Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1100/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 , ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art.7 , art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 119 pkt 2, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędzia WSA Arkadiusz Windak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi G. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza C. z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącej G. O. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca r., nr [...], Burmistrz C., na podstawie art. 104 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111), odmówił G. O. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad synem D. O. w okresie od 1 listopada 2020 r. na stałe.

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wskazał, że D. O. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 27 maja 2020 r., z którego wynika, że niepełnosprawność istnieje od 20 roku życia. Tymczasem w myśl art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom wymienionym w tym przepisie pod warunkiem, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Zgodnie ze złożonym przez stronę oświadczeniem z dnia 31 maja 2021 r. niepełnosprawność D. O. nie powstała w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, zatem wymóg art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie został spełniony.

Organ wyjaśnił, że znany jest mu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt: K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b wspomnianej ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, jednak skutkiem tego orzeczenia nie jest uchylenie wskazanego wyżej przepisu. Zapis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie został do tej pory zmieniony, co oznacza, że organ jest nim nadal związany.

Dodatkowo organ podał, że D. O. jest zatrudniony w Zakładzie Aktywności Zawodowej "[...]" w C. w wymiarze 0,55 etatu i korzysta ze świadczonej tam rehabilitacji. Z kolei zgodnie z informacjami pracownika socjalnego, wnioskodawczyni oświadczyła, że syn chce być samodzielny ale potrzebuje jej opieki w czynnościach dnia codziennego takich jak załatwianie spraw urzędowych, przygotowanie posiłków, zakupy, załatwianie spraw i wypisywanie leków, prowadzenie do toalety, która znajduje się poza mieszkaniem na korytarzu w budynku wielomieszkaniowym, przygotowanie odzieży, podanie leków i spacery. Według wnioskodawczyni opieka nad synem zajmuje około 6 godzin dziennie.

Mając powyższe na uwadze, organ uznał, że strona nie spełnia warunków ustawowych do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji G. O., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Zarzucił także naruszenie art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Zdaniem skarżącej, organ I instancji niezasadnie również uznał, że przejściowe niesprawowanie opieki nad synem było podstawą do odmowy wnioskowanego świadczenia. Przyjmując logikę organu, każda przejściowa niemożliwość sprawowania opieki (np. w trakcie przebywania podopiecznego w szpitalu) byłaby podstawą do wydania decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Zdaniem tego organu, świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem dziecka, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Chodzi tu o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W ocenie Kolegium, w rozpoznawanej sprawie nie ma związku między sprawowaną przez G. O. opieką, a rezygnacją z zatrudnienia. Zakres pomocy świadczonej przez matkę swojemu synowi w codziennych czynnościach nie jest wystarczający do uznania, że nie podejmuje ona zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania nad nim opieki uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Czynności wskazane podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 11 czerwca 2021 r. nie są czynnościami tego rodzaju, że wykluczają podjęcie przez nią zatrudnienia. Tym bardziej, że D. O. jest zatrudniony w Zakładzie Aktywności Zawodowej "[...]" w C. w wymiarze 0,55 etatu, korzysta tam z rehabilitacji. Drogę do pracy i z powrotem ok. 3 km pokonuje samodzielnie bez opiekuna. Zatem nawet biorąc stan zdrowia syna odwołującej się, obecny sposób opieki nie ma charakteru ciągłego i stałego.

Zdaniem organu odwoławczego, strona niektóre czynności związane z opieką nad synem wykonuje i winna wykonywać w ramach obowiązków wynikających z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, strona podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.

Zdaniem skarżącej, organ formułując wskazane w decyzji tezy nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samego skarżącego w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał ponadto pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawczyni odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Tymczasem wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że jej syn potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Co nadto istotne, okoliczność, że syn skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ w orzeczeniu zaliczającym osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności.

Skarżąca dodała, że świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjalnego dochodu. Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. W jej ocenie, rezygnacja z zatrudnienia obejmuje wobec tego również jej niepodejmowanie, tym bardziej, że przepis art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, enumeratywnie wymieniający katalog podmiotów sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, nie obejmuje osób bezrobotnych, zaś art. 17 ust. 6 tej ustawy wprost stanowi, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.- dalej "p.p.s.a.").

