Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1438/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 41 ust. 4 pkt 1,2
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędzia WSA Renata Siudyka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2014 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie inspekcji pracy oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Nadinspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy w K. odmówił nakazania umieszczenia pracownicy D.W. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 z późn. zm.).

W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że pismem z dnia 2 lutego 2012 r. D.W. wniosła skargę do Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. motywując jej złożenie tym, że od dnia 1 lutego 2012 r. jej pracodawca Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny Nr [...] Uniwersytetu Medycznego w K. z siedzibą w Z., nie zakwalifikował jej stanowiska pracy na Oddziale Intensywnej Terapii Dzieci do wykazu osób wykonujących pracę o szczególnym charakterze, który uprawnia do uzyskania emerytury pomostowej.

Następnie kontrola przeprowadzona przez organ w zakładzie pracy strony wykazała, że D.W. figurowała w prowadzonej przez pracodawcę ewidencji pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze od 1 stycznia 2009 r. do 1 lutego 2012 r. Natomiast wykreślenie jej z powyższej ewidencji spowodowane było wejściem w życie zarządzenia Dyrektora Szpitala z dnia [...] r. nr [...], mocą którego ustalono nowy wykaz stanowisk pracy o szczególnym charakterze. Z uwagi na to, że zajmowane przez D.W. stanowisko, tj. starszej pielęgniarki na Oddziale Intensywnej Terapii Dzieci nie zostało ujęte w opracowanym przez pracodawcę dokumencie pn.: "wykaz stanowisk SPSK Nr [...] [...]UM K. w Z. , zaliczonych do stanowisk pracy w szczególnym charakterze", a także na to, że rodzaj wykonywanej przez stronę pracy, która nie odbywa się w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru, organ pierwszej instancji uznał, że nie zostały spełnione przesłanki pozwalające na zakwalifikowanie pracy D.W. do prac o szczególnym charakterze.

Na skutek złożonego przez D.W. odwołania Okręgowy Inspektor Pracy w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy wskazał, że w razie wniesienia skargi, o jakiej mowa w art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych organy inspekcji pracy, na podstawie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji. Nie są natomiast uprawnione do badania czy określone stanowisko spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Następnie wyjaśnił, że do dokonania oceny, czy praca wykonywana przez odwołującą się może być zakwalifikowana jako praca o szczególnym charakterze, należy uwzględnić zarówno przesłanki wynikające z art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych oraz załącznika nr 2 do tej ustawy, jak i rodzaj wykonywanej przez stronę pracy. Niespełnienie choćby jednej z powyższych przesłanek uniemożliwia nakazanie umieszczenia pracownika w ewidencji prac o szczególnym charakterze. Dalej zauważył, że punkt 24 załącznika nr 2 do tej ustawy wymienia prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru, a przeprowadzona kontrola u pracodawcy zatrudniającego D.W. wykazała, iż wśród pielęgniarek szpitala wyłącznie tzw. "pielęgniarki anestezjologiczne", spełniają kryterium określone w powyższym załączniku. Natomiast z porównania zakresów czynności "pielęgniarki anestezjologicznej" i odwołującej się wynika, iż rodzaj czynności świadczonych przez pielęgniarkę, wchodzącą w skład zespołu operacyjnego, różni się od rodzaju czynności wykonywanych przez stronę. Organ uznał więc, że praca wykonywana przez D.W. nie mieści się w rodzaju prac, o których mowa w pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

W wyniku rozpoznania wniesionej przez D.W. skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 9 maja 2013 r., sygn. akt IV SA/GI 936/12 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Inspektora Pracy z dnia [...] r. nr [...].

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zgodnie z art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 ze zm.), płatnik składek jest obowiązany prowadzić: - 1) wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze; - 2) ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2. Natomiast w przypadku nieumieszczenia pracownika w ewidencji, o której mowa w pkt 2 wyżej wskazanego przepisu, pracownikowi służy skarga do Państwowej Inspekcji Pracy zgodnie z art. 41 ust. 6 tej ustawy. Kompetencje organów właściwych w tym zakresie, normuje natomiast art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej inspekcji pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589 ze zm.) zgodnie z którym właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.

