możliwość pozytywnego oceniania prac, które pod kątem zaproponowanego rozstrzygnięcia nie są wzorowe, ale są konsekwentne i przemyślane. Skarżący podniósł, że ekstremalne warunki i zasady egzaminu radcowskiego, nie są komfortowe dla zdających, dlatego zbyt rygorystyczne ocenianie prac pod kątem stylistycznym, językowym czy pod kątem dokonanych omyłek rachunkowych, również nie wydaje się podejściem właściwym i nie świadczy o przychylnym nastawieniu egzaminatorów do zdających.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, uchwałą z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], utrzymała w mocy ww. uchwałę Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] listopada 2010 r.

Zdaniem organu trafnie zdający sporządził apelację, a nie opinię prawną o niezasadności jej wnoszenia, co świadczy o prawidłowym kierunku działania autora apelacji w interesie reprezentowanej strony.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia podzieliła stanowisko zdającego, że sporządzona przez niego apelacja nie zawierała braków formalnych wymagających usunięcia, przed nadaniem biegu, ani uchybień skutkujących jej odrzuceniem przez Sąd II instancji. Jednak podkreśliła, że samo przygotowanie apelacji, której nadany zostanie bieg nie jest wystarczające do stwierdzenia, czy zdający ma odpowiednią wiedzę i umiejętności do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Zdaniem organu odwoławczego w przedstawionym stanie faktycznym należało zaskarżyć pkt I wyroku (w zakresie dotyczącym nieprawidłowej daty zasądzenia odsetek ustawowych), pkt III wyroku (oddalenie powództwa w pozostałej części) oraz pkt V (koszty procesu). W miejsce dążenia do zmiany pkt I przez zmianę daty terminu rozpoczęcia biegu odsetek, można było w ramach żądania zmiany pkt III domagać się zasądzenia odsetek za zamknięty okres, dokonując ich kapitalizacji.

Zdający w sporządzonej apelacji zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego w R. w części oddalającej powództwo co do kwoty 14.800 zł oraz w części dotyczącej kosztów procesu, nieoznaczając punktów zaskarżanego wyroku. Zdaniem organu zdający pominął błędnie zasądzone w pkt I odsetki ustawowe od kwoty 33.100 zł od dnia 25 listopada 2009 r., zamiast od 16 czerwca 2008 r. (miesiąc od zgłoszenia ubezpieczycielowi szkody).

W ocenie organu, skarżący we wnioskach apelacji domagał się zmiany zaskarżonego wyroku przez zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 14.800 zł tytułem zadośćuczynienia, ponad zasądzoną kwotę, wraz z odsetkami liczonymi od dnia 25 listopada 2009 r. Nadto wniósł o zasądzenie kosztów procesu za obie instancje według norm przepisanych.

Żądanie zapłaty kwoty 20.000 zł, które sąd pierwszej instancji bezzasadnie oddalił, powódka zgłosiła dopiero w pozwie. Z uwagi na niemożność ustalenia daty doręczenia odpisu pozwu, należało przyjąć, że data sporządzenia odpowiedzi na pozew (7.01.2010 r.), jest pierwszym dniem opóźnienia w zapłacie tej kwoty lub jej części.

W tej sytuacji żądanie zasądzenia odsetek od kwoty 14.800 zł za okres dłuższy, niż się należy, powoduje konieczność oddalenia w części powództwa i apelacji.

Organ odwoławczy stwierdził ponadto, że atutem pracy jest podniesienie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c polegające na dowolnej ocenie opinii biegłego sądowego ds. ruchu drogowego K. M. przez uznanie, że stanowi ona dowód przyczynienia się powódki do zaistniałego wypadku w 20%, podczas, gdy z oświadczenia biegłego wynika, że nie jest on w stanie takiego ustalenia dokonać.

W opinii organu niezrozumiałe i nieuzasadnione jest powiązanie naruszenia tego przepisu z art. 232 k.p.c. (dopuszczenie dowodu z urzędu) oraz z art. 227 k.p.c. (dopuszczenie dowodu na fakty istotne). Oczywiście można było postawić zarzut, iż dowód z opinii biegłego "na okoliczność, że powódka przyczyniła się do wypadku" (czyli na okoliczność ustalenia faktu, do czego uprawniony jest tylko sąd) powinien zostać pominięty, niemniej skoro został on przeprowadzony, a pełnomocnik powódki obecny na rozprawie nie złożył zastrzeżenia w trybie art. 162 k.p.c., podniesienie naruszenia art. 233 k.p.c. należy uznać za prawidłowe. Podkreśliła, że zdający w żaden sposób nie dał wyrazu w swojej pracy, ani w założeniach, że dostrzegł ten problem. Podniósł to dopiero w odwołaniu od uchwały.

Pozytywny efekt płynący z podniesienia zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c., w znacznym stopniu został zniweczony wnioskami, jakie wyciągnął z tego zdający. Zamiast zakwestionować przyczynienie się powódki i zażądać zasądzenia przynajmniej uznanego przez sąd zadośćuczynienia bez pomniejszania o 20%, to zdający bezpodstawnie (wbrew zakwestionowanej opinii i treści skazującego wyroku karnego) i wbrew interesowi powódki uznaje jej przyczynienie się o 10 %.

Prawidłowy zarzut naruszenia art. 445 § 1 k.c. został wadliwie uzasadniony, tym, że sąd przy wymiarze zadośćuczynienia nie wziął pod uwagę krzywd natury moralnej i psychicznej. Sąd wszak w uzasadnieniu (k. 34) wskazał również na ten aspekt krzywdy. Istota naruszenia tego przepisu sprowadzała się do tego, że w świetle ustalonych skutków wypadku dla zdrowia fizycznego i psychicznego powódki sąd błędnie ocenił rozmiar krzywdy i w konsekwencji wysokość zasądzonego zadośćuczynienia.

Wadliwe i niezrozumiałe jest sformułowanie zarzutu naruszenia art. 362 k.c., który został podniesiony tylko w związku z naruszeniem art. 444 § 1 k.c. - przez to, że zadośćuczynienie powinno być zasądzone na podstawie art. 445 § 1 k.p.c. zgodnie z jego prawidłową wykładnią.

Powódka uważała, że należy się jej zadośćuczynienie w kwocie 60.000 zł i biorąc pod uwagę zakres jej cierpień fizycznych i psychicznych tudzież zaistniałe skutki na przyszłość, było ono zasadne w całości. Tymczasem, zdaniem organu, biorąc po uwagę, kwotę wcześniej otrzymaną oraz zasądzoną przez sąd pierwszej instancji - uzyskała łącznie tylko 40.000 zł. Zachodziły zatem podstawy do zakwestionowania wysokości tej kwoty (przynajmniej do 50.000 zł) i wykorzystania szerokiego dorobku orzecznictwa i piśmiennictwa prawnego w tym zakresie.

W ocenie organu uzasadnienie zarzutów pozwu jest chaotyczne i niezrozumiałe. Zarzut naruszenia art. 362 k.c. polega na tym, że sąd w ogóle zastosował ten przepis, mimo braku podstaw faktycznych i dowodowych w sprawie. Natomiast w kontekście ustaleń poczynionych przez sąd, iż to powódka, nie zachowując należytej ostrożności najechała na drzwi samochodu stojącego na poboczu, zastosowanie art. 362 k.c. było dopuszczalne. Należało zatem w pierwszym rzędzie zwalczyć wadliwe ustalenia faktyczne.

Zdający nie zakwestionował w całości zastosowania art. 362 k.c., bowiem - na podstawie błędnie ocenionej opinii biegłego - sam doszedł do wniosku, że przyczynie powódki miało miejsce, tyle, że w mniejszym stopniu. Zdający nie wyjaśnił, dlaczego uważa, że powódka przyczyniła się do wypadku w 10 % a nie w 20%.

