Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 845/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 2 a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania Z. Z. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w sprawie odmowy ustalenia mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem J. Z., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Dnia [...] sierpnia 2021 r. Z. Z. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem – J. Z. Do wniosku dołączył orzeczenie z dnia [...] maja 2021 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. zaliczające J. Z. do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności oraz oświadczenie o sprawowaniu opieki nad niepełnosprawnym ojcem, a także orzeczenie z dnia [...] maja 2021 r. Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. zaliczające K. Z. do osób z lekkim stopniem niepełnosprawności.

Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] odmówił Z. Z. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem J. Z. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, iż Z. Z. nie zrezygnował z pracy zarobkowej, aby opiekować się niepełnosprawnym ojcem, bowiem nigdy nie pracował i całe życie był i jest na utrzymaniu rodziców. Ponadto z przeprowadzonego wywiadu wynika, że rodzice wnioskodawcy płacą alimenty na jego dziecko, gdyż on nie wywiązuje się ze swojego obowiązku alimentacyjnego. Nadto organ podkreślił, że opieka nad rodzicami jest obowiązkiem wnioskodawcy wynikająca z norm prawnych i moralnych i powinna być całkowicie bezinteresowna. Organ również podniósł, że wnioskodawca mieszka u znajomej, której adresu nie chce podać i to tam jest jego centrum życiowe.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył Z. Z., w którym podniósł, że nie zgadza się z decyzją. Wyjaśnił, że jest nieuleczalnie chory na cukrzycę, nie ma renty, jest zarejestrowany w urzędzie pracy, świadczył pracę legalnie, a teraz z trudem znajduje pracę na czarno. Podniósł ponadto, że nie pije i nie pali, a także że ma zdrowe nogi. Teraz przebywa na działce, ale zimą będzie nocował w domu na podłodze w kuchni (brak miejsca na trzecią wersalkę).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie

Cytując art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111) organ odwoławczy podniósł, że świadczenie pielęgnacyjne jest skorelowane z obowiązkiem alimentacyjnym. Innymi słowy, aby osoba sprawująca opiekę mogła się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne (poza spełnieniem innych przesłanek), przede wszystkim musi na niej ciążyć obowiązek alimentacyjny. Kwestia obowiązku alimentacyjnego została uregulowana ustawowo i jego zaktualizowanie się wynika z przepisów prawa, a nie z woli strony. Stosownie do treści art. 129 § 1 k.r.i.o. - obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych bliższych stopniem przed dalszymi. Z kolei art. 132 k.r.i.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych.

Na tej podstawie organ odwoławczy wskazał, że w okolicznościach niniejszej sprawy obowiązek współmałżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny dziecka wobec rodzica. Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w sprawie tj. orzeczenia z dnia [...] maja 2021 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł., K. Z. została zaliczona do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności. W związku z czym to nadal na niej spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec współmałżonka, a to wyklucza jego przejście na odwołującego się, co czyni niemożliwym przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył Z. Z. podnosząc, że jego mama od czterdziestu lat ma chory kręgosłup, a obecnie ma jeszcze chore oba kolana, w tym jedno operowane. W ocenie skarżącego jest ona prawie uwięziona w mieszkaniu i ma ogromne kłopoty w poruszaniem się, co znacznie utrudnia przemieszczanie się z drugiego piętra mieszkania. Skarżący zaakcentował, że tylko on ma zdrowe nogi i zapewnia możliwość przeżycie swoich rodziców.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoją argumentację. Jednocześnie wskazało, że stan zdrowia matki skarżącego musi być potwierdzony orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, bowiem ani organy, ani sąd nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej określa art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Uchybienia, które obligują do usunięcia skarżonej decyzji z obrotu prawnego określa art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. i są to: zaistnienie przyczyn określonych w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach (wówczas sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części) bądź też naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (wówczas sąd uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części). Jeśli sąd uzna, że naruszenia takie nie miały miejsca oddala skargę jako bezzasadną w oparciu o art. 151 P.p.s.a. W ocenie Sądu taka sytuacja nie zaistniała w przedmiotowej sprawie, a zatem nie było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 poz. 111, dalej jako u.ś.r.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały zaś m.in. w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powyższy przepis wprowadza przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z jego literalnego brzmienia wynika, że w każdym przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało.

W niniejszej sprawie strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, który pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie zatem z powyższym, na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zaistniała przesłanka odmowy przyznania jej wnioskowanego świadczenia.

