Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1142/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 71a par. 9
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Nita, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Krzysztof Kandut (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi A sp. z o.o. w J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - dalej zwana: k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1, art. 71a § 9 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm. – dalej zwana: u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia A spółka z o.o. w J. (dalej zwana: strona, skarżąca, spółka), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z [...] r. nr [...] w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej przez spółkę organowi egzekucyjnemu wierzytelności w kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 14 lutego 2019 r. do dnia zapłaty, należnej D. O. z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnych u dłużnika zajętej wierzytelności, dokonanej zawiadomieniami z: [...] r. nr [...]; [...] r. nr [...]; [...] r. nr [...].

Postanowienia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Naczelnik Urzędu Skarbowego w C., prowadzący postępowanie egzekucyjnego wobec D. O. (dalej zwany: zobowiązany), zawiadomieniem z [...] r., na podstawie art. 89 § 1 u.p.e.a., dokonał zajęcia innych wierzytelności pieniężnych u skarżącej, jako dłużnika zajętej wierzytelności, z tytułu wzajemnych rozliczeń, wystawionych faktur, wykonanych usług czy wykonywanych transakcji. Jednocześnie organ egzekucyjny wezwał spółkę, tj. dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od doręczenia zawiadomienia złożyła oświadczenie: 1) o uznaniu zajętej wierzytelności zobowiązanego, 2) że przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub o odmowie tego przekazania i jej przyczynie, 3) w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność. Zawiadomienie to zostało doręczone spółce [...] r., a zobowiązanemu [...] r.

W odpowiedzi z 14 grudnia 2016 r. spółka poinformowała, że ze zobowiązanym uzgodniła rozliczenia bezgotówkowe, stąd nie może przekazać wierzytelności w formie pieniężnej. W tej sytuacji organ [...] r. wezwał zobowiązanego oraz spółkę do przedłożenia dowodów potwierdzających dokonywanie rozliczeń w formie kompensat towarowych. W odpowiedzi na to wezwanie spółka w piśmie z 27 stycznia 2017 r. oświadczyła, że nie posiada zobowiązań wobec zobowiązanego na dzień zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, jak i na dzień udzielenia tej odpowiedzi.

W dniu [...] r. organ egzekucyjny wystąpił do właściwego dla spółki Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z wnioskiem o kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego – stosownie do art. 71a § 1 u.p.e.a. Jednocześnie wystąpił do spółki o informacje, czy po 27 stycznia 2017 r. wystąpiły należności wobec zobowiązanego, bowiem dokonane zajęcie nie zostało uchylone.

Kolejnym zawiadomieniem z [...] r. organ egzekucyjny, na podstawie art. 89 § 1 u.p.e.a., dokonał zajęcia innych wierzytelności pieniężnych u skarżącej, jako dłużnika zajętej wierzytelności, z tytułu wzajemnych rozliczeń, wystawionych faktur, wykonanych usług czy wykonywanych transakcji - doręczone spółce [...] r., a zobowiązanemu [...] r.

Spółka 19 maja 2017 r. oświadczyła, że nie posiada należności wobec zobowiązanego.

Zawiadomieniem z [...] r. organ egzekucyjny, na podstawie art. 89 § 1 u.p.e.a., po raz kolejny dokonał zajęcia innych wierzytelności pieniężnych u skarżącej, jako dłużnika zajętej wierzytelności, z tytułu wzajemnych rozliczeń, wystawionych faktur, wykonanych usług czy wykonywanych transakcji - doręczone spółce [...] r., a zobowiązanemu [...] r.

Również w tym przypadku spółka 31 maja 2017 r. oświadczyła, że nie posiada należności wobec zobowiązanego.

Z kolei 30 maja 2017 r. wpłynął do organu egzekucyjnego protokół z [...] r. z kontroli dłużnika zajętej wierzytelności (do zajęcia z [...]r.), według którego spółka dokonywała transakcji ze zobowiązanym, w tym od 1 lutego 2017 r. zaksięgowała 25 faktur zakupu od zobowiązanego. Prezes zarządu spółki podał, że nie dokonywał płatności za te faktury, gdyż zostały one zabezpieczone deklaracjami wekslowymi z najwcześniejszym terminem wykupu 31 stycznia 2021 r., stąd spółka nie ma możliwości przekazania zajętej wierzytelności.

W dniu [...] r. organ egzekucyjny wystąpił do właściwego dla spółki Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z wnioskiem o kolejną kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego – stosownie do art. 71a § 1 u.p.e.a.