Przeprowadzona w tak zakreślonych ramach sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także z mocy art. 135 p.p.s.a. poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, doprowadziła Sąd do uznania, że akty te nie odpowiadają prawu.

Przedmiotem kontroli w sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza C. z dnia [...] czerwca 2021 r., odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem.

Podstawę materialnoprawną decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl zaś art. 17 ust. 1b cytowanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Jak wynika z akt sprawy i co nie jest kwestionowane, skarżąca należy do kręgu osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a syn skarżącej (ur. w 1986 r.), nad którym sprawuje opiekę, legitymuje się orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] maja 2020 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego powołując się na fakt, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż niepełnosprawność syna skarżącej nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Podkreślił, że chociaż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych - w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności – z art. 32 ust. 1 Konstytucji, jednak skutkiem tego orzeczenia nie jest uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten nie został do tej pory zmieniony i organ nadal jest nim związany.

Organ odwoławczy nie wymienił tego przepisu jako podstawy swojego rozstrzygnięcia i w kwestii tej nie zajął stanowiska, wskazując na inną przyczynę odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, a mianowicie brak związku pomiędzy sprawowaną przez nią opieką a rezygnacją z zatrudnienia.

W ocenie Sądu opisane powyżej stanowisko organu I instancji należy uznać za nietrafne.

Nie może być wątpliwości co do tego, że na gruncie obowiązujących przepisów, w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13, skarżącej może przysługiwać (po spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek) świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomimo że nie zostało udokumentowane, aby niepełnosprawność osoby objętej opieką (syna skarżącej) powstała nie później niż do ukończenia przez nią 18 roku życia, względnie w trakcie jej nauki - do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

W punkcie 2 sentencji tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził niekonstytucyjność wymienionego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie zastosowania wobec opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.

Trybunał wskazał, że stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej, kategorii np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych.

Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84). Jednakże nie ulega wątpliwości, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, a ta w przedmiotowej sprawie wyraźnie, jasno i bez wątpliwości stanowi o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Chociaż wejście w życie takiego wyroku, który tak jak w przedmiotowej sprawie ma charakter zakresowy negatywny, samo w sobie nie tworzy nowych przepisów prawa, to jednak nie sposób przyjąć, że ten fakt prawny nie modyfikuje przepisów już uchwalonych przez ustawodawcę tak, aby również w czasie oczekiwania na wprowadzenie nowych rozwiązań systemowych w ustawie o świadczeniach rodzinnych wszyscy opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych, to jest zarówno tych, które stały się niepełnosprawne przed i po ukończeniu 18 lat, byli traktowani jednakowo.

Należy też podkreślić, że stanowisko sądów administracyjnych w przypadkach analogicznych jak w rozpatrywanej sprawie jest stosunkowo jednolite (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2015 r., I OSK 1668/14 oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r., II SA/Bd 366/15, z dnia 16 czerwca 2015 r., II SA/Bd 434/15 i z dnia 24 czerwca 2015 r., II SA/Bd 327/15, w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 grudnia 2014 r., II SA/Go 818/14, w Poznaniu z dnia 23 października 2014 r., IV SA/Po 969/14, w Białymstoku z dnia 2 grudnia 2014 r., II SA/Bk 1022/14, w Łodzi z dnia 10 grudnia 2014 r., II SA/Łd 1034/14, w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., II SA/Ol 623/15, w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r., VIII SA/Wa 1026/14, z dnia 13 stycznia 2015 r., I SA/Wa 3139/14, z dnia 21 października 2015 r., VII SA/Wa 237/15, w Gdańsku z dnia 17 września 2015 r., III SA/Gd 551/15, w Rzeszowie z dnia 22 stycznia 2015 r., II SA/Rz 1029/14, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie organ odwoławczy - jak już wspomniano - nie wypowiedział się w omawianej kwestii wskazując – jako przyczynę odmowy wnioskowanego świadczenia - brak związku pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką a rezygnacją z zatrudnienia.

