Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 562/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2009-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 29 par. 1, art. 33 pkt 1 i 2  art. 34 par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Kwiatek (sprawozdawca), Sędziowie WSA Halina Chitrosz,, NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Protokolant Stażysta Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z [...] o nr [...] oraz postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz A. K. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w [...], po rozpatrzeniu zażalenia A. K., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Z uzasadnienia Dyrektora Izby Skarbowej w oraz akt sprawy wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] otrzymał do egzekucyjnej realizacji dwa tytuły wykonawcze o numerach [...] i [...], wystawione na przez ZUS Oddział w [...] Inspektorat w [...]. Tytułami tymi objęto należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za grudzień 2000 r. wynikające z decyzji z dnia [...] określającej odpowiedzialność A. K. jako byłego członka zarządu za zobowiązania Spółki z o.o. "A" z siedzibą w [...]. W oparciu o te tytuły Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] wszczął postępowanie egzekucyjne, dokonując zajęcia rachunku bankowego strony w Banku PEKAO SA w W. oraz w Banku PKO BP SA w W..

Zawiadomienia o zajęciu doręczono na adres banków, odpowiednio w dniu 6 maja i 4 maja 2009 r., a kopie tych zawiadomień wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono na adres strony w dniu 11 maja 2009 r.

Pismem z dnia 13 maja 2009 r. Bank PKO BP poinformował, że nie prowadzi rachunku na nazwisko A. K.. Bank PEKAO SA pismem z dnia 8 maja 2009 r. zawiadomił organ egzekucyjny, że na prowadzonym na nazwisko strony rachunku bankowym brak jest środków umożliwiających całkowitą lub częściową realizację zajęcia.

W dniu 12 maja 2009 r. ustanowiony przez stronę pełnomocnik (J. K.) złożył zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] na podstawie tytułów wykonawczych [...] i [...], zarzucając naruszenie art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, polegające na:

- uzasadnionych wątpliwościach odnośnie istnienia obowiązku,

- egzekwowaniu należności przedawnionych,

- nie wzięciu pod uwagę wcześniejszego umorzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego tegoż obowiązku,

- naruszenie art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, polegające na uchylaniu się organu egzekucyjnego od zbadania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej.

W uzasadnieniu zarzutów wskazano m.in., że wniesiona została skarga o uznanie za nieważne orzeczenia Sądu Apelacyjnego z dnia 30 października 2006 r. sygn. akt [...] oraz o wznowienie postępowania apelacyjnego w tej sprawie. Zatem do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia przez Sąd Apelacyjny losów wniesionej skargi, kwestia prawomocności decyzji ZUS z dnia [...] jest otwarta i nie można uznać, że obowiązek wynikający z tej decyzji istnieje.

Strona wskazała też, że w okresie od listopada 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. przedawnienie z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej regulował przepis art. 118 § 2 Ordynacji podatkowej, przewidujący trzyletni okres przedawnienia. Z dniem 1 stycznia 2003 r. weszła w życie ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, na mocy której, do art. 24 tej ustawy dodano § 5d, przewidujący pięcioletni okres przedawnienia.

W ocenie wnoszącego zarzuty bieg terminu przedawnienia obowiązku wynikającego z decyzji ZUS z dnia 14 września 2001 r. orzekającej o odpowiedzialności strony jako osoby trzeciej za zaległości w zapłacie składek:

- skończył się z dniem 31 grudnia 2006 r. przy liczeniu biegu przedawnienia w oparciu o przepis art. 24 § 5d ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,

- dobiegł końca w dniu 31 grudnia 2004 r. przy liczeniu biegu przedawnienia na podstawie art. 118 § 2 w związku z art. 70 § 4 i 5 Ordynacji podatkowej.

Dochodzone należności są więc przedawnione, a ich egzekwowanie narusza przepis art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Strona podnosiła też, że dochodzone należności były już wcześniej egzekwowane na podstawie tytułów wykonawczych nr[...], [...] i [...], ale wszczęte na ich podstawie postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniami Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 22 listopada 2007 r. i 5 marca 2008 r.

