Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 37/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Gospodarka gruntami
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 153, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 62, art. 61 ust. 1 pkt 6
journal: Dz.U. 1989 nr 29 poz 154
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej.
article: art. 136 ust. 3 i art. 140 ust. 1, art. 216 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 5 ust. 2
journal: Dz.U. 1972 nr 27 poz 192
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak(spr.) Protokolant St. sekr. sąd. Joanna Wieczorkiewicz - Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi Miasta P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] listopada 2011r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] 2011r. Nr [...], II. zasądza od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 maja 2005 r. sygn. akt II SA/Po 1428/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Miasta P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 2003 r. Nr [...]. Wskazaną decyzją uchylono decyzję Prezydenta Miasta P. (w którego imieniu działał Dyrektor Zarządu [...]) z dnia [...] 2003 r., wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej Kw [...], położonej w [...], o numerach geodezyjnych działek [...] arkusz [...], obręb [...], wszczętego na wniosek Zgromadzenia [...] Prowincja [...]. Organ I instancji umorzył postępowanie, uznając, iż przepis art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie znajduje zastosowania do przedmiotowej nieruchomości, bowiem wyłączony jest przepisem art. 61 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1989 r. Nr 29 poz. 154 ze zm.), który stanowi odstępstwo od zasad wyrażonych w pierwszym z powołanych przepisów i ma charakter lex specialis. Uchylając ww. decyzję Wojewoda Wielkopolski przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji uznając, iż Zgromadzenie [...] ma prawo, żądać zwrotu nieruchomości zbędnej na cel przejęcia w oparciu o art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Oddalając skargę wniesioną na powyższą decyzję przez Miasto P., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu podzielił stanowisko Wojewody Wielkopolskiego i uznał, że przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami i ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej dotyczą odmiennych zakresów przedmiotowych, inne okoliczności faktyczne są dla nich prawnie relewantne, wynikają też z nich roszczenia o odmiennym charakterze. Jednocześnie obie ustawy mają charakter regulacji całościowych, generalnych i żadna z nich nie ma charakteru cząstkowego. Sąd podkreślił, iż ustawa o gospodarce nieruchomościami jest regulacją późniejszą; uchwalona została 21 sierpnia 1997 r., a weszła w życie z dniem 01 stycznia 1998 r., a więc gdy ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego Rzeczypospolitej Polskiej obowiązywała już od kilku lat. Zgodnie z przepisem art. 2 ustawy z dnia 11 października 1991 r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 107 poz. 459 z 1991 r.) oraz art. 62 ust. 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, wnioski o wszczęcie postępowania regulacyjnego można było składać do dnia 31 grudnia 1992 r. i po tej dacie roszczenia wynikające z art. 61 ustawy wygasały. W dacie wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami kościelnym osobom prawnym nie przysługiwały już roszczenia wynikające z art. 61 i nast. ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej i nie mogły wnioskować o przeprowadzenie postępowania regulacyjnego. Nie mogło więc w zasadzie dojść do ewentualnej konkurencji roszczeń z obu tych ustaw, które nie zawierają unormowań wyłączających zastosowanie przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami do nieruchomości, które mogły być objęte postępowaniem regulacyjnym.

Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2005 r. Dyrektor Zarządu [...] w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P. jako prezydenta miasta na prawach powiatu, przekazał na postawie art. 65 § 1 k.p.a. według właściwości Wojewodzie Wielkopolskiemu wniosek Zgromadzenia [...] o zwrot przedmiotowych nieruchomości. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] Wojewoda Wielkopolski wyznaczył Starostę [...] jako organ właściwy do załatwienia sprawy zwrotu nieruchomości stanowiącej własność Miasta P., oznaczonej w ewidencji: obręb [...], ark. mapy [...], działka nr [...].

Starosta [...] decyzją z dnia [...] 2011 r. Nr [...] orzekł o zwrocie na rzecz Zgromadzenia [...] w całości nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Górczyn, ark. mapy [...], działka nr [...] o łącznej powierzchni [...] m2, dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...], z wpisem prawa własności na rzecz Miasta P. (pkt I decyzji), zobowiązując Zgromadzenie do zwrotu na rzecz Miasta P. kwoty [...] zł w terminie 21 dni od dnia, w którym decyzja o zwrocie nieruchomości i o rozliczeniu związanym ze zwrotem stanie się ostateczna i wykonalna (pkt II decyzji).

