Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1201/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 74e ust. 4, art. 78d ust. 1 i ust. 10, art. 78e ust. 2-4
journal: Dz.U. 2016 poz 1999
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jedn.
article: art. 30 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 829
law: Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów.
article: art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 190 § 1, art. 207 § 1, art. 209 § 1
journal: Dz.U. 1997 nr 88 poz 553
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.
article: art. 632 pkt 2
journal: Dz.U. 1997 nr 89 poz 555
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
article: art. 106 § 3, art. 133 § 1, art. 134 § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 2284/17 w sprawie ze skargi S. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 28-31 marca 2017 r. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od S. K. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 28-31 marca 2017 r. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 marca 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 2284/17, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), oddalił skargę S. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 28-31 marca 2017 r., z dnia [...] września 2017 r., w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła S. K., zaskarżając orzeczenie w całości oraz domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe ich zastosowanie, tj.:

1. art. 78d ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2016 r. poz. 1999 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.o.a.) w zw. z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów - poprzez przyjęcie, że Skarżąca, rozwiązując zadanie z części pierwszej (prawo karne) egzaminu adwokackiego, nie wykazała przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, podczas gdy sporządzona przez nią praca z części pierwszej (prawo karne) jest merytorycznie trafna i zawiera takie rozwiązanie zadania egzaminacyjnego, które w stopniu niebudzącym wątpliwości jest rozwiązaniem chroniącym interesy klienta oraz daje podstawy do twierdzenia, że Skarżąca jest przygotowana do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu adwokata. Wobec tego Sąd I instancji błędnie przyjął wykładnię językową zastosowaną przez Oceniającego oraz Komisję II stopnia co do oceny wniosków sporządzonej przez Skarżącą w ramach zadania egzaminacyjnego apelacji, co w konsekwencji skutkowało wystawieniem oceny niedostatecznej w sytuacji, gdy organy administracji oceniły jeden z wniosków jako prawidłowy, zaś dwa z trzech wniosków jako "niezbyt prawidłowe" - czyli posiłkując się słownikowym rozumieniem tego zwrotu oznacza to "w malej mierze", ale jednak prawidłowe, nie zaś "nieprawidłowe". Mając również na uwadze fakt, iż jeden z dwóch egzaminatorów wystawił ocenę cząstkową dostateczną uznając tym samym, iż apelacja jest w pełni prawidłowa i zasługuje na ocenę pozytywną;