W tym miejscu zauważyć należy, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania ciągłej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawodawca przewidział zatem, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w dwóch odmiennych stanach faktycznych. Pierwszy z nich ma miejsce wówczas, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie faktycznie rezygnuje z wykonywanej dotychczas pracy. Natomiast drugi występuje, gdy dana osoba w ogóle nie podejmuje zatrudnienia. Przy czym wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna w obydwóch tych przypadkach musi być spowodowane potrzebą wykonywania opieki nad osobą niepełnosprawną, co oznacza, że pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki musi istnieć bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.

Lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji dowodzi, że według Kolegium o braku istnienia takiego związku przesądza fakt, że czynności wykonywane przez stronę, wskazane w dniu 11 czerwca 2021 r. podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego takie jak załatwianie spraw urzędowych, przygotowywanie posiłków, zakupy, załatwianie spraw, wypisywanie leków, prowadzenie syna do toalety, przygotowanie odzieży, podanie leków i spacery nie są czynnościami tego rodzaju, że wykluczają podjęcie przez nią zatrudnienia. Zwłaszcza, że syn skarżącej jest zatrudniony w Zakładzie Aktywności Zawodowej "[...] w C. w wymiarze 0,55 etatu, korzysta tam z rehabilitacji, a drogę do pracy i z powrotem pokonuje samodzielnie.

W ocenie Sądu powyższe stanowisko oparte jest na niepełnym materiale dowodowym, nie uwzględnia ani treści orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] maja 2020 r., ani rodzaju niepełnosprawności stwierdzonej u D. O. i należy je uznać za co najmniej przedwczesne.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że organy prowadzące postępowanie w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie posiadają uprawnienia do weryfikacji orzeczenia o niepełnosprawności i zawartych w nim wskazań. Skoro zatem syn skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, to należy przyjąć, że wymaga on tego rodzaju opieki.

W oparciu o zgromadzoną dokumentację medyczną Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności stwierdził, że wymieniony ma naruszoną sprawność organizmu, której skutki powodują istotne ograniczenia w możliwości funkcjonowania na poziomie uważanym za typowy dla osoby z pełną sprawnością, a zakres i rodzaj tych ograniczeń powoduje całkowitą zależność od innych osób oraz niezdolność do pracy.

Znajdująca się w aktach administracyjnych dokumentacja medyczna wskazuje, że D. O. jest leczony od wielu lat (od 2009 r.) z powodu [...] Pomimo zażywania leków i wizyt u psychiatry, jego stan wielokrotnie ulegał pogorszeniu na tyle istotnemu, że konieczna była hospitalizacja. Jak wynika z kart leczenia psychiatrycznego z dnia 30 października 2020 r. oraz z dnia 7 lipca 2020 r., D. O. był kilkanaście razy hospitalizowany w SPS ZOZ [...] W październiku 2020 r. przyjęto go do szpitala z powodu pogorszenia samopoczucia, słyszał wzywający go "głos", miał wrażenie że jest obserwowany, śledzony, odczuwał lęk, niepokój, poprosił mamę o wezwanie pogotowia ratunkowego.

Jak wynika z powyższego, ograniczenia, które dotykają syna skarżącej mają całkowicie odmienny charakter niż te, które występują u osób z ograniczeniami ruchowymi. Tymczasem zarówno druk obejmujący czynności wykonywane podczas opieki nad osobą niepełnosprawną jak i wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 11 czerwca 2021 r. zawierają dane typowe w przypadku opieki nad osobą z niepełnosprawnością ruchową.

Podzielając w pełni stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2019 r. (sygn. akt IV SA/Wr 287/19), należy wskazać, że wyrażenie "stała" lub "długoterminowa" są wyrażeniami odnoszącymi się do czasu sprawowania opieki. Jednoczesne rozróżnianie przez ustawodawcę opieki stałej i długoterminowej wskazuje, że nie wymaga on, aby osoba sprawująca opiekę przebywała bez jakichkolwiek przerw w ciągu dnia w pobliżu osoby, która opieki w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wymaga. Według treści tej regulacji opieka powinna być sprawowana codziennie w taki sposób, który uniemożliwia wykonywanie przez opiekuna pracy zarobkowej. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, znaczny stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę.