Według protokołu z [...] r. kontroli dłużnika zajętej wierzytelności (do zajęcia z [...]r.), skarżąca od 1 kwietnia 2017 r. zaksięgowała 50 faktur zakupu od zobowiązanego. Prezes zarządu spółki także tym razem podał, że nie dokonywał płatności za te faktury, gdyż zostały one zabezpieczone 10 deklaracjami wekslowymi po [...] zł każda, z najwcześniejszym terminem wykupu 31 stycznia 2021 r., stąd spółka nie ma możliwości przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności. Podobne ustalenia wynikają z protokołu z [...] r. z kontroli dłużnika zajętej wierzytelności (do zajęcia z [...]r.).

W wyniku analizy poczynionych ustaleń organ egzekucyjny [...]r. wezwał spółkę do realizacji zajęć egzekucyjnych, a wobec braku realizacji -postanowieniem z [...]r., na podstawie m.in. art. 71a § 9 u.p.e.a., określił skarżącej nieprzekazaną kwotę w wysokości [...] zł wraz odsetkami ustawowymi. Organ ten, odwołując się do treści art. 89 u.p.e.a. wyjaśnił, że ma prawo dochodzenia należności pieniężnych także z wierzytelności przyszłych, tj. takich, które w chwili zajęcia jeszcze nie istniały, ale powstaną po dokonaniu zajęcia. Skarżąca wielokrotnie oświadczała, że nie posiada żadnych zobowiązań wobec zobowiązanego, podczas gdy dane z plików JPK_VAT ujawniły, że zobowiązany wystawiał faktury sprzedaży na rzecz spółki, co ta potwierdziła w toku kontroli realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Umowy wekslowe, na które powoływała się skarżąca, nie zwalniały dłużnika zajętej wierzytelności od realizacji zajęć, szczególnie, że z deklaracji wekslowych wynika, iż nastąpiła zapłata za wierzytelności. Strony dokładnie określiły bowiem, że regulują powstałe (już istniejące) wierzytelności, stąd dłużnik zajętej wierzytelności nie mógł odmówić przekazania kwot na podstawie dokonanych zajęć z tego powodu, że zostały zabezpieczone deklaracjami wekslowymi. Organ zwrócił przy tym uwagę, że dłużnik zajętej wierzytelności na wezwanie organu egzekucyjnego z [...] r. odpowiedział, że nie uznaje zajętej wierzytelności, gdyż w momencie zajęcia nie istniały żadne wierzytelności należne zobowiązanemu, jednakże wobec wystawienia deklaracji wekslowych sam przyznał, że wierzytelności istniały. To oznacza, że bezpodstawnie uchylił się od ich przekazania organowi.

W zażaleniu, wnosząc o uchylenie postanowienia organu I instancji, strona w szczególności podniosła, że organ nie wykazał aby spółka bezpodstawnie uchylała się od obowiązku przekazania zajętych kwot. Skarżąca była przekonana, że zajęcia były bezskuteczne, stąd nie była zobowiązana do ich realizacji. Dotyczyły one bowiem wierzytelności przyszłych, które w chwili zajęcia nie istniały. Poza tym strona podnosi, że w spornym postanowieniu została wskazana kwota odnosząca się do należności, których nie dotyczyła kontrola. Tym samym, skoro podstawą do wydania postanowienia jest przeprowadzona kontrola wykonania środka egzekucyjnego, to organ nie mógł wydać postanowienia w odniesieniu do okresu nieobjętego kontrolą.

W piśmie uzupełniającym spółka przedłożyła oświadczenie z 24 kwietnia 2019r., według którego saldo zobowiązań na dzień zakończenia współpracy ze zobowiązanym wynosi [...] zł i do tej wysokości zostaną rozliczone weksle w terminach wykupu. Z kolei zobowiązany w piśmie z 31 maja 2019 r. oświadczył, że weksle, w związku z zakończeniem współpracy ze spółką, zwrócił wystawcy weksli, tj. skarżącej.

