Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 4479/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej~Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 573
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, , po rozpoznaniu w dniu 20 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Z. w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 1244/20 w sprawie ze skargi Z. w Z. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 marca 2020 r., nr BON.III.5220.61.3.2019.AM w przedmiocie zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za okres od grudnia 2016 r. do listopada 2017 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Z. w Z. na rzecz Ministra Rodziny i Polityki Społecznej kwotę 450 (słownie: czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 3) odstępuje od zasądzenia na rzecz Ministra Rodziny i Polityki Społecznej pozostałej części kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z 10.03.2021 r. o sygn. III SA/Wa 1244/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. w Z. (dalej: skarżąca) na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 16.03.2020 r., nr BON.III.5220.61.3.2019.AM, wydaną w przedmiocie zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za okres od grudnia 2016 r. do listopada 2017 r. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

2. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

2.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Warszawie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego), która zaskarżyła ten wyrok w całości. Sformułowała również wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 21 ust. 2a ustawy z 27.08.1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 573; dalej: ustawa o rehabilitacji) przez jego niewłaściwe zastosowanie przez Sąd, w przypadku gdy okoliczności faktyczne nie wskazują, aby skarżąca spełniała przesłanki do zastosowania tego przepisu;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 21 ust. 2b ustawy o rehabilitacji przez jego niewłaściwe zastosowanie przez Sąd, w przypadku gdy skarżąca spełniała przesłanki do jego zastosowania w sprawie.

2.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Rodziny i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

3.1. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem podlega oddaleniu. Sformułowano w niej wyłącznie zarzuty naruszenia prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie spór dotyczy tego, czy skarżąca będąc Zespołem Szkół, w skład którego oprócz szkół wchodzi bursa szkolna i szkolne schronisko młodzieżowe, może dokonywać rozliczeń z tytuł wpłat na PFRON na podstawie art. 21 ust. 2b ustawy o rehabilitacji, w odniesieniu do bursy szkolnej i szkolnego schroniska młodzieżowego. W podobnych sprawach orzekał już Naczelny Sąd Administracyjny (zob. wyroki: z 15.04.2021 r., III FSK 3157/21, z 15.04.2021 r., III FSK 3158/21; z 14.08.2019 r., II FSK 1024/19). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko przedstawione w powyższych orzeczeniach i zawartą w nich argumentacją.

3.2. Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy jest obowiązany, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 2-5 i art. 22 ustawy o rehabilitacji, dokonywać miesięcznych wpłat na Fundusz, w wysokości kwoty stanowiącej iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6% a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych. Stosownie do art. 21 ust. 2 ustawy o rehabilitacji, z wpłat, o których mowa w ust. 1, zwolnieni są pracodawcy, u których wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynosi co najmniej 6%. Natomiast w myśl ust. 2a tego artykułu, dla państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych, będących jednostkami budżetowymi, zakładami budżetowymi albo gospodarstwami pomocniczymi, instytucji kultury oraz jednostek organizacyjnych zajmujących się statutowo ochroną dóbr kultury uznanych za pomnik historii, wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych, o którym mowa w ust. 1 i 2, wynosi 6%. Artykuł zaś art. 21 ust. 2b ustawy o rehabilitacji, w brzmieniu obwiązującym od 1.10.2018 r., stanowi, że dla publicznych i niepublicznych uczelni, publicznych i niepublicznych szkół, publicznych i niepublicznych przedszkoli, publicznych i niepublicznych innych form wychowania przedszkolnego oraz placówek opiekuńczo-wychowawczych, regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych, interwencyjnych ośrodków preadopcyjnych, placówek resocjalizacyjnych, publicznych i niepublicznych żłobków, a także klubów dziecięcych, wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych, o którym mowa w ust. 1 i 2, wynosi 2%.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepis art. 21 ust. 2b ustawy o rehabilitacji, jak wynika z powyższych regulacji, wprowadza wprawdzie preferencyjny wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych, ale wyłącznie dla podmiotów enumeratywnie wymienionych w tym przepisie. Przy czym, mając na uwadze, że sam przepis art. 21 ustawy o rehabilitacji dotyczy pracodawców, przyjąć należy, że to pracodawca musi być jednym z podmiotów wymienionych w ust. 2b, ewentualnie musi on prowadzić podmioty wymienione w tym przepisie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo podzielił stanowisko wyrażone w orzecznictwie, że pracodawca, chcąc korzystać z przywileju zawartego w art. 21 ust. 2b ustawy o rehabilitacji, nie może prowadzić działalności w żadnym innym zakresie niż prowadzenie podmiotów określonych w tym przepisie. Tym samym, jak prawidłowo przyjęto w zaskarżonej decyzji, przepis art. 21 ust. 2b ustawy o rehabilitacji, dotyczy wyłącznie pracodawców będących podmiotami lub prowadzących podmioty w nim wymienione. Na podstawie tego przepisu mogą rozliczać się również zespoły szkół, ale tworzone wyłącznie z jednostek, o których mowa w tym przepisie.