Dalej Sąd stwierdził, że wskazany przepis art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, reguluje obowiązek płatnika składek na Fundusz Emerytur Pomostowych umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których przewidziany jest obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Z przepisu tego wynika, że płatnik składek, a więc pracodawca jest podmiotem uprawnionym do zakwalifikowania danego rodzaju pracy jako pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze. Natomiast pracownikowi, który nie został umieszczony w takiej ewidencji, przysługuje środek ochrony, jakim jest skarga do Państwowej Inspekcji Pracy, składana na podstawie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych. Konsekwencją wniesienia skargi, którą organy Inspekcji uznają za zasadną, jest wydanie nakazu zgodnie z wyżej wskazanym art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Możliwość stosowania przez organy środków unormowanych we wskazanym przepisie, wyznaczona została natomiast przepisami ustawy o emeryturach pomostowych. Właściwość ta została ograniczona w zasadzie do spraw, w których kwalifikacja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, nie jest sporna i nie wymaga weryfikacji stanowiska pracy, w oparciu o kryteria wynikające z przepisów ustawy o emeryturach pomostowych. Inaczej rzecz ujmując, wydanie nakazu umieszczenia danego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez Inspektora Pracy możliwe jest wówczas, gdy dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, natomiast pracownik zajmujący takie właśnie stanowisko w zakładzie pracy nie został przez pracodawcę uwzględniony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W pozostałym bowiem zakresie ustawa o emeryturach pomostowych przyjęła zasadę właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz sądów powszechnych w sprawach - między innymi - emerytur pomostowych, co z kolei ogranicza zakres kompetencji Inspekcji Pracy do spraw wyżej wskazanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach podzielił przy tym stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione w wyrokach z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 866/12 oraz z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 573/12 (dostępne w CBOSA), że takie wyznaczenie granic właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Państwowej Inspekcji Pracy wynika z regulacji zawartej w ustawie z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447 ze zm.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że trafnie organ odwoławczy wskazał, iż brak jest podstaw do przyjęcia właściwości organów Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie kontroli wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Podniósł, że organy te nie mogą dokonywać ustaleń, czy określone stanowisko pracy spełnia warunki przewidziane w ustawie o emeryturach pomostowych, do umieszczenia przez pracodawcę w wykazie stanowisk, prowadzonym w oparciu o art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy. Następnie Sąd podkreślił, że pomimo tego organy administracji przeprowadziły postępowanie dowodowe oraz dokonały oceny warunków i charakteru pracy skarżącej, która jest zatrudniona na stanowisku starszej pielęgniarki w pełnym wymiarze czasu pracy w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Klinicznym [...] Uniwersytetu Medycznego w K. z siedzibą w Z. na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii.

Sąd podkreślił, że w sprawie istotny jest sporny charakter zakwalifikowania prac pielęgniarek pracujących na Oddziale Intensywnej Terapii Dzieci do prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, która wymaga rozstrzygnięcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych,a zatem naruszono przepisy regulujące właściwość organów Państwowej Inspekcji Pracy.

Sąd zaakcentował również, że na gruncie obecnie obowiązujących regulacji prawnych o spełnieniu wymagań niezbędnych do nabycia uprawnień do emerytury pomostowej, a zatem również warunku w postaci pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, rozstrzyga organ rentowy, a w razie wniesienia odwołania - sąd powszechny. Sąd podkreślił, że w toku tego właśnie postępowania ustala się, czy pracownik wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez wymagany okres. Inaczej rzecz ujmując, prawo pracownika do emerytury pomostowej uzależnione jest od tego, czy pracownik ten, przez wymagany okres, w rzeczywistości wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a nie od okoliczności, czy był wpisany do ewidencji pracowników wykonujących takie prace. W tym zakresie Sąd podzielił stanowisko wyrażone między innymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 587/12, zgodnie z którym, prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych oraz wydawanie decyzji administracyjnych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach związanych z prowadzeniem ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, ma służyć jedynie dokumentowaniu faktu wykonywania takiej pracy. Natomiast umieszczenie lub nieumieszczenie pracownika w takiej ewidencji, nie przesądza tego, czy pracownik ten spełnia warunki nabycia prawa do emerytury pomostowej.

