Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1048/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-08-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 3a, art. 29
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia NSA Anna Robotowska (spr.) Sędzia del. WSA Joanna Zabłocka Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Ol 16/13 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 14 lutego 2013 r. w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 listopada 2012 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, oddalił skargę.

I.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 18 lipca 2012 r. J. S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, wraz z odsetkami. We wniosku podniósł, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i materialnej. Wyjaśnił, iż wraz z żoną i synem prowadzi gospodarstwo rolne, a wcześniej prowadził uboczną działalność gospodarczą na niewielką skalę. Wskazał, że w związku z nieterminowym złożeniem wymaganych dokumentów, został wyłączony decyzją KRUS z ubezpieczenia rolniczego od dnia 1 kwietnia 2005 r., wskutek czego powstało przedmiotowe zadłużenie.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2012 r. odmówił wnioskodawcy umorzenia wyżej wymienionych należności na łączną kwotę 87.242,07 zł, w tym 28.277 zł liczonych ma dzień 23 lipca 2012 r. odsetek za zwłokę.

Skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji zarzucając organowi naruszenie art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Zdaniem wnioskodawcy, zawarta w decyzji ocena, że zapłata składek nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jest błędna.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 9 listopada 2012 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 20 września 2012 r. Organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust.1 – 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2009r. nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej jako u.s.u.s.)., gdyż skarżący osiąga dochód z gospodarstwa rolnego oraz posiada mienie podlegające egzekucji. Organ wskazał, iż roczny dochód rodziny zobowiązanego wyniósł w 2011 roku 34.716,00 zł i pochodził z gospodarstwa rolnego, dopłat bezpośrednich, pomocy córek oraz zwrotu składek z KRUS. Organ wskazał, iż według wnioskodawcy, jego dochód za 2011 rok stanowił 10.500,00 zł. Dopłaty bezpośrednie z ARiMR wyniosły 13.276,24 zł. Comiesięczna pomoc finansowa córek wynosiła około 400 zł (4.800 zł rocznie). KRUS zwrócił również wnioskodawcy nadpłacone składki w wysokości 6.140,00 zł.

Organ wskazał również, iż zgodnie z informacją uzyskaną z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców na nazwisko J. S. zarejestrowanych zostało sześć pojazdów mechanicznych, tj.: samochód osobowy BMW 725, rok produkcji [...], samochód osobowy Honda Prelude, rok produkcji [...], samochód ciężarowy Mercedes-Benz Sprinter, rok produkcji [...], samochód osobowy Jaguar X- Type, rok produkcji [...], samochód osobowy Volkswagen Golf, rok produkcji [...]. J. S. jest też współwłaścicielem motocyklu Yamaha YZF R1, rok produkcji [...]. Zakład ustalił wartość samochodu osobowego marki Honda na kwotę około 11.750,00 zł, samochodu ciężarowego marki Mercedes-Benz - 10.000,00 zł., samochodu osobowego marki Jaguar, około 25.350,00 - 31.000,00 zł, natomiast motocyklu marki Yamacha, 11.500,00 - 12.500,00 zł. Odnosząc się do dołączonych do akt oświadczeń J. M., A.i S., jak również skarżącego, według których trzy z wymienionych pojazdów (BMW 725, Jaguar X-Type, Yamaha YZF R1) nie są własnością wnioskodawcy i zostały zarejestrowane na jego nazwisko z uwagi na posiadane zniżki w ubezpieczeniu komunikacyjnym, Zakład przyjął jednoznaczne informacje z danych z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców.

Skarżący złożył skargę na powyższa decyzję zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia oraz przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 8, art. 107§ 1 i 3, art. 89 § 1 i 2 Kpa w związku z art. 123 u.s.u.s. Na tej podstawie wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi administracji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 14 lutego 2013 r. oddalił skargę.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że rozpoznawana sprawa dotyczy negatywnie załatwionego przez organ wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek a decyzja w tym przedmiocie ma charakter decyzji uznaniowej.

