Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2140/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 26 § 1, art. 119 § 1, art. 121
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 3 ust. 1 pkt 1, art. 16
journal: Dz.U. 2012 poz 159
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - tekst jednolity.
article: art. 2, art. 5 pkt 3 i pkt 4, art. 12 ust. 1
journal: Dz.U. 2011 nr 212 poz 1263
law: Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Kowalska (spr.), , Sędzia WSA Bożena Marciniak, Sędzia WSA Elżbieta Zielińska - Śpiewak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 września 2017 r. sprawy ze skargi J. N. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] lipca 2016 r., znak [...] Minister Zdrowia działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. - ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23) oraz art. 119 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599), po rozpatrzeniu zażalenia z dnia 4 lutego 2015 r. wniesionego przez [...], dotyczącego obowiązku poddania szczepieniom ochronnym małoletniego syna [...], urodzonego [...] marca 2008 r., - utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. znak: [...].

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ wskazał, że Wojewoda [...] jako organ egzekucyjny, po rozpatrzeniu sprawy [...], postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. znak: [...] nałożył na niego grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 500,00 zł (słownie: pięćset złotych) z powodu uchylania się od poddania małoletniego syna [...] urodzonego [...] marca 2008 r., obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zgodnie z tytułem wykonawczym nr [...] z dnia [...] września 2014 r., wystawionym przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] i wezwał do jej uiszczenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia przedmiotowego postanowienia. Ponadto, Wojewoda w tym postanowieniu wezwał zobowiązanego do wykonania obowiązku wskazanego w ww. tytule wykonawczym również w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia. Podał, że w przypadku niewykonania przez zobowiązanego obowiązku w wyznaczonym terminie, nakładane będą dalsze grzywny w tej samej lub wyższej kwocie. Dodatkowo organ pierwszej instancji obciążył zobowiązanego opłatą w wysokości 50,00 zł (słownie: pięćdziesiąt złotych) za wydanie postanowienia.

Skarżący w ustawowym terminie złożył do Ministra Zdrowia zażalenie na opisane powyżej postanowienie. Zarzucił naruszenie następujących norm prawnych: art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599), poprzez niezbadanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej wystawionego tytułu wykonawczego oraz art. 29 § 2 w zw. z art. 29 § 1 ww. ustawy poprzez niewydanie postanowienia o nieprzystąpieniu do egzekucji, mino że tytuł wykonawczy nie podlegał egzekucji administracyjnej, art. 119 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez wydanie postanowienia pomimo nieistnienia obowiązku w dniu jego wydania, art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez wydanie postanowienia w warunkach nieważności w postaci niewykonalności nałożonego obowiązku, art. 124 § 2 k.p.a. poprzez nieuzasadnienie zasadności nałożenia grzywny, art. 10 § 1 k.p.k. oraz art. 81 k.p.a., poprzez uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów i stanowisk i w związku z tym pozbawienie prawa do prawidłowego udziału w postępowaniu. Żalący się wniósł o uchylenie postanowienia w całości.

W wyniku rozpoznania ww. zażalenia [...] zapadło zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie Ministra Zdrowia.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ drugiej instancji wskazał, że postępowanie egzekucyjne mające na celu przymuszenie do wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, polegającego na zaszczepieniu małoletniego [...] było prowadzone w sposób prawidłowy. Analiza materiału dowodowego sprawy nie uzasadnia uwzględnienia złożonego zażalenia, zarzuty tam sprecyzowane nie są uzasadnione.

Minister Zdrowia wskazał, że postępowanie w sprawie ww. obowiązku prowadzone było przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] i zakończyło się wydaniem przez ten podmiot tytułu wykonawczego z dnia [...] września 2014 r. nr [...]. Upomnieniem z dnia [...] czerwca 2014 r. ww. organ wezwał [...] do wykonania w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma, szczepień u syna [...] oraz zapłaty kosztów upomnienia, a także pouczył go o możliwości wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji - w sytuacji niezastosowania się do obowiązku określonego w upomnieniu. Przedmiotowe upomnienie zostało doręczone stronie w dniu 2 lipca 2014 r.

W związku z niezaszczepieniem dziecka, wnioskiem z dnia 16 września 2014 r. ww. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wniósł do Wojewody o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec [...]. Do wniosku, organ załączył kopię upomnienia wraz z tytułem wykonawczym, o którym mowa wyżej. Dodatkowo we wniosku szczegółowo organ opisał cały przebieg postępowania (w okresie od kwietnia 2014 r. do sierpnia 2014 r.) począwszy od zgłoszenia przez "[...]" - NZOZ w [...] faktu niezaszczepienia dziecka, poprzez działania podejmowane przez PPIS w [...]. W tych warunkach uzasadnione było orzeczenie organu pierwszej instancji w przedmiocie nałożenia grzywny.