Dodatkowo Sąd wskazał, że przepisy ustawy o emeryturach pomostowych, w szczególności art. 41 ust. 1 pkt 2, 41 ust. 4 pkt 2 i ust. 6 mówią o pracownikach, za których przewidziany jest obowiązek opłacania składek, a nie o pracownikach, za których składki takie są przez płatnika odprowadzane. Natomiast pracownik, za którego przewidziany jest obowiązek opłacania składek, to pracownik, który wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, lecz ocena spornych okoliczności w tym zakresie, należy do właściwości organów rentowych oraz sądów powszechnych.

W związku z tym Sąd stwierdził, że merytoryczny spór pomiędzy pracownikiem a pracodawcą, w kwestii oceny charakteru pracy wykonywanej na danym stanowisku pracy, w szczególności, czy praca ta ma charakter pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jest w zasadzie sporem z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z jednej bowiem strony dotyczy obowiązków pracodawcy - między innymi w postaci opłacania składek na FEP, a z drugiej strony uprawnień pracownika związanych z uzyskaniem prawa do emerytury pomostowej.

W podsumowaniu Sąd wskazał, że organy Państwowej Inspekcji Pracy, do których wpłynęła skarga pracownika, złożona w trybie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych, są zobowiązane do wszczęcia postępowania kontrolnego, które może zakończyć się wydaniem nakazu w trybie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, jedynie wówczas, gdy dane stanowisko pracy zostało przez płatnika składek umieszczone w ewidencji, a pomimo to pracownik, zajmujący to stanowisko, nie został objęty wpisem do takiej ewidencji.

W sytuacji natomiast, gdy po przeprowadzeniu kontroli organ ustalił, że stanowisko na którym zatrudniony jest pracownik wnoszący skargę, nie zostało przez płatnika składek na FEP, umieszczone w wykazie stanowisk pracy, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze - powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. Sąd podkreślił, że rola inspekcji pracy w tym zakresie ogranicza się jedynie do orzekania o istnieniu lub nieistnieniu naruszenia obowiązku pracodawcy o charterze ewidencyjno – sprawozdawczym.

W konkluzji Sąd stwierdził, że w przedmiotowej sprawie, doszło do naruszenia wyżej wymienionych przepisów oraz art. 105 § 1 K.p.a., a naruszenia te miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, zatem obligowały do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.

W następstwie powyższego wyroku decyzją z dnia [...] r. nr [...] Nadinspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy w K., działając na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, umorzył w całości postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem z dnia 2 lutego 2012 r. o wpisanie D.W. do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

W uzasadnieniu tej decyzji organ przedstawił w zwięzły sposób dotychczasowy przebieg sprawy oraz powołując się na zapadły wyrok wskazał, że mając na uwadze fakt, że stanowisko, na którym zatrudniona jest D.W. nie zostało wpisane przez pracodawcę do wykazu stanowisk zaliczonych do stanowisk pracy w szczególnym charakterze, uznał dalsze postępowanie w sprawie za bezprzedmiotowe i umorzył je.

