Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1668/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 2015 poz 748
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska (spr.), Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk, Piotr Borowiecki, Protokolant specjalista Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2018 r. sprawy ze skargi M.D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. D. wnioskiem z dnia [...] maja 2014 r. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, argumentując, że znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej i utrzymuje się ze świadczeń wypłacanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...]. Poza tym jedyne wsparcie finansowe otrzymuje od matki – emerytki, przeznaczając je na zakup niezbędnych leków. Ponadto od 2003 r. systematycznie leczy się w poradni zdrowia psychicznego i jest całkowicie niezdolny do pracy.

Prezes ZUS po rozpatrzeniu wniosku decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1383) – dalej jako "ustawa o emeryturach i rentach z FUS" odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał, że w okresie 10 lat przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. przed dniem [...] września 2003 r., zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wnioskodawca wykazał tylko 1 rok, 4 miesiące i 10 dni. W latach 1991-1992, 1993-1994, 1996-2002, 2006-2008 wystąpiły przerwy w ubezpieczeniu, a z dniem [...] marca 2009 r. M. D. całkowicie zaprzestał zatrudnienia i do dnia [...] września 2013 r. przez ponad 4 lata nie wykonywał pracy ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Podczas tych przerw nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy i nie istniały przeszkody w podjęciu zatrudnienia.

W uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy odwołujący się wskazał, że niezasadne jest twierdzenie organu, że w czasie, gdy nie pracował, nie podejmował prób przezwyciężenia przeszkód w zatrudnieniu, albowiem był zarejestrowany w RUP w [...] jako poszukujący pracy. Podał, że podejmował próby poszukiwania pracy, o czym świadczy rejestracja i wizyty w RUP. Strona wskazała na umiarkowany stopień niepełnosprawności w związku ze stwierdzoną przez biegłych z [...][...] i brak środków finansowych na wykup leków.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2014 r.

W ocenie organu niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec wnioskodawcy w wyżej wymienionych okresach nie była ustalona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały zdaniem Prezesa ZUS przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia. Całkowita niezdolność do pracy została ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w dniu [...] marca 2014 r. od dnia [...] września 2013 r. do dnia [...] marca 2015 r. Fakt zarejestrowania w charakterze osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku w okresie od [...] listopada 2000 r. do [...] maja 2007 r. nie może być uznany za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy, bowiem zgodnie z przepisami ustawy okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w Urzędzie Pracy, nie stanowi ani okresu składkowego ani okresu nieskładkowego. Okolicznością szczególną, wskutek której strona nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, nie jest też sytuacja na rynku pracy. Co prawda nie można kwestionować, że skala bezrobocia jest duża i występują trudności w znalezieniu pracy, jednakże w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych nie jest to okoliczność szczególna w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i nie może stanowić usprawiedliwienia dla ponad 15-letniej przerwy w ubezpieczeniu (wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 2345/04). Zdaniem organu trudności w znalezieniu pracy, zwłaszcza w sytuacji, gdy nie istnieją przeszkody w zatrudnieniu, a stan zdrowia ubezpieczonego pozwala na podjęcie zatrudnienia, nie mogą być uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach. W przeciwnym wypadku świadczenia przyznawane w tym trybie mogłyby stać się regułą.

W konsekwencji, po przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach, organ nie znalazł podstaw aby uznać, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych.

Prezes ZUS na podstawie akt sprawy stwierdził ponadto, że w dniu [...] września 2014 r. strona została zgłoszona z tytułu zatrudnienia do ubezpieczenia emerytalnego i rentowego, a zatem wnioskodawca nie spełnia przesłanki niemożności podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym.

Od powyższej decyzji M. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wskazując, że w jego przypadku zaistniały szczególne okoliczności, albowiem zdany jest obecnie na pomoc Państwa, w tym Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Podniósł, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 października 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 2176/14 oddalił skargę M. D..

