Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1164/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit,. c,m art. 153, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 10 lutego 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, , Protokolant Sekretarz sądowy – Dorota Czubak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2016 roku sprawy ze skargi W.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz W.K., kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 3 lipca 2013 r. W. K. wystąpił o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od 05.05.2003 do 05.05.2010 r. Wyjaśnił, że w okresie prowadzenia działalności gospodarczej był jednocześnie zatrudniony na podstawie umowy o pracę i był przekonany, że nie ma obowiązku przekazywania składki na FUZ z tytułu prowadzonej działalności. Podniósł, że w dniu 28 czerwca 2013 r. otrzymał decyzję w trybie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. Warunkiem jednak umorzenia składek na podstawie tej decyzji jest brak zadłużenia w opłacie składek, które w świetle tej decyzji wydanej w trybie powyższej ustawy nie podlegają umorzeniu, co rodzi obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 05.05.2003 r. do 05.05.2010 r. Wskazał na trudną sytuację finansową i zdrowotną zarówno swoją jak i żony. Podniósł, że aktualnie pracuje, a jego wynagrodzenie wynosi 1.774,00 zł brutto. Żona do dnia 30 kwietnia 2013 r. otrzymywała rentę, ale aktualnie jest osobą bezrobotną z prawem do zasiłku. Podkreślił, że koszty utrzymania mieszkania oraz posiadane zobowiązania kredytowe w tym z tytułu kredytu hipotecznego, wynoszą 1.116 zł. Trudna sytuacja finansowa wymusza rezygnację z zakupu lekarstw mimo, że obydwoje z żoną powinni się leczyć z uwagi na występujące schorzenia. Żona jest po dwóch operacjach kręgosłupa i udarze mózgu, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Skarżący podkreślił, że również posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Podniósł, że z uwagi na trudną sytuację finansową nie zgłosił się na operację kręgosłupa, mimo posiadanego skierowania, z obawy o utratę zarobków i pozostanie bez środków do życia.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od 05.05.2003 do 05.05.2010 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nie ma podstaw do umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek w oparciu o obowiązujące przepisy prawne. Fakt, że skarżący aktualnie ma kłopoty zdrowotne nie jest przez Zakład kwestionowany. Jednocześnie jednak, oceniając zasadność umorzenia składek w kontekście ustalonego stanu faktycznego i obowiązujących przepisów Zakład nie znalazł podstaw do umorzenia zobowiązań pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W ocenie Zakładu, z oświadczenia majątkowego skarżącego wynika, że spłata całości zadłużenia wraz z należnymi odsetkami byłaby możliwa po podjęciu przez żonę skarżącego pracy zawodowej. W odniesieniu do posiadanych zobowiązań kredytowych Zakład stwierdził, że należności z tytułu składek są zobowiązaniami publicznoprawnymi mającymi pierwszeństwo przed spłatą zobowiązań cywilnoprawnych, jakimi są zobowiązania kredytowe. Zakład uznał, że nieznajomość prawa, na którą powołuje się wnioskodawca, nie może uzasadniać umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Obowiązek zapoznania się z przepisami prawa ciąży bowiem na osobie prowadzącej działalność gospodarczą, a niewiedza w zakresie obowiązujących przepisów prawa świadczy o braku zainteresowania tą sferą działalności ze strony prowadzącego działalność gospodarczą. Organ podkreślił, że celem ZUS jest zapewnienie wpływu środków do budżetu Państwa i nie można z instytucji umorzenia czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z obowiązku uregulowania zobowiązań. Z uwagi na uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu zadłużenia nawet w sytuacjach wystąpienia okoliczności wynikających z ważnego interesu strony, organ rentowy nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia zobowiązań wynikających z tytułu nieopłaconych składek.

We wniosku z dnia 16 września 2013 r. skarżący zwrócił się z prośbą do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Argumentował, że organ winien rozpatrzeć jego wniosek w oparciu o aktualną sytuację finansową i zdrowotną jego i jego rodziny, a nie uzależniać rozstrzygnięcia od zdarzeń przyszłych i niepewnych takich jak ewentualne podjęcie pracy przez ciężko chorą współmałżonkę. Nie można również, zdaniem skarżącego, bezzasadnie zakładać, że stan zdrowia jego i żony ulegnie znacznej poprawie lub że sytuacja finansowa się zmieni skoro nie ma ku temu racjonalnych podstaw. Założenia ZUS mają charakter hipotetyczny i jako takie nie odnoszą się do sytuacji finansowej, w jakiej znajduje się skarżący. Skarżący podniósł, że ZUS przez wiele lat nie egzekwował należnych mu zobowiązań i nie informował skarżącego o rosnącym zadłużeniu. W aktualnej sytuacji życiowej i finansowej konieczność spłaty zaległych składek wraz z odsetkami pozbawi skarżącego całkowicie środków do życia. Rozstrzygnięcie organu stoi wobec powyższego w sprzeczności z zasadą rozpoznawania sprawy z uwzględnieniem zarówno interesu strony jak i interesu Państwa.

Decyzją z dnia [...] nr [....] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu organ ponownie wskazał, iż w sytuacji, w jakiej znajduje się W. K. nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu. Ciężar wykazania tych wyjątkowych okoliczności należy do osoby zobowiązanej. W ocenie ZUS decyzja organu pierwszej instancji wydana została prawidłowo. Zgodnie z obowiązującymi przepisami należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a pomimo braku całkowitej nieściągalności w wyjątkowych przypadkach, gdy osoba zobowiązana wykaże, że nie ma żadnej możliwości wywiązać się ze zobowiązań wobec ZUS. Oceniając ponownie sytuację finansową Zakład stwierdził, że analiza dochodów skarżącego w relacji do ustalonej kwoty minimum socjalnego, prowadzi do wniosku, że dochód dyspozycyjny rodziny jest ujemny. Podkreślił, że zawarte w zaskarżonej decyzji stwierdzenie o możliwości spłaty zadłużenie po podjęciu przez współmałżonkę pracy zawodowej nie ma charakteru hipotetycznego. Żona skarżącego jest bowiem zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w Ł., co oznacza, że wyraziła gotowość podjęcia zatrudnienia i ma obowiązek jego podjęcia w przypadku otrzymania oferty pracy. Również sytuacja zdrowotna skarżącego i jego żony nie uzasadnia umorzenia zaległych należności skoro mimo kłopotów zdrowotnych, których organ nie kwestionuje skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę, a jego żona wyraziła gotowość podjęcia zatrudnienia rejestrując się w Powiatowym Urzędzie Pracy. Zakład nie uwzględnił również argumentów dotyczących obciążenia skarżącego zobowiązaniami kredytowymi uznając, że jako zobowiązania cywilnoprawne nie mogą wpływać na obowiązek regulowania mających pierwszeństwo zobowiązań publicznoprawnych. W sytuacji skarżącego oznacza to powinność podjęcia działań zmierzających do zmiany struktury ponoszonych wydatków z zachowaniem priorytetu należności publicznoprawnych. Z uzyskanych przez ZUS informacji wynika, że rodzina nie korzysta z pomocy społecznej, co przemawia za tym, że gospodarstwo domowe prowadzone jest w ramach posiadanych funduszy. Za nieuzasadnioną Zakład uznał argumentację dotyczącą braku informacji ze strony organu o ciążących na skarżącym zobowiązaniach i braku ich egzekwowania ich przez wiele lat. Zakład powtórzył w tym względzie uzasadnienie decyzji wydanej w I instancji, że obowiązek posiadania wiedzy na temat obowiązujących przepisów prawa obciąża zobowiązanego. Ponoszenie zaś konsekwencji negatywnych rezultatów prowadzonej działalności jest rzeczą oczywistą i społecznie uzasadnioną.

