Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 675/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.) Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak Protokolant Iwona Sumikowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów oddala skargę


UZASADNIENIE

K. W. wniosła skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu w sprawie wpisu skarżącej na listę adwokatów Izby C.

Z przedstawionych przez organ akt administracyjnych wynika, iż w dniu 20 listopada 2006 r., w związku z pozytywnym złożeniem egzaminu adwokackiego, K. W. wystąpiła do Okręgowej Rady Adwokackiej w C. z wnioskiem o dokonanie wpisu na listę adwokatów Izby C.

Uchwałą z dnia [...] grudnia 2006 r. Okręgowa Rada Adwokacka w C. postanowiła wpisać K. W. na listę adwokatów tej Izby. W uzasadnieniu uchwały wskazano, iż K. W. dnia [...] czerwca 2001 r. wpisana została na listę aplikantów adwokackich Izby C. i rozpoczęła odbywanie aplikacji, którą odbywała przez okres 3 lat i 6 m-cy. Następnie zdała egzamin adwokacki przeprowadzony w dniach od 1 do 3 grudnia 2005 r. pisemny oraz w dniu 17 grudnia 2005 r. ustny z wynikiem ogólnym dostatecznym. Jest nieskazitelnego charakteru i daje rękojmię do prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.

Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 69 ust. 2 w zw. z art. 65 pkt 4 w zw. z art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.), sprzeciwił się wpisowi K. W. na listę adwokatów Izby C.

W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał, iż K. W. uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w C. z dnia [...] czerwca 2001 r. została wpisana na listę aplikantów adwokackich Izby C. W uchwale tej odroczono termin rozpoczęcia odbywania aplikacji do czasu zwolnienia się miejsc tj. do dnia 31 stycznia 2003 r. Dodatkowo K. W. w dniu 23 stycznia 2002 r. złożyła podanie o odroczenie rozpoczęcia aplikacji adwokackiej do końca 2002 r. W dniu 1 lutego 2003 r. wnioskodawczyni zawarła z adwokatem [...] umowę o pracę na okres odbywania aplikacji adwokackiej. Jako datę rozpoczęcia pracy ustalono 3 lutego 2003 r. W dniu 6 lutego 2003 r. K. W. złożyła ślubowanie i w tym samym dniu Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w C. powierzył adwokatowi [...] obowiązki jej patrona. W indeksie aplikanta adwokackiego zapisano natomiast, że K. W. rozpoczęła aplikację w dniu 10 lutego 2003 r. Do egzaminu adwokackiego zainteresowana przystąpiła w dniach 1-3 grudnia 2005 r. i w dniu 17 grudnia 2005 r. W związku powyższym Minister Sprawiedliwości stwierdził, iż od momentu rozpoczęcia przez K. W. szkolenia zawodowego tj. od dnia 3 lutego 2003 r. do dnia rozpoczęcia egzaminu adwokackiego upłynęły jedynie 2 lata, 9 miesięcy i 26 dni, a tym samym nie został zachowany ustawowy trzyipółletni okres odbywania aplikacji, wynikający z art. 76 ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze. Organ podkreślił przy tym, że powyższe ustalenia były już podstawą do wydania przez Ministra Sprawiedliwości decyzji z dnia [...] marca 2006 r. sprzeciwiającej się wpisowi [...] na listę adwokatów Izby C., która nie została zaskarżona przez zainteresowaną do sądu administracyjnego. Stan faktyczny od czasu wydania poprzedniej decyzji nie zmienił się, a brakujący okres szkolenia aplikacyjnego nie został uzupełniony. Minister Sprawiedliwości podkreślił, że przepis art. 76 ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze jest przepisem prawa materialnego, a więc okres odbywania aplikacji nie może być dowolnie skracany przez Okręgowe Rady Adwokackie. Przepis art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, w brzmieniu pierwotnym (obowiązującym w dniu podjęcia uchwały o dopuszczeniu aplikanta K., W. do egzaminu adwokackiego i w dniach złożenia egzaminu przez wymienioną), jak również w brzmieniu znowelizowanym ustawą z dnia 21 lipca 2006 r. zmieniającą ustawę o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 149, poz. 1075) - nie mógł natomiast stanowić dla Okręgowej Rady Adwokackiej podstawy prawnej do skrócenia okresu odbywania aplikacji adwokackiej i podjęcia uchwały o wpisie na listę adwokatów tych aplikantów, którym skrócono okres szkolenia. Przepis ten przyznaje bowiem jedynie organom samorządu zawodowego uprawnienie do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego dla tej grupy aplikantów, która rozpoczęła szkolenie zawodowe przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. Co do okresu odbywania aplikacji adwokackiej oraz podjęcia uchwały o wpisie na listę adwokatów - do aplikantów tych mają natomiast zastosowanie przepisy art. 65 w zw. z art. 76 ust. 1 oraz art. 68 Prawa o adwokaturze.

