Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2944/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-03-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6369 Inne o symbolu podstawowym 636
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 104 ust. 2 pkt 2,  art. 104 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2006 nr 90 poz 631
law: Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Machlejd, , Sędzia WSA Paweł Groński, Sędzia WSA Tadeusz Nowak (spr.), Protokolant ref. Hubert Dobrowolski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2013 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] [...] [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] września 2012 r. znak [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami pokrewnymi lektorów skargę oddala


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2012r., Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zwany dalej Ministrem, na podstawie art. 104 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 104 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t. j. Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631, z późn. zm.) zwanej dalej ustawą oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) zwanej dalej K.p.a. , po ponownym rozpatrzeniu wniosku Stowarzyszenia [...][...][...] z siedzibą w W. (S[...][...][...]) z dnia [...] maja 2010 r. o zezwolenie na zbiorowe zarządzanie prawami pokrewnymi lektorów utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r. odmawiającą S[...][...][...] udzielenia zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami pokrewnymi lektorów.

Decyzja zapadła po rozpatrzeniu wniosku Stowarzyszenie [...][...][...] (S[...][...][...]) z dnia [...] maja 2010 r. o udzielenie zezwolenia na podjęcie i prowadzenie zbiorowego zarządzania prawami pokrewnymi do lektorskich artystycznych wykonań utworów słownych, słowno-muzycznych, audiowizualnych i audialnych (w tym do pobierania wynagrodzenia) na następujących polach eksploatacji:

1) nadawania,

reemisji,

wyświetlania,

publicznego odtwarzania (odtworzeń mechanicznych),

odtwarzania publicznego w czasie i miejscu określonym przez odbiorcę,

reprodukowania (zwielokrotniania), bez względu na wykorzystywaną technikę,

na egzemplarzach przeznaczonych dla własnego użytku osobistego,

utrwalania na nośnikach,

wprowadzania do obrotu,

najmu,

użyczenia,

rozpowszechniania przy zastosowaniu innych środków publicznego

udostępniania artystycznych wykonań,

ustalania i dochodzenia wynagrodzenia w przypadkach, w których nie

jest konieczne uzyskanie zezwolenia na określone korzystanie,

dochodzenia wszelkich roszczeń z tytułu naruszeń praw pokrewnych do artystycznych wykonań lektorskich,

dochodzenia należnej lektorom części opłat od czystych nośników i urządzeń kopiujących artystyczne wykonania, dla własnego użytku osobistego.

Za podstawową przeszkodę w udzieleniu S[...][...][...] zezwolenia Minister uznał fakt, że lektor nie jest artystą wykonawcą w rozumieniu art. 85 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym "każde artystyczne wykonanie utworu lub dzieła sztuki ludowej pozostaje pod ochroną niezależnie od jego wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia". Zdaniem Ministra ocena taka wynika z powszechnej wiedzy o tym, na czym polega praca lektora w utworze audiowizualnym, jest także zbieżna ze stanowiskiem zaprezentowanym w sprawie przez dwie najbardziej reprezentatywne organizacje zbiorowego zarządzania reprezentujące środowisko filmowe i aktorskie, tj, SFP oraz ZASP. Minister wskazał, że zgodnie z art. 85 ust. 2 tej ustawy artystycznymi wykonaniami "są w szczególności: działania aktorów, recytatorów, dyrygentów, instrumentalistów, wokalistów, tancerzy i mimów oraz innych osób w sposób twórczy przyczyniających się do powstania wykonania". Ustawa w żadnym miejscu nie wymienia lektorów, podobnie jak ww. umowy międzynarodowe. Konwencja rzymska z 1961 r. uważa za wykonawców aktorów, śpiewaków, muzyków, tancerzy i inne osoby, które odgrywają, śpiewają, odtwarzają, recytują, grają lub w inny sposób wykonują dzieła literackie i artystyczne" (Art. 2 ust. 1 a). Wg Traktatu WIPO z 1994 r. artyści wykonawcy to "aktorzy, piosenkarze, muzycy, tancerze i inne osoby, które grają, śpiewają, wygłaszają, deklamują, występują, interpretują lub w inny sposób wykonują utwory literackie, artystyczne bądź dzieła sztuki ludowej" (Art. 2a). Ani w Konwencji rzymskiej, ani w Traktacie WIPO lektor nie jest zatem wymieniony jako artysta wykonawca. Ani polska ustawa, ani ww. traktaty międzynarodowe, nie zawierają enumeratywnej definicji "wykonawcy" czy "artysty wykonawcy". Minister stwierdził, ze wskazany w tych aktach katalog wykonawców nie jest zatem zamknięty lecz katalog ten uwzględnia jedynie te osoby, których praca może być kwalifikowana jako wykonanie utworu lub dzieła sztuki ludowej bez żadnych wątpliwości. Poza tym katalogiem znajdują się osoby, których praca powinna być oceniana każdorazowo pod kątem możliwej kwalifikacji jako wykonania w rozumieniu ustawy lub ww. traktatów.