Reasumując, Zakład podkreślił, że sytuacja w której znajduje się skarżący, nie musi być permanentna i nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy.

Na powyższą decyzję W. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Wyrokiem z dnia 21 lutego 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 1311/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję z dnia [...]. W ocenie Sądu dokonana przez organ ocena stanu faktycznego przeprowadzona została pobieżnie i sprowadzała się w zasadzie do stwierdzenia, że mimo trudnej sytuacji skarżącego jego wniosek nie może zostać uwzględniony, bowiem mimo wszystko niespełnione są przesłanki umorzenia zadłużenia. Tymczasem w sytuacji gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności "w uzasadnionych przypadkach" oraz w przypadku zaistnienia okoliczności wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia, organ odmawiając zastosowania tych instytucji jest zobowiązany wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Organ nie przeprowadził analizy sytuacji materialnej skarżącego uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, całkowicie odrywając się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Organ nie skonfrontował sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności i nie wskazał dochodów wnioskodawcy, które - jego zdaniem - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia, objętego wnioskiem o umorzenie. Zdaniem sądu, organ nie przedstawił wyczerpującej analizy dochodów i wydatków rodziny zobowiązanego w kontekście twierdzenia o możliwości regulowania zadłużenia wobec ZUS. Wręcz przeciwnie, ponownie rozpoznając sprawę stwierdził, że mając na uwadze ustalone minimum socjalne dla dwuosobowego gospodarstwa domowego, dochód dyspozycyjny rodziny jest ujemny. Poprzestał jednak na tym wniosku, nie odnosząc się w dalszej części decyzji, jaki to ma wpływ w kontekście możliwości płatniczych skarżącego i uregulowania zaległych zobowiązań. W ocenie sądu, nie może budzić żadnych wątpliwości, że oprócz wskazanych w oświadczeniu majątkowym wydatków na utrzymanie mieszkania i spłatę kredytów skarżący i jego żona muszą ponosić choćby wydatki na wyżywienie i ubranie. Skarżący oświadczył, że mimo, że obydwoje z żoną są schorowani (żona skarżącego posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, a skarżący lekki), nie stać ich na zakup leków. Sąd nie dopatrzył się w aktach administracyjnych sprawy materiału dowodowego, który wskazywałby na to, że organ brał on pod uwagę również to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu nie spowoduje sytuacji, iż po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi dla zabezpieczenia podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, utrzymanie mieszkania, ubranie oraz inne). W dacie wydawania decyzji skarżący był wprawdzie zatrudniony, a jego żona otrzymywała zasiłek dla bezrobotnych, jednak organ w żaden sposób nie odniósł się do faktu, iż obydwoje są osobami legitymującymi się ustalonym stopniem niepełnosprawności i jakie to ma znaczenie przy prognozie możliwości spłaty zadłużenia. Zakład wręcz stwierdził, że widzi możliwość spłacenia całości zadłużenia wraz z odsetkami (na dzień wydania decyzji kwota 26.341,63 zł) po podjęciu przez żonę skarżącego pracy zawodowej. Organ opiera swoje stanowisko na fakcie rejestracji żony skarżącego w PUP, co oznacza jej gotowość i obowiązek podjęcia każdej zaoferowanej przez PUP w Ł. pracy. Zdaniem sądu, nie można jednak pominąć faktu, że żona skarżącego jest osobą po udarze mózgu, przebytej operacji kręgosłupa i posiada stwierdzony umiarkowany stopień niepełnosprawności, co powoduje, że może skorzystać tylko z ofert pracy w ograniczonym zakresie. Faktem powszechnie znanym jest problem znalezienia pracy przez osoby absolutnie zdrowe i dyspozycyjne. Organ nie wykazał, że w takiej sytuacji w jakiej znajduje się żona skarżącego, twierdzenie o możliwościach spłacenia całości zadłużenia skarżącego po podjęciu przez jego żonę pracy zawodowej jest realne i oparte na zasadzie logiki i doświadczenia życiowego. W ocenie sądu ocena organu jest więc w tym zakresie dowolna i narusza art. 7, 77 k.p.a. Również stan zdrowia samego skarżącego został skwitowany przez organ stwierdzeniem, że ZUS nie kwestionuje i nie bagatelizuje tych okoliczności, bez uzasadnienia jak w tym kontekście organ widzi realną możliwość spłaty tak wysokiego zadłużenia. Tym bardziej, że w orzecznictwie podkreśla się, że samo prawdopodobieństwo uzyskania dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia.

Również argumentacja Zakładu, który akcentuje pierwszeństwo spłaty zadłużenia o charakterze publicznoprawnym przed regulowaniem obowiązków płatniczych z tytułu zaciągniętych przez skarżącego kredytów i widzi możliwość spłaty składek poprzez zmianę struktury ponoszonych wydatków z zachowaniem priorytetu dla należności publicznoprawnych, nie jest zdaniem sądu przekonywującym uzasadnieniem odmowy umorzenia należności w kontekście ustalonego stanu faktycznego. Z powyższych wywodów Zakładu płynie bowiem wniosek, że organ widzi możliwość spłaty zobowiązań składkowych kosztem spłacanych kredytów. Należy mieć jednak na uwadze, że jak wynika z wyjaśnień pełnomocnika W. K. złożonych na rozprawie, skarżący spłaca kredyt hipoteczny zaciągnięty w 1997 r. na trzydzieści lat na zakup mieszkania, w którym aktualnie mieszka wraz z żoną. Oznacza to, że kredyt ten został zaciągnięty jeszcze przed datą rozpoczęcia przez skarżącego działalności gospodarczej w innych realiach finansowych i zdrowotnych skarżącego oraz jego żony, a mieszkanie o powierzchni 39 m² jest jedynym centrum życiowym skarżącego i jego rodziny. Zapewne spłata zaległości wobec Zakładu korzysta z pierwszeństwa, jednak trudno sobie wyobrazić, że uregulowanie zobowiązań względem ZUS umożliwi pozbawienie skarżącego mieszkania, a tym samym podstawowych warunków egzystencji, do czego zapewne doprowadzi niespłacanie kredytu. Podkreślić należy, iż stan finansowy i majątkowy dłużnika może stanowić samoistną przesłankę umorzenia zaległości, dlatego też należało szczegółowo rozważyć, czy egzekucja należności nie doprowadzi do niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb jego rodziny oraz konieczności korzystania z pomocy społecznej. Jednocześnie sytuacja, w której zapłata zaległości spowoduje konieczność korzystania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, ze środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem obywatela oraz z interesem publicznym. W tym kontekście nie stanowi uzasadnienia stanowiska organu twierdzenie, że skarżący mimo bardzo trudnej sytuacji materialnej nie korzysta ze środków pomocy społecznej.