Organ podniósł również, że K. W. została dopuszczona do egzaminu adwokackiego na podstawie uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w C. podjętej na posiedzeniu w dniu [...] listopada 2005 r. Natomiast z indeksu aplikanta adwokackiego K. W. wynika, iż uzyskała ona zaliczenie z większości przedmiotów objętych programem aplikacji już po tej dacie. Tym samym przy podjęciu uchwały o dopuszczeniu do egzaminu adwokackiego [...] nie uzyskała jeszcze zaliczeń wszystkich przedmiotów objętych programem szkolenia. Stanowiło to, w ocenie organu, naruszenie § 21 ust. 3 Regulaminu aplikacji adwokackiej i egzaminu adwokackiego. W oparciu o ten zapis niezłożenie kolokwiów zgodnie z planem ustalonym przez kierownika szkolenia powinno powodować niedopuszczenie do egzaminu adwokackiego. Zatem uzyskanie wymienionych zaliczeń powinno nastąpić przed dopuszczeniem do tego egzaminu.

W skardze na tę decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. W. zarzuciła organowi:

1. naruszenie art. 69 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze w zw. z art. 37 ust. 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2003 r., Nr 24, poz. 199) poprzez wydanie zaskarżonej decyzji przez Podsekretarza Stanu [...], w sytuacji, gdy w chwili wydania decyzji powołany był Sekretarz Stanu [...], co skutkuje naruszeniem art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.;

2. naruszenie § 3 ust. 1 pkt 5 w zw. z § 4 ust. 1 pkt 7 Zarządzenia Ministra Sprawiedliwości nr 241/06/DO w sprawie ustalenia zakresu czynności członków Kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości, gdyż do zastępstwa Ministra Sprawiedliwości w sprawach związanych z egzaminami adwokackimi i radcowskimi powołany był Podsekretarz Stanu [...], co skutkuje naruszeniem art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.;

3. naruszenie art. 37 ust. 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów polegające na bezpośredni, i stałym upoważnieniu przez Ministra Sprawiedliwości Podsekretarza Stanu do podejmowania czynności określonych w ustawie - Prawo o adwokaturze, w sytuacji gdy w dniu wydania zaskarżonej decyzji powołany był Sekretarz Stanu, co skutkuje naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.;

4. naruszenie art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze poprzez uznanie, że aplikacja skarżącej w dniu zdawania egzaminu trwała zaledwie 2 lata 9 miesięcy i 26 dni, podczas, gdy skarżąca została wpisana na listę aplikantów adwokackich Okręgowej Rady Adwokackiej w C. uchwałą z dnia [...] czerwca 2001 r.;

5. naruszenie art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że do czasu odbywania aplikacji adwokackiej nie zalicza się okresu wykonywania przez egzaminowanego aplikanta adwokackiego, pod nadzorem wyznaczonego patrona, praktyki zawodowej;

6. naruszenie art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że podstawą złożenia sprzeciwu może być powołanie się na przepis art. 76 ust. 1 powołanej ustawy, podczas gdy przyjęcie prawidłowej wykładni art. 69 ust. 2 prowadzi do wniosku, że sprzeciw uzasadniać mogą tylko okoliczności dotyczące cech kandydata (takie jak brak nieskazitelnego charakteru, karalność itp.), na co wskazuje:

- wynikający z ustawy - Prawo o adwokaturze system nadzoru nad adwokaturą w ramach którego ustawodawca na podstawie art. 14 ust. 1 tej ustawy przyznał Ministrowi Sprawiedliwości uprawnienie do zaskarżania uchwał organów adwokatury (którymi zgodnie z art. 9 ust. 1 Prawa o adwokaturze są Krajowy Zjazd Adwokatury, Naczelna Rada Adwokacka, Wyższy Sąd Dyscyplinarny i Wyższa Komisja Rewizyjna) nie zaś uchwał organów izb adwokackich - gdyż te mogą być uchylone wyłącznie przez Naczelną Radę Adwokacką na podstawie art. 60 Prawa o adwokaturze;

6. naruszenie art. 7 k.p.a., przejawiające się w rażąco nierównym traktowaniu aplikantów adwokackich przez Ministra Sprawiedliwości, przez to, że Minister nie sprzeciwił się wpisaniu na listę adwokatów aplikantów adwokackich między innymi Izby W., Izby K. oraz Izby W. mimo, iż w chwili przystąpienia do egzaminu adwokackiego nie upłynął w ich przypadku okres 3 lat i 6 miesięcy licząc od dnia złożenia ślubowania, co naruszyło słuszny interes skarżącej i miało decydujący wpływ na wydanie decyzji o sprzeciwie, zwłaszcza, że uchwalona w następstwie powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., ustawa z dnia 21 lipca 2006 r. zmieniająca ustawę o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2006 r., Nr 149, poz. 1075), zmieniła art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r., Nr 163, poz. 1361) dyskryminujący dotąd aplikantów adwokackich, którzy rozpoczęli aplikację adwokacką przez wejściem w życie tegoż art. 5.