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu stwierdził, że pomimo prawidłowego doręczenia zawiadomień o zajęciu z [...] r., [...] r. oraz [...] r., skarżąca nie przekazała zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Wprawdzie spółka informowała organ egzekucyjny, że nie ma możliwości przekazania zajętej wierzytelności w formie pieniężnej bowiem ze zobowiązanym ustalone zostały bezgotówkowe rozliczenia w formie kompensaty towarowej (oświadczenie z 14.12.2016 r.), następnie (27.01.2017r.), że nie posiadała zobowiązań wobec zobowiązanego na dzień zawiadomienia o zajęciu, później (19.05.2017 r.), że po 27.01.2017 r. nie posiada zobowiązań wobec zobowiązanego, podobnie w kolejnych oświadczeniach (z 31.05.2017 r. i 14.12.2017 r.), i wreszcie że płatności dokonano wekslami które zostaną wykupione dopiero w przyszłości– jednak przeprowadzone w spółce kontrole prawidłowości realizacji zastosowanych środków egzekucyjnych potwierdziły istnienie wymagalnych zobowiązań spółki wobec zobowiązanego po dokonaniu w/w zajęć. Skarżąca argumentowała, że istniały podstawy prawne pozwalające uchylać się od przekazania zajętej wierzytelności organowi w postaci zabezpieczenia płatności dziesięcioma deklaracjami wekslowymi z [...] r. na sumę wekslową [...] zł każda, z niewymagalnymi terminami płatności, jednak organ stanowiska tego nie podzielił. Wyjaśnił w tym zakresie, że zawarcie deklaracji wekslowych do wypełnionych weksli własnych nie usprawiedliwiało uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności. Przedstawiając funkcje weksla w obrocie prawnym organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie dłużnik wystawił weksle kompletne na sumę [...] zł każdy, wskazując w deklaracji wekslowej, że celem jest zapłata za zobowiązania względem wierzyciela z tytułu wierzytelności powstałych na skutek wzajemnej współpracy handlowej. To oznacza, że wierzytelności istniały i to w czasie dokonywania zajęć egzekucyjnych, a skarżąca bezpodstawnie (bez podstawy prawnej) uchylała się od przekazania organowi egzekucyjnemu kwot objętych zajęciami wierzytelności pieniężnych. Weksle miały charakter jedynie zabezpieczający, a deklaracja wekslowa stanowi w istocie rodzaj umowy o zasadach współpracy handlowej .

W skardze na w/w postanowienie strona, reprezentowana przez pełnomocnika, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji, zarzuciła naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego:

- art. 65 i art. 353 [1] w zw. z art. 354 i art. 353 kodeksu cywilnego poprzez niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że w dacie zajęcia istniały wierzytelności nadające się do zajęcia, a także błędne przyjęcie, że w związku z wystawieniem weksli oraz deklaracji wekslowej doszło do nawiązania stałej umowy współpracy pomiędzy stronami, a także przyjęcie, że weksel nie mógł stanowić zapłaty za wierzytelności przyszłe, podczas gdy na dzień zajęcia nie istniała żadna wierzytelność podlegająca zajęciu, a weksel stanowił formę zapłaty za wierzytelności, w tym wierzytelności przyszłe oraz strony nie zawarły stałej umowy współpracy w zakresie sprzedaży;

2. przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności oraz wierzytelności przyszłych i skarżąca była zobowiązana do przekazania kwot wynikających z faktur wystawionych po dacie zajęcia na rzecz organu egzekucyjnego;

b) art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na wydaniu postanowienia, w którym określono wysokość nieprzekazanej kwoty, mimo że nie zachodziły przesłanki warunkujące wydanie tegoż postanowienia, tj. bezpodstawne uchylanie się dłużnika zajętej wierzytelności od zapłaty;

c) art. 7 w zw. z art. 77, art. 11 k.p.a. w zw. z art. art. 18 u.p.e.a. poprzez:

- dokonanie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego w sprawie przez przyjęcie w szczególności, że w chwili zajęcia istniały wierzytelności nadające się do zajęcia, co z kolei poskutkowało zajęciem wierzytelności przyszłych,

- dokonanie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego, w szczególności deklaracji wekslowych i uznanie wbrew ich treści, że strony nie mogły ustalić weksla jako sposobu płatności za wystawiane faktury i błędne przyjęcie, że wystawione przez skarżącą weksle mogły jedynie zabezpieczać wierzytelności, a nie być sposobem ich zapłaty.

W uzasadnieniu skargi strona przedstawiła stosowną argumentację popierającą stawiane zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy zaistniały przesłanki do wydania skarżącej, jako dłużnikowi zajętej wierzytelności, postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty, na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a.

