Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 192/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 107 § 1 pkt 6, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1, art. 145 § 1 pkt 5, art. 151 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2 pkt 1, art. 2 pkt 2, art. 2 pkt 4, art. 2 pkt 20 lit. c, art. 5 ust. 3, art. 7 ust. 1, art. 7 ust. 3, art. 17, art. 17 ust. 1, art. 18 ust. 6, art. 25 ust. 1, art. 25 ust. 2 pkt 1, art. 25 ust. 2 pkt 4, art. 25 ust. 3, art. 25 ust. 9, art. 27 ust.
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
article: art. 6 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 924
law: Ustawa  z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw
article: art. 3 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 15zzs(4) ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 2095
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jan Szuma (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Świstak Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 maja 2022 r. sprawy ze skargi I. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 23 grudnia 2021 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania I. G., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy W. (zwanego dalej "Burmistrzem") z dnia 15 września 2021 r., [...], którą 1) uznano za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze wypłacone I. G. w okresie od 1 listopada 2016 r. do 30 września 2017 r. oraz 2) zobowiązano I. G. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 listopada 2016 r. do 30 września 2017 r. w kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy.

Wnioskiem z dnia 20 maja 2016 r. I. G. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres w latach 2016-2017 na rzecz pierwszego dziecka J. G.. Wnioskodawczyni w skład rodziny zaliczyła: siebie, syna V. G. oraz syna J. . Podała, że jest osobą rozwiedzioną.

Decyzją z dnia 5 sierpnia 2016 r., [...] Burmistrz przyznał I. G. świadczenie wychowawcze na rzecz J. G. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2017 r. Burmistrz wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z 5 sierpnia 2016 r.

Decyzją z dnia 17 stycznia 2018 r., [...], na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej "K.p.a."), uchylił w całości decyzję z dnia 5 sierpnia 2016 r. i w to miejsce orzekł merytorycznie w ten sposób, że: odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz J. G. z okresy od dnia 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2016 r. oraz od 1 listopada 2016 r. do 30 września 2017 r., natomiast przyznał świadczenie na rzecz dziecka na okres od 1 października 2016 r. do 31 października 2016 r. W motywach rozstrzygnięcia Burmistrz wyjaśnił, że w sprawie zaistniała przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. W myśl tego przepisu, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Burmistrz nadmienił, że przy okazji weryfikacji wniosku o świadczenie wychowawcze na okres 2017/2018 pozyskano informacje o podjęciu zatrudnienia przez V. G. (starszego syna I. G.) oraz przez I. G.. Po uwzględnieniu dochodu osiągniętego na skutek podjęcia zatrudnienia okazało się, że w określonych okresach przekroczone zostało kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Według wyliczeń organu I instancji kryterium było spełnione jedynie w miesiącu październiku 2016 r., kiedy to dochód na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł.

I. G., działając za pośrednictwem pełnomocnika wniosła odwołanie od powyższej decyzji, a jednocześnie zwróciła się o przywrócenie terminu do złożenia odwołania oraz - w razie nieuwzględnienia odwołania i wniosku o przywrócenie terminu - o stwierdzenie nieważności tej decyzji.

W końcu 2018 r. Kolegium wszczęło postępowanie nieważnościowe wobec powyższego rozstrzygnięcia, a decyzją z dnia 25 stycznia 2019 r., [...] stwierdziło nieważność decyzji Burmistrza z dnia 17 stycznia 2018 r.

Rozpatrując ponownie sprawę decyzją z dnia 26 kwietnia 2019 r[...] Burmistrz w postępowaniu wznowieniowym uchylił po raz kolejny w całości decyzję z dnia 5 sierpnia 2016 r., [...] oraz w to miejsce orzekł o przyznaniu świadczenia wychowawczego na rzecz J. G. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 kwietnia 2016 r. i na okres od 1 września 2016 r. do 31 października 2016 r. oraz o odmowie przyznania tego świadczenia na okres od 1 maja 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. i na okres od 1 listopada 2016 r. do 30 września 2017 r. Także i w tej decyzji organ przywołał art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Organ I instancji wskazał na okoliczności w postaci uzyskania dochodu przez I. G. od dnia 1 marca 2016 r. (trwające do dnia 31 sierpnia 2016 r.) i od dnia 1 września 2016 r. jako uzasadniające ponowną weryfikację dochodu rodziny. Tym razem ustalając dochód Burmistrz uwzględnił 2 osoby w rodzinie. Według wyliczeń organu instancji przesłanka dochodowa uprawniająca do świadczenia wychowawczego została spełniona jedynie w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 kwietnia 2016 r. i od 1 września 2016 r. do 31 października 2016 r.

