Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 463/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 pkt 2, 7 i art. 64a
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant st. sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 października 2022 r. sprawy ze skargi H. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę


UZASADNIENIE

U podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne:

Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., działając z upoważnienia Prezydenta B., po ponownym rozpatrzeniu wszczętej z urzędu w dniu 20 lutego 2020r. sprawy o ustalenie H. D. (dalej powoływanej jako: "Skarżąca") opłaty za pobyt ojca K, D. w Domu Pomocy Społecznej w B. przy ul. Ś., decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...[ ustalił H. D. opłatę w różnych wysokościach za okres od 1 kwietnia 2019 r. do 30 września 2021 r., ostatnio za okres od 1 maja 2021r. do 30 września 2021 r. w wysokości po 484,10 zł miesięcznie.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła H. D. zarzucając jej naruszenie: (1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, (2) art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia decyzji wyłącznie na ustaleniu, iż skarżąca jest zstępną K. D., oraz jej dochód jest wyższy niż 300% kryterium osoby samotnie gospodarującej, pomijając istotne ustalenia dot. kosztów utrzymania skarżącej i rzeczywistego braku możliwości ponoszenia opłat, jak również sytuacji majątkowej pozostałych zstępnych do ponoszenia opłat, (3) art. 64 ust. 2 i 7 u.p.s. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że okoliczności na które powołuje się skarżąca w postaci braku więzi emocjonalnej, a także postawy i zachowania K. D., objawiającego się w przemocy fizycznej i psychicznej wobec członków rodziny skarżącej i jej samej nie mieszczą się w ustawowych przesłankach zwolnienia. Powołując się na powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz rozpoznanie sprawy co do istoty poprzez stwierdzenie braku podstaw prawnych do obciążania jej opłatami za pobyt K. D. w domu pomocy społecznej, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Skarżąca wniosła też o dopuszczenie dowodu z dokumentu i wystąpienie do Sądu Okręgowego w B. I Wydział Cywilny w sprawie o sygn. akt: [...], celem wykazania faktu całkowitego rozpadu więzi rodzinnych pomiędzy K.D., a pozostałymi członkami rodziny i porzucenia przez K. D. swoich członków rodziny na okres kilkudziesięciu lat. W tym celu wniosła o wystąpienie do w/w sądu o udostępnienie akt sprawy na czas rozpatrywania niniejszego postępowania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...]kwietnia 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wskazał, że ojciec H. D. – K. D. (ur..) przebywa w Domu Pomocy Społecznej w B. przy ul. Ś. od dnia 14 sierpnia 2013r. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w B. przy ul. Ś. od dnia 01.04.2019r. od dnia 31.03.2020r. wynosił 3 931,00 zł); od dnia 01.04.2020r. do dnia 31.03.2021r. wynosił 4 098,00; od dnia 01.04.2021 r. wynosi 4 139,00 zł.. K. D. ponosi opłatę wys. 70% swoich dochodów, ale wnoszona opłata pokrywa jedynie w części średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej. Kwota różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w DPS w B. przy ul. Ś., a wpłatą mieszkańca K. D. od 01.04.2019r. do 31.03.2020r. wynosiła 2 363,85 zł miesięcznie (3 931,00 zł - 1 567,15 zł = 2 363,85 zł), od 01,04.2020r. do 31.03.2021 r. wynosiła 2 446,15 zł miesięcznie (4098,00 zł - 1 651,85 zł = 2 446,15 zł) oraz od 01.04.2021 r. wynosi 2 418,41 zł miesięcznie (4139,00 zł - 1 720,59 zł = 2 418,41 zł).

