Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 240/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2018-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 1 pkt 3, art. 64 ust. 1, art. 67 w zw. z art. 55
journal: Dz.U. 2016 poz 1870
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wójcik Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Protokolant Referent stażysta Alicja Prusak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 21 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez M. R. (dalej określanego jako: strona, skarżący, zobowiązany), jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 21 kwietnia 2017 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 23 stycznia 2017 r. nr [...] odmawiającą umorzenia w całości należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego z dnia 17 marca 2016 r. seria [...] nr [...] w wysokości 200 zł.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z dnia 25 sierpnia 2016 r., uzupełnionym następnie na wezwanie organu w dniu 6 października 2016 r., zobowiązany zwrócił się do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z prośbą o umorzenie w całości nałożonego na niego mandatem karnym obowiązku uregulowania grzywny w kwocie 200 zł.

W uzasadnieniu swojego wniosku w pierwszej kolejności przedstawił okoliczności nałożenia na niego mandatu karnego, wskazując, że podczas podróży samochodem do lekarza do [...], celem podjęcia diagnostyki i leczenia, został zatrzymany przez funkcjonariusza policji pod zarzutem prowadzenia rozmowy telefonicznej podczas kierowania pojazdem. Wprawdzie nie zgadzał się z zarzutem, ale z uwagi na planowaną wizytę lekarską, na którą nie chciał się spóźnić, przyjął mandat, ponieważ - jak stwierdził - skierowanie sprawy do sądu wymagałoby co najmniej 30- minutowego oczekiwania. Podniósł również, że od [...] roku życia jest przewlekle chory (choroba [...]), co doprowadziło do jego kalectwa i braku możliwości wykonywania pracy zarobkowej. Obecnie przyjmuje duże ilości leków przeciwbólowych i nie jest w stanie pracować (ukończone studia z [...]). Uzasadniając więc prośbę bardzo ciężkim stanem zdrowia (jako dowód załączono kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia [...] 2016 r.) i brakiem środków finansowych, skarżący zwrócił się o udzielenie mu ulgi, gdyż nie stać go na zapłacenie mandatu.

W dniu 28 listopada 2016 r. strona uzupełniła swój wniosek o ulgę, przedkładając dodatkowo zaświadczenie Urzędu Pracy miasta [...] z dnia 8 listopada 2016 r. o posiadaniu od dnia 30 października 2014 r. statusu bezrobotnego bez prawa do zasiłku oraz o kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia [...] 2016 r. Ponownie też odniósł się do stanu swojego zdrowia, uniemożliwiającego mu podjęcie pracy oraz wyjaśnił, że nie wypełni przesłanego mu przez organ formularza oświadczenia majątkowego ponieważ nie ma żadnych dochodów i majątku, a funkcjonuje dzięki pomocy najbliższych oraz z jałmużny.

Rozpatrując powyższy wniosek Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu nie stwierdził przesłanek do uwzględnienia żądania strony i decyzją z dnia 23 stycznia 2017 r., wydaną na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 3, art. 64 ust. 1, art. 67 w zw. z art. 55 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 885, obecnie Dz. U. z 2016 r. poz. 1870) dalej w skrócie: "u.f.p." oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm., obecnie Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej zwanej "k.p.a."), odmówił umorzenia wnioskowanej należności.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem, skarżący w odwołaniu wniósł ponownie o umorzenie mandatu z uwagi na bardzo zły stan zdrowia i niemożność podjęcia pracy zarobkowej.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu wskazaną na wstępie decyzją z dnia 21 kwietnia 2017 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, podzielając stanowisko tego organu o braku przesłanek całkowitego umorzenia.