W uzasadnieniu decyzji Starosta przytoczył ustalenia poczynione w ramach przeprowadzonego postępowania dowodowego. Organ wyjaśnił, że postępowanie zwrotowe zostało wszczęte w dniu [...] czerwca 1999 r. na wniosek Zgromadzenia [...], które wystąpiło o zwrot przedmiotowej nieruchomości w związku z zawiadomieniem wystosowanym do Zgromadzenia na podstawie art. 136 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz.U.z 2010 r. Nr 102 poz. 651 ze zm.), o zamiarze zbycia tej nieruchomości przez Miasto P.. W toku postępowania ustalono, że nieruchomość o pow. [...] m2, stanowiącą działkę nr [...] i będącą własnością Zgromadzenia, została objęta zarządzeniem Prezydenta Miasta P. nr [...] z dnia [...] 1984 r. w sprawie ustalenia i podziału terenów budownictwa jednorodzinnego w rejonie urbanistycznym "[...]" i zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 06 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1972 r. Nr 27 poz. 192 ze zm.) przeszła na rzecz Skarbu Państwa. Ustalono, że nieruchomość objęta została podziałem z urzędu, zgodnie z Zarządzeniem Prezydenta Miasta P. nr [...]. W wyniku przeprowadzonego podziału powstały m.in. działki budowlane oznaczone numerami geodezyjnymi [...],[...] oraz działka przeznaczona pod drogę o nr[...], o łącznej powierzchni [...] m2. Objęte żądaniem działki nr [...],[...],[...] stanowią część działki poprzednio oznaczonej jako 118, prowadzona jest dla nich księga wieczysta Kw [...], a ich właścicielem jest Miasto P.

Wskazano, że Zarządzenie nr [...] wydane zostało na podstawie przepisów ustawy z dnia 06 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz podziale nieruchomości w miastach i osiedlach oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 28 sierpnia 1972 r. w sprawie ustalania, rozgraniczania i podziału terenów budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego na obszarze miast i osiedli (Dz.U. Nr 35 poz. 242). Zgodnie z art. 5 ust. 2 powołanej wyżej ustawy z dnia 6 lipca 1972 r., nieruchomość z księgi wieczystej KW nr [...] przeszła na rzecz Skarbu Państwa po upływie dwóch miesięcy od dnia wejścia w życie zarządzenia. Przedmiotowe zarządzenie zostało wydane w oparciu o plan szczegółowy zagospodarowania przestrzennego rejonu "[...]", zatwierdzony zarządzeniem Prezydenta Miasta P. nr [...] z dnia [...] 1978 r.

Starosta wyjaśnił następnie, że oględziny przedmiotowych nieruchomości przeprowadzone w dniu [...] sierpnia 2006 r. wykazały, że działki są niezagospodarowane, całość jest opłotowana – od strony ul. [...] i strony północnej – siatka na słupkach, od strony północnej – mur. Na terenie tym rośnie kilka drzew owocowych - drzewa samosiejki. Ustalono, że teren ten nie jest przedmiotem dzierżawy. W toku postępowania pozyskano wypis i wyrys z planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego "[...] – 14", zatwierdzonego zarządzeniem nr [...]. Zgodnie z zapisami tego planu, działka nr[...] – oznaczona symbolem [...] – teren ulic ruchu wolnego i pieszo-jezdnie, pozostałe działki oznaczone zostały symbolem [...] – teren budownictwa rodzinnego o niskiej intensywności zabudowy, przeznaczone pod realizację [...] budynków bliźniaczych w ramach budownictwa zorganizowanego. Ustalono, ze działka nr [...] jest poza układem drogowym ulicy [...]. Wydział Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta P. pismem z dnia 12 września 2007 r. poinformował, że z dostępnych dokumentów archiwalnych wynika, iż od 1984 roku nie zostały wydane decyzje o pozwoleniu na budowę na terenie przedmiotowych nieruchomości.

Podczas rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu 11 grudnia 2007 r. przesłuchani świadkowie T. S. i S. S. oświadczyli, że wg ich wiedzy na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot po jej przejęciu przez Skarb Państwa nie były poczynione nakłady budowlane oraz inwestycje, a Rada Osiedla "[...]" zablokowała plany miasta dążąc do budowy w tym miejscu przychodni zdrowia, której jednak nie zbudowano.

Ustalono następnie, że teren jest wolny od mediów, a Sąd Rejonowy w P. nie wydał postanowienia o zezwoleniu na złożenie do depozytu sądowego kwoty odszkodowania wypłaconego Zgromadzeniu [...] Prowincja [...] z tytułu przejęcia przez Skarb Państwa prawa własności przedmiotowej nieruchomości.

Rzeczoznawca Majątkowy w oparcie majątkowym sporządzonym na potrzeby postępowania określił wartość nieruchomości – działek nr [...],[...],[...].

W tak ustalonym stanie faktycznym organ odwołał się do wyroku Sądu z dnia 20 maja 2005 r. i przytoczył przepisy art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jako mające w sprawie zastosowanie. Starosta stwierdził następnie, że przeprowadzone postępowanie wykazało, iż nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia jakim było budownictwo jednorodzinne i w stosunku do działek nr [...],[...],[...] z ark. mapy 23 obręb Górczyn spełnione zostały obie przesłanki zbędności określone w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem w terminach przewidzianych w ww. przepisie nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia ani celu tego nie zrealizowano. Przytaczając przepisy art. 139, art. 140 ust. 1 i art. 217 ust. 2 oraz art. 227 ustawy o gospodarce nieruchomościami Starosta wyjaśnił, iż kwotę[...] zł, którą Zgromadzenie [...] zobowiązane jest zwrócić na rzecz Miasta P., ustalił rzeczoznawca majątkowy jako kwotę wzrostu wartości nieruchomości z tytułu wykonanego ogrodzenia oraz bramy dwuskrzydłowej z siatki ogrodzeniowej.