Dalej, jak wyjaśnił organ, podopieczny K. D. jest osobą rozwiedzioną. Obowiązek ponoszenia opłaty za jego pobyt w domu pomocy społecznej, poza nim, ciąży odpowiednio na córkach: H. D. i K. Ż. oraz na pięciorgu pełnoletnich wnukach: K. D., P. D., K. Ż., U. W. i K. Z., którzy również winni, w zależności od sytuacji dochodowej, partycypować w kosztach pobytu ojca/dziadka w Domu Pomocy Społecznej w B. Organ I instancji dokonał zaś szczegółowej analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej osób obowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt K. D. w DPS, wskazując w treści decyzji na podjęte rozstrzygnięcia co do pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji na rzecz osoby przebywającej w DPS. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że córka mieszkańca – K. Ż., wnuczka mieszkańca U. W., wnuczka mieszkańca K. Z. - nie zostały zobowiązane do uiszczania opłaty, gdyż w badanym okresie miesięczny dochód tych osób nie przekracza 300% kryterium dochodowego. Wnuk mieszkańca K. Ż. oraz prawnuk mieszkańca D. Ż. - przebywają za granicą, sprawa w toku. Osoby zobowiązane do uiszczenia opłaty na podstawie decyzji ustalających to: wnuk P. D., wnuk K. D. i córka H. D,. Organ I instancji ustalił również, że H. D. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Dochód w badanym okresie stanowiły: renta wraz z ekwiwalentem węglowym do czerwca 2020 r. oraz wynagrodzenie za pracę do sierpnia 2020 r., od lipca 2020 r. emerytura ZUS oraz w okresie od września 2020 r. do sierpnia 2021 r. dochód ze sprzedaży nieruchomości - art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej (1/12 od kwoty 170.000,00 zł co stanowi 14.166,87zł). Od września 2021 roku dochodem Strony jest wyłącznie emerytura i dochód ten nie przekracza kwoty 300% kryterium dochodowego. Szczegółowe wyliczenie kwoty opłaty znajdują się na stronach 10-11 decyzji organu I instancji.

W ocenie Kolegium zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że ustalona przez organ I instancji opłata została wyliczona w sposób prawidłowy i zgodnie z przepisem art. art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b) oraz ust. 2 d ustawy o pomocy społecznej. Organ I instancji odniósł się wszystkich kwestii podnoszonych przez Zobowiązaną w toku postępowania, wnikliwie rozpatrzył sytuację samej strony oraz przeprowadził postępowanie wobec pozostałych osób Zobowiązanych. Odnosząc się zaś do argumentów zawartych w odwołaniu, a mianowicie wzajemnych relacji pomiędzy Skarżącą, a jej ojcem, w postaci braku kontaktu z ojcem, nadużywanie przez niego alkoholu, nie dbania o Skarżącą i nie interesowania się wnukami, Kolegium zauważyło, że od 21 stycznia 2022 r. obowiązują nowe regulacje, które mają zastosowanie także do spraw wszczętych i niezakończonych w dniu wejścia w życie przepisów. I tak do art. 64 ustawy o pomocy społecznej dodany został pkt 7, zgodnie z którym osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Po drugie, nastąpiła zmiana art. 64a tej ustawy, stanowiąca, że osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu.

Uwzględniając podniesioną w tym zakresie argumentację Skarżącej, SKO zgodziło się z organem I instancji, że Skarżąca nie udowodniła w żaden sposób swoich twierdzeń. Ponadto, jak podkreśliło Kolegium, ustawodawca przyjął w art. 64 u.p.s., że organ może ale nie musi zastosować tego rodzaju zwolnienia (zasada uznaniowości), a także, że przesłanką jest rażące naruszenie obowiązków rodzinnych. Tego rodzaju twierdzeń Strona nie udowodniła, tymczasem z z art. 64a wynika wprost, że obligatoryjnie stosuje się zwolnienie, gdy zostaną przedłożone stosowne dowody: prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. W niniejszej sprawie Skarżąca powołała się na wyrok rozwodowy rodziców, jednakże zdaniem SKO, sam fakt rozwodu rodziców i to w okresie kiedy nie istniał już obowiązek alimentacyjny ojca względem Skarżącej nie przyczynia się do ustalenia przesłanek o których mowa w art. 64 lub 64a ustawy o pomocy społecznej. Tym bardziej, że przywołana sprawa sądowa miała miejsce w 1998 roku, a zatem w okresie kiedy Skarżąca była już osobą dorosłą.

W odwołaniu podniesiono także, że ustalenie przekroczenia kryterium dochodowego nastąpiło w głównej mierze ze względu na okoliczność uzyskania przez Skarżącą dochodu ze sprzedaży nieruchomości., która to kwota została przeznaczona na remont jej domu. Jej obecna sytuacja tj. utrzymywanie się wyłącznie z emerytury ZUS nie pozwala zaś na uiszczenie opłaty. W tym zakresie Kolegium wyjaśniło, iż uzyskanie jednorazowego dochodu zostało przewidziane w ustawie o pomocy społecznej i w takim przypadku zastosowanie ma art. 8 ust. 11 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Jest to przepis o charakterze związanym, zatem organy nie mają w tym zakresie żadnego wyboru, a sam sposób wydatkowania tego dochodu lub jego przeznaczenie - nie ma znaczenia w sprawach, do których ww. regulacja winna być zastosowana. Zatem, jak zaakcentowało Kolegium, fakt, że obecnie Skarżąca utrzymuje się wyłącznie ze świadczenia emerytalnego nie może być uznany za powód do zastosowania zwolnienia na mocy art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. W myśl tego przepisu można zwolnić osobę na jej wniosek w szczególności jeżeli: występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, stary materialne, powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Tego rodzaju okoliczności, zdaniem SKO, nie wystąpiły po stronie Skarżącej. Ponoszone zaś w odwołaniu kwestie codziennych wydatków i kosztów utrzymania, nie stanowią szczególnie uzasadnionej okoliczności do zastosowania przedmiotowego zwolnienia.