Na skutek odwołania I. G. Kolegium decyzją z dnia 31 lipca 2020 r., [...] uchyliło w całości rozstrzygnięcie Burmistrza z dnia 26 kwietnia 2019 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem organu odwoławczego nie wykazano, czy powołane okoliczności/dowody są nowe, czy są istotne dla sprawy, czy nie były znane organowi, a przede wszystkim, czy istniały w dniu 5 sierpnia 2016 r., czyli w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze.

Następnie Burmistrz decyzją z dnia 12 października 2020 r., [...] w postępowaniu wznowieniowym uchylił decyzję z dnia 5 sierpnia 2016 r., [...], tym razem tylko za okres od 1 maja 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. i za ten okres odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na J. G..

Jednocześnie w dniu 12 października 2020 r. Burmistrz wydał decyzję [...], którą uznał za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze wypłacone I. G. w okresie od 1 listopada 2016 r. do 30 września 2017 r. oraz, którą zobowiązał ją do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za ten okres w kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami. Wskazał, że 1 września 2016 r. I. G. podjęła pracę w A. sp. z o.o. Po uwzględnieniu dochodu u zyskanego okazało się, że doszło do przekroczenia kryterium dochodowego uprawniającego do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko wynoszącego 800,00 zł na osobę w rodzinie. Organ ustalił, że za październik 2016 r. dochód na osobę w rodzinie I. G. wyniósł [...] zł.

Na skutek kolejnego odwołania, decyzją z dnia 30 lipca 2021 r., [...] Kolegium uchyliło decyzję Burmistrza i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia. Wskazało, że organ pierwszej instancji ograniczył się jedynie do przytoczenia treści art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (z uwagi na okres świadczeniowy, którego decyzja dotyczy, w sprawie zastosowanie miało pierwotne brzmienie ustawy Dz. U. z 2016 r., poz. 195 ze zm., dalej "u.p.p.w.d.") stanowiącego podstawę ustalenia nienależnie pobranego świadczenia. Nie przeprowadził jednakże jakiejkolwiek analizy przesłanek wynikających z treści tego przepisu i nie odniósł ustalonego w sprawie stanu faktycznego do treści regulacji.

Kolejną decyzją z dnia 15 września 2021 r., [...] Burmistrz uznał za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze wypłacone I. G. w okresie od 1 listopada 2016 r. do 30 września 2017 r. oraz zobowiązał I. G. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za wskazany okres w kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami. Podniósł, że w dniu [...] września 2016 r. I. G. podjęła zatrudnienie, co skutkowało przekroczeniem kryterium dochodowego uprawniającego do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Po uwzględnieniu dochodu uzyskanego dochód na członka rodziny uprawnionej wyniósł [...] zł. Wyjaśnił również, że I. G. została poinformowana o konieczności zgłaszania zmian w sytuacji dochodowej rodziny. I. G. była świadoma, że świadczenie wychowawcze, w związku ze zmianą jaka zaszła, jej nie przysługuje, a tym samym pobrane przez nią świadczenia są świadczeniami nienależnie pobranymi.