Miasto P. wniosło odwołanie od powyższej decyzji, żądając jej uchylenia oraz umorzenia postępowania. Zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 i art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz naruszenie przepisów prawa procesowego – art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 20000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.- dalej k.p.a. oraz art. 7 i 77 § 1 k.p.a. odwołujący podniósł, iż organ I instancji nie ustalił celu szczegółowego wywłaszczenia, tym samym nie mógł ustalić, czy zaistniała przesłanka określona w art. 137 ustawy. Doszło nadto do naruszenia art. 140 ustawy bowiem organ poprzestał na stwierdzeniu przedstawiciela Zgromadzenia, iż nie otrzymało ono odszkodowania za przejętą nieruchomość. Podniesiono, że organ nie przeprowadził wszystkich dowodów niezbędnych do wyjaśnienia m.in. kwestii wypłaty odszkodowania poprzez wystąpienie do podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania bądź jego następcy prawnego.

W dalszej części odwołania wskazano, że ocenie organu II instancji odwołujący poddaje wątpliwość, czy przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami mogą stanowić podstawę prawną zwrotu nieruchomości w przypadku kościelnych osób prawnych. Na poparcie argumentacji co do konieczności umorzenia postępowania przytoczono przepisy art. 136 ust. 3 u.g.n. oraz art. 61 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP oraz odwołano się do uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 czerwca 1992 r. nr W 11/91. Podano, że identyczne rozstrzygnięcie Wojewoda Wielkopolski wydał w decyzji z dnia [...] maja 2010 r. Nr [...].

W ramach postepowania odwoławczego Wojewoda Wielkopolski z Archiwum Zakładowego Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego uzyskał informację, że dokumentacja dotycząca Zgromadzenia [...], w tym dokumenty dotyczące własności nieruchomości Zgromadzenia z 1989 r. zostały przekazane do Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w P. (dalej w skrócie IPN). W odpowiedzi IPN pismem z dnia 06.09.2011 r. znak [...] przesłał uwierzytelnioną kartę z akt o sygn. IPN [...] oraz wypożyczył na potrzeby postępowania cyfrową kopię akt o sygn. [...], informując, iż znajdują się na niej dokumenty dotyczące nieruchomości oznaczonych nr KW [...].

Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył ustalenia poczynione przez organ I instancji. Wskazano, że w zasobach Archiwum Państwowego w P., Zarządu [...] w P., Archiwum zakładowego Urzędu Miasta P. nie odnaleziono dokumentów dotyczących przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości oznaczonej w dawnej ewidencji gruntów: obręb [...], księga wieczysta KW nr [...]. Również w archiwum Sądu Rejonowego [...] w P. nie odnaleziono dokumentacji dotyczącej złożenia do depozytu sądowego kwoty odszkodowania wypłaconego Zgromadzeniu z tytułu przejęcia przez Skarb Państwa prawa własności ww. nieruchomości oraz dokumentacji dotyczącej wydania postanowienia o zezwoleniu na złożenie do depozytu sądowego kwoty odszkodowania z także dokumentacji, że Zgromadzenie zrzekło się odbioru takiego świadczenia. W piśmie z dnia 1 lutego 2010 r. Podano, że Siostra Wizytatorka Zgromadzenia oświadczyła, iż Zgromadzenie nie otrzymało żadnego odszkodowania za przejęte przez Skarb Państwa w 1984 r. nieruchomości położone w [...] przy ulicy [...]. Wojewoda następnie wyjaśnił, iż w aktach przesłanych z IPN brak jest dokumentów dotyczących złożenia do depozytu sądowego z powyższego tytułu kwoty odszkodowania za przejęte przez Skarb Państwa nieruchomości.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Wojewoda Wielkopolski wyjaśnił, iż zgodnie z art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.U. nr 27 poz. 92 ze zm., z 1973 r. Nr 48 poz. 282 i z 1985 r. Nr 22 poz. 99). Następnie odwołano się do wyroku sądu administracyjnego wydanego w przedmiotowej sprawie i wskazano, że zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postepowaniu przed sadami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ. Organ I instancji w trakcie ponownego rozpatrzenia sprawy będąc związany wyrokiem Sądu z dnia 20 maja 2005 r. sygn. akt II SA/Po 1428/03 prawidłowo zastosował przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami i stwierdził istnienie przesłanek zbędności wywłaszczonej nieruchomości w rozumieniu art. 137 tej ustawy. Organ odwoławczy stwierdził następnie, że prawidłowo organ I instancji ustalił, iż cel, dla którego została nabyta dawna działka nr [...], nie został zrealizowany. Dowodami braku realizacji celu – budownictwa jednorodzinnego na obecnych działkach nr [...],[...],[...], są przede wszystkim: protokół oględzin z 11 sierpnia 2006 r., pismo z 12 września 2007 r. od Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta P. oraz protokoły z przesłuchania świadków z 11 grudnia 2007 r. W tych okolicznościach zdaniem organu II instancji należało stwierdzić, że w stosunku do ww. działek o łącznej powierzchni [...] m2 spełnione zostały obie przesłanki zbędności określone w art. 137 ust. 1, bowiem w terminach określonych w tym przepisie nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia, ani celu tego nie zrealizowano.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu Wojewoda wskazał, że działka nr [...] została nabyta przez Skarb Państwa pod budownictwo jednorodzinne, co dokumentuje zarządzenie nr [...] Prezydenta Miasta P. z [...] 1984 r. Z akt sprawy organów obu instancji nie wynika, iż Zgromadzeniu z tytułu przejęcia prawa własności działki nr [...] przez Skarb Państwa zostało wypłacone odszkodowanie. W związku z powyższym prawidłowo organ I instancji zobowiązał Zgromadzenie do zwrotu na rzecz Miasta P. wyłącznie należności wynikającej ze zwiększenia wartości nieruchomości. W dalszej kolejności wskazano, że organy administracji w niniejszej sprawie są związane wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia 20 maja 2005 r. sygn. akt II SA/Po 11428/03, nieuprawnione jest więc twierdzenie Miasta P., że przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie mają w sprawie zastosowania.