Minister Zdrowia odnosząc się do zarzutów zażalenia podniósł, że [...] jako rodzic małoletniego [...] i w związku z tym jego opiekunie prawnym - na którym spoczywają określone obowiązki rodzicielskie – miał obowiązek zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza sprawującego nad nim opiekę profilaktyczną w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych, wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.

Podstawą prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw chorobom zakaźnym jest art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2013 r., poz. 947), zgodnie z którym, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 2 tejże ustawy, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Z kolei na podstawie art. 17 ust. 2 powyższej ustawy, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 4 (art. 17 ust. 3 ww. ustawy).

Wykonanie badania kwalifikacyjnego do wykonania szczepień jest integralnym elementem procedury przeprowadzania obowiązkowego szczepienia ochronnego, bowiem warunkuje ono dopuszczalność samej procedury (zob. także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 listopada 2015 r., sygn.: II SA/Bd 871/15). Celem badania kwalifikacyjnego jest ustalenie czy stan zdrowia osoby pozwala na jej zaszczepienie, jest więc nierozerwalnie związane z czynnością techniczną, polegającą na wprowadzeniu szczepionki do organizmu człowieka. Powyższe oznacza to, że egzekwowanie obowiązku szczepień obejmuje także egzekwowanie nierozerwalnie związanego ze szczepieniem obowiązku poddania się przez dziecko lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu - inaczej rzecz ujmując odmowa poddania dziecka lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu jest tożsama z odmową wykonania szczepienia obowiązkowego (nie można bowiem zaszczepić dziecka bez przeprowadzenia badania - stanowiłoby to poważne naruszenie przepisów prawa).

Minister Zdrowia podkreślił – [...] nie podejmował żadnych działań w kierunku zaszczepienia swojego syna [...], w tym w pierwszej kolejności zgłoszenia się na wykonanie badania kwalifikacyjnego. Brak zaś reakcji strony na doręczone jemu choćby upomnienie, zawierające informację o możliwości wszczęcia postępowania egzekucyjnego, świadczy wyłącznie o braku zamiaru zaszczepienia dziecka. Zarzut odnośnie niewykonalności obowiązku zaszczepienia dziecka z uwagi na brak badania kwalifikującego do wykonania szczepień stanowi wyłącznie polemikę w tym zakresie i nie może być uznany za zasadny, zatem nie można stwierdzić naruszenia art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.

Następnie Minister Zdrowia wskazał, że w rozumieniu ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, szczepienie ochronne polega na podaniu szczepionki przeciw chorobie zakaźnej, w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Według ww. ustawy szczepienie ochronne jest świadczeniem zdrowotnym w rozumieniu art. 5 pkt 40 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 581) mającym działanie służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działanie medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich udzielania. Procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem profilaktycznym, wymaganym realizacją w podmiocie leczniczym przez personel uprawniony, na którą składają się nierozerwalnie dwie czynności: 1) badanie lekarskie poprzedzające kwalifikację do szczepienia oraz 2) podanie szczepionki doustne lub wykonanie iniekcji u pacjenta. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Na podstawie § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. Nr 182, poz. 1086) lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną osoby, u której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania. Przepisy określające obowiązek poddawania dzieci szczepieniom ochronnym ustanawiają prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Przepisy te określają wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres i czas realizacji na podstawie aktualnych zaleceń publikowanych w Programie Szczepień Ochronnych.

W ocenie Ministra Zdrowia związku z powyższymi wskazaniami, nie można także stwierdzić zarzuconego naruszenia art. 124 § 2 k.p.a. - dotyczącego braku w zaskarżonym postanowieniu uzasadnienia faktycznego i prawnego nałożenia grzywny.

Dziecka nie poddano badaniom kwalifikacyjnym do wykonania szczepień ochronnych i w konsekwencji nie zrealizowała szczepień. Ponadto, zobowiązany był informowany o możliwości wszczęcia postępowania egzekucyjnego, celem przymuszenia do wykonania ww. obowiązku. Jednoznacznie doszło do uchylanie się od obowiązku zaszczepienia dziecka.