Zdaniem strony organ egzekucyjny niesłusznie też uznał za zasadną egzekucję dochodzonych należności z rachunku bankowego stanowiącego majątek wspólny małżonków K. w podatku dochodowym od osób fizycznych, bowiem odpowiedzialność osoby trzeciej jest odpowiedzialnością osobistą, którą osoba trzecia ponosi całym swoim majątkiem. Zajęcie konta bankowego, stanowiącego wspólny majątek małżonków K. jest niezgodne z prawem, a wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego jest zasadny.

Wniesione zarzuty na postępowanie egzekucyjne przekazane zostały do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] Inspektorat w [...]. Zgodnie bowiem z art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa wart. 33 pkt 1-5 wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

W wyniku rozpatrzenia wniesionych zarzutów, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] postanowieniem z dnia 4 czerwca 2009 r. uznał zarzuty za nieuzasadnione.

Zdaniem ZUS, nie zasługuje na uwzględnienie zarzut polegający na wątpliwościach odnośnie istnienia egzekwowanego obowiązku z uwagi na fakt złożenia skargi i wniosku o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem sądu apelacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 414 Kodeksu postępowania cywilnego, wniesienie skargi o wznowienie nie tamuje wykonania zaskarżonego wyroku.

Co do przedawnienia obowiązku wierzyciel wskazał na zmieniające się przepisy odnośnie przedawnienia zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej. Przepisy te nie zawierały żadnych przepisów przejściowych, regulujących sposób obowiązywania w czasie nowych przepisów, a jeśli ustawodawca milczy co do tego, czy i w jakim zakresie obowiązywać ma znowelizowany przepis, oznacza to, że jego wolą było ustanowienie zasady bezpośredniego działania nowego prawa.

Do 31 grudnia 2002 r. tj. w okresie, w którym w sprawie miał zastosowanie termin przedawnienia określony w art. 118 § 2 Ordynacji podatkowej - zobowiązanie wynikające z decyzji z dnia 14 września 2001 r. nie uległo przedawnieniu, a zatem od 1 stycznia 2003 r. do tych należności należy stosować zasady wynikające z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wprowadzonych ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r., tj. zarówno wydłużony do 5 lat termin przedawnienia, jak i obowiązujące w tym okresie zasady zawieszania i przerywania biegu tego terminu.

Uwzględniając nawet zaistniałe w sprawie zawieszenia biegu terminu przedawnienia należy stwierdzić, że nie upłynął 5 letni okres terminu przedawnienia, ponieważ do dnia ostatniego zawieszenia biegu tego terminu, tj. do dnia 12 czerwca 2008 r. upłynęło:

1) 3 lata, 8 m-cy i 23 dni terminu przedawnienia (tj. w okresie od dnia 31 grudnia -2001 r. od dnia 31 grudnia 2002 r., od dnia 1 lipca 2004 r. do dnia 7 grudnia 2006 r. i od dnia 27 lutego 2008 r. do dnia 11 czerwca 2008 r. ) - w stosunku do należności objętych tytułem wykonawczym nr [...].

2) 3 lata, 7 m-cy, 1 dzień terminu przedawnienia (tj. w okresie od dnia 31 grudnia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2002 r. od dnia 1 lipca 2004 r. do dnia 7 grudnia 2006 r., i od dnia 18 marca 2008 r. do dnia 11 czerwca 2008 r.) - w stosunku do należności objętych tytułem wykonawczym nr [...]

W ocenie ZUS nie stanowi też naruszenia art. 33, pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji fakt uprzedniego umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie innych tytułów wykonawczych, z uwagi na niespełnienie przez dwa tytuły wykonawcze wymogów określonych w art. 27 ww. ustawy oraz w przypadku jednego tytułu określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia. Umorzenie postępowania egzekucyjnego z ww. powodów nie jest tożsame z umorzeniem samego obowiązku, a tym samym nie stanowi podstawy do wniesienia zarzutu na podstawie art. 33 pkt 1 ww. ustawy.

Będąc związany stanowiskiem ZUS, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z dnia 17 czerwca 2009 r. uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione.

Kontynuując postępowanie egzekucyjne Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] zawiadomieniem z dnia 17 czerwca 2009 r. zajął wierzytelność pieniężną stanowiącą nadpłatę w podatku dochodowym od osób fizycznych wynikającą z zeznania PIT-36 za 2008 r. na łączną kwotę 4.121,21 zł. Tego samego dnia zawiadomiono Bank PEKAO SA o uchyleniu zajęcia konta z dnia 27 kwietnia 2009 r.