Organ odwoławczy odwołał się następnie do przepisów art. 139, 140 ust. 1-4 i art. 217 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami i przeprowadził ocenę operatu szacunkowego sporządzonego na potrzeby przedmiotowej sprawy i uznał ten operat za prawidłowy, Wskazano, iż w tych okolicznościach organ I instancji prawidłowo ustalił, iż Zgromadzenie zobowiązane jest do zwrotu kwoty [...] zł z tytułu zwiększenia wartości nieruchomości.

Od powyższej decyzji skargę złożyło Miasto P. domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji. Skarżący przytoczył zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji, dodatkowo wskazał na naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niezastosowanie w niniejszej sprawie art. 13 ust. 1ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. z 1990 r. Nr 32 poz. 191 ze zm.), zgodnie z którym majątek nieruchomy przekazany na własność gmin w trybie tej ustawy podlega postępowaniu regulacyjnemu, o którym mowa w art. 61-63 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. Nr 29 poz. 154). Wskazano, że nieruchomość objęta niniejszym postępowaniem stała się z mocy prawa z dniem 10 maja 1990 r. własnością Miasta P., co zostało potwierdzone decyzją komunalizacyjną wydaną przez Wojewodę [...] z dnia [...] 1995 r. nr [...], co nakazywało zastosować w rozpatrywanym przypadku przepis art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Zdaniem skarżącego obowiązkiem organów było umorzenie postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że przepisy art. 61 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej dotyczą przywrócenia Kościołowi Katolickiemu własności nieruchomości lub ich części przejętych przez Państwo w Polsce Ludowej i poza wypadkami przewidzianymi w art. 61 innych podstaw roszczeń o zwrot utraconego w przeszłości na rzecz Państwa mienia kościelne osoby prawne nie mają, co potwierdza stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zajęte w uchwale z dnia 24 czerwca 1992 r. (OTK 1992/1/18). Ustawodawca w sposób szczególny uregulował kwestię zwrotu nieruchomości na rzecz kościelnych osób prawnych, tym samym zamykając możliwość dochodzenia zwrotu na podstawie przepisów powszechnych. Przyjęcie innej interpretacji prowadziłoby do nadzwyczajnego i niczym nie usprawiedliwionego uprzywilejowania kościelnych osób prawnych, które to podmioty mogłyby korzystać z prawa dochodzenia swoich roszczeń zarówno na podstawie ustawy z dnia 17 maja 1898 r., jak i na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wojewoda Wielkopolski w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Organ podkreślił, iż był zobowiązany uwzględnić ocenę prawną i wskazania wyrażone w wyroku Sądu. Wskazano, że zarówno ustawa o gospodarce nieruchomościami, jak i ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP, nie zawierają unormowań wyłączających zastosowanie przepisu art. 136 ust. 3 pierwszej z wymienionych ustaw, które mogły być objęte postępowaniem regulacyjnym.