W odwołaniu Iwona zarzuciła naruszenie:

- art. 25 ust. 2 pkt 1 i 4 u.p.p.w.d., poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze w wysokości [...] zł, w sytuacji gdy nie doszło do prawomocnego uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej to świadczenie na okres od [...] listopada 2016 r. do 30 września 2017 r. Odwołująca się nie została także pouczona o przesłankach uzasadniających ustanie, zwieszenie lub wstrzymanie prawa do świadczenia; a nadto zakwestionowała domaganie się odsetek ustawowych do dnia wydania zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy ewentualne dochodzenie takich odsetek może dotyczyć okresu po wydaniu decyzji,

- art. 6, art. 7 i art. 8, art. 107 § 3 K.p.a., to jest zasad legalności działania organów administracji, słusznego interesu obywateli i pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej, a także poprzez brak przesłuchania odwołującej się, nadto poprzez wadliwość sporządzonego uzasadnienia, nie wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł;

- art. 77 § 1 K.p.a., poprzez błąd w ustaleniach faktycznych i przyjęcie, że dochód na jednego członka rodziny odwołującej we wskazanym w zaskarżonej decyzji okresie przekroczył 800 zł.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 23 grudnia 2021 r., [...] Kolegium na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. Na wstępie rozważań prawnych organ odwoławczy przypomniał, że stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustawy (Dz. U. z 2019 r., poz. 924) nowelizującej u.p.p.w.d., w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy w dotychczasowym brzmieniu.

Zgodnie więc ze stosownym brzmieniem art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania

Kolegium przyznało, że z punktu widzenia przesłanki z art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. ważny jest nie tylko element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale także element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej takie świadczenie rodzinne, że uprawnienie do pobierania świadczenia ustało. Organ odwoławczy wyraził jednak przekonanie, że oba te elementy w sprawie zaistniały. Wskazał dalej, że I. G. w dniu [...] września 2016 r. podjęła zatrudnienie w A. sp. z o.o. W tym kontekście należało zwrócić uwagę, że wedle art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d., w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2019 r., świadczenie wychowawcze przysługiwało na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekraczał kwoty 800 zł. Zgodnie z art. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. dochód oznaczał dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. W myśl art. 2 pkt 2 u.p.p.w.d., dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3. Zaś dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4 u.p.p.w.d.). Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm., dalej "u.ś.r.") dochód oznacza, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Kolegium wyjaśniło, że pierwszy okres, na który ustalane było prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczynał się z dniem wejścia w życie ustawy i kończył się dnia 30 września 2017 r. (art. 48 ust. 1 u.p.p.w.d.). W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowiły podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, był rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustalano przy tym z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu (art. 48 ust. 2 u.p.p.w.d.). Zgodnie z art. 7 ust. 1 u.p.p.w.d., w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. W myśl art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d., w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Zgodnie z art. 2 pkt 20 lit. c u.p.p.w.d., że uzyskanie dochodu oznaczało uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Wskazując na powyższe Kolegium weryfikując ustalenia Burmistrza wyjaśniło, że I. G. za 2014 r. uzyskała dochód w wysokości [...] zł, w tym: [...] zł z tytułu alimentów oraz [...] zł z tytułu zatrudnienia w E. sp. z o.o. ([...] zł), G. sp. z o.o. ([...] zł), B sp. z o.o. ([...] zł) i A. sp. z o.o. ([...] zł - zatrudnienie do [...] lutego 2016 r.). Niemiej organ pierwszej instancji uznał cały dochód uzyskany przez I. G. za 2014 r. z tytułu zatrudnienia za dochód utracony ([...] zł) (wszystkie umowy zostały zakończone).

W związku z podjęciem przez I. G. zatrudnienia w A. sp. z o.o. w dniu [...] września 2016 r. Burmistrz uwzględnił – zgodnie z regułą wynikającą z przytoczonego powyżej art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. – wystąpienie w rodzinie uprawnionej dochodu za październik 2016 r. wynoszącego [...] zł. Wobec tego wyliczenie dochodu strony, po uwzględnieniu dochodu utraconego i uzyskanego, przedstawiało się następująco: [...] zł (dochód za 2014 r.) - [...] zł (dochód utracony) = [...] zł : 12 miesięcy - [...] zł + [...] zł (dochód uzyskany za październik 2016 r.) = [...] zł : 2 osoby = [...] zł.