W uzasadnieniu wskazał, że w myśl art. 64 ust. 1 u.f.p. właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać ulg w spłacie, w tym umarzać w całości lub w części należności, o których mowa w art. 60 tej ustawy, w tym należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia (art. 60 pkt 6a u.f.p.). Z użytego przez ustawodawcę sformułowania "może" wynika, że decyzja wydana w oparciu o powyższe uregulowania prawne, podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że ustawodawca pozostawił organowi wybór czy należność zostanie umorzona czy nie. Ponadto, z uwagi na zawarte w art. 67 u.f.p. odesłanie do przepisów ustawy Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm. - zwanej dalej op), przesłanek pozwalających organowi administracyjnemu na zastosowanie ulg w spłacie należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego należy poszukiwać w uregulowaniach art. 67a op, zgodnie z którym jest to możliwe w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Dyrektor Izby wyjaśnił przy tym, że wskazane w art. 67a § 1 op przesłanki udzielenia ulgi są pojęciami nieostrymi, wymagają zatem każdorazowo dogłębnej analizy w kontekście argumentów podnoszonych przez stronę, okoliczności stanu faktycznego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. Odwołując się do wyrażanych w orzecznictwie poglądów, określających sposób rozumienia użytych w art. 67 a § 1 op pojęć, organ wskazał, że przesłankę "ważnego interesu zobowiązanego" ocenia się, mając na uwadze kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny oraz zagrożenie egzystencji. Ważnego interesu nie można natomiast utożsamiać z subiektywnym przekonaniem strony o potrzebie umorzenia należności. Z kolei przesłankę interesu publicznego interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego. Z reguły interes publiczny przemawia za tym, aby ulg w spłacie należnych budżetowi państwa kwot nie udzielać, ponieważ stanowi to odstępstwo od obowiązku poniesienia ciężaru finansowego będącego skutkiem naruszenia przepisu prawa.

Odnosząc te rozważania do sytuacji strony organ odwoławczy nie dopatrzył się istnienia przesłanki interesu publicznego. Podkreślił, że nałożenie na stronę grzywny było konsekwencją określonego jej zachowania, traktowanego, w myśl przepisów karnych, jako podlegające karze wykroczenia. Wystawienie mandatu ma natomiast z reguły cel dyscyplinujący, tak by poprzez obciążenie finansowe osoba dopuszczająca się wykroczenia odczuła dolegliwość straty materialnej, co wynika też z określonej w art. 42 Konstytucji RP zasady nieuchronności odpowiedzialności karnej. Zastosowanie instytucji umorzenia należności z tytułu mandatu prowadzi więc do sytuacji przeczącej założeniom, istocie kary grzywny. Mając zatem na uwadze konieczność respektowania przypisanych interesowi społecznemu wartości, takich jak: porządek publiczny, ochrona moralności publicznej, zaufanie do organów władzy – bezzasadne, zdaniem Dyrektora Izby, byłoby udzielenie stronie wsparcia ze środków należnych budżetowi państwa, albowiem w tym przypadku umorzenie grzywny stanowiłoby akceptację dla dążenia do uniknięcia kary przez ukaranego.

Jak dalej zauważono powstanie dochodzonej obecnie wnioskiem o umorzenie należności nie było skutkiem nieoczekiwanego, losowego zdarzenia o nadzwyczajnym charakterze, na które zobowiązany nie miał wpływu. Przeciwnie, było konsekwencją jego własnych działań i decyzji, skoro grzywna w wysokości 200 zł została na niego nałożona w związku z prowadzeniem, w trakcie jazdy pojazdem, rozmowy telefonicznej. Ukaranie grzywną za wykroczenie związane więc było więc z zawinionym naruszeniem prawa, którego zobowiązany mógł uniknąć przestrzegając zasad ruchu drogowego. Decydując się na prowadzenie rozmowy telefonicznej w trakcie kierowania pojazdem powinien się tym samym liczyć z możliwością poniesienia z tego tytułu sankcji. Takie okoliczności powstania należności nie są bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Jak wynika bowiem z orzecznictwa sądowego, to czy należności powstały na skutek działań podejmowanych przez dłużnika, czy też w wyniku zdarzeń nadzwyczajnych np. klęski żywiołowej, ma zasadnicze znaczenie dla oceny, czy zaistniały przesłanki ważnego interesu dłużnika lub interesu publicznego, czy też nie. Ulga w spłacie jest rozwiązaniem nadzwyczajnym, stosowanym incydentalnie, stąd przyczyny jej zastosowania również muszą być wyjątkowe, niezależne od sposobu postępowania wnioskującego o ulgę. W stanie faktycznym sprawy bez wątpienia powstała należność - stanowiąc konsekwencję działania dłużnika, nie zaś nadzwyczajnych działań pozostających poza jego wpływem - ww. warunków nie spełnia.