Zatem, zdający w istocie uzasadnia zarzut naruszenia art. 362 k.c. wadliwą oceną opinii biegłego K. M., co jest właściwe przy zarzucie naruszenia art. 233 k.p.c., czy też błędnych ustaleniach faktycznych, poczynionych sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym. Postawienie takiego zarzutu byłoby prawidłowe w niniejszej sprawie, gdyż biegły sądowy ostatecznie stwierdził na rozprawie, iż brak podstaw do przypisania zawinienia powódce.

Treść uzasadnienia zarzutów wskazuje, iż zdający nie odróżnia w sposób dostateczny zarzutów prawa materialnego od naruszenia przepisów postępowania, gdyż ocena okoliczności sprawy, winna stanowić podstawę zarzutu dotyczącego art. 233 § 1 k.p.c (ewentualnie art. 316 § 1 k.p.c). Natomiast brak winy powódki powinien znaleźć swoje odzwierciedlenie w zarzucie dotyczącym art. 6 k.c. (ciężar dowodu).

Zdaniem organu odwoławczego uzasadnienie apelacji jest lakoniczne tj. nie zawiera żadnych wywodów jurydycznych oraz argumentacji prawnej dotyczącej podniesionych w apelacji zarzutów.

Poza tym, w uzasadnieniu zdający nie odwołuje się do poglądów doktryny prawa, ani orzecznictwa sądowego, w tym szerokiego stanowiska Sądu Najwyższego dotyczącego art. 445 § 1 k.c. w zakresie pojęcia "sumy odpowiedniej zadośćuczynienia" oraz przesłanek świadczących o przyczynieniu się powódki do powstałej szkody (art. 362 k.c.).

W opinii organu apelacja pozbawiona jest również uzasadnienia żądania odsetek od kwoty 14.800 zł i daty ich wymagalności, co należy uznać za istotne uchybienie zdającego.

Organ odwoławczy podzielił wnioski egzaminatorów, że praca jest mało staranna, napisana z małą dbałością o styl, a język wypowiedzi za zbyt lakoniczny i ogólny. Wbrew stanowisku zdającego świadczy to również o braku należytego przygotowania opiniowanego, do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Według organu odwoławczego do najistotniejszych błędów pracy należy zaliczyć:

- uznanie przyczynienia się powódki w 10% do zaistniałego wypadku,

- niezaskarżenie w całości oddalenia powództwa co do kwoty 20.000 zł,

- niezaskarżenie oddalenia żądania odsetek od kwoty 33.100 zł z okres od 16.06.2008 r. do 24.11.2009 r.,

- nieuzasadnienie żądania odsetek ustawowych od kwoty 14.800 zł od dnia wytoczenia powództwa,

- brak odwołania się zdającego w uzasadnieniu apelacji do orzecznictwa sądowego oraz poglądów doktryny prawa,

- ogólnikowy i chaotyczny sposób formułowania zarzutów i przedstawiania argumentacji prawniczej powodujący, że ogólny poziom pracy jest bardzo słaby.

Według organu in plus można zaliczyć zdającemu: 1) sporządzenie apelacji, a nie opinii prawnej o braku podstaw do jej wnoszenia, 2) wskazanie naruszonych przez sąd I instancji art. 233 k.p.c. oraz art. 362 k.c.

W opinii organu odwoławczego zadaniem fachowego pełnomocnika jest sporządzenie apelacji w taki sposób (w szczególności pod względem formalnym), aby w jak najszerszym zakresie zabezpieczyć interes strony, samo zaś sporządzenie apelacji, która nie podlega odrzuceniu, nie wystarcza do uznania, iż zdający jest odpowiednio przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Mając na uwadze powyżej omówione uchybienia i mankamenty pracy zdającego (w szczególności ich wagę gatunkową), a nadto kierując się celem, jaki ma spełniać egzamin radcowski, należało zdaniem organu uznać podniesione zarzuty za chybione.

Rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego, w opinii organu nie spełnia minimalnych wymogów pozwalających uznać, że zdający wykazał się w zakresie tej części egzaminu wiedzą prawniczą i umiejętnością jej stosowania niezbędną do samodzielnego i poprawnego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Mając na uwadze powyższe Komisja odwoławcza uznała zarzuty skarżącego w najistotniejszym zakresie za chybione.

Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a nawet skutkujące nieważnością zaskarżonej uchwały, tj.:

1) art. 6, art. 15 i art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, polegające na naruszeniu zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, spowodowanym niewydaniem przez Komisję Egzaminacyjną uchwały kasacyjnej tylko uchwały utrzymującej w mocy uchwałę Komisji I Stopnia - wydanej na podstawie oceny trzeciej części egzaminu radcowskiego (prawo cywilne) - stanowiącej zakres sprawy mający istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, która to ocena bezkrytycznie i w przeważającej części oparta została na zawierającym błędy merytoryczne "Opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego", a nie na przepisach prawa, czyli uchwałę wydaną z rażącym naruszeniem przepisów postępowania, co obligowało organ odwoławczy do wydania uchwały kasacyjnej, pod rygorem naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, a tym samym pozbawienia skarżącego prawa do zgodnego z prawem rozstrzygnięcia jego sprawy w dwóch instancjach i ograniczeniem tego prawa do rozpatrzenia sprawy tylko w jednej instancji, które to okoliczności stanowią rażące naruszenie prawa i skutkują nieważnością zaskarżonej uchwały;

2) art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 10 i 12 ustawy o radcach prawnych, polegające na niepodpisaniu zaskarżonej uchwały przez wszystkich członków Komisji Egzaminacyjnej mających obowiązek wziąć udział w podjęciu zaskarżonej uchwały, co również stanowi o nieważności zaskarżonej uchwały;

3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w szczególności niewzięciu pod uwagę okoliczności, iż oceny pracy egzaminacyjnej skarżącego z prawa cywilnego dokonano z rażącym naruszeniem prawa przy jednoczesnym pominięciu okoliczności, iż wytyczne, na których się oparto oceniając pracę, zawierały błędy merytoryczne i niepoczytaniu ich dostrzeżenia na korzyść skarżącego, tylko na jego niekorzyść, oraz niewyjaśnieniu, dlaczego pomimo sporządzenia przez skarżącego apelacji spełniającej wymogi formalne i zawierającej co do zasady zbieżne z oczekiwanymi zarzuty i wnioski, a także wobec "dobrych" wyników z pozostałych części egzaminu, skarżący nie jest należycie przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego i w konsekwencji podjęciu uchwały w oparciu o niepełny i fragmentaryczny materiał dowodowy, niekorespondujący ze stanem faktycznym sprawy;

4) art. 8 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych poprzez:

a. niezawieranie przez zaskarżoną uchwałę uzasadnienia w sposób przekonujący i jednoznaczny wyjaśniającego słuszność twierdzeń Komisji Egzaminacyjnej dotyczących błędów skarżącego popełnionych w zadaniu egzaminacyjnym (prawo cywilne) i użycie zbyt ogólnych twierdzeń uniemożliwiających realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, uniemożliwiających dokonanie merytorycznej kontroli zaskarżonej uchwały, w szczególności przejawiających się w nieodniesieniu się do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu, w szczególności takich, jak zarzuty dotyczące bezpodstawnego oparcia ocen przez egzaminatorów na "Opisie istotnych zagadnień...", a nie na obowiązujących przepisach prawa, oraz w niewyjaśnieniu dlaczego wykładnia przepisów zaprezentowana przez skarżącego w pracy egzaminacyjnej jest niewłaściwa, przy jednoczesnym nieprzedstawieniu i nieuzasadnieniu wykładni odmiennych, na których dokonana została merytoryczna ocena pracy egzaminacyjnej skarżącego, a ponadto nie wskazanie, które z przyczyn i w jakiej części w istocie zadecydowały o niekorzystnym dla skarżącego rozstrzygnięciu egzaminu;

b. niezawieranie przez zaskarżoną uchwałę uzasadnienia w sposób jednoznaczny i wyczerpujący wyjaśniającego podstawy prawne zaskarżonej uchwały oraz tłumaczącego zasadność użytych przez Komisję Egzaminacyjną, przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, wykładni przepisów art. 361, art. 362 i art. 445 § 1 k.c., w szczególności wobec okoliczności, iż skarżący w pracy egzaminacyjnej oraz w odwołaniu od decyzji Komisji I Stopnia, przedstawił i uzasadnił wykładnię odmienną;

