Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1326/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 15zzzzzn2, art. 31zq ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 15, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Michaldo (spr.) Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia 29 października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] na rzecz skarżącego kwotę 497,00 zł (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

We wniosku z dnia 8 kwietnia 2020 r. skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych M. K. (dalej płatnik, skarżący) zwrócił się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020r. do maja 2020 r, jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą opłacająca składki wyłącznie za siebie.

Decyzją z dnia 4 sierpnia 2020 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] działając na zasadzie art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. póz. 374, z późn. zm.) – dalej w skrócie ustawa o COVID -19 w związku z art. 83 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. póz. 266, z późn. zm.), odmówił płatnikowi prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za miesiąc kwiecień 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył przepis art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy o COVID – 19, po czym zauważył, iż zgodnie z art.31zq ust.3 ustawy o COVID – 19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów należnych za marzec, kwiecień, maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. ZUS wskazał, iż

z uwagi na fakt, że do dnia 30 czerwca 2020 r. płatnik nie złożył deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA za kwiecień 2020r. - nie spełnił on warunku do zwolnienia z opłacania składek za wnioskowany miesiąc tj. kwiecień 2020r. .

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy płatnik podniósł, iż deklaracja rozliczeniowa ZUS DRA za miesiąc kwiecień 2020r. została przesłana przez Biuro księgowe C. M. R. elektronicznie (pierwotnie deklaracja DRA została odrzucona przez system, została powtórnie wysłana).

Rozpoznając przedmiotowy wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] decyzją z dnia 29 października 2020r. znak [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia 4 sierpnia 2020r.

W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia organ po przytoczeniu treści art.31zo ust.2 i 4 oraz art.31zq ust.3 ustawy o COVID -19 oraz art.138 § 1 k.p.a. oraz przypomnieniu dotychczasowego przebiegu postępowania wskazał, iż w dniach od 1 do 2 kwietnia 2020r. płatnik przebywał na zwolnieniu lekarskim i pobierał z tego tytułu zasiłek chorobowy - podstawa wymiaru składek w ZUS DRA za kwiecień 2020r. powinna być pomniejszona o zasiłek chorobowy. Organ podkreślił, iż płatnik miał obowiązek w terminie złożyć deklarację rozliczeniową ZUS DRA za kwiecień 2020r. w przypadku zmian m.in. związanych z wypłatą zasiłku chorobowego. ZUS zaznaczył, iż deklarację za kwiecień 2020r. z podstawą za pełny miesiąc płatnik złożył w dniu 10 sierpnia 2020r. tj. po obowiązującym terminie. Organ odnotował, że na koncie M. K. brak jest dokumentu ZUS DRA za kwiecień 2020r. z prawidłową podstawą wymiaru składek – tj. za 29 dni. Mając na uwadze powyższe ZUS uznał, iż poprzednio wydana decyzja jest prawidłowa.

Od powyższej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych M. K. wniósł pismo z dnia 30 listopada 2020 r. zatatuowane odwołanie. Z uwagi na wniesienie przedmiotowego pisma w terminie otwartym przewidzianym dla wniesienia skargi do sądu administracyjnego oraz fakt, iż w ramach przedmiotowego pisma płatnik zaskarża opisaną wyżej decyzję zostało ono zakwalifikowane przez Sąd (podobnie przez organ) jako skarga uruchamiająca sądową kontrolę postepowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją. Skarżący domagając się zmiany decyzji i zwolnienia go z opłacania należności z tytułu składek należnych za kwiecień 2020 roku wniósł jednocześnie o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka M. R. na okoliczność przesłania deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za kwiecień 2020 roku w terminie oraz wadliwego działania systemu we wskazanym okresie, który był przyczyną nie przyjęcia deklaracji rozliczeniowej. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż skarżący kiedy dowiedział się o zaistniałej sytuacji, złożył stosowne odwołanie, w którym wskazał powyższe okoliczności. Kontaktował się również z przedstawicielami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którzy w rozmowie telefonicznej potwierdzili, że miała miejsce awaria systemu, wiedzą o tym problemie i że z pewnością jego odwołanie zostanie pozytywnie rozpatrzone. W związku z powyższym zdaniem autora skargi wadliwe działania systemu będącego w dyspozycji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na którego działanie skarżący nie ma wpływu, spowodowało, że deklaracja ZUS DRA, która została wysłana w terminie powinna zostać uznana za doręczoną a tym samym skarżący powinien zostać zwolniony z opłacenia należności z tytułu składek za miesiąc kwiecień, zwłaszcza, że został również zwolniony z opłacenia należności z tytułu składek za miesiące marzec i maj, które objęte były tożsamym wnioskiem.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko w niniejszej sprawie i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, ze zm.) Zgodnie z ust. 2 wymienionego artykułu, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Stosownie do ust. 3, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