2. art. 78e ust. 2 i art. 78d ust. 10 p.o.a. w zw. z art. 30 ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów polegające na dokonaniu oceny pracy tj. apelacji karnej Skarżącej z części pierwszej (prawo karne) w sposób dowolny i wybiórczy, bez uwzględniania wszystkich kryteriów oceny wymienionych w art. 78e ust. 2 prawa o adwokaturze, w tym przede wszystkim zachowania wymogów formalnych apelacji, zastosowania właściwych przepisów prawa i umiejętna ich interpretacja, a także poprawne zaproponowanie przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentowała, co ostatecznie skutkowało stwierdzeniem, że praca Skarżącej z prawa karnego zasługuje na ocenę niedostateczną, w sytuacji gdy zasługiwała co najmniej na ocenę dostateczną taką jaka została wystawiona przez jednego z egzaminatorów tj. sędziego orzekającego w sprawach karnych, a więc na co dzień rozstrzygającego sprawy w tego typu przedmiocie. Skarżąca w swojej apelacji karnej podniosła zarzuty procesowe tj. art. 399 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k., art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k. co skutkowało bezwzględną przyczyną odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. oraz art. 182 § l w zw. z art. 391 § 1 k.p.k. Wszystkie te zarzuty są poprawne merytorycznie, mają zastosowanie do stanu faktycznego oraz uwzględniają interes klienta. Ponadto orzecznictwo potwierdza stanowisko jakie zajęła Skarżąca w tym konkretnym zadaniu egzaminacyjnym. Zastosowanie art. 399 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. jako zarzutu jest jak najbardziej właściwe jeżeli możliwe jest dostrzeżenie, że w akcie oskarżenia i w wyroku sądu istnieją różnice co do czasookresu, w którym został popełniony czyn, ponieważ uniemożliwiają one oskarżonemu obronę i mimo, iż nie zostały zawarte w opisie zagadnień, nie są błędne i nie powinny stanowić o ocenie negatywnej, a wręcz przeciwnie, o pozytywnej i to wyższej niż ocena dostateczna ("Zmiana opisu czynu w trakcie postępowania przed sądem nie może być dowolna, ponieważ może prowadzić do sytuacji procesowej, w której zmieniony opis czynu pozbawił praktycznie oskarżonego oprawa do obrony". Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 200l r., sygn. SN II KKN 506/98, "Jednakże w każdym wypadku, w którym ma to znaczenie dla obrony oskarżonego, sad powinien uprzedzić oskarżonego o możliwości zakwalifikowania tego czynu z innego przepisu prawnego lub dokonania istotnych zmian w opisie zarzucanego czynu". Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 1988 r.. sygn. V KRN 110/88). W żaden więc sposób nie można stwierdzić, iż takie rozwiązanie egzaminacyjne zasługuje na ocenę niedostateczną. Taki pogląd jest ewidentnie krzywdzący dla Skarżącej. W szczególności w sytuacji gdy jeden z egzaminatorów wykonujący zawód sędziego orzekającego w sprawach karnych podjął decyzję o wystawieniu pozytywnej oceny apelacji karnej sporządzonej przez Skarżącą. Wobec tego doszło do błędnego zastosowania i posłużenia się opisem zagadnień egzaminacyjnych, które stanowią jedynie pogląd na rozwiązanie zadań egzaminacyjnych oraz swego rodzaju wzór, jednak nie zawierają bezwzględnej i wyłącznej informacji na temat jedynej możliwości rozwiązania danego zadania egzaminacyjnego. Każda forma rozwiązania zadania egzaminacyjnego winna być sprawdzana indywidualnie, mając na uwadze przede wszystkim interes klienta oraz zasadność podniesionych zarzutów, która w tym stanie faktycznym była ewidentna.

II. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez niedopuszczenie i nieprzeprowadzenie w postępowaniu dowodowym przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie dowodu z pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa karnego egzaminu adwokackiego z dnia 28-31 marca 2017 r.. zdawanego w R., przed Komisją Egzaminacyjną nr 1 do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w Rzeszowie następujących osób: B. B. M. K. oraz A. R. - na okoliczność zawarcia w ich pracach egzaminacyjnych analogicznego rozwiązania przedstawionego w kazusie problemu i uzyskania oceny pozytywnej z tej części egzaminu, podczas gdy Skarżąca za tożsame rozwiązanie uzyskała ocenę negatywną, co w konsekwencji spowodowało uzyskanie przez Skarżącą negatywnego wyniku z egzaminu adwokackiego. Jest to przykład naruszenia zasady proporcjonalności, gdyż tożsame rozwiązania identycznego kazusu spotkały się z odmiennymi ocenami (pozytywną i negatywną), co w konsekwencji doprowadziło do dyskryminacji Skarżącej oraz naruszenia w stosunku do niej zasady równego traktowania oraz obiektywizmu, które to są niezbędnymi elementami, bez których ocena prac egzaminacyjnych nie powinna być wystawiana.

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy Skarżąca wykazała, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie.

Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione i dlatego skarga nie może być uwzględniona.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Natomiast istota sporu prawnego rozpatrywanej sprawy, a także sposób sformułowania zarzutów oraz ich wzajemne powiązanie powodują konieczność łącznego ich rozpatrzenia.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego należy podkreślić, iż nie ma usprawiedliwionych podstaw zarzut naruszenia art. 78d ust. 1 p.o.a. w zw. z art. 30 ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów — poprzez przyjęcie, że Skarżąca, rozwiązując zadanie z części pierwszej (prawo karne) egzaminu adwokackiego, nie wykazała przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Aprobaty Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zyskał również zarzut naruszenia art. 78e ust. 2 i art. 78d ust. 10 p.o.a. w zw. z art. 30 ust. 1 ww. ustawy z 13 czerwca 2013 r. polegające na dokonaniu oceny pracy, tj. apelacji Skarżącej z części pierwszej (prawo karne) w sposób dowolny i wybiórczy, bez uwzględniania wszystkich kryteriów oceny wymienionych w art. 78e ust. 2 prawa o adwokaturze, w tym przede wszystkim zachowania wymogów formalnych apelacji, zastosowania właściwych przepisów prawa i umiejętnej ich interpretacji, a także poprawne zaproponowanie przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony.

Naczelny Sąd Administracyjny przy tym podziela stanowisko przedstawione w zaskarżonym wyroku, że z art. 78e ust. 2 p.o.a. wynika, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką. Przepis ten w ust. 3 stanowi, że każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego. Z ust. 4, omawianego przepisu wynika, że ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu adwokackiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. Dodatkowo z art. 78e ust. 2 p.o.a. wynika, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu adwokackiego dokonują dwaj niezależni od siebie egzaminatorzy, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. W przypadku egzaminów prawniczych kryteria określone w przepisach prawa (w tym przypadku w art. 78e ust. 2 p.o.a.) muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu prawniczego - tu adwokata (por. wyroki NSA z 11 lipca 2012 r., II GSK 921/11; z 8 sierpnia 2012 r., II GSK 1037/12; z 12 grudnia 2012 r.. II GSK 1854/11; z 13 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1929/12 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej). Komisja II stopnia podejmuje uchwałę ostateczną biorąc pod uwagę cały materiał dowodowy, w tym oceny egzaminatorów. Jest przy tym uprawniona do samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o ten materiał. Sądowa kontrola rozstrzygnięcia Komisji Odwoławczej ogranicza się w tej sytuacji do zbadania, czy na bazie materiału dowodowego sprawy organ ten wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, odzwierciedlając proces dokonywanych ustaleń faktycznych oraz zastosowanych kryteriów oceny pracy egzaminacyjnej i w świetle obowiązujących przepisów miał prawo zadecydować w sprawie tak jak zadecydował. Rolą Sądu, który bada zaskarżoną uchwałę pod kątem zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym, dochowania wymaganej prawem procedury oraz respektowania reguł kompetencji, nie jest natomiast zastępowanie tego organu w czynności ostatecznej oceny/ustalenia wyniku egzaminu.

W związku z powyższym zasadnie Sąd I instancji uznał, że analizując prace egzaminacyjne Skarżącej oraz uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia należy stwierdzić, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia, oceniając ponownie pracę Skarżącej, miała podstawy do utrzymania w mocy uchwały I instancji. Zaskarżona uchwała zawiera merytoryczną ocenę prac egzaminacyjnych Skarżącej, przy wskazaniu prawidłowych elementów prac Skarżącej, jak również błędów w nich zawartych, których waga zaważyła jednak o niedostatecznych ocenach z jednego z zadań egzaminacyjnych i negatywnym wyniku egzaminu adwokackiego. W tym miejscu przypomnieć należy, że praca egzaminacyjna powinna być oceniana pod kątem, czy egzaminowana posiada umiejętności zawodowe niezbędne do świadczenia pomocy prawnej w ramach wykonywanego zawodu. Odnotować bowiem należy, że przy ocenie pracy egzaminacyjnej istotnym jest to, czy zdająca prawidłowo oceniła problem oraz czy przy prawidłowym zastosowaniu przepisów właściwie skonstruowała pismo procesowe, uzasadniła je i sformułowała odpowiednie wnioski. Podkreślenia wymaga, że w ww. przepisie zostały wyszczególnione jedynie najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z egzaminu: zachowanie wymogów formalnych, prawidłowe zastosowanie przepisów prawa i ich interpretacji, poprawność rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą reprezentuje. W orzecznictwie podkreśla się, że kryteria zawarte w powołanym przepisie muszą być spełnione łącznie – tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, które jednak nie uwzględnia interesu strony, nie może świadczyć o należytym przygotowaniu do zawodu adwokata. Taka surowa regulacja ma na celu ochronę interesu społecznego i ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu adwokata osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie będzie budzić wątpliwości (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2015 r. sygn. akt II GSK 921/11, z dnia 12 grudnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1854/11 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tej sytuacji, nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej kasacyjnie, jakoby za tym, iż w niniejszej sprawie miało dojść do naruszenia wskazanych wyżej przepisów przemawia fakt, że jeden z dwóch egzaminatorów wystawił pracy skarżącej ocenę cząstkową dostateczną. Okoliczność, że niektóre elementy sporządzonej przez skarżącą apelacji zostały przez egzaminatorów ocenione odmiennie, co złożyło się na różne oceny cząstkowe (3 oraz 2), nie oznacza, aby uzasadnienia tych ocen były wewnętrznie sprzeczne i wzajemnie się wykluczające. Oceny są realizacją zasady swobodnej oceny dowodów i przejawem indywidualnego podejścia wysokiej klasy specjalistów (egzaminatorów), którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy. Wszelkie egzaminy przeprowadzane przez specjalistów zawierają element subiektywny, jednak samodzielna ocena pracy dokonywana przez dwóch egzaminatorów i sposób wystawiania oceny końcowej uregulowany ustawą, zapewnia ocenę trafną.

