Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 854/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1, 1b i 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 77, art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 marca 2022 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. B.A.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E.B., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S.; utrzymało w mocy decyzję, wydaną przez Wójta Gminy Z. z dnia [...]r. nr [...].

Jak wynika z akt sprawy, na skutek wniosku E.B. z dnia 16 marca 2021 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w przedmiocie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem.

Z dołączonego do wniosku opisu czynności wykonywanych podczas opieki nad niepełnosprawnym mężem M.B. z dnia 19 lutego 2021 r. wynikało, że mąż E.B. jest osobą niewidzącą i wymaga pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego, urzędowych.

W toku postępowania ustalono, że M.B., urodzony w dniu [...] r. mocą orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. o nr [...] z dnia [...] r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, który datuje się od 14 listopada 2018 r., niepełnosprawność istnieje od dzieciństwa. Symbol niepełnosprawności oznaczono jako 04-O - choroby narządu wzroku. Niepełnosprawny wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Natomiast z wywiadu przeprowadzonego w dniu 25 marca 2021 r. organ powziął informacje, że E.B. dba o bezpieczeństwo i zdrowie rodziny, o porządek w domu, przeprowadza drobne remonty, przygotowuje posiłki, robi zakupy, nosi opał, rozpala w kuchni i piecu co., reguluje rachunki oraz dba o regularne konsultacje lekarskie męża i dzieci a także, że z chwilą założenia rodziny zrezygnowała ona z zatrudnienia, z uwagi na sytuację zdrowotną męża i dzieci.

Na kanwie tych ustaleń, Wójt Gminy Z. w dniu [...] r. decyzją nr [...] odmówił zainteresowanej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na osobę wymagającą opieki: M.B. Skutkiem wniesionego na tą decyzję środka odwoławczego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] r. znak: [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, w uzasadnieniu wskazując, na konieczność wyjaśnienia zakresu opieki wnioskodawczyni nad niepełnosprawnym mężem.

W toku uzupełniającego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że E.B. mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem M.B. i trzema córkami. Z ojcem M.B. nie utrzymuje dobrych relacji, nie jest mu znany aktualny adres ojca a jego matka nie żyje. W rodzinie występuje niepełnosprawność: M.B. ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, jego żona – E.B. jest niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym, orzeczenie o niepełnosprawności posiada również ich córka E. (lat 10). E.B. nie pracuje, nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy, nie poszukuje pracy, nie podejmuje prac dorywczych. Rodzina korzysta z pomocy społecznej w formie zasiłków w łącznej kwocie 1.924,94 zł i nie posiada innych źródeł dochodu. Z treści wywiadu przeprowadzonego w dniu 6 czerwca 2021 r., wynika, że E.B. wykonuje zwykłe codzienne czynności domowe, jednakże nie polegają one na pielęgnacji męża i pomaganiu mu, np. w ubraniu się, jedzeniu, poruszaniu się, gdyż M.B. jest samodzielny i sprawny, natomiast żona pomaga mężowi zakraplać oczy i pilnuje systematyczności przyjmowania przez niego leków. Z obserwacji pracownika socjalnego wynika, że M.B. nie wymaga specjalnej opieki i pielęgnacji zarówno ze strony żony jak również innych osób.

Po uzupełnieniu materiału dowodowego i ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wójt Gminy Z. dnia [...]r., na podstawie art. 17, art. 20, art. art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1162 - dalej "u.ś.r."), art.. 128 i art. 129 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359) oraz w zw. z art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 - dalej "k.p.a."); wydał decyzję nr [...], w której orzekł o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na osobę wymagającej opieki: M.B.

W uzasadnieniu organ, powołując się na przepisy prawa, wskazał jedynie, że

wnioskodawczyni wykonuje czynności związane z dbaniem o dom oraz rodzinę, jednak nie są to czynności oparte na pomocy w czynnościach codziennych osobie niepełnosprawnej. M.B. jest osobą, która, pomimo niepełnosprawności, jest w stanie samodzielnie wykonać większość zadań związanych z rutyną dnia codziennego. Z ustaleń Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. wynika, że jedyną czynnością pielęgnacyjną, jaką E.B. wykonuje wobec niepełnosprawnego małżonka, M.B., jest zakrapianie leku do oczu trzykrotnie w ciągu dnia, co w ocenie organu nie jest wystarczające, aby uznać, że E.B., nie jest w stanie podjąć zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem.