Minister Zdrowia, nawiązując do kolejnego zarzutu zażalenia wskazał, że zagadnienie bezpieczeństwa i składu szczepień, jak również różnego rodzaju publikacji i badań w tym zakresie, nie jest brane pod uwagę w toku postępowania egzekucyjnego w administracji. Informacyjnie jednak Minister wyjaśnia, iż regulacje Unii Europejskiej, jak i w ślad za nimi regulacje krajowe państw Unii, przewidują istnienie skutecznego nadzoru nad wysoką jakością oraz bezpieczeństwem szczepionek na każdym etapie ich opracowywania, wdrażania, wytwarzania, dopuszczania do obrotu, dystrybucji i stosowania, co zapewnia, że szczepionki te są bezpieczne i wysoce skuteczne. Szczepionki, jako produkty lecznicze pochodzenia biologicznego, podlegają wielu rygorystycznym wymogom, zarówno w zakresie produkcji jak i kontroli jakości przed dopuszczeniem do obrotu oraz monitorowania jakości i działań niepożądanych po wprowadzeniu ich do obiegu. Odpowiedzialność za ocenę bezpieczeństwa szczepionek zaczyna się na etapie produkcji. Wyniki badań potwierdzających bezpieczeństwo i skuteczność szczepionek przedstawiane są przez wytwórców, przez instytucje o charakterze międzynarodowym (Food and Drug Administration (FDA) dla Stanów Zjednoczonych; European Medicines Agency (EMEA) dla krajów europejskich lub agencje rządowe (w Polsce przed Urzędem Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych) podczas postępowania dopuszczeniu szczepionek do obrotu i stosowania. Przed wprowadzeniem na rynek każda seria szczepionki jest badana przez niezależne od producenta instytucje, Państwowe Laboratoria Kontroli Leków (OMCL), które są zrzeszone w europejskiej sieci, utworzonej w roku 1994, decyzją Komisji Unii Europejskiej i Rady Europy. W Polsce właściwym laboratorium OMCL odpowiedzialnym za kontrolę szczepionek jednocześnie organem upoważnionym do zwolnienia z kontroli danej serii (jeśli została ona poddana badaniom przez właściwy organ w jednym z państw członkowskich Unii Europejskiej) jest Zakład Badania Surowic i Szczepionek Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego Państwowego Zakładu Higieny (NIZP- PZH). Ponadto ww. Zakład Badania Surowic i Szczepionek prowadzi na zlecenie Głównego Inspektora Farmaceutycznego coroczną kontrolę jakości i bezpieczeństwa szczepionek znajdujących się w obrocie. System kontroli bezpieczeństwa szczepionek, oprócz badań laboratoryjnych, badań przedklinicznych, badań klinicznych II i III fazy, obejmuje monitorowanie niepożądanych odczynów poszczepiennych (NOP). Żadna szczepionka, nie może być dopuszczona do obrotu, jeśli nie przejdzie pełnej procedury wskazanych badań i weryfikacji, a także nie będzie posiadała kompletu dokumentacji, w skład której wchodzi kompletna lista potencjalnie możliwych objawów niepożądanych. Wykaz objawów niepożądanych opisany jest dla każdego produktu leczniczego (nie tylko dla szczepionki) w ulotce dla pacjenta. Ze względu na indywidualną reakcję osobniczą powstającą po podaniu szczepionki, nigdy nie można wykluczyć, że u danego zdrowego dziecka poddanego szczepieniu nie wystąpi objaw zbadany i opisany przez producenta w ulotce.

W ocenie Ministra Zdrowia, odmowa poddania dziecka szczepieniu, wobec stwierdzonego w badaniu kwalifikacyjnym przed szczepieniem braku przeciwwskazań zdrowotnych do jego wykonania, nie może być przez rodzica wiarygodnie uzasadniana obawą przed wystąpieniem jakichkolwiek odczynów poszczepiennych lub innych następstw zdrowotnych szczepień ochronnych, które w ciężkim przebiegu zdarzają się sporadycznie (1:10.000.000 -1:100.000.000 wykonanych szczepień). Rzetelne badania epidemiologiczne i dostępne dane z nadzoru krajowego i światowego potwierdzają bezpieczeństwo stosowania szczepionek w profilaktyce błonicy, tężca i krztuśca oraz poliomyelitis.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 119 § 1 ustawy postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez wydanie postanowienia w sytuacji nieistnienia obowiązku Minister Zdrowia wskazał, że wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom zostały określone w art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Zgodnie z § 5 powołanego rozporządzenia, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone z uwzględnieniem Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, corocznie. Szczepienia obowiązkowe są realizowane przez osoby upoważnione, będące realizatorami obowiązkowych szczepień ochronnych w terminach i zgodnie ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek i zgodnie z aktualną wiedzą medyczną. Terminy realizacji obowiązku wykonania poszczególnych szczepień są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje Program w zależności od kalendarzowego wieku dziecka.