Każda praca oceniana jest indywidualnie, a jej walory i wady oceniane są przez ekspertów, aby następnie wedle ich najlepszej wiedzy, w ramach prawem określonych, ustalić, czy kandydat na adwokata posiada odpowiednie przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata.

W rozpoznawanej sprawie negatywny wynik egzaminu adwokackiego był konsekwencją otrzymania przez skarżącą oceny niedostatecznej za rozwiązanie zadania z prawa karnego. W ramach pracy z zakresu prawa karnego zdający miał sporządzić apelację w imieniu skarżącego od wyroku skazującego za trzy przestępstwa. Konieczne jest w tym miejscu odwołanie się do zaproponowanego przez skarżącą rozwiązania zadania z zadania karnego. Wprawdzie jak już podniesiono zdająca prawidłowo wybrała sporządzenie apelacji, ale jej praca jako całość, według komisji egzaminacyjnych obu stopni, nie spełniła pozytywnie wymagań stawianych rozwiązaniu zadania w ramach egzaminu adwokackiego, w związku z oceną przygotowania zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata.

Zauważyć należy, że z akt odzwierciedlających stan faktyczny sprawy wynika, iż dwaj egzaminatorzy oceniający zadanie z prawa karnego, w pisemnych opiniach wskazali na wady i braki sporządzonej apelacji. W autonomicznym i niezależnym ocenianiu prac przez poszczególnych egzaminatorów wpisane są w sposób naturalny pewne różnice w ocenie poszczególnych elementów prac, a nawet rozbieżności w ocenach cząstkowych przyznanych przez egzaminatorów. Okoliczność tę miał na uwadze ustawodawca, przyjmując w art. 78e ust. 4 p.a., że ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów (por. wyrok NSA z 10.12.2013 r., II GSK 1340/12 oraz wyrok NSA z 13.07.2017 r., II GSK 3557/15 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem ustawa w art. 74e § 2 p.o.a. przewiduje, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, w myśl § 3 każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej, a stosownie do art. 74e § 4 ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części egzaminu stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, to znaczy, że ustawodawca przewidział i dopuszcza rozbieżność ocen (wyrok NSA z 9.04.2019 r., II GSK 570/17 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast z uzasadnienia uchwały Komisji wynika w sposób jasny i precyzyjny, dlaczego odwołanie skarżącej, kwestionujące ocenę niedostateczną za rozwiązanie zadania z prawa karnego, nie zasługiwało na uwzględnienie.