W uzasadnieniu K. W. obszernie uzasadniła zarzuty skargi.

Odnośnie pierwszego i drugiego zarzutu skarżąca powołała się na stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 kwietnia 2003 r. sygn. WK 4/03, publikowanym w OSNKW z 2003 r., nr 7-8, poz. 65, że jeżeli w Ministerstwie Sprawiedliwości został powołany sekretarz stanu, to podsekretarz stanu nie jest uprawniony do wniesienia kasacji nadzwyczajnej w zastępstwie Ministra Sprawiedliwości. Podobna sytuacja, według skarżącej, wystąpiła przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, którą podpisał Podsekretarz Stanu [...], mimo że był powołany Sekretarz Stanu, w sytuacji, gdy prawo do złożenia sprzeciwu ustawa - Prawo o adwokaturze przyznaje osobiście i wyłącznie Ministrowi Sprawiedliwości. Dlatego należy uznać, że decyzja o sprzeciwie została wydana przez osobę nieuprawnioną, co powoduje jej bezwzględną nieważność.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze skarżąca, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. w sprawie K 6/06 wskazała, iż wymóg odbycia aplikacji adwokackiej w wymiarze 3 lat i 6 miesięcy ma za zadanie doskonalenie umiejętności praktycznych przez aplikantów pod nadzorem wyznaczonych patronów, a więc do okresu aplikacji adwokackiej zalicza się także okres zdobywania umiejętności praktycznych przez egzaminowanego aplikanta adwokackiego. W chwili podejmowania uchwały o wpisaniu na listę adwokatów spełniała więc warunek odbycia trzyipółletniej aplikacji.

Odnośnie zarzutu szóstego skargi podniosła, iż z uwagi na to, że podstawa decyzji o sprzeciwie opierała się na zarzucie podjęcia uchwały o wpisie na listę adwokatów aplikantów, którzy dopuszczeni zostali do egzaminu adwokackiego przed upływem pełnego okresu aplikacji, decyzja ta w istocie kwestionuje legalność dwóch uchwał Okręgowej Rady Adwokackiej w C.: jednej o dopuszczeniu do egzaminu całej grupy aplikantów znajdujących się w identycznej sytuacji i drugiej o wpisaniu ich na listę adwokatów. Ustawodawca na podstawie art. 14 ust. 1 Prawa o adwokaturze przyznał natomiast Ministrowi Sprawiedliwości uprawnienie jedynie do zaskarżania uchwał organów adwokatury (którymi zgodnie z art. 9 ust. 1 Prawa o adwokaturze są Krajowy Zjazd Adwokatury, Naczelna Rada Adwokacka, Wyższy Sąd Dyscyplinarny i Wyższa Komisja Rewizyjna), nie zaś uchwał organów izb adwokackich - gdyż te mogą być uchylone wyłącznie przez Naczelną Radę Adwokacką na podstawie art. 60 powołanej ustawy. Sprzeciw zaś, o jakim mowa w art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze, przewidziany został jako uprawnienie Ministra do wstrzymywania dostępu do zawodu osób, które ze względu na swoje osobiste cechy nie powinny go wykonywać, gdyby miało odbyć się to ze szkodą dla interesu publicznego i interesu obywateli. W stosunku do skarżącej żadne tego typu zarzuty nie zostały podniesione. Dlatego należy uznać, że zaskarżona decyzja ma na celu obejście określonych przez Konstytucję i przepisy ustawy - Prawo o adwokaturze zasad funkcjonowania samorządu zawodowego oraz ograniczonego nadzoru Państwa.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 7 k.p.a. skarżąca wskazała natomiast, że znane są jej przypadki odmiennego traktowania jednej grupy aplikantów w stosunku do innych grup. Wielu aplikantów Izb W., W., czy K. uzyskało bowiem skuteczny wpis na listę adwokatów pomimo braku upływu pełnego okresu aplikacji, tak w chwili podejmowania uchwał o dopuszczeniu do egzaminu adwokackiego, jak i w chwili jego rozpoczęcia. Postawa Ministerstwa Sprawiedliwości jest więc wyjątkowo niesprawiedliwa i stanowi przejaw rażąco odmiennego traktowania obywateli znajdujących się w identycznej sytuacji faktycznej i prawnej. Stanowi przypadek naruszenia słusznego interesu strony w postępowaniu administracyjnym o jakim mowa w art. 7 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazuje zaś, że Ministerstwo w ogóle nie zajmowało się ustalaniem i oceną słusznego interesu skarżącej, co już stanowi podstawę uchylenia takiej decyzji. Ponadto w niniejszej sprawie trudno w ogóle doszukać się konfliktu miedzy słusznym interesem skarżącej a interesem społecznym, skoro jej zawodowa wiedza teoretyczna została pozytywnie potwierdzona zdanym egzaminem adwokackim, a praktykę zawodową prowadzi już od ponad 6 lat. Daje zatem rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu dla obywateli w interesie, których przewidziana została instytucja sprzeciwu z art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze.

Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 69 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez wydanie decyzji przez osobę nieuprawnioną organ wskazał, iż nieuprawnione jest powoływanie się skarżącego jedynie na treść art. 37 ust. 1, 2 i 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów. Przepis ten dotyczy całokształtu kompetencji ministra, sekretarzy i podsekretarzy stanu. Natomiast lex specialis do powołanego przepisu stanowi art. 268a k.p.a., który dopuszcza możliwość udzielenia upoważnienia do wykonywania kompetencji organu administracji przez pracowników kierowanej przez niego jednostki organizacyjnej. Na gruncie niniejszej sprawy zakres czynności sekretarza i podsekretarza stanu został natomiast ustalony Zarządzeniem nr 241/06/DO Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego z dnia 13 października 2006 r. w sprawie ustalenia zakresu czynności członków Kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości wydanym na podstawie art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów. W § 3 ust. 1 pkt 5 tego Zarządzenia Minister Sprawiedliwości zastrzegł dla podsekretarza Stanu [...] stałe zastępstwo w podejmowaniu wszystkich czynności określonych w ustawie - Prawo o adwokaturze, z wyłączeniem realizacji zadań związanych z naborem na aplikacje oraz egzaminem adwokackim zawartych w § 4 ust. 1 pkt 7 tego Zarządzenia. Takie zapisy zatem tworzą domniemanie, że wszystkie czynności przewidziane dla Ministra Sprawiedliwości w ustawie - Prawo o adwokaturze z wyłączeniem zadań określonych w § 4 ust. 1 pkt 7, zostały powierzone Podsekretarzowi Stanu - [...]. W rozpatrywanej sprawie sprzeciw od wpisu skarżącej na listę adwokatów złożył zatem z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości Podsekretarz Stanu [...]. Fakt działania "z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości" wynika z pieczęci, którą opatrzono zaskarżoną decyzję, obok której figuruje pieczęć Ministra Sprawiedliwości. Zatem kompetencja Ministra Sprawiedliwości do złożenia sprzeciwu została prawidłowo zrealizowana na gruncie cytowanego Zarządzenia i delegacji z art. 268a k.p.a. przez uprawnionego pracownika działającego w imieniu organu.

Organ nie zgodził się także ze stanowiskiem skarżącej, iż podstawę dla Ministra Sprawiedliwości do wniesienia sprzeciwu od uchwały o wpisie na listę adwokatów mogą stanowić jedynie przesłanki wskazane w art. 65 pkt 1-3, a nie w art. 65 pkt 4 czy też art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze.

Zdaniem organu Minister Sprawiedliwości rozważając zasadność wniesienia takiego sprzeciwu uprawniony jest do ustalenia czy zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do dokonania wpisu, także ta określona w art. 65 pkt 4 Prawa o adwokaturze. Dokonanie powyższych ustaleń następuje na podstawie art. 69 ust. 2 wymienionej ustawy. Przyznane przez ustawodawcę Ministrowi Sprawiedliwości na mocy powołanego przepisu prawo sprzeciwu wobec wpisu określonej osoby na listę adwokatów nie jest ograniczone w żaden sposób, poza względami wynikającymi z charakteru tego aktu jako decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sprzeciw jak każda decyzja administracyjna musi być uzasadniony pod względem tak prawnym jak i faktycznym. Minister Sprawiedliwości nie dokonuje odrębnej kontroli uchwały okręgowej rady adwokackiej o dopuszczeniu aplikanta do egzaminu adwokackiego, gdyż Prawo o adwokaturze nie przewiduje takiej kompetencji. Ocenia ją jedynie w kontekście badania podstaw wpisu na listę adwokatów. Natomiast spełnienie wymogu trzyipółletniego okresu odbywania aplikacji, określonego w art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze, mogło być badane przez Ministra Sprawiedliwości w związku z art. 65 pkt 4 wymienionej ustawy. Organ nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącej, iż przepis art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze powinien być odczytywany wyłącznie jako określenie generalnych reguł czasowych aplikacji, a nie obligatoryjnego okresu jej odbywania. Czas aplikacji adwokackiej ustawodawca określił w art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze na trzy lata i sześć miesięcy i jest to termin, którego zarówno skracanie, jak i wydłużanie jest niedopuszczalne. Zatem bezpodstawne jest twierdzenie, że Minister Sprawiedliwości będąc uprawnionym do złożenia sprzeciwu wobec wpisu na listę adwokatów, nie może badać jednej z podstawowych przesłanek tego wpisu, tzn. okoliczności czy osoba ubiegająca się o taki wpis odbyła trzyipółletnią aplikację adwokacką w sposób ściśle określony ustawą.