[...] urodzony [...] marca 2008 r. w dniu wystawienia tytułu wykonawczego miał ukończone 6 lat w związku z czym [...] zbyt długi czas zwlekał już z wykonaniem obowiązkowych szczepień u swojego dziecka. Zgodnie z § 2 pkt 1, 5, 9, 11 ww. rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, szczepienia przeciwko błonicy, krztuścowi, tężcowi i poliomyelitis (do wykonania których u małoletniego [...], strona została zobowiązana) są objęte obowiązkiem szczepień ochronnych. Obowiązek poddania się ww. szczepieniom obejmuje dzieci i młodzież od: 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia - przeciwko błonicy, krztuścowi, tężcowi i poliomyelitis (zob. § 3 ww. rozporządzenia). Szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko ww. chorobom, został określony w ogłoszonym w dzienniku urzędowym Ministra Zdrowia - Komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 października 2013 r. w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2014. Biorąc więc pod uwagę informacje zawarte zarówno w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i w Programie Szczepień Ochronnych - na rok 2014 - rok wystawienia tytułu wykonawczego, obowiązek szczepień przeciwko ww. chorobom u małoletniego jest wymagalny i słusznie dochodzony przez wierzyciela. Obowiązek ten stał się wymagalny już z chwilą wejścia przez dziecko w granice wiekowe zakreślone ustawą do wykonania szczepień, czyli w tej konkretnej sprawie z chwilą ukończenia przez [...] 7 tygodnia życia.

Dodatkowo Minister Zdrowia wskazał, że Program Szczepień Ochronnych jest określony ustawowo - art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń chorób zakaźnych u ludzi. Na podstawie tego przepisu, Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 marca roku poprzedzającego realizację tego programu. Program, jak ustawa wskazuje, uszczegóławia - na każdy rok - stosowanie poszczególnych szczepień w zależności od sytuacji epidemiologicznej występującej w kraju w danym okresie. Trudno sobie wyobrazić, aby Program miałby być zawierany w ustawie. W takiej sytuacji ustawa każdego roku musiałaby ulegać zmianom. Programy szczepień powszechne są na całym świecie i ich wprowadzenie doprowadziło do wyeliminowania wielu chorób zakaźnych i osłabienia innych. Dzięki Programom zanikają zgony spowodowane choćby krztuścem, gruźlicą czy odrą. Program służy doborowi szczepień oraz ich podawaniu w danym roku.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez niezbadanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej wystawionego tytułu wykonawczego oraz art. 29 § 2 w zw. z art. 29 § 1 ww. ustawy poprzez niewydanie postanowienia o nieprzystąpieniu do egzekucji, mimo że tytuł wykonawczy nie podlegał egzekucji administracyjnej, Minister Zdrowia stwierdził, że zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r. poz. 159, ze zm.) pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody. Przedstawiciel ustawowy pacjenta małoletniego ma prawo do wyrażenia zgody na przeprowadzenie badania lub udzielenie innych świadczeń zdrowotnych przez lekarza. Zgoda oraz sprzeciw, o których mowa mogą być wyrażone ustnie albo poprzez takie zachowanie pacjenta lub jego opiekuna prawnego, które w sposób niebudzący wątpliwości wskazuje na wolę poddania się proponowanym przez lekarza czynnościom, albo brak takiej woli. Konieczność uzyskania zgody pacjenta lub opiekuna prawnego dziecka, której uzyskanie obciąża lekarza, wynika z art. 32 ust. 1- 2 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2011 r. Nr 277, poz. 1634, ze zm.). Wykonanie świadczenia zdrowotnego wymaga poinformowania pacjenta o realizowanym świadczeniu oraz wymaga uzyskania zgody od pacjenta w formie ustnej lub pisemnej. W przypadku, gdy pacjent nie może samodzielnie udzielić zgody (np. ze względu na wiek), stosuje się konstrukcję tzw. zgody zastępczej - wyraża ją wówczas przedstawiciel ustawowy, którym wobec małoletnich dzieci są najczęściej ich rodzice. W przypadku obowiązkowych szczepień, obowiązek poddania się szczepieniom wynika wprost z ustawy, a wiec zgoda szczepionego bądź jego przedstawiciela ustawowego jest zbędna, a poddanie się szczepieniu jest spełnieniem obowiązku ustawowego. Przepisy dotyczące obowiązku pozyskiwania zgody na wykonanie świadczeń zdrowotnych nie odnoszą się do obowiązkowych szczepień. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w Białymstoku w orzeczeniu z dnia 16 kwietnia 2013 r., sygnatura akt: II SA/Bk 18/13 (teza: "Ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z tzw. klauzuli sumienia tj. uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Dziecka"), w przypadku obowiązkowych szczepień ochronnych wyłączone jest prawo pacjenta do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody. Sąd ten podkreślił, że zaniechanie poddania się obowiązkowemu szczepieniu, mimo zastosowania środków egzekucji administracyjnej, powoduje odpowiedzialność karnoadministracyjną, o której mowa w art. 115 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2015 r., poz. 1094).