Skargę na powyższą decyzję do tutejszego sądu wniosła H. D. zarzucając jej:

1) art. 7, 8, 77 § 1 i 80 k p a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób, który nie budzi zaufania obywatela do organu, a także zaniechanie podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, mając na względzie słuszny interes obywatela;

2) art. 64 pkt 2 u.p.s. poprzez uznanie, że skarżąca nie może zostać zwolniona częściowo lub całkowicie z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS, wynikające z błędnego ustalenia, że w sprawie nie występują "uzasadnione okoliczności", o których mowa w tym przepisie, które pozwalałyby na zwolnienie skarżącej z odpłatności na zasadzie uznania administracyjnego.

W uzasadnieniu skargi jej autorka powołała się na art. 64 i art. 64a u.p.s., wskazując, że organ II instancji pominął możliwość jego zastosowania i rozpatrzenia wniosku o zwolnienie jej z odpłatności za pobyt ojca w DPS w całości lub w części. Tymczasem, jak podkreśliła, katalog przypadków wymieniony w art. 64 u.p.s. nie ma charakteru zamkniętego. Zatem w sytuacjach, gdy ze względu na upływ czasu, nie jest możliwe aktualnie uzyskanie jednego z orzeczeń, o których mowa w art. 64 a u.p.s., nawet, jeśli w przeszłości zachodziły faktycznie przesłanki uzasadniające wydanie takiego orzeczenia, organ powinien rozważać przy rozpatrywaniu wniosku o zwolnienie, także zastosowania art. 64 pkt 2 i 7 u.p.s. Zdaniem Skarżącej wymaganie w każdym wypadku orzeczenia sądu powszechnego, w tym także od osób dojrzałych, które z przyczyn od siebie niezależnych nie mogą takiego orzeczenia uzyskać, w sposób nieuzasadniony różnicowałoby sytuację dwóch grup podmiotów, tj. tych, którzy uzyskali stosowny wyrok sądu powszechnego i tych, którzy nie ze swojej winy takiego wyroku nie posiadają i obecnie już nie mogą go uzyskać. Taka zaś interpretacja przytoczonego art. 64 u.p.s. nie daje się pogodzić z konstytucyjną zasadą równości.

Podkreśliła, że z dokumentów analizowanych w sprawie wynika, iż wyrokiem z 1998 r. orzeczono rozwód małżeństwa K. D. z matką skarżącej, bez orzekania o winie stron, co było podyktowane chęcią szybkiego zakończenia postępowania. Natomiast jeszcze przed orzeczeniem rozwodu, K. D. nie przejawiał żadnego zainteresowania losami swojej rodziny i faktyczny rozpad więzi, nastąpił nad długo przed orzeczeniem rozwodu. "Życie rodzinne" K. D. ograniczało się wyłącznie do nadużywanie alkoholu, urządzania awantur, wielokrotnego dopuszczania się wobec członków rodziny rękoczynów i brak troski o zaspakajanie potrzeb rodziny. Z tego też względu, jak również z uwagi na faktyczne porzucenie rodziny przez K. D., do dnia dzisiejszego nie wykształciły się żadne relacje pomiędzy Skarżącą, a pensjonariuszem, który jest obecnie dla niej osobą całkowicie obcą. Skarżąca przyznała, że w chwili obecnej nie ma prawnej możliwości pozbawienia ojca wykonywania władzy rodzicielskiej z mocą wsteczną, tym niemniej obecnie nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji stosowania obowiązujących przepisów do stanu faktycznego sprzed ponad 40 lat w sytuacji, gdy dodatkowo istniał wówczas zupełnie inny system prawny oraz obowiązywały inne normy społeczne. W tak wyjątkowej sytuacji, to organ powinien zatem przedsięwziąć wszelkie możliwe czynności, aby wyjaśnić wyżej wskazane okoliczności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kognicja sądu administracyjnego ogranicza się do zbadania legalności, tj. zgodności zaskarżonych decyzji z przepisami prawa materialnego i procesowego. Powyższa zasada wynika z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021, poz. 137). Jedynie w przypadku istnienia istotnych wad postępowania lub naruszenia przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, zgodnie z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022, poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") następuje uchylenie decyzji administracyjnej lub stwierdzenie jej nieważności przez sąd. Jednocześnie rozstrzygając daną sprawę, wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zawartymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w sprawie ustalenia Skarżącej opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 60 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021r., poz. 2268) pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3 (ust. 1). Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (ust. 2 pkt 1). Osobami zobowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, w myśl art. 61 ust. 1 u.p.s., są w kolejności: (1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka; (2) małżonek, zstępni przed wstępnymi; (3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina, określone w pkt 2 i 3, nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Stosownie do ust. 2, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: (1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; (2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: (a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium; (b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; (3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Z kolei z art. 61 ust. 2e u.p.s. wynika, że w przypadku odmowy przez małżonka, zstępnego bądź wstępnego zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