W ocenie organu nie znajduje także uzasadnienia zarzut skargi nierównego traktowania aplikantów adwokackich, przejawiający się, w ocenie skarżącej, w braku wniesienia przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu od wpisów na listę adwokatów - aplikantów adwokackich m.in. Izby W., Izby K. oraz Izby W. pomimo tego, że w tych przypadkach aplikacja trwała krócej niż trzy i pół roku. Skarżąca zarzucając naruszenie zasady równego traktowania nie dostrzega bowiem, że to organ samorządu adwokackiego wpisując ją na listę adwokatów rażąco naruszył prawo, czemu sprzeciwił się Minister Sprawiedliwości zaskarżoną decyzją. Zatem działanie organu administracji było nie tylko prawidłowe ale wręcz konieczne. Kwestionowanie zasady równego traktowania nawet przy przyjęciu, że sytuacja o jakiej wspomina skarżąca mogłaby mieć miejsce, prowadziłoby bowiem w tym konkretnym przypadku do usankcjonowania uchwały rażąco naruszającej prawo.

W piśmie procesowym z dnia 27 listopada 2007 r. stanowiącym uzupełnienie skargi skarżąca dodatkowo zarzuciła Ministrowi Sprawiedliwości naruszenie art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. polegające na pominięciu przez organ dowodów na okoliczność kontynuowania aplikacji oraz braku oceny umowy o pracę na stanowisku aplikanta na okres trwania aplikacji adwokackiej. W piśmie tym skarżąca powołała się ponadto na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydany, w podobnym stanie faktycznym, w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 677/07, gdzie Sąd uwzględnił skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości oraz na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 1992 r. sygn. akt I PA 1/92, który w jej ocenie, potwierdza wykładnię przepisów ustawy Prawo o adwokaturze, w myśl której możliwe jest uzupełnienie terminu aplikacji adwokackiej po złożeniu egzaminu adwokackiego. Skarżąca podkreśliła, że po złożeniu egzaminu adwokackiego nadal odbywała praktykę zawodową u swojego patrona, z którym łączyła ją umowa o pracę w pełnym wymiarze godzin. W okresie tym nadal posiadała status aplikanta adwokackiego, gdyż do chwili obecnej nie została skreślona z listy aplikantów. Ponownie też zarzuciła, że uznanie przez organ, iż w dacie przystąpienia do egzaminu adwokackiego nie odbyła pełnej 3,5-letniej aplikacji adwokackiej jest dla niej krzywdzące, gdyż na listę aplikantów adwokackich została wpisana w dniu [...] czerwca 2001 r. Zarzuciła, że stanowisko Ministra Sprawiedliwości jest niekonsekwentne, gdyż dokonując wyliczeń okresu aplikacji innych aplikantów uznał za początek aplikacji datę wpisu na listę aplikantów, a nie datę ślubowania. Dowolność w dokonywaniu interpretacji przepisów prawnych świadczy, w ocenie skarżącej, o nierównym traktowaniu aplikantów adwokackich. Skarżąca podniosła też, że na dzień dzisiejszy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, gdyż w wyniku podjęcia decyzji przez ORA w C. uczęszczała na szkolenie uzupełniające od 1 marca 2007 r. do 9 listopada 2007 r., w wyniku czego uzupełniła aplikację o szkolenia, zaliczając jednocześnie końcowe kolokwia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 z 2002 r. poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.

Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powyższych kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga K. W. nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Zaskarżoną decyzją Minister Sprawiedliwości wniósł sprzeciw od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w C. z dnia [...] grudnia 2006 r. o wpisie K. W. na listę adwokatów Izby C. stwierdzając, iż nie został zachowany ustawowy okres 3 lat i 6 miesięcy odbywania aplikacji, wynikający z art. 76 ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów skargi w zakresie żądania stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z powodu zaistnienia przyczyn określonych w art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. wskazać należy, iż zaprezentowane przez skarżącą stanowisko nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze wpis na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwi się wpisowi w terminie 30 dni od daty otrzymania uchwały wraz z aktami osobowymi wpisanego. Przypisanie tego konkretnego uprawnienia Ministrowi Sprawiedliwości nie oznacza, że organ ten w ramach dekoncentracji uprawnień w administracji, nie może udzielić pracownikom kierowanej przez siebie jednostki upoważnień do załatwiania określonych zadań jemu przypisanych. Taką możliwość przewidział przepis art. 268a k.p.a. stanowiąc, że organ administracji publicznej może w formie pisemnej upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Przepis ten umożliwia temu, kto piastuje funkcję organu administracji, jest "nosicielem, dzierżycielem kompetencji" organu administracji publicznej, sprawne i płynne wywiązywanie się z szerokiego zakresu zadań nałożonych obowiązujących prawem (vide: Janusz Niczyporuk Dekoncentracja Administracji Publicznej, Wyd. UMCS, Lublin 2006 r. str. 113-116). W dekoncentracji administracji publicznej oświadczenia woli organu administracji publicznej składa albo osoba piastująca funkcję tego organu albo "z upoważnienia" jego pracownicy. Złożenie przez pracownika oświadczenia woli "z upoważnienia" należy traktować jako oświadczenie woli organu administracji publicznej. Pracownik organu, działając za ten organ "z upoważnienia" nie staje się organem - nosicielem kompetencji, nie przejmuje też kompetencji tego organu, a jedynie realizuje upoważnienie do wykonywania kompetencji (vide: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, 2004 r. str. 863-864).