W niniejszej sprawie w odpowiedzi na wezwanie Sądu ZUS zawnioskował o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, z kolei skarżący mimo wezwania przez Sąd m.in. o wskazanie czy wnosi o przeprowadzenie tzw. rozprawy zdalnej, nie odpowiedział w zakreślonym terminie na przedmiotowe wezwanie. Należy podkreślić, iż wskazane wezwanie zostało wystosowane pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestnictwa w rozprawie zdalnej.

Mając na uwadze powyższe zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I WSA w Krakowie przedmiotowa sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Wyjaśnić należy przy tym, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji skarżącego, bowiem podnoszone przez niego argumenty, podobnie jak i argumenty organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę wraz z odpowiedzią organu na skargę.

Odnosząc się zaś do kwestii kognicji Sądu, należy wpierw przywołać art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), stosownie do którego sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi p.p.s.a., stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.

Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Oznacza to zatem, że w przypadku zaistnienia takiej konieczności, uchylone może zostać nie tylko orzeczenie organu wydane w postępowaniu odwoławczym, które zostało zaskarżonego do wojewódzkiego sądu administracyjnego, ale i orzeczenie wydane na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego.

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę, uchyla decyzję administracyjną, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Z kolei stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w przypadku wystąpienia przesłanek nieważności postępowania administracyjnego określonych w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, zwanej dalej "k.p.a."), lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji zgodnie z zakreślonymi powyżej regułami, Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna w zakresie w jakim doprowadziła do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Jak wynika z treści obu wydanych w niniejszej sprawie przez ZUS decyzji zasadniczym powodem nie uwzględnienia wniosku skarżącego z dnia 8 kwietnia 2020r. w zakresie w jakim dotyczył on zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za miesiąc kwiecień 2020r. było ustalenie przez organ, iż płatnik nie wypełnił warunku zwolnienia z art.31zq ust.3 ustawy o COVID – 19, zgodnie z którym warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów należnych m.in. za kwiecień 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020r.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd w ślad za stanowiskiem WSA w Krakowie zawartym w wyroku z dnia 8 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 903/21 – które to stanowisko Sąd w całości podziela i przyjmuje za własne - zawraca jednak uwagę na obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. przepis art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:

1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,

2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,

3) przedawnienia,

4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,

5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,

6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju

- organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.

W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Co niezwykle istotne, ww. przepisy wprost uwzględniają sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Choć przepis ten wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia, to jest 16 grudnia 2020 r., to niewątpliwie obejmuje zdarzenia, które miały miejsce: "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został zaś ogłoszony od dnia 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491). W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę stanowisko dopuszczające zastosowanie omawianego przepisu w tym okresie zasługuje na aprobatę (por. wyroki WSA: w Bydgoszczy z 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 406/21; w Szczecinie z 23 września 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 593/21, w Poznaniu z 8 września 2021 r., sygn. akt III SA/Po 160/21 i sygn. akt . III SA/Po 162/21, wyrok WSA w Krakowie z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1332/21).

Sąd dostrzega, że w dacie wydania decyzji w niniejszej sprawie tj. dnia 29 października 2020 r. i 4 sierpnia 2020r. , przepisy art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19 nie obowiązywały, jednak nie mogą one być obecnie przez sąd i organ pomijane.

Przywołana regulacja wyznacza bowiem również kierunek, w którym powinny zmierzać interpretacja i stosowanie przepisów ustawy o COVID-19, czyli z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. Wynika z tego, że sam ustawodawca uznał za konieczne zamieszczenie w ustawie o COVID-19 tej daleko idącej i bardzo korzystnej z punktu widzenia interesów płatników regulacji prawnej.

Podkreślić też zdecydowanie należy, że płatnicy składek nie powinni być traktowani w różny sposób w zależności jedynie od tego, kiedy zostanie złożona deklaracja, tj. czy przed datą wejścia w życie art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19, czy też po tej dacie, co ma bezpośrednie znaczenie jeśli chodzi o obowiązki organu pouczania w zakresie możliwości przywrócenia terminów, także zawitych.

