Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 1667/92
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1993-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 55 ust. 3, art. 61 ust. 2
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127
law: Obwieszczenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 28 lutego 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Teza: 1. Artykuł 55 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991  nr 30 poz. 127 ze zm./, stanowiący, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość ustalone w decyzji podlega rewaloryzacji na dzień wypłaty, ma zastosowanie również do odszkodowania ustalonego na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniach, a więc także przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974  nr 10 poz. 64 ze zm./.

2. Powyższy przepis dotyczy również dopłat pieniężnych, wyrównujących różnicę wartości nieruchomości w razie przyznania tytułem odszkodowania nieruchomości zamiennej.

TEZY

1. Artykuł 55 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991  nr 30 poz. 127 ze zm./, stanowiący, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość ustalone w decyzji podlega rewaloryzacji na dzień wypłaty, ma zastosowanie również do odszkodowania ustalonego na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniach, a więc także przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974  nr 10 poz. 64 ze zm./.

2. Powyższy przepis dotyczy również dopłat pieniężnych, wyrównujących różnicę wartości nieruchomości w razie przyznania tytułem odszkodowania nieruchomości zamiennej.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Zinaidy P. na decyzję Wojewody B-kiego z dnia 9 września 1992 r. w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomości i na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w B.P., a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Wojewody B-kiego kwotę pięćdziesiąt tysięcy złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącej.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 22 lipca 1992 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w B.P. umorzył postępowanie z wniosku Zinaidy P. o przyznanie działki zamiennej za wywłaszczoną nieruchomość o powierzchni 1153 m2, oznaczoną numerem 2613, położoną w mieście B.P. Z dokonanych ustaleń wynika, że opisana działka została wywłaszczona decyzją z dnia 5 stycznia 1984 r. W decyzji o wywłaszczeniu przyznano Zinaidzie P. nieruchomość zamienną o powierzchni 603 m2, oznaczoną numerem 4949. Nieruchomość zamienna została oddana w użytkowanie wieczyste, a różnica w wartościach nieruchomości według decyzji podlegała wypłaceniu w terminie 3 miesięcy. Dlatego nie ma podstaw przyznania dodatkowego odszkodowania czy działki zamiennej. Powołano się w tym zakresie na ustalone orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Po rozpatrzeniu odwołania Zinaidy P. Wojewoda B-ki decyzją z dnia 9 września 1992 r nr GG.VIII.7221 w./48/92 utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając zawarte w niej uzasadnienie, z podkreśleniem, że przepisy nie przewidują uzupełniających ekwiwalentów za wywłaszczoną nieruchomość.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zinaida P. wyjaśnia, że działkę jej wywłaszczono pod budownictwo mieszkaniowe. Domagała się działki zamiennej o tej samej powierzchni, i to na własność. Nie uczestniczyła w postępowaniu 2 wywłaszczeniowym. Otrzymała działkę zamienną o powierzchni 603 m w użytkowanie wieczyste. Za pozostały obszar wywłaszczonej działki, to jest 550 m, nie zapłacono odszkodowania. Prawdopodobnie kwotę 239 000 zł złożono w PKO, ale o tym jej nie zawiadomiono. Nie domaga się wypłacenia tej kwoty, lecz przyznania działki zamiennej lub 50 milionów zł.

W odpowiedzi na skargę potwierdzono stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Z decyzji z dnia 19 grudnia 1983 r. o wywłaszczeniu i o nadaniu nieruchomości zamiennej wynika, że wywłaszczenie nastąpiło na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974  nr 10 poz. 64/. Możliwość uwzględnienia żądań skarżącej więc powinna być rozpatrywana na tle przepisów tej ustawy. Wynika to z art. 87 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991  nr 30 poz. 127/.

Według art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. w razie wywłaszczenia działki budowlanej w mieście obowiązkowe było dostarczenie na żądanie właściciela, zamiast odszkodowania pieniężnego, położonej w tej samej miejscowości innej, odpowiedniej działki budowlanej. Taka działka została skarżącej dostarczona. Stosownie do obowiązującego wówczas art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach /Dz.U. 1969  nr 22 poz. 159/ osoby, którym na podstawie art. 10 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przysługuje prawo do otrzymania działki zamiennej, otrzymują taka działkę w użytkowanie wieczyste, jeżeli jest ona położona w granicach administracyjnych miasta /osiedla/. Tego rodzaju regulacja przesądza w sensie negatywnym możliwość otrzymania przez skarżąca obecnie dodatkowej działki, i to nadanej na własność.