Minister zauważył, ze S[...][...][...] kwestionuje zgodność przepisów polskiej ustawy z traktatami międzynarodowymi, które wg S[...][...][...] nie wymagają "artystyczności" wykonania. Zdaniem Ministra sprzeczność taka jednak nie zachodzi. Art. 85 ust. 2 ustawy zawiera tylko przykładowy katalog artystów wykonawców, co odnosi się także do "innych osób w sposób twórczy przyczyniających się do powstania wykonania". Nie może być jednak wątpliwości,zdaniem Ministra, że zarówno na gruncie polskiej ustawy, jak też traktatów międzynarodowych, nie każda czynność dokonana na utworze lub dziele sztuki ludowej może być potraktowana jako wykonanie w rozumieniu prawa pokrewnego. Wykonanie musi charakteryzować się osobistym, indywidualnym wkładem konkretnej osoby w powstanie wykonania i właśnie taki wkład można określać jako "artystyczny". Ustawa wymienia aktorów, recytatorów, dyrygentów, instrumentalistów, wokalistów, tancerzy i mimów, gdyż nie ulega żadnej wątpliwości, że praca tych osób ma charakter "artystyczny", dlatego też jest przedmiotem ochrony prawa pokrewnego — prawa do artystycznego wykonania. Ochronie prawa pokrewnego nie podlegają zatem działania o innym charakterze, gdzie owa "artystyczność" nie występuje. W odróżnieniu od aktora, recytatora czy wokalisty, od lektora oczekuje się wiernego odczytania tekstu, w przypadku utworu audiowizualnego odczytania listy dialogowej. Nie wyklucza to przypadków, kiedy to od lektora będzie się oczekiwać indywidualnego wkładu, tj. wkładu charakterystycznego dla konkretnej osoby. W takim przypadku będzie można mówić o artystycznym wykonaniu. Artystyczny charakter pracy lektora stanowi jednak wyjątek, dlatego też nie może istnieć organizacja zbiorowego zarządzania zarządzająca prawami lektorów. Repertuar organizacji zbiorowego zarządzania powinien stanowić zbiór praw, które nie budzą wątpliwości co do ich statusu jako praw autorskich lub praw pokrewnych. Repertuar S[...][...][...] mógłby być łatwo zakwestionowany przez użytkowników w drodze zarzutu, że nie podlega on przepisom ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zdaniem Ministra nie można dopuścić takiej organizacji do działania jako organizacji zbiorowego zarządzania prawami pokrewnymi, gdyż nie stanowi ona stowarzyszenia zrzeszającego artystów wykonawców, o którym mowa w art. 104 ust. 1 ustawy. Zdaniem Ministra nawet w przypadku zakwalifikowania pracy lektora jako artystycznego wykonania, co może mieć miejsce jedynie w wyjątkowych przypadkach, w praktyce niemożliwe jest wykonywanie zbiorowego zarządu tymi prawami.

Minister stwierdził również, że lektor nie jest wykonawcą utworu audiowizualnego, gdyż wykonuje swoją pracę na już gotowym utworze, odczytując tłumaczenie listy dialogowej. Lektor pracuje zatem na opracowaniu listy dialogowej, a więc najczęściej na opracowaniu tragmentu scenariusza. Nie będąc wykonawcą utworu audiowizualnego lektor nie będzie zatem uprawniony do dodatkowego wynagrodzenia dla wykonawców utworów audiowizualnych, o którym mowa w art. 70 ust. 2 ustawy o prawie autorskim prawach pokrewnych. Tym samym S[...][...][...] nie będzie przysługiwało roszczenie o wypłatę tego wynagrodzenia.