Sąd wskazał, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone.

Nie negując uprawnienia organu orzekającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można zdaniem Sądu tracić z pola widzenia faktu, że wprawdzie w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Organ pominął w swoich rozważaniach niezbędne koszty utrzymania w postaci; kosztów wyżywienia i ubrania oraz leków. Nie wykazał, że szczegółowa analiza dochodów i wydatków skarżącego w odniesieniu do określonego na ten okres minimum socjalnego uzasadnia stanowisko organu.

W świetle powyższego Sąd za nieuzasadnione i gołosłowne uznał twierdzenia organu, który widzi możliwość pomniejszenia będących w dyspozycji skarżącego środków o kwoty z tytułu spłaty zaległości, bez uszczerbku dla realizacji podstawowych potrzeb rodziny. Sąd wskazał, aby rozpoznając ponownie sprawę organ ocenił materiał dowodowy, zgodnie ze wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku, tj. przeprowadził, zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, 77 i 80 k.p.a. szczegółową analizę dochodów i wydatków skarżącego w odniesieniu do określonego na ten okres minimum socjalnego uwzględnić wiek i stan zdrowotny skarżącego i jego rodziny w kontekście realnej możliwości podjęcia zatrudnienia i spłaty zadłużenia, a następnie w oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, rozpatrzył wniosek skarżącego o umorzenie należności składkowych w oparciu o powołane normy prawa materialnego, a wnioski przedstawił w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymagania art. 107 § 3 k.p.a.

W dniu 2 września 2014 r. do ZUS wpłynęło pismo W. K. z dnia 28 sierpnia 2014 r., w którym wyjaśnił, że jego sytuacja majątkowa pogorszyła się wobec utraty przez jego żonę prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący podał, że w pozostałym zakresie przedstawiona dokumentacja obrazująca jego sytuację materialną i rodzinną zachowuje swoją aktualność. W załączeniu przedstawił decyzję Starosty [...] z dnia [...] o utracie z dniem 10 listopada 2013 r. przez żonę prawa do zasiłku dla osoby bezrobotnej oraz zaświadczenie o wysokości rat kredytu hipotetycznego wystawione w dniu 1 sierpnia 2014 r. przez A SA Oddział w Ł.

W aktach sprawy znalazł się dokument z PUP z dnia 13.11.2013 r. informujący żonę skarżącego o braku ofert pracy dla osób posiadający umiarkowany stopień niepełnosprawności ze schorzeniem narządów ruchu oraz o utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych z uwagi na upływ maksymalnego okresu jego pobierania.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] wskazując, że przedstawione powyżej dokumenty stanowią nowe okoliczności w sprawie, jednak nie stanowią przesłanki mającej wpływ na zmianę stanowiska w sprawie.

Odnosząc się do art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ZUS stwierdził, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Ustawodawca wskazał siedem przesłanek, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie, jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Oznacza to tylko możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Nawet gdy zostanie stwierdzone, że dłużnik nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję Zakład nie ma prawnego obowiązku umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. W rozpatrywanej sprawie istnieje możliwość wszczęcia postępowania egzekucyjnego w stosunku do wynagrodzenia za pracę, co oznacza, że brak jest podstaw do uznania zadłużenia jako całkowicie nieściągalnego i umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Oceniając zasadność umorzenia należności w kontekście art. 28 ust. 3a ustawy w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), organ uznał, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności.

Dokonując ponownej analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego organ ustalił, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną – E. K. Aktualnie rodzina posiada jedno źródło dochodu tj. wynagrodzenie za pracę A. K. które w okresie od czerwca do września 2014 r. wynosiło 1.698,70 zł brutto (1.249,89 zł netto). Dochód współmałżonki skarżącego - zasiłek dla bezrobotnych został utracony z dniem 10 listopada 2013 r. Z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania wynika, że koszty utrzymania mieszkania wynoszą 756,10 zł miesięcznie. Skarżący podał, że nie posiada majątku ruchomego, posiada własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 39,02 m2, na zakup którego małżonkowie zaciągnęli w roku 1997 kredyt hipoteczny na okres 30 lat. Zobowiązanie kredytowe powstało 17 lat temu, w innych realiach finansowych i zdrowotnych, a zaprzestanie spłaty rat spowodowałoby zagrożenie egzystencji rodziny. Łączna kwota raty kredytu wynosi ok. 348,87 zł miesięcznie. Ponadto z tytułu zadłużenia abonamentu RTV oraz czynszu w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym małżonkowie spłacają kwotę ok. 150,00 zł miesięcznie. Z powyższego zestawienia wynika, zdaniem organu, że rodzina nie posiada dochodu dyspozycyjnego.

W kwestii braku możliwości podjęcia przez współmałżonkę pracy zawodowej organ zaznaczył, że do akt sprawy wpłynęło pismo Powiatowego Urzędu Pracy w Ł. z dnia 13 listopada 2013 r. informujące o braku ofert pracy dla osób posiadających umiarkowany stopień niepełnosprawności ze schorzeniem narządów ruchu. Powyższa informacja świadczy zatem o ograniczonych możliwościach uzyskania przez rodzinę drugiego źródła dochodu w postaci zatrudnienia współmałżonki.

Odnosząc się do stanu zdrowia skarżącego i współmałżonki organ wskazał, że dla osób legitymujących się stopniem niepełnosprawności rynek pracy, pomimo iż jest ograniczony, to nie jest zamknięty. Są firmy, które zatrudniają wyłącznie osoby niepełnosprawne, zatem fakt posiadania zaświadczenia o niepełnosprawności nie eliminuje możliwości uzyskiwania dochodów. W ocenie organu sytuacja zdrowotna rodziny w powiązaniu z możliwością uzyskiwania dochodów nie stanowi przesłanki do zmiany stanowiska organu w niniejszej sprawie.