Kopię zawiadomienia o zajęciu nadpłaty doręczono stronie w dniu 22 czerwca 2009 r.

Zajęcie to zostało zrealizowane przelewem z dnia 18 czerwca 2009 r., co w całości pokryło egzekwowaną należność wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi.

W dniu 23 czerwca 2009 r. pełnomocnik A. K. złożył zażalenie na:

- postanowienie z dnia 17 czerwca 2009 r. oddalające zarzuty na postępowanie egzekucyjne,

- zawiadomienie z dnia 17 czerwca 2009 r. nr [...] o zajęciu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych wynikającej ze wspólnego rozliczenia małżonków M. T. K. i A. K. z zeznania podatkowego PIT -36 za 2008 r.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, uchylenie zajęcia nadpłaty z dnia 17 czerwca 2009 r. i umorzenie postępowania egzekucyjnego, zarzucił zaskarżonemu postanowieniu błędną ocenę dowodów i ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę tego postanowienia oraz obrazę prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, podatkowego, ubezpieczeniowego i egzekucyjnego, mającą istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a mianowicie:

1) naruszenie art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegające na wystawieniu tytułów wykonawczych wyłącznie na zobowiązanego, w sytuacji prowadzenia egzekucji zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonki, jak i z ich majątków osobistych,

2) naruszenie art. 29 § 1 ww. ustawy poprzez uchylenie się od obowiązku zbadania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej, w sytuacji ewidentnego upływu terminu przedawnienia egzekwowanych należności,

3) naruszenie art. 24 ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS, polegające na błędnym uznaniu że:

- dyspozycje wymienionego przepisu odnośnie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek oraz zawieszenie tego biegu odnoszą się również do przedawnienia należności wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej,

- przedawnienie należności z tytułu odpowiedzialności osoby trzeciej ulega zawieszeniu, podczas gdy z art. 24 ust. 5d ww. ustawy prawo do zawieszenia biegu przedawnienia nie wynika,

4) naruszenie art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r., polegające na uznaniu, że w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, nie obowiązują przepisy art. 118 § 2 Ordynacji podatkowej, regulujące kwestię przedawnienia należności wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, niezależnie od przepisu art. 24 ust. 5d ustawy,

5) naruszenie przepisów prawa materialnego, polegające na zajęciu nadpłaty wynikającej ze wspólnego zeznania podatkowego PIT-36 za 2008 r. małżonków K., bez uwzględnienia, że dopiero z dniem 1 stycznia 2003 r. weszła w życie zmiana Ordynacji podatkowej umożliwiająca dokonanie takiego zajęcia.

Ponieważ główne zarzuty zażalenia dotyczą przedawnienia egzekwowanego obowiązku i swoją podstawę mają w art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dyrektor Izby Skarbowej w [...] przesłał kopię zażalenia do wierzyciela, tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] Inspektora w [...], z prośbą o ponowne rozpatrzenie zarzutów zażalenia i rozważenie ewentualnej zmiany stanowiska zawartego w wydanym postanowieniu w dniu 4 czerwca 2009 r.

Pismem z dnia 15 lipca 12009 r. ZUS poinformował, że w całości podtrzymuje stanowisko wierzyciela zawarte w postanowieniu z dnia 4 czerwca 2009 r.

Dyrektor Izby Skarbowej w [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszoinstancyjnego z dnia 17 czerwca 2009 r., zwracając uwagę, że zgodnie z art. 29 § 1 ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Badanie to ma charakter formalny. Badanie na tym etapie postępowania przez organ egzekucyjny, czy zobowiązanie objęte tytułami wykonawczymi wygasło z powodu przedawnienia, prowadziłoby do wkroczenia w sferę merytorycznej oceny podstawy do wystawienia tytułów wykonawczych przez wierzyciela, do czego organ egzekucyjny nie jest uprawniony.