W niniejszej sprawie sprzeciw od wpisu skarżącej na listę adwokatów złożył z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości Podsekretarz Stanu [...] składając na decyzji swój podpis. Fakt działania "z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości" wynika z pieczęci, którą opatrzono zaskarżoną decyzję (obok figuruje pieczęć Ministra Sprawiedliwości). Powyższe wskazuje jednoznacznie na to, że kompetencja Ministra Sprawiedliwości do złożenia sprzeciwu nie została przeniesiona, lecz że realizowana jest przez upoważnionego pracownika działającego w imieniu organu. Przepis art. 268a k.p.a. wymaga dla ważności upoważnienia formy pisemnej. W rozpatrywanej sprawie takiej formie uczyniono zadość, bowiem upoważnienie Podsekretarza Stanu [...] wynika z podpisanego dnia 13 października 2006 r. Zarządzenia Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego nr 241/06/DO w sprawie ustalenia zakresu czynności członków Kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości, podjętego na podstawie art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2003 r. Nr 24, poz. 199 z późn. zm.), gdzie w § 3 ust. 1 pkt 5 przewiduje się dla Podsekretarza Stanu [...] stałe zastępstwo m.in. w sprawach podejmowania czynności określonych w ustawie - Prawo o adwokaturze oraz w ustawie o radcach prawnych z wyłączeniem realizacji zadań związanych z naborem na aplikacje i realizacją zadań związanych z egzaminami adwokackimi, radcowskimi i notarialnymi. Ma zatem rację skarżąca, że podejmowanie czynności w zakresie realizacji zadań związanych z egzaminem adwokackim zostało zastrzeżone dla Podsekretarza Stanu [...]. Jednakże niniejsza sprawa nie dotyczy egzaminu adwokackiego, lecz sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów, a decyzje w tym przedmiocie zostały zastrzeżone w powołanym Zarządzeniu dla Podsekretarza Stanu [...].

W rozpoznawanej sprawie nie został również naruszony art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze w zw. z art. 37 ust. 5 ustawy o Radzie Ministrów. Zgodnie z art. 37 ust. 5 ww. ustawy Ministra zastępuje sekretarz stanu w zakresie przez niego ustalonym lub podsekretarz stanu, jeżeli sekretarz stanu nie został powołany. Zastępstwo, o którym mowa w tym przepisie jest czymś innym niż podział czynności między sekretarza i podsekretarzy stanu. Istnieje bowiem sfera spraw, co jednoznacznie wynika z Zarządzenia Ministra Sprawiedliwości nr 241/06/DO, która przynależy jedynie do Ministra i właśnie w zakresie tych spraw, nieprzydzielonych innym członkom kierownictwa, niejako automatycznie zastępcą Ministra jest sekretarz stanu, a podsekretarz stanu dopiero wtedy gdy sekretarz stanu nie został powołany. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Podsekretarz stanu [...] działał w zakresie czynności ustalonych przez Ministra, a nie zastępował go w rozumieniu ust. 5 art. 37 cyt. ustawy.

W ocenie Sądu w sprawie tej nie doszło także do naruszenia przez organ art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze. Istota sporu miedzy stronami sprowadza się do interpretacji tego przepisu który stanowi, że aplikacja adwokacka trwa trzy lata i sześć miesięcy, przy czym co najmniej przez okres szczęściu miesięcy odbywa się w sądzie, prokuraturze, kancelarii notarialnej lub innej instytucji na podstawie skierowania okręgowej rady adwokackiej.

Według skarżącej przepis powyższego artykułu powinien być interpretowany w sposób zezwalający na zaliczenie do okresu aplikacji adwokackiej praktyki zawodowej odbytej po złożeniu egzaminu adwokackiego oraz, że okres trzyipółletniej aplikacji powinien być liczony od daty uzyskania wpisu na listę aplikantów, niezależnie od tego czy doszło w tej dacie do faktycznego rozpoczęcia odbywania aplikacji.