Celem egzaminu adwokackiego jest przede wszystkim sprawdzenie umiejętności stosowania przepisów prawa w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego, stanowiącego zadanie egzaminacyjne. Przepis art. 78d ust. 1 p.o.a., określając zakres przedmiotowy egzaminu, kładzie nacisk na sprawdzenie przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. W związku z tym wymagania stawiane zdającym nie przewidują odmiennego ich traktowania od takiego, jakiemu poddaje się czynnego zawodowo adwokata. Dlatego skarżąca wykazując się wiedzą prawniczą, powinna także wykazać się właściwym przygotowaniem do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Należy w tym miejscu odnotować, że wiedza w zakresie prawidłowego i zupełnego zastosowania odpowiednich przepisów prawa jest gwarantem właściwego wykonywania zawodu. Egzamin adwokacki jest dla predestynującego do zawodu adwokata ostatnim sprawdzianem jego umiejętności. Zdaniem Sądu, skoro więc zdanie egzaminu adwokackiego ma uprawniać do wykonywania zawodu adwokata, to sporządzany na tym egzaminie projekt winien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym, jako środek skuteczny oraz należycie chroniący interesy strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego zdający powinien w toku egzaminu wykazać się zdobytą wiedzą i nabytymi umiejętnościami w zakresie poprawnego formułowania pism procesowych i stosowania poszczególnych instytucji prawnych. Ocenie egzaminatorów muszą zatem podlegać wszystkie elementy projektu pisma procesowego sporządzanego przez zdającego na egzaminie adwokackim, a stwierdzone uchybienia i błędy stanowią podstawę do obniżenia oceny, w tym również do poziomu oceny negatywnej.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji w pełni zasadnie zatem przyjął, że skoro w zadaniu egzaminacyjnym z prawa karnego należało zaskarżyć wyrok Sądu I instancji w całości na korzyść oskarżonego i w zakresie dwóch pierwszych czynów postulować zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego, a w zakresie trzeciego przestępstwa o uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania, to podstawą uzyskania oceny, co najmniej dostatecznej, powinno być prawidłowe wychwycenie uchybienia w zakresie czynu z art. 190 § 1 k.k. oraz dodatkowo, prawidłowe wskazanie, co najmniej jednego z uchybień co do czynu z art. 209 § 1 k.k. oraz z art. 207 § 1 k.k.

Wbrew zatem twierdzeniom skarżącej kasacyjnie, Sąd I instancji słusznie uznał, że wnioski apelacyjne sformułowane przez zdającą jedynie częściowo zasługiwały na aprobatę, bo w zakresie czynu opisanego w pkt I i II wyroku zdająca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ale nie został on jednakże we właściwy sposób uzasadniony. Prawidłowo został sformułowany przez zdającą wniosek co do czynu opisanego w pkt III z art. 190 § 1 k.k. o uchylenie orzeczenia i umorzenie postępowania w tej części. Rację ma jednak Sąd I instancji, że skarżąca pominęła wniosek sformułowany na podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k. o obciążenie kosztami procesu (w tym także wynikającymi z ustanowienia obrońcy z wyboru) Skarbu Państwa, który to byłby adekwatny do wniosków o uniewinnienie oraz umorzenie postępowania - pozostaje to bez względu na końcową ocenę pracy. Powoduje to, że w ocenie NSA, sposób sprawdzenia wiedzy skarżącej został dokonany zgodnie z art. 78e ust. 2 p.o.a., a wadliwość sporządzonej przez skarżącą pracy egzaminacyjnej uzasadniała otrzymanie przez nią oceny negatywnej. Trafnie zatem podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że podniesienie jedynie zarzutu co do czynu z pkt III było niewystarczające do pozytywnej oceny takiej pracy. W odniesieniu do czynu z art. 209 § 1 k.k. uchybienia procesowe o poważnym charakterze i łatwe do dostrzeżenia, dyskwalifikowały zapadłe tu rozstrzygniecie i otwierały drogę do wydania co do tego przestępstwa orzeczenia uniewinniającego.