Wskazano, że nie podlega również rozpoznaniu zgłoszony po raz pierwszy w zażaleniu zarzut naruszenia art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, polegający na wystawieniu tytułu wykonawczego wyłącznie na zobowiązanego, w sytuacji prowadzenia egzekucji zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonki, jak i z ich majątków osobistych. Zarzut ten swoją podstawę ma w art. 33 pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i mógł zostać wniesiony w terminie 7 dni od dnia doręczenia stronie odpisów tytułów wykonawczych, co nastąpiło 11 maja 2009 r. Termin do wniesienia tego zarzutu upłynął więc z dniem 18 maja 2009 r., a zażalenie zawierające zarzut naruszenia art. 27c ww. ustawy wniesiono 23 czerwca 2009 r., tj. 36 dni po terminie. Zarzut wniesiony z uchybieniem ustawowego terminu do jego wniesienia nie podlega rozpatrzeniu.

Zwrócono też uwagę, że zakres rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy wyznaczony jest rozstrzygnięciem organu I instancji - organu egzekucyjnego i z tych względów zarzut zawarty w punkcie 5 zażalenia z dnia 22 czerwca 2009 r. nie może być rozpoznany przez Dyrektora Izby Skarbowej w [...] działającego jako organ odwoławczy od postanowienia z dnia 17 czerwca 2009 r. o oddaleniu zarzutów.

Treść zarzutu objęcia egzekucją nie tylko majątku odrębnego podatnika, ale i majątku wspólnego podatnika i jego małżonka wskazuje, że strona kwestionuje prawidłowość dokonanego w dniu 17 czerwca 2009 r. zajęcia nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych. W postępowaniu egzekucyjnym w administracji istotną kwestią jest rozgraniczenie pomiędzy zarzutami w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a skargą na czynność egzekucyjną. Dyrektor Izby Skarbowej w [...] zakwalifikował powyższy zarzut go jako skargę na czynność egzekucyjną, polegającą na zajęciu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych i jako organ nadzoru, i wskazał, że rozpatrzy zarzuty zawarte w punkcie 5 zażalenia jako skargę na czynność egzekucyjną i wyda w tej sprawie stosowne postanowienie.

W zakresie zarzutu przedawnienia obowiązków objętych tytułami wykonawczymi wskazano, że ZUS zajął odmienne stanowisko niż strona. Powołując się na przepis art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ZUS stwierdził, że w sprawie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, a tym samym egzekwowane należności nie uległy przedawnieniu i są wymagalne.

Stosownie do art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca, co oznacza, że organ egzekucyjny nie posiada uprawnień do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, w tym badania zasadności zarzutu zobowiązanego, że egzekwowana należność uległa przedawnieniu, w sytuacji gdy wierzyciel w postanowieniu wydanym w trybie art. 34 §1 ww. ustawy, nie potwierdzi tego zarzutu.

Dyrektor Izby Skarbowej w [...] również nie uznał się za uprawniony do ingerowania w treść stanowiska wyrażonego przez wierzyciela na podstawie art. 34 § 1 ww. ustawy.

Dyrektor Izby Skarbowej w [...] podał też, że przed rozpatrzeniem zażalenia przesłał jego kopie wierzycielowi z prośbą o ponowne rozpatrzenie zarzutów, jednak w odpowiedzi otrzymał pismo, w którym wierzyciel w całości podtrzymał stanowisko zawarte w postanowieniu z dnia 4 czerwca 2009 r.

Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] pełnomocnik A. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zarzucając błędną, przekraczająca dopuszczalne granice swobodnej interpretacji, ocenę ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę tegoż postanowienia, oraz obrazę prawa materialnego i przepisów postępowania podatkowego, ubezpieczeniowego i egzekucyjnego, a mianowicie:

1. błędne zastosowanie przepisów art. 26 i art. 29 § l ustawy Ordynacja podatkowa polegające na uznaniu przez organ egzekucyjny zobowiązanego A. K. jako podatnika, płatnika składek, podczas gdy w rzeczywistości zobowiązanie podatkowe A. K. wynika z decyzji ZUS z dnia [...] orzekającej o jego odpowiedzialności jako osoby trzeciej za zobowiązania Spółki z o.o. "B" z/s w [...] z tytułu składek,

2. naruszenie przepisów art. 27c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym, polegające na zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych wynikającej z zeznania podatkowego PIT -38 za 2008 r. obojga małżonków M. T. – K. i A. K, na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela wyłącznie na zobowiązanego,

3. naruszenie przepisów prawa materialnego, polegające na zajęciu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych wynikającej z zeznania podatkowego PIT-38 za 2008 r. obojga małżonków M. T. – K. i A. K., bez uwzględnienia konsekwencji wejścia w życie ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2003 r.