W kontrolowanej sprawie niesporne jest, że Skarżąca jest córką K. D. przebywającego w Domu Pomocy Społecznej w B. od dnia 14 sierpnia 2013r. Skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jej dochód w badanym okresie stanowiły: renta wraz z ekwiwalentem węglowym do czerwca 2020 r. oraz wynagrodzenie za pracę do sierpnia 2020 r., od lipca 2020 r. emerytura ZUS oraz w okresie od września 2020 r. do sierpnia 2021 r. dochód ze sprzedaży nieruchomości, a od września 2021 roku dochodem Skarżącej jest wyłącznie emerytura i dochód ten nie przekracza kwoty 300% kryterium dochodowego.

Nie jest też kwestionowane w sprawie, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w B. od dnia 01.04.2019r. od dnia 31,03.2020r. wynosił 3 931,00 zł); od dnia 01.04.2020r. do dnia 31.03.2021r. wynosił 4 098,00; od dnia 01.04.2021r. - wynosi 4 139,00 zł. W sprawie ustalono też, że K. D. ponosi opłatę wysokości 70% swoich dochodów, ale wnoszona opłata pokrywa jedynie w części średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej. Kwota natomiast różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w DPS, a wpłatą mieszkańca od 01.04.2019r. do 31.03.2020r. wynosiła 2 363,85 zł miesięcznie (3 931,00 zł - 1 567,15 zł = 2 363,85 zł), od 01,04.2020r. do 31.03.2021 r. wynosiła 2 446,15 zł miesięcznie (4098,00 zł - 1 651,85 zł = 2 446,15 zł) oraz od 01.04.2021 r. wynosi 2 418,41 zł miesięcznie (4139,00 zł - 1 720,59 zł = 2 418,41 zł). W sprawie niekwestionowane jest również ustalenie organu, że Skarżąca w okresie od marca 2019r. do sierpnia 2021r. przekroczyła kwotę 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, co uzasadniało ustalenie opłat w kwotach określonych w sentencji decyzji organu I instancji.

W niniejszej sprawie zarzuty Skarżącej nie dotyczą jednak ustalonych ww. decyzją kwot opłaty za pobyt ojca w DPS, ale braku zwolnienia jej z ich ponoszenia na podstawie art. 64 i art. 64a u.p.s. Skarżąca wnosiła o zwolnienie z przedmiotowej opłaty, w związku z tym, że nie utrzymuje żadnego kontaktu z ojcem, przez całe życie nadużywał on alkoholu w stopniu, który powodował rażące zaniedbywanie obowiązków rodzicielskich, nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego wobec swoich dzieci i znęcał się nad nimi fizycznie i psychiczne. Jak wskazała Skarżąca w chwili obecnej jako osoba pełnoletnia, nie ma prawnej możliwości pozbawienia ojca K. D. wykonywania władzy rodzicielskiej z mocą wsteczną. Brak zaś prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu władzy rodzicielskiej jej ojca nie wynika z zaniedbania, czy lekkomyślności matki skarżącej, lecz z odmiennych realiów rzeczywistości lat 80 i 90-tych ubiegłego wieku, kiedy to patologie rodzinne były przedmiotem tabu i milczącego przyzwolenia społeczeństwa. Jak wynika zaś z akt sprawy wyrokiem z 1998 r. orzeczono rozwód małżeństwa K. D. z matką Skarżącej, bez orzekania o winie stron, co było podyktowane chęcią szybkiego zakończenia postępowania.