Na aprobatę zasługuje również konstatacja WSA, iż zbliżona sytuacja ma miejsce w przypadku wychwycenia popełnionego uchybienia co do czynu z art. 207 § 1 k.k. Zasadnie zatem podniesiono, iż także dostrzeżenie pozostałych uchybień popełnionych przez sąd I instancji istotnie rzutowało na poprawę sytuacji oskarżonego, prowadząc od jego uniewinnienia. Stwierdzone w zadaniu z prawa karnego błędy zostały trafnie ocenione przez organ oraz Sąd I instancji. Zaproponowane przez skarżącą rozwiązanie zadania z prawa karnego, przy uwzględnieniu ciężaru gatunkowego stwierdzonych błędów oraz mając na uwadze ich charakter, nie dawało podstaw do wystawienia oceny pozytywnej. Należy ponownie zaznaczyć, że ocenę pozytywną może uzyskać rozwiązanie zadania, które spełnia kryteria określone w prawie o adwokaturze, czyli jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje zdający. Zatem spełnienie przez pracę jedynie kryterium formalnego nie jest wystarczające do uzyskania oceny pozytywnej, czego niezasadnie skarżąca oczekiwała od Komisji obu szczebli. Nie jest wystarczające, że Skarżąca sporządziła apelację co samo w sobie jest prawidłowe, jednak jak zasadnie zauważyła Komisja Odwoławcza, podlegający zaskarżeniu apelacją wyrok Sądu Rejonowego obarczony był wieloma istotnymi wadami. Zdająca egzamin, przy wielości sformułowanych zarzutów, nie postawiła jednak kwestionowanemu orzeczeniu prawidłowo dwóch niezwykle istotnych zarzutów. Nie miało zasadniczego znaczenia, że sąd rozpoznałby tak sformułowaną, jak przez skarżącą, apelację. Problem tkwił w tym, że apelacja miała wykazać, że zdająca egzamin potrafi samodzielnie reprezentować stronę, spełniając jednocześnie wymagania przewidziane w prawie o adwokaturze. Analizując powyższe stanowisko organu II instancji - w zestawieniu z uzasadnieniem zaskarżonego wyroku - należy podzielić pogląd Sądu I instancji co do braku znamion dowolności dokonanej przez organ oceny apelacji skarżącej, polegającej na uznaniu niewystarczającego przygotowania egzaminowanej do wykonywania zawodu adwokata, co w szczególności wyraża się w nieodpowiednim opanowaniu materiału prawniczego i braku wystarczającej umiejętności stosowania prawa w praktyce.

W ocenie NSA, nie jest trafny także zarzut skargi kasacyjnej wskazujący na naruszenie przez Sąd I instancji art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez niedopuszczenie i nieprzeprowadzenie w postępowaniu dowodowym przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie dowodu z pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa karnego egzaminu adwokackiego z dnia 28-31 marca 2017 r., zdawanego w Rzeszowie, przed Komisją Egzaminacyjną nr I do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w Rzeszowie następujących osób: B. B., M. K. oraz A. R. — na okoliczność zawarcia w ich pracach egzaminacyjnych analogicznego rozwiązania przedstawionego w kazusie problemu.

Odnosząc się do tego zarzutu należy po pierwsze stwierdzić, że dopuszczenie nowego dowodu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu. Nawet w sytuacji, gdy dowód taki był oferowany przez stronę w postępowaniu sądowym, to jego nieprzeprowadzenie przez sąd nie może być oceniane jako naruszenie przepisu postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 982/06, niepublikowany, treść (w:) System Informacji Prawnej LEX nr 354691).

Po drugie wskazać należy, że zgodnie z brzmieniem art. 106 § 3 p.p.s.a., Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Jednakże, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd I instancji nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi i powołaną podstawą prawną, ale jest związany granicami danej sprawy. Kontrola przez ten Sąd może być więc dokonana jedynie w granicach danej sprawy, a więc sprawy ze skargi na konkretny, indywidualny akt administracyjny. Opiera się ona, co do zasady, na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organami administracji wydającymi zaskarżoną decyzję (art. 133 § 1 p.p.s.a.).