Sąd po przytoczeniu oraz omówieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczących umorzenia składek wskazał, iż w związku z analizą akt rozpatrywanej sprawy podziela stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych co do braku wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji braku prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Sąd zaznaczył, że z akt sprawy wynika, że skarżący posiada mienie podlegające egzekucji, gdyż jest współwłaścicielem gruntów rolnych o łącznej powierzchni 10,88 ha, budynków mieszkalnych, budynków gospodarczych i nieużytków, uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego oraz jako producent rolny otrzymuje dopłaty bezpośrednie z ARiMR oraz zarejestrował na swoje imię i nazwisko cztery samochody osobowe, jeden samochód ciężarowy oraz motocykl.

W ocenie Sądu pierwszej instancji organ miał podstawy do uznania, iż stan całkowitej nieściągalności zobowiązania z majątku zobowiązanego nie zaistniał, a tym samym nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

Sąd odnosząc się do powoływanych przez stronę skarżącą przesłanek umorzenia, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., wskazał, iż zgodnie z treścią tego uregulowania, Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

W ocenie Sądu wyprowadzona przez Zakład na podstawie powoływanych przez stronę okoliczności ocena, że nie zaistniała żadna z powyższych przesłanek umorzenia należności, jest prawidłowa. Sąd podkreślił również, iż z treści § 3 ust. 1 rozporządzenia wprost wynika, że to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek.

Podsumowując WSA w Olsztynie wskazał, że dokonana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ocena sytuacji majątkowej strony, nie nosiła cech dowolności a argumentacja uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jest zdaniem Sądu logiczna i przekonywująca.

II.

Skargę kasacyjną złożył J. S. zaskarżając powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, tj.:

- art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13.10.1998 r., o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365), poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu w wydanej decyzji przesłanek umorzenia składek, określonych we wskazanych normach prawnych, jako wystarczających do umorzenia należności.

- art. 3 § 1, 151, 134 § 1, 135,. ustawy z dnia 30.08.2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) w związku z art. 7, art. 8, art. 107 § 1 i 3, art. 89 § 1 i 2 KPA w związku z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez nieuwzględnienie przez WSA zarzutów naruszenia przez organ administracji zasady praworządności, niewystarczającego ustalenia stanu faktycznego przez organ administracji, przekroczenia zasady uznaniowości przy wydawaniu decyzji administracyjnej, pominięcia dowodu z zaświadczenia lekarskiego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, kasator ustosunkował się do postawionych w niej zarzutów.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

III.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i jako taka podlega oddaleniu

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, przesłanki której określa art. 183 § 2 p.p.s.a. Zasadność wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku mogła być zatem rozważana jedynie w kontekście postawionych Sądowi pierwszej instancji zarzutów. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, że przedmiotem oceny mogą być jedynie te zarzuty kasacyjne, które strona sformułowała i uzasadniła zgodnie z wymogami prawnymi wynikającymi z art. 174 i art. 176 p.p.s.a.

Art. 174 p.p.s.a. wskazuje możliwy zakres podstaw zaskarżenia skargą kasacyjną orzeczeń wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zgodnie z nim skargę kasacyjną można oprzeć na: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania zmierzają do wykazania, iż sprawa została wadliwie rozpoznana ponieważ Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, mimo iż organ administracyjny nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, na skutek czego wadliwie ustalił stan faktyczny oraz, że organ administracyjny wydając decyzję przekroczył granice swobodnego uznania.

Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę, uznaje, iż wbrew twierdzeniom skarżącego materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, ocena dowodów, a także wyprowadzone z tych dowodów wnioski stanowiły wystarczającą podstawę do wydania zaskarżonej decyzji.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił legalność zaskarżonej decyzji, dokonując pełnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd odniósł się do zarzutów podnoszonych w skardze, przedstawił analizę materiału dowodowego, z której wynika, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie oceny dowodów, która nie jest dowolna i odpowiada wymaganiom określonym w art. 80 k.p.a.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji zasadnie podzielił stanowisko organu rentowego, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 do 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Należy wskazać, iż zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Według § 3 ust. 1 powołanego w sprawie rozporządzenia MGPiPS Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Nie ulega wątpliwości, że umorzenie należności z tytułu składek, z uwagi na użyte w art. 28 ustawy sformułowanie "należności (...) mogą być umarzane" oznacza, że decyzji w tym przedmiocie przypisuje się charakter decyzji uznaniowej. Wskazane uznanie administracyjne oznacza jednak, że organ może - ale nie musi - uwzględnić wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Norma zawarta w § 3 ust 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku gdy zobowiązany wskaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Decyzja ZUS o umorzeniu należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową. Ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Prawidłowość tego działania podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy w sposób wystarczający został zgromadzony materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy ten materiał został prawidłowo oceniony.

W związku z powyższym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, Sąd pierwszej instancji szczegółowo przeanalizował stan faktyczny ustalony przez organ w zaskarżonej decyzji, wnikliwie zbadał czy organ dokonał prawidłowej analizy przesłanek będących ograniczeniem swobody uznania administracyjnego sformułowanym w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego oraz prawidłowo uznał, iż organ kierował się zindywidualizowanymi przesłankami dotyczącymi sytuacji materialno-rodzinnej skarżącego, o jakiej mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 omawianego rozporządzenia.

Skarżący zarzucając niewystarczające ustalenie stanu faktycznego wskazał, iż WSA w sposób wadliwy podzielił ustalenie Prezesa ZUS gdyż, uznał że pojazdy wymienione w decyzji ZUS są jego własnością a nie wziął pod uwagę oświadczeń wskazujących, że nie jest on ich właścicielem i zostały one zarejestrowane na niego wyłącznie ze względu na zniżki w składkach ubezpieczeniowych.

W związku z powyższym podkreślenia wymaga fakt, iż jak wynika z akt administracyjnych skarżący jest właścicielem 6 pojazdów mechanicznych. Oświadczenia wskazywane przez skarżącego odnoszą się jedynie do 2 samochodów i jednego motocyklu. Odnośnie pozostałych samochodów tj. Hondy Prelude, Mercedesa-Benz Sprinter oraz Volkswagena Golf nie przedłożono żadnych oświadczeń. Powyższe składniki majątku skarżącego jak również fakt bycia współwłaścielem gruntów rolnych, budynków mieszkalnych, gospodarczych oraz uzyskiwanie dochodów z działalności rolniczej uzasadniały przyjęcie przez organ, iż sytuacja majątkowa skarżącego pozwala na ocenę, że jest możliwe wywiązanie z obowiązku zapłacenia należności.

Skarżący wywodził, iż stan zdrowia żony uzasadnia przesłankę zawartą w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, a więc mimo, że istnieje brak całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, organ winien podjąć decyzję o umorzeniu tych należności albowiem jego zdaniem stan zdrowia żony, co wynika z przedłożonych dokumentów jest taki, iż jest ona osobą przewlekle chorą i wymaga stałej opieki i w związku z tym nie ma on możliwości uzyskania dodatkowych źródeł dochodów, gdyż musi się zajmować swoją żoną.

Odnosząc się do powyższego, wskazać należy, iż skarżący sam przyznaje, że prowadzi działalność rolniczą, a więc stan zdrowia jego żony nie pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodów z tej działalności, co prowadzi do uznania, iż nie zostały spełnione przesłanki wynikające z powoływanego przepisu.

Wobec analizy sytuacji finansowej, opierając się na materiale źródłowym oraz oświadczeniach skarżącego należy przyjąć, że prawidłowo ustalono i oceniono stan faktyczny, a organ miał podstawy by uznać, że spłacenie należności nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości (ew. z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 29 u.s.u.s.), bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej.

Mając powyższe na uwadze - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w rozpoznawanej sprawie - Sąd pierwszej instancji prawidłowo dokonał oceny legalności zaskarżonej decyzji.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.