W ocenie Sądu I instancji postępowanie w sprawie o świadczenie w drodze wyjątku przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), dalej jako "kpa", a ustalenia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania wymienionego świadczenia są prawidłowe. M. D. w ocenianym dziesięcioleciu przed dniem powstania niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udowodniono tylko 1 rok, 4 miesiące i 10 dni tych okresów. Organ zasadnie stwierdził, że w sprawie niniejszej nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające spełnienie warunków ustawowych do uzyskania świadczenia. Wskazał, że z akt sprawy wynika, że strona miała możliwość uzyskania zatrudnienia w ramach środków PEFRON, ale konieczne było zgromadzenie dokumentacji medycznej, której strona nie posiadała. Trudna sytuacja panująca na rynku pracy, fakt zarejestrowania jako osoby bezrobotnej, poszukującej pracy, stawianie się w RUP, nie stanowią okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach. Trafnie Prezes ZUS wskazał również, że sama trudna sytuacja materialna strony nie stanowi wystarczającej podstawy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik z urzędu M. D..

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1088/16 uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2017 r. nr [...]. Wskazał, że szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców, również i takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, choć nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, ale jej stan zdrowia w poszukiwaniu pracy stawia ją na pozycji dużo gorszej, niż osobę zdrową. W tej sytuacji "szczególną okolicznością", będzie nie tylko całkowita niezdolność do pracy osoby ubiegającej się o świadczenie.

Nadto NSA podał, że nie można bowiem rozpatrywać sytuacji M. D. na rynku pracy z pominięciem jego stanu zdrowia, powodującego konieczność wieloletniego leczenia w poradni [...]. W ocenie Sądu odwoławczego zdiagnozowane u skarżącego kasacyjnie schorzenia [...] potencjalnie stawiają go w znacznie gorszej sytuacji w porównaniu z innymi osobami poszukującymi zatrudnienia, szczególnie w warunkach ostrej konkurencji wymuszonej panującym w regionie wysokim bezrobociem. Stąd też nie można przyjąć niejako automatycznie, jak to uczynił organ, że brak orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy w okresach przerw w zatrudnieniu oznaczał, iż nie zaistniały żadne przeszkody w podjęciu aktywności zawodowej przez skarżącego. W ocenie NSA należało uprzednio rozważyć, w jakim stopniu choroba skarżącego kasacyjnie mogła pogorszyć jego sytuację na rynku pracy oraz ograniczyć zdolność do racjonalnego pokierowania swoim postępowaniem w trakcie poszukiwania zatrudnienia. Przy ocenie szczególnych okoliczności należy także wziąć pod uwagę wcześniejsze orzeczenie całkowitej niezdolności do pracy skarżącego w okresie od [...] lipca 2003 r. do [...] grudnia 2006 r.

Ponadto NSA zauważył, że wyjaśnienia wymaga również kwestia ewentualnego podjęcia pracy przez skarżącego kasacyjnie po zgłoszeniu go do ubezpieczenia emerytalnego i rentowego, co nastąpiło w dniu [...] września 2014 r., a zatem już po wydaniu pierwszej decyzji Prezesa ZUS w niniejszej sprawie. W znajdującym się w aktach administracyjnych piśmie z dnia [...] września 2014 r. M. D. wskazał, że nie mógł rozpocząć wykonywania pracy z powodu braku stosownych badań lekarskich potwierdzających zdolność do pracy oraz ponownie zwrócił uwagę na swój pogarszający się stan zdrowia, który może całkowicie uniemożliwić mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Organ nie zbadał tych okoliczności przed wydaniem kolejnej decyzji z dnia [...] października 2014 r., zaskarżonej następnie do WSA w Warszawie.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 20017 r. nr [...], w związku z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1088/16 uchylającym zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS z [...] października 2014 r. oraz po ponownym rozpatrzeniu wniosku o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek i nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Podał, że renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku nie może być skarżącemu przyznana, ponieważ orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...].07.2017 r. nie został uznany za niezdolnego do pracy. Zatem nie spełnia wymogu całkowitej niezdolności do pracy, o którym mowa w art. 83 ww. ustawy, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Wskazał, że sprawa skarżącego została również rozpatrzona w trybie nadzoru Prezesa Zakładu nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników i komisje lekarskie. Po analizie dokumentacji medycznej oraz opinii konsultanta Zakładu z [...].06.2017 r., potwierdzono, że orzeczenie komisji lekarskiej z [...] lipca 2017 r. nieustalające niezdolności do pracy, jest zgodne z zasadami orzecznictwa lekarskiego. Wyjaśnił, że w myśl art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji lekarskiej jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu.