Przedmiotem oceny Sądu I instancji w tejże sprawie, co do oceny zgodności z prawem, była uchwała Komisji II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, podjęta w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego Skarżącej. Uchwała ta wyznaczyła granice rozpoznawanej sprawy. Z tego też względu przeprowadzenie dowodu z prac egzaminacyjnych, a zatem także uchwał poświęconych wynikom egzaminu adwokackiego innych osób, nie znajduje oparcia w przepisach prawa, gdyż te uchwały nie dotyczyły rozstrzyganej sprawy, tylko innej sprawy, która nie była przedmiotem oceny zakończonej podjęciem zaskarżonej uchwały i nie mogła być przedmiotem sądowej kontroli. Tym samym okoliczności, które zdecydowały o przyznaniu ocen pozytywnych we wskazanych przez Skarżącą postępowaniach, nie mogą być przedmiotem kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznający sprawę w niniejszym składzie podziela w tym względzie stanowisko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, bowiem okoliczności, które zdecydowały o przyznaniu ocen pozytywnych w innych postępowaniach dotyczących wyników z egzaminu adwokackiego innym osobom uchylają się spod kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie (wyrok NSA z 10 lipca 2012 r. w sygn. akt II GSK 1807/11, wyrok z dnia 11 kwietnia 2013r. II GSK 108/12, wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 2016 r. sygn. akt II GSK 2567/14, wyrok NSA z dnia 8 października 2015r., II GSK 2609/14, wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2016r., II GSK 289/15, wyrok NSA z dnia 20 lutego 2019r. II GSK 5144/16; wyrok NSA z 5.11.2019 r., II GSK 3208/17 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarżąca wiąże naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a. z zasadą równego traktowania. W tym kontekście należy również podkreślić, iż kwestia ta była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, które w pełni należy podzielić ( np. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2013r., II GSK 108/12, wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2016r., II GSK 289/15, wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017r., II GSK 2149/15, wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2016r., II GSK 2567/14, wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2019r., II GSK 4685/16 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wynika nakaz równego traktowania, przez władze publiczne, wszystkich adresatów norm prawnych charakteryzujących się w takim samym stopniu tą samą, relewantną cechą. Dopuszczalne jest natomiast odmienne traktowanie tych adresatów norm, które takiej cechy nie mają.

Zasada ta znajduje zastosowanie w zakresie stanowienia jak i stosowania prawa. Przestrzeganie zasady równości w zakresie stanowienia prawa oznacza obowiązek ustawodawcy takiego konstruowania norm prawnych generalnych i abstrakcyjnych, które w taki sam sposób kształtują sytuację podmiotów znajdujących się w podobnej sytuacji prawnej. Natomiast jej stosowanie, polega na równym traktowaniu przez władze publiczne, w indywidualnych przypadkach, podmiotów uznanych przez ustawodawcę za posiadających tę samą cechę relewantną.

Jednakże, co należy podkreślić, prace egzaminowanych kandydatów polegające na przygotowaniu pism procesowych nie są i oczywiście nie powinny być identyczne, a jedynie mogą zawierać podobne rozwiązania. Należy w związku z tym podkreślić, że każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego jest sprawą indywidualną, w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a., co oznacza, że sprawa taka nigdy nie jest rozpatrywana porównawczo, ponieważ uchwała komisji egzaminacyjnej konkretyzuje normy prawa materialnego wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie.

W zależności od tego, w jakim stopniu praca egzaminacyjna spełnia wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie o adwokaturze. Oceny te są realizacją zasady swobodnej oceny dowodów i przejawem indywidualnego podejścia specjalistów, którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej oceny poziomu pracy. Każda praca oceniana jest więc indywidualnie, a jej walory i wady oceniane są przez ekspertów, aby następnie wedle ich najlepszej wiedzy, w ramach prawem określonych przesłanek, ustalić, czy kandydat na adwokata posiada odpowiednie przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Tak więc prace różnych zdających, w których są przyjęte podobne rozwiązania prawne, mogą prezentować różny poziom wiedzy i umiejętności i z tego też względu są oceniane w różny sposób. Każdy z kandydatów rozwiązuje samodzielnie przydzielone mu zadanie, mimo tego, że jest oparte na tym samym stanie faktycznym.