Kolegium zaznaczyło dalej, że w myśl art. 18 ust. 6 u.p.p.w.d., w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty. I. G. świadczyła pracę na rzecz A. sp. z o.o. od [...] września 2016 r. do [...] lutego 2018 r. Wobec przekroczenia kryterium dochodowego uprawniającego do świadczenia wychowawczego, świadczenie to nie przysługiwało jej więc (przy zastosowaniu reguły z art. 18 ust. 6 u.p.p.w.d.) w okresie od [...] listopada 2016 r. do [...] września 2017 r.

Kolegium zaznaczyło, że uprawniona pobierała to świadczenie pomimo tego, że została pouczona o tym, co stanowi utratę i uzyskanie dochodu w rozumieniu u.p.p.w.d. Informacje tego dotyczące znajdowały się bowiem we wniosku, który złożyła ubiegając się o przyznanie świadczenia. Podpisała także pouczenie o obowiązku informowania organu o każdym przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w tym uzyskania dochodu. Ponadto sama decyzja Burmistrza z dnia 5 sierpnia 2016 r., [...], którą przyznano prawo do świadczenia wychowawczego, również zawierała pouczenie o konieczności powiadamiania organu o wystąpieniu jakichkolwiek zmian dotyczących sytuacji rodzinnej oraz dochodowej, w tym uzyskania dochodu.

Mając na uwadze powyższe Kolegium zaznaczyło, że I. G. została poprawnie pouczona o warunkach przyznania świadczenia wychowawczego i obowiązku informowania o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do tegoż świadczenia, wraz z jasnym i prawidłowym wskazaniem, co należy rozumieć przez zmiany mające wpływ na prawo do świadczenia. Mimo to nie dopełniła nałożonego na nią obowiązku i nie poinformowała o podjęciu zatrudnienia w dniu 1 września 2016 r. Zaniedbanie to skutkowało zaś wypłatą świadczenia, które było świadczeniem nienależnym.

Kolegium nadmieniło też, że wbrew odwołującej się nie ma znaczenia to, że nie doszło do prawomocnego uchylenia decyzji Burmistrza z dnia 5 sierpnia 2016 r. przyznającej świadczenie wychowawcze za okres rozpatrywany w niniejszej sprawie. Uchylenie lub zmiana decyzji mogą dotyczyć jedynie decyzji, które nie zostały jeszcze skonsumowane i zrealizowane. W sytuacji, gdy przyznane uprawnienie zostało już zrealizowane, decyzji nie uchyla się i nie zmienia art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d.

Kolegium odniosło się dalej do kwestii prawidłowości naliczenia dochodu, co było przedmiotem zarzutu w odwołaniu. Zdaniem organu odwoławczego zarzut ten nie mógł być uznany za skuteczny, gdyż uwzględnienie jedynie dochodu uzyskanego i dochodu z tytułu alimentów na syna J. G. (wyrok Sądu Okręgowego w P., Wydział I Cywilny z dnia [...] kwietnia 2013 r., I C [...]) potwierdza, że kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko zostało przekroczone. Ponadto I. G. poza ogólnikowym zaprzeczeniem, że dochód powodował przekroczenie kryterium dochodowego, nie wskazała, która część wyliczenia organu pierwszej instancji jest błędna, czy też które z przyjętych do wyliczenia kwot są nieprawidłowe.

Odnośnie naliczania odsetek od ustalonej kwoty nienależnie pobranego świadczenia Kolegium wskazało, że wedle art. 25 ust. 3 i .ust. 9 u.p.p.w.d. wprowadzono zasadę zwrotu świadczeń nienależnie pobranych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Określono też, w jaki sposób należy obliczać odsetki od nienależnie pobranych świadczeń. Odsetki te są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń wychowawczych do dnia spłaty (art. 25 ust. 9 u.p.p.w.d.). Terminem końcowym naliczania odsetek jest więc dzień, w którym osoba zobowiązana do zwrotu faktycznie dokonuje wpłaty należności. Wskazując na powyższe Kolegium stwierdziło, że I. G. nie ma zatem racji podnosząc, że ewentualne dochodzenie odsetek może dotyczyć okresu po wydaniu decyzji ustalającej nienależnie pobrane świadczenie.