Minister zauwazył również, że lektorzy przenoszą swoje prawa na użytkowników. Spośród przedłożonych do akt sprawy przez S[...][...][...] 32 wzorcowych umów zawieranych przez lektorów z korzystającymi z ich praw, tylko 2 umowy to umowy licencyjne, reszta zawiera klauzule o przeniesieniu praw, przede wszystkim na polach eksploatacji w zakresie zwielokrotniania i rozpowszechniania. Wobec tak szeroko stosowanej praktyki przenoszenia praw organizacja zbiorowego zarządzania nie będzie dysponowała repertuarem zdatnym do zarządzania.

Ponadto Minister stwierdził, ze zgodnie z art. 104 ust. 1 ustawy organizacjami zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi są "stowarzyszenia zrzeszające twórców, artystów wykonawców, producentów lub organizacje radiowe i telewizyjne, których statutowym zadaniem jest zbiorowe zarządzanie i ochrona powierzonych im praw autorskich lub praw pokrewnych oraz wykonywanie uprawnień wynikających z ustawy". S[...][...][...] nie spełnia tego wymogu, gdyż nie zrzesza żadnej z ww. kategorii podmiotów uprawnionych. Sytuacje wyjątkowe, w których praca lektora może być zakwalifikowana jako artystyczne wykonanie, nie mogą przesądzać o tym, że S[...][...][...] zrzesza artystów wykonawców. S[...][...][...] zrzesza osoby, które tylko w wyjątkowych sytuacjach mogą być uznane za artystów wykonawców, nie spełnia zatem wymogów stawianych przez ww. przepis ustawy.

W związku z powyższym ,zdaniem Ministra, S[...][...][...] nie może zarządzać prawami lektorów, jeżeli prawa te zostały już przeniesione na inne podmioty. Lektorzy nie są też uprawnieni do dodatkowego wynagrodzenia za korzystanie z utworu audiowizualnego na podstawie art. 70 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. W takiej sytuacji S[...][...][...] nie mogłoby ani skutecznie udzielać licencji jako reprezentacja uprawnionych, ani inkasować dokonywać repartycji wynagrodzeń za korzystanie z utworu audiowizualnego. Nie można zatem uznać, że S[...][...][...] daje rękojmię należytego zarządzania powierzonymi prawami w rozumieniu art. 104 ust. 3 ustawy.

W skardze skierowanej do Sądu S[...][...][...] wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzuciła jej naruszenie przepisów postępowania tj :

art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez wydanie decyzji w ramach swojego uznania z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, co w konsekwencji skutkowało odmową wydania zezwolenia na zbiorowe zarządzanie lektorów,

art. 8 K.p.a. w zw. z art. 107 § 2 i 3 K.p.a. poprzez brak pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydanie odmiennych decyzji przy istnieniu tożsamych stanów prawnych, a mianowicie poprzez odmowę udzielenia zezwolenia na zbiorowe zarządzanie lektorów, podczas gdy w dniu [...] maja 2009 roku została wydana przez ten sam organ decyzja zezwalająca na zbiorowe zarządzanie Stowarzyszeniu [...][...], a także poprzez niedostateczne i niepełne uzasadnienie decyzji, z którego nie wynika, dlaczego ten sam stan faktyczny i prawny uzasadnia różne decyzje w analogicznych sytuacjach

S[...][...][...] zarzuciła również naruszenie przepisów prawa materialnego:

naruszenie art. 104 ust. 3 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że Stowarzyszenie powinno wykazać się praktyką na polu zarządzania prawami na zasadach prawa cywilnego, gdyż taka okoliczność daje rękojmię należytego wykonywania zbiorowego zarządzania,

naruszenie art. 85 ust. 1 i 2 ustawy z 4 lutegc 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że działania lektora nie stanowią artystycznych wykonań z uwagi na to, że "ustawa w żadnym miejscu nie wymienia lektorów, podobnie jak [.. ] umowy międzynarodowe".

W odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Minister wskazał, ze w decyzji ostatecznej jako podstawowy argument uzasadniający odmowę udzielenia zezwolenia S[...][...][...] wskazano, że rezultatom pracy lektorów nie można przypisać przymiotu artystycznego wykonania. Jeżeli zatem lektor nie jest artystą wykonawcą w rozumieniu ustawy, ani uprawnionym z tytułu praw autorskich lub pozostałych praw pokrewnych, to organizacja zrzeszająca takie osoby nie dysponuje repertuarem praw podlegającym zbiorowemu zarządowi w rozumieniu ustawy. W konsekwencji nie może uzyskać zezwolenia na wykonywanie takiego zarządu, gdyż nie spełnia przesłanek z art. 104 ust. 1 ustawy.

Odnosząc się do argumentacji Skarżącego, zawartej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w treści którego Skarżący powołuje się na uregulowania międzynarodowe, wywodząc z nich konieczność uznania lektora za artystę wykonawcę Minister stwierdził, że z analizy przeprowadzonej w uzasadnieniu decyzji ostatecznej, uregulowania międzynarodowe rzeczywiście nie przewidują zamkniętego katalogu artystycznych wykonań. W ocenie Ministra nie bez powodu pomijają jednak lektorów we wszystkich przykładowych wskazaniach podmiotów kwalifikowanych jako artyści wykonawcy. Czyni to nawet najnowsza regulacja międzynarodowa w tym zakresie, do której Polska co prawda jeszcze nie przystąpiła, ale która została już przyjęta przez Światową Organizację Własności Intelektualnej WIPO i jest otwarta do podpisu, tj. Traktat WIPO o artystycznych wykonaniach w utworach audiowizualnych, sporządzony w Pekinie dnia 24 czerwca 2012 r. Regulacja ta powstała w czasie, gdy lektorzy są powszechnie zatrudniani w związku z tłumaczeniem list dialogowych w utworach audiowizualnych na języki narodowe. Pozostaje zatem faktem, że lektor nie jest wymieniany jako artysta wykonawca ani w uregulowaniach międzynarodowych dotyczących artystycznych wykonań, ani, w ślad za tymi uregulowaniami, w polskiej ustawie.

W odpowiedzi na odpowiedź Ministra, S[...][...][...] w piśmie z dnia [...] marca 2013r. nie podzieliło argumentacji przedstawionej przez Ministra w odpowiedzi na skargę. Zdaniem Skarżącego nie można się zgodzić z twierdzeniem Ministra, że doszło do celowego pominięcia lektorów jako podmiotów kwalifikowanych bowiem traktat WIPO o artystycznych wykonaniach w utworach audiowizualnych, sporządzony w Pekinie 24 czerwca 2012 r., nie wiązał się, wbrew twierdzeniu Ministra, z redefiniowaniem pojęcia artysty wykonawcy. Zdaniem Skarżącego traktat ten, ma zapełnić lukę powstałą wskutek pominięcia artystycznych wykonań utrwalonych w formie audiowizualnej. Argumentacja Ministra jest zatem niezgodna z celem Traktatu WIPO stwierdził Skarżący.

Zdaniem Skarżacego, zawód lektora bez wątpienia kwalifikuje się w ramach definicji artysty wykonawcy, a takie stanowisko znajduje swoje uzasadnienie w przepisach ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a także zapisach Traktatu WIPO, które zawierają otwarty katalog zawodów sklasyfikowanych jako artyści wykonawcy a niezakwalifikowanie lektorów jako artystów wykonawców stanowiłoby naruszenie zasady równości (zakaz dyskryminacji), wprowadzonej artykułem 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Skarżący zaznaczył, że praca lektora niejednokrotnie jest zdecydowanie trudniejsza. Używając jako narzędzia tylko "własnego" głosu przy wykorzystaniu odpowiednich środków artystycznego wyrazu, lektor musi wykonać całą listę dialogową lub tekst tłumaczenia z uwzględnieniem podziału na role i z warstwą narracyjną. Jednak "operowanie głosem" musi być na tyle subtelne i jednocześnie technicznie doskonałe, aby nie prowadzić do nadinterpretacji - przez co lektor wyznaczając granice własnej interpretacji (innej np. dla filmu dokumentalnego, filmu fabularnego, komedii, dramatu, filmu przyrodniczego, programu life-stylowego, etc.) staje się także jej reżyserem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa. Ocena działalności organów administracji publicznej, dokonywana przez Sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego.

Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest do zbadania czy organ administracji orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia Ministra był art. 104 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zgodnie z którym "Organizacjami zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, zwanymi dalej "organizacjami zbiorowego zarządzania", w rozumieniu ustawy, są stowarzyszenia zrzeszające twórców, artystów wykonawców, producentów lub organizacje radiowe i telewizyjne, których statutowym zadaniem jest zbiorowe zarządzanie i ochrona powierzonych im praw autorskich lub praw pokrewnych oraz wykonywanie uprawnień wynikających z ustawy.

Przedmiotem postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją było uzyskanie zezwolenia przez Stowarzyszenie [...][...] na podjęcie i prowadzenie zbiorowego zarządzania prawami pokrewnymi do lektorskich artystycznych wykonań utworów słownych, słowno-muzycznych, audiowizualnych i audialnych (w tym do pobierania wynagrodzenia) na różnych polach eksploatacji w szczególności w zakresie określonym przepisami art. 85 i 86 ustawy.

Decyzja w przedmiocie udzielenia zezwolenia należy do wyłącznej kompetencji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego i do tego organu należy także ocena, czy spełniona jest przesłanka z art. 104 ust. 1 i 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, tj. czy dane stowarzyszenie zrzesza osoby, które są podmiotami prawa autorskiego lub praw pokrewnych oraz czy dane stowarzyszenie daje rękojmię należytego zarządzania powierzonymi prawami. Zanim jednak organ dokona oceny czy wnioskujące o zezwolenie Stowarzyszenie daje rękojmię należytego zarządzania powierzonymi prawami musi rozstrzygnąć czy objęty wnioskiem zakres działań w tym przypadku działań lektorów zrzeszonych w Stowarzyszenie może korzystać z ochrony przewidzianej przepisami ustawy a w szczególności art. .85 i 86.

Niewątpliwie ,lektor w rozumieniu potocznym, jest to osoba czytająca wcześniej przygotowany tekst. Lektorem może być lektor radiowy, filmowy lub sceniczny. Może to być osoba której odczytany utwór, tekst został utrwalony na taśmie lub innym nośniku audiowizualnym. Ostatnio coraz bardziej rozpowszechnionym, poza lektoratem filmowym, staje się lektorskie utrwalenie tekstu lub utworu na nośniku cyfrowym tzw. audiobook.

Powstaje więc pytanie czy tego rodzaju dzieło lektorskie którym jest opracowanie cudzego utworu i może być przedmiotem prawa autorskiego.

Sąd podziela stanowisko Ministra, że działania tego samego lektora, w zależności od rodzaju wykonywanej przez niego działalności lektorskiej oraz wkładu artystycznego, tylko w pewnych przypadkach mogą stanowić artystyczne wykonanie. Powoduje to, że nie jest możliwe generalne przyjęcie, iż rezultat działań konkretnego lektora ma charakter artystyczny. Nie można również szukać stałej zależności pomiędzy rodzajem działalności a powstawaniem artystycznego wykonania, innymi słowy rodzaj działalności lektora nie determinuje jej artystycznego charakteru.

Pomimo faktu, iż środowiskiem działania lektora będzie utwór, jego wykonanie nie musi być artystycznym wykonaniem w rozumieniu ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Minister nie podzielił poglądu, iż każde wykonanie utworu jest z definicji artystycznym, bo dotyczy utworu. Brak możliwości generalnego stwierdzenia, iż rezultatem konkretnego rodzaju działalności lektora jest artystyczne wykonanie, powoduje potrzebę każdorazowego badania przed podjęciem dochodzenia praw rezultatu konkretnej czynności lektora.