Za udzieleniem wnioskowanej ulgi nie przemawia także przesłanka ważnego interesu dłużnika. W tej kwestii, jak zauważono, nie bez znaczenia dla dokonywanej w ramach uznania administracyjnego oceny zasadności udzielenia ulgi pod kątem tej przesłanki jest okoliczność, że występując z wnioskiem, uzasadnianym m.in. ciężką sytuację finansową - strona nie przedstawiła jednocześnie żadnych informacji i dokumentów na temat sytuacji bytowej. Co więcej, jak podkreślił organ, skarżący świadomie pozbawił organy administracji publicznej możliwości dokonania pełnej oceny stanu faktycznego sprawy, nie wypełniając przesłanego przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu, przy piśmie z 20 października 2016 r., "Oświadczenia o stanie majątkowym osoby ubiegającej się o ulgę w spłacie należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego". W tym bowiem oświadczeniu starający się o ulgę wypowiadają się nie tylko pod kątem miesięcznych dochodów (których, jak zobowiązany podkreślił, nie uzyskuje), ale także pod kątem miesięcznych wydatków, posiadanego majątku ruchomego i nieruchomego, a także zamieszczają informacje na temat warunków bytowych.

Ponieważ postępowanie w przedmiocie udzielenia ulgi w spłacie należności publicznoprawnych jest wszczynane na wniosek osoby zobowiązanej, tak więc to do osoby starającej się o ulgę - nie do organu administracji publicznej - należy wiarygodne i nie budzące wątpliwości przedstawienie wszystkich przemawiających jej zdaniem za udzieleniem ulgi okoliczności. Zgodnie bowiem z ogólną zasadą dowodzenia, ciężar dowodzenia spoczywa na tym, kto wywodzi określone skutki prawne. Postępowanie w przedmiocie udzielenia ulgi ma swoją specyfikę, w ramach której mieści się aktywna rola wnioskującego o ulgę. Zatem, skoro w tym postępowaniu inicjatywa dowodowa należy do strony, to jeżeli znajduje się ona rzeczywiście w wyjątkowej, nadzwyczajnej sytuacji, która świadczy o wystąpieniu przesłanki ważnego interesu dłużnika lub interesu publicznego, to sama powinna stosownymi dowodami przekonać organ o konieczności zastosowania wnioskowanej ulgi. Według organu, w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania do tego nie doszło.

Odnosząc się natomiast do podnoszonego przez zobowiązanego braku zatrudnienia udokumentowanego zaświadczeniem Urzędu Pracy miasta [...] z dnia 8 listopada 2016 r., a co za tym idzie braku dochodów, organ uznał, że okoliczność ta nie może być sama w sobie przesłanką do zastosowania ulgi. Trudnej sytuacji finansowej czy materialnej nie można bowiem utożsamiać z ważnym interesem dłużnika, gdyż takie rozumienie tej przesłanki oznaczałoby, iż każdy zobowiązany z tytułu mandatu, znajdujący się w trudnej sytuacji finansowej, spełniałby warunki do udzielenia ulgi. Udzielenie tego rodzaju ulgi jest natomiast rozwiązaniem nadzwyczajnym i może nastąpić naprawdę incydentalnie, w wyjątkowych okolicznościach - a takich w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania organ odwoławczy się nie dopatrzył. Zobowiązany przedstawił wprawdzie dokumentację medyczną, z której wynika, że ma problemy ze zdrowiem, niemniej jednak nie przedstawił zaświadczenia czy opinii lekarskiej, z której wynikałoby, że istnieją przeszkody zdrowotne uniemożliwiające mu podjęcie pracy. Podkreślono jednocześnie, iż to, że obecnie skarżący porusza się [...] - jak wynika z Karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia [...] 2016 r. - jest jego samodzielną decyzją. Natomiast lekarze nie widzą potrzeby leczenia operacyjnego w chwili obecnej.