Posiadanie natomiast zobowiązań kredytowych nie może i nie powinno stanowić przesłanki przemawiającej za umorzeniem należności, nawet jeśli kredyt hipoteczny dotyczy lokalu mieszkalnego płatnika. W momencie podjęcia działalności gospodarczej skarżący był już w trakcie spłacania kredytu, a zatem powinien uwzględnić fakt, iż rata kredytu nie powinna stanowić przeszkody dla opłacania składek. Jeśli założenia takiego nie poczynił, to nieregulowanie należności z tytułu składek należałoby uznać jako działanie świadome i celowe. Zadłużenie dotyczy nieprzerwanego okresu 7 lat i nawet jeśli przyjąć, że w pierwszym okresie prowadzenia działalności strona nie posiadała wiedzy dotyczącej obowiązku regulowania składek na FUZ, to trwanie w tym stanie przez wiele lat wskazuje na rażące zaniedbanie ze strony skarżącego. Zdaniem organu, fakt nieregulowania należnych składek nie był zatem spowodowany brakiem znajomości przepisów dotyczących regulowania składek na FUZ, lecz była stanem permanentnym, a usprawiedliwianie swoich zaniedbań brakiem wiedzy na temat przepisów prawa stanowi chęć przerzucenia odpowiedzialności za konsekwencje swoich zaniedbań na ZUS, a tym samym na innych płatników składek.

Organ wskazał, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. do umorzenia może dojść między innymi gdy opłacanie należnego zobowiązania pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych albo przewlekła choroba uniemożliwia uzyskanie dochodów umożliwiających opłacenie zadłużenia wraz z należnymi odsetkami. W omawianym przypadku sytuacja taka nie występuje. Wprawdzie sytuacja finansowa rodziny jest trudna jednak uzyskiwanie przez skarżącego regularnych dochodów nie kwalifikuje sytuacji skarżącego jako uniemożliwiającej zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Koszty utrzymania i wydatki przewyższają dochód rodziny, jednak z podanych informacji wynika, że raty kredytu mieszkaniowego są spłacane.

Reasumując organ stwierdził, że pomimo trudnej sytuacji finansowej skarżącego nie zachodzą podstawy do uwzględnienia wniosku w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela. W niniejszej sprawie nie występują również przesłanki umożliwiające umorzenie zobowiązań (zarówno przesłanka całkowitej nieściągalności zadłużenia, jak i przesłanki wynikające z § 3 rozporządzenia). W ocenie organu każda spłata zadłużenia powoduje pomniejszenie będących w dyspozycji zobowiązanego środków o kwoty z tytułu spłaty zadłużenia. Nie daje to jednak podstawy do umorzenia zadłużenia. Uwzględniając trudną sytuację skarżącego i konfrontując ważny interes zobowiązanego z interesem społecznym, w świetle przytoczonych powyżej okoliczności organ przyznał prymat interesom społecznym wskazując, że w cyt. rozporządzeniu ustawodawca przewidział możliwość umorzenia zaległości wnioskodawcy w sytuacji szczególnie uzasadnionej i niezawinionej przez osobę chcącą z tej instytucji skorzystać. W rozpatrywanym przypadku zadłużenie powstało z powodu zaniedbań skarżącego.

W. K. wniósł skargę na powyższą decyzję, w której zarzucił m.in. naruszenie art. 153 p.p.s.a., art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i uznania administracyjnego i podjęcie rozstrzygnięcia z pominięciem słusznego interesu skarżącego, dokonania oceny dowodów w sposób dowolny, bez uwzględnienia zasad logiki i doświadczenia życiowego bez realnej analizy możliwości spłaty zadłużenia. Skarżący zarzucił także naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 1, 2 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, poprzez uznanie, że powołane przepisy nie mają zastosowania w sprawie. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji z dnia [...].

Wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2015 r. sygn. III SA/Łd 125/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 257 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ administracji naruszył przepisy postępowania, a mianowicie art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. oraz art.153 p.p.s.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie sądu, organ administracji wydając zaskarżoną decyzję nie dokonał wnikliwej analizy stanu faktycznego, w szczególności sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego oraz jego żony w odniesieniu do przesłanek umorzenia należności z tytułu składek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.

Sąd zaznaczył, że określona w przepisie § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, z uwzględnieniem istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem powyżej powołanej regulacji jest bowiem zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone.

W uzasadnieniu sąd podkreślił, iż z zebranego materiału dowodowego wynika, że W. K. jest zatrudniony w Ł.Z.G. Ł. na czas określony do 31 grudnia 2016 r., zaś jego wynagrodzenie miesięczne wynosi 1249,89 zł netto. Żona skarżącego jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Łączny miesięczny dochód rodziny skarżącego wynosi zatem 1249,89 zł na dwie osoby. Stałe miesięczne wydatki to: 756 zł – koszty utrzymania mieszkania (czynsz, centralne ogrzewania, woda, energia elektryczna, RTV, kablówka, 2 telefony), 260 zł – kredyt hipoteczny (zaciągnięty w 1997 r. na 30 lat), 88,87 zł – kredyt konsumpcyjny (płatny do czerwca 2019 r.) oraz 150 zł – egzekucja abonamentu RTV. Łączne miesięczne wydatki to 1254,87 zł a więc są nieznacznie wyższe od dochodów. Do tego należy doliczyć wydatki na "na życie" (żywność, lekarstwa, środki czystości, odzież i.t.p.). Można zatem uznać, zdaniem sądu, że całość miesięcznych wydatków dość znacznie przekracza osiągane dochody. Kwestii porównania osiąganych dochodów i wysokości wydatków organ administracji nie wziął pod uwagę. W wyroku w spr. III SA/Łd 1311/13 sąd nakazał dokonać szczegółowej analizy dochodów i wydatków rodziny skarżącego w odniesieniu do obowiązującego minimum socjalnego. Organ administracji takiej analizy jednak nie przeprowadził, ani nie porównał dochodów do wysokości minimum socjalnego. W zaskarżonej decyzji nie podano nawet jaka jest wysokość tego minimum a dopiero jego porównanie z uzyskiwanymi dochodami pozwala rzetelnie ocenić czy spełniona został przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.

Przy rozpoznaniu wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu składek należy ocenić czy spłata zadłużenia nie będzie stanowiła zagrożenia dla egzystencji wnioskodawcy. W niniejszej sprawie taka ocena nie została przeprowadzona. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest, zdaniem sądu, rozważań w tej kwestii. Organ administracji uznał, że nie zachodzą żadne z przesłanek umorzenia należności z tytułu składek określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. lecz stanowiska tego nie uzasadnił. W sytuacji gdy miesięczne wydatki rodziny skarżącego przekraczają miesięczne dochody to trudno zrozumieć stanowisko organu, że nie została spełniona przesłanka umorzenia wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Pogląd organu w tym zakresie nie został uzasadniony a więc brak jest możliwości oceny jego prawidłowości. Sąd w obecnym składzie stanął na stanowisku, że w przypadku gdy miesięczne wydatki strony przekraczają jej miesięczne dochody to brak jest podstaw do uznania, iż nie została spełniona przesłanka, o której mowa w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.

