Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 351/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: *Uchylono interpretację przepisów prawa podatkowego
Powołane przepisy: article: art. 43 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2004 nr 54 poz 535
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Protokolant Katarzyna Wilczek, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi "A" sp. z o.o. z siedzibą w B. D. na interpretację indywidualną Ministra Finansów - Dyrektors Izby Skarbowej w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług I. uchyla zaskarżoną interpretację, II. orzeka, że akt wymieniony w pkt I nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Ministra Finansów na rzecz strony skarżącej kwotę [...] (słownie: [...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przystępując do rozstrzygania Sąd uwzględnił następujący stan faktyczny

i prawny sprawy.

W dniu [...] r. "A" Sp. z o. o. z/s w B. D. (dalej: spółka/skarżąca) wystąpiła do Biura Krajowej Informacji Podatkowej w L. z wnioskiem o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego (z wnioskiem o interpretację indywidualną). Wniosek dotyczył opodatkowania podatkiem od towarów i usług (dalej: podatek VAT) świadczonych przez spółkę usług finansowych, będących konsekwencją zawieranych umów przelewu wierzytelności.

Z opisanego we wniosku stanu faktycznego wynika, iż wnioskodawca w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zawiera umowy przelewu wierzytelności. Przedmiotem umów jest przeniesienie na spółkę przysługujących cedentowi wierzytelności własnych wraz z wszelkimi związanymi z tymi wierzytelnościami prawami. Po wstąpieniu w miejsce dotychczasowego wierzyciela, spółka - według uznania - podejmuje dalsze kroki związane z wierzytelnością: realizuje windykację wierzytelności (w tym odsetek) we własnym imieniu i na własny rachunek, bądź dokonuje ich dalszej odsprzedaży. Poza kupnem wierzytelności, zapłatą ceny

i zawiadomieniem dłużnika o nabyciu wierzytelności, spółka nie zobowiązuje się do wykonania na rzecz cedenta żadnych czynności. Cena za zakupioną wierzytelność określana jest w proporcji do wyegzekwowanej kwoty. Po podpisaniu umowy spółka - jako nowy właściciel wierzytelności - ponosi wszelkie koszty z nią związane. Zdaniem spółki, świadczone przez nią usługi należy traktować jako usługi pośrednictwa finansowego, sklasyfikowane w PKWiU w sekcji J ex (65-67). Ponieważ spółka nie dokonuje żadnych dodatkowych czynności na rzecz cedenta (przedmiotem umowy jest tylko cesja wierzytelności), umowy nie mają charakteru stałego (dotyczą konkretnie wskazanych wierzytelności), a wszystkie kupowane wierzytelności są wymagalne, realizowane usługi nie stanowią - według wnioskodawcy - usług faktoringu.

Spółka zaznaczyła, że niezależnie od skupu wierzytelności świadczy również usługi windykacji, działając w tym obszarze na podstawie pełnomocnictwa (spółka nie realizuje tych usług w oparciu o umowę cesji wierzytelności, nie przejmuje ryzyka niewypłacalności dłużnika, nie ponosi kosztów ściągnięcia długu, usługobiorca wypłaca spółce wynagrodzenie za samo przyjęcie zlecenia).

Mając na uwadze powyższe spółka sformułowała następujące pytania.

1. Jaką stawką podatku VAT należy opodatkować usługi świadczone przez spółkę w związku z zawieranymi umowami przelewu wierzytelności oraz w których sytuacjach usługi te korzystają ze zwolnienia od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług?

2. Czy w przypadku odstąpienia od umowy, w całości bądź w części, wykonywana jest jakakolwiek czynność podlegająca opodatkowaniu podatkiem VAT?