Kolegium nie podzieliło też zarzutów naruszenia ogólnych norm postępowania wynikających z art. 6 (zasada praworządności), art. 7 (zasada prawdy obiektywnej) i art. 8 K.p.a. (zasada zaufania obywateli do organów administracji publicznej), jak i nie stwierdziło naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. ani art. 77 § 1 K.p.a. Zdaniem Kolegium Burmistrz w sposób wyczerpujący ustalił stan faktyczny sprawy, zebrał niezbędne dowody. Dlatego nie było też potrzeby przeprowadzenia dodatkowego dowodu w postaci przesłuchania strony.

W skardze I. G. zarzuciła naruszenie:

- art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 1 i 4 u.p.p.w.d., poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze w wysokości [...] zł, w sytuacji gdy nie doszło do prawomocnego uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej to świadczenie na okres od 1 listopada 2016 r. do 30 września 2017 r. Odwołująca się nie została także pouczona o przesłankach uzasadniających ustanie, zwieszenie lub wstrzymanie prawa do świadczenia; a nadto zakwestionowała domaganie się odsetek ustawowych do dnia wydania zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy ewentualne dochodzenie takich odsetek może dotyczyć okresu po wydaniu decyzji,

- art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a., art. 17 u.p.p.w.d. i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez ich błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Burmistrza w sytuacji, gdy organ pierwszej instancji nie wykonał wskazówek Kolegium z poprzedniej decyzji kasacyjnej, oraz pomimo braków w uzasadnieniu faktycznym i prawnym oraz braków w zakresie zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego,

- art. 6, art. 7 i art. 8 K.p.a., to jest zasad legalności działania organów administracji, słusznego interesu obywateli i pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej;

- art. 77 § 1 K.p.a., poprzez błąd w ustaleniach faktycznych i przyjęcie, że dochód na jednego członka rodziny odwołującej we wskazanym w zaskarżonej decyzji okresie przekroczył 800 zł.

Wskazując na powyższe I. G. wniosła o uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

W niniejszej sprawie okoliczności faktyczne oraz dotyczący ich stan prawny – zrelacjonowane powyżej w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia – zostały wyczerpująco i prawidłowo przedstawione przez Kolegium. Zważając na to oraz na fakt, że I. G. reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, Sąd odstąpił ponownego przytaczania całego kontekstu prawnego sprawy. Sąd skoncentrował się natomiast na kwestiach wskazanych w skardze jako sporne.

Skarżąca przede wszystkim zarzuca naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 1 i 4 u.p.p.w.d. Twierdzi, że nie można było uznać za nienależnie pobranego świadczenia, skoro decyzja je przyznająca (z dnia 5 sierpnia 2016 r., [...]) nie została za rozpatrywany okres uchylona.

Sąd w tym miejscu zaznacza, że ze zrozumieniem przyjmuje tok myślenia I. G., która oczekuje, że decyzja z dnia 5 sierpnia 2016 r., póki obowiązuje w obrocie, powinna jej gwarantować nienaruszalność wypłaconych świadczeń.

Prawdą jest, że decyzje administracyjne korzystają z cechy trwałości, jednakże w przypadku świadczeń wychowawczych (podobnie jak i świadczeń rodzinnych) ich skutki są nieco odmiennie i nietypowo uregulowane. Decyzje przyznające świadczenia wychowawcze, póki obowiązują i są realizowane, rzeczywiście stanowią gwarancję wypłaty przyznanych kwot. Ich skutki odróżnić należy jednak od regulacji dotyczących wtórnych (retrospektywnych) rozliczeń na wypadek późniejszego ujawnienia okoliczności dotyczących zasadności przyznania świadczeń.