W ocenie Sądu stanowisko takie należy uznać za błędne. Zgodnie z art. 78 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze wprowadzonym ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361) do egzaminu adwokackiego może przystąpić osoba, która odbyła aplikację adwokacką i otrzymała zaświadczenie o jej odbyciu. Treść powyższego przepisu jest jednoznaczna. Chodzi w nim o faktyczne odbycie aplikacji i zakończenie jej przed przystąpieniem do egzaminu adwokackiego. Warunkiem dopuszczenia do egzaminu jest bowiem przedstawienie zaświadczenia o odbyciu aplikacji. Zgodnie z art. 5 cyt. ustawy aplikanci adwokaccy, których termin egzaminu zawodowego przypada w 2005 r. przystępują do egzaminu na dotychczasowych zasadach. Zasady te, wynikające z art. 78 w brzmieniu sprzed nowelizacji, stanowiły, iż aplikacja adwokacka kończy się egzaminem adwokackim. Zgodnie z powyższymi regulacjami niemożliwe jest więc kontynuowanie aplikacji po zdanym egzaminie adwokackim, ani też do okresu 3 lat i 6 miesięcy trwania aplikacji nie może być doliczane zdobywanie umiejętności praktycznych pod nadzorem patrona po zdanym egzaminie adwokackim. Datą zakończenia aplikacji nie jest bowiem data wpisu na listę adwokatów. Taka wykładnia przepisów jest zupełnie dowolna i nie znajduje uzasadnienia w przepisach ustawy - Prawo o adwokaturze.

Należy przy tym podkreślić, że aplikacja adwokacka stanowi podstawową formę przygotowania zawodowego do podjęcia i wykonywania zawodu adwokata. W ramach aplikacji adwokackiej aplikanci przechodzą nie tylko szkolenie teoretyczne, ale - co stanowi jej specyfikę - doskonalą umiejętności praktyczne, objęte zakresem zawodu adwokata. Dopuszczenie do egzaminu adwokackiego winno więc nastąpić po zakończeniu całego cyklu szkolenia przewidzianego programem aplikacji adwokackiej, która zgodnie z art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze powinna trwać trzy lata i sześć miesięcy. Elementem finalnym aplikacji adwokackiej, zamykającym etap przygotowania do zawodu i zarazem otwierającym możliwość wpisu na listę adwokatów, jest egzamin adwokacki. Tak więc okres 3 lat 6 miesięcy musi być liczony przed zdaniem egzaminu, gdyż egzamin kończy aplikację adwokacką. Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 sierpnia 2001 r. sygn. akt II SA 1777/01, w którym stwierdził, że aplikacja radcowska kończy się egzaminem radcowskim.

Stosownie zaś do art. 65 Prawa o adwokaturze na listę adwokatów może być wpisany ten, kto poza tym, iż spełnia warunki określone w pkt 1-3 tego artykułu, odbył zgodnie z pkt 4 art. 65 w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację adwokacką i złożył egzamin adwokacki. Czas aplikacji adwokackiej określa art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze na trzy lata i sześć miesięcy i jest to termin, którego zarówno skracanie jak i wydłużanie jest niedopuszczalne i nie znajduje żadnej podstawy prawnej. Pod terminem "odbycie aplikacji" kryć może się więc jedynie odbycie jej na warunkach określonych ustawą Prawo o adwokaturze, dotyczących również terminu jej trwania. Aplikacja adwokacka, aby mogła zostać uznana za odbytą, musi więc realizować się przez okres wynikający z obowiązujących przepisów ustawy - Prawo o adwokaturze i nie ma miejsca na uznanie jakiegokolwiek organu, że określona osoba odbywająca aplikację w związku z zaliczeniem wyznaczonych kolokwiów i egzaminów "przed czasem" może mieć skrócony okres szkolenia i zostać dopuszczona do egzaminu adwokackiego. Na gruncie stanu faktycznego niniejszej sprawy należy ponadto podkreślić, że uchwała o dopuszczeniu skarżącej do egzaminu adwokackiego została podjęta przed zakończeniem przez nią całego cyklu szkolenia, albowiem część wymaganych zaliczeń uzyskała dopiero po podjęciu powyższej uchwały, co jednoznacznie wskazuje na nieprawidłowość w postępowaniu Okręgowej Rady Adwokackiej w C.

Na tle powyższych rozważań niezrozumiałym jest twierdzenie skarżącej, że Minister Sprawiedliwości, będąc uprawnionym do złożenia sprzeciwu wobec wpisu na listę adwokatów, nie może badać jednej z czterech podstawowych przesłanek tego wpisu tzn. okoliczności, czy osoba ubiegająca się o wpis odbyła w Polsce aplikację adwokacką w sposób określony ustawą - Prawo o adwokaturze.

Minister Sprawiedliwości rozważając zasadność wniesienia sprzeciwu uprawniony jest do ustalenia czy zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do dokonania wpisu, określone w art. 65 Prawa o adwokaturze. Przyznane przez ustawodawcę Ministrowi Sprawiedliwości na mocy przepisu art. 69 ust. 2 ww. ustawy prawo sprzeciwu wobec wpisu określonej osoby na listę adwokatów nie jest ograniczone w żaden sposób, poza względami wynikającymi z charakteru tego aktu jako decyzji administracyjnej. Minister Sprawiedliwości nie dokonuje jednocześnie odrębnej kontroli uchwały okręgowej rady adwokackiej o dopuszczeniu aplikanta do egzaminu adwokackiego, gdyż Prawo o adwokaturze nie przewiduje takiej kompetencji. Ocenia ją więc jedynie w kontekście badania podstaw wpisu na listę adwokatów.