Pełnomocnik uczestnika postępowania - Zgromadzenia [...] w piśmie procesowym z dnia 10 kwietnia 2012 r. wniósł o oddalenie skargi zwracając jednakże uwagę, iż uczestnikiem postępowania i stroną na rzecz której winien nastąpić zwrot nieruchomości jest osoba prawna wg prawa polskiego - Zgromadzenie [...] Prowincja [...], a nie – jakby to wynikało z decyzji Starosty [...] - Zgromadzenie [...], które ma siedzibę w [...]. W związku z powyższym pełnomocnik uczestnika wniósł o zmianę zaskarżonych decyzji w zakresie oznaczenia uczestnika postępowania. W uzasadnieniu stanowiska pełnomocnik uczestnika wskazał na wiążący charakter wyroku tut. Sądu z dnia 20 maja 2005 r., w zakresie merytorycznych wywodów podzielając stanowisko rozstrzygających sprawę organów administracji. Do pisma załączono dokumenty z których wynika, że Zgromadzenie [...] Prowincja [...] utworzone zostało decyzją Rady Prowincji [...] z dnia [...] 1991 r. w miejsce dotychczasowej Prowincji [...] (karta nr 23 i verte akt sądowych) oraz posiada osobowość prawną (zaświadczenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 marca 2011 r. – karta nr 24 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;

Skarga okazała się zasadna, lecz zasadniczo z innych przyczyn, aniżeli zostały w niej podniesione.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawie skarg na decyzje administracyjne. Należy również podkreślić, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. W pojęciu ocena prawna mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego. Związanie sądu administracyjnego, w rozumieniu komentowanego przepisu oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (zob. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz, LexisNexis, Warszawa 2010). Przepis art. 153 p.p.s.a. ma przy tym charakter bezwzględnie obowiązujący co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziłoby do niespójności działania systemu władzy publicznej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie i na sądzie, i może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 2408/98, LEX nr 44392, wyrok NSA z dnia 22 września 1999 r., I SA/2019/98, ONSA 2000, z. 3, poz. 129). W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie analiza akt sprawy pozwala stwierdzić, iż na etapie postępowania odwoławczego ujawniły się nowe okoliczności faktyczne, które mają wpływ na wynik sprawy oraz mogą mieć wpływ na związanie organów i Sądu oceną prawną oraz wskazaniami wyrażonymi we wcześniejszym wyroku tut. Sądu. Od czasu wydania decyzji administracyjnych oraz wyroku Sądu pierwszej instancji uległ również zmianie stan prawny, co może mieć wpływ na sposób rozpatrzenia niniejszej sprawy. Przepisem art. 1 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. (Dz. U. z 2011r. Nr 18 poz. 89) zmieniającej ustawę o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego z dniem 1 lutego 2011 r. został uchylony przepis art. 62 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP, który to przepis ograniczał czasowo termin, w jakim mogły być składane wnioski o wszczęcie postępowania regulacyjnego. W obecnym stanie prawnym możliwe jest więc wystąpienie z wnioskiem o przeprowadzenie postępowania regulacyjnego – do sądu.

Zważyć należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając wyrokiem z dnia 20 maja 2005 r. sygn. akt II SA/Po 1428/03 skargę Miasta P. na kasacyjną decyzję Wojewody Wielkopolskiego uznał, że przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej dotyczą odmiennych zakresów przedmiotowych, inne okoliczności faktyczne są dla nich prawnie relewantne, wynikają też z nich roszczenia o odmiennym charakterze. Jednocześnie obie ustawy mają charakter regulacji całościowych, generalnych, żadna z nich nie ma charakteru cząstkowego i nie zawiera unormowań wyłączających zastosowanie przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami do nieruchomości, które mogły być objęte postępowaniem regulacyjnym w przypadku zgłoszenia roszczenia w terminie określonym przepisami drugiej z wymienionych ustaw. Sąd uznał, ze skoro wniosek o zwrot nieruchomości w omawianym przypadku złożony został po terminie określonym przepisami ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP, to sprawa mogła zostać rozpatrzona w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W zakresie związania organów administracji wyrokiem tut. Sądu z dnia 20 maja 2005 r. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę uznał, iż sprawa zwrotu części dawnej działki nr [...] co do zasady może zostać rozpatrzona w trybie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jednakże stwierdzenie, czy przepisy tejże ustawy będą miały w sprawie zastosowanie, wymaga uprzedniego ustalenia, czy za przejętą w 1984 r. nieruchomość zostało Zgromadzeniu wypłacone odszkodowanie. Kwestii tej Sąd w wyroku z dnia 20 maja 2005 r. nie mógł rozważać, bowiem rozpatrujące wówczas sprawę organy administracji nie zajmowały się przeprowadzeniem oceny, czy spełnione zostały przesłanki zwrotowe określone w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Sąd również nie badał, czy spełnione były przesłanki z art. 61 ust. 1 pkt 6 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP, uznając, że postępowanie regulacyjne nie mogło być prowadzone z uwagi na upływ terminu do złożenia wniosku o jego przeprowadzenie. W tym miejscu wskazać należy, iż zgodnie z powołanym przepisem postępowaniu regulacyjnemu podlegały (i podlegają) nieruchomości wywłaszczone, jeżeli odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wypłacone lub nie zostało podjęte. Na uprzednim etapie postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego rozważano wyłącznie możliwość rozpatrzenia sprawy zwrotu nieruchomości w oparciu o przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zważyć jednakże należy, iż w sytuacji, gdy zostanie ustalone, że odszkodowanie nie zostało wypłacone lub odebrane, to postępowanie o zwrot nieruchomości toczyć się powinno na podstawie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP, a jeśli zostanie ustalone, że odszkodowanie zostało wypłacone lub odebrane – wtedy zastosowanie mieć będzie ustawa o gospodarce nieruchomościami (por. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2012 r. sygn. akt I OSK 310/11 – dostępny na stronach internetowych: Baza orzeczeń NSA).