WSA wskazał, iż organ administracji podniósł, że skarżący pracuje i otrzymuje regularne dochody, co nie kwalifikuje sprawy jako sytuacji uniemożliwiającej zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. To jednak, że skarżący jest zatrudniony na czas określony nie oznacza automatycznie, że brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia składkowego. Brak zatrudnienia wnioskodawcy nie jest bowiem przesłanką umorzenia należności z tytułu składek. Dla oceny zasadności wniosku o umorzenie istotna jest szczegółowa analiza sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej rodziny wnioskodawcy, a w szczególności wyjaśnienie czy spłacenie zaległości składkowych nie będzie stanowiło zagrożenia dla egzystencji wnioskodawcy. W niniejszej sprawie taka analiza nie została przeprowadzona. Nieuzasadnionym byłoby zatem przyjęcie poglądu, że skoro skarżący pracuje i otrzymuje z tego tytułu niewielkie wynagrodzenie (1249,89 zł netto), to nie można uwzględnić jego wniosku o umorzenie. Argumentacja organu w tym zakresie nie zasługuje zdaniem sądu na uwzględnienie.

Ponadto Sąd wskazał, że w sytuacji, gdy żona skarżącego od prawie dwóch lat jest zarejestrowana jako bezrobotna i nie ma dla niej ofert pracy, to brak jest podstaw do uznania, że może osiągać dochody podejmując pracę w firmie zatrudniającej osoby niepełnosprawne. Przy takim schorzeniu, jakie występuje u żony skarżącego nie ma ofert pracy. W związku z czym nie można podzielić poglądu organu, że E. K. może podjąć pracę w firmie zatrudniającej osoby niepełnosprawne i osiągać dochody. W chwili obecnej taka możliwość nie występuje.

W ocenie sądu brak szczegółowej analizy sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego i jego żony oznacza, że przy rozpoznaniu wniosku o umorzenie zadłużenia nie został w dostatecznym stopniu uwzględniony słuszny interes strony. Organ dał prymat interesowi społecznemu, choć w sprawach o umorzenie składek rozważenie obu interesów (tj. słusznego interesu strony oraz interesu publicznego) winno się znaleźć w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja takich rozważań zdaniem sądu nie zawiera.

W prowadzonym ponownie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych postępowaniu, w dniu 12 sierpnia 2015 r. do organu wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego, w którym wyjaśnił, że sytuacja majątkowa strony nie uległa zmianie, a zatem dokumenty znajdujące się w aktach sprawy zachowują swoją aktualność. Skarżący wskazał, że jego stan zdrowia uległ pogorszeniu i w najbliższym czasie będzie się musiał poddać operacji. Zaznaczył, że sytuacja rodziny jest bardzo zła i nie rokuje poprawy.

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego oraz dokonaniu analizy całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, kierując się słusznym interesem społecznym i mając na względzie zabezpieczenie wypłat świadczeń dokonywanych przez ZUS, uznał, iż w sytuacji skarżącego nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Zdaniem organu, powołane argumenty dotyczące sytuacji materialnej strony oraz zgromadzone dowody nie stanowią podstawy do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Opłacenie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej jest ustawowym obowiązkiem płatnika składek, a brak możliwości ich zapłaty nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem.

Organ wskazał, że z dokumentacji sprawy wynika, że od dnia 1.08.2002 r. skarżący prowadził działalność gospodarczą, którą zlikwidował 30.06.2010 r. Obecnie skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i wg raportów ZUS RCA za okres 05-07/2015 r. dochód średniomiesięczny wynosi 1.886,67 zł brutto tj. 1.380,98 zł netto średniomiesięcznie. Dokonując analizy sytuacji materialnej skarżącego tj. obecnych dochodów i wydatków w porównaniu do minimum socjalnego ZUS stwierdził, że dochód w rodzinie skarżącego jest niższy niż ustalona kwota minimum socjalnego dwuosobowego gospodarstwa domowego, które wynosi 1.772,60 zł.

Zakład podkreślił, że fakt wykonywania przez skarżącego pracy może oznaczać, że skarżący nie utracił możliwości zarobkowania i jego obecna trudna sytuacja finansowa może w przyszłości ulec zmianie. Zdaniem organu, po przeprowadzonej operacji kręgosłupa, skarżący będzie mógł nadal uzyskiwać dochody z tytułu zatrudnienia.

ZUS wskazał, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną E. K., która w chwili obecnej jest zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Żona posiadała orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, które było wydane na okres do 31.12.2014 r. W chwili obecnej, brak jest informacji o posiadaniu przez żonę przeciwskazań do zatrudnienia. W związku z powyższym nie można przyjąć, że żona utraciła zdolność do zarobkowania. Fakt, że małżonka jest zarejestrowana w PUP świadczy o tym, że jest gotowa do podjęcia pracy. W ocenie organu nie można więc uznać, że trudna sytuacja finansowa rodziny ma charakter trwały. Rodzina skarżącego ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat w kwocie 750,00 zł, koszty związane z leczeniem w kwocie 150,00 zł. Ponadto spłaca zobowiązania wobec innych wierzycieli w łącznej kwocie 330,00 zł miesięcznie (rata kredytu hipotecznego w wysokości 250,00 zł oraz rata kredytu konsumpcyjnego w wysokości 80,00 zł). W porównaniu do sytuacji sprzed wyroku Sądu z dnia 22.04.2015 r. w chwili obecnej , zdaniem organu, sytuacja finansowa skarżącego uległa poprawie, gdyż zakończył spłatę zadłużenia z tytułu abonamentu RTV w kwocie 150,00 zł miesięcznie. W związku z powyższym, skarżący winien rozważyć możliwość spłaty zadłużenia wobec ZUS w dogodnych dla niego miesięcznych ratach.

Ponadto Zakład ustalił, że skarżący posiada składniki majątkowe, z których można prowadzić skuteczną egzekucję tj. wynagrodzenie za pracę i nieruchomość. Nie ma majątku ruchomego, jest natomiast właścicielem mieszkania spółdzielczego własnościowego położonego w Ł., nr [...], w związku z czym zgodnie z art. 26 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dla zabezpieczenia należności z tytułu składek Zakładowi przysługuje hipoteka przymusowa na wszystkich nieruchomościach dłużnika i możliwość dochodzenia tych należności z przedmiotu hipoteki. W ocenie organu, brak jest zatem podstaw zarówno formalnych, jak i merytorycznych dla podjęcia decyzji o umorzeniu ww. należności w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ podniósł, że w przedstawionej przez zobowiązanego sytuacji nie zachodzą okoliczności dające podstawę do umorzenia zaległości w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Analizując regulacje prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy bowiem brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie itp.), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Skarżący jest obecnie zdolny do pracy i do akt sprawy nie zostało złożone żadne orzeczenie lekarskie stwierdzające niezdolność do pracy bądź przeciwwskazanie do zatrudnienia.

Organ podkreślił, że skarżący i małżonka posiadają problemy natury zdrowotnej, i ta okoliczność nie jest kwestionowana przez Zakład. Jednak po przeanalizowaniu przedłożonych informacji organ uznał, że sytuacja zdrowotna nie jest wystarczającą przesłanką do zastosowania ulgi. Ponadto skarżący jest czynny zawodowo, o czym świadczą dostarczone dokumenty, zgodnie z którymi pozostaje nadal w stosunku pracy. Skarżący oświadczył, że przebywa obecnie na zwolnieniu lekarskim, jednak na dzień 3.09.2015 r. w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS brak jest potwierdzenia powyższych informacji.