5) art. 7 w zw. z art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, polegające na:

a. nieustaleniu w całości i niedostatecznym wyjaśnieniu treści pracy egzaminacyjnej skarżącego z części trzeciej egzaminu (zadanie z zakresu prawa cywilnego), przy jednoczesnym przekroczeniu granic uznania administracyjnego, polegającym na dowolnym i bezpodstawnym uznaniu, że skarżącemu brak należytego przygotowania do wykonywania zawodu radcy prawnego, podczas, gdy stosownie do art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, taki wniosek powinien zostać oparty na całościowej ocenie wyników z egzaminu, jako całości, a nie na podstawie jednej części egzaminu, szczególnie w sytuacji, gdy pozostałe oceny świadczą o "dobrym" przygotowaniu skarżącego do wykonywania zawodu;

b. dowolnym, naruszającym zasadę prawdy obiektywnej i granice uznania administracyjnego ustaleniu treści pracy egzaminacyjnej skarżącego z trzeciej części egzaminu (zadanie z zakresu prawa cywilnego), z zaniechaniem indywidualnego odniesienia się do treści pracy oraz zaproponowanego przez skarżącego rozstrzygnięcia problemu wynikającego z zadania egzaminacyjnego;

c. wybiórczym rozpatrzeniu pracy skarżącego z trzeciej części egzaminu (zadanie z zakresu prawa cywilnego), skutkującym błędnymi wnioskami w przedmiocie wystąpienia przesłanek pozytywnej oceny z trzeciej części egzaminu, a także zupełnie dowolnym i błędnym ustaleniem, że sposób rozstrzygnięcia zadania egzaminacyjnego przedstawiony przez skarżącego w sporządzonej przez niego apelacji jest błędny, pomimo iż apelacja ta w praktyce zmierzała do jej uwzględnienia i zmiany zaskarżonego wyroku zgodnie z interesem reprezentowanej strony;

6) art. 364 ust. 1, 6 i 10 ustawy o radcach prawnych, polegające na jednotorowym i arbitralnym ustaleniu rozwiązania zadania egzaminacyjnego, podczas gdy dopuszczalnych i poprawnych rozwiązań było więcej niż jedno i w konsekwencji na krzywdzącym ocenieniu części trzeciej egzaminu radcowskiego (zadanie z zakresu prawa cywilnego), w następstwie przyjęcia przez Komisję Egzaminacyjną zbyt wąskich, szablonowych i nieuzasadnionych kryteriów oceniania, ściśle opartych na ustaleniach dokonanych przez Komisję I Stopnia, tj. oderwanych od swobodnych kryteriów oceny zagwarantowanych w ustawowej niezależności egzaminatorów wyrażonej w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, co skutkowało wybiórczym, powierzchownym i mechanicznym ocenieniem pracy skarżącego, przejawiającym się w braku indywidualnej, rzetelnej i wnikliwej analizy zaproponowanego przez skarżącego sposobu rozstrzygnięcia problemu, będącego przedmiotem zadania egzaminacyjnego.

Mając na uwadze powyżej sformułowane zarzuty skarżący:

I. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 135 w wz. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. wniósł o uwzględnienie skargi i stwierdzenie nieważności uchwały Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] - w całości; oraz uchylenie uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Komisji egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w [...] - w całości; ewentualnie:

II. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej uchwały w całości oraz poprzedzającej ją uchwały Komisji egzaminacyjnej z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] - w całości;

Ponadto skarżący wniósł o:

- stwierdzenie, że zaskarżona uchwała nie podlega wykonaniu (art. 152 p.p.s.a.);

- o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych (art. 200 p.p.s.a).

Zdaniem skarżącego wytyczne przekazane Komisjom Egzaminacyjnym w "Opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego zawierały jeden podstawowy błąd merytoryczny oraz szereg nieścisłości.

Błędem było wskazanie w "Opisie istotnych zagadnień..." zasadności zarzutu pominięcia przez sąd dowodu z opinii biegłego wobec brzmienia art. 162 k.p.c. Wskazując natomiast na nieścisłości, skarżący ma na myśli m.in. wytyczne, które wprowadziły bezrefleksyjnie działających egzaminatorów w błąd, będący konsekwencją niedostrzeżenia przez nich faktu, że zarzut naruszenia art. 362 w zw. z art. 361 k.c. oraz zarzut dotyczący ustaleń faktycznych, były zarzutami ewentualnymi w stosunku do zarzutu opartego na naruszeniu art. 233 k.p.c. W konsekwencji powyższego, obaj egzaminatorzy mechanicznie zarzucili skarżącemu błąd - w postaci braku wszystkich tych zarzutów, przez co dokonali błędnego ustalenia stanu faktycznego i bezpodstawnie niekorzystnej oceny pracy skarżącego. Podnieść należy, że treść, w jakiej Komisja Egzaminacyjna ustosunkowała się do ww. okoliczności w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, świadczyć może o niekwestionowaniu przez Komisję II Stopnia stanowiska skarżącego.

Wobec powyższego, nie może budzić wątpliwości fakt, że wytyczne zawarte w "Opisie istotnych zagadnień..." opatrzone były błędami mogącymi mieć wpływ na wynik sprawy. Stwierdzić ponadto należy, że skoro wytyczne zawierały błędy, zadanie egzaminacyjne nie zostało dostatecznie przemyślane i właściwie skonstruowane, co z kolei może budzić wątpliwości, czy egzamin został należycie przygotowany. Przy czym szczególnie naganna wydaje się okoliczność, że skutki wadliwie przygotowanego zadania egzaminacyjnego godzą bezpośrednio w skarżącego. Skoro bowiem zespół do przygotowania zadań na egzamin radcowski, mając w zasadzie nieograniczone czasowo możliwości, nie był w stanie przygotować egzaminu poprawnie, trudno wymagać od skarżącego, aby ograniczony realiami egzaminu bezbłędnie rozwiązał wadliwie przygotowane zadanie - sporządzając kompletną i przemyślaną apelację, na sporządzenie której ustawa przewiduje dwutygodniowy termin.

Skarżący powołał w skardze fragmenty opinii prawnej prof. [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r., sporządzonej w przedmiocie oceny kazusu egzaminacyjnego z zakresu prawa cywilnego, wykorzystanego podczas egzaminu radcowskiego w 2010 r., w której stwierdzono, że "Celem egzaminu zawodowego jest sprawdzenie wiedzy kandydata oraz umiejętności jej praktycznego zastosowania, przy uwzględnieniu specyfiki zawodu radcy prawnego, zobligowanego do działania w interesie swojego klienta. Aby ten cel osiągnąć konieczne jest przygotowanie takich zadań egzaminacyjnych, które pozwoli na dokonanie obiektywnej oceny umiejętności zdającego pozbawionej uznaniowości i arbitralności oceniającego [...} Jest bowiem możliwe skonstruowanie kazusu w oparciu o jasny stan prawny, a w konsekwencji jednolite stanowisko doktryny i orzecznictwa. Egzamin ma być sprawdzeniem umiejętności, a nie pułapką dla egzaminowanego oraz miejscem do narzucania arbitralnie prezentowanych poglądów".