Za możliwością rozpatrzenia sprawy zwrotu przedmiotowych nieruchomości w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami przemawia materiał dowodowy zgromadzony na etapie postępowania odwoławczego. Wskazać należy, iż w rozpatrzeniu odwołania Miasta P. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] 2011 r. organ II instancji zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w P. (dalej w skrócie IPN) z zapytaniem o dokumenty dotyczące "przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb [...], księga wieczysta KW nr [...] jako własność Zgromadzenia [...]". W odpowiedzi, IPN przy piśmie z dnia 06 września 2011 r. przesłał do akt administracyjnych przedmiotowej sprawy uwierzytelnioną kartę z akt o sygn. IPN [...] oraz wypożyczył cyfrową kopię akt o sygn. IPN [...], podając iż na cyfrowym nośniku pamięci znajdują się dokumenty dot. nieruchomości oznaczonych numerem KW [...]. W załączonym dokumencie – adresowanym do Urzędu Wojewódzkiego w P. Wydziału do Spraw Wyznań piśmie Urzędu Miejskiego w P. Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami z dnia [...] 1985 r. L.dz. [...] (nieczytelne) –[...] podano, że dnia [...] 1984 roku została zawarta umowa przekazania w użytkowanie wieczyste Zgromadzeniu [...] z siedzibą w [...] nieruchomość położona w zbiegu ulic [...] o oznaczeniu geodezyjnym: obręb [...] arkusz [...] działka [...]. Podano również, że nieruchomość położona w [...] przy ul. [...] stanowiąca własność Zgromadzenia została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów ustawy z 1972 roku o terenach budownictwa jednorodzinnego, a wszelkie należności pieniężne zostały wzajemnie uregulowane. Dokumenty zapisane w formie cyfrowej na załączonej do pisma IPN płycie związane są z negocjacjami prowadzonymi ze Zgromadzeniem w związku z przejęciem nieruchomości przy ul. [...] oraz oddania Zgromadzeniu w to miejsce w użytkowanie wieczyste nieruchomości w [...]. Z projektu umowy oddania w użytkowanie wieczyste tej nieruchomości wynika, że poza nieruchomością zamienną rozliczeniu za przejęcie nieruchomości na [...] Zgromadzeniu zaoferowano również odszkodowanie pieniężne. Z kolejnego dokumentu wynika, że termin przekazania nieruchomości w [...] wyznaczono na dzień 1 września 1984 r. Wskazane okoliczności w ocenie Sądu wymagają wyjaśnienia, tym bardziej, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby organ przeprowadził analizę dokumentów nadesłanych przez IPN. Na stronach 5-6 uzasadnienia zaskarżonej decyzji podano, że w materiałach przesłanych przez IPN brak jest dokumentów dotyczących złożonej do depozytu sądowego kwoty odszkodowania wypłaconego Zgromadzeniu z tytułu przejęcia przez Skarb Państwa prawa własności działki nr [...]. W świetle nadesłanych przez IPN materiałów sprawdzenia i wyjaśnienia wymagało, czy doszło do zawarcia wspomnianej umowy oddania Zgromadzeniu w użytkowanie wieczyste nieruchomości w [...]. Ustalenie tych okoliczności wymaga zapoznania się z zapisami ewidencji gruntów dotyczących tejże nieruchomości oraz zapoznania się z zapisami w prowadzonej dla niej księdze wieczystej. Zważyć należy, iż wyjaśnienie powyższej kwestii ma podstawowe znaczenie dla wyniku niniejszej sprawy bowiem w sytuacji, gdyby okazało się, że doszło w 1985 roku do zawarcia umowy użytkowania wieczystego i wypłacenia Zgromadzeniu odszkodowania mającego na celu wyrównanie różnicy pomiędzy wartością nieruchomości zabranej Zgromadzeniu a nieruchomością w [...], oczywistym stanie się, iż kwestia zwrotu nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem mogła zostać rozpoznana w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jednakże w takim przypadku w ramach rozliczeń za zwrot nieruchomości rozważyć należy zwrot nieruchomości zamiennej, o ile nadal nieruchomość ta pozostawałaby w posiadaniu Zgromadzenia, oraz zwrot zwaloryzowanego odszkodowania, jakie wypłacone zostało Zgromadzeniu w ramach wzajemnych rozliczeń. Wyjaśnienie powyższych okoliczności będzie wymagało przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznym zakresie, które być może będzie obejmowało sporządzenie nowego operatu szacunkowego oraz będzie wymagało rozważenia zasadności przeprowadzenia rozprawy, bowiem w myśl art. 89 §2 k.p.a. organ powinien przeprowadzić rozprawę wówczas, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne do wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych. W konsekwencji Sąd uznał, iż rozpatrujące sprawę organy nie przeprowadziły wyczerpującego postępowania dowodowego, a organ odwoławczy nie przeprowadził prawidłowej oceny materiału dowodowego zgromadzonego na tym etapie postępowania.