4. naruszenie art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, polegające błędnym uznaniu, że w/w przepis dotyczący biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek oraz zawieszenia tegoż biegu, odnosi się również do przedawnienia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, które to przedawnienie reguluje przepis art. 24 ust. 5d tejże ustawy,

5. naruszenie art. 24 ust. 5d wymienionej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych polegające na błędnym założeniu, że bieg przedawnienia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej ulega przerwaniu bądź zawieszeniu, podczas gdy z dyrektyw tego przepisu regulacje dotyczące biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej nie wynikają,

6. naruszenie przepisu art. 118 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa w zw. z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych polegające na uznaniu, że:

- dyspozycje tegoż artykułu nie regulują przedawnienia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej w związku wejściem w życie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw,

- do przedawnienia zobowiązania wynikające z decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej nie mają zastosowania przepisy art. 70 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz.1954 ze zm. - dalej "upea"), organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, przy czym stosownie do art. 34 § 1 upea stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutów, co do istnienia egzekwowanego obowiązku bądź jego wymagalności (art. 33 pkt 1 i 2 upea), jest dla organu egzekucyjnego wiążące.

Treść powyższych przepisów jest konsekwencją wynikającej z art. 29 § 1 upea zasady, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym oraz wyrażonej w art. 34 § 2 upea zasady, że na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie.

Ta ostatnia zasada gwarantować ma zobowiązanemu instancyjną i sądową kontrolę stanowiska wierzyciela. Zasada ta doznaje jednak ograniczenia w sytuacji, gdy wierzycielem jest ZUS, bowiem zgodnie z art. 83c ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 1998 r. Nr 138, poz. 887 ze zm. – dalej: "ustawa systemowa"), od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień ZUS w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje. Brak zaskarżalności postanowienia ZUS w drodze zażalenia nie oznacza jednak, że postanowienie organu egzekucyjnego, które jest następstwem wiążącego postanowienia ZUS wymyka się w zakresie zarzutu zobowiązanego spod kontroli sądowej. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 9 lutego 2006 r. – sygn. III SA/Wr 517/04 oraz wyroku WSA w Lublinie z dnia 16 maja 2008 r. – sygn. I SA/Lu 104/08, gdzie skład orzekający zaprezentował pogląd, że skoro postanowienie zawierające wypowiedź wierzyciela jest wiążące dla organu egzekucyjnego i stanowi niezbędny element postanowienia tego organu, to przy sądowej ocenie postanowienia organu egzekucyjnego nie można oderwać się od oceny zgodności z prawem stanowiska wierzyciela, które wiążąco kształtuje postanowienie organu egzekucyjnego.

Uprawnienie Sądu do kontroli legalności postanowienia wierzyciela (ZUS) wynika z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: "ppsa"). Zgodnie z tym przepisem Sąd, rozpatrując skargę, ma obowiązek stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach (zarówno głównych, jak i wpadkowych, incydentalnych) przeprowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

W pierwszej kolejności odnieść należy się do zarzutu przedawnienia obowiązków objętych tytułami wykonawczymi, co do których ZUS zajął stanowisko, iż w sprawie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, a tym samym egzekwowane należności nie uległy przedawnieniu i są wymagalne.

Sąd orzekający w sprawie niniejszej podziela w tej kwestii pogląd wyrażony w wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 września 2009 r., sygn. [...] wydanego na skutek apelacji A. K. od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z dnia 16 lutego 2009 r., przeciwko ZUS, o zwrot wyegzekwowanej należności, dotyczący odpowiedzialności skarżącego z tytułu składek za okres od sierpnia do grudnia 2000 r. Wyrokiem tym Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję z dnia 30 maja 2008 r. i ustalił obowiązek zwrotu na rzecz A. K. przez ZUS Oddział w [...] kwoty 894,60 zł tytułem nienależnie opłaconych składek za zobowiązania Spółki z o.o. A z siedzibą w [...], uznając, że apelacja oparta na zarzucie naruszenia art. 24 ust. 5d ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych jest trafna.