Niezależnie od tego lektura wywiedzionego środka zaskarżenia w konfrontacji z analizą akt sprawy wykazała naruszenie w zaskarżonej decyzji również art. 107 § 3, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a w konsekwencji również art. 8, art. 11 i art. 15 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. integralną częścią każdej decyzji jest jej uzasadnienie faktyczne i prawne. W myśl powyższego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązek wyczerpującego umotywowania decyzji wynika również z obowiązywania w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.). Zasada ta nie jest zrealizowana zarówno wówczas, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia strony postępowania, jak też, gdy nie ustali i nie odniesie się do wszystkich faktów istotnych dla danej sprawy.

Jak trafnie wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt II OSK 110/15 (wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl) motywy decyzji powinny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje również możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną, i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnej decyzji. Podejmowanie decyzji posiada także, obok oczywistych aspektów: proceduralnego i materialnego, aspekt intelektualny. Jest to przecież proces myślowy, który powinien być logiczny i spójny, i który powinien zmierzać do uświadomionej konkluzji, opartej o uświadomione motywy działania. Motywy te można poznać na podstawie prawidłowo zredagowanego uzasadnienia. Uzasadnienie decyzji ma stanowić uzewnętrznienie tychże motywów, pokazanie rozumowania organu, a nie tylko wykaz zebranych faktów i norm. Uzasadnienie ma stanowić właśnie odpowiedź na pytanie: "dlaczego?", a nie tylko stwierdzenie "że". Ono ma nie tylko przekonać adresata decyzji o słuszności rozstrzygnięcia, ale właśnie umożliwić pogłębioną kontrolę i ocenę rozumowania.

W przypadku decyzji wydawanej przez organ działający jako organ II instancji naruszenie art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. zaistnieje także wtedy, gdy organ nie dokona oceny w kontekście okoliczności i argumentów wskazanych w odwołaniu, w tym wypadku we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przyjdzie jeszcze wskazać za NSA (por. wyrok z dnia 6 września 2016 r., sygn. akt II GSK 346/15), że organ odwoławczy, orzekający na niekorzyść strony, zobowiązany jest do sporządzenia uzasadnienia w sposób wyjątkowo staranny, tak aby strona miała pełną wiedzę co do przesłanek zastosowania określonych w rozstrzygnięciu przepisów. Uzasadnienie, które pomija odpowiedź na podstawowe zarzuty oraz nie rozprawia się z zasadniczymi dla wyniku sprawy argumentami strony, jest uzasadnieniem wadliwym, naruszającym zarówno art. 107 § 3 k.p.a., jak też art. 11 tej ustawy. Jak przyjmuje się w doktrynie, uzasadnienie decyzji w przewidzianym w art. 107 § 3 k.p.a. kształcie, stanowi jedną z podstawowych gwarancji procesowych, której zadośćuczynienie przez organ umożliwia przeprowadzenie pełnej kontroli rozstrzygnięcia (zob. Z. Kmieciak, Postępowanie administracyjne w świetle standardów europejskich, Dom Wydawniczy ABC, 1997, str. 187 - 188).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie czyni zadość wymogom wynikającym z przywołanych regulacji, gdyż ZUS nie odniósł się w żaden sposób do podniesionej przez płatnika we wniosku o rozpoznanie sprawy kwestii działania systemu teleinformatycznego ZUS. Jak wynika bowiem z treści przedmiotowego pisma pierwotna deklaracja skarżącego miała zostać odrzucona przez przedmiotowy system. Skarżący konsekwentnie również w treści skargi podniósł, iż deklaracja ZUS DRA za kwiecień została przesłana przez biuro księgowe w terminie, jednak z uwagi na awarie systemów informatycznych przesłana deklaracja miała nie dotrzeć do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Tymczasem organ w żaden sposób nie ustosunkował się do powyższej kwestii, ograniczając się w zasadzie poza zacytowaniem przepisów ustawy o COVID – 19 do lakonicznego stanowiska sprowadzającego się do stwierdzenia, że uchybienie przez skarżącego terminowi do złożenia deklaracji skutkuje odmową przyznania zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek we wnioskowanym okresie. Brak również stanowiska organu w tym zakresie w odpowiedzi na skargę. Nie ulega wątpliwości, iż takie lakoniczne podejście organu, całkowicie pomijające okoliczności powoływane przez skarżącego, nie sprzyja realizacji zasady określonej w art. 8 k.p.a. polegającej na prowadzeniu postępowania w sposób budzący zaufanie obywateli do władzy publicznej.