Podsumowując organ stwierdził, że w realiach rozpatrywanej sprawy definitywna rezygnacja z przysługującej budżetowi państwa należności, gdy nie można uznać, że zostały wyczerpane wszystkie możliwości spłaty zadłużenia, byłaby przedwczesna, nieuzasadniona i sprzeczna z interesem publicznym. Aktualny niedostatek dochodów czy kłopoty ze zdrowiem nie przesądzają o zaistnieniu przesłanki ważnego interesu dłużnika. Ważny interes dłużnika wskazany w przepisie art. 67a op. musi istnieć obiektywnie, nie subiektywnie. W przeciwnym razie dochodziłoby do absurdu, gdyż udzielenie ulgi zawsze leży w interesie osoby o nią występującej. Organ wskazał przy tym, że jeżeli jednorazowa zapłata całości kwoty wynikającej z mandatu karnego stanowiłaby dla strony zbyt duże obciążenie, to zawsze ma ona możliwość starania się o ulgę w formie rozłożenia zapłaty należności na dogodne raty (o czym informował już Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu w zaskarżonej decyzji), której udzielenie z jednej strony nie unicestwi istoty ukarania, z drugiej pozwoli na uregulowanie obciążenia na zasadach odpowiadających zobowiązanemu. Podzielając zatem dokonaną przez organ I instancji ocenę prawną, Dyrektor Izby stwierdził, że nie można jej zarzucić dowolności, jako że jest ona zgodna z obowiązującym stanem prawnym.

Na powyższą decyzję skarżący złożył skargę do tut. Sądu, nie precyzując, jakie przepisy jego zdaniem zostały w sprawie naruszone.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W postępowaniu sądowym, skarżący złożył na druku PPF wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, załączając do niego decyzję Prezydenta Miasta [...], przyznającą mu zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej w kwocie 604 zł miesięcznie oraz orzeczenie Miejskiego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 25.09.2017 r. o czasowym zaliczeniu go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, ze wskazaniem, że skarżący ma naruszoną sprawność organizmu, powodującą zdolność do pracy jedynie na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności.

W dodatkowym piśmie procesowym z dnia 30 stycznia 2018r., ustanowiony w sprawie z urzędu pełnomocnik skarżącego, uzupełniając skargę wskazał na naruszenie:

- art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 op, poprzez brak dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy oraz wszechstronnej i wnikliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego pod kątem ustalenia istnienia przesłanki ważnego interesu publicznego, uzasadniającego udzielenie skarżącemu wnioskowanej ulgi;

- art. 67a § 1 pkt 3 op w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 67 u.f.p., wskutek wadliwego uznania, że ustalony stan faktyczny nie spełniał hipotezy ważnego interesu skarżącego, uprawniającej do umorzenia zaległości.

Stawiając te zarzuty, wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu, wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o przyznanie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu oświadczając, iż koszty te nie zostały pokryte ani w całości, ani w części.

Na rozprawie strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska. Dodatkowo, pełnomocnik organu, odnosząc się do nowych dokumentów, przedłożonych przez skarżącego w ramach prawa pomocy, zauważył, iż nie były one znane organowi w dacie wydawania zaskarżonej decyzji i dlatego nie mają wpływu na niniejszą sprawę. Mogą natomiast stanowić ewentualną podstawę do złożenia kolejnego wniosku o umorzenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2016, poz.1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. 2017r. , poz.1369 ze zm.) dalej w skrócie: "p.p.s.a.", sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Na mocy art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Uwzględnienie skargi następuje również w razie zaistnienia podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji określonych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a.

W granicach tak określonej kognicji sądu administracyjnego, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz postępowania poprzedzającego jej wydanie, Sąd stwierdził naruszenia prawa procesowego w stopniu mogącym być podstawą do jej uchylenia.