Jak stanowi przepis art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1. wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2. występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3. małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4. osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5. osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6. osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu.

Dodatkowo od 27 stycznia 2022 r. do art. 64 u.p.s. została dodana kolejna przesłanka zwolnienia z opłat, polegająca na wykazaniu przez osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażącego naruszenia przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty (art. 64 pkt 7 u.p.s.). Z kolei w myśl art. 64a u.p.s. osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem, że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona albo prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica.

Podkreślić także należy, że obligatoryjna przesłanka zwolnienia zawarta jest w przytaczanym art. 64a u.p.s. Zatem wyraźnie wskazać trzeba, że instytucja zwolnienia z ponoszenia kosztów utrzymania członka rodziny w DPS może przybrać formę zwolnienia obligatoryjnego (art. 64a u.p.s.) bądź fakultatywnego (art. 64 u.p.s.). Treść normatywna art. 64 u.p.s., będącego podstawą złożonego wniosku skarżącej, jak już podkreślono, jednoznacznie wskazuje na uznaniowy charakter zwolnienia, co oznacza, że kontrolne kompetencje sądu ograniczone są do zbadania czy przy wydaniu decyzji nie doszło do przekroczenia granic swobodnego uznania, które nie może jednak oznaczać dowolności wyboru rozstrzygnięcia przez organ (por. wyrok WSA w Krakowie z 2 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1039/19; wyrok WSA w Białymstoku z 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 815/18, oba dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przy ocenie legalności takiej decyzji sąd weryfikuje jedynie, czy organ właściwie ustalił i rozważył stan faktyczny, czy wydane rozstrzygnięcie mieści się w granicach uznania administracyjnego - wyraża jeden z wariantów przewidzianych w dyspozycji normy uznaniowej - i czy należycie sparametryzowano interes społeczny z interesem indywidualnym - art. 7 k.p.a. (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 25 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 23/20, CBOSA). Co także istotne, ciężar dowodu spoczywa na stronie to ona jest zobowiązana do udokumentowania, że dana okoliczność występuje, a po stronie organu administracji jest jedynie obowiązek poinformowania strony prowadzonego postępowania, o tej okoliczności, jak również wskazać na możliwe sposoby dopełnienia takiego obowiązku.

W tym miejscu należy jednak podkreślić, że ustawodawca nie uzależnił obowiązku odpłatności od osobistych stosunków osoby zobowiązanej i mieszkańca domu pomocy. Zatem negatywny stosunek Skarżącej do ojca i brak jakichkolwiek relacji z nim nie może mieć wpływu na samo powstanie obowiązku wnoszenia opłat. Obowiązek zstępnego, wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami k.r.o. o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do DPS. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w DPS. Natomiast zobowiązany do ponoszenia tej opłaty może się ubiegać o zastosowanie instytucji zwolnienia przewidzianej w art. 64 i 64a u.p.s., jak również z instytucji odstąpienia od zwrotu opłat wniesionych zastępczo przez gminę przewidzianej w art. 104 ust. 4 u.p.s. (tak też WSA w Kielcach z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt. II SA/Ke 1145/19, CBOSA).

Dokonując natomiast wykładni przepisu art. 64 pkt 2 u.p.s. sąd nie podziela stanowiska Skarżącej, iż przepis ten obejmuje również przypadki charakteru osobistych stosunków (stanu wzajemnych relacji rodzinnych, więzi emocjonalnych) między osobą zobowiązaną do uiszczania opłaty, a osobą przebywającą w domu pomocy społecznej. W tym zakresie jednoznacznie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 816/21, Lex nr 3308649, wyrażając pogląd, że analiza całego art. 64 ustawy o pomocy społecznej wskazuje, że ustawodawca pod pojęciem okoliczności uzasadniających zwolnienie z opłat rozumiał głównie okoliczności dotyczące sytuacji ekonomicznej (utrzymywanie się z jednej pensji przez małżonków, samotne wychowywanie dziecka, wnoszenie opłat za inne osoby przebywające w placówkach opiekuńczych). Do relacji rodzinnych nawiązują natomiast punkty 5 i 6 art. 64 ustawy. Przepisy te stanowią, że można zwolnić osobę zobowiązaną z ponoszenia opłat, jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu bądź osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu. Nie są to też zdarzenia podlegające ocenie organów administracji. Pozostałe zaś przesłanki określone w art. 64 ustawy warunkujące możliwość zwolnienia z opłat odnoszą się natomiast do okoliczności, które wiążą się z sytuacją materialną zobowiązanego. Pojęcie uzasadnionych okoliczności nie zostało sprecyzowane, jednakże wymienione w nim przykładowe okoliczności uzasadniające zwolnienie z opłat wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie jego zakresem zdarzeń związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego czyli tych czynników, które mogą mieć wpływ na możliwość ponoszenia kosztów pobytu osoby spokrewnionej w domu pomocy społecznej. Zauważyć należy, że żaden z przypadków stanowiących w ocenie ustawodawcy podstawę do ewentualnego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej w ramach art. 64 ust. 2 ustawy nie odwołuje się wprost do relacji osobistych pomiędzy osobą przebywającą w placówce a osobą zobowiązaną (tak też WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 8 marca 2022r., IV SA/Wr 576/21, CBOSA). Również w doktrynie podkreśla się, że głównym powodem zastosowania zwolnienia powinna być sytuacja materialna zobowiązanego. Ustawodawca nie uzależnił obowiązku ponoszenia opłat przez krewnych (wstępnych i zstępnych) od okoliczności subiektywnych, takich jak wzajemne stosunki w rodzinie. Dlatego stosowanie zwolnień odwołujących się do tych relacji wymaga dużej rozwagi i ostrożności. (Vide Sierpowska I., Pomoc społeczna. Komentarz. wyd. IV, WKP 2017).