Zróżnicowanie zatem ocen co do poszczególnych kandydatów na adwokatów jest w takiej sytuacji dopuszczalne i nie narusza zasady równości. Kryteria na podstawie których nastąpiło zróżnicowanie ocen zostały sformułowane w ustawie o adwokaturze (art. 79d, art. 79e tej ustawy). Pozostają one w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów ustawy o adwokaturze ( art. 79d ust. 1) i służą realizacji tego celu, jakim jest sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata.

Należy podkreślić, iż w ocenie Sądu I instancji, ocena egzaminatorów sprawdzających pracę Skarżącej była zasadna. Egzaminatorzy w sposób precyzyjny wskazali, jakie błędy zadecydowały o wystawieniu oceny niedostatecznej wobec niezaliczenia pracy z zakresu prawa karnego. Uchybienia świadczyły o nieprawidłowym zabezpieczeniu interesów reprezentowanej strony. Dowodziły one niewystarczającego przygotowania Skarżącej do wykonywania zawodu adwokata. W związku z powyższym, niezasadnym jest oczekiwanie Skarżącej, iż poprzez odwołanie się do zasady równości, rozwiązanie zadania z prawa karnego, które zaważyło na negatywnym wyniku egzaminu adwokackiego Skarżącej, zostanie ocenione inaczej, wobec braku wątpliwości co do błędnego jego rozwiązania i niepodważenia zasadności oceny Komisji II Stopnia, co do zachowania wymogów formalnych, zastosowania przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprawności zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zdający reprezentuje. Uwzględnić bowiem należy to, że każdy z kandydatów na adwokata rozwiązuje w ramach egzaminu sprawę samodzielnie, w sposób indywidualny i każda ze spraw z istoty rzeczy różni się od siebie sposobem rozwiązania. Natomiast w przypadku ewentualnego stwierdzenia, że poszczególne opracowania byłyby jednakowe, należałoby uznać, iż rozwiązanie zadania przez któregoś z kandydatów nie nastąpiło w sposób samodzielny. W takim przypadku takie rozwiązanie zadania musiałoby podlegać dyskwalifikacji. Nie można w tej sytuacji twierdzić, iż naruszona została zasada równości wobec prawa (np. art. 32 Konstytucji RP), gdyż ewentualne niezgodne z prawem działanie Komisji Egzaminacyjnej nie uprawnia do takiego samego działania, przy ocenie zadania opracowanego przez Skarżącą. W związku z powyższym Skarżąca nie mogła oczekiwać, że wobec wszystkich kandydatów na adwokatów, którzy działając na podstawie tych samych przepisów, w tej samej sytuacji prawnej i faktycznej, zostaną wydane tożsame uchwały komisji egzaminacyjnej.

W związku z powyższym niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez wydanie wyroku oddalającego skargę. Dodatkowo w tym kontekście należy wskazać, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślano wielokrotnie, że powyższy przepis ma charakter ogólny (blankietowy), podobnie jak art. 146 § 1, art. 147, czy art. 149 § 1, art. 151 p.p.s.a. Tego typu przepisy nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Strona skarżąca kasacyjnie chcąc powołać się na zarzut naruszenia tego przepisu zobowiązana jest bezpośrednio powiązać omawiany zarzut z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym – jej zdaniem – Sąd pierwszej instancji uchybił w toku rozpoznania sprawy. Naruszenie wymienionych przepisów jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom, czy to procesowym, czy też materialnym (por. wyroki NSA: z dnia 30 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1701/14, z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1595/14, z dnia 29 kwietnia 2015 r., I OSK 1596/14, z dnia 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1088/14, z dnia 8 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 71/15, z dnia 9 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 638/14, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z przedstawionych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w pkt 2 sentencji na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).