Kontroli Sądu została poddana decyzja, odmawiająca skarżącemu udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu grzywny, nałożonej w drodze mandatu karnego z dnia 17 marca 2016 r. seria [...] nr [...] w wysokości 200 zł.

Na wstępie podkreślenia wymaga, że poza rozważaniami Sądu, ze względów kompetencyjnych, musiała pozostawać ta część argumentacji skargi, która odnosiła się do zasadności nałożenia na skarżącego mandatu karnego oraz jego wysokości. W tym bowiem zakresie skarżącemu przysługiwały odrębne środki prawne, a skoro z nich nie skorzystał, to tym samym wynikająca z nałożonego mandatu karnego należność jest wymagalna, w wynikającej z niego kwocie grzywny. Ubieganie się przez stronę o umorzenie nałożonej mandatem karnym grzywny w trybie art. 64 u.f.p. w żadnym wypadku nie może natomiast służyć jako środek do ewentualnej weryfikacji jej zasadności.

Zgodnie z ww. art. 64 ust. 1 u.f.p. właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg (w tym umorzyć należność) w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 ustawy.

Decyzje wydawane na podstawie art. 64 ust. 1 u.f.p., mają charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet w przypadku zaistnienia przesłanek umorzenia należności organ nie musi uwzględnić wniosku o umorzenie. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie przesłanek umorzeniowych, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę. Organ administracji publicznej działając zatem w ramach uznania administracyjnego ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia, którego podjęcie poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego.

Przystępując do oceny dokonanej przez organ analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, z punktu widzenia istnienia przesłanek umorzenia zawartych w art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p., należy zauważyć, że przepis ten, odwołując się do "ważnego interesu dłużnika lub interesu publicznego" nie precyzuje, co należy rozumieć pod tymi pojęciami. Wyrażenia niedookreślone, tak jak powyższe, pozbawione są z góry określonej treści. Stąd ich konkretyzacji należy dokonywać każdorazowo na podstawie znajdującego zastosowanie przepisu prawa materialnego i ustalonych okoliczności faktycznych, co oznacza, że ocena zastosowania przepisu w konkretnej sprawie musi być zindywidualizowana. Zgodnie z poglądami doktryny oraz orzecznictwa sądowoadministracyjnego przez ważny interes dłużnika należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Natomiast interes publiczny należy rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie budżetu Państwa, ale też jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc społeczną (wyrok NSA z dnia 30 lipca 2014 r. sygn. akt II GSK 794/13).

Ponadto, z uwagi na zawarte w art. 67 u.f.p. odesłanie do przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, przesłanek pozwalających organowi administracyjnemu na zastosowanie ulg w spłacie należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego trzeba również poszukiwać w uregulowaniach art. 67a op, zgodnie z którym jest to możliwe, analogicznie jak w przywołanym już wyżej art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p., w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.

Odnosząc się zatem do zaistnienia (lub braku) w niniejszej sprawie spełnienia tych przesłanek, Sąd nie negując co do zasady samej trafności poczynionych przez organ odwoławczy rozważań, co do warunków jakie muszą być spełnione przy ocenie ich spełnienia, jednocześnie zauważa, że ta część rozważań organu, w której wywodzi on, iż okoliczności umożliwiające udzielenie ulgi w spłacie muszą być wyjątkowe, niezależne od sposobu postępowania wnioskującego o ulgę - prowadziłoby do całkowitego wyłączenia tej formy ulgi w stosunku do (jak to ma miejsce w niniejszej sprawie) należności budżetowych wynikających z grzywien nałożonych w formie mandatów karnych.