3. Kiedy powstaje obowiązek podatkowy w sytuacji, gdy płatność na rzecz cedenta dokonywana jest ratami?

4. Jak określić podstawę opodatkowania świadczonych przez spółkę usług?

5. Czy do podstawy opodatkowania należy doliczać kwotę odsetek, które są egzekwowane przez spółkę od dłużnika?

Prezentując własne stanowisko, odwołując się do treści art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm. - dalej: ustawa VAT) spółka wyraziła pogląd, że opodatkowaniu VAT wg stawki 22% podlegają usługi ściągania długów oraz usługi faktoringu. Wskazała, iż pozostałe usługi związane z obrotem wierzytelnościami, jako usługi pośrednictwa finansowego, korzystają ze zwolnienia od opodatkowania. Stwierdziła, że skoro świadczone przez nią usługi pośrednictwa finansowego nie stanowią ani usług ściągania długów, ani usług faktoringu, to są one objęte zwolnieniem, o którym mowa w w/w przepisie.

Wnioskodawca uznał, iż w przypadku odstąpienia od umowy nie dochodzi do jej zawarcia (odpowiednio w całości bądź w części). W konsekwencji nie jest realizowane także świadczenie objęte przedmiotowo podatkiem VAT.

Spółka wywodziła, że w sytuacji gdy płatność następuje w ratach obowiązek podatkowy powstanie w momencie zapłaty poszczególnych rat.

Według autora wniosku, w opisanym w zapytaniu stanie faktycznym, podstawę opodatkowania będzie stanowiła kwota wyegzekwowana od dłużnika, pomniejszona

o cenę zapłaconą cedentowi. Jego zdaniem, uznanie za podstawę opodatkowania różnicy między wartością nominalną wierzytelności a kwotą uiszczoną na rzecz zbywcy - w przypadku problemów z wyegzekwowaniem długu - prowadziłoby do sytuacji,

w której kwota podatku VAT byłaby wyższa od wartości wyegzekwowanej wierzytelności (otrzymanego wynagrodzenia).

Odnośnie ostatniej kwestii spółka zaprezentowała pogląd, iż w przypadku, kiedy dokumentami potwierdzającymi przejmowanie wierzytelności w momencie zawarcia umowy są także noty odsetkowe, kwota otrzymanych odsetek - pomniejszona o kwotę płatną dla cedenta - powinna zwiększać podstawę opodatkowania. Jeżeli natomiast przedmiotem przelewu wierzytelności jest jedynie jej wartość, wynikająca z innych niż nota odsetkowa dokumentów, odsetki nie powinny zwiększać podstawy opodatkowania.

Minister Finansów, działając przez Dyrektora Izby Skarbowej w P.,

w interpretacji indywidualnej z [...] r. (nr [...]) uznał stanowisko spółki za prawidłowe w kwestii wliczania do podstawy opodatkowania odsetek, momentu powstania obowiązku podatkowego przy płatności w ratach oraz odstąpienia od umowy. Jako błędne potraktował natomiast poglądy wnioskodawcy w zakresie stawki za świadczone usługi oraz ustalenia podstawy opodatkowania.

Odnośnie zagadnień co do których nie podzielono stanowiska autora wniosku organ podatkowy uzasadniał, że przeniesienie praw do wierzytelności stanowi świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy VAT. Wskazał, iż

w takim przypadku to nabywca wierzytelności świadczy na rzecz jej zbywcy usługę pośrednictwa finansowego, której celem jest uwolnienie zbywcy od ciężaru egzekwowania długu. Stwierdził, że zakup wierzytelności w celu ich windykacji we własnym zakresie lub w celu dalszej sprzedaży mieści się w zakresie usług pośrednictwa finansowego, sklasyfikowanych według PKWiU w sekcji J ex (65-67).