Na zakończenie stwierdził, że same trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie na podstawie przepisu art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

Decyzja Prezesa zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2017 r. stała się przedmiotem skargi M. D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że przy wydawaniu decyzji związany jest wydanymi w sprawie orzeczeniami lekarskimi. Orzeczenie komisji lekarskiej z dnia [...] sierpnia 2017 r. jest prawomocne i wiążące. Wskazał też, że zaświadczenie z poradni zdrowia psychicznego o leczeniu na oddziale dziennym dotyczy okresu, w jakim skarżący był badany orzeczniczo – zatem jego stan zdrowia był znany lekarzom orzecznikom i wzięty pod uwagę przy wydawaniu orzeczenia.

Pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2017 r. podtrzymał skargę i wskazał na naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie:

a) art 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez to, że organ II instancji nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całości materiału dowodowego sprawy i wskutek tego zaniechania w sposób niezasadny ustalił, że skarżący nie spełnia przesłanek do udzielenia mu świadczenia w drodze wyjątku w sytuacji, gdy prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego dawałaby podstawy do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie mu tego świadczenia,

b) art. 153 p.p.s.a. poprzez brak zrealizowania przez organ w toku ponownego rozpoznania sprawy wiążących organ wytycznych zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2017 r. sygn. I OSK 1088/16 co do kierunku prowadzonego postępowania, tj. w szczególności brak rozważenia, czy okoliczności wynikające ze stanu zdrowia Skarżącego mogły mieć wpływ na możliwość wypracowania przez Skarżącego wymaganego przepisami stażu ubezpieczeniowego,

c) art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 136 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. poprzez prowadzenie przez organ II instancji postępowania wyjaśniającego co do zakresu sprawy, która ma istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia i w stopniu wykraczającym poza wytyczne NSA zawarte w wyroku z 5 stycznia 2017 r. oraz w sposób sprzeczny z art. 136 § 1 i 2 k.p.a. wyznaczającym zakres możliwego do przeprowadzenia przez organ odwoławczy postępowania dowodowego jedynie jako postępowania uzupełniającego, a przez to naruszenie wynikającego z art. 15 k.p.a. prawa skarżącego do rozpoznania jego sprawy w toku dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego, a wszystkie wskazane naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wpłynęły na błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, w szczególności na błędne ustalenie, że Skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku.

Mając na względzie przedstawione wyżej zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów pomocy prawnej świadczonej na rzecz skarżącego z urzędu według norm przepisanych, przy czym wskazał, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017, poz. 1369 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy.

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga M. D. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2017 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] lipca 2014 r. nie naruszają prawa.

Na wstępie wskazać należy, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS z [...] sierpnia 2017 r. została wydana w następstwie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1088/16 uchylającego wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 2176/14, którym oddalono skargę M. D. na decyzję Prezesa ZUS z [...] października 2014 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Przepis art. 153 P.p.s.a. stanowi, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Wynika stąd, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Ewentualne naruszenie przez organy administracji postanowień art. 153 powodowałoby konieczność, w razie złożenia skargi, uchylenia zaskarżonej decyzji (bądź innego aktu czy czynności). Stanowi to gwarancję przestrzegania przez organy administracji publicznej związania orzeczeniem sądu. Z kolei związanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w rozumieniu art. 153 powołanej ustawy oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się wyrokowi w pełnym zakresie i do konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku. W judykaturze powszechnie przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie tak długo, jak wyrok sądu nie zostanie uchylony w prawem określonym trybie, bądź też nie ulegnie zmianie stan prawny będący podstawą orzekania lub nie nastąpią istotne zmiany stanu faktycznego sprawy (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2007 r., I FSK 490/06 oraz wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2006 r., I FSK 506/05).