Zgodnie z cytowanym przez Kolegium art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., w brzmieniu pierwotnym ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważało się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Wbrew twierdzeniom I. G. zastosowanie przytoczonej tu regulacji nie wymaga wcześniejszego uchylenia wyjściowej decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. Taki wniosek potwierdza – przywołany zresztą w zarzucie skargi art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. – który formułuje jako alternatywną przesłankę uznania świadczenia za nienależnie pobrane właśnie sytuację, gdy decyzja wyjściowa (przyznająca świadczenie) zostaje wyeliminowana z obrotu prawnego.

Jak zaznaczono, w niniejszej sprawie decyzje wydano na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., gdyż organy uznały, że I. G. za okres od 1 listopada 2016 r. do 30 września 2017 r. pobierała świadczenie wychowawcze na syna J. G. po tym jak uzyskała zatrudnienie i w warunkach przekroczenia kryterium dochodowego.

Zdaniem Sądu przekroczenie przez I. G. kryterium dochodowego było jednoznaczne (o tym niżej), a przy tym skarżąca była pouczona o braku prawa do pobierania świadczeń w takich okolicznościach. Wiedziała także, że uzyskanie dochodu wpływa na przyznane prawa. Sąd zwraca uwagę, że w jasnym i zwięzłym pouczeniu do decyzji z dnia 5 sierpnia 2016 r., [...] (k. [...] verte akt administracyjnych organu pierwszej instancji) zaznaczono, że strona ma obowiązek informować organ o zmianie sytuacji dochodowej – o uzyskaniu dochodu, natomiast uzyskaniem dochodu jest między innymi uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W punkcie 2. pouczenia zawarto także informacje, że nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze podlega zwrotowi.

Jest poza sporem, że I. G. od 1 września 2016 r. uzyskała zatrudnienie (zob. k. [...] verte akt administracyjnych organu pierwszej instancji), które spowodowało po jej stronie uzyskanie dochodu netto w kwocie [...]zł (zob. k. [...] akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

W tym miejscu Sąd dla jasności chciałby doprecyzować dwie kwestie, o których ma wiedzę z urzędu z akt sprawy II SA/Po [...] również dotyczącej świadczenia wychowawczego za lata 2016-2017. Otóż po pierwsze, po wydaniu decyzji z dnia 5 sierpnia 2016 r., [...] ujawniono, że syn V. G. nie mieszka z matką od 2014 r. Skarżąca oświadczyła to w toku postępowania wznowieniowego, tym samym przyznając, że wcześniej wadliwie deklarowała trzy-osobowy skład rodziny. Po drugie, dochód rodziny w toku pierwotnego postępowania ustalano w sposób "uproszczony", gdyż brano pod uwagę tylko dochody skarżącej z 2014 r., podzielone na osoby w rodzinie, bez żadnych korekt. Wynikało to z faktu, że skarżąca nie informowała organu ani o utracie zatrudnienia ani o jego uzyskaniu, a wręcz zadeklarowała, że ani do uzyskania ani utraty dochodu nie doszło.

Wracając do okoliczności bezpośrednio ustalonych w niniejszej sprawie podkreślić należy, że I. G. korzystając z prawa do świadczenia wychowawczego na syna J. G. doskonale wiedziała, że funkcjonuje w dwuosobowym gospodarstwie domowym, posiada dochody z alimentów w kwocie [...] zł, a od września uzyskała zatrudnienie przynoszące jej dochód netto w kwocie [...]zł.

I. G. więc – nie informując organu o fakcie uzyskania zatrudnienia – działała jednoznacznie wbrew pouczeniu dołączonemu do decyzji z dnia 5 sierpnia 2016 r., [...] Tymczasem uzyskanie zatrudnienia w A. sp. z o.o. spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie w wysokości 800 zł i wyłączyło od listopada 2016 r. (czyli w kolejnym miesiącu po miesiącu otrzymania pierwszego wynagrodzenia - zgodnie z art. 18 ust. 6 u.p.p.w.d.) prawo do świadczenia wychowawczego na J. G..