W treści skargi skarżący stwierdził, że faktem jest, że w celu ujednolicenia i ułatwienia należytego oceniania poprawności prac egzaminacyjnych w oparciu o ustawowe kryteria, zespół przygotowujący zadanie egzaminacyjne wystosował "Opis istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego". Podnieść przy tym należy, że zgodnie z art. 365 ustawy o radcach prawnych, Komisja Egzaminacyjna ma ustawowo zagwarantowaną swobodę działania, poszczególni egzaminatorzy zobowiązani są oceniać pracę samodzielnie i niezależnie od siebie, a żadne wytyczne nie mają charakteru wiążącego, ani tym bardziej rozstrzygającego o prawidłowości bądź nieprawidłowości sposobu rozstrzygnięcia problemu postawionego w zadaniu egzaminacyjnym. Innymi słowy egzaminatorzy mają prawo, a nawet obowiązek ocenienia pracy pozytywnie nawet, jeśli nie przystaje ona do "Opisu istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej", a zawiera właściwe i uzasadnione rozstrzygnięcie. Dodać należy, że egzaminatorzy mają obowiązek ocenienia pracy stosując pięciostopniową skalę ocen, pozwalającą na pozytywne ocenienie prac, które nie zostały napisane wzorowo.

Zdaniem skarżącego bezkrytyczne oparcie się przez egzaminatorów na "Opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego" było szczególnie niedopuszczalne. O ile – w opinii skarżącego - można próbować bronić tezy, że każdy z egzaminatorów w pełni podzielał stanowisko zaprezentowane w "Opisie istotnych zagadnień..." i dlatego oceniał prace zgodnie z wytycznymi, o tyle w obliczu bezrefleksyjnego powielania błędów, takiej tezy obronić się nie da. Okolicznością nieświadczącą dobrze o egzaminatorach jest fakt, że oceniając przygotowanie skarżącego do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego, żaden z nich tych błędów nie dostrzegł, co gorsze - każdy z nich je powielił, i co naganne każdy z nich użył ich, jako jednej z podstaw niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia sprawy, co znajduje wyraz w uzasadnieniu oceny wystawionej przez każdego z egzaminatorów.

W opinii skarżącego sytuacją skrajnie niedopuszczalną jest z kolei dostrzeżenie powyższej okoliczności przez Komisję II Stopnia i przyznanie racji skarżącemu w tej kwestii, przy jednoczesnym postawieniu z tego powodu zarzutu skarżącemu i poczytaniu tej sytuacji za okoliczność go obciążającą, jak miało to miejsce w przypadku błędu związanego z art. 162 k.p.c. -"... Inną kwestią jest, że zdający w żaden sposób nie dał wyrazu w swojej pracy, ani w założeniach, że dostrzegł ten problem. Podnosi to dopiero w odwołaniu od uchwały" (uzasadnienie uchwały Komisji II Stopnia, s. 7). Powyższy zwrot świadczy, iż Komisja Egzaminacyjna uznała, że podczas egzaminu skarżący powinien był liczyć się z faktem, że zadanie z prawa cywilnego "Opis istotnych zagadnień..." zostało przygotowane nienależycie, oraz że znając treść art. 162 k.p.c. powinien był zasygnalizować, że dostrzegł ten problem. Tymczasem postawienie takiego zarzutu skarżącemu jest absurdalnie niedopuszczalne. Po pierwsze pisząc egzamin skarżący nie znał treści "Opisu istotnych zagadnień...", nie mógł zatem wiedzieć, że zawiera on błędy, a wymaganie od niego, aby podczas egzaminu przewidywał błędy, które mogły być popełnione przez autorów zadania egzaminacyjnego, jest wymaganiem niemieszczącym się w granicach zadania egzaminacyjnego. Po drugie gdyby egzaminatorzy bezrefleksyjnie nie opierali się o wytyczne wskazane w "Opisie istotnych zagadnień..." problem ten w ogóle by nie powstał. W związku z powyższym skarżący stoi na stanowisku, że szczególnej weryfikacji sądowej podlegać powinna prawidłowość i legalność takich działań egzaminatorów i Komisji Egzaminacyjnej.

Skarżący zwrócił uwagę na postawę Komisji Egzaminacyjnej dotyczącą kwestii zarzutu opartego na art. 162 k.p.c. W odwołaniu skarżący podniósł, że wbrew opiniom egzaminatorów w stanie faktycznym zadania egzaminacyjnego, chybione i błędne byłoby podnoszenie zarzutu apelacyjnego ukierunkowanego na niepominięcie przez sąd dowodu, wobec braku zastrzeżenia, o którym mówi art. 162 k.p.c. Okoliczność była na tyle oczywista i bezsporna, że Komisja Egzaminacyjna - wprawdzie nie wprost, ale w sposób czytelny - przyznała skarżącemu rację. Na uwagę jednak zasługuje fakt, że stawiając, jako cel nadrzędny sanację działań Komisji I Stopnia, Komisja II Stopnia wyraziła się w następujący sposób: "Oczywiście można było postawić zarzut, iż dowód z opinii biegłego na okoliczność, że powódka przyczyniła się do wypadku (czyli na okoliczność ustalenia faktu, do czego uprawniony jest tylko sąd) powinien zostać pominięty, niemniej skoro został on przeprowadzony, a pełnomocnik powódki obecny na rozprawie nie złożył zastrzeżenia w trybie art. 162 k.p.c., podniesienie art. 233 k.p.c. należy uznać za prawidłowe. Inną kwestią jest e zdający w żaden sposób nie dał wyrazu w swojej pracy, ani w założeniach, że dostrzegł ten problem. Podnosi to dopiero w odwołaniu od uchwały" (uzasadnienie uchwały Komisji Egzaminacyjnej).

Skarżący podnosi, że Komisja Egzaminacyjna dokonała – zdaniem skarżącego - swoistej manipulacji. W istocie rzeczy, powyższej wypowiedzi Komisji Egzaminacyjnej nie da się bowiem inaczej odczytać niż: "oczywiście zarzut można postawić, ale wobec braku zastrzeżenia, zarzut ten był niedopuszczalny". Tymczasem nie chcąc wprost przyznać racji skarżącemu i jednocześnie chcąc uchronić działania Komisji I Stopnia przed zarzutem nienależytego (naruszającego prawo) rozpatrzenia sprawy, Komisja Egzaminacyjna zamiast stwierdzić, że zarzut dotyczący pominięcia dowodu był niedopuszczalny, stwierdza, że inny zarzut, tj. oparty na art. 233 k.p.c. był dopuszczalny. Tymczasem zarówno w postępowaniu przed Komisją I Stopnia, jak i w treści odwołania, okoliczność zasadności postawienia zarzutu na podstawie naruszenia art. 233 k.p.c., w ogóle nie była kwestionowana. Zarzut w oparciu o ten przepis został przecież postawiony w pracy skarżącego, a nawet zarzut ten zawarty był w "Opisie istotnych zagadnień...". Jak widać, Komisja Egzaminacyjna za wszelką cenę chciała utrzymać w mocy uchwałę Komisji I Stopnia, stąd jej działania obrały niewłaściwy kierunek.

Zdaniem skarżącego wobec naruszenia prze obie Komisje przepisów postępowania, ale przede wszystkim wobec okoliczności, iż konieczny do rzetelnego wyjaśnienia – w ramach pierwszej instancji – zakres sprawy ma kluczowy wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, Komisja Egzaminacyjna zobligowana była podjąć uchwałę kasacyjną – tj. uchylić uchwałę Komisji I Stopnia i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji – stosownie do treści art. 138 § 2 k.p.a.