W interpretacji Minister Finansów zauważył, iż usługi pośrednictwa finansowego korzystają ze zwolnienia od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy VAT, z wyłączeniem usług wymienionych w punktach 1-9 poz. 3 załącznika nr 4 do ustawy. Podniósł, że w katalogu usług, których zwolnienie nie obejmuje, wymieniono także usługi ściągania długów oraz usługi faktoringu. Dowodził organ, iż przyjęte przez polskiego ustawodawcę rozwiązania w tym zakresie są zgodne z postanowieniami dyrektyw unijnych. Powołał ponadto wyrok z 26 czerwca 2003 r. (sprawa C-305/01),

w którym ETS - definiując faktoring - podkreślił, że działalność gospodarcza, w ramach której podmiot gospodarczy nabywa wierzytelności - przejmując ryzyko niewywiązania się dłużnika ze zobowiązania - i w zamian wystawia swojemu klientowi faktury z tytułu prowizji, stanowi odzyskiwanie długów w rozumieniu art. 13B(d)(3) VI Dyrektywy

i dlatego działalność ta wyłączona jest ze zwolnienia określonego w tym przepisie.

Organ podatkowy zaakcentował, że faktoring charakteryzuje się tym, iż trudniący się zawodowo tego typu działalnością faktor nabywa wierzytelności przysługujące przedsiębiorcy (faktorantowi) z tytułu dokonania sprzedaży lub wykonania usług

w zamian za określoną kwotę, odpowiadającą wartości nominalnej wierzytelności pomniejszonej o dyskonto uwzględniające wynagrodzenie faktora. Zdaniem Ministra Finansów, w pojęciu usług ściągania długów i faktoringu mieści się skup wierzytelności w celu ich windykacji we własnym zakresie lub odprzedaży. Usługa ta, polegająca na "wyręczeniu" usługobiorcy od czynności odzyskania długu, podlega zatem - według organu - opodatkowaniu podatkiem VAT bez możliwości skorzystania ze zwolnienia.

Podkreślił organ, że ustawa VAT nie uzależnia opodatkowania usług faktoringu od rodzaju umowy zawartej pomiędzy stronami, co oznacza, iż każdy typ faktoringu winien być opodatkowany. Dodał, iż na gruncie tej ustawy faktoring należy traktować analogicznie jak cesję wierzytelności. Uznał, że w każdym przypadku gdy celem działania usługodawcy jest przejęcie wierzytelności (długu) innego podmiotu w celu jej ściągnięcia usługę należy opodatkować, także wówczas, gdy środkiem do tego celu jest nabycie cudzej wierzytelności (z ryzykiem lub bez ryzyka wypłacalności dłużnika), która to czynność mieści się w pojęciu szeroko rozumianego pośrednictwa finansowego.

W opinii Ministra Finansów, opisane w stanie faktycznym wniosku transakcje polegające na nabywaniu wymagalnych i bezspornych wierzytelności własnych innego podmiotu (cedenta) w celu samodzielnej ich windykacji lub odsprzedaży (bez dodatkowych usług), niewątpliwie powodują "uwolnienie" cedenta od ciężaru egzekwowania wierzytelności i stanowią czynność odzyskiwania długów wyłączoną ze zwolnienia od podatku VAT.

Wskazał organ, że obrót wierzytelnościami mieści się w pojęciu usług "ściągania długów i faktoringu" oraz podlega opodatkowaniu podatkiem VAT wg stawki 22%, nie korzystając zarazem ze zwolnienia od tego podatku.

Minister Finansów stwierdził, iż w świetle art. 29 ust. 1 ustawy VAT przy nabyciu wierzytelności podstawę opodatkowania będzie stanowiła różnica pomiędzy wartością nominalną wierzytelności a wartością, którą spółka zapłaciła wierzycielowi pierwotnemu. Podkreślił, że ustalając kwotę obrotu świadczący usługę obowiązany jest ustalić wartość całego nabytego prawa (czyli kwotę nominalną powiększoną o zaległe odsetki naliczone na dzień dokonania cesji i wartość innych praw związanych

z wierzytelnością), a następnie odjąć od niej kwotę wypłaconą sprzedającemu.

W wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa spółka podniosła, iż przedmiotem zawieranych przez nią umów jest zwolniony od opodatkowania przelew wierzytelności, w wyniku którego wstępuje ona w miejsce dotychczasowego wierzyciela. Dowodziła, że podjęta ewentualnie czynność ściągnięcia długu jest już przez nią realizowana we własnym interesie nie zaś na rzecz cedenta. Odnośnie podstawy opodatkowania spółka stwierdziła, że wydana interpretacja jest wewnętrznie sprzeczna wskazując z jednej strony, iż podstawą opodatkowania jest wartość nominalna wierzytelności pomniejszona o kwotę zapłaconą, z drugiej zaś, że jest to wartość nominalna powiększona o zaległe odsetki i wartość innych praw pomniejszona o kwotę zapłaconą.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie Minister Finansów stwierdził brak podstaw do zmiany wydanej interpretacji indywidualnej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu spółka zaskarżyła interpretację w części dotyczącej stawki za świadczenie usług zakupu wierzytelności (pyt. nr 1 wniosku) oraz w zakresie ustalenia podstawy opodatkowania (pyt. 4 wniosku). Zarzuciła, że skarżona interpretacja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 43 ust. 1 pkt 1 oraz art. 41 ust. 1 ustawy VAT wskutek uznania, iż zakup wierzytelności stanowi czynność ściągania długów wyłączoną ze zwolnienia od opodatkowania podatkiem VAT oraz art. 29 ust. 1 ustawy VAT, art. 11 część A ust. 1 lit. a/ VI Dyrektywy i art. 73 Dyrektywy 112 w wyniku przyjęcia, że podstawą opodatkowania transakcji zakupu wierzytelności jest różnica pomiędzy jej wartością nominalną, powiększoną o odsetki naliczone przez cedenta na moment zbycia wierzytelności i wartość innych praw związanych z wierzytelnościami, a wartością, którą spółka zapłaciła wierzycielowi pierwotnemu.

W uzasadnieniu skargi skarżąca spółka dowodziła, że błędne jest stanowisko organu podatkowego jakoby w pojęciu usług ściągania długów i faktoringu mieścił się skup wierzytelności w celu ich windykacji we własnym zakresie lub w celu odsprzedaży oraz że faktoring na gruncie ustawy VAT winien być traktowany analogicznie jak cesja wierzytelności. Wskazała, iż skoro ustawodawca, jako czynności pośrednictwa finansowego wyłączone z opodatkowania VAT, wymienił faktoring i usługę ściągania długów odrębnie, to usługi te należało rozpatrywać oddzielnie. Podkreśliła, że we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej jednoznacznie stwierdziła, iż usługi przez nią świadczone nie stanowią usług faktoringu oraz usług ściągania długów.

W kwestii podstawy opodatkowania spółka stwierdziła, iż podstawa ta winna być określona w wysokości kwoty faktycznie otrzymanej (faktyczne nie zaś hipotetyczne dyskonto). Oznajmiła, że w przypadku cesji wierzytelności za podstawę opodatkowania można uznać jedynie kwotę wyegzekwowaną od dłużnika, pomniejszoną o cenę zapłaconą cedentowi. Podniosła, iż gdyby za podstawę opodatkowania uznać różnicę między wartością nominalną wierzytelności a kwotą zapłaconą cedentowi, w przypadku problemów z wyegzekwowaniem długu mogłoby dochodzić do sytuacji, gdy kwota podatku VAT byłaby wyższa od wartości wyegzekwowanej wierzytelności (faktycznie otrzymanego wynagrodzenia), co stałoby w sprzeczności z zasadą neutralności podatku VAT.

W odpowiedzi na skargę - podtrzymując stanowisko wyrażone w interpretacji -Minister Finansów wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) stanowiąc w art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach, których katalog zawiera przepis art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.). W określonych przez ten przepis przedmiotowych granicach kognicji sądów administracyjnych mieści się orzekanie w sprawach skarg na - wydane

w indywidualnych sprawach - pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego (art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a.).