Na wstępie wyjaśnić trzeba, że zajęcie egzekucyjne, zdefiniowane w art. 1a pkt 18 u.p.e.a., stanowi czynność organu egzekucyjnego, na podstawie której następuje odebranie zobowiązanemu swobody rozporządzania przysługującym mu prawem majątkowym. Mocą art. 89 i kolejnych w/w ustawy możliwe jest przeprowadzenie przez organ egzekucji z wierzytelności pieniężnych innych niż określone w przepisach art. 72 – art. 87 u.p.e.a. Stosownie do art. 89 § 1 – 3 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności (§1). Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (§ 2). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:

1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:

a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,

b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania,

c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność;

2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem;

3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony (...).

Jak wynika z powyższych regulacji, pozwalają one m.in. na dochodzenie należności pieniężnych z wierzytelności przyszłych, tj. takich które w chwili zajęcia jeszcze nie istniały, ale powstaną po dokonaniu zajęcia.

Stosownie do art. 67a § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia (m.in. wierzytelności) wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, a dłużnik jest zobligowany przekazać mu kwoty wynikające z zajętej wierzytelności.

Na podstawie art. 91 u.p.e.a. organ egzekucyjny ma możliwość zastosowania wobec dłużnika zajętej wierzytelności trybu przewidzianego w art. 71b tej ustawy, a mianowicie ściągnięcia zajętej kwoty wierzytelności od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawę wystawienia tytułu wykonawczego stanowi wówczas postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Mianowicie, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Wydane w tym trybie postanowienie stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jego dłużnika i stwierdzenie, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W postanowieniu, o którym mowa wyżej, organ egzekucyjny dokonuje konkretyzacji obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenia jego charakteru i zakresu. Stanowi ono prawną podstawę do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu całej lub części zajętej wierzytelności. Zatem przesłankami do określenia dłużnikowi wysokości nieprzekazanych (organowi egzekucyjnemu) wierzytelności przysługujących zobowiązanemu są: 1) fakt ich zajęcia przez organ egzekucyjny (w stosownym trybie); 2) bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

W rozpatrywanej sprawie nie jest sporne, że zawiadomieniami o zajęciu z [...] r., [...] r. oraz [...] r. organ dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności, tj. u skarżącej. Dokumenty zajęcia sporządzone zostały zgodnie z wzorem określonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów i dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 655) i zawierały pouczenie o możliwości ściągnięcia nieprzekazanej organowi wierzytelności bezpośrednio od dłużnika - w przypadku bezpodstawnego uchylenia się od przekazania zajętych wierzytelności. Pomimo zajęcia wierzytelności i otrzymania zawiadomienia, w którym organ egzekucyjny wzywa skarżącego, aby należnej kwoty z tytułu dostaw od zobowiązanego bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz organowi egzekucyjnemu, skarżąca żadnej kwoty organowi nie przekazała. Oświadczyła temu organowi, że nie ma możliwości przekazania zajętej wierzytelności w formie pieniężnej, bowiem ustaliła z zobowiązanym rozliczenia bezgotówkowe w formie kompensaty towarowej. Później spółka twierdziła, że nie ma zobowiązań wobec zobowiązanego na dzień 25.11.2016r., jak i na dzień 27.01.2017 r. Oświadczyła też, że nie posiadała zobowiązań wobec zobowiązanego od 28.01.2017 r. do 19.05.2017 r., a innym razem, że w okresie od 21.04.2017 r. do 31.05.2017 r. Przeprowadzone u skarżącej kontrole prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego pokazały jednak, że spółka stale i systematycznie współpracuje ze zobowiązanym i posiada w stosunku do niego zobowiązania w lutym, kwietniu i maju 2017 r. Już to wskazuje, że w/w oświadczenia skarżącej o braku zobowiązań wobec zobowiązanego były nieprawdziwe.

Do protokołu w/w kontroli strona podała, że nie mogła przekazać organowi zajętych kwot w formie pieniężnej, gdyż zabezpieczyła ich płatność deklaracjami wekslowymi.

W tym stanie faktycznym wyjaśnić trzeba co oznacza "bezpodstawne uchylanie się" od przekazania zajętej wierzytelności, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., i czy działania skarżącej takim bezpodstawnym uchylaniem się były.

Zdaniem Sądu podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu w/w przepisu - mogą być jedynie okoliczności prawne, i to takie, które mają zdolność uchylenia się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela, jak np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp. Użyty w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną.