Przede wszystkim w aktach sprawy brak dowodów potwierdzających prawidłowość działania systemu teleinformatycznego ZUS w zakresie składania deklaracji rozliczeniowych w okresie, w którym to skarżący miał być zobowiązany do złożenia dokumentów rozliczeniowych za miesiąc kwiecień 2020 r. Tym samym organ naruszył w sposób oczywisty również przepis art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. W myśl pierwszego z tych przepisów w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Natomiast zgodnie z drugim przepisem organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Powyższe implikuje, iż na kanwie rozpatrywanego stanu faktycznego doszło także do naruszenia gwarancji wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

W orzecznictwie przyjmuje się, że "Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzje, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone" (wyrok NSA z 12.11.1992 r., V SA 721/92, ONSA 1992/3–4, poz. 95). Jednocześnie jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 maja 1998 r., IV SA 1130/96 "Jedno zdanie, mające zastąpić uzasadnienie, nie niesie żadnej merytorycznej treści. Brak w motywach decyzji jakiegokolwiek ustosunkowania się do zarzutów odwołania, brak w aktach sprawy podstawowych dokumentów i dowodów w sprawie pozwalających na ocenę prawidłowości decyzji organu I instancji uzasadnia nie tylko uznanie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad postępowania odwoławczego, ale jednocześnie daje podstawę do stwierdzenia, że przy tego rodzaju postępowaniu pod znakiem zapytania pozostają gwarancje wynikające z zasady dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.)".

W zbliżonym do rozpatrywanego stanie faktycznym dotyczącym kwestii prawidłowości działania systemu teleinformatycznego administrowanego przez ZUS, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. I SA/Kr 331/21 trafnie wskazał, że skutki nieprawidłowego działania systemów teleinformatycznych służących do komunikacji płatników nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów płatników. Skoro aplikacja do składania deklaracji ma służyć zobowiązanym z tytułu składek, a zarazem usprawniać proces ich składania, to skorzystanie z niej nie może być "pułapką" dla płatników. Zatem ryzyko nieprawidłowego działania systemu teleinformatycznego obciąża ZUS jako administratora aplikacji, a nie płatników. Dlatego każdy przypadek nieprawidłowego działania aplikacji służącej do składania deklaracji zgłaszany przez płatnika powinien być wszechstronnie wyjaśniony przez organy ZUS i udowodnienie tej okoliczności nie może być przerzucane na składającego deklarację płatnika. To ZUS, jako administrator systemu teleinformatycznego, jest odpowiedzialny za prawidłowe jego działanie i to organ, a nie płatnik, dysponuje wiedzą, czy aplikacja w danym dniu działa prawidłowo, czy też nie. Jak dalej wskazano, w sytuacji, gdy płatnik, tak jak w niniejszej sprawie, nie ma możliwości udowodnienia swoich twierdzeń, gdyż co jest oczywiste, nie ma dostępu do systemu teleinformatycznego ZUS z pozycji administratora systemu, organ ma obowiązek wykazać w tej materii inicjatywę dowodową i zweryfikować twierdzenia płatnika, choćby tylko np. przez sprawdzenie czy płatnik w określonych dniach logował się do systemu, jakie czynności po zalogowaniu wykonywał, czy zgłaszał nieprawidłowe działanie systemu pisemnie czy za pośrednictwem infolinii. Pogląd powyższy Sąd podziela w całości i przyjmuje za swój własny na gruncie niniejszej sprawy.

Końcowo należy przypomnieć, iż na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd administracyjny w drodze ograniczonego zastrzeżeniami wyjątku może przeprowadzić jedynie dowód z dokumentu, w którym to zakresie nie mieści się niewątpliwie wnioskowany przez skarżącego w treści skargi dowód z przesłuchania świadka w osobie M. R.. Stąd brak było podstaw prawnych do jego przeprowadzenia na etapie postępowania administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit.c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji .

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono natomiast w pkt II sentencji wyroku na zasadzie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Rozpoznając ponownie sprawę organ stosownie do dyspozycji art. 153 p.p.s.a. winien uwzględnić ocenę prawną Sądu zawartą w niniejszym uzasadnieniu.