Odnosząc się w tym miejscu do zarzutów podniesionych w skardze wskazać wypadało, że warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim, jest posiadanie przez małżonka tej osoby, orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie ustalono natomiast, że małżonek osoby wymagającej opieki, tj. matka skarżącego J. Z., legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. Podkreślić przy tym należy, że orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. zaliczające J. Z. do osób z lekkim stopniem niepełnosprawności zostało wydane w dniu [...] maja 2021 r., zaś wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w dniu [...] sierpnia 2021 r., a zatem zaledwie 3 miesiące później. Zgromadzony zaś materiał dowodowy, w tym oświadczenia skarżącego nie wskazują, że stan zdrowia w okresie 3 miesięcy uległ znacznemu pogorszeniu, co mogłoby stanowić podstawę do uznania, że została spełniona przesłanka do przyznania mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Wypada w tym miejscu również wskazać, iż ocena w zakresie wystąpienia okoliczności, które aktualizują powstanie obowiązku alimentacyjnego osoby zobowiązanej w dalszej kolejności, w sytuacji gdy istnieje osoba zobowiązana w bliższej kolejności, jest przeprowadzana w postępowaniu cywilnym, toczącym się we właściwym sądzie powszechnym. W ramach przeprowadzonego postępowania administracyjnego, organ administracji zobowiązany był jedynie do stwierdzenia, czy zostały spełnione wskazane wyżej kryteria przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz czy nie wystąpiły przesłanki negatywne.

Nawiązując w tym miejscu również do treści skargi podkreślenia wymagało, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, co oznacza, że organ przyznaje świadczenie wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania i nie wystąpiła żadna przesłanka negatywna. Należy podkreślić, iż organ nie może według swojego uznania przyznać świadczenia kierując się zasadami słuszności, czy też zasadami współżycia społecznego, nawet w razie ciężkiej sytuacji życiowej, która została opisana w treści skargi, w zakresie faktycznego stanu zdrowia jego matki.

Nadto należy wskazać, iż w przypadku, gdy stan zdrowia matki skarżącego ulegnie pogorszeniu, może ona ubiegać się o wydanie nowego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co umożliwi skarżącemu przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na ojca.

W orzecznictwie wskazuje się również w szczególności, że powyższa wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa. Zasady tej nie można bowiem rozumieć jako nakazu identycznego traktowania wszystkich osób zobligowanych do alimentacji, gdyż więź istniejąca pomiędzy małżonkami ma zupełnie inny wymiar od powiązań rodzinnych występujących pomiędzy krewnymi. Nie można też mówić o naruszeniu art. 18 Konstytucji RP (zasada ochrony rodziny), który stanowi ogólną ramę zobowiązującą państwo do zapewnienia rodzinie pomocy i ochrony, nie konkretyzując warunków jej przyznania i pozostawiając tym samym ustawodawcy określenie form i przesłanek jej świadczenia. Okoliczność wprowadzenia przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny w prawie do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza bowiem, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony związku małżeńskiego, macierzyństwa i rodzicielstwa.

Prezentowany pogląd został wyrażony m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 8 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1035/21, 9 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2390/20, z 25 września 2020 r. sygn. akt I OSK 960/20, z 23 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2462/19, z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18, z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 3283/14, z 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1219/13, z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14, z 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2623/12, z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19, z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20 (orzeczenia dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skład orzekający w niniejszej sprawie w całości je podziela. Dopóki zatem wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na ojca nie wykaże, iż jego matka (żona J. Z.) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, samo powoływanie się na zaawansowany wiek matki czy jej zły stan zdrowia nie stanowią wystarczającej podstawy do wyłączenia zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Skład orzekający pragnie również w tym miejscu zauważyć, że choć generalnie nie neguje faktu, iż starszy wiek (choć jest to pojęcie względne) może nieść szereg ograniczeń fizycznych (czy też innych dysfunkcji zdrowotnych), jednak nie można a priori zawsze zakładać, że każda osoba w wieku zaawansowanym musi być kwalifikowana jako osoba niepełnosprawna w znacznym stopniu. Wystąpienie takiej sytuacji jest bowiem zawsze uwarunkowane w sposób indywidualny.

W związku z powyższym zdaniem Sądu organy zasadnie odmówiły wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zaś trudna sytuacja osobista i materialna skarżącego nie mogła stanowić podstawy do uwzględnienia skargi. Z tych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.