Wyrok NSA, sygn. akt III SA 7572/98
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1999-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 610  Sprawy komunalizacji mienia
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. e, art. 10 ust. 2-3
journal: Dz.U. 1989 nr 4 poz. 23
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej.
article: art. 231 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Teza: Skoro strona skarżąca wybrała formę sprzedaży do przeniesienia własności, nie może skutecznie zasłaniać się ewentualnymi przesłankami powstania roszczenia z art. 231 par. 1 Kc i żądać uwzględnienia poczynionych na nieruchomości nakładów.

TEZY

Skoro strona skarżąca wybrała formę sprzedaży do przeniesienia własności, nie może skutecznie zasłaniać się ewentualnymi przesłankami powstania roszczenia z art. 231 par. 1 Kc i żądać uwzględnienia poczynionych na nieruchomości nakładów.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu sprawy ze skargi I. F. by G. Sp.z o.o. w Z. na decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 24.07.1998 r. (...) w przedmiocie opłaty skarbowej - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Jak wynika z aktu notarialnego (...) w dniu 31.10.1995 r. Szczepan i Wiesława małżonkowie W. wykonując zobowiązanie z umowy warunkowej sprzedaży przenieśli na rzecz Przedsiębiorstwa "I. F. by G." Sp. z o.o. własność zabudowanej nieruchomości, położonej w Z., przy ul. (...), składającej się z działek gruntu o nr ewid. 2696/2 i 2696/3 o pow. 3.995 m2.

Z tytułu dokonanej czynności prawnej notariusz pobrał opłatę skarbową w wysokości 17.120 zł stosownie do przyjętej przez kontrahentów wartości przedmiotu transakcji w kwocie 342.395 zł.

Urząd Skarbowy w W. kwestionując powyższą wartość wszczął postępowanie podatkowe, w toku którego ustalił wartość nieruchomości na podstawie opinii biegłego, przedłożonej przez pełnomocnika Spółki. Od przyjętej do podstawy wymiaru wartości wynoszącej 1.746.149 zł. organ podatkowy decyzją z dnia 21.02.1997 r. wymierzył stronom opłatę skarbową w kwocie 87.307,50 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji Spółka zarzuciła Urzędowi Skarbowemu przyjęcie do podstawy obliczenia opłaty wartości urządzeń służących do doprowadzenia energii elektrycznej, linii telefonicznej oraz przyłącza gazowego do działki gruntu nr ewid. 2696/3, wbrew zasadzie wyrażonej w art. 49 Kc. Ponadto niewyjaśnienie różnicy pomiędzy wyceną nieruchomości przyjętą przez biegłego B. K. a wyceną dokonaną przez biegłego Z. O.

Izba Skarbowa w W. decyzją z dnia 24.07.1998 r. uchyliła w części zaskarżoną decyzję obniżając wysokość należnej opłaty do kwoty 8.5421 zł.

W uzasadnieniu decyzji podała, że podniesiony przez stronę zarzut zawyżenia podstawy wymiaru opłaty skarbowej jest zasadny. Zgodnie z generalną zasadą ustanowioną w art. 47 par. 1 Kc część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych. Na gruncie prawa cywilnego częścią składową rzeczy jest wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego. Uwzględniając wyjątek od tej reguły, określony w art. 49 Kc urządzenia służące do doprowadzenia lub odprowadzenia wody, pary, gazu, prądu elektrycznego oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych gruntu lub budynku, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa lub zakładu. W przedmiotowej sprawie łączna wartość ww. urządzeń wyniosła 37.728,81 zł. Kwoty tej, obliczonej przez biegłego nie należało więc włączać do podstawy obliczenia należnej opłaty.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu - niepodania motywów jakimi organ podatkowy I instancji kierował się przy ocenie zebranego w toku postępowania materiału dowodowego Izba Skarbowa stwierdziła, że nie znajduje on oparcia w świetle uzasadnienia kwestionowanej decyzji. Urząd Skarbowy rozstrzygając o istocie sprawy przedstawił bowiem argumenty przemawiające za przyjęciem opinii inż. O. oraz odrzuceniem operatu szacunkowego inż. K. Wyjaśnił przy tym przyczyny rozbieżności stanowisk obydwu biegłych.

W tym stanie rzeczy Izba po skorygowaniu podstawy obliczenia należnej daniny do kwoty 1.708.421 zł i zastosowaniu 5 procent stawki opłaty z par. 58 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 1994 r. /Dz.U. nr 136 poz. 705 ze zm./ orzekła jak w sentencji.

W skardze na powyższą decyzję Spółka zarzuciła naruszenie przepisu art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. w opłacie skarbowej.

W uzasadnieniu skargi podała, że zaskarżone decyzje nie uwzględniają faktu obciążenia przedmiotowej nieruchomości naniesieniami dokonanymi przez Spółkę i to o wartości wielokrotnie przekraczającej wartość samego gruntu. Spółka bowiem posiadająca nieruchomości w dobrej wierze wzniosła na gruncie budynek, którego wartość według oceny dokonanej przez Urząd wynosi 1.480.122 zł. oraz dokonała budowy infrastruktury działki.

Ponadto podała, że przyjęcie przez organy podatkowe wyceny dokonanej przez biegłego B. K. "(...) odbiega zdecydowanie od oceny rynkowej na dzień dokonania transakcji", jest arbitralne i nie poparte przekonywającą analizą.