Nie budzi wątpliwości, jak słusznie przyjęły organy, iż powstanie przedmiotowej należności nie było skutkiem nieoczekiwanego, losowego zdarzenia o nadzwyczajnym charakterze, na które skarżący nie miał wpływu. Przeciwnie, było konsekwencją jego własnych świadomych działań i decyzji. Zgodzić się zatem trzeba z wywodami organu, że skoro ukaranie grzywną za wykroczenie związane było z zawinionym naruszeniem prawa, skarżący mógł uniknąć powstania tej należności przestrzegając zasad ruchu drogowego. Decydując się na prowadzenie rozmowy telefonicznej w trakcie kierowania pojazdem powinien się też liczyć z możliwością poniesienia z tego tytułu sankcji.

Natomiast trudno zgodzić się z dalszą argumentacją organu, iż sama okoliczność powstania należności ma determinujące znaczenie dla oceny istnienia interesu publicznego, skoro, jak wskazywał dalej organ, celem wystawienia mandatu karnego było obciążenie strony obowiązkiem poniesienia konkretnego wydatku, tak by nastąpiło po jej stronie ukaranego odczucie straty materialnej. Odwołując się następnie do regulacji z art. 42 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, organ wskazał na zasadę nieuchronności odpowiedzialności karnej i podkreślając, iż chodzi w niej o to, by w przypadku nałożenia na konkretną osobę grzywny doszło do rzeczywistego poniesienia przez nią wydatku. Zastosowanie zatem, według organu, instytucji umorzenia do należności z tytułu mandatu karnego prowadziłoby do sytuacji przeczącej tym założeniom, a tym samym istocie kary grzywny.

Z tych też powodów organy obu instancji uznały, że w niniejszej sprawie przesłanka interesu publicznego nie wystąpiła, a wręcz przeciwnie tego rodzaju interes, respektujący takie wartości wspólne dla całego społeczeństwa jak porządek publiczny, ochrona moralności publicznej, zaufanie do organów władzy, wskazywał na bezpodstawność udzielenia zobowiązanemu wsparcia ze środków należnych budżetowi państwa. Tym bardziej, że jak końcowo zważono, umorzenie grzywny byłoby w pewien sposób poparciem dla dążenia przez ukaranego do uniknięcia kary.

Ten tok rozumowania organów przeczy jednakże samej ustawowej instytucji umorzenia należności, która to przecież nie wyłączyła z jej zakresu należności budżetowych, wynikających z grzywien karnych. Gdyby zatem ustawodawca zamierzał w pełni zrealizować konstytucyjną zasadę nieuchronności odpowiedzialności karnej, w znaczeniu takim jak sugerował organ, to winien on w ogóle wyłączyć możliwość, udzielania takiej ulgi w płatności w stosunku do tej kategorii należności budżetowych. A tego przecież nie dokonał.

Należy w tym miejscu zauważyć, że również w orzecznictwie zanegowany został pogląd Ministra Finansów wykluczający co do zasady możliwość umarzania należności o charakterze karnym (por. wyroki NSA z dnia 3 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1227/12; z dnia 21 stycznia 2014 r. sygn.. II GSK 1632/12, z dnia 24 kwietnia 2014 r. sygn. II GSK 335/13, z dnia 4 września 2014 r. sygn. II GSK 1076/13, z dnia 10 czerwca 2015 r. sygn. II GSK 1092/14 opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl). Karny charakter dochodzonych należności sam w sobie nie może uzasadniać argumentu na temat wychowawczej roli kary i obowiązku jej poniesienia w każdej sytuacji życiowej ukaranego.

Ponadto, chociaż niewątpliwie w interesie publicznym leży, by wszyscy zobowiązani wywiązywali się z zapłaty należności stanowiących dochód państwa, to interes publiczny należy rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów w budżecie państwa, ale też jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc społeczną (por. wyrok NSA z dnia 30 maja 2001 r., sygn. III SA 830/00; czy WSA w Warszawie z dnia 8 marca 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 2273/10).

Jedynie na marginesie Sąd poddaje pod rozwagę organowi, czy nie warto zastanowić się także nad kwestią, czy i w jakim stopniu w interesie publicznym leży generowanie kolejnych kosztów budżetowych (w niniejszej sprawie już obejmujących zwolnienie od wpisu od skargi 500 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu), w sytuacji gdy istnieją poważne wątpliwości, co do ewentualnych możliwości podjęcia wobec zobowiązanego skutecznych czynności egzekucyjnych.