Przypomnieć też należy, że decyzja wydana przez Prezesa ZUS w trybie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ma charakter konstytutywny, co oznacza, że jej skutek rozpoczyna się od dnia wydania decyzji. Decyzje konstytutywne wywołują bowiem swoje skutki prawne od momentu ich podjęcia, chyba że przepisy materialne przyznające określone uprawnienie przewidują inny termin rozpoczęcia biegu tych uprawnień. W ustawie o emeryturach i rentach brak jakiejkolwiek podstawy prawnej do rozstrzygnięcia o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku od dnia złożenia wniosku. Podstawy takiej nie stwarza art. 129 tej ustawy, zgodnie z którym świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Powyższe rozwiązanie może odnosić się bowiem wyłącznie do tych sytuacji, w których osoba ubezpieczona wcześniej spełniała przesłanki ustawowe do uzyskania świadczenia, a dopiero później złożyła wniosek o przyznanie świadczenia. Oznacza to, że organ rozpoznając sprawę jest, jak już wcześniej wskazano, związany oceną prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2017 r., ale również obowiązany jest ponownie ustalić materialne przesłanki przyznania (bądź odmowy) wynikające z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Przyznanie świadczenia na wskazanej podstawie prawnej jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki:

1. wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,

3. nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

4. nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Wszystkie przesłanki wynikające z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Fus muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. W sprawie bezsporne jest, że skarżący spełnia dwie z czterech przesłanek t.j.: był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy oraz nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Sąd stwierdza, że skarżący orzeczeniem przez lekarza orzecznika z dnia [...] stycznia 2004 r., [...] grudnia 2004 r., [...] marca 2014 r. całkowitą niezdolność do pracy odpowiednio w okresach od [...] lipca 2003 r., od [...] lipca 2003 r. do [...] grudnia 2006 r. i od [...] września 2013 r. do [...] marca 2015 r.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OSK 1088/16 wydany został 5 stycznia 2017 r., zatem w tej dacie skarżący nie legitymował się orzeczeniem o niezdolności do pracy. Oznacza to, że organ w zakresie prowadzonego postępowania z wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy zobligowany był do zbadania czy M. D. spełnia przesłankę całkowitej niezdolności do pracy lub wiek.

Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] maja 2017 r. skarżący został uznany za częściowo trwale niezdolny do pracy. W wyniku złożonego sprzeciwu komisja lekarska ZUS [...] lipca 2017 r. stwierdziła, że M. D. nie jest niezdolny do pracy. Orzeczenie to zostało poddane kontroli w trybie nadzoru Prezesa ZUS nad orzecznictwem lekarskim. Po analizie dokumentacji lekarskiej i opinii konsultanta ZUS [...] lipca 2017 r. ustalono, że orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z [...] lipca 2017 r. jest zgodne z zasadami orzecznictwa lekarskiego i prawidłowe.

W myśl art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Zgodnie z art. 14 ust. 1 powołanej ustawy oceny niezdolności do pracy oraz m.in. jej stopnia dokonuje - lekarz orzecznik ZUS. Stosownie do art. 14 ust. 2a ustawy, od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej ZUS w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia. Orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji (art. 14 ust. 3 ustawy).