Powyższe ma na celu ustalenie możliwości skutecznego wykonywania zbiorowego zarządzania prawami lektorów. Nie do przyjęcia jest ewentualność, możliwa w praktyce, aby realizacja zbiorowego zarządu była nieustannie blokowana przez użytkowników, bądź polegała na ciągłym kwestionowaniu, iż w danym przypadku doszło do wykorzystania np. utworu audiowizualnego, w którym rezultat pracy lektora nie stanowi artystycznego wykonania. Brak jednoznaczności artystycznego charakteru w substancji zbiorowo zarządzanej uniemożliwi faktyczny jej zarząd. Zebrany materiał dowodowy w tym zakresie wykazuje zasadność powyższych wątpliwości. Zdaniem Ministra sam wnioskodawca, w sposób przekonujący nie wykazał, że generalnie rezultatem działania lektorów jest artystyczne wykonanie ani że rezultatem działania wszystkich reprezentowanych przez siebie podmiotów jest artystyczne wykonanie. Jak wynika z treści wniosku z dnia [...] maja 2010 r. S[...][...][...] zrzesza lektorów i spikerów filmowych, radiowych i telewizyjnych. Natomiast z opinii prawnej załączonej do pisma z dnia [...] sierpnia 2010 r. zadania lektorów polegają na:

interpretacji list dialogowych filmów fabularnych obcojęzycznych,

interpretacji komentarzy (i dialogów) do filmów dokumentalnych oraz programów typu lifestyle (zarówno polskich, jak i obcojęzycznych),

interpretacji utworów literackich w postaci mówionej (audiobooki).

W opinii tej wyrażony został pogląd, że praca lektora zasadniczo różni się od tzw. czytania informacyjnego, czyli od pracy spikerów, przy czym w opinii tej brak jest odniesienia do faktu, że wnioskodawca zrzesza osoby, których działalność polega właśnie na pracy spikera, co między innymi stało się podstawą złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawa mi do artystycznych wykonań lektorskich. Z treści wniosku S[...][...][...] wynika bowiem, że wnioskodawca zrzesza zarówno osoby wykonujące pracę lektorów, jak i spikerów i uznaje za równoważną pracę obu tych grup.

W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, uznać należało, że praca spikerów nie jest działalnością, którą można uznać za artystyczne wykonanie, które podlega ochronie na podstawie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wniosek taki płynie z tego, jakiego rodzaju teksty są czytane przez spikerów (głównie treści o charakterze informacyjnym) oraz z tego, w jaki sposób są one odczytywane (w sposób niestanowiący interpretacji czytanego utworu)

W praktyce działanie lektorów polega na odczytywaniu warstwy tekstowej, a dopiero indywidualne podejście interpretacyjne lektora do tekstu może podlegać ocenie pod względem spełniania przesłanek artystycznego wykonania w rozumieniu ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zatem stwierdzenie zawarte w opinii mogłoby być słuszne, gdyby odnosiło się do konkretnego rezultatu działania lektora, a nie wszystkich potencjalnych rezultatów działań lektorów, gdyż nie można mieć pewności, iż lektor zawsze zaangażuje się w swoją pracę na tyle, aby można było stwierdzić, iż dokonał interpretacji, a nie tylko wykorzystał swój zawodowy warsztat.

Sąd podziela również wątpliwości Ministra, czy działalność lektorów, a dokładniej rzec biorąc prawa do jej rezultatów, stanowią obszar, który powinien być zarządzany w sposób zbiorowy, a idąc dalej czy w ogóle występuje potrzeba zorganizowania zbiorowego zarządzania tymi prawami. Część rezultatów działalności lektorów w ogóle nie podlega ochronie prawa pokrewnego (spikerzy), część rezultatów tej działalności może być zaś podana w wątpliwość (działalność lektorów w utworach audiowizualnych - potrzeba badania konkretnych wytworów na okoliczność spełniania przesłanek artystycznego wykonania), zaś w obszarze o najwyższym pierwiastku artystyczności - wykonania w audiobookach, nie ma potrzeby tworzenia innego zarządu prawami niż indywidualny. Przy eksploatacji audiobooków nie dochodzi bowiem do masowego, trudnego do identyfikacji wykorzystywania praw wykonawczych