Zgodnie z przepisem art. 107 par. 3 Kpa decyzja w zakresie uzasadnienia faktycznego powinna m.in. zawierać wyjaśnienie przyczyn z powodu których organ administracji odmówił niektórym dowodom wiarygodności mocy dowodowej. Organ administracji ma bowiem ustawowy obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy, tak pod względem faktycznym, jak i prawnym w celu ustalenia rzeczywistego stanu sprawy /art. 7 Kpa/.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w W. wniosła o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna. Z treści aktu notarialnego z dnia 31.10.1995 r. wynika, że w wykonaniu zobowiązania wynikającego z umowy warunkowej sprzedaży sporządzonej w dniu 10.08.1995 r. Szczepan i Wiesława małżonkowie W. przenieśli bezwarunkowo na rzecz Spółki I. F. by G. Sp.z o.o. własność całej zabudowanej nieruchomości o obszarze 995 m2. Z treści par. 3 aktu notarialnego wynika, że strony ustaliły cenę na kwotę (...) USD.

Powyższa czynność stanowi umowę sprzedaży rzeczy i praw majątkowych w rozumieniu art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ i podlega tej opłacie. Ustalenia tego strona skarżąca nie kwestionowała, zarzucała jedynie organom podatkowym nie uwzględnienie, że wartość rynkowa była mniejsza wobec obciążenia przedmiotowej nieruchomości roszczeniami Spółki I. F. by G. Sp. z o.o. z tytułu dokonanych na niej naniesień.

W sprawie niniejszej podstawą tą będzie wartość rynkowa nieruchomości.

Zgodnie z treścią, art. 10 ust. 2 ustawy o opłacie skarbowej wartość rynkową przedmiotu czynności cywilnoprawnej określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w danej miejscowości w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich stanu i zużycia z dnia okazania tej czynności bez odliczenia przyjętych przez nabywcę długów i ciężarów.

Oczywistym jest w sprawie, że nabywca nie przejął żadnych długów ani ciężarów.

Strona skarżąca twierdzi natomiast, że z tytułu poczynionych nakładów nabywcy przysługuje roszczenie w trybie art. 231 par. 1 Kc. Nie negując tego faktu należy stwierdzić, że w sytuacji sprzedaży nieruchomości organ podatkowy określił jej wartość łącznie ze znajdującymi się na niej budowlami. Skoro strona skarżąca wybrała formę sprzedaży do przeniesienia własności, nie może skutecznie zasłaniać się ewentualnymi przesłankami powstania roszczenia z art. 231 par.1 Kc i żądać uwzględnienia poczynionych na nieruchomości nakładów.

W ocenie Sądu niezasadnym jest również zarzut naruszenia art.107 par.3 Kpa. W sprawie niniejszej pełnomocnik strony skarżącej przedłożył do akt opinię biegłego Aleksandra O. wydaną na zlecenie firmy I. F. by G. z dnia 27.01.1995 r.,w której wartość sumaryczną nieruchomości bez budynków biegły ustalił na kwotę 299027zł. Powyższą opinię Urząd uznał za prawidłową, a dodatkowo zlecił opracowanie opinii w zakresie nieruchomości budynkowych. Ten sam biegły Aleksander Orłowski wartość nieruchomości budynkowych ocenił na kwotę 1480 122zł. Obie opinie przesłał następnie pełnomocnikowi do zajęcia stanowiska.

W odniesieniu do pierwszej opinii pełnomocnik nadesłał opinię Bogusława K. z 1993 r.,który wartość nieruchomości zabudowanej ustalił na kwotę 76.454 zł.

Urząd Skarbowy wydając decyzję, w sposób bardzo wnikliwy odniósł się do obu opinii i uzasadnił dlaczego opinii biegłego B. K. nie uwzględnił. Znamienne, że wartość podana przez biegłego B. K. była znacząco niższa niż przyjęta w akcie notarialnym.

Izba Skarbowa powyższe ustalenia zweryfikowała na korzyść strony skarżącej uznając zarzuty odwołania w czyści dotyczącej kwoty 37.728,81 zł.

W tym miejscu należy tylko wskazać, że do ustalenia podstawy opodatkowania organy podatkowe najprawdopodobniej omyłkowo przyjęły kwoty 266 027 zł.,a nie 299 027 zł.jak ustalił biegły A. O. w opinii z 30.01.1995 r. Ponieważ są to ustalenia na korzyść strony skarżącej Sąd w tym zakresie ustaleń nie zakwestionował.

Odnosząc się do zarzutów zgłoszonych na rozprawie, a dotyczących naruszenia art. 10 ust. 3 ustawy o opłacie skarbowej Sąd uznał je za nieuzasadnione. Co się tyczy wyceny samej nieruchomości /bez budynków/ organy podatkowe uznały w zasadzie wartość wskazaną przez stronę.

Uchybieniem organów podatkowych było natomiast nie wezwanie strony do podania wartości całej nieruchomości /wraz z budynkami/,jednak uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Organy podatkowe bowiem zleciły opracowanie opinii biegłemu, którego ustaleń w zasadzie strona nie kwestionowała. Twierdziła tylko, że wartość nieruchomości budynkowych nie powinna być brana do podstawy opodatkowania. W tej sytuacji brak wezwania strony do podania wartości sprzedaży skutkować będzie tylko nieobciążaniem strony kosztami opinii biegłego.

Nie miał wpływu na wynik sprawy również fakt, że w sprawie opinię wydał jeden biegły a nie dwóch biegłych. Przedmiotem opinii była jednorodna problematyka. Strona w zasadzie nie zgłosiła żadnych merytorycznych zarzutów pod względem dokonanej wyceny. Biegły w części dotyczącej danej nieruchomości dokonał wyceny na zlecenie strony, która tej wyceny nie kwestionowała skoro złożyła ją do akt sprawy. W tej sytuacji fakt wydania opinii przez jednego biegłego nie miał wpływu na prawidłową wycenę przedmiotu podstawy opodatkowania.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA, Sąd orzekł jak w sentencji.