Podkreślenia też wymaga, na co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24.04.2014 r., sygn. akt II GSK 335/13, że działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego. Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron – interesu obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyrok NSA z dnia 22.06.2012 r., sygn. akt I OSK 182/12).

Aby jednak mogło dojść do takiego zestawienia obu tych interesów, organ musi je uprzednio prawidłowo ustalić, co w przypadku uzasadnionego interesu zobowiązanego musi być dokonane: po pierwsze - w oparciu o posiadany materiał dowodowy, po wtóre - należycie oceniony zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej.

W ocenie Sądu również w tym aspekcie organy nie sprostały tym wymaganiom.

Zgodzić się wprawdzie należy z tą częścią wywodów organu odwoławczego, w której zwrócił on uwagę na specyfikę postępowanie w przedmiocie udzielenia ulgi w spłacie należności publicznoprawnych. Słusznie zatem zauważono, że ponieważ postępowanie to jest wszczynane na wniosek osoby zobowiązanej, to zatem do niej należy wiarygodne i nie budzące wątpliwości przedstawienie wszystkich przemawiających jej zdaniem za udzieleniem ulgi okoliczności. Zgodnie bowiem z ogólną zasadą dowodzenia, ciężar dowodzenia spoczywa na tym, kto wywodzi określone skutki prawne, istotna w tym postępowaniu staje się aktywna rola wnioskującego o ulgę, do którego też w dużym stopniu należy inicjatywa dowodowa.

Należy jednak zauważyć, że wbrew dalszym wywodom organu, skarżący wskazał na dwie według niego istotne okoliczności, mające świadczyć o istnieniu jego uzasadnionego, ważnego interesu w umorzeniu dochodzonej należności. Wskazał bowiem na swój stan zdrowia i związane z nim utrudnienia w podjęciu pracy zarobkowej oraz na brak jakiegokolwiek własnego dochodu.

Skarżący wraz z wnioskiem a następnie w jego uzupełnieniu, przedłożył organowi dokumenty mające według niego potwierdzać obie te okoliczności, a mianowicie zaświadczenie Urzędu Pracy Miasta [...] z dnia 8 listopada 2016 r. o posiadaniu od dnia 30 października 2014 r. statusu bezrobotnego bez prawa do zasiłku oraz o kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia [...] 2016 r.

Zawarł też w swoim piśmie z dnia 28 listopada 2016 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie organu dnia 20 października 2016 r. oświadczenie o braku jakichkolwiek dochodów i funkcjonowaniu dzięki pomocy najbliższych oraz z jałmużny, jednakże według organów, nie spełniało ono wymogów formalnych, gdyż nie zostało złożone na druku "Oświadczenia o stanie majątkowym osoby ubiegającej się o ulgę w spłacie należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego", w którym to starający się o ulgę wypowiadają się nie tylko pod kątem miesięcznych dochodów, ale także pod kątem miesięcznych wydatków, posiadanego majątku ruchomego i nieruchomego, a także zamieszczane są informacje a temat warunków bytowych.

Analizując zatem tak posiadany materiał dowodowy organy obu instancji przyjęły, że dowody te nie potwierdzają istnienia wskazywanych we wniosku okoliczności mających świadczyć o zaistnieniu ważnego interesu zobowiązanego.

Odnośnie stanu zdrowia skarżącego organy zwróciły uwagę, że wprawdzie przedłożył on dokumentację medyczną, z której wynika, że ma problemy ze zdrowiem, niemniej jednak nie przedstawił zaświadczenia czy opinii lekarskiej, z której wynikałoby, że istnieją przeszkody zdrowotne uniemożliwiające mu podjęcie pracy. Nadto, zauważono, iż to że porusza się [...] - jak wynika z Karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia [...] 2016 r. - jest jego samodzielną decyzją, a sami lekarze nie widzą potrzeby leczenia operacyjnego w chwili obecnej.