Od powyższej decyzji D.W. wniosła odwołanie, w którym nie zgodziła się z wyżej wyrażonym stanowiskiem organu.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7, 8, 77 § 1, 78 § 1, 80, 84 § 1, 86 K.p.a., które jej zdaniem skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego i błędnym przeprowadzeniem postępowania administracyjnego, oraz dokonanie błędnej wykładni art. 3 ust. 1 i 3 oraz art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych i załącznika nr 2 do tej ustawy. Zarzuciła także nie wykonanie wyroku WSA w Gliwicach w przedmiocie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego z udziałem stron w zakresie badania środowiska pracy na jej stanowisku pracy oraz wydania decyzji bez udziału strony i bez przeprowadzenia postępowania administracyjnego. Na tej podstawie domagała się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie uchylenie jej i skierowanie do organu pierwszej instancji z nakazaniem przeprowadzenia badania środowiska pracy na jej stanowisku w zakresie istniejących warunków pracy albo zmianę decyzji i uznanie, że jej stanowisko pracy należy do stanowisk o szczególnym charakterze lub w szczególnych warunkach. Wniosła również o przeprowadzenie szeregu dowodów. Zdaniem odwołującej się wpisanie do ewidencji osób uprawionych do emerytury pomostowej ma w jej sprawie charakter wtórny, ponieważ aby stwierdzić, czy pracodawca właściwie ocenił dane stanowisko pracy w zakresie istniejących uciążliwości i zagrożeń koniecznym jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w zakresie środowiska pracy, do którego zobowiązana jest Państwowa Inspekcja Pracy, co wynika bezpośrednio z ustawy. Tym samym dopiero po dokonaniu badania środowiska pracy można ocenić, czy pracodawca przestrzegał w tym zakresie obowiązującego prawa i w zależności od tego nakazać pracodawcy umieszczenie danego stanowiska pracy w ewidencji pomostowej albo umorzyć postępowanie.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 404), Okręgowy Inspektor Pracy w K. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy tok postępowania. Następnie wskazał, że WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 9 maja 2013 r. wydanym w przedmiotowej sprawie uchylił decyzje organu I i II instancji z powodu naruszenia przez organy PIP, przepisów o właściwości oraz przepisu art. 105 § 1 K.p.a., według którego organ administracji wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Podkreślił, że Sąd w wymienionym wyroku stwierdził, że organy Państwowej Inspekcji Pracy nie były uprawnione do oceny, czy stanowisko pracy skarżącej spełnia kryteria wskazane w pkt 24 załącznika nr 2, ustawy o emeryturach pomostowych. Zaakcentował, że według wskazań zawartych w cytowanym wyroku, merytoryczny spór pomiędzy pracownikiem, a pracodawcą w kwestii oceny charakteru pracy wykonywanej na danym stanowisku pracy, w szczególności, czy praca ta ma charakter pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jest w zasadzie sporem z zakresu ubezpieczeń społecznych i rozstrzygnięcie tego sporu nie należy do kompetencji organów Państwowej Inspekcji Pracy. W związku z tym organ odwoławczy podniósł, że dalsze prowadzenie postępowania w niniejszej sprawie, oznaczałoby prowadzenie postępowania przez niewłaściwy organ, co w konsekwencji spowodowałoby wadliwość tego postępowania. Ponadto przytoczył fragment uzasadnienia wyroku WSA w Gliwicach, według którego – w sytuacji gdy po przeprowadzeniu kontroli ustalono, że stanowisko, na którym jest zatrudniony pracownik wnoszący skargę, nie zostało przez płatnika składek na FEP zamieszczone w wykazie stanowisk pracy, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wówczas Inspektor pracy, powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. W tym zakresie organ odwoławczy wskazał, że stanowisko pracy, na którym zatrudniona jest D.W., zostało wykreślone z rejestru stanowisk, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co jest tożsame z nieumieszczeniem tego stanowiska w wykazie, począwszy od dnia wykreślenia. W takim przypadku , stosownie do art. 105 § 1 K.p.a. organ I instancji zobligowany był do umorzenia postępowania.

Ponadto organ II instancji podkreślił, że z art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych nie wynika możliwość ingerencji inspektora pracy w wykaz stanowisk pracy, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a jedynie w ewidencję pracowników i to tylko wówczas, gdy zajmowane przez pracownika stanowisko zostało umieszczone przez pracodawcę w wyżej wymienionym wykazie. Na poparcie swego stanowiska organ II instancji przywołał pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 19 kwietnia 2011 r. (sygn. akt I OSK 1969/10, wyrok dostępny w CBOSA), że organy inspekcji pracy nie mają prawnych podstaw do dokonywania wiążących ustaleń czy badań w zakresie wykazywania, czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych by być umieszczone przez pracodawcę w wykazie stanowisk prowadzonym w oparciu o przepis art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy. Organ odwoławczy podkreślił, iż przestrzeganie przez organy przepisów o właściwości należy, w myśl art. 19 K.p.a., do podstawowych obowiązków organu administracji publicznej, a zatem wydanie rozstrzygnięcia w sprawie, czy stanowisko pracy należy do grupy stanowisk pracy, na których wykonywana jest praca o szczególnym charakterze, naruszyłoby przepisy o właściwości organu.