Organ wyjaśnił także, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, przy wsparciu finansowym teściowej i synów. Oświadczył, że nie korzysta z pomocy MOPS lub innych form pomocy, więc można uznać, że rodzina pomimo problemów finansowych posiada wystarczające środki finansowe na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Gdyby sytuacja rodziny była ciężka to zapewne taka pomoc byłaby przyznana.

Ponadto organ podkreślił, że skarżący posiada zobowiązania wobec innych wierzycieli, które są spłacane w ratach. Podkreślił, iż zobowiązania cywilnoprawne z tytułu kredytów bankowych nie mogą mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem publicznoprawnym, jakim jest zapłata składek na ubezpieczenie. Pozycja ZUS nie może być gorsza od innych podmiotów jakimi są banki. Takie stanowisko byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Wywiązywanie się z zobowiązań wobec innych wierzycieli jest ważne, ale spłata zadłużenia wobec ZUS też jest bardzo istotna i nie może być pomijana. Każdy wierzyciel może dochodzić swoich należności zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Ponadto umorzenie należności z tytułu składek nie spowoduje poprawy sytuacji finansowej, ponieważ nawet gdyby ZUS umorzył w/w należności, to inni wierzyciele w dalszym ciągu dochodzić będą swoich należności.

Ponadto organ wskazał, że dokumentacja sprawy nie wskazuje na to, że zadłużenie wobec ZUS powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć ani klęski żywiołowej, natomiast było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Zakład uznając powstanie zadłużenia za świadome zaniedbanie ze strony skarżącego i próbę wymuszenia umorzenia należności, zastosował zasady logiki oraz wieloletniego doświadczenia w rozpatrywaniu tego rodzaju spraw i odmówił umorzenia należnych zobowiązań. Podjęcie spłaty zadłużenia z pewnością będzie miało wpływ na sytuację finansową rodziny skarżącego, jednak rodzina ta posiada stały dochód, a przy zmianie struktury wydatków, jasnym określeniu priorytetów, zaspokojenie niezbędnych potrzeb będzie możliwe.

Odnosząc się do sytuacji zdrowotnej organ wskazał, że nie zostały dostarczone aktualne dokumenty świadczące o dalszym przyznaniu stopnia niepełnosprawności żony ani aktualne informacje z PUP. Organ podkreślił, że istnieją zakłady pracy chronionej, które zatrudniają osoby z różnego rodzaju schorzeniami. Nie wszystkie prace wymagają całkowitej sprawności fizycznej. Gdyby sytuacja polegająca na zatrudnianiu osób wyłącznie zdrowych miała miejsce, to program intensyfikacji zatrudnienia osób niepełnosprawnych nie miałby uzasadnienia ani racji bytu.

Sytuacja rodziny, aczkolwiek uznana przez Sąd za bardzo trudną, również w opinii Zakładu jest trudna, lecz nie musi mieć charakteru permanentnego, a przy zrewidowaniu wydatków mogłoby dojść do spłaty zadłużenia w układzie ratalnym. Każdy dłużnik przejściowo może wykazać, że ma trudną sytuację, lecz ZUS jest obowiązany w sposób obiektywny i nie pochopny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie.

W omawianym przypadku Zakład odmówił uwzględnienia wniosku skarżącego przedkładając interes społeczny nad interes prywatny rodziny. Powodem powyższego były okoliczności takie jak:

trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek, gdyż skarżący powinien wykazać się starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publiczno-prawne;

skarżący posiada stałą pracę, a współmałżonka jest zarejestrowana w PUP, co oznacza możliwość podjęcia pracy zawodowej np. w ramach aktywizacji osób niepełnosprawnych;

płatnik korzysta z pomocy rodziny (teściowa oraz synowie);

rozpoczęcie działalności ze świadomością posiadania zobowiązania kredytowego nie może stanowić przesłanki pozwalającej na umorzenie należności z tytułu składek;

- długi okres zadłużenia przy jednoczesnym braku wpłat pomimo uzyskiwania dochodów z dwóch źródeł: z tytułu umowy o pracę oraz prowadzonej działalności;

nieregulowanie należności z tytułu składek nie było spowodowane brakiem znajomości przepisów, lecz ma cechy działania permanentnego oraz świadomego;

brak zainteresowania obowiązkiem regulowania składek przez okres ponad 7 lat i chęć przeniesienia winy za niedopatrzenie lub zaniedbanie na ZUS, a tym samym na innych płatników składek, którzy pomimo również trudnej sytuacji finansowej lub zdrowotnej terminowo lub w ramach układu ratalnego regulują należne zobowiązania;

ZUS jest instytucją powołaną do rzetelnego dysponowania zasobami funduszu ubezpieczeń społecznych, a w związku z tym podejmowania decyzji z ograniczeniem negatywnych dla społeczeństwa skutków prawnych podjętego rozstrzygnięcia; ubezpieczenia mają solidarny charakter, co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców;

uszczuplenie zasobów funduszu ubezpieczeń społecznych godzi w dobro zarówno aktualnych, jak i przyszłych świadczeniobiorców;

- w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek nie tylko godzi w prawa innych płatników lecz również narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

W skardze W. K. zarzucił naruszenie:

1/ art. 153 p.p.s.a poprzez uporczywe nierealizowanie przez organ wskazań zawartych w wyrokach z dnia 21 lutego 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 1311/13 oraz z dnia 22 kwietnia 2015 r. sygn. akt. III SA/Łd 125/15, a także nieuwzględnienie dokonanej przez Sąd oceny prawnej w zakresie analizy materiału dowodowego i okoliczności w sprawie; w szczególności sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego i jego żony z uwzględnieniem wysokości osiąganych dochodów i wydatków w odniesieniu do kwestii, czy spłata zadłużenia nie zagrozi jego egzystencji, a zatem uwzględnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek określonych w art. 28 ust 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.;

2/ art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów i uznania administracyjnego, zaniechania przeprowadzenia i oceny dowodów znanych organowi z urzędu, co doprowadziło do podjęcia rozstrzygnięcia z pominięciem słusznego interesu skarżącego, dokonania oceny dowodów w sposób wybiórczy i dowolny bez uwzględnienia zasad logiki i doświadczenia życiowego, a w rezultacie wydania decyzji odmownej bez analizy realnej możliwości spłaty zadłużenia przez skarżącego;

3/ art. 8, art. 11 i art. 107 k.p.a., polegające na nienależytym uzasadnieniu decyzji pod względem prawnym i faktycznym, błędnej wykładni pojęcia interesu publicznego, któremu przyznano prymat nad słusznym interesem skarżącego bez wyjaśnienia z jakich powodów uznano, że sytuacja w jakiej znalazł się skarżący ulega poprawie i nie jest trwała, a skutki prawne zapadłego rozstrzygnięcia nie zagrożą jego egzystencji.