Bez znaczenia dla oceny stanu faktycznego w niniejszej sprawie pozostaje natomiast kwestia o jaki czas aplikacja została skarżącej skrócona. Okres odbywania aplikacji nie mógł rozpocząć się w przypadku skarżącej od daty uzyskania przez nią wpisu na listę aplikantów, gdyż w uchwale z dnia [...] czerwca 2001 r. o wpisie K. W. na listę aplikantów Okręgowa Rada Adwokacka w C. wyraźnie stwierdziła, że odracza rozpoczęcie jej aplikacji do czasu zwolnienia się miejsc, tj. do dnia 31 stycznia 2003 r. Z dokumentów znajdujących się w aktach osobowych skarżącej wynika zaś, że faktyczne rozpoczęcie odbywania przez skarżącą aplikacji nastąpiło dopiero w lutym 2003 r. Niezależnie więc od przyjętej daty rozpoczęcia odbywania aplikacji przez skarżącą, a więc niezależnie od tego czy przyjęłoby się datę złożenia przez nią ślubowania, czy datę faktycznego rozpoczęcia szkolenia potwierdzonego wpisem w indeksie, aplikacja skarżącej nie trwała nawet trzech lat. Zgodnie natomiast z treścią art. 78 ust. 2 Prawa o adwokaturze, data egzaminu adwokackiego kończy okres aplikacji.

Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przez organ art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącej.

Organ samorządu adwokackiego, wpisując skarżącą na listę adwokatów w sytuacji, gdy nie odbyła ona szkolenia aplikacyjnego w czasie przewidzianym w art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze rażąco naruszył prawo, czemu sprzeciwił się Minister Sprawiedliwości zaskarżoną decyzją. W ocenie Sądu działanie organu było nie tylko prawidłowe, ale wręcz konieczne, a więc kwestionowanie sprzeciwu z uwagi na naruszenie zasady równego traktowania stron, jeśliby nawet założyć, że mogło ono mieć miejsce, nie może służyć wykluczeniu z obrotu prawnego decyzji eliminującej rozstrzygnięcie, które rażąco naruszyło prawo. Trudno bowiem przyjąć zasadę, że skoro Minister nie zgłaszał sprzeciwu od innych wpisów, postępując w ocenie Sądu w sposób błędny, to błędne postępowanie winien powielać.

Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt II GSK 183/06 wskazał, iż konstytucyjnym zadaniem sądu administracyjnego jest kontrola działalności administracji publicznej, ale ta kontrola może być sprawowana jedynie w granicach danej sprawy ze skargi na konkretną, indywidualną decyzję administracyjną. Wynikający z art. 8 k.p.a. obowiązek praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia sprawy nie może polegać na badaniu okoliczności faktycznych, które były podstawą orzekania w innych konkretnych, indywidualnych sprawach.

Mając powyższe względy na uwadze Sąd nie uwzględnił wniosków dowodowych skarżącej, albowiem zmierzały one do badania i oceniania okoliczności faktycznych innej sprawy, w której rozstrzygnięcie nie podlega kontroli Sądu.

W rozpoznawanej sprawie Minister Sprawiedliwości, wobec sprzeczności między interesem społecznym, a interesem indywidualnym strony zasadnie przyznał przewagę interesowi społecznemu. Interes ten, wobec tego że uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w C. rażąco naruszała prawo, był na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymagał ograniczenia uprawnień skarżącej

Odnosząc się natomiast do przywołanego przez skarżącą w uzupełnieniu skargi wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 1992 r. wskazać należy, że orzeczenie to zostało wydane w zupełnie odmiennym stanie faktycznym niż w rozpoznawanej sprawie i tezy w nim zawarte nie mogą znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Sąd Najwyższy nie zajmował się bowiem sytuacją, gdy organy samorządu adwokackiego działając bez podstawy prawnej skróciły okres aplikacji, tylko rozstrzygał w jednostkowej sprawie, w której zaistniały problemy z zaliczeniem do okresu aplikacji jednej z odbytych praktyk. Zauważyć także należy, iż kształt aplikacji adwokackiej w okresie objętym orzeczeniem Sądu Najwyższego był nieco inny niż aktualnie, jak również to, że Sąd Najwyższy w wyroku tym w istocie nie przeprowadził analizy obowiązującego wówczas stanu prawnego. Z powyższych względów orzeczenie to nie mogło mieć wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Z kolei powołany przez skarżącą wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wydany w podobnym stanie faktycznym, w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 677/07 jest nieprawomocny (Minister Sprawiedliwości wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku). Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, nie podziela natomiast tez zawartych w uzasadnieniu tego wyroku odnośnie wykładni przepisów ustawy Prawo o adwokaturze.

Reasumując, w ocenie Sądu, Minister Sprawiedliwości prawidłowo ocenił zaistniały w niniejszej sprawie stan faktyczny w świetle obowiązujących przepisów prawa, zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada w pełni wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.