Podkreślić należy, że Prezes ZUS orzekając w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie może dokonywać swobodnej oceny zdolności wnioskodawcy do podjęcia zatrudnienia, lecz jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, a w przypadku wniesienia od niego sprzeciwu, orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS. W stanie faktycznym niniejszej sprawy ustalenia dokonane ostatecznie przez komisję lekarską ZUS w orzeczeniu z dnia [...] lipca 2017 r., których zgodność z zasadami orzecznictwa lekarskiego i prawidłowość potwierdzona została w trybie nadzoru Prezesa ZUS były wiążące dla organu. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 18 maja 2017 r. i 9 listopada 2016 r. sygn. akt odpowiednio I OSK 95/17 i I OSK 2282/16 (publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl) w postępowaniu dotyczącym świadczenia w drodze wyjątku nie istnieje możliwość weryfikowania orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS, a organ rozstrzygając sprawę w drodze decyzji administracyjnej związany jest treścią takiego orzeczenia." Także Sąd w ramach kontroli decyzji Prezesa ZUS nie ma uprawnień do określenia stanu zdrowia osoby wnioskującej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, czy też nakazywania wydania orzeczenia o stanie zdrowia określonej treści. Rola sądu administracyjnego sprowadza się jedynie do oceny zgodności z prawem wydanych w sprawie decyzji administracyjnych. To wyłącznie strona skarżąca może w każdym czasie, w sytuacji pogarszającego się stanu zdrowia, wnioskować do ZUS o ponowne przeprowadzenie badań, w celu ewentualnego stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy.

Tym samym brak spełnienia przez skarżącego powyżej wskazanej przesłanki, tj. niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek (w dacie wydania zaskarżonej decyzji skarżący miał 58 lat), wyłącza - w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy - możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 711/07, publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczność ta przesądza również o treści rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu możliwość odstąpienia od wiążącej wykładni prawa dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny istnieje, jeżeli po wydaniu tego wyroku, a przed ponownym jej rozpoznaniem przez organ, a następnie w wyniku wniesionej skargi przez sąd, miała miejsce zasadnicza zmiana stanu faktycznego sprawy. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Podkreślenia wymaga, iż kontrola sądowa jest dokonywana wg stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Oznacza to, iż dostrzeżone w wyroku NSA z dnia 5 stycznia 2017 r. r. wady prawne dotyczyły wprost decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] października 2014 r. Przystępując zatem do podjęcia kolejnej decyzji w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, organ obowiązany jest ponownie przeprowadzić postępowanie i zbadać spełnienie wszystkich przesłanek do przyznania bądź odmowy wnioskowanego świadczenia. To oczywiście rodziło obowiązek uwzględnienia oceny prawnej zawartej w wyroku NSA z dnia 29 maja 2012 r., ale także konieczność uwzględnienia zmiany stanu faktycznego sprawy. Organ bowiem nie mógł nie uwzględnić faktu, iż od daty podjęcia decyzji z dnia [...] października 2014 r., na którą skargę oddalił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, do dnia wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku uchylającego zarówno wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jak i zaskarżoną decyzję upłynęły ponad 2 lata, a skarżący nie legitymował się wymaganym orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy. Należy również mieć na uwadze, że decyzja wydana na podstawie art.. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach ma charakter konstytutywny.

W związku z powyższym rozstrzygając wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Prezes ZUS zobowiązany był do oceny, czy skarżący spełnia ustawowy warunek całkowitej niezdolności do pracy.

Odnosząc się do zarzutów skargi i przedstawionych w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącego z [...] grudnia 2017 r. Sąd stwierdza, że są one nieuprawnione. Organ nie naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., zgodnie z prawem bowiem ustalił (wyczerpując wszystkie możliwości weryfikacji orzeczeń wydanych w trybie orzeczniczym), że skarżący nie spełnia przesłanki niemożności podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, co w świetle kumulatywnego spełnienia wszystkich przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Jak już wyżej wskazano organ nie mógł ograniczyć postępowania do wytycznych zawartych w wyroku NSA z 5 stycznia 2017 r., ale obowiązany był przeprowadzić je ponownie z uwzględnieniem tych wytycznych, co powoduje, że zarzut naruszenia art. 138 k.p.a. w zw. z art. 136 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. nie jest trafny. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie tak długo o ile nie nastąpi istotna zmiana stanu faktycznego sprawy, co w niniejszej sprawie miało miejsce. Tym samym organ nie naruszył art. 153 P.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.