Zdaniem Sądu, taka właśnie sytuacja może zachodzić w niniejszej sprawie. Syn skarżącej nie jest osobą z ograniczeniami narządów ruchu, wobec czego wiele czynności jest w stanie wykonać sam. Skarżąca nie musi pomagać synowi w ubieraniu się czy myciu ale też nie na tym polega rola opiekuna osoby ze schorzeniem psychicznym.

Jak wynika z opinii wystawionej przez Dyrektora Zakładu Aktywności Zawodowej "[...] w C., D. O. wykonuje tam prace porządkowe, jednak potrzebuje osoby wspierającej niektóre czynności. Nie jest na tyle samodzielny, aby mógł sam funkcjonować. Wątpliwe jest aby był w stanie sam zadbać o swoje potrzeby, bo nie wszystkich jest świadom. Ma problem z koncentracją, przy wykonywaniu prac potrzebne są częste wskazówki i przypomnienia.

Tego typu problemy niewątpliwie występują także w domu, jednak ani w wywiadzie środowiskowym ani w druku "czynności wykonywanych podczas opieki" nie zawarto pytań pod tym kątem. Tymczasem z uwagi na charakter schorzenia i ograniczenia jakie z tego powodu dotknęły syna skarżącej konieczna może być jej stała obecność i kontrolowanie działań podejmowanych przez syna. Z uwagi na brak koncentracji, brak samodzielności, działania te mogą bowiem okazać się nieprzewidywalne i co więcej niebezpieczne w skutkach. Okoliczność, że skarżąca przygotowuje swojemu synowi ubranie, może być wynikiem tego, iż sam wybrałby ubranie nieodpowiednie do pogody, jak też do pory roku.

Sam fakt, że syn skarżącej przez 4 godziny dziennie przebywa w Zakładzie Aktywności Zawodowej, nie wyklucza możliwości stałej lub długotrwałej opieki ze strony skarżącej, nie przesądza, że w tym czasie skarżąca nie musi pozostawać w gotowości, by zaopiekować się synem w razie nieprzewidzianych trudności czy to z dotarciem do domu, czy ewentualnym pogorszeniem kondycji psychicznej. Sytuację utrudnia dodatkowo fakt, że syn skarżącej przebywa w tym Zakładzie w różnych porach dnia. Okoliczności te brane pod uwagę łącznie mogą uniemożliwiać skarżącej podjęcie pracy.

Organy nie przeprowadziły jednak należytych ustaleń faktycznych w tym zakresie, przyjmując, że "zakres pomocy świadczonej przez matkę swojemu synowi w codziennych czynnościach nie jest wystarczający do uznania, że nie podejmuje ona zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania nad nim opieki".

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie zarówno w wypadku organu I jak i II instancji doszło naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., albowiem niedostatecznie wnikliwe ustalono i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy. Organy dysponowały kwestionariuszem wywiadu środowiskowego, który jednak nie był w pełni dostosowany do sytuacji, w której opieka dotyczy osoby ze schorzeniem psychicznym.

Poczynienie niepełnych ustaleń w tym zakresie przez organ I instancji, jak również brak należytych ustaleń poczynionych przez organ odwoławczy wskazuje na to, że decyzje organów obu instancji są obarczone wadą, wynikającą z naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.).

Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Sąd ocenę prawną.

Powinny także uwzględnić wskazówki interpretacyjne Sądu dotyczące wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygnaturze K 38/13 zawarte w niniejszym uzasadnieniu i przyjąć, że z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można wywodzić nomy warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego datą powstania niepełnosprawności osoby objętej opieką (tak sformułowany warunek został uznany za niekonstytucyjny). Następnie winny dokonać merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej badając, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia pozostałe przesłanki wynikające z art. 17 cytowanej ustawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

Niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, w trybie uproszczonym na wniosek stron (stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).