Skarżąca nie jest również uprawniona do otrzymania dodatkowego odszkodowania, skoro stosownie do art. 10 ust. 5 omawianej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. z tytułu różnicy wartości nieruchomości wywłaszczonej i działki zamiennej ustalona została w decyzji wywłaszczeniowej na rzecz skarżącej kwota 219 053 zł.

Mimo powyższych stwierdzeń decyzje organów obu instancji należało uchylić z następujących względów:

W toku postępowania nie zostało ustalone, czy wspomniana kwota 219 053 zł została skarżącej wypłacona lub czy kwotę tę złożono do depozytu sądowego. Zgodnie bowiem z art. 470 Kc ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia. Brak takiego ustalenia jest równoznaczny z naruszeniem art. 77  par. 1 Kpa. Odmowy dokonania powyższych ustaleń nie uzasadniało to, że nie ma już dokumentów dotyczących wypłaty wspomnianej kwoty. Kodeks postępowania administracyjnego bowiem nie przewiduje rygorów w zakresie środków dowodowych i jako dowód może być dopuszczone wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy /art. 75  par. 1 Kpa/. Organy więc miały możliwość korzystania z wszelkich dostępnych w tej sprawie środków dowodowych, łącznie z dowodem z przesłuchania stron /art. 86 Kpa/.

Powyższe ustalenia mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. W razie bowiem stwierdzenia, że przyznana skarżącej kwota nie została jej wypłacona ani kwoty tej nie złożono do depozytu sądowego, skarżąca mogłaby żądać jej wypłaty, i to w zrewaloryzowanej wysokości.

Artykuł 55 ust. 3 powołanej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, stanowiący, że odszkodowanie ustalone w decyzji podlega rewaloryzacji na dzień wypłaty, ma zastosowanie również do odszkodowania ustalonego na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniach, a więc także przepisów cytowanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Nie oznacza to wstecznego działania przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., gdyż chodzi o zobowiązanie istniejące w dniu ich wejścia w życie, a poza tym takie stosowanie przepisów dotyczących zobowiązań wynika z generalnej zasady cywilnego prawa międzyczasowego /art. XLIX przep. wprow. Kc/, a odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, choć podlega ustaleniu przez organ administracyjny, ma charakter roszczenia cywilnoprawnego. Jest to zresztą sytuacja podobna do oceny przesłanek zwrotu nieruchomości, określonych w art. 69 ust. 1 omawianej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., a mających zastosowanie do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie poprzednich przepisów.

Należy przy tym podkreślić, że przepis o rewaloryzacji odszkodowania ustalonego w decyzji o wywłaszczeniu /art. 55 ust. 3 powyższej ustawy/ dotyczy również dopłat pieniężnych wyrównujących różnicę wartości nieruchomości w razie przyznania tytułem odszkodowania nieruchomości zamiennej. Nie ma bowiem żadnych podstaw do odmiennego traktowania takiej dopłaty niż kwoty należnej z tytułu odszkodowania.

Wspomniana dopłata, jeżeli przysługuje właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości, stanowi w istocie część odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i jest ustalana z zastosowaniem zasad obowiązujących w postępowaniu wywłaszczeniowym /art. 61 ust. 3 ustawy/.

W niniejszej sprawie, gdyby -jak zaznaczono wyżej - skarżąca nie otrzymała kwoty 219 053 zł ani kwoty tej nie wpłacono do depozytu sądowego, kwota ta powinna być jej wypłacona w zrewaloryzowanej wysokości, co byłoby częściowym uwzględnieniem żądań skarżącej, choć nie nastąpiłoby ponowne ustalenie odszkodowania.

W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1993 r. /III AZP 31/93/ został wyrażony pogląd, że rozstrzygnięcie o rewaloryzacji nie wypłaconego odszkodowania wywłaszczeniowego /a także o odsetkach/ następuje przez wydanie decyzji administracyjnej. Nie jest zatem wyłączone, że w stosunku do skarżącej taka decyzja powinna być wydana.

Z przytoczonych względów na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 3 i art. 208 Kpa orzeczono jak w sentencji.