Minister Zdrowia ocenił także, że wbrew zarzutowi strony Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] uprawniony był do podejmowania działań, zmierzających do wykonania obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu, w tym wystosowania upomnienia oraz wystawienia tytułu wykonawczego. Strona myli określone w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pojęcia "wierzyciela" i "organu egzekucyjnego". Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny nie działał w przedmiotowej sprawie, jako organ egzekucyjny, lecz jako wierzyciel obowiązku o charakterze niepieniężnym. Zgodnie z ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, kierowanie upomnienia do zobowiązanego i wystawianie tytułu wykonawczego należy do zadań wierzyciela. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny nie podejmował natomiast w przedmiotowej sprawie czynności egzekucyjnych w rozumieniu przepisów ustawy o egzekucji w administracji, gdyż nie jest organem egzekucyjnym. Organem egzekucyjnym w przedmiotowej sprawie jest Wojewoda [...]. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 2 oraz art. 5 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1283 ze zm.) do zakresu zadań organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej należy m.in. prowadzenie działalności zapobiegawczej i przeciwepidemicznej w zakresie chorób zakaźnych, w tym ustalanie zakresów i terminów szczepień ochronnych i sprawowanie nadzoru w tym zakresie, a także wydawanie zarządzeń i decyzji lub występowanie do innych organów o ich wydanie - w przypadkach określonych w przepisach o zwalczaniu chorób zakaźnych. Zgodnie z art. 12 ust. 1 ww. ustawy, organami właściwymi do sprawowania nadzoru nad wykonawstwem szczepień są państwowi powiatowi inspektorzy sanitarni. Właściwość miejscową organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej określa się na podstawie miejsca zamieszkania osób zobowiązanych do poddania się szczepieniom ochronnym. Zatem Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji są uprawnione do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązku szczepień, tj. są wierzycielem w rozumieniu art. 1a pkt 13 ww. ustawy.

Jako nie uzasadnione Minister Zdrowia ocenił także zarzuty naruszenia art. 10 i 81 k.p.a. poprzez brak możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów i stanowisk w sprawie oraz możliwości zgłoszenia żądań i wniosków, co w jego opinii stanowi naruszenie podstawowego prawa strony. Podkreślił, że trafność zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. uzależniona jest od wykazania przez podnoszącego, iż uchybienie organu pozbawiło go możliwości dokonania konkretnej czynności. W niniejszej sprawie strona nie wykazała, aby Wojewoda uniemożliwił jej dokonanie konkretnej czynności procesowej, zaś Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny informował o tym, iż w sytuacji niezaszczepienia dziecka zostanie wszczęte przeciwko niej postępowanie egzekucyjne. Za powyższym stanowiskiem przemawia utrwalona linia orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie choćby w wyrokach sygnaturach akt: II GSK 1142/11, II OSK 1490/11, II OSK 1122/11, II OSK 414/11, II GSK 431/11.

Reasumując, Minister Zdrowia stwierdził - niepoddawanie dziecka przez rodziców obowiązkowym szczepieniom ochronnym ogranicza prawo dziecka do profilaktycznego świadczenia zdrowotnego, służącego zapobieganiu wystąpienia chorób zakaźnych naraża dziecko na zachorowanie lub utratę zdrowia w wyniku chorób zakaźnych - przez co narusza dobro dziecka i tym samym narusza istotę jego praw.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe orzeczenie wniósł [...]. Wniósł o chylenie zaskarżonego postanowienia Wojewody [...] i utrzymującego go w mocy postanowienia Ministra Zdrowia w całości jako naruszających prawo. Zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie: art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez niezbadanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej tytułu wykonawczego wystawionego przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w dniu [...] września 2014r. oraz art. 29 § 2 w zw. z art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez niewydanie postanowienia o nieprzystąpieniu do egzekucji, mimo że tytuł wykonawczy z dnia [...] września 2014r. nie podlegał egzekucji administracyjnej.

Skarżący wskazał, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Wojewodę [...] nie zbadano dopuszczalności egzekucji administracyjnej mimo, że zgodnie z art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 24, poz. 151 z późn. zm.) jest to obowiązek organu egzekucyjnego.

Skarżący stwierdził, że w sprawie zaistniał brak możliwości egzekucji administracyjnej obowiązku, którego dotyczy tytuł wykonawczy. Rzekomy obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, na który powołały się organy w toku niniejszego postępowania w istocie w ogóle nie istnieje. Wynika to z szeregu aktów prawnych, zarówno krajowych jak i międzynarodowych (art. 31 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. Nr 52, poz. 417 z późn. zm.), przepisy ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 1997 r., Nr 28, poz. 152 z późn. zm.), postanowienia Konwencji o Prawach Człowieka i Biomedycynie z 19 listopada 1996 r., przede wszystkim zaś jej art. 5). Z wymienionych wyżej przepisów jednoznacznie wynika, że nikt nie może być zmuszony do poddania się określonemu leczeniu czy innym świadczeniom zdrowotnym.