Skarga okazała się uzasadniona.

Po dokonaniu kontroli zaskarżonej interpretacji, mając na uwadze stan faktyczny

i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty oraz wspierające je argumenty, Sąd stwierdza, że w sprawie zaistniały podstawy do zakwestionowania stanowiska organu podatkowego wyrażonego w tej interpretacji. Interpretacja ta nie znajduje bowiem dostatecznych podstaw w prawie materialnym. Pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego, o których mowa w art. 14a i nast. ustawy - Ordynacja podatkowa (O.p.), w brzmieniu mającym zastosowanie

w sprawie, stanowią ocenę prawną stanowiska pytającego (podatnika, płatnika...)

w jego indywidualnej sprawie. Wnoszący zapytanie jest bowiem obowiązany do wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego) oraz własnego stanowiska w sprawie. Wydający interpretację organ podatkowy winien oprzeć się wyłącznie o stan faktyczny zaprezentowany przez wnioskodawcę, nie mogąc prowadzić w tym zakresie własnych ustaleń. Niedopuszczalne jest bowiem wydanie interpretacji w oderwaniu od przedstawionej przez autora wniosku sytuacji faktycznej. W sprawie istota sporu sprowadza się zasadniczo do rozstrzygnięcia, czy

w przedstawionym we wniosku o interpretację prawa podatkowego stanie faktycznym świadczone przez spółkę usługi finansowe - będące konsekwencją zawartych umów przelewu wierzytelności - są opodatkowane podatkiem VAT (wg stawki 22%), czy też są zwolnione od opodatkowania tym podatkiem w oparciu o przepis art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy VAT. Strony spierają się w szczególności co do tego, czy opisane we wniosku czynności zakupu wierzytelności mogą być - jak twierdzi organ podatkowy - uznane za usługi ściągania długów i faktoringu, co wyłącza zastosowanie w/w zwolnienia. Spór dotyczy także kwestii związanej z ustaleniem podstawy opodatkowania przy tego rodzaju usługach. Na wstępie zauważenia wymaga, iż skarżona interpretacja nie narusza regulacji procesowych, przewidzianych dla instytucji interpretacji przepisów prawa podatkowego. Podkreślić trzeba, że interpretacja ta została wydana i doręczona spółce w terminie.

W sprawie nie można także postawić organowi podatkowemu skutecznie zarzutu modyfikacji zaprezentowanego we wniosku stanu faktycznego. Wbrew zarzutowi skargi, Minister Finansów zasadniczo w treści interpretacji nie pominął stwierdzenia wnioskodawcy co do tego, iż świadczone przez spółkę usługi finansowe nie stanowią usług ściągania długów oraz usług faktoringu. Interpretacja wskazuje, że organ tylko inaczej niż spółka i jak to zostanie wykazane niżej - błędnie - pojmował samą istotę tychże usług w kontekście zwolnienia przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy VAT.

Zakup wierzytelności w celu ich windykacji we własnym zakresie lub w celu dalszej sprzedaży mieści się - co do zasady - w zakresie usług pośrednictwa finansowego, sklasyfikowanych według Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług (PKWiU) w sekcji J ex (65-67). Zgodnie z treścią art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy VAT w związku z poz. 3 pkt 5 załącznika nr 4 do ustawy tak sklasyfikowane usługi zwalnia się od opodatkowania podatkiem VAT, z wyjątkiem usług ściągania długów oraz faktoringu.