Odnosząc się do zarzutów odwołania wyjaśnił, że w trakcie postępowania odwoławczego wszczętego w wyniku złożenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji Okręgowy Inspektor Pracy w K. nie był uprawniony do orzekania w sprawie stwierdzenia nieważności takiej decyzji. Ponadto uwzględnienie zgłoszonych przez stronę w toku postępowania wniosków dowodowych oznaczałoby, że Okręgowy Inspektor Pracy w K. nie dostosował się do stanowiska przedstawionego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 maja 2013 r., i ponownie naruszyłby przepisy o właściwości organu. Jednocześnie wyjaśnił że w sprawie nie zachodzą przesłanki warunkujące przeprowadzenia rozprawy administracyjnej określone w art. 89 K.p.a.. Odnosząc się do zarzutu naruszenia zasad prowadzenia postępowania wskazał, że inspektor pracy, po uchyleniu przez Sąd decyzji tego organu z dnia [...] r., nie wszczynał nowego postępowania lecz kontynuował postępowanie już wszczęte skargą z dnia 2 lutego 2012 r. Czynności dokonane w trakcie tego postępowania, w tym ustalenia przeprowadzonej kontroli, jak również umożliwienie stronie czynnego udziału w postępowaniu przed wydaniem uchylonej przez Sąd decyzji organu I instancji nie utraciły proceduralnego charakteru, a zatem nie zachodziła potrzeba ich powtarzania, tym bardziej, że WSA w Gliwicach w uzasadnieniu wyroku nie wskazał, że organy PIP winny dokonać ponownych ustaleń w zakresie warunków i charakteru pracy strony, w tym w zakresie badania środowiska pracy na jej stanowisku pracy. Zaznaczył, że wydanie zaskarżonej decyzji nie zostało poprzedzone żadnymi czynnościami organu pierwszej instancji, które stronie nie byłyby już znane, nie zostały również dokonane żadne nowe ustalenia. Jednocześnie stronie zapewniono czynny udział w postępowaniu odwoławczym, którego celem jest ponowne rozpatrzenie sprawy. Nadto za niepozostający w związku z rozpoznawana sprawą organ odwoławczy uznał zarzut niewskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organu uprawnionego do badania środowiska pracy w zakresie szczególnych warunków lub szczególnego charakteru.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach D.W. wniosła o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji oraz o skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie przez organ odwoławczy art. 7 art. 8 art. 75 § 1 art. 77 ust. 1 art. 78 § 1 art. 80 i art. 84 § 1 K.p.a. W jej uzasadnieniu akcentowano, że wyrażony w motywach obu decyzji i orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że PIP nie jest uprawniona do przeprowadzania badania charakteru stanowiska pracy, w tym środowiska pracy w zakresie istniejących uciążliwości pod kontem kryteriów określonych w załącznikach nr 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych nie znajduje oparcia w ustawie o emeryturach pomostowych, ustawie o PIP i ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem skarżącej żaden przepis ustawy o emeryturach pomostowych jak również ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czy też ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, nie nadaje uprawnień ZUS do kontroli pracodawcy w zakresie dokonanej przez niego kwalifikacji stanowisk pracy pod względem uprawnień do emerytury pomostowej. Kontroli ZUS zgodnie z ustawą o emeryturach pomostowych podlega jedynie właściwe odprowadzenie przez płatnika składek na FEP zgodnie z istniejącą u danego pracodawcy ewidencją, co oznacza, że ustawodawca ograniczył kontrolę ZUS jedynie do czynności ewidencyjno-sprawozdawczo-finansowej. Dalej podniesiono, że charakter skargi wniesionej przez pracownika do PIP nie został przez ustawodawcę ograniczony do przeprowadzenia jedynie postępowania ewidencyjno-sprawozdawczego, gdyż, jak wynika z art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIP, inspektor pracy ma obowiązek kontroli prowadzonej przez pracodawcę ewidencji, tj. prawidłowości jej prowadzenia z rzeczywistym stanem rzeczy, ta natomiast musi obejmować dokonaną przez pracodawcę kwalifikację stanowisk pracy w oparciu o przesłanki wynikające z ustawy o emeryturach pomostowych. Odmienna interpretacja nie ma żadnego uzasadnienia prawnego, jest nielogiczna, wywołałaby bowiem skutek w postaci całkowitej dowolności oceny dokonanej przez pracodawcę w zakresie kwalifikacji stanowiska pracy i odebrałaby jakiekolwiek możliwości jego kontroli w zakresie praw pracowników do emerytury pomostowej. Tym samym doszłoby do naruszenia ich praw pracowniczych i złamania wynikającej z Konstytucji RP zasady równości wobec prawa. W związku z tym, w ocenie skarżącej, instytucja skarg przewidziana zarówno w art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych, jak również ustawy o PIP, ma na celu kontrolę pracodawcy w zakresie dokonanej przez niego kwalifikacji stanowiska pracy i właściwego prowadzenia ewidencji. Natomiast kontrola ewidencji nie może być rozumiana jako kontrola tylko i wyłącznie samej ewidencji z ograniczeniem do czynności ewidencyjno-sprawozdawczej. Zaakcentowano, że właśnie do zadań PIP należy kontrola stanowiska pracy w zakresie: istnienia czynników szkodliwych, uciążliwych, BHP, pracodawcy w zakresie przestrzegania praw i obowiązków pracowniczych, warunków środowiska pracy, w tym ustalenia tych warunków - i obowiązków tych nie wyłącza ustawa o emeryturach pomostowych.