Skarżący wskazał ponadto, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny nie jest uprawniony do wydawania decyzji administracyjnych dotyczących szczepień ochronnych ani też do prowadzenia w tym zakresie postępowania egzekucyjnego.

Skarżący podniósł też zarzut dotknięcia zaskarżonego postanowienia wadą nieważności w postaci niewykonalności obowiązku w rozumieniu art. 156 § 1 p.5 k.p.a. Przywołał art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Stanowi on, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z uwagi na to spełnienie obowiązku określonego w tytule wykonawczym jest niemożliwe, gdyż przeprowadzenie szczepienia bez wykonania badania byłoby niezgodne z prawem. W dniu wystawienia tytułu wykonawczego, a także w dniu wydania przedmiotowego postanowienia dziecko [...] nie miało wykonanego ważnego badania kwalifikacyjnego. Organ wydający postanowienie nie miał podstaw do stwierdzenia, że obowiązek jest wymagalny i wykonalny, ponieważ nie przedstawił jako dowodu zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do wykonania szczepienia.

Podnosząc zarzut naruszenie art. 119 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez nieistnienie obowiązku w dniu wydania postanowienia skarżący wskazał, że zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w § 2 i § 3 określono rodzaj, zakres i terminy szczepień ochronnych. Terminy te są wyznaczone wiekiem dziecka. W dniu wydania postanowienia moje dziecko [...] miało 6 lat i nie przekroczył podanego przedziału wiekowego dla żadnego ze szczepień wymienionych w tytule wykonawczym. Zatem nie ma podstawy do twierdzenia, że termin wykonania obowiązku upłynął i stał on się wymagalny. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie mieści się w katalogu źródeł prawa, wymienionych w art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Zdaniem skarżącego, postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia do wykonania szczepienia, wydane przez Wojewodę [...] nie spełnia także wymagań art. 124 § 2 k.p.a.. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. organ nie podał, jakie fakty uznał za udowodnione, na jakich dowodach się oparł oraz jakie dowody odrzucił i dlaczego.

Wreszcie zdaniem skarżącego doszło do naruszenia zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w: art. 77 § 1 k.p.a. – organ nie zbadał powodu, dla którego obowiązek w tytule wykonawczym nie został wykonany oraz art. 10 § 1 oraz art. 81 k.p.a. - organ wydający postanowienie nie powiadomił mnie o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów i przedstawionych stanowisk oraz o możliwości zgłoszenia żądań i wniosków, okoliczności, które przedstawia organ nie mogą być uznane za udowodnione, gdyż jako strona nie miałem możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniej prezentowaną argumentacje.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Rzeczą Sądu, w niniejszym postępowaniu, było stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269), dokonanie kontroli zaskarżonego i poprzedzającego go aktu pod względem zgodności z prawem - prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.

Sąd kontrolował orzeczenia w przedmiocie nałożenia na skarżącego grzywny w celu przymuszenia z powodu uchylania się od poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zgodnie z tytułem wykonawczym szczegółowo powyżej opisanym.

W postanowieniu wezwano także zobowiązanego do wykonania, w określonym terminie, obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym. Dodatkowo organ obciążył zobowiązanego opłatą za wydanie przedmiotowego postanowienia. W postanowieniu zawarta została również informacja o tym, że w razie niewykonania nałożonego obowiązku w terminie, będą nakładane dalsze grzywny w tej samej lub wyższej kwocie oraz, że w sytuacji nieuiszczenia grzywny (wraz z opłatą), zostaną one ściągnięte w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych.

Sąd badając zaskarżone postanowienia oraz skargę miał w szczególności na uwadze to, że uwzględnienie zarzutów skargi podważających istnienie obowiązku, tryb szczepień ochronnych, czy też wskazujących na niewykonalność obowiązku szczepień w niniejszym postępowaniu o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia, nie było możliwe z formalnego punktu widzenia, bowiem tego rodzaju zarzuty mogły być rozważane wyłącznie jako odrębna instytucja "zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym".

Dla wyjaśnienia ww. trybu wskażmy, że zgodnie z art. 33 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.

Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych niedopuszczalne jest zgłaszanie w zażaleniu na postanowienie w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia okoliczności wskazanych w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż zażalenie takie stanowiłoby w istocie zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Go 61/12, oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt II I SA/Kr 1099/11, dostępne CBOSA).