Z tej przyczyny Sąd uznał, iż zasadnym jest uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach, jako wydanych z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego: art. 136 ust. 3 i art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., a w przypadku zaskarżonej decyzji, dodatkowo z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Organ prowadzący postępowanie administracyjne, zarówno w pierwszej, jak i w drugiej instancji, obowiązany jest przestrzegać zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a. Oznacza to, że powinien on podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Ponadto stosownie do art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z przedstawionych wyżej przepisów postępowania wynika, że obowiązek dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla danej sprawy okoliczności faktycznych spoczywa na organie administracji. Prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego będzie możliwe tylko wówczas, gdy zostaną wszechstronnie wyjaśnione wszystkie okoliczności faktyczne sprawy.

Zaskarżone decyzje nie mogą się ostać także z tej przyczyny, że w sposób nieprawidłowy oznaczono w nich podmiot, na rzecz którego następuje zwrot nieruchomości.

Z akt sprawy wynika, iż nieruchomość obejmująca działki nr [...],[...],[...], arkusz [...], obręb [...], w [...], stanowiła własność Zgromadzenia [...] Prowincja [...] i była częścią działki nr [...], która w 1984 r. przeszła na własność Skarbu Państwa. Nieruchomość ta stała się następnie własnością Miasta P. w wyniku komunalizacji. Pismem z dnia 18.06.1999 r. Zarząd [...] w P., wykonując obowiązek z art. 136 ust. 2 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zawiadomił Zgromadzenie o zamiarze zbycia przedmiotowej nieruchomości i poinformował je o przysługującym Zgromadzeniu jako poprzedniemu właścicielowi prawie do wystąpienia z wnioskiem o zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy. Pismem z dnia 28.06.1999 r. stosowny wniosek o zwrot nieruchomości złożyło Zgromadzenie [...] Prowincja [...], aczkolwiek zauważyć należy, że w piśmie tym zamieszczona została pieczęć Zgromadzenia nie zawierająca oznaczenia Prowincji. Na etapie wcześniejszego postępowania administracyjnego oraz sądowoadministracyjnego za stronę postępowania uznane było Zgromadzenie – Prowincja [...]. W tych okolicznościach za wadliwe uznać należy oznaczenie jako podmiotu na rzecz którego orzeczono o zwrocie nieruchomości Zgromadzenia [...]. Z dokumentów archiwalnych, w tym z treści zapisów w KW wynika, że podmiotem, który do 1984 r. był właścicielem przedmiotowej nieruchomości było Zgromadzenie [...] Prowincja [...], natomiast z dokumentów przedłożonych przez pełnomocnika Zgromadzenia na etapie niniejszego postępowania wynika, że następcą prawnym tak oznaczonego podmiotu jest Zgromadzenie [...] Prowincja [...], która ma osobowość prawną. Konsekwencją niewłaściwego oznaczenia strony na rzecz której orzeczono o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości decyzję jest możliwość wpisania prawa własności na rzecz takiego podmiotu w księdze wieczystej, co naruszałoby prawa podmiotu uprawnionego do wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

W tych okolicznościach uznać należało, że wadliwe oznaczenie strony stanowi o konieczności uchylenia wydanych w sprawie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Jednocześnie w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wadliwość ta nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji bowiem z materiałów dowodowych wynika, że całe postępowanie było prowadzone wobec strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., a jedynie w decyzji omyłkowo określono stronę, tym samym nie ma więc podstaw do stosowania sankcji nieważności decyzji (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2007 r., I OSK 356/07, Lex nr 291195). Wskazanej wadliwości nie może usunąć sąd administracyjny, zgodnie z żądaniem pełnomocnika uczestnika postępowania.

