Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 460/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a; art. 119 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. b; art. 24 ust.2 i ust. 4; art. 27 ust.5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy WSA Marcin Małek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 października 2021 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w części odmawiającej przyznania P. S. świadczenia pielęgnacyjnego na okres od dnia [...] września 2020 r. do dnia [...] lutego 2021 r.; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz P. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] października 2020 r., znak: [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i orzekło o przyznaniu P. S. (dalej także jako: "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, na okres od dnia [...] marca 2021 r., do bezterminowo w wysokości [...] zł.

Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem złożonym w dniu [...] września 2020 r. pełnomocnik skarżącego wystąpił o ustalenie na rzecz P. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. Do wniosku dołączono Orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w L. z dnia [...] listopada 2010 r. Nr akt: [...] o ustaleniu, że P. S. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Do wniosku załączono również oświadczenie wnioskodawcy z dnia 24 września 2020r., z treści którego wynika, że na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111; dalej jako: "u.ś.r." lub "ustawa") z dniem przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z przyznanego mu prawa do zasiłku dla opiekuna.

Decyzją z dnia [...] października 2020 r. organ I instancji orzekł o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, wnioskowanego na matkę. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ przytoczył brzmienie przepisów art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111; dalej jako: u.ś.r.) oraz treść orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w L. z dnia [...] listopada 2010 r., stwierdzając, że w sprawie nie został spełniony warunek art. 17 ust. 1b ustawy do przyznania prawa do ,świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto organ stwierdził, że w związku z nieprzyznaniem wnioskowanego świadczenia, nie rozpatrywał oświadczenia skarżącego z dnia [...] września 2020r. o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna.

Pełnomocnik skarżącego, w odwołaniu od powyższej decyzji zarzucił organowi naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt: K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Wniósł o uwzględnienie odwołania i uchylenie w całości decyzji Wójta Gminy G. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia.

Po rozpatrzeniu sprawy, Kolegium uznało, że odwołanie zasługuje na uwzględnienie, gdyż przytoczona przez organ podstawa odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wadliwa. Organ wyjaśnił, że nie podziela stanowiska skarżonej decyzji w zakresie stosowania art. 17 ust. 1b) u.ś.r. uznając, iż organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b) u.ś.r. i niewłaściwie zinterpretował wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Dalej organ wyjaśnił, że w przywołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ podniósł, że w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, iż zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r. i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych do zrekonstruowania normy prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Poddając zatem ocenie sprawę w oparciu o kryteria określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych, z pominięciem kryterium z art. 17 ust. 1b) u.ś.r., Kolegium nie stwierdziło istnienia przesłanek uzasadniających odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy stwierdził, że wnioskodawca jest podmiotem uprawnionym do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Przedłożył i podpisał wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z oświadczenia z dnia 24 września 2020 r. wynika, że w dniu 12 listopada 2013 r. zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym. Skarżący pobierał na matkę świadczenie pielęgnacyjne w okresie od [...] grudnia 2010 r. do [...] czerwca 2013 r., zakończone w związku ze zmianą przepisów ustawy. Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. znak: [...] Wójt Gminy G. przyznał skarżącemu zasiłek dla opiekuna z tytułu opieki nad matką od dnia [...] lipca 2013 r. na stałe w wysokości [...] zł miesięcznie.

Następnie decyzją z dnia [...] października 2018 r., ten sam organ zmienił decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] i przyznał skarżącemu zasiłek dla opiekuna w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką od dnia [...] listopada 2018 r. do odwołania, w kwocie [...]zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] marca 2021 r., Wójt Gminy G. uchylił decyzję nr [...] przyznającą skarżącemu zasiłek dla opiekuna. Z informacji uzyskanej od organu I instancji wynika, że ostatnia wypłata zasiłku dla opiekuna nastąpiła za miesiąc luty 2021 r.

Okoliczność sprawowania opieki i jej zakres wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ I instancji. Z ustaleń pracownika socjalnego wynika, że P. S. ma 67 lat, jest wdową i legitymuje się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w L. z dnia [...] listopada 2010 r. o ustaleniu, że jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Z ustaleń organu, wynika także, że skarżący pomaga matce w codziennym funkcjonowaniu, ponieważ wymaga ona całodobowej opieki ze strony osób drugich.