Tym samym o podjętym przez Sąd rozstrzygnięciu zdecydowała ocena zaistniałej zgodności zaskarżonego i poprzedzającego go postanowieniu organu pierwszej instancji w szczególności z przepisami art. 119 – 126 opisanej wyżej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Sąd stwierdza, że postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia odpowiada ustawowym wymogom, określonym w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Grzywnę w celu przymuszenia nałożono na skarżącego, ponieważ na podstawie wystawionego tytułu wykonawczego egzekucja dotyczyła spełnienia przez zobowiązanego obowiązku wykonania czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego (art. 119 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

Grzywna w zakresie miarkowania jej wysokości oraz pouczenia o możliwości powtórzenia została nałożona zgodnie z art. 121 wyżej wymienionej ustawy.

Orzeczenie w przedmiocie nałożenia grzywny zapadło w trybie opisanym w art. 122 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Grzywnę w celu przymuszenia nałożył organ egzekucyjny, który doręczył zobowiązanemu: odpis tytułu wykonawczego zgodnie z art. 32; postanowienie o nałożeniu grzywny.

Postanowienie o nałożeniu grzywny zawiera w szczególności: 1) wezwanie do uiszczenia nałożonej grzywny w oznaczonym terminie z pouczeniem, że w przypadku nieuiszczenia grzywny w terminie zostanie ona ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych; 2) wezwanie do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym w terminie wskazanym w postanowieniu, z zagrożeniem, że w razie niewykonania obowiązku w terminie będą nakładane dalsze grzywny w tej samej lub wyższej kwocie. W orzeczeniu zawarto pouczenie o ściąganiu grzywny zgodnie z art. 124 wyżej wymienionej ustawy oraz o warunkach jej umorzenia - art. 125, warunkach zwrotu - art. 126 tej ustawy.

Stosownie do treści art. 1a pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organem egzekucyjnym jest organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków.

W myśl art. 20 § 1 wyżej wymienionej ustawy organem mającym ogólną właściwość do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie obowiązków niepieniężnych jest wojewoda.

Egzekucji administracyjnej podlegają m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego (art. 2 § 1 pkt 10 wyżej wymienionej ustawy).

W rozpatrywanej sprawie obowiązkiem tym jest wynikający z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 947 z późn. zm.) obowiązek poddania dziecka szczepieniom przeciw chorobom zakaźnym wymienionym w treści zaskarżonego postanowienia. Ten ustawowy obowiązek został skonkretyzowany przepisami, wydanego na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy, rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 182, poz. 1086 z późn. zm.), w szczególności przepisem § 3 tego rozporządzenia. Jest on także konkretyzowany komunikatami Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie programu szczepień ochronnych na dany rok, wydawanymi na podstawie art. 17 ust. 11 wyżej wymienionej ustawy.

Wierzycielem opisanym wyżej postępowaniu egzekucyjnym jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym (art. 1a pkt 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

Zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 tej ustawy, uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 jest m.in. dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa - organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności - podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku.

W rozpatrywanej sprawie podmiotem tym pozostaje Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...], co wynika z treści art. 2, art. 4 ust. 1, art. 5 pkt 3, art. 10 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1263 z późn. zm.). Ten ostatni przepis ustanawia domniemanie kompetencji właściwego miejscowo państwowego powiatowego inspektora sanitarnego w tego rodzaju sprawach.

Tym samym - zobowiązanym w takim postępowaniu egzekucyjnym jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, jak też osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 20 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

W sprawie niniejszej podmiotem zobowiązanym jest skarżący jako rodzic dziecka, co do których istnieje ustawowy obowiązek poddania go szczepieniom ochronnym, co wynika z treści art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. W myśl tego przepisu w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r., poz. 159 i 742).

W myśl art. 26 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje zasadniczo z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

W rozpatrywanej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w wyniku wystawienia wobec skarżącego przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] opisanego wyżej tytułu wykonawczego. Tytuł ten wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji administracyjnej został przesłany do Wojewody, który jako organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne, doręczając zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego oraz przedmiotowe w sprawie postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia.

Sąd stwierdza, że określona w postanowieniu organu pierwszej instancji wysokość grzywny w pełni odpowiada regulacji przewidzianej w art. 121 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a jej miarkowanie zostało poparte prawidłowym uzasadnieniem. Wskazaniem w szczególności, że w tej wysokości powinna stanowić istotny bodziec skłaniający zobowiązanego do wykonania obowiązku wynikającego z tytułu wykonawczego.

Jak już podano wyżej art. 119 § 1 wyżej wymienionej ustawy stanowi o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo wykonania czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego.