Ponadto wskazano, że zgodnie z art. 11a ustawy o PIP, właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji. Jednocześnie skarżąca wniosła o wystąpienie do NSA z pytaniami prawnymi: - 1. w oparciu o jakie kryteria PIP ma nakazać pracodawcy wykreślenie danego pracownika z ewidencji oraz sporządzić korektę danego wpisu, skoro jego działania mają ograniczyć się jedynie do "wzrokowej" kontroli prowadzonej przez niego ewidencji, bez kontroli zasadności dokonanej przez niego kwalifikacji danego stanowiska pracy w oparciu o zasady kwalifikacji stanowisk jako stanowisk o szczególnym charakterze (szczególnych warunkach) wymienionych w Załączniku nr 1 i w Załączniku nr 2 ustawy o emeryturach pomostowych; - 2. czy pomimo jednoznacznego brzmienia art. 11a ustawy o PIP, kompetencje w tym zakresie ma ZUS w Warszawie, a jeżeli tak to na jakiej konkretnej podstawie prawnej; - 3. w oparciu o jaką konkretną podstawę prawną ZUS w Warszawie ma wydawać z urzędu lub na wniosek pracownika decyzje administracyjne nakazujące pracodawcy dokonanie innej oceny kwalifikacji stanowiska pracy zgodnie z kryteriami określonymi w Załączniku nr 1 i w Załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, które będą podlegały kontroli sądów powszechnych. W końcowej części skargi zarzuciła, że w zakresie przeprowadzonego postępowania administracyjnego, obydwa organy nie przeprowadziły żadnego zawnioskowanego przez stronę dowodu, uzasadniając to tym, iż było to niepotrzebne z uwagi na ocenę wyrażoną w wyroku Sądu z dnia 9 maja 2013 r. Ponadto podniosła, że w jej ocenie, tylko ze względu na to, że obie poprzednie decyzje zostały uchylone mocą wyroku WSA w Gliwicach, nie było podstaw do złożenia skargi kasacyjnej – jednakże – o ile można zgodzić się z samą sentencją, o tyle nie można zgodzić się z uzasadnieniem tego wyroku.

W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy w K. wniósł o jej oddalenie, wskazując, że wydanie zaskarżonych decyzji, stanowiło wykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 maja 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 936/12.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącej wniósł o podanie w uzasadnieniu wyroku, który zapadnie w tej sprawie, konkretnej podstawy prawnej, w oparciu o którą ZUS jest zobowiązany do kontroli pracodawcy w zakresie środowiska pod względem spełnienia przesłanek pracy w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy w toku postępowania prowadzonego przez organy administracji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę do takiego naruszenia prawa nie doszło.

Podkreślić przed wszystkim należy, iż sprawa zakończona wydaniem zaskarżonej decyzji, rozpoznawana była przez organy inspekcji pracy ponownie w związku z uchyleniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawomocnym wyrokiem z dnia 9 maja 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 936/12 decyzji Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję inspektora pracy z dnia [...] r. nr [...] odmawiającej nakazania umieszczenia pracownicy D.W. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 z późn. zm.).