Odnosząc się zaś do podnoszonego braku zatrudnienia udokumentowanego zaświadczeniem Urzędu Pracy Miasta [...] z dnia 8 listopada 2016 r., a co za tym idzie braku dochodów, organ stwierdził jedynie, że okoliczność ta nie może być sama w sobie przesłanką do zastosowania ulgi.

Zwrócić jednak trzeba uwagę, że skarżący - wprawdzie dopiero na etapie postępowania sądowego, ubiegając się o prawo pomocy - przedłożył Sądowi decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 12 października 2017 r. przyznającą mu zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej w kwocie 604 zł miesięcznie na okres od 1 października 2017r. do 30 września 2019 r. a także pomoc społeczną w formie ubezpieczenia zdrowotnego oraz orzeczenie Miejskiego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 25.09.2017 r. o czasowym zaliczeniu go do dnia 30 września 2019 r. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, z którego wynika, że ma on naruszoną sprawność organizmu, powodującą zdolność do pracy jedynie na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności.

Istotnie, jak słusznie zaznaczył na rozprawie pełnomocnik organu, oba te dokumenty pochodzą już z okresu (chociaż niewielkiego) po wydaniu zaskarżonej decyzji, a zatem nie były i nie mogły być przedmiotem oceny dokonanej przez organy w wydanych przez siebie decyzjach, jednakże Sąd nie traktuje ich jako nowe okoliczności w sprawie, ale wyłącznie jako dokumenty potwierdzające wiarygodność wcześniejszych twierdzeń skarżącego o istnieniu okoliczności dotyczących utrudnień w podjęciu pracy zarobkowej z uwagi na stan zdrowia oraz braku własnego dochodów, a które organ uznał za niewystarczająco udokumentowane, albo też w odmienny sposób ocenił przedkładane mu wówczas dowody.

Tym samym obu tych wprawdzie nowych dokumentów, Sąd nie traktuje jako nowe okoliczności, czy też dowody, ale wyłącznie jako potwierdzenie istnienia w dacie orzekania przez organy zarówno schorzenia ograniczającego możliwości zarobkowe, jak i brak dochodów własnych zobowiązanego, na co wskazywał już w swoim piśmie z dnia 28 listopada 2016r. Zdaniem Sądu, mocy dowodowej tego oświadczenia nie dyskredytuje sam fakt, że nie ma ono urzędowej formy "Oświadczenia o stanie majątkowym osoby ubiegającej się o ulgę w spłacie należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego". Z jego treści wynika wprost brak jakichkolwiek dochodów skarżącego i jego funkcjonowanie dzięki pomocy najbliższych oraz z jałmużny. Z kolei to twierdzenie o braku dochodów potwierdza uzasadnienie decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 12 października 2017 r. przyznające mu zasiłek stały, w którym dochód jego jednoosobowej rodziny, na podstawie zebranych dokumentów wynosi 0 zł.

W tych okolicznościach nie można uznać za w pełni obiektywną dotychczas dokonanej przez organy oceny podniesionych przez stronę okoliczności, mających wskazywać na istnienie jej ważnego, uzasadnionego interesu w udzieleniu ulgi w płatności należności. Oczywiście w sytuacji, gdy organy powzięłyby z innych przyczyn wątpliwości co do faktycznego braku majątku skarżącego (np. pojazdu podczas prowadzenia którego doszło do popełnienia wykroczenia), zawsze mogą skorzystać z własnych możliwości dowodowych.

W ramach ponownego rozpoznania sprawy organ będzie obowiązany, uwzględniając omówione wyżej wskazania Sądu, do ponownego wyważenia, w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego, prawidłowo rozumianego interesu publicznego z właściwie ocenionym interesem samego zobowiązanego, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu tych rodzajów interesów.

Biorąc pod uwagę całość przedstawionych powyżej rozważań Sąd, z uwagi na stwierdzone naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit c p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach nie orzeczono, albowiem skarżący był od nich zwolniony, zaś o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu , Sąd orzeknie w odrębnym trybie.