W realiach rozpoznawanej sprawy skarżąca kwestionując zasadność zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a. raz podnosiła, że nie ma możliwości przekazania zajętej wierzytelności w formie pieniężnej bowiem ustaliła z zobowiązanym rozliczenia bezgotówkowe w formie kompensaty towarowej, później że nie ma zobowiązań wobec zobowiązanego, a ostatecznie że nie ma możliwości przekazania zajętej wierzytelności gdyż nie dokonywała płatności za faktury, albowiem zostały one zabezpieczone deklaracjami wekslowymi z najwcześniejszym terminem wykupu 31 stycznia 2021 r.

W ocenie Sądu argumentacja skarżącej nie zasługuje na aprobatę. Przede wszystkim wskazać trzeba, że organ prowadzący postępowanie egzekucyjnego wobec zobowiązanego, zawiadomieniem z [...] r. dokonał zajęcia innych wierzytelności pieniężnych u skarżącej, jako dłużnika zajętej wierzytelności, z tytułu wzajemnych rozliczeń, wystawionych faktur, wykonanych usług czy wykonywanych transakcji. Od tej pory skarżąca nie miała swobody rozporządzania przysługującym jej prawem majątkowym. Jak pokazały wyniki kontroli (protokół z [...] r.) u dłużnika zajętej wierzytelności, w lutym 2017 r. spółka zaksięgowała 25 faktur zakupu od zobowiązanego na kwotę brutto [...] zł. Z kolei od 1 kwietnia 2017 r. (protokół z [...] r. i z [...] r.) zaksięgowała kolejnych 50 faktur zakupu od zobowiązanego na kwotę brutto [...] zł (spółka realizowała ze zobowiązanym transakcje także w okresach nie objętych protokołami kontroli, ale po dokonaniu zajęcia). Istnienie zobowiązań spółki wobec zobowiązanego, oprócz ustaleń w/w kontroli, potwierdziły także dane z plików JPK_VAT. Argumentem mającym zwalniać dłużnika zajętej wierzytelności od realizacji zajęć, są deklarację wekslowe mające powodować, że zapłata za wierzytelności nastąpiła za pomocą weksli, ale płatność w pieniądzu wystąpi dopiero w przyszłości, w terminach wymagalności z weksli.

Zdaniem Sądu wystawione deklaracje wekslowe nie uniemożliwiają zastosowania art. 71 a § 9 u.p.e.a., gdy w trakcie czynności kontrolnych stwierdzono istnienie wymagalnych zobowiązań z zaksięgowanych faktur. Innymi słowy, zasady współpracy między kontrahentami, w tym co do zabezpieczania przez skarżącą określonych zobowiązań z faktur, nie miało znaczenia, gdyż powinność dłużnika i działania organów w tym zakresie należało ocenić wyłącznie w oparciu o treść art. 71a § 9 u.p.e.a. Skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów, które potwierdzałyby nieuznanie wierzytelności wynikających z faktur opisanych w protokołach kontroli. Przeciwnie, wskazywała, że była dłużnikiem zobowiązanego, co potwierdzają deklaracje wekslowe oraz oświadczenia składane do protokołów kontroli, gdzie prezes zarządu spółki podał, iż weksle zabezpieczają wierzytelności (a nie pełnią funkcję płatniczą). Kontrole te pozwoliły stwierdzić istnienie faktur od zobowiązanego, a więc wymagalnych zobowiązań na rzecz spółki, a porozumienie zawarte w deklaracjach wekslowych co do zasad zapłaty wierzytelności powstałych w ramach współpracy tego nie zmienia. Deklaracje te nie modyfikują treści art. 71a § 9 u.p.e.a.

Niezależnie od tego dostrzec trzeba, że faktury potwierdziły realizację umowy sprzedaży dokonanej przez zobowiązanego na rzecz skarżącej. To z kolei zrodziło obowiązek zapłaty ceny sprzedaży, a zatem wierzytelność. Termin jej wymagalności wynika z umowy między stronami, z zastrzeżeniem m.in. przepisów ustawy z 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 684 ze zm.) – art. 13. Utwierdza to w przekonaniu, że deklaracja wekslowa mogła w tej sprawie wyłącznie zabezpieczać wierzytelność, na co z resztą wskazywał prezes spółki w oświadczeniach składanych do protokołów kontroli.