4/ naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez uznanie, że powołane przepisy nie mają zastosowania do sytuacji w jakiej znajduje się skarżący, pominięcie istoty ubezpieczenia społecznego i jego funkcji ochronnej, a także nieuwzględnienie, że realizacja zobowiązań wobec ZUS może pozbawić skarżącego podstawowych warunków egzystencji.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Do skargi załączono kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 23 stycznia 2015 r. zaliczające żonę skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w decyzji.

Na rozprawie w dniu 10 lutego 2016 r. pełnomocnik skarżącego poparła skargę oraz złożyła orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] stwierdzające, że skarżący jest niezdolny do pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 t.j. ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 powołanej ustawy).

Kognicja Sądu ograniczona jest do oceny legalności kwestionowanego skargą aktu lub czynności organów administracji publicznej i obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji.

W niniejszej sprawie należy dodatkowo mieć na względzie, że była ona wcześniej dwukrotnie rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który wyrokami z dnia 21 lutego 2014 r. sygn. III SA/Ł 1311/13 i 22 kwietnia 2015 r. sygn. III SA/Łd 125/15 uchylał zaskarżone decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymujące w mocy własną decyzję z dnia [...] o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne.

W związku z powyższym, wskazać należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Dotyczy to oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 lutego 2014 r. i 22 kwietnia 2015 r., którymi organ administracji, a następnie sąd rozpoznający niniejszą skargę miał obowiązek się podporządkować. Jak wyjaśnił NSA w wyroku z 25 marca 2014 r. sygn. II GSK 55/13 (LEX nr 1488128), obowiązek ten może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. Żadna z wymienionych sytuacji w niniejszej sprawie nie miała miejsca. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania decyzji. W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania w sprawie, zaś "wskazania" określają sposób postępowania organów w przyszłości i wynikają z uzasadnienia wyroku. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Ich celem jest zapobieżenie w przyszłości błędom, stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia.

Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (patrz wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r. sygn. I GSK 534/12 - LEX nr 1488128, wyrok NSA z 15 stycznia 2014 r. sygn. II GSK 1762/12)

Ponownie rozpoznając skargę W. K. Sąd uznał, że jest ona zasadna. W rozpoznawanej sprawie organ nie wypełnił zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 lutego 2014 r. sygn. III SA/Łd 1311/13 i z dnia 22 kwietnia 2015 r. sygn. III SA/Łd 125/15. Organ nie ustalił prawidłowo stanu faktycznego sprawy, jak również nie dokonał logicznej analizy zebranych dokumentów źródłowych w zestawieniu z sytuacją osobistą i materialną skarżącego oraz jego rodziny. W ocenie Sądu organ ponownie dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 153 p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynika sprawy, co obligowało Sąd do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Jak wynika z uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi sygn. III SA/Łd 125/15 brak szczegółowej analizy sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego i jego żony oznacza, że przy rozpoznaniu wniosku o umorzenie zadłużenia nie został w dostatecznym stopniu uwzględniony słuszny interes strony. Organ dał prymat interesowi społecznemu choć w sprawach o umorzenie składek rozważenie obu interesów (tj. słusznego interesu strony oraz interesu publicznego) winno się znaleźć w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja takich rozważań, zdaniem sądu, nie zawierała.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 t.j. ze zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tej ustawy. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Wskazać przy tym należy, że przedstawione powyżej reżimy prawne umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie są od siebie niezależne i oderwane.

W przepisie art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Oba reżimy prawne umarzania należności z tytułu tych składek nawiązują jednak do siebie, co wynika z takich sformułowań, jak "z zastrzeżeniem ust. 3a" oraz "(...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Zgodnie z treścią § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 "u.s.u.s." lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania, powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 tej ustawy. Oczywiste jest jednak, że w toku takiego postępowania, to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie do art. 80 k.p.a. organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami, zwłaszcza wskazanymi wyżej, oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega kontroli sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Przedmiotem wniosku skarżącego o umorzenie były niezapłacone składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy należało stwierdzić, że organ orzekający w niniejszej sprawie nie przeprowadził postępowania zgodnie z zaleceniami zawartymi w wyrokach III SA/Łd 1311/13 i III SA/Łd 125/15, bowiem nie zebrał całego materiału dowodowego i nie dokonał jego wyczerpującej oceny. Zdaniem Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest powierzchowne i ogólnikowe. Stanowiło to naruszenie art. 7, art. 77 § i art. 107 § 3 k.p.a. Organ nie ustalił w sposób wnikliwy i wyczerpujący sytuacji, w której znajduje się skarżący.

W ocenie Sądu nadal brak jest rozważań organu odnoszących się do osiąganych przez skarżącego dochodów, posiadanych wydatków związanych z bieżącą egzystencją oraz środków, które i czy w ogóle pozostają skarżącemu na spłatę ewentualnych rat z tytułu zaległych składek. Organ, co prawda wskazał, że osiągany przez rodzinę skarżącego dochód jest niższy od minimum socjalnego, które wynosi 1.772.60. Jednak na tym swoje rozważania zakończył. Nie przeprowadził dokładnie, tak jak nakazał Sąd w wyroku III SA/Łd 125/15, szczegółowej analizy posiadanych środków pieniężnych w stosunku do wysokości minimum socjalnego. Organ wskazał jedynie, że sytuacja uległa poprawie, bowiem skarżący zakończył spłatę zadłużenia z tytułu abonamentu RTV w wysokości 150 zł miesięcznie, które może obecnie przeznaczyć na spłatę zadłużenia z tytułu składek. Należy tu podkreślić, że przy rozważaniu przesłanek umorzenia zaległych składek należy zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Przy ocenie zaistnienia omawianej przesłanki organ administracji powinien rozważyć zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślić należy, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o zabezpieczenie zaspokojenia potrzeb na przeciętnym uśrednionym poziomie. Minimum socjalne jest kategorią wyznaczającą próg poniżej, którego istnieje obszar niedostatku czy ubóstwa. Według definicji Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych powinno ono zapewnić takie warunki, aby umożliwić utrzymanie sił życiowych człowieka, wychowanie potomstwa oraz utrzymanie więzi społecznych w czasie pracy, nauki, wypoczynku. Z kolei, czym innym jest kategoria minimum egzystencji, czyli minimum biologiczne, które oznacza zaspokojenie potrzeb konsumpcyjnych koniecznych do przetrwania biologicznego. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał analizy sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego w tym aspekcie. Organ nie rozważał, na jakim poziomie możliwe jest zaspokojenie potrzeb skarżącego i jego rodziny. Organ nie wyjaśnił również, stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a., dlaczego względy uznania administracyjnego zadecydowały o odmowie umorzenia zaległości. Należy zwrócić uwagę, że w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, który Sąd w składzie orzekającym podziela, iż w razie wykazania przez wnioskodawcę podstaw do umorzenia stosownie do § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, uznaniowy charakter takiej decyzji mógłby przemawiać za odmową wniosku jedynie w sytuacji wykazania przez ZUS istnienia ważnego interesu publicznego. Przy czym interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela ani też z interesem publicznym. Rozważenie obu interesów, tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, który w sprawach o umorzenie składek ubezpieczonych musi być akcentowany szczególnie wyraźnie, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym (por. wyroki NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06; z dnia 3 września 2010 r., sygn. akt II GSK 745/09, z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 203/11, Baza orzeczeń CBOIS).