Rozpoznanie przedmiotowej sprawy przez organ odwoławczy nastąpiło więc w ramach związania wynikającego z rozstrzygnięcia Sądu wydanego już uprzednio w sprawie. Jak bowiem stanowi art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej w skrócie P.p.s.a.) ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Z treści przytoczonego przepisu wynika, iż zarówno organy administracyjne, których działanie było przedmiotem skargi, jak i sąd orzekający w sprawie, ilekroć dana sprawa będzie ponownie przez nie rozpoznawana, będą związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu tegoż sądu. Przez ocenę prawną rozumie się natomiast wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowanie w rozpoznawanej sprawie. Wskazania natomiast co do dalszego postępowania stanowią konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy.

Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszym orzeczeniu, a tym samym nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2012r., sygn. akt II FSK 1328/10 LEX nr 1104099). Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.

Orzekające ponownie w niniejszej sprawie organy i Sąd zostały zatem związane oceną prawną wyrażoną w motywach wyroku WSA w Gliwicach z dnia 9 maja 2013 r., albowiem w okolicznościach tej sprawy nie zaistniały wymienione wyżej przesłanki, umożliwiające odstąpienie od tej oceny i wskazań wyrażonych w tym wyroku. Zatem kontrola prawidłowości zaskarżonej decyzji obejmuje realizację wytycznych w sprawie wynikających z powyższego wyroku, które są konsekwencją dokonanej przez Sąd oceny prawnej.

Natomiast w uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia właściwości organów Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie kontroli wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Organy te nie mogą zatem dokonywać ustaleń, czy określone stanowisko pracy spełnia warunki przewidziane w ustawie o emeryturach pomostowych, do umieszczenia przez pracodawcę w wykazie stanowisk, prowadzonym na podstawie art. 41 ust. 4 pkt 1 tej ustawy. Właściwość organu została ograniczona w zasadzie do spraw, w których kwalifikacja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, nie jest sporna i nie wymaga weryfikacji stanowiska pracy, w oparciu o kryteria wynikające z przepisów ustawy o emeryturach pomostowych. Inaczej rzecz ujmując, wydanie nakazu umieszczenia danego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez Inspektora Pracy możliwe jest wówczas, gdy dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, natomiast pracownik zajmujący takie właśnie stanowisko w zakładzie pracy nie został przez pracodawcę uwzględniony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W pozostałym bowiem zakresie ustawa o emeryturach pomostowych przyjęła zasadę właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz sądów powszechnych w sprawach - między innymi - emerytur pomostowych.

Sąd zaznaczył, że w uzasadnieniach decyzji organy dokonały weryfikacji stanowiska pracy skarżącej pod kątem spełnienia kryteriów wskazanych w pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, do czego jednak, mając na uwadze zaprezentowaną interpretację przepisów, nie były uprawnione.

W podsumowaniu Sąd stwierdził, że organy Państwowej Inspekcji Pracy, do których wpłynęła skarga pracownika składana w trybie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych zobowiązane są do wszczęcia postępowania kontrolnego, które to postępowanie może zakończyć się wydaniem nakazu w trybie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, lecz jedynie wówczas, gdy dane stanowisko pracy zostało przez płatnika składek umieszczone w ewidencji natomiast pracownik, który spełnia wszystkie przesłanki do objęcia go wpisem ze względu na właśnie zajmowane stanowisko, wpisem do takiej ewidencji nie został objęty. W sytuacji natomiast, gdy po przeprowadzeniu kontroli ustalono, że stanowisko na którym zatrudniony jest pracownik wnoszący skargę nie zostało przez płatnika składek na FEP zamieszczone w wykazie stanowisk pracy, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wówczas Inspektor pracy winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe.Rola inspekcji pracy w tym zakresie ogranicza się jedynie do orzekania o istnieniu lub nieistnieniu naruszenia obowiązku pracodawcy o charakterze ewidencyjno-sprawozdawczym.

Sąd jednocześnie stwierdził, że: "organy naruszyły wyżej omówione przepisy oraz art. 105 § 1 K.p.a., a naruszenia te miały istotne znacznie dla rozstrzygnięcia sprawy zatem obligowały Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a..