Strona skarżąca w istocie nie kwestionuje uznania przez rozpatrujące sprawę organy administracji, iż spełnione zostały przesłanki zwrotu nieruchomości, określone w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd zobowiązany jest jednak do przeprowadzenia oceny zaskarżonych decyzji także w tym zakresie, bowiem w sytuacji, gdy okaże się, że Zgromadzeniu przyznano nieruchomość zamienną oraz wypłacono odszkodowanie, postępowanie zwrotowe będzie wymagało jedynie uzupełnienia o wskazane przez Sąd czynności. Postępowanie dowodowe nie będzie natomiast wymagało ponownego przeprowadzenia tych dowodów, które dotyczą ustalenia spełnienia przesłanek określonych w art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z art. 136 ust. 3 tej ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jednocześnie warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej, stosownie do art. 140. Zgodnie z art. 137 ust. 1. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2). Zgodnie z art. 216 ust. 1 powyższej ustawy przepisy o zwrocie nieruchomości stosuje się odpowiednio m.in. do nieruchomości nabytych przez Państwo na mocy ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192, z 1973 r. Nr 48, poz. 282 i z 1985 r. Nr 22, poz. 99). Wyżej przytoczona ustawowa definicja pojęcia zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nakłada na organy administracji publicznej obowiązek ścisłej wykładni, a ocena dotychczasowego wykorzystania nieruchomości powinna być dokonywana na dzień złożenia wniosku o jej zwrot, co w tym przypadku miało miejsce w 1999 roku. Z akt sprawy wynika, że w rozpatrywanym przypadku wywłaszczenie nastąpiło w 1984 r., a na części wywłaszczonej nieruchomości obejmującej dawną działkę nr [...], nie została zrealizowana żadna inwestycja, która byłaby zgodna z celem wywłaszczenia, który organy zwrotowe prawidłowo określiły jako budownictwo mieszkaniowe jednorodzinne. W rozpatrywanym przypadku ustalenie celu wywłaszczenia nieruchomości, w skład której wchodzą zwrócone działki nr [...],[...],[...] o łącznej powierzchni [...] m2, zostało prawidłowo przeprowadzone w oparciu o przepisy aktów, na podstawie których wywłaszczenie nastąpiło – zarządzenia Prezydenta Miasta P. nr [...]w budownictwa jednorodzinnego w rejonie urbanistycznym "[...]" w sprawie ustalenia i podziału terenów budownictwa jednorodzinnego w rejonie urbanistycznym "[...]" ograniczonym ulicami: [...], które wydane zostało na podstawie przepisów ustawy z dnia 06 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.U. nr 27 poz. 92 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 28 sierpnia 1972 r. w sprawie ustalania, rozgraniczania i podziału terenów budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego na obszarze miast i osiedli (Dz.U. Nr 35 poz. 242). Zgodnie z art. 5 ust. 2 powołanej wyżej ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. nieruchomość z księgi wieczystej KW nr [...] przeszła na rzecz Skarbu Państwa po upływie dwóch miesięcy od dnia wejścia w życie zarządzenia. Przedmiotowe zarządzenie zostało wydane w oparciu o plan szczegółowy zagospodarowania przestrzennego rejonu "[...]" zatwierdzonego zarządzeniem nr [...] Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 1978 r.

W niniejszej sprawie o braku realizacji celu wywłaszczenia w postaci budownictwa jednorodzinnego na wskazanych działkach świadczą wyniki oględzin nieruchomości przeprowadzone w dniu 11 sierpnia 2006 r., pismo Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta P. informujące, iż od 1984 r. nie zostały wydane decyzje o pozwoleniu na budowę na terenie przedmiotowych nieruchomości, protokoły z przesłuchania świadków z 11 grudnia 2007 r. oraz sporządzony na potrzeby sprawy operat szacunkowy. Oznacza to, że na przedmiotowych działkach pomimo upływu ponad 20 lat od wywłaszczenia nie został zrealizowany wyżej wskazany cel wywłaszczenia.

Z zebranego w sprawie materiału dokumentacyjnego wynika, iż pomimo upływu ustawowego terminu na nieruchomości objętej treścią zaskarżonej decyzji nie podjęto prac mających na celu realizację jakiejkolwiek zabudowy, która nie powstała do dnia dzisiejszego. Sąd w niniejszej sprawie akceptuje pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 marca 2006 r., sygn. akt I OSK 623/2005, opub. w LEX nr 198167, zgodnie z którym nie można mówić o wykorzystaniu nieruchomości na cel wywłaszczenia, jeżeli jej zagospodarowanie jest inne aniżeli było zamierzone (czyli wynikało z decyzji o wywłaszczeniu). Zwrot nieruchomości jest możliwy wtedy, gdy zagospodarowanie tak wywłaszczonego terenu jest nietrwałe, to jest tego rodzaju, że daje się usunąć.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, wystąpienie choćby jednej z przesłanek zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nakazuje organowi administracji uznać tę nieruchomość za zbędną, co w konsekwencji oznacza możliwość jej zwrotu. Zdaniem Sądu niewykorzystanie nieruchomości przez okres ponad 20 lat oznacza, że nieruchomość stała się zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona.

Odnosząc się do sformułowanego w skardze zarzutu naruszenia art. 13 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, wskazać należy, że przepis ten nie niweczy wynikającego z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami prawa do zwrotu nieruchomości, której własność w drodze wywłaszczenia nabył Skarb Państwa, a która później przeszła na własność gminy w drodze komunalizacji. W świetle wskazanego przepisu zwrotu takiej nieruchomości można dochodzić od jednostki samorządu terytorialnego i możliwość ta nie jest ograniczona do trybu określonego w ustawie z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Wobec uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądził od organu na rzecz skarżących zwrot kosztów. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 p.p.s.a.

Z uwagi na uwzględnienie skargi sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez organ I instancji, który winien uwzględnić powyższe uwagi przy podejmowaniu rozstrzygnięcia.