W związku z działaniem E.B. inicjującym postępowanie odwoławcze od ww. decyzji Wójta Gminy Z. z dnia [...]r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w dniu [...] r., wydało zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję nr [...], którą, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 17 u.ś.r.; utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy, podkreślił że, w jego ocenie w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem przez stronę zatrudnienia a wykonywaną przez nią opieką nad mężem. W świetle stwierdzonych wyżej okoliczności wynika, że świadczona przez odwołującą się, opieka nad mężem (jej zakres) nie stanowi przeszkody do podjęcia przez nią zatrudnienia. Z ustaleń pracownika socjalnego wynika, że E.B. wykonuje zwykłe codzienne czynności domowe, jednakże nie polegają one na pielęgnacji męża i pomocy w ubraniu się, jedzeniu, poruszaniu się, bowiem M.B. jest osobą samodzielną i sprawną. Nie wymaga pomocy i opieki poza domem, kiedy musi dostać się do lekarza, czy załatwić sprawę w urzędzie. E.B. pomaga mężowi w zakrapianiu kropli do oczu oraz pilnuje systematyczności w przyjmowaniu przez męża leków zaleconych przez lekarza. Wskazany zakres faktycznie sprawowanej przez E.B. opieki nad mężem, nie stanowi czynności, które powodują konieczność sprawowania stałej, permanentnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Powyższą decyzję zaskarżyła w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, skarżąca E.B., zarzucając decyzji naruszenie prawa procesowego:

1) art 77 k.p.a. w zw. z art.7 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego, dopuszczenie do sprawy wadliwego materiału dowodowego, co z kolei skutkuje wadliwym rozpatrzeniem sprawy - tj. do niedostatecznie wyjaśnionego stanu faktycznego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) art. 7 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia w zaskarżonej decyzji słusznego interesu strony;

oraz prawa materialnego w postaci:

1) błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że częściowa adaptacja niepełnosprawnego M.B. do wykonywania wybranych prostych czynności stanowi przesłankę negatywną dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej E.B.;

2) naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wydanie decyzji o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 4 i art. 17 ust. 5 u.ś.r. w zw. z art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP oraz art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit. c Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych w związku z pominięciem wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej tych przepisów, polegające na uznaniu, że wobec nabycia przez osobę niewidomą umiejętności częściowego wykonywania wybranych czynności życia codziennego świadczenie nie przysługuje;

3) pominięcie norm art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP przez co decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad konstytucyjnych.

W tych okolicznościach skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego skarżącej przez radcę prawnego.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej podniósł, że treść orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł., nr [...], z dnia [...] r. wskazuje, że M.B. jest zaliczany do znacznego stopnia niepełnosprawności, co też wiąże się z niemożnością wykonywania przez niego codziennych czynności. Fakt, że M.B. dostosował się częściowo do wykonywania wybranych czynności samodzielnie, nie podważa okoliczności potwierdzonych wyżej wskazanym orzeczeniem, które stanowi podstawowy dokument, jaki powinien być brany pod uwagę przez organy I i II stopnia. W ocenie skarżącego, wydanego przez zespół ekspertów orzeczenia, nie można zestawić z wynikami pobieżnego, niestarannego wywiadu środowiskowego. M.B. wymaga stałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji a wnioskodawczyni nie może podjąć dodatkowego, choćby dorywczego, zatrudnienia w związku z podejmowaną nad nim opieką.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., wniosło o jej oddalenie, podnosząc że zarzuty skarżącej są nietrafne. Organ wskazał, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z zatrudnienia, przy czym przyjmuje się, że powinna ona być stała lub długotrwała, gdyż wynika ze wskazań zawartych w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania; nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie opieki, lecz stanowi rekompensatę za rezygnację z zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która opieki wymaga. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc, w ocenie organu, stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, natomiast brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. muszą pozostawać w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wynikiem przeprowadzonego natomiast przez organ w dniu 6 lipca 2021 r. wywiadu środowiskowego, ustalono że wnioskodawczyni pomaga mężowi w zakrapianiu kropli do oczu i pilnuje systematyczności przyjmowania przez niego zaleconych przez lekarza leków. Pracownik socjalny ustalił również, że strona wykonuje zwykłe codzienne czynności, jednakże nie polegają one na pielęgnacji męża, czy pomaganiu, np. w ubraniu się, jedzeniu, gdyż mąż wnioskodawczyni jest samodzielny i sprawny. Nie wymaga on również pomocy i opieki poza domem, kiedy musi dotrzeć do lekarza lub załatwić sprawy w urzędzie. W zakresie zarzutu dopuszczenia wadliwego materiału dowodowego, tj. wywiadu środowiskowego, jaki miał być sporządzony w pośpiechu, tendencyjnie, mając na celu wykazanie, że wnioskodawczyni wykonuje czynności w zakresie węższym niż to wynika z oświadczenia, organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawczyni własnoręcznym podpisem poświadczyła, że informacje zapisane w wywiadzie są zgodne z prawdą (akta organu I instancji k. 20) a organ nie znalazł podstaw, aby nie dać wiary temu dowodowi i poczyniony ustaleniom. Ponadto organ podniósł, że nie zasługują na uwzględnienie zarzuty dotyczące naruszenia art. 17 ust. 4 i art. 17 ust. 5 u.ś.r. w zw. z art. 32, art. 69 i art. 71 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię oraz art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit. c Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych, bowiem w ocenie organu w niniejszej sprawie ww. przepisy nie mają zastosowania. Organ odwoławczy zakwestionował także istnienie pozostałych zgłoszonych w skardze zarzutów strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2022.329 z dnia 9 lutego 2022r. dalej "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy.