Ustawa o rehabilitacji nie odwołuje się bezpośrednio do prawa oświatowego czy jakiegokolwiek innego aktu w taki sposób, aby można było na ich podstawie w sposób prosty określić sens przyjętych w tej ustawie pojęć. Posługując się w art. 21 ust. 2b ustawy o rehabilitacji wyliczeniem publicznych i niepublicznych uczelni, publicznych i niepublicznych szkół oraz placówek opiekuńczo-wychowawczych i resocjalizacyjnych, prawodawca objął różne jednostki, ale każda z nich w pojęciu potocznym jest placówką edukacyjną. Nie można uznać, że pod pojęciem szkoły użytym w tym przepisie mieści się każda placówka edukacyjna. Nie można również przyjąć, że pod pojęciem szkoły użytym w art. 21 ust. 2b ustawy o rehabilitacji mieści się każda placówka funkcjonująca w systemie oświatowym (zob. wyrok NSA z 15.04.2021 r. III FSK 3157/21).

Wykładnia, jakiej dokonał organ, a za nim przyjął Sąd pierwszej instancji, doprowadziła do prawidłowego wniosku, że bursa oraz schronisko młodzieżowe nie zostało wymienione w art. 21 ust. 2b ustawy o rehabilitacji. Takie rozumienie tego przepisu zdaje się w zasadzie przyjmować również skarżąca, która odwołuje się do reguły funkcjonalnej. Uznanie za prawidłową wykładnię, jakiej dokonuje skarżąca, oznaczałoby jednak przyjęcie wykładni rozszerzającej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozszerzająca wykładnia w tym przypadku nie jest zasadna, gdyż sam prawodawca w kolejnych nowelizacjach art. 21 ust. 2b ustawy o rehabilitacji rozszerza katalog podmiotów. Uczynił to m.in. w stosunku do publicznych i niepublicznych przedszkoli, a więc jednostek funkcjonujących w systemie oświaty. To oznacza, że prawodawca sam monitoruje potrzeby rozszerzania przepisu według wyznawanych przez siebie wartości i w takim wypadku nie jest usprawiedliwione przyjęcie wykładni rozszerzającej, tak jak postuluje to skarżąca. Wbrew oczekiwaniom skarżącej to, że ścisłe rozumienie art. 21 ust. 2b ustawy o rehabilitacji może wymuszać na jednostkach sztuczne dla edukacji niepełnosprawnych ruchy w ich organizacji, jest argumentem za ewentualną zmianą prawa. Zarówno intencje skarżącej, jak i prawodawcy, aby dwuprocentowym wskaźnikiem, o jakim mowa w art. 21 ust. 2b ustawy o rehabilitacji, objąć wszelkie jednostki oświatowe, nie znalazły swego odzwierciedlenia w tym przepisie prawa (zob. wyrok NSA z 15.04.2021 r. III FSK 3158/21).

3.3. W świetle powyższych rozważań zarzuty naruszenia prawa materialnego, sformułowane przez skarżącą w skardze kasacyjnej, nie są trafne. Mając na uwadze powyższe stanowisko i przedstawioną argumentację Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 204 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 i art. 209 przy zastosowaniu art. 207 § 2 p.p.s.a. Niniejsza sprawa została rozpoznana wraz z innymi sprawami skarżącej, w których wystąpił analogiczny stan faktyczny i prawny, a także w których sporządzono zasadniczo tożsame skargi kasacyjne. Zważywszy na nakład pracy, jaki w związku z tym obciążał pełnomocnika Ministra Rodziny i Polityki Społecznej przy sporządzaniu odpowiedzi na skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za uzasadnione, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., częściowe odstąpienie od zasądzenia należnego wynagrodzenia radcy prawnego.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm., dalej: ustawa COVID) oraz zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej z 5.09.2022 r. Wymienionym zarządzeniem strony zawiadomiono o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i poinformowano o możliwości uzupełnienia argumentacji w piśmie procesowym, z zachowaniem trybu określonego w art. 66 p.p.s.a. Zarządzenie zostało doręczone skarżącej 30.09.2022 r. natomiast organowi 12.09.2022 r. Żadna ze stron nie uzupełniła stanowiska oraz nie wyraziła sprzeciwu co do zastosowanego trybu rozpoznania sprawy. Zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 1 i 3 ustawy COVID w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy.

s. Mirella Łent s. S. Bogucki s. B. Dauter