Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 277/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska (spr.) Sędziowie asesor WSA Jerzy Siegień asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Maciej Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2006 r. sprawy ze skargi Z. J. i S. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2000 r. nr [...] w przedmiocie waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty Powiatu G. z dnia [...] stycznia 2000 r., nr [...], 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Starosta Powiatu G. decyzją z dnia [...] stycznia 2000 r. nr [...] orzekł o waloryzacji odszkodowania przyznanego Z. J. za wywłaszczoną nieruchomość. Jako podstawa prawna decyzji wskazane zostały przepisy art. 129 ust. 1 w związku z art. 132 ust. 3, art. 227 i 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ podał, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. decyzją z dnia [...] września 1970 r., utrzymaną w mocy przez decyzję Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczeń przy MSW w W. z dnia [...] grudnia 1970 r., orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o powierzchni [...] m2, położonej we wsi O., z przeznaczeniem pod budowę domu strażaka. W decyzji przyznano odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w wysokości [...] zł.

W dniu 7 kwietnia 1994 r. Z. J. wystąpiła o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość podnosząc, że nie otrzymała przyznanej kwoty odszkodowania. W toku postępowania nie odszukano dokumentów potwierdzających złożenie należnego odszkodowania do depozytu sądowego, ani dokumentów dotyczących wypłaty odszkodowania na rzecz byłej właścicielki. Niemożliwość jednoznacznego ustalenia, że przyznana kwota odszkodowania została wypłacona bądź złożona do depozytu sądowego powoduje, że żądanie może być uwzględnione przez zwaloryzowanie przyznanego odszkodowania, które na dzień 1 stycznia 2000 r. wynosi [...] zł.

Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. i S. małż. J., decyzją z dnia [...] marca 2000 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu G. z [...] stycznia 2000 r.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Z. i S. J. wnieśli o uchylenie wydanych decyzji i wskazanie sposobu załatwienia sprawy zarzucając im dokonanie zbyt niskiej wyceny należnej kwoty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, która odbiega od rynkowej wartości działki. Skarżący wskazali, że w przedmiocie odszkodowania dwukrotnie orzekał Naczelny

Sąd Administracyjny, jednak organy nie zastosowały się do zaleceń zawartych w tych wyrokach. Obecna waloryzacja dokonana przez Starostę obniża wartość działki do minimum. Starosta nie wykonał operatu szacunkowego zleconego przez Naczelny Sąd Administracyjny i uznał, że przy wywłaszczeniu nie zostało naruszone prawno , a nieprzekazanie pieniędzy do depozytu sądowego też uznał za zgodne z prawem. Wywłaszczona działka była w "posiadaniu prawnym" skarżących do 1973 r. i do tego czasu płacili podatek, choć gruntu nie użytkowali. Proponowana zapłata za wywłaszczoną działkę jest rażąco niska. Niesłusznie też zostali pozbawieni odszkodowania za drzewka. Najlepszym rozwiązaniem byłoby przyznanie działki zamiennej albo zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która została zabrana bezprawnie.

Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wskazał, że przedmiotem postępowania w sprawie nie była ocena, czy wywłaszczenie nastąpiło zgodnie z ówczesnym prawem. Odszkodowanie ustalono w 1970 r. i bez uchylenia tego orzeczenia nie można obecnie ponownie ustalić wartości rynkowej nieruchomości.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 października 2001 r. sygn. I SA 759/00 stwierdził nieważność decyzji Starosty Powiatu G. z [...] stycznia 2000 r.. i decyzji Wojewody [...] z [...] marca 2001 r. uznając, że w sprawie orzekały niewłaściwe organy.

Sąd Najwyższy na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrokiem z dnia 25 lutego 2003 r. sygn. III RN 31/02 uchylił wyrok z dnia 16 października 2001 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy wskazał, że nie było podstaw prawnych do stwierdzenia nieważności wydanych decyzji, gdyż z dniem 1 stycznia 2000 r. właściwy w sprawach odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stał się starosta wykonujący zadania z zakresu administracji publicznej, co wynika z art. 129 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zmienionego przez art. 137 pkt 37 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 listopada 2003 r. sygn. I SA 2010/03 oddalił skargę Z. i S. J. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że postępowanie dotyczy waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i nie mogą w nim być rozważane zarzuty dotyczące decyzji o wywłaszczeniu.