Wątpliwości co do artystycznego charakteru działań lektorów i zdatności tej materii do objęcia zbiorowym zarządem, nie umniejszają argumenty dotyczące posiadania przez lektorów charakterystycznego głosu, dykcji i profesjonalnego warsztatu. Tego rodzaju predyspozycje, umiejętności, właściwości, cechy, które musi posiadać profesjonalny lektor, nie stanowią bowiem jeszcze o powstaniu artystycznego wykonania. Nie należy traktować ich wymiennie z faktycznymi przesłankami powstania artystycznego wykonania, a mianowicie z wkładem kreacyjnym, artystyczną ekspresją, twórczym wpływaniem na percepcję utworu przez jego odbiorców. Stanowią one bowiem dopiero narzędzie do powstania artystycznego wykonania i definiują lektora jako profesjonalistę, ale spełnianie tylko tych warunków nie jest jeszcze wystarczające do uznania lektora jako artysty wykonawcy w rozumieniu przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

W sytuacji więc, gdy Minister wykazał, a Sąd podzielił stanowisko organu, że przepisy ustawy nie zdefiniowały działalności lektorskiej jako wykonastwa artystycznego drugorzednym staje się problemem, czy wniskujące Stowarzeszenie daje rękojmę należytego wykonywania zbiorowego zarządzania powierzonymi prawami i czy jest do tego przygotowanie organizacyjnie.

Biorąc pod uwagę powyższe, a mianowicie wątpliwości co do artystycznego charakteru pracy lektorów, nieprzekonujące wykazanie przez wnioskodawcę tegoż charakteru w kontekście skuteczności wykonywania zbiorowego zarządzania, wątpliwości co do objęcia wnioskowanego obszaru zbiorowym zarządem oraz zastrzeżenia co do dawania przez wnioskodawcę rękojmi należytego wykonywania zbiorowego zarządzania, Minister decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. zasadnie odmówił udzielenia S[...][...][...] zezwolenia na wykonywanie zbiorowego zarządzania.

Za podstawową przeszkodę w udzieleniu S [...][...][...] zezwolenia należy uznać fakt, że lektor nie jest artystą wykonawcą w rozumieniu art. 85 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zgodnie z którym "każde artystyczne wykonanie utworu lub dzieła sztuki ludowej pozostaje pod ochroną niezależnie od jego wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia". Ocena taka wynika z powszechnej wiedzy o tym, na czym polega praca lektora w utworze audiowizualnym, jest także zbieżna ze stanowiskiem zaprezentowanym w sprawie przez dwie najbardziej reprezentatywne organizacje zbiorowego zarządzania reprezentujące środowisko filmowe i aktorskie, tj, SFP oraz ZASP.

Zgodnie z art. 85 ust. 2 tej ustawy artystycznymi wykonaniami "są w szczególności: działania aktorów, recytatorów, dyrygentów, instrumentalistów, wokalistów, tancerzy i mimów oraz innych osób w sposób twórczy przyczyniających się do powstania wykonania". Ustawa w żadnym miejscu nie wymienia lektorów, podobnie jak ww. umowy międzynarodowe

Art. 85 ust. 2 ustawy zawiera tylko przykładowy katalog artystów wykonawców, co odnosi się także do "innych osób w sposób twórczy przyczyniających się do powstania wykonania". Nie może być jednak wątpliwości, że zarówno na gruncie polskiej ustawy, jak też traktatów międzynarodowych, nie każda czynność dokonana na utworze lub dziele sztuki ludowej może być potraktowana jako wykonanie w rozumieniu prawa pokrewnego. Wykonanie musi charakteryzować się osobistym, indywidualnym wkładem konkretnej osoby w powstanie wykonania i właśnie taki wkład można określać jako "artystyczny". Ustawa wymienia aktorów, recytatorów, dyrygentów, instrumentalistów, wokalistów, tancerzy i mimów, gdyż nie ulega żadnej wątpliwości, że praca tych osób ma charakter "artystyczny", dlatego też jest przedmiotem ochrony prawa pokrewnego — prawa do artystycznego wykonania.