W ocenie skarżącego podkreślić należy, że Komisja Odwoławcza w uzasadnieniu uchwały z dnia [...] listopada 2011 r., w ogóle nie odniosła się do zarzutów, przedstawionych przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji I Stopnia, dotyczących oceny jego pracy z prawa cywilnego, dokonanej w bezkrytycznym oparciu o wytyczne zawarte w "Opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego". Skarżący podniósł, że takie działanie Komisji Egzaminacyjnej powinno zostać poczytane, jako przejaw świadomego pominięcia przez członków Komisji Egzaminacyjnej faktu naruszenia przez Komisję I Stopnia przepisów prawa, i konsekwentnego zamiaru sanowania tego naruszenia.

Na szczególną uwagę, w opinii skarżącego, zasługuje fakt, że utrzymując w mocy uchwałę Komisji I Stopnia dotkniętą tak istotnymi wadami, Komisja Egzaminacyjna rażąco naruszyła przepis art. 138 § 2 k.p.a. Skarżący dalej stwierdza, że co prawda w piśmiennictwie podkreśla się, że instytucja kasacji przewidziana w art. 138 § 2 k.p.a. ma charakter wyjątkowy, a przed organem odwoławczym powinno zapaść powtórne rozstrzygnięcie merytoryczne, to jednak z przepisu 138 k.p.a. nie wynika tak ujęta zależność między przewidzianymi w nim decyzjami organu odwoławczego. Wręcz przeciwnie, decyzja kasacyjna, jeżeli spełnione są przesłanki określone w art. 138 § 2 k.p.a., stanowi wymagane tym przepisem "normalne" rozstrzygnięcie organu odwoławczego. Bowiem w sytuacji, gdy sprawa nie została wyjaśniona przez organ pierwszej instancji w stopniu dostatecznym dla potrzeb rozstrzygnięcia, organ odwoławczy nie może podjąć rozstrzygnięcia merytorycznego bez narażenia się na zarzut rażącego naruszenia art. 138 § 2 k.p.a. (A. Wróbel, Kodeks Postępowania Administracyjnego Komentarz Lex..., s. 805).

Skarżący podkreślił, że Komisja Egzaminacyjna bezkrytycznie opierając się na "Opisie istotnych zagadnień..." nie przeprowadziła należycie postępowania wyjaśniającego, co skutkowało niewyjaśnieniem sprawy przez organ pierwszej instancji w stopniu dostatecznym dla potrzeb rozstrzygnięcia. Jasno z powyższego wynika, że utrzymanie przez Komisję Egzaminacyjną uchwały Komisji I Stopnia w mocy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., stanowi istotne naruszenia prawa.

Wyżej opisane działania Komisji Egzaminacyjnej zdaniem skarżącego skutkują naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wyrażonej w art. 15 k.p.a. Andrzej Wróbel w komentarzu do art. 15 k.p.a. (Kodeks Postępowania Administracyjnego Komentarz Lex..., s. 179 - 180) staje na stanowisku, że w świetle przepisów k.p.a. i orzecznictwa sądowego zasada dwuinstancyjności wyraża dopuszczalność weryfikacji decyzji (uchwał) nieostatecznych w administracyjnym toku instancji w drodze zastosowania przez uprawnione podmioty zwyczajnych środków prawnych (odwołanie), inaczej - dopuszczalność powtórnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przez organ wyższego stopnia sprawy załatwionej w formie decyzji (uchwały) nieostatecznej. W orzecznictwie podkreśla się, że "Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone" (wyrok NSA z dnia 12 listopada 1992 r., V SA 721/92).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 maja 2007 r. I OSK 1859/06 w pełni poparł powyższe stanowisko, wyrażając pogląd, że podjęcie decyzji (uchwały) przez organ pierwszej instancji bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego nie może być sanowane w postępowaniu odwoławczym, ponieważ naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności, której istota polega na dwukrotnym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy. W takim wypadku organ drugiej instancji ma tylko kompetencje kasacyjne.

Skarżący podnosi, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia właśnie z taką sytuacją. Komisja I Stopnia nie przeprowadziła należytego postępowania wyjaśniającego (przeprowadzając je z rażącym naruszeniem prawa), natomiast Komisja II Stopnia usiłując sanować wadliwe działania Komisji I Stopnia, powołując się na treść art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - jako zasadę merytorycznego rozstrzygania, podjęła uchwałę, w której podzieliła stanowisko Komisji I Stopnia i utrzymała w mocy jej uchwałę.

Skarżący podnosi, że waga gatunkowa oraz liczba wad zaskarżonej uchwały, a także uchybień i rażących naruszeń prawa w postępowaniu zarówno Komisji I Stopnia jak i Komisji II Stopnia, w pełni uzasadnia wniosek o stwierdzenie nieważności uchwały Komisji II Stopnia na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i uchylenia Uchwały Komisji i Stopnia na podstawie art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a.

Zdaniem skarżącego w odniesieniu do przepisów o postępowaniu administracyjnym za rażące ich naruszenie należy uznać oczywiste niezastosowanie lub nieprawidłowe zastosowanie zasad ogólnych postępowania określonych w art. 6 - 11 w stopniu powodującym istotne ograniczenie uprawnień strony w postępowaniu, z wyjątkiem przepisów dających podstawę do wznowienia postępowania. Wskazuje zresztą na to przytaczany w literaturze katalog sytuacji obejmowanych tym zakresem, który odnosi się do zasady dwuinstancyjności, udziału stron w postępowaniu, trwałości decyzji ostatecznych, prawdy obiektywnej itp. (M. Jaśkowska, Kodeks Postępowania Administracyjnego Komentarz Lex..., s. 959).

Powyżej przedstawione stanowisko doktryny koresponduje ze stanowiskiem orzecznictwa sądowego i również uzasadnia zgłoszony przez skarżącego wniosek o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 kwietnia 1989 r. wyraził bowiem niekwestionowany pogląd, że "Wydanie decyzji z pogwałceniem zasady dwuinstancyjności, obowiązującej w postępowaniu administracyjnym (art. 15 k.p.a.), godzi w podstawowe prawa i gwarancje procesowe obywatela i musi być ocenione, jako rażące naruszenie prawa".

Skarżący przywołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2010 r. VI SA/Wa 1323/10, w którym wyraził pogląd, iż w myśl przepisu art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w sprawie znajduje odpowiednio zastosowanie art. 138 k.p.a., w myśl którego zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji z zastrzeżeniem rozwiązania przyjętego w art. 138 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się do kontroli decyzji organu I instancji a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę (patrz m.in. wyrok NSA z 22 marca 1996 r. SA/Wr 1996/95 ONSA 1997, Nr 1, poz. 35, wyrok NSA z 14 sierpnia 1987, IV SA 385/87). Ponadto, sama Komisja Egzaminacyjna w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, stwierdziła, że w postępowaniu niniejszym zasada dwuinstancyjności obowiązuje, podpierając to twierdzenie wyrokiem NSA z dnia 22 marca 1996 r. SA/Wr 1996/95, w którym wskazano m.in., że istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu 1 instancji.

Wobec powyższego nie budzi wątpliwość fakt, że naruszenie zasady praworządności oraz wydanie przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia merytorycznego w miejsce kasacyjnego - pomimo naruszenia tej zasady, jak również powstałe w wyniku takiego stanu rzeczy naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, stanowi rażące naruszenie prawa, skutkujące obowiązkiem wyeliminowania z obrotu uchwał dotkniętych takimi wadami.