Mając na uwadze spełnienie przesłanek warunkujących uwzględnienie wniosku skarżącego, organ odwoławczy przyznał świadczenie pielęgnacyjne począwszy od miesiąca uchylenia skarżącemu prawa do zasiłku dla opiekuna, tj. od dnia [...] marca 2021 r., zgodnie z decyzją Wójta Gminy G. z dnia [...] marca 2021 r. znak: [...] Mając na uwadze, że orzeczenie z dnia [...] listopada 2010 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji matki skarżącego, wydane zostało na stałe, Kolegium na podstawie art. 24 ust. 4 u.ś.r., orzekło o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego bezterminowo.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie, pełnomocnik skarżącego zaskarżonej decyzji zarzucił:

• naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna;

• naruszenie prawa materialnego tj. art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.

Mając powyższe na uwadze, pełnomocnik wniósł o uchylenie decyzji Kolegium z dnia [...] kwietnia 2021r., w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie P. S. świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] września 2020r., ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Pełnomocnik wniósł także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi, pełnomocnik skarżącego podniósł, że w niniejszej sprawie, nie sposób zgodzić się z zapatrywaniami organu II instancji co do ustalenia okresu za jaki skarżącemu przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniósł o uchylenie decyzji przyznającej prawo do zasiłku w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym skoro skarżący dokonał wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to nie może zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. Powołując się na art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pełnomocnik wskazał, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Ponadto, podkreślił, że w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy nie uwzględnił okoliczności, iż nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, pomimo, że skarżący mógł dokonać wyboru i wyraźnie oświadczył, że wybiera świadczenie bardziej korzystne już w dniu złożenia wniosku do organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), wykazała, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że skarga w przedmiotowej sprawie została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), zgodnie z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na gruncie kontrolowanej sprawy wniosek w powyżej opisanym zakresie złożyły obie strony postępowania.

W ocenie Sądu, Kolegium prawidłowo uznało, że w rozpoznawanej sprawie zachodzą przesłanki do wydania decyzji reformatoryjnej, tj. do uchylenia wadliwej decyzji organu I instancji i rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Tym samym, Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu I instancji co do podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Argumentacja organu I instancji, który oparł decyzję odmowną na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. wyrok WSA w Lublinie z 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 55/19 wyrok z 28 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 87/19).

Przechodząc zatem do oceny zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, zdaniem Sądu, Kolegium prawidłowo uznało, że w okolicznościach niniejszej sprawy bezspornym jest spełnienie przez skarżącego przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z powodu opieki nad matką. Sporną w sprawie jest natomiast data początkowa przyznania przedmiotowego świadczenia, a mianowicie czy jest nią data złożenia wniosku inicjującego postępowanie w sprawie, czy może data uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, jak uznało Kolegium.

W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością jej uchylenia w części odmawiającej przyznania P. S. świadczenia pielęgnacyjnego na okres od dnia [...] września 2020 r., do [...] lutego 2021 r., czyli od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, do miesiąca poprzedzającego wydanie decyzji o uchyleniu przysługującego skarżącemu zasiłku dla opiekuna.

Przypomnienia wymaga, że w sprawie pojawił się problem zbiegu świadczeń, wynikający z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. W świetle tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Dopełnieniem tej regulacji jest art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: (..) 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub (..) 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r., o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Wobec powyższego należy uznać, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz od treści art. 24 ust. 2 ustawy, wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wyżej wymienionymi zasadami, które wynikają z kilku przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozstrzygnąć zgodnie z regułą proporcjonalności, zrealizowaną na etapie wykonania decyzji o przyznaniu uprawnienia do korzystniejszego świadczenia.

W niniejszej sprawie P. S., który decyzją Wójta Gminy G. z dnia [...] czerwca 2014 r., zmienioną następnie decyzją tego samego organu z dnia [...] października 2018 r., miał ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, dokonał wyboru świadczenia, albowiem w związku ze złożonym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia [...] września 2020 r. złożył pisemne oświadczenie (datowane na dzień [...] września 2020 r.), że z dniem przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z zasiłku dla opiekuna (k. 14 akt administracyjnych). Natomiast okoliczność, że organ I instancji nie rozpoznał tego wniosku i odstąpił od orzekania o uchyleniu decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, z uwagi na odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie może obciążać strony i skutkować wydaniem niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia. Dodać należy, że organ I instancji, co prawda orzekł decyzją z dnia [...] marca 2021 r., o uchyleniu decyzji z dnia [...] czerwca 2014 r. (zmienionej decyzją z dnia [...] października 2018 r.), o przyznaniu skarżącemu zasiłku dla opiekuna, jednakże decyzja ta, z powodu braku określenia w niej daty od jakiej została uchylona decyzja przyznająca zasiłek, wywołuje skutek dopiero od marca 2021 r.