W usłudze obrotu wierzytelnościami mieści się cywilnoprawna instytucja przelewu wierzytelności (cesja), polegająca na przeniesieniu wierzytelności z majątku dotychczasowego wierzyciela do majątku nabywcy. Jeżeli dany podmiot dokonuje zakupu wierzytelności w celu jej dalszego wykorzystania do operacji gospodarczych (windykacja, odsprzedaż) to świadczy na rzecz sprzedawcy tej wierzytelności usługę pośrednictwa finansowego, której zasadniczym celem jest uwolnienie sprzedawcy od ciężaru egzekwowania wierzytelności (patrz: wyrok WSA w Opolu o sygn. akt I SA/Op 11/09 z 14.07.2009 r.; WSA w Warszawie o sygn. akt III SA/Wa 4194/06 z 1.03.2007 r. /wyroki dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych/;

J. Zubrzycki, Leksykon VAT. 2009, t. I, str. 712).

W praktyce gospodarczej dużą trudność sprawia ustalenie, czy w konkretnych warunkach sprzedaż wierzytelności stanowi czynność obrotu wierzytelnościami, czy też usługę faktoringu. Powyższe wynika z tego, że obie wskazane rodzajowo usługi są do siebie podobne. Przy czym błędny jest pogląd, wyrażony przez Ministra Finansów

w skarżonej interpretacji, który zrównuje te dwie - odrębne - usługi.

Pod pojęciem obrotu wierzytelnościami rozumie się zakup wierzytelności w celu ich windykacji we własnym zakresie lub w celu dalszej sprzedaży. Cesja wierzytelności polega zatem na przeniesieniu wierzytelności z majątku zbywcy (cedenta) do majątku nabywcy (cesjonariusza). Przy czym, o czym była mowa wyżej, kiedy transakcję tę rozpatruje się z punktu widzenia pojęcia "usługi", nacisk należy położyć na nabycie wierzytelności (zakup), a nie na sprzedaż, gdyż w tym przypadku usługę świadczy nabywca (kupujący), a jej beneficjentem jest zbywający (J. Zubrzycki /.../, str. 712-714).

Usługa faktoringu również zawiera w sobie wszystkie istotne elementy cesji wierzytelności, zwłaszcza w przypadku faktoringu właściwego. Realizując umowę faktoringu właściciel (przedsiębiorca/faktorant) przelewa swe wierzytelności na faktora

uzyskując w zamian za te wierzytelności od faktora kwoty pieniężne odpowiadające rozmiarom wierzytelności (pomniejszone o prowizję faktora). Faktoring jednakże,

w przeciwieństwie do cesji wierzytelności, obejmuje ponadto szereg innych czynności, które już nie wiążą się bezpośrednio z samym przelewem wierzytelności, np. prowadzenie ksiąg handlowych, monitoring sytuacji prawno-ekonomicznej dłużnika wierzytelności nabytej przez faktora. Dodać ponadto należy, że faktoring jest umową

o charakterze złożonym (ciągłym), często długoterminową, gdzie obok przeniesienia wierzytelności występują elementy świadczenia usług przez faktora na rzecz faktoranta.

Podstawowym celem faktoringu jest poprawienie płynności finansowej poprzez uzyskanie płatności przed terminem zapadalności należności od kontrahenta. Zasadniczym elementem faktoringu jest zatem element stricte finansowy, polegający na zapewnieniu finansowania osobie korzystającej z takiej usługi, zaś windykacja należności stanowi jedynie element uboczny (por. Martini J. (...), VAT w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, Wydawnictwo C.H. BECK, str. 437.).

Przyjmować zatem trzeba, iż usługami faktoringowymi są jedynie te usługi obrotu wierzytelnościami, które wyróżniają się stałymi powiązaniami prawnymi między zbywcą wierzytelności a nabywcą, obejmującymi dodatkowe obowiązki faktora w stosunku do faktoranta.

Reasumując, usługi obrotu wierzytelnościami, rozumianej jako zakup wierzytelności w celu jej windykacji we własnym zakresie lub w celu dalszej odsprzedaży, nieopierającej się na umowie wskazującej na długotrwały i stały charakter współpracy między stronami, nie należy kwalifikować jako faktoringu, czyli usługi opodatkowanej stawką VAT 22%, niekorzystającej ze zwolnienia o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy VAT.