Działanie Komisji Egzaminacyjnej stanowi przekroczenie granic uznania administracyjnego i świadczy, o nie ustaleniu w sposób należyty stanu faktycznego sprawy, to jest naruszeniu art. 7, 77, 107 § 1 i 3 k.p.a. Stanowi także naruszenie art. 80 k.p.a., polegające na zbyt dowolnej ocenie przez organ zebranego materiału dowodowego. Przy czym bezsporny jest fakt, że naruszenia powyższe mogły mieć istotny wpływ na ostateczną ocenę uzyskaną przez Skarżącego z trzeciej części egzaminu, a w konsekwencji na treść zaskarżonej uchwały. Co więcej, działanie Komisji II Stopnia w żadnej mierze nie licuje z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, wyrażoną w art. 8 k.p.a., a tym samym narusza porządek prawny postępowania administracyjnego również z tego powodu.

W podsumowaniu skargi skarżący zauważył, że zarówno obaj egzaminatorzy jak i członkowie Komisji Egzaminacyjnej, analizujący pracę egzaminacyjną skarżącego oraz uchwałę Komisji I Stopnia, skupiwszy się na uzasadnianiu i uwypuklaniu słabych stron pracy skarżącego, zupełnie nie dostrzegli faktu, że praca ta przy odrobinie dobrej woli mogła zostać oceniona pozytywnie.

Podniósł ponadto, że ustawa o radcach prawnych umożliwia, ale też nakazuje rzetelne i sprawiedliwe ocenianie prac egzaminacyjnych oraz dopuszcza możliwość pozytywnego ocenienia pracy, która w istocie nie odpowiada w pełni przyjętym kryteriom. Co więcej daje możliwość pozytywnego oceniania prac, które pod kątem zaproponowanego rozstrzygnięcia nie są wzorowe, ale są konsekwentne i przemyślane.

W odpowiedzi na skargę Komisja Odwoławcza wniosła o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ odniósł się do zarzutu strony dotyczącego wydania negatywnej oceny pracy z prawa cywilnego w oparciu wyłącznie o "Opis istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego", a nie o przepisy prawa. Organ podkreślił, że nietrafnie wywodzi skarżący o naruszeniu art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 10 i 12 ustawy o radcach prawnych, polegającym na niepodpisaniu zaskarżonej uchwały przez wszystkich członków Komisji Egzaminacyjnej. Ponadto organ stwierdził, iż błędnie skarżący twierdzi, że uchwały organu odwoławczego są podejmowane większością 2/3 głosów w obecności wszystkich członków, albowiem jak literalnie stanowi art. 368 ust. 10 ustawy o radcach prawnych "Uchwały są podejmowane większością 2/5 głosów w obecności co najmniej połowy członków komisji odwoławczej". Ośmioosobowy skład Komisji II stopnia był wynikiem rezygnacji jednego z członków tejże, co nie zmienia faktu prawidłowości formalnej kwestionowanej przez skarżącego uchwały. Zdaniem organu, chybiona jest teza skarżącego o naruszeniu przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia art. 7 i 77 § 1 k.p.a., gdyż organ odwoławczy prawidłowo zebrał i rozważył materiał dowodowy w niniejszej sprawie, jak i wszelkie istotne okoliczności faktycznoprawne z niego wynikające. Komisja Odwoławcza stwierdziła, iż w sposób wszechstronny i dokładny zbadała sprawę, w tym również zarzuty zawarte w odwołaniu skarżącego, czemu w sposób jasny, precyzyjny i wyczerpujący dała wyraz w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem organu, nie zasługuje na akceptację zarzut przekroczenia granic uznania administracyjnego, ponieważ ocena wszystkich prac egzaminacyjnych skarżącego, w tym także jego pracy z zakresu prawa cywilnego, została dokonana w oparciu o ustawowe kryteria oceny wymienione w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych i w sposób z nimi zgodny. W tym kontekście organ zwrócił uwagę, że "Opis istotnych zagadnień" służył egzaminatorom wyłącznie, jako materiał pomocniczy, zawierający pewne standardowe oczekiwania fachowości profesjonalnego pełnomocnika, nie zaś jako kryterium oceny prac egzaminacyjnych. Podkreślenia zatem wymaga, iż opis istotnych zagadnień jest jedynie instrumentem pomocniczym o charakterze wewnętrznym, który ma ułatwić ocenę egzaminatorom, zaś komisji weryfikację tejże oceny (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 1069/11, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 1050/11). Komisja Odwoławcza stwierdziła, że skoro zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu zaufania publicznego, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym, jako środek skuteczny, możliwie maksymalnie przy tym zabezpieczając interesy reprezentowanej strony. Z tej też przyczyny ocenie egzaminatorów oraz Komisji Egzaminacyjnej podlegają wszystkie bez wyjątku elementy prac zdających. Organ odwoławczy przypomniał, że do najpoważniejszych mankamentów opracowanej przez skarżącego apelacji w części trzeciej egzaminu radcowskiego należy: uznanie przyczynienia się reprezentowanej strony w 10% do zaistniałego wypadku, niezaskarżenie w całości oddalenia powództwa co do kwoty 20.000 zł, niezaskarżenie oddalenia żądania odsetek od kwoty 33.100 zł. za okres od 16 czerwca 2008 r. do 24 listopada 2009 r., nieuzasadnione żądanie odsetek ustawowych od kwoty 14.800 zł. od dnia wytoczenia powództwa, brak wywodu jurydycznego zawierającej odniesienia do orzecznictwa sądowego lub poglądów doktryny, jak również ogólnikowy i chaotyczny sposób formułowania zarzutów i przedstawiania argumentacji. W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie ocena pracy skarżącego z zakresu prawa cywilnego została dokonana przez pryzmat wymagań określonych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, została uzasadniona w sposób jasny i wystarczający i mimo swej surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej także p.p.s.a.).

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez M. K. skargi na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], Sąd doszedł do przekonania, że skarga ta zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona uchwała narusza przepisy prawa.

Otóż należy - zdaniem Sądu - uznać, iż wydając sporną uchwałę Komisja Odwoławcza dopuściła się - mogącego mieć wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. – polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów strony skarżącej.

Według Sądu, w konsekwencji powyższych uchybień proceduralnych organ odwoławczy nie ustalił w sposób jednoznaczny, czy rzeczywiście nie doszło do naruszenia przepisu art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych - polegającego na zaniechaniu obiektywnej oceny zastosowanych przez skarżącego w rozwiązaniu trzeciej części egzaminu radcowskiego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez niego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zdający miał reprezentować, sporządzając projekt apelacji.

Tym samym organ, rozstrzygając w niniejszej sprawie, dopuścił się naruszenia przepisu art. 8 k.p.a. i wyrażonej w nim zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

Na gruncie niniejszej sprawy skarżący nie zgodził się z ustalonym uchwałą Komisji Egzaminacyjnej negatywnym wynikiem egzaminu radcowskiego, z którego otrzymał ocenę niedostateczną.

Na wstępie należy jedynie wskazać, iż Sąd uznał za całkowicie chybiony zarzut skarżącego dotyczący niepodpisania zaskarżonej uchwały przez wszystkich członów Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...].

Z akt sprawy wynika, że zaskarżona uchwała opatrzona została podpisami ośmiu członków Komisji Egzaminacyjnej.

Dokonując oceny powyższego zarzutu, należy niewątpliwie przywołać brzmienie przepisu art. 368 ust. 10 ustawy o radcach, w świetle którego uchwały są podejmowane większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy członków komisji odwoławczej. Organ odwoławczy wskazał w odpowiedzi na skargę, że skład ośmioosobowy Komisji Egzaminacyjnej II stopnia był wynikiem rezygnacji jednego z członków tego organu, co - jak słusznie wskazała Komisja - w świetle powyższego przepisu nie zmienia faktu prawidłowości formalnej kwestionowanej uchwały.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w przepisach od art. 36 do art. 369 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz w rozporządzeniach wykonawczych, tj. rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych (Dz. U. Nr 70, poz. 606), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 cyt. ustawy, a także rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163, poz. 1302), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 w/w ustawy.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 cyt. ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (Komisji Odwoławczej). Do postępowania przed Komisją Odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co pozwala traktować uchwały tej Komisji jak decyzje administracyjne (por. art. 368 ust. 1 i 12 ustawy). Wymienione wyżej przepisy ustawy o radcach prawnych określają też kryteria, które muszą być brane pod uwagę przy wydawaniu uchwał, ustalających wynik z egzaminu radcowskiego.