Odnosząc powyższe do ustalonego w sprawie stanu faktycznego należy podzielić pogląd organów administracji w zakresie oceny wniosku Skarżącej. W ocenie sądu, Kolegium trafnie orzekło, że Skarżąca w żaden sposób nie udowodniła swoich twierdzeń, nie dołączyła też żadnych dokumentów lub dowodów, które potwierdziłyby przedstawiony obraz rodziny, a w szczególności naruszenie przez ojca Skarżącej obowiązków względem dzieci. Tymczasem, jak wynika wprost z treści analizowanego art. 64 pkt 7 u.p.s. organ administracji publicznej jest zobowiązany do oceny zasadności dokonania zwolnienia z opłaty wyłącznie w oparciu o wykazane (a nie jedynie deklarowane) rażące naruszenia obowiązków rodzinnych. W tym zakresie nie ma bowiem możliwości dokonywania samodzielnych ustaleń dowodowych. To wyłącznie wnioskodawca może przedstawić dowody, a wśród nich w pierwszej kolejności dokumenty, które wykazywać będą zaistnienie okoliczności stanowiących podstawę do fakultatywnego zwolnienia na mocy art. 64 pkt 7 u.p.s.

Końcowo należy jeszcze raz wyjaśnić Skarżącej, że sam fakt braku kontaktu z ojcem w dorosłym życiu oraz brak pomocy z jego strony nie spełnia przesłanki do zastosowania zwolnienia, ponieważ w tym zakresie ustawodawca posługuje się pojęciem rażącego naruszenia obowiązku alimentacyjnego, lub innych obowiązków rodzinnych. Należy przez to rozumieć nadzwyczajne sytuacje wskazujące na zaniedbania w sprawowaniu władzy rodzicielskiej. Tego rodzaju okoliczności są brane pod uwagę na podstawie art. 64 pkt 1-7 oraz art. 64a ustawy o pomocy społecznej, jednak jak słusznie uznały orzekające w sprawie – organy, w niniejszej sprawie nie zaistniały okoliczności do zastosowania zwolnienia, o jakim w powołanych przepisach.

W ocenie sądu, zaskarżona decyzja jak również decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Orzekające w sprawie organy obu instancji przeprowadziły bowiem postępowanie zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 7, 77 § 1 i 80 oraz 107 § 3 k.p.a. Materiał dowodowy został przez organy zgromadzony w sposób kompletny, rozpatrzony i oceniony w sposób prawidłowy i wyczerpujący, a poczynione przez organ ustalenia faktyczne znajdują w nim odzwierciedlenie, czemu organy dały stosowny wyraz w uzasadnieniu swych rozstrzygnięć. Uzasadnienia decyzji organów obu instancji odpowiadają w pełni dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. i nie można im postawić skutecznie zarzutu dowolności, arbitralności, w ocenie spełnienia przesłanek prawnych do zwolnienia skarżącego z omawianej odpłatności. Orzeczona odmowa mieści się w granicach uznania administracyjnego z art. 64 ustawy, z kolei nie zostały spełnione warunki do orzeczenia zwolnienia z art. 64 pkt 7 i art. 64a ustawy, o czym mowa wyżej.

Z tych też powodów sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.