Mając na uwadze powyższe, nie sposób nie zwrócić uwagi, że oświadczenie skarżącego w sposób niewątpliwy wykazujące jego wolę, co do rezygnacji z przysługującego mu zasiłku dla opiekuna, zostało złożone do akt sprawy wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego we wrześniu 2020r. Niezależnie od warunkowego charakteru oświadczenia o rezygnacji z prawa do tego świadczenia ("z dniem przyznania mi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego"), wybór co do rodzaju świadczenia jest oczywisty. Z treści pism i oświadczeń skarżącego jednoznacznie wynika, że chce uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, nie chce jednak utracić ciągłości otrzymywania świadczenia. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia. Poza tym, sprzeczna z koncepcją racjonalnego prawodawcy byłaby akceptacja sytuacji, w której osoba sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną wnioskująca o przyznanie drugiego ze świadczeń, musiałaby najpierw zrzec się świadczenia uprzednio przyznanego, by następnie oczekiwać w niepewności na wydanie decyzji przyznającej świadczenie korzystniejsze, bez pewności jego uzyskania, pozostając bez środków do życia. Aby zatem wybór ustawowo zagwarantowany stronie, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane.(por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. I OSK 2852/20, CBOSA).

A zatem sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) zasiłek dla opiekuna, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona deklaruje gotowość zrzeczenia się wcześniej ustalonego prawa do zasiłku dla opiekuna, z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Sąd podziela i przyjmuje za własny pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym to po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń. W sytuacji bowiem zbiegu uprawnień oraz dokonania przez osobę uprawnioną wyboru korzystniejszego finansowo świadczenia, celem działań organu powinno być wyeliminowanie z obiegu prawnego rozstrzygnięcia przyznającego na ten sam okres innego świadczenia, a następnie przyznanie świadczenia wybranego przez stronę z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zgodnie ze złożonym wnioskiem z uwzględnieniem daty złożenia żądania. Tym samym, dokonany przez uprawnionego wybór świadczenia dla niego korzystniejszego powinien odnosić swój skutek na osi czasu zgodnie z ogólną regułą z art. 24 ust. 2 ustawy, czyli począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. I OSK 2852/20, CBOSA).

Na gruncie rozpatrywanej sprawy, problem zbiegu świadczeń Kolegium rozwiązało w ten sposób, że przyznało świadczenie pielęgnacyjne dopiero od miesiąca, w którym uchylono decyzję przyznającą prawo do zasiłku (decyzja z dnia [...] marca 2021 r.), tj. od dnia [...] marca 2021 r.

Rozstrzygnięcie Kolegium w tym zakresie - w ocenie Sądu - jest błędne, pozostaje bowiem w sprzeczności z treścią powołanego wyżej art. 24 ust. 2 u.ś.r.

Skarżący złożył prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wraz z oświadczeniem o rezygnacji z dotychczas pobieranego świadczenia, w dniu [...] września 2020 r., zatem ma prawo do wnioskowanego świadczenia od dnia [...] września 2020 r., a nie – jak przyjęło Kolegium – od dnia [...] marca 2021 r.

Organ odwoławczy słusznie zwrócił uwagę na problem zbiegu świadczeń w rozpoznawanej sprawie, ale błędnie rozwiązał ten problem. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazuje, że Kolegium zmierzało do uniknięcia sytuacji, w której doszłoby do kumulacji okresów obydwu świadczeń, stąd w pierwszej kolejności pismem z dnia [...] lutego 2021 r., zwrócono się do organu I instancji o rozpatrzenie wniosku skarżącego z dnia [...] września 2020 r., o rezygnacji z przyznanego mu prawa do zasiłku dla opiekuna. Do tego momentu działanie organu było prawidłowe. Jednak w trakcie dokonywania kolejnych czynności, Kolegium dokonało błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, z pominięciem treści przepisu art. 27 ust. 5 tej ustawy.

Z uwagi na to, że organ I instancji decyzją z dnia [...] marca 2021 r. uchylił decyzję o przyznaniu skarżącemu zasiłku dla opiekuna, pominąwszy jednocześnie okres od daty złożenia oświadczenia wraz z wnioskiem (od września 2020r.), Kolegium decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r., przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne, dokonując swoistego przesunięcia daty początkowej przyznania świadczenia, poza okres, na który skarżący miał przyznane prawo do zasiłku dla opiekuna.