Dodatkowo wyjaśnić trzeba, odnosząc się jednocześnie do argumentów skargi, że weksel własny jest dokumentem, którego wymogi formalne wynikają z art. 101 ustawy z 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 160 ze zm.). W szczególności takim wymogiem jest bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej, co powoduje, że wystawienie weksla rodzi zobowiązanie abstrakcyjne, oderwane od swoich przyczyn i stosunków prawnych, które były powodem zobowiązania się wystawcy (T.Komosa, W.Opalski, Komentarz do ustawy – Prawo wekslowe [w:] Prawo wekslowe i czekowe. Komentarz, Wyd. Praw. PWN 1999). Weksel spełnia w obrocie gospodarczym pięć podstawowych funkcji: kredytową, płatniczą, obiegową, gwarancyjną i refinansową (L.Bagińska, M.Czarnecki, Prawo wekslowe i czekowe. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2003, str. 2 – 29). Funkcja płatnicza, na którą powołuje się skarżąca, polega na spełnianiu świadczenia poprzez wręczenie weksla, zamiast zapłaty w formie pieniężnej. Natomiast funkcja gwarancyjna (zabezpieczająca), na którą wskazał organ, wiąże się z zabezpieczeniem spełnienia świadczenia wynikającego ze stosunku podstawowego i najczęściej jest realizowana w formie weksli, do których dołączana jest tzw. deklaracja wekslowa (porozumienie wekslowe) opisująca warunki wypełnienia takiego weksla.

Funkcja płatnicza weksla sensu largo polega na regulowaniu zobowiązań płatniczych przez wręczanie weksla zamiast zapłaty z tytułu zawartych transakcji gospodarczych. Natomiast funkcja płatnicza weksla sensu stricte polega na wykorzystaniu go w celu umarzania zobowiązań (M.Michalski, Funkcje gospodarcze weksla, PUG 1992, Nr 4).

W tej sprawie weksel nie był wręczany wierzycielowi jako forma zapłaty za fakturę, nie obejmował jej wartości (czy też wartości kilku/wielu faktur), lecz określał sumę wekslową odwołując się ogólnie do wierzytelności powstałych wskutek współpracy handlowej. Jak wskazywała sama spółka w zażaleniu, nie łączyła jej ze zobowiązanym jakakolwiek umowa o współpracy, a dostawy miały charakter jednorazowy. Skoro tak, to nie sposób przyjąć, że weksle opiewające na [...] zł każdy spełniały funkcję płatniczą, gdy żaden z nich przy jednorazowych transakcjach nie został z taką transakcją powiązany. Oznacza to, że miały rolę zabezpieczającą (gwarancyjną). Utwierdza w tym przekonaniu oświadczenie zobowiązanego z 31 maja 2019 r., według którego w związku z zakończeniem współpracy ze skarżącą zwrócił weksle wystawcy. Nie mogły więc takie weksle stanowić zapłaty. W tym stanie rzeczy weksle nie pełniły funkcji płatniczej, lecz co najwyżej zabezpieczały wymagalne zobowiązania.

Skoro zatem skarżąca spółka - mimo braku jakichkolwiek przeszkód prawnych - nie przekazała zajętych przez organ egzekucyjny wierzytelności, to wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. przez organ egzekucyjny uznaje Sąd za zasadne. Zasadnie też organ egzekucyjny uznał, że działanie skarżącej polegające na nieprzekazaniu wierzytelności organowi nosi znamiona bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, o którym mowa w w/w regulacji, a wystawienie weksli zabezpieczających płatność nie dowodzi, że płatności nie dokonano, wobec upływu terminu ich wymagalności. Nie modyfikuje tego obowiązku data wykupu weksla podana na deklaracji wekslowej. W konsekwencji zasadnie organ przyjął, że została spełniona przesłanka do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty. Raz jeszcze przypomnieć trzeba, że podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela, a nie przesłanki faktyczne. Zaistnienie przesłanek prawnych strona nie wykazała.

Za niezasadne uznał Sąd podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 11 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego. Organ szczegółowo odniósł się do wyjaśnień skarżącej oraz deklaracji wekslowych. Przyjął jednakże – na podstawie ustaleń kontroli oraz przywołanych przepisów – że skarżąca posiadała wobec zobowiązanego wymagalny dług powstały po datach zajęć opisanych na wstępie. W ocenie Sądu, organy obu instancji podjęły wszelkie czynności celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz poddały go wnikliwej i prawidłowej ocenie. Strona skarżąca miała też zapewnioną możliwość czynnego udziału w toku postępowania, z czego wielokrotnie korzystała.

Z tych względów, uznając skargę za nieuzasadnioną, Sąd - na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - skargę oddalił.