Organ nie przeanalizował jakie środki pozostaną skarżącemu do dyspozycji po zapłaceniu stałych opłat, jak również koniecznych wydatków na utrzymanie. W takiej sytuacji organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, miał obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a, wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny. Aby jednak takie wyważenie było możliwe i aby organ mógł stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, konieczna była ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy z uwzględnieniem dochodu i wydatków oraz ustalenie, że opłacenie składek nie pozbawiłoby strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że fakt przebywania przez skarżącego na zwolnieniu lekarskim nie oznacza, że w przyszłości nie będzie mógł podjąć pracy, a tym samym regulować zaległości. Tymczasem organ nie wziął pod uwagę informacji przedstawionej w piśmie skarżącego z dnia 12 sierpnia 2015 r., w którym poinformował organ o konieczności poddania się operacji. Zakład odniósł się do tej okoliczności, stwierdzając, że po operacji skarżący będzie mógł nadal podjąć zatrudnienie. Stanowisko organu, w powyższej kwestii uznać należy za zdumiewające. Nie dość, że takie stwierdzenie nie znajduje oparcia w zasadach logiki, gdyż na obecnym etapie postępowania organ administracji nie może przesądzać, jaka będzie sytuacja zdrowotna, czy też materialna skarżącego w przyszłości, to wkracza jeszcze w kompetencje lekarzy orzeczników. Organ zobowiązany jest do zbadania sytuacji skarżącego na dzień złożenia wniosku i w toku prowadzonego postępowania administracyjnego. Zakład nie może w decyzji opierać się na swoich rokowaniach na przyszłość, zwłaszcza dotyczących stanu zdrowia skarżącego, ponieważ nie znajdują one oparcia w materiale dowodowym, a tylko taki może być podstawą wydania rozstrzygnięcia zgodne z treścią art. 107 § 3 k.p.a. Przyjęcie przez organ założenia, że po operacji skarżący będzie mógł nadal pracować, ocenić należy jako pozamerytoryczną spekulację, zwłaszcza w kontekście złożonego przez pełnomocnika strony na rozprawie do orzeczenie lekarza ZUS z dnia [...] stwierdzającego, że skarżący po przebytej operacji jest niezdolny do pracy (k. 34-35). W tej sytuacji rozważania ZUS dotyczące możliwości podjęcia pracy po operacji, a tym samym uregulowania zadłużenia, nie znajdują żadnego oparcia w stanie faktycznym.

Odnosząc się natomiast do sytuacji żony skarżącego organ podkreślił w zaskarżonej decyzji, że posiadała ona orzeczenie o niepełnosprawności do 31 grudnia 2014 r. ZUS przyjął, iż w toku postępowania nie przedstawiono nowych dokumentów w tym zakresie ani informacji z urzędu pracy o ofertach pracy w zakładach pracy chronionej. W tym zakresie organ również nie wypełnił zaleceń zawartych w wyroku III SA/Łd 1311/13 i i III SA/Łd 125/15. Tymczasem z pisma skarżącego z dnia 12 sierpnia 2015 r. wyraźnie wynika, że sytuacja strony nie ulegała poprawie. Skoro od tak długiego okresu czasu żona skarżącego nie może podjąć zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej, to nie można w oczywisty sposób zakładać - biorąc pod uwagę obecną sytuację na rynku pracy, że sytuacja ta ulegnie poprawie. Organ nie wziął również pod uwagę, że żona skarżącego ma problemy z poruszaniem się, co niewątpliwie jest dodatkową przeszkodą w znalezieniu pracy zarobkowej. Należy także uwzględnić, że żona skarżącego nadal zaliczona jest do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności z ograniczeniami w zakresie możliwości podjęcia pracy (k. 16 orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 23 stycznia 2015 r.). Wobec powyższego, w tym zakresie, organ powinien przeprowadzić analizę realnych możliwości zarobkowych żony skarżącego. Niewątpliwie stan zdrowia żony oraz możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia jedynie w warunkach pracy chronionej wpływa na ciężką sytuację materialną rodziny skarżącego.

ZUS podniósł także to, że strona ma zobowiązania z innych tytułów (kredyt hipotetyczny oraz kredyt konsumpcyjny) nie uprawnia do rezygnacji z dochodzenia należności składkowych. Składki na ubezpieczenie społeczne korzystają bowiem z pierwszeństwa zaspokojenia przed innymi zobowiązaniami. Należy zgodzić się z tym poglądem. Podnieść jednak należy, iż fakt opłacania przez stronę innych zobowiązań rzutuje na jej sytuację materialną, a sytuacja ta winna być uwzględniona przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie składek. Innymi słowy organ rentowy winien wziąć pod uwagę to, czy w świetle sytuacji materialnej strony (po uwzględnieniu spłacanych rat kredytów) opłacenie należności składkowych nie pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W niniejszej sprawie ocena taka dokonana została zbyt automatycznie i pobieżnie.

Wobec powyższego Sąd uznał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiając umorzenia skarżącemu należności uczynił to w sposób dowolny, w oderwaniu od instytucji uznania administracyjnego wynikającego z treści art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien wziąć pod uwagę zalecenia zawarte w uzasadnieniu oraz wyrokach sygn. III SA/Łd 1311/13 i III SA/Łd 125/15. Mając na uwadze powyższe okoliczności organ rozpoznając sprawę powinien realnie ocenić, czy odmowa umorzenia zaległości nie pozostaje w kolizji z interesem publicznym, na straży którego stoi również ZUS podkreślając publicznoprawny charakter należności. Na konieczność wykazania i należytego umotywowania zaistnienia ważnego interesu publicznego jako przeciwwagi dla odmowy umorzenia zaległości, mimo wystąpienia przesłanek z § 3 ust 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 marca 2012 r. w sprawie II GSK 203/11 (publ. Baza orzeczeń CBOIS). Należy podzielić stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2013 r. sygn. akt II GSK 704/12, iż badając zaistnienie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego istotne jest to, czy odmowa umorzenia należności pociąga za sobą całkowite załamanie finansów, w tym zaprzestanie regulowania stałych należności. Fakt, że strona dotychczas realizuje swoje stałe zobowiązania i nie korzysta z pomocy społecznej, nie przesądza o dobrej sytuacji finansowej, ani nie dyskwalifikuje wniosku o umorzenie.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490 ze zm.).

d.j.