W ocenie Sądu takie działanie organów było nieprawidłowe. Skoro skarżący rezygnuje z przyznanego mu zasiłku dla opiekuna w dniu [...] września 2021 r., a jednocześnie składa wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, to jest to równoznaczne, z żądaniem uchylenia decyzji przyznającej mu ten zasiłek (z [...] czerwca 2014r.). Wypada w tym miejscu przypomnieć okoliczność wielokrotnie wskazywaną w analogicznych sprawach, że sądy administracyjne krytycznie oceniają wymagania organów, aby beneficjenci najpierw wnosili o uchylenie decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, a dopiero po wydaniu decyzji w tym przedmiocie wnosili o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie mając przecież pewności czy zostanie ono przyznane. Organy nie mogą wymagać od opiekunów osób niepełnosprawnych, aby w niepewnej sytuacji co do prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (wobec braku decyzji w tym przedmiocie), rezygnowali z pobierania przyznanego zasiłku opiekuńczego, stanowiącego jedyne źródło dochodu (por. przykładowo wyrok WSA w Łodzi z 17 stycznia 2019 r., II SA/Łd 974/18; wyrok WSA w Krakowie z 27 czerwca 2019 r., III SA/Kr 403/19 oraz powoływane tam orzecznictwo).

Przyznając skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne należało bowiem ustalić jako datę początkową świadczenia, zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., miesiąc, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (25 września 2020r.).

W okolicznościach rozpatrywanej sprawy skarżący wyraził jednoznaczne oświadczenie dające organom możliwość rozwiązania problemu zbiegu świadczeń. Problem ten należało rozwiązać doprowadzając do uchylenia decyzji w przedmiocie zasiłku w odpowiednim trybie, co też organ I instancji uczynił w dniu [...] marca 2021 r. Jednakże mając na uwadze, słuszny interes skarżącego należało w decyzji tej uwzględnić okres od daty złożenia oświadczenia wraz z wnioskiem, tj. od [...] września 2021r. i od tego momentu przyznać świadczenie pielęgnacyjne.

Organ wydając kontrolowaną decyzję, przyznał natomiast wnioskowane świadczenie dopiero od [...] marca 2021 r., czyli od miesiąca, w którym wydano decyzję o uchyleniu decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, co czyni zaskarżoną decyzję, w części odmawiającej przyznania świadczenia za okres od [...] września 2020 r., do [...] lutego 2021 niezgodną z prawem.

Z powyższych rozważań płynie konkluzja, że decyzja Kolegium w zaskarżonej części została wydana z naruszeniem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 u.ś.r. poprzez błędne rozwiązanie problemu zbiegu praw do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna. Sąd uznał również, że organ naruszył art. 24 ust. 2 u.ś.r., z którego jednoznacznie wynika, iż decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostaje ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ma data złożenia kompletnego wniosku. Natomiast żaden z przepisów ustawy nie przewiduje wyjątków od zasady wynikającej z tego przepisu.

W tej sytuacji Sąd uchylił decyzję Kolegium w części odmawiającej skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] września 2020 r., do dnia [...] lutego 2021r.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 275, ze zm.). Skarżący był objęty ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych (w tym wpisu sądowego), dlatego zwrot kosztów objął wynagrodzenie pełnomocnika profesjonalnego w wysokości stawki minimalnej 480 zł. Z uwagi na brak dowodu uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, zwrotem kosztów nie objęto tego wydatku.

Rozstrzygnięcie Sądu skutkuje koniecznością ponownego rozpatrzenia sprawy przez Kolegium w uchylonej części zgodnie z oceną prawną przedstawioną w powyższych wywodach.

Z uwagi na zakaz jednoczesnego pobierania świadczeń, nie jest możliwe przyznanie skarżącemu korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego bez usunięcia z obrotu prawnego decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna za okres przypadający od daty złożenia wniosku (25 września 2020r.) do dnia [...] lutego 2021r., czyli miesiąca poprzedzającego wydanie decyzji o uchyleniu decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna.

W szczególności Kolegium, doprowadzi do zmiany decyzji z [...] marca 2021 r. w ten sposób, aby uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna nastąpiło od września 2020 r., tj. miesiąca w którym złożono wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o rezygnacji z dotychczas pobieranego zasiłku, a następnie rozstrzygnie sprawę w zakresie spornego okresu. Ponadto organ uwzględni konieczność dokonanie stosownych rozliczeń, uwzględniających fakt, że skarżący pobrał już specjalny zasiłek opiekuńczy za okres obejmujący okres czasu, na który ma być przyznane świadczenie pielęgnacyjne (od [...] września 2020 r. do [...] lutego 2021 r.). W tym zakresie weźmie po uwagę, że treść analizowanych wyżej przepisów u.ś.r. nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym skarżący pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy, możliwe jest bowiem rozliczenie świadczeń przyznanych za ten okres, z których jedno zostało już wypłacone, poprzez ich zrekompensowanie i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień do wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, a kwotą wypłaconego zasiłku (por. wyrok WSA w Opolu z 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18, CBOSA).

Mając powyższe na uwadze, sąd orzekł jak w sentencji wyroku.