Zgodnie art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawody radcy prawnego i etyki tego zawodu.

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365 ust. 1 i 2 ustawy o radcach prawnych, w myśl którego test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

W myśl art. 366 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Komisja Egzaminacyjna podejmuje uchwałę o wyniku egzaminu radcowskiego większością głosów w obecności wszystkich członków komisji. W razie odwołania się zdającego od uchwały Komisji Egzaminacyjnej (por. przepisy art. 368 cyt. ustawy), ustalenie końcowego wyniku egzaminu radcowskiego ustawa o radcach prawnych nakazała Komisji Odwoławczej, która rozpoznając sprawę ponownie, stosownie do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 368 ust. 12 ustawy, podejmuje uchwałę ostateczną, biorąc pod uwagę cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym opinie wyrażone przez egzaminatorów. Uchwałę tę komisja podejmuje większością 2/3 głosów w obecności wszystkich członków komisji.

W świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, Komisja Odwoławcza jest uprawniona do dokonania samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Czyni to w warunkach swoistego luzu decyzyjnego, który jest związany z oceną stanu faktycznego i zasadą swobodnej oceny dowodów stan ten wyczerpujących. W tym sensie rozstrzygnięcie tego organu w kwestii ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy postrzegać w kategoriach charakterystycznych dla administracyjnego uznania.

Niemniej, zdaniem Sądu, wyraźnie wskazać trzeba, że organ administracji publicznej jest obowiązany kierować się zasadą prawdy obiektywnej także wówczas, gdy decyzja wydana w sprawie indywidualnej ma charakter uznaniowy. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma wprawdzie prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, jednakże wybór taki nie może być dowolny, a więc musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, Nr 6, s. 32; podobnie /w:/ wyrok NSA z dnia 19 lipca 1982 r., II SA 883/82, PiP 1983, Nr 6, s. 141).

Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności.

Niewątpliwie zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści (tak m.in. /w:/ wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, Nr 7, poz. 83).

W świetle przepisu art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej, stojąc na straży praworządności oraz dążąc do załatwienia sprawy zgodnego z prawdą obiektywną, mają obowiązek uwzględniać z urzędu interes społeczny i słuszny interes obywatela.

W wyroku z dnia 18 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 49/93 (OSNC 1994, Nr 9, poz. 181) Sąd Najwyższy podkreślił, iż w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to - jak podkreślił SN - że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Zarówno istnienie takiego interesu, jak i jego znaczenie, a także przesłanki powodujące konieczność przedłożenia w konkretnym wypadku interesu publicznego nad indywidualny podlegać muszą zawsze wnikliwej kontroli instancyjnej i sądowej.

Korzystanie przez komisje egzaminacyjne w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ze swoistego luzu decyzyjnego wpływa na zakres kontroli sądowo-administracyjnej. Skoro przepis prawa daje organowi administracji możliwość wyboru rozwiązania, to każdy wybór mieszczący się w ustawowych granicach jest zgodny z prawem i on sam nie może zostać zakwestionowany co do zasady przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, do których zaliczyć trzeba uchwały komisji egzaminacyjnych ustalające wynik egzaminu radcowskiego, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne. Sądowa kontrola uchwał ustalających wynik egzaminu radcowskiego polega na zbadaniu, czy organy nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Sądowa kontrola decyzji administracyjnej podjętej w ramach uznania administracyjnego ma zatem zakres ograniczony co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (zob. np. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., I SA/Kr 1227/97, czy też wyrok NSA z dnia 7 lutego 2001 r. I SA/Gd 1507/00), zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności (tak m.in. A. Habuda, Uznanie administracyjne - zmierzch czy renesans pojęcia; Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s. 117). Sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu, lecz powinien wyłącznie ocenić, czy w sprawie zachodzą warunki materialno-prawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie rozstrzygnięcia przez ten organ zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (tak m.in. wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Łd 852/07).

Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Innymi słowy, komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2 tego aktu normatywnego) oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia przepisy k.p.a.).

Mając powyższe na uwadze Sąd badał więc w niniejszej sprawie, czy wydanie przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia rozstrzygnięcia uznaniowego, opartego przede wszystkim na wytycznych określonych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, było uzasadnione dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami.

Zdaniem Sądu, materiał dowodowy sprawy – praca pisemna skarżącego z części trzeciej egzaminu radcowskiego (projekt apelacji cywilnej) oceniona w świetle mających zastosowanie do objętych nią kwestii faktyczno-prawnych przepisów prawa oraz poglądów orzecznictwa i doktryny – nie został w pełni prawidłowo rozpatrzony przez organ odwoławczy, przez co organ ten dopuścił się niewątpliwej obrazy reguł postępowania administracyjnego wyrażonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Należy w tym miejscu wskazać, iż sformalizowany tryb podjęcia spornej uchwały przez Komisję Odwoławczą ma - w zamierzeniu ustawodawcy - gwarantować pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę. Mianowicie bowiem, zgodnie z przepisami § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314), regulującymi zasady funkcjonowania tej komisji, odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją.

Stosownie do przepisu art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, przy ocenie pracy należy brać pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Kryteria te są zatem podstawowym wyznacznikiem tej oceny.

Jak wynika z uzasadnienia spornej uchwały z dnia [...] listopada 2011 r., Komisja Odwoławcza, odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczących oceny pracy z zakresu prawa cywilnego - stwierdziła, że wymogi formalne apelacji zostały w pełni zachowane.

Należy w tym miejscu zauważyć, że Komisja Egzaminacyjna do zarzutu -oparcia oceny z egzaminu z części prawa cywilnego wyłącznie na "Opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego", a nie na przepisach prawa (pkt 1, 4, 6 skargi) - zawartego już w odwołaniu (pkt: I, II, IV.1., IV.2) od uchwały Komisji Egzaminacyjnej I stopnia ustosunkowała się dopiero na etapie sporządzenia odpowiedzi na skargę.

Zdaniem Sądu, należy podkreślić w sposób bardzo wyraźny, że zgodnie z poglądami doktryny oraz utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyjmuje się, iż odpowiedź organu administracji na skargę nie może uzupełniać zaskarżonej decyzji przez zamieszczenie w niej ocen i rozważań, które zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. powinny zawierać jej uzasadnienie faktyczne i prawne (tak m.in. A. Kabat /w:/ B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 141 i cyt. tam wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 1992 r., III SA 1838/91, ONSA 1992, nr 2, poz. 45; patrz także: m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 1357/04).

W tej sytuacji przyjąć trzeba, iż organ odwoławczy, po ponownym merytorycznym zbadaniu sprawy, powinien ustosunkować się szczegółowo do zarzutów skarżącego w uzasadnieniu uchwały, nie zaś dopiero w odpowiedzi na skargę.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, iż w toku ponownego postępowania organ winien dokonać wszechstronnej oceny całości zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego, oraz ustosunkować się szczegółowo do zarzutów skarżącego.

Należy bardzo wyraźnie podkreślić, że rolą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie jest w żadnym wypadku wkraczanie w kompetencje komisji egzaminacyjnej, która - jako powołany do tego organ - ma pełne prawo do samodzielnej oceny danej pracy egzaminacyjnej. Nie jest też intencją Sądu wchodzenie w rolę trzeciej instancji oceniającej zasadność wyboru danego rozstrzygnięcia, albowiem sąd administracyjny może jedynie ocenić, czy sporna uchwała organu nie przekracza granic uznania administracyjnego.