Sąd w uzasadnieniu argumentował, iż przepis ten, stanowiący, że "przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana" wprowadzony został do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez art. 1 pkt 9 lit. b ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074) i obowiązywał od dnia 1 stycznia 2003 roku. Przed tą datą przedawnienie zobowiązań z tytułu składek, przeniesionych na osobę trzecią, było uregulowane w art. 118 § 2. Ordynacji podatkowej mającym zastosowanie przez art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przewidywał on krótszy okres przedawnienia, bo trzy lata biegnące od końca roku kalendarzowego, w którym została wydana decyzja o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej. Wprawdzie art. 118 § 2 Ordynacji podatkowej nie został usunięty z art. 31 ustawy systemowej i ustawa z dnia 18 grudnia 2002 roku nie zawierała przepisów intertemporalnych, zwrócono jednak uwagę, że przepisy Ordynacji podatkowej mają wyłącznie odpowiednie zastosowanie do należności z tytułu składek i tylko w zakresie wskazanym w art. 31 i 32 ustawy systemowej, co uprawnia do przyjęcia, że unormowanie art. 24 ust. 5d ustawy systemowej jest przepisem szczególnym i stanowi samodzielną, wyczerpującą regulację dotyczącą przedawnienia należności z tytułu składek przeniesionych na osobę trzecią. O bezpośrednim skutku ustawy nowej tj. z dnia 18 grudnia 2002 roku przesądza też reguła pierwszeństwa działania aktu prawnego późniejszego.

Tym samym Sąd Apelacyjny przyznał rację skarżącemu, iż nastąpiło przedawnienie należności z tytułu składek w łącznej kwocie 3.724,20 złotych, za które ponosi odpowiedzialność A. K. na mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w [...] z dnia [...], bowiem z dniem 31 grudnia 2006 roku upłynął 5- letni termin przedawnienia należności określonej w ww. decyzji. Do tego dnia nie nastąpiło zdarzenie, od którego powołany wyżej przepis art. 24 ust. 5b uzależnił zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Postępowanie egzekucyjne wszczęte w dniu 23 maja 2007 r. okazało się wadliwe z uwagi na nieprawidłowe wystawienie tytułów wykonawczych przez wierzyciela, a następnie umorzone. Wszczęte postępowanie egzekucyjne wobec A. K. nie spowodowało zawieszenia, biegnącego od dnia 31 grudnia 2001 roku terminu przedawnienia zobowiązania określonego w decyzji z dnia 14 września 2001 roku. Zdaniem Sądu Apelacyjnego rozciągnięcie w art. 24 ust. 5b zawieszenia biegu terminu przedawnienia na "postępowanie przed sądem" obejmuje postępowanie sądowe związane z postępowaniem egzekucyjnym, a nie postępowaniem odwoławczym toczącym się przed sądem od decyzji Zakładu przenoszącej odpowiedzialność na osobę trzecią. W ocenie Sądu Apelacyjnego za taką wykładnią art. 24 ust. 5b przemawia treść nadana mu po nowelizacji, od 1 lipca 2004 r.

W świetle art. 32 upea doręczenie dłużnikowi upomnień nie jest tożsame z podjęciem pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek.

Skutkiem niewystąpienia zdarzeń zawieszających bieg terminu przedawnienia jest przedawnienie z dniem 31 grudnia 2006 r. zobowiązania wynikającego z decyzji z dnia [...] co podnosił w skardze pełnomocnik strony skarżącej.

Powyższe czyni skargę zasadną.

Co do pozostałych zarzutów skargi, to jest objęcia egzekucją nie tylko majątku odrębnego podatnika, ale i majątku wspólnego podatnika i jego małżonka (to jest wierzytelność pieniężną z tytułu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych wynikających z zeznania podatkowego za 2008 rok), Sąd podziela argumentację Dyrektora Izby Skarbowej w [...], iż z uwagi na rozgraniczenie pomiędzy zarzutami w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a skargą na czynność egzekucyjną, organ ten zasadnie zakwalifikował powyższy zarzut jako skargę na czynność egzekucyjną, polegającą na zajęciu nadpłaty w podatku dochodowym i, wskazując, że w tej sprawie wyda stosowne postanowienie. Kwestia ta nie może podlegać tym samym ocenie Sądu w sprawie, której przedmiotem jest rozpatrzenie zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej.

Z tych względów, na podstawie art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 ppsa, orzeczono jak w sentencji.