Przytoczone przesłanki zaistniały w rozpatrywanej sprawie. Obowiązku szczepienia dziecka nie może bowiem wykonać inna osoba poza tą, której ten obowiązek dotyczy.

Poza sporem pozostaje w tej sprawie, że skarżący sprawuje opiekę nad synem, a więc spoczywa na nim odpowiedzialność, wynikająca z omówionego art. 5 ust. 2 ustawy o zapobieganiu zakażeniom, zgodnie z którym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r., poz. 159 i 742).

Wbrew argumentom skarżącego, obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu ma silne oparcie w przepisach Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a przede wszystkim art. 31 ust. 3, który stanowi, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób.

Związek pomiędzy szczepieniami ochronnymi, a ochroną zdrowia społeczeństwa jest oczywisty, przede wszystkim chronione powinny być inne osoby narażone w ten sposób na rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych.

Wskazać należy też, że zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Rozporządzenie odsyła do tzw. kalendarza szczepień. Programy szczepień na poszczególne lata precyzyjnie zaś wskazują, przeciwko jakim chorobom zakaźnym i w jakim miesiącu życia i roku życia, powinno zostać zaszczepione dziecko. Jednocześnie do realizacji Programu Szczepień Ochronnych mogą być użyte wszystkie zarejestrowane i dostępne w Polsce preparaty szczepionek o różnym stopniu skojarzenia, a schemat szczepienia powinien być zgodny z zaleceniami producenta. Tytuł wykonawczy obejmuje zaś obowiązek szczepień niezrealizowanych, mimo konieczności ich odbycia w okresie wskazanym w kalendarzu szczepień i mimo nieukończenia przez dziecko skarżącego wieku wymaganego kalendarzem do odbycia tych szczepień. Oznacza to, że obowiązek poddania dziecka skarżącego szczepieniom, wymienionym w tytule wykonawczym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy. Nie zmienia tej oceny fakt, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu Program Szczepień Ochronnych na dany rok. W komunikacie tym wydanym na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczenienia, nie można zaś z niego wywieść dodatkowych norm, niż te wynikające z ustawy i rozporządzenia (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. akt II OSK 1312/13).

Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych.

W związku z powyższymi wskazaniami nie można skutecznie podnosić zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom, wskazując na brak badania kwalifikacyjnego i prawo do odmowy poddania się temu badaniu na podstawie art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Badanie takie może być wykonane bezpośrednio przed wykonaniem szczepienia, zaś odmowa poddania się temu badaniu, która w konsekwencji uniemożliwia wykonanie szczepienia, jest w istocie odmową poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, któremu nie można przeciwdziałać wykorzystując art. 16 ustawy o prawach pacjenta.

Zwrócić należy uwagę, że jedynie dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Na podstawie § 8 ust. 1 cyt. rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną osoby, u której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania.

Skarżący nie dostarczył zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniach medycznych do wykonania szczepienia obowiązkowego.

Podkreślić raz jeszcze należy, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich podania u dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który ze względu na swoje przekonania sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych medycznie i epidemiologicznie. Nadzór nad realizacją obowiązku szczepień ochronnych u osób do 19 roku życia sprawują organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, które w zakresie swoich właściwości wykorzystują, zgodnie z uprawnieniami, przysługujące im środki prawne.

Sąd stwierdza także, że wbrew zarzutom skargi nie doszło w toku postępowania związanego z wydaniem zaskarżonego i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji do naruszenia zasad postępowania opisanych w art. 7, 77, 81 k.p.a.

Postępowanie opisane szczegółowo powyżej, odpowiadało procedurze właściwej dla nałożenia grzywny w celu przymuszenia, w sytuacji wydanego tytułu wykonawczego oraz braku dobrowolnego wykonania ustawowego obowiązku.

Sąd podziela stanowisko Ministra Zdrowia - skuteczność zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. uzależniona jest od wykazania przez skarżącego, że uchybienie organu pozbawiło go możliwości dokonania konkretnej czynności.

W przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło dokonanie konkretnej czynności procesowej. Za takim stanowiskiem przemawia utrwalona linia orzecznicza Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 11 stycznia 2013 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 1142/11, z dnia 18 grudnia 2012 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 1490/11, z dnia 16 października 2012 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 1122/11, z dnia 25 maja 2012 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 414/11, z dnia 22 marca 2012 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 431/11).

Także uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie narusza wymogów przewidzianych w art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności zawiera wskazania co do prawidłowości nałożenia grzywny (w wysokości miarkowanej i uzasadnionej przez organ pierwszej instancji ) w celu przymuszenia zobowiązanego, który nie poddał się dobrowolnie ustawowemu nakazowi.

Kierując się powyższą argumentacją Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji w trybie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369 t.j.).