Następnie stwierdzić przyjdzie, że sądy administracyjne stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 z późn.zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [...] r., w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na osobę wymagającej opieki: M.B.

Głównym powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia jest, jak twierdzi organ odwoławczy, brak spełnienia po stronie osoby ubiegającej się o jego przyznanie ustawowej przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r., a konkretnie brak bezpośredniego i ścisłego związku przyczyno-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: pkt 1 - matce albo ojcu, pkt 2 - opiekunowi faktycznemu dziecka, pkt 3 - osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, pkt 4 - innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała pkt 1 - nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub pkt 2 - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne, nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Z przywołanych unormowań, jasno wynika, że jednym z podstawowych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej (którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione expressis verbis w art. 17 ust. 1 pkt 1-4) odpowiednio: nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy, jeżeli niepodejmowanie aktualnie zatrudnienia jest spowodowane właśnie koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia, lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Należy przypomnieć zatem, że jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy, w związku z jej niepodjęciem lub rezygnacją z niej, w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter świadczenia zasiłkowego, które miało zastąpić instytucję zasiłku stałego z ustawy o pomocy społecznej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (tak: wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r. w sprawie I OSK 1124/18 ). A zatem, zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (tak: wyrok NSA z 7 listopada 2019 r. w sprawie I OSK 1549/19).

Z uwagi na to, iż fakt niepełnosprawności podopiecznego i sprawowania opieki przez wnioskodawczynię nad tą osobą, nie był ostatecznie w sprawie kwestionowany, należało przejść do omówienia definicji opieki w rozumieniu przepisów u.ś.r.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece, w jej rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (tak: wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., w sprawie I OSK 2201/15 ). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak: wyroki NSA: z 5 czerwca 2012 r., w sprawie I OSK 2454/11 i z 23 października 2020 r. w sprawie I OSK 1148/20). Podkreśla się także, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (tak: wyrok NSA z 18 maja 2020 r. w sprawie I OSK 691/19).

Przenosząc poczynione dotychczas uwagi natury ogólnej na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać trzeba, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego, prawidłowo zresztą ocenionego przez organy orzekające obu instancji wynika, że M.B., urodzony w dniu [...] r. mocą orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. o nr [...] z dnia [...] r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, który datuje się od 14 listopada 2018 r., ale nie sposób ustalić od kiedy w ogóle niepełnosprawność istnieje. Symbol niepełnosprawności oznaczono jako 04-O - choroby narządu wzroku. Niepełnosprawny wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Skarżąca natomiast jest żoną niepełnosprawnego w stopniu znacznym, M.B., mieści się zatem w katalogu osób uprawnionych do przyznania wnioskowanego świadczenia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Z poczynionych przez organ ustaleń, których skarżąca nie kwestionowała w toku postępowania wyjaśniającego wynika, że E.B. mieszka i prowadził wraz ze swym mężem i trzema córkami, wspólne gospodarstwo domowe. M.B. ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności a jego żona E.B. jest niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym. E.B. nie pracuje, nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy, nie poszukuje pracy oraz nie podejmuje prac dorywczych. Państwo B. korzystają z pomocy społecznej w formie zasiłków. Z treści wywiadu przeprowadzonego w dniu 6 lipca 2021 r., wynika, że E.B. wykonuje zwykłe codzienne czynności domowe, jednakże nie polegają one na pielęgnacji męża i pomaganiu mu, np. w ubieraniu się, jedzeniu czy poruszaniu się, gdyż M.B. jest samodzielny i sprawny. Niepełnosprawny nie wymaga także pomocy i opieki żony poza domem, gdyż samodzielnie potrafi dotrzeć do lekarza czy załatwić sprawy w urzędzie. E.B. oświadczyła, że pomaga mężowi zakrapiać krople do oczu (trzykrotnie w ciągu dnia) i pilnuje systematyczności przyjmowania przez męża leków zaleconych mu przez lekarza. Z wniosków pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad wynika, że M.B. nie wymaga specjalnej opieki i pielęgnacji zarówno ze strony żony jak również innych osób.