3

Wprawdzie zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia, jednakże związanie to nie ma zastosowania, gdy następuje zmiana stanu prawnego, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Wobec tego, że przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. stosować należy od tej daty do spraw będących w toku (art. 233 ustawy) prawidłowo dokonano waloryzacji odszkodowania na podstawie przepisów powołanej ustawy, które wskazują sposób, w jaki waloryzacja jest przeprowadzana. Nie można więc czynić zarzutu, że organy nie zastosowały się do zalecenia Sądu dotyczącego weryfikacji operatu szacunkowego poprzez zlecenie jego wykonania innemu rzeczoznawcy, skoro na skutek zmiany przepisów taki sposób waloryzacji odszkodowania stał się niemożliwy.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 listopada 2003 r. został zaskarżony skargą kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 stycznia 2006 r. sygn. I OSK 948/05 uchylił zaskarżony wyrok i stwierdził nieważność postępowania. Sąd wskazał, że po uchyleniu wyroku z dnia 16 października 2001 r. przez Sąd Najwyższy, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał sprawę w dniu 6 listopada 2003 r. i w tym dniu wydał wyrok z udziałem jednego sędziego, który brał udział w wydaniu wyroku uchylonego przez Sąd Najwyższy w wyniku wniesionej rewizji nadzwyczajnej. Sąd wskazał w uzasadnieniu szczegółową podstawę prawną tego rozstrzygnięcia podkreślając, że okoliczności kiedy zachodzi nieważność postępowania określa art. 183 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 183 § 2 pkt 4 tej ustawy nieważność postępowania zachodzi, jeśli skład sądu był sprzeczny z przepisami prawa, a wyrok z 6 listopada 2003 r. był wydany w składzie niezgodnym z art. 39313 § 2 k.p.c.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie

przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z powyższym niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co wynika z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269).

Skarga została uwzględniona, choć z innych przyczyn niż w niej wskazane.

Nieważność postępowania, orzeczona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2006 r. oznacza, że postępowanie sądowe zakończone wyrokiem NSA z dnia 6 listopada 2003 r. musi być przeprowadzone od nowa, czyli ponownie - w nowym składzie - należy rozpoznać skargę na decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2000 r. utrzymującą w mocy decyzję Starosty G. z [...] stycznia 2000 r. o waloryzacji odszkodowania ustalonego orzeczeniem o wywłaszczeniu nieruchomości z [...] września 1970 r., utrzymanym w mocy decyzją z [...] grudnia 1970 r.

Trzeba też zaznaczyć, że wysokość zwaloryzowanego odszkodowania nie musi odpowiadać wartości nieruchomości, gdyż nie na tym polega waloryzacja, która jest urealnieniem wcześniej przyznanego odszkodowania, a nie ustaleniem jego wysokości od nowa. Waloryzacja jest pojęciem ekonomiczny oznaczającym przeliczenie należności lub zobowiązań pieniężnych ustalonych w danej jednostce monetarnej na inną stałą wartość. Jest dostosowaniem wysokości zobowiązań pieniężnych do zmienionej wartości pieniądza.

Sprawa o waloryzację odszkodowania ustalonego decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia [...] września 1970 r. w wysokości [...] zł toczy się od kwietnia 1994 r. Wydane w tej sprawie wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 1996 r. (IV SA 500/95) i z 27 sierpnia 1999 r. (IV SA 1245/97) oceniały decyzje w sprawie waloryzacji, które wydane zostały w poprzednio obowiązującym stanie prawnym , tj. pod rządem art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.). Należy więc przyjąć, że w sprawie nie ma zastosowania reguła związania oceną prawną, a to ze względu na zmianę stanu prawnego.

Przede wszystkim należy stwierdzić, że decyzja Starosty Powiatu G. z dnia [...]stycznia 2000 r. nie wyjaśnia, w jaki sposób została

wyliczona kwota zwaloryzowanego odszkodowania. W aktach nie ma też informacji, kto ustaloną w decyzji z [...] września 1970 r. kwotę odszkodowania "przeliczył" -zwaloryzował. Samo wskazanie wskaźników wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w drodze obwieszczeń w Rocznikach Statystycznych oraz w Monitorze Polskim nie odpowiada na pytanie, w jaki sposób organ doszedł do ustalonej w decyzji kwoty [...] zł. W decyzji powinny znaleźć się kwoty waloryzowanego odszkodowania w poszczególnych latach, a nie tylko same wskaźniki waloryzacji. Trzeba też uwzględnić, że w 1994 r. miała miejsce denominacja złotówki i w związku z tym decyzja waloryzacyjna powinna wskazywać również w jaki sposób waloryzowane było odszkodowanie po 1995 r, tj. czy denominacji dokonano waloryzując odszkodowanie za 1995 r., czy też dopiero przy zastosowaniu ostatniego wskaźnika dotyczącego roku 1999.

Brak szczegółowego wyliczenia waloryzowanej kwoty powoduje, że decyzja Starosty Powiatu G. wydana została z naruszeniem art. 7, 8, 77 § 1, art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wojewoda [...], który w decyzji z [...] marca 2000 r. opisał wprawdzie obowiązujący w zakresie waloryzacji odszkodowania stan prawny, ale jego ocena decyzji pierwszej instancji zawiera się w jednym zdaniu: "Decyzja Starosty G. z dnia [...] 01.2000 r. jest zgodna z aktualnie obowiązującymi w tym zakresie przepisami", co pozwala uznać, że również naruszył wskazane przepisy, a ponadto art. 138 § 1 k.p.a.

Z powyższych względów Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.