W opisanym we wniosku o interpretację stanie faktycznym spółka wyraźnie zaznaczyła, że świadczone przez nią usługi nie stanowią usług faktoringu. Należy zauważyć, iż poza stwierdzeniem tego stanu rzeczy wnioskodawca zaprezentował argumenty, które stanowiły, że jego aktywność nie może być uznana za faktoring. Wskazał bowiem, że poza zakupem wierzytelności, zapłatą ceny i zawiadomieniem dłużnika o nabyciu wierzytelności spółka nie zobowiązała się do wykonania na rzecz zbywcy żadnych dodatkowych usług i czynności. Z treści wniosku wynika także, iż umowy nie mają charakteru stałego.

Zdaniem Sądu, Minister Finansów błędnie uznał, że już sam fakt przejęcia wierzytelności innego podmiotu w celu jej wyegzekwowania stanowi usługę faktoringu (także usługę ściągania długów).

Mając na względzie zaprezentowane wywody oraz specyfikę postępowania interpretacyjnego - wyrażającą się w niemożności dokonywania innych ustaleń niż te, które wynikają z treści wniosku - w sprawie, wydając interpretację, należało przyjąć, że skarżąca spółka nie świadczy usług faktoringu.

Sąd zauważa, iż powołany w interpretacji wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z 26 czerwca 2003 r., wydany w sprawie C-305, dokonujący wykładni terminu faktoring właściwy nie może mieć wpływu na ocenę prawną zaprezentowanego we wniosku stanu faktycznego. Podkreślić należy także, że wyrok ten wydany został jeszcze w czasie obowiązywania VI Dyrektywy i obecnie tezy z niego wypływające budzą kontrowersje, o czym szerzej Zubrzycki /.../, str. 715.

Nie można również zaakceptować twierdzenia Ministra Finansów, że świadczone przez spółkę usługi finansowe związane z obrotem wierzytelnościami stanowią usługi ściągania długów, o których mowa w poz. 3 pkt 5 załącznika nr 4 do ustawy VAT, tylko dlatego, iż nakierowane są one na przejęcie wierzytelności (długu) innego podmiotu celem jej wyegzekwowania. Skład orzekający w sprawie w pełni aprobuje pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z 3 września 2008 r. o sygn. akt III SA/Wa 783/08 (wyrok dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych), zgodnie z którym usługa ściągania długów zakłada istnienie dwóch podmiotów, które zawarły transakcję. Usługodawca zobowiązuje się do ściągnięcia długu w zamian za wynagrodzenie. Konsumentem usługi (usługobiorcą) jest ten podmiot, który korzysta

z usługi wykonywanej przez kontrahenta, co oznacza, że usługodawca ściąga dług dla usługobiorcy, a nie dla siebie. Sytuacja opisana we wniosku skarżącej spółki nie przewidywała takich relacji pomiędzy nabywcą wierzytelności a jej zbywcą. Transakcje zawierane między cedentem a cesjonariuszem dotyczą jedynie przelewu wierzytelności z cedenta na cesjonariusza. Z wniosku nie wynika natomiast, że skarżąca zobowiązała się do jakichkolwiek działań polegających na ściąganiu długu na rzecz zbywcy wierzytelności (innego podmiotu), a wręcz przeciwnie. Jest to zresztą logiczne, skoro nabywając we własnym imieniu i na własny rachunek cudzą wierzytelność za własne środki finansowe podatnik wchodzi w miejsce dotychczasowego wierzyciela. Z tą chwilą wykonana zostaje transakcja pomiędzy cedentem a cesjonariuszem. Dalsze losy wierzytelności są poza tą transakcją. Ewentualne podjęcie przez podatnika działań zmierzających do ściągnięcia długu nie będzie już wynikało z transakcji zawartej wcześniej z cedentem. Istniejący nadal dług spółka będzie ściągała dla siebie, nie zaś dla innego podmiotu (patrz: powołany wyżej wyrok WSA w Opolu o sygn. akt I SA/Op 11/09 z 14.07.2009 r.). Sąd podziela prezentowany w literaturze pogląd, że usługa ściągania długów, jako usługa inna od faktoringu, obejmuje te sytuacje, w których usługodawca wykonuje na rzecz posiadacza wierzytelności usługi związane z jej ściągnięciem (por.: T. Michalik VAT - Komentarz. Rok 2008, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2008, str. 523-524). O usłudze ściągania długów możemy mówić również wówczas, gdy dojdzie do zbycia wierzytelności, ale z możliwością jej zwrotu w razie nieskutecznej egzekucji,