Wnioskodawczyni natomiast podnosiła, że mąż jest osobą niewidzącą i wymaga pomocy żony we wszystkich czynnościach dnia codziennego i urzędowych.

Wobec powyższego stwierdzić trzeba, że skarżąca niespornie opiekuje się mężem, jednak zakres i częstotliwość wykonywanych względem niego czynności opiekuńczych, nie wiąże się i nie wiązało z koniecznością niepodejmowania lub rezygnacji przez nią z pracy zarobkowej. Skarżąca jest niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym, a więc ma możliwość podjęcia pracy chociażby w ograniczonym zakresie. Powyższe prowadzi do konstatacji, że skarżąca może pracować, gdyż opieka nad mężem, nie umożliwia jej zarobkowania. Mąż bowiem, jak już wyżej wskazano, pomimo swoich ograniczeń jest w pełni samodzielny i sprawy nawet poza domem a skarżąca troszczy się o niego w niewielkim, bardzo ograniczonym zakresie – zakrapiając oczy oraz pilnując przyjmowania leków.

Skarżąca tymczasem w swej skardze, sam fakt posiadania przez męża znacznego stopnia niepełnosprawności, wiąże z niemożnością wykonywania przez niego codziennych czynności, co, jej zdaniem, potwierdza wydane wobec niego orzeczenie i nie podważają tego okoliczności, że dostosował się częściowo do wykonywania wybranych czynności, wykonując je samodzielnie. W opinii skarżącej do opieki bowiem zaliczają się także sprawunki, utrzymanie porządku, przygotowywanie posiłków oraz ogólne zajmowanie się gospodarstwem domowym, co spadło obecnie całkowicie na barki skarżącej.

Tłumaczenie skarżącej nie mogło się ostać, gdyż zakres pomocy jakiej w tym przypadku nie potrzebuje jej niepełnosprawny mąż jest tak szeroki, że nawet przy przyjęciu, iż czynności porządkowe czy zaopatrzeniowe domu, należą do kategorii "opieki nad mężem" a nie do zwykłych czynności domowych wykonywanych w każdym gospodarstwie domowym, to nawet taka interpretacja "opieki" nie przeszkadzałaby skarżącej podjąć pracy zarobkowej chociażby w ograniczonym zakresie. Choć jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, przy ubieganie się o tego typu świadczenie, zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie może się ograniczać do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy (niezależnie od systemu czasu pracy). Skarżąca prowadzi po prostu dom wykonując związane z tym codzienne czynności i to niezależnie od stanu zdrowia swego męża.

Rację ma więc organ II instancji, że brak jest w sprawie bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnia, czy też zaprzestaniem pracy przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad mężem (czy raczej w tym przypadku dorywczym świadczeniem pomocy) i w konsekwencji należało uznać, że nie została w sprawie spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Odnosząc się do pozostałych zarzutów strony, należy zaznaczyć, że pomimo treści skargi, nie sposób stwierdzić, że organy naruszyły w tej sprawie konstytucyjną zasadę równości (art. 32), pomocy niepełnosprawnym (art. 69), prawa pomocy rodzinie (art. 71 ust. 1), demokratycznego państwa prawa (art. 2) czy też przepisów Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz.U.2012.1169 z dnia 25 października 2012 r.) dotyczących odpowiednich warunków życia i ochrony socjalnej (Artykuł 28), których naruszenia skarżąca upatruje w związku z przepisami art. 17 ust. 4 u.ś.r. i art. 17 ust. 5 u.ś.r. Pozostaje jednie dodać, że przepisy art. 17 ust. 4 u.ś.r. i art. 17 ust. 5 u.ś.r. nie znalazły w ogóle zastosowania w niniejszej sprawie, nie będąc z resztą podstawą żadnego z wydanych w sprawie rozstrzygnięć.

Nadto, Sąd stwierdził, że przeprowadzone przez organy obu instancji postępowanie wyjaśniające, odpowiadało wymogom art. 7, art. 77, których to naruszenie podnosiła Skarżąca. Organy podjęły bowiem w sprawie wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego zgodnie z art. 7 kpa oraz zebrały, uzupełniły i wreszcie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy. Nadto należało stwierdzić, że organ pierwszej instancji prawidłowo odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego a organ odwoławczy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał to prawidłowe rozstrzygnięcie w mocy. Chybione stały się zatem zarzuty skargi dotyczące naruszenia norm prawa procesowego i prawa materialnego.

Reasumując, skoro zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy Z. zostały wydane zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., a w toku postępowania administracyjnego, poprzedzającego ich wydanie nie doszło do naruszenia norm prawa procesowego w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy to zarzuty skargi okazały się niezasadne.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

is