W wyniku przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji utrzymującej w mocy decyzji organu pierwszej instancji, mocą której umorzono w całości postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem z dnia 2 lutego 2012 r. w sprawie wpisania D.W. do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze – stwierdzić należało – że organ pierwszej instancji jak i organ odwoławczy prawidłowo wykonały wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 9 maja 2013 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 936/12.

W szczególności organ odwoławczy prawidłowo uznał, że zgodnie z interpretacją przepisów ustawy o emeryturach pomostowych oraz art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w przedmiotowym wyroku, rozstrzygnięcie organu I instancji umarzające postępowanie w trybie art. 105 K.p.a jest prawidłowe. Jak bowiem wskazał Sąd w sytuacji, gdy po przeprowadzeniu kontroli organ ustalił, że stanowisko na którym zatrudniony jest pracownik wnoszący skargę, nie zostało przez płatnika składek na FEP, umieszczone w wykazie stanowisk pracy, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze - powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe.Natomiast stanowisko pracy, na którym zatrudniona jest skarżąca nie zostało przez pracodawcę umieszczone w wykazie stanowisk, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

W konsekwencji powyższego stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a wobec tego skargę należało uznać za bezzasadną, a tym samym zarzuty w niej zawarte nie zasługiwały na uwzględnienie. Z przedstawionych bowiem powodów zarzuty te, w tym w zakresie naruszenia przez organ odwoławczy, przepisów postępowania - art. 7, art. 8 , art. 75 § 1, art. 77 ust. 1, art. 78 § 1 , art. 80 i art. 84 § 1 K.p.a., w obecnym stanie sprawy – tj. z uwagi na związanie oceną zawartą w wyroku WSA z dnia 9 maja 2013 r. - nie mogły zostać skutecznie podniesione.

Tym samym ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy zasadnie odmówił uwzględnienia przeprowadzenia dowodów wskazanych przez skarżąca i przeprowadzenia rozprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z wyrażoną przez Sąd oceną prawną organy inspekcji pracy nie mają przyznanych przepisami prawa uprawnień do władczego ingerowania w wykaz stanowisk pracy, które pracodawca – płatnik zaliczył do prac wykonywanych w warunkach szczególnych lub prac o szczególnym charakterze. Nie mogą zatem przeprowadzać postępowania w żądanym przez skarżącą zakresie.Słusznie zatem organ odwoławczy stwierdził, że przeprowadzenie takiego postępowaniaoznaczałoby, że organ nie dostosował się do stanowiska Sądu przedstawionego w powyższym wyroku.

W pozostałym zakresie wywody skargi, w tym również te, które zostały sformułowane jako"wniosek o wystąpienie do NSA z pytaniami prawnymi", sprowadzają się do polemiki z oceną prawną zawartą w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 9 maja 2013 r., a zatem – z uwagi na wiążący charakter tej oceny - nie mogły odnieść żadnego skutku.

W podsumowaniu należało ponownie stwierdzić, że w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego, zostały zawarte wiążące wytyczne – a więc na obecnym etapie - aktualne jest już tylko i wyłącznie, odnoszenie się do działań organu administracji następujących w wykonaniu wskazań sądu, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał za prawidłowe.

Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącej o wskazanie podstaw prawnych na jakich sprawa środowiska pracy należy do ZUS, wskazać przyjdzie że sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta w niniejszej sprawie, jak już wskazano, wyznaczona została oceną prawną wyrażoną w przedmiotowym wyroku z dnia 9 maja 2013 r., w którym Sąd w sposób jednoznaczny odniósł się do kwestii właściwości organów Państwowej Inspekcji Pracy oraz organu rentowego w zakresie zakwalifikowania danego rodzaju pracy jako pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterzena podstawie ustawy o emeryturach pomostowych, dokonując interpretacji obowiązujących w tym zakresie przepisów tej ustawy oraz ustawy o PIP. Jeżeli strona z taką oceną się nie zgadzała, to powinna zakwestionować za pomocą właściwych środków zaskarżenia zapadłe w sprawie orzeczenie, w którym ocena ta została wyrażona, czego jednak nie uczyniła. Pytanie to należy zatem traktować jako element polemiki z oceną prawną wyrażoną przez WSA w Gliwicach, która ma charakter wiążący.

W tym stanie rzeczy stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, co skutkowało jej oddaleniem – zgodnie z art. 151 P.p.s.a.