a ostateczne wynagrodzenie zależy od tego, czy dług zostanie wyegzekwowany. W tym ostatnim przypadku działania są podejmowane również w interesie zbywcy wierzytelności. Nie ma natomiast powodu, aby uznać zbycie wierzytelności za usługę podlegającą opodatkowaniu według stawki podstawowej, w sytuacji, jak

w rozpatrywanym przypadku, w której wierzytelność jest zbywana a nabywca nabywa ją na własny rachunek i na własne ryzyko. Wskazane wyżej okoliczności świadczą o tym, że Minister Finansów niezasadnie uznał - scharakteryzowaną we wniosku - typową umowę przelewu wierzytelności jako usługę ściągania długu, a zarazem jako usługę faktoringu. Sąd zauważa ponadto, iż w udzielonej interpretacji organ nie wyjaśnił, do której konkretnie usługi kwalifikuje czynności wykonywane przez spółkę. Analiza treści interpretacji daje natomiast podstawę stwierdzenia, że organ ściąganie długów oraz faktoring traktuje w sposób tożsamy, co jest niedopuszczalne. Za nieznajdującą oparcia w prawie Sąd uważa tezę, że w każdym przypadku, gdy celem działania usługodawcy jest przejęcie wierzytelności (długu) innego podmiotu

w celu jej wyegzekwowania (ściągnięcia długu), usługę tę należy opodatkować także wówczas, gdy środkiem do tego celu jest nabycie cudzej wierzytelności (z ryzykiem lub bez ryzyka wypłacalności dłużnika).

Konkludując, scharakteryzowana we wniosku aktywność spółki, obejmująca świadczenie usług finansowych, polegających na obrocie wierzytelnościami - niebędących usługami ściągania długów oraz usługami faktoringu - korzysta ze zwolnienia od opodatkowania podatkiem VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy VAT. W związku z powyższym należało uznać, że zaskarżona interpretacja została wydana z naruszeniem art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy VAT, które to naruszenie - polegające na błędnej wykładni i nienależytym zastosowaniu tego przepisu do opisanego we wniosku stanu faktycznego - miało wpływ na wynik sprawy i uzasadnia uchylenie zaskarżonego aktu. Jednocześnie za przedwczesną Sąd uznał ocenę skarżonej interpretacji

w kontekście naruszenia przez tę interpretację regulacji art. 29 ust. 1 ustawy VAT oraz przepisów dyrektyw unijnych traktujących o zasadach ustalania podstawy opodatkowania. W tym przedmiocie organ podatkowy powinien dokonać ponownej interpretacji przyjmując - odmiennie niż w pierwotnie wydanej interpretacji - że

w sytuacji wnioskodawcy mamy do czynienia z usługą pośrednictwa finansowego, polegającą na obrocie wierzytelnościami, czyli usługą zwolnioną od opodatkowania podatkiem VAT. W zaistniałym stanie rzeczy ustosunkowanie się przez Sąd do kwestii podstawy opodatkowania stanowiłoby niejako wydanie interpretacji za organ.

Tym samym, na podstawie art. 146 § 1 powołanej na wstępie ustawy - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżoną interpretację. Orzeczenia dotyczące wstrzymania wykonania interpretacji oraz w zakresie kosztów postępowania sądowego uzasadnione są odpowiednio treścią art. 152 i art. 200 tej ustawy.