Ochronie prawa pokrewnego nie podlegają zatem działania o innym charakterze, gdzie owa "artystyczność" nie występuje. W odróżnieniu od aktora, recytatora czy wokalisty, od lektora oczekuje się wiernego odczytania tekstu, w przypadku utworu audiowizualnego odczytania listy dialogowej. Nie wyklucza to przypadków, kiedy to od lektora będzie się oczekiwać indywidualnego wkładu, tj. wkładu charakterystycznego dla konkretnej osoby. W takim przypadku będzie można mówić o artystycznym wykonaniu. Artystyczny charakter pracy lektora stanowi jednak wyjątek, dlatego też nic może istnieć organizacja zbiorowego zarządzania zarządzająca prawami lektorów. Repertuar organizacji zbiorowego zarządzania powinien stanowić zbiór praw, które nie budzą wątpliwości co do ich statusu jako praw autorskich lub praw pokrewnych. Repertuar S[...][...][...] mógłby być łatwo zakwestionowany przez użytkowników w drodze zarzutu, że nie podlega on przepisom ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Należy podzielić pogląd Ministra o braku możliwości dopuszczenia takiej organizacji do działania jako organizacji zbiorowego zarządzania prawami pokrewnymi, gdyż nie stanowi ona stowarzyszenia zrzeszającego artystów wykonawców, o którym mowa w art. 104 ust. 1 ustawy. Zauwazyć przy tym należy, że nawet w przypadku zakwalifikowania pracy lektora jako artystycznego wykonania, co może mieć miejsce jedynie w wyjątkowych przypadkach, w praktyce niemożliwe jest wykonywanie zbiorowego zarządu tymi prawami.

Zdaniem Sądu, nie może zarządzać prawami lektorów, jeżeli prawa te zostały już przeniesione na inne podmioty. Lektorzy nie są też uprawnieni do dodatkowego wynagrodzenia za korzystanie z utworu audiowizualnego na podstawie art. 70 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. W takiej sytuacji S[...][...][...] nie mogłoby ani skutecznie udzielać licencji jako reprezentacja uprawnionych, ani inkasować dokonywać repartycji wynagrodzeń za korzystanie z utworu audiowizualnego. Nie można zatem uznać, że S[...][...][...] daje rękojmię należytego zarządzania powierzonymi prawami w rozumieniu art. 104 ust. 3 ustawy.

Należy wreszcie zważyć, że nawet w przypadku zakwalifikowania pracy lektora jako artystycznego wykonania, co jak wyżej zostało zaznaczone, może mieć miejsce jedynie w wyjątkowych przypadkach, to w praktyce niemożliwe jest wykonywanie zbiorowego zarządu tymi prawami. Lektor nie jest wykonawcą utworu audiowizualnego, gdyż wykonuje swoją pracę na już gotowym utworze, odczytując tłumaczenie listy dialogowej. Lektor pracuje zatem na opracowaniu listy dialogowej, a więc najczęściej na opracowaniu tragmentu scenariusza. Nie będąc wykonawcą utworu audiowizualnego lektor nie będzie zatem uprawniony do dodatkowego wynagrodzenia dla wykonawców utworów audiowizualnych, o którym mowa w art. 70 ust. 2 ustawy o prawie autorskim prawach pokrewnych. Tym samym S[...][...][...] nie będzie przysługiwało roszczenie o wypłatę tego wynagrodzenia.

Sytuacje wyjątkowe, w których praca lektora może być zakwalifikowana jako artystyczne wykonanie, nie mogą przesądzać o tym, że SLRP zrzesza artystów wykonawców. S[...][...][...] zrzesza osoby, które tylko w wyjątkowych sytuacjach mogą być uznane za artystów wykonawców, bowiem stan taki nie spełnia wymogów stawianych przez ww. przepis ustawy.

Reasumując, stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu i nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 §2 i 3 K.p.a. Organ administracji publicznej może prowadzić postępowanie dowodowe tylko w zakresie hipotetycznego stanu faktycznego zapisanego w normie prawa materialnego.

Kierowanie się zasadami wyrażonymi w art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. przy wydaniu rozstrzygnięcia nie zawsze musi oznaczać zadośćuczynienia żądaniu strony postępowania, jednak musi zawsze wykazywać, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, że wydane orzeczenie wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu a podkreślić należy że organ dysponując pełnym materiałem dowodowym umożliwiającym mu rzetelne podejmowanie rozstrzygnięcia w omawianej sprawie. rzetelnie i wyczerpująco z godnie z dyspozycją art. 107 § 3 ocenił ustalony stan faktyczny w oparciu o przepisy prawa materialnego.

W tym stanie rzeczy skarga jako bezzasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.153 poz. 1270 ze zm.)

-----------------------

;i*W-

12

13