W tej sytuacji Sąd, w żaden sposób nie rozstrzygając zasadności zarzutu zawartego w pkt 4a) skargi, zmuszony jest jednak podzielić również stanowisko skarżącego i uznać, że o ile rzeczywiście Komisja Odwoławcza była zdania, że zarzut naruszenia art. 361, art. 362 oraz art. 445 k.c. nie był trafny oraz wskazała, że związek art. 233 § 1 i art. 232 oraz art. 227 k.p.c. był dla Komisji Egzaminacyjnej II stopnia niezrozumiały, to jednakże organ odwoławczy zobowiązany był jednocześnie wykazać, że sformułowanie tych zarzutów w projekcie apelacji stanowiło bezwzględną podstawę do postawienia stronie oceny niedostatecznej.

Komisja nie wyjaśniła jednoznacznie, dlaczego sposób stosowania przez skarżącego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji i poprawności zaproponowanego przez niego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentował, nie dało wystarczających podstaw do przyjęcia pozytywnej oceny z części trzeciej egzaminu radcowskiego.

W tym miejscu należy podkreślić, że art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych określa skalę ocen przewidzianych dla rozstrzygania przy analizie egzaminu radcowskiego. Powyższe spectrum możliwych do zastosowania ocen (od oceny niedostatecznej do oceny celującej) sprawia, iż przy ocenie apelacji należy uwzględnić wpływ poszczególnych aspektów sporządzonej przez zdającego apelacji nie tylko pod kątem zastosowania oceny niedostatecznej, ale również oceny pozytywnej. Zdaniem Sądu, uznać trzeba, iż poszczególne uchybienia rzeczywiście powinny być oceniane przy zastosowaniu kryteriów przypisanych dla każdej z poszczególnych ocen.

W ocenie Sądu należy stwierdzić, że skoro zarówno zakres zaskarżenia, jak i zakres żądania oraz uzasadnienie projektu apelacji były - co do zasady - prawidłowe, a przede wszystkim zbieżne z interesem strony powodowej, to Komisja Odwoławcza winna w sposób precyzyjny przedstawić w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, dlaczego - w kontekście wymogów ustawowych oraz celów egzaminu radcowskiego - apelacja skarżącego w żaden sposób nie mogła być zakwalifikowana na ocenę dostateczną.

Nie budzi wątpliwości Sądu, iż w postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie, stosownie do art. 7 i art. 77 k.p.a. Zgodnie zaś z przepisem art. 107 § 3 k.p.a. decyzja powinna być należycie uzasadniona z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty organ orzekający przyjął za udowodnione oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji (tak również: Naczelny Sąd Administracyjny /w:/ wyrok z dnia 26 maja 1998 r., sygn. akt II SA 420/98, nie publik.).

Zdaniem Sądu, wydając sporną uchwałę, Komisja Egzaminacyjna II stopnia dopuściła się obrazy w/w norm postępowania, albowiem nie odniosła się w uzasadnieniu swej uchwały w sposób precyzyjny do wszystkich zarzutów strony skarżącej dotyczących wadliwości oceny jej pracy (projektu apelacji) z prawa cywilnego sporządzonej podczas egzaminu radcowskiego.

Z tej przyczyny należy uznać, iż uchybienia formalne poczynione w toku niniejszego postępowania przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia, uniemożliwiły Sądowi prawidłowe ustosunkowanie się do zarzutów skargi i wypowiedzenie się co do zasadności podjętego rozstrzygnięcia pod względem materialnoprawnym. Nieprawidłowości te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem w przypadku przyjęcia zasadności tezy strony skarżącej w zakresie wadliwości ustaleń Komisji Odwoławczej i wpływu tych ustaleń na końcowy wynik postępowania (wynik egzaminu radcowskiego), należałoby uznać, iż być może brak było jakichkolwiek podstaw do negatywnego dla strony rozstrzygnięcia w części trzeciej egzaminu radcowskiego.

W ocenie Sądu, aby rozstrzygnięcie to ocenić w sposób prawidłowy, Sąd musi dysponować stanowiskiem organu zawierającym odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) dotyczących przede wszystkim kwestii podnoszonych przez stronę skarżącą. Sąd administracyjny nie czyni bowiem własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpującego dokonania przez organ ustaleń faktycznych.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie doszedł do przekonania, że uzasadnienie uchwały Komisji Odwoławczej nie spełnia wymogów stawianych przez normę prawną wyrażoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a., albowiem uzasadnienie to nie zawiera pełnych wyjaśnień okoliczności branych pod uwagę przy wydawaniu decyzji administracyjnej (uchwały) rozstrzygającej o wyniku egzaminu radcowskiego.

W konsekwencji Sąd stwierdził, iż organ odwoławczy nie odniósł się w sposób pełny do wszystkich przywołanych przez skarżącego argumentów na okoliczność braku podstaw do rozstrzygnięcia na niekorzyść strony poprzez wystawienie oceny niedostatecznej z części egzaminu dotyczącej prawa cywilnego. Przede wszystkim organ odwoławczy już na etapie rozpoznawania odwołania winien wprost wyjaśnić kwestię oparcia dokonanej oceny na "Opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego" sporządzonym na podstawie § 5 ust. 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości.

Mając na względzie powyższe uznać należy, że Komisja Odwoławcza z naruszeniem art. 77 § 1 k.p.a. nie rozważyła należycie i wszechstronnie całokształtu zebranego materiału dowodowego i z naruszeniem art. 80 k.p.a. ustaliła, że nie zachodziły podstawy do poprawienia oceny z części trzeciej egzaminu radcowskiego.

Zdaniem Sądu, całościowa analiza jest konieczna, tym bardziej, jeśli zauważymy, że związanie rygorami procedury administracyjnej oznacza, iż organ zobowiązany był m.in. do przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.). Z zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a. wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej, nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Warto zauważyć, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r., sygn. akt III SA 729/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 117, podkreślił, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględnienia w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli. Organ administracji jest ponadto obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i ocenić cały materiał dowodowy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.

W konsekwencji uznać należy, iż - wbrew stanowisku organu - w spornej uchwale Komisja Odwoławcza nie przeprowadziła pełnego wyjaśnienia przyjętej przez ten organ oceny z zakresu trzeciej części egzaminu radcowskiego, a więc nie wyjaśniła w sposób pełny i wszechstronny, dlaczego projekt apelacji sporządzony przez skarżącego nie zasługiwał w żaden sposób na ocenę pozytywną.

Mając powyższe na względzie należy uznać, iż w toku ponownego postępowania Komisja Egzaminacyjna II stopnia zobowiązana będzie dokonać jeszcze raz pogłębionej analizy całego zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego, która pozwoli na podjęcie właściwej decyzji, zgodnej z treścią przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, kierując się stosownymi wytycznymi wskazanymi w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Organ winien przede wszystkim ustosunkować się szczegółowo w uzasadnieniu uchwały do wskazanych wyżej zarzutów skarżącego, pamiętając jednocześnie o obowiązku płynącym m.in. z normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 365 ust. 2 cyt. ustawy.

Biorąc pod uwagę wskazane uchybienia organu odwoławczego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł, jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

Jednocześnie Sąd stwierdził, że uchylona uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] nie będzie podlegać wykonaniu do daty uprawomocnienia się wyroku, działając w tym zakresie na podstawie art. 152 p.p.s.a.

Zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę w wysokości 457 złotych z tytułu zwrotu poniesionych kosztów postępowania sądowego, na które składa się wpis sądowy, wynagrodzenie pełnomocnika procesowego oraz opłata skarbowa, Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na przepisach art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 i § 3 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).