Zdaniem Sądu w opisanych wyżej okolicznościach nie może być wątpliwości, że świadczenie wychowawcze pobierane przez I. G. na syna J. za okres od miesiąca listopada do końca okresu świadczeniowego, czyli do końca września 2017 r., pobierane było przez nią świadomie w warunkach przekroczenia kryterium dochodowego. Organy prawidłowo więc uznały, że za tak zakreślony okres rozważane świadczenie było świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d..

Uzupełniając powyższe Sąd pragnie odnieść się także do argumentów zawartych w skardze, a dotyczących tego, że to organ powinien pozyskać wiedzę o dochodach I. G. na podstawie art. 17 ust. 1 u.p.p.w.d. oraz, że zagadnienia z tym związane powinny być brane pod uwagę w kontekście oceny działania skarżącej.

Zdaniem Sądu stanowisko I. G. nie jest trafne. Jest faktem, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.p.p.w.d. organy przyznające świadczenia wychowawcze uzyskały uprawnienia i zarazem obowiązki samodzielnego pozyskiwania danych o dochodach osób uprawnionych. Niemniej należy zwrócić uwagę, że wedle brzmienia art. 17 ust. 1 u.p.p.w.d. w dacie wydania decyzji z dnia 5 sierpnia 2016 r., [...], później zresztą nieznacznie tylko zmienionego, obowiązek samodzielnego ustalania danych dochodowych dotyczył organu "prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego". Innymi słowy obowiązki czynienia samodzielnych ustaleń wynikające ze wspomnianej wyżej regulacji, jakkolwiek by je oceniać, dotyczyły tylko etapu wydawania procedowania i wydania decyzji świadczeniowej.

W niniejszej sprawie powodem uznania świadczenia wychowawczego wypłaconego I. G. za okres od listopada 2016 r. za świadczenie nienależnie pobrane było uzyskanie dochodu z zatrudnienia, co nastąpiło już po dacie decyzji przyznającej. Poinformowanie organu o uzyskaniu dochodu należało więc do obowiązku skarżącej, a uprawnienia administracji z art. 17 u.p.p.w.d. w najmniejszym stopniu tego obowiązku nie wyłączało. Abstrahując nawet od zawiłości dotyczących regulacji prawnych trudno zresztą zarzucać organowi, aby wydając decyzję w dniu 5 sierpnia 2016 r., [...] uwzględniał, że od września 2016 r. I. G. uzyska zatrudnienie, a jej prawo do świadczenia zostanie wyłączone od listopada 2016 r.

Podsumowując, w ocenie Sądu w sprawie jawi się jako jednoznaczne, że I. G., która przy decyzji Burmistrza z dnia 5 sierpnia 2016 r., [...] została o skutkach uzyskania dochodu pouczona, pomimo to nie powiadomiła organu o uzyskanym od września 2016 r. zatrudnieniu. Następnie, stosownie do art. 18 ust. 6 u.p.p.w.d. uzyskane wynagrodzenie spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego od listopada 2016 r. wymaganego do korzystania z prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Oznacza to, że od tego miesiąca do końca okresu świadczeniowego (30 września 2017 r.) wypłacone I. G. świadczenie wychowawcze należało uznać za świadczenie nienależnie pobrane stosownie do art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d.

Zdaniem Sądu organy nie naruszyły art. 6, 7 i 8 K.p.a., jak i art. 77 § 1 K.p.a. Wszystkie istotne okoliczności sprawy zostały wyjaśnione w sposób pozwalający na wydanie decyzji. Zawarte w skardze stwierdzenie, że organy nie wskazały faktów, które uznały za udowodnione, dowodów, na których się oparły oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej, uznać należy za gołosłowne. Decyzje pierwszej i drugiej instancji kontrolowane przez Sąd są przejrzyste, czytelne i przekonujące. Zrelacjonowano w nich sposób przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz obszernie przedstawiono stan prawny. Nie ma więc powodów do wysunięcia wobec nich zarzutów naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w tym dotyczących administracyjnego postępowania wyjaśniającego.

Mając na uwadze powyższe Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.), oddalił skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 z późn. zm.), po uprzednim skierowaniu jej do takiego trybu przez Przewodniczącego Wydziału (k[...] verte akt sądowych).