Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA 2164/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.) Asesor WSA Anna Szymańska Asesor WSA Jakub Linkowski Protokolant Grzegorz Walczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2005 r. sprawy ze skargi Z. K. oraz S. K. działającego w imieniu własnym i jako kurator dla nieobecnego A. E. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] marca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału w nieruchomości skargi oddala


UZASADNIENIE

Minister Finansów decyzją z [...] marca 2002r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] lutego 2002r. stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w wysokości - nieruchomości położonej w K. przy ulicy [...] lwh [...] c.d.kw [...] K. - K.. Jako podstawę prawną tej decyzji organ wskazał art.2 ustawy z 9 kwietnia 1968r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych /Dz. U. nr.12 poz.65/. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że Komisja Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych, decyzją nr [...] na podstawie wniosku zarejestrowanego w tej Komisji pod nr [...], na mocy Układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej podpisanego w dniu [...] lipca 1960 r., przyznała A. E. odszkodowanie za - udziału w nieruchomości położonej w K. przy ulicy [...]. Zdaniem Ministra Finansów przyznanie odszkodowania wraz z odsetkami za przejęty udział w nieruchomości jest wystarczającą podstawą do wydania przedmiotowej decyzji. Kwestie związane z wypłatą tego odszkodowania wykraczają poza kompetencje Ministra Finansów z uwagi na to, że strona polska wywiązała się ze zobowiązań przewidzianych układem. Ponadto suma zapłacona Rządowi USA została rozdzielona w sposób i zgodnie z metodą podziału ustaloną przez ten Rząd. Polska nie miała prawa ingerować w te kwestie.

Minister Finansów podniósł nadto, iż decyzja z [...] marca 2002r. jest zgodna z dotychczasową linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego i powołał się na wyrok tego sądu z 17 maja 1999r. sygn. akt OSA 2/98 wydany w składzie siedmiu sędziów NSA oraz na wyrok z 15 stycznia 2001r. sygn. Akt IV SA 1816/98 itp.

Skargi na tę decyzję wnieśli: S. K. działający w imieniu własnym oraz jako kurator dla nieobecnego A. E. oraz Z. K. podnosząc zarzut wydania zaskarżonej decyzji bez podstawy prawnej, albowiem:

- umowa międzynarodowa z 16 lipca 1060 r. nie była ratyfikowana ani opublikowana,

- ustawa z 9 kwietnia 1968r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych nie reguluje materii sporu a tylko kwestię wpisów do ksiąg wieczystych prawa,

- rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 9 maja 1968r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych - podobnie jak ustawa nie stanowi podstawy prawnej nabycia prawa własności a jedynie wskazuje w jakim trybie owo prawo należy wpisać do ksiąg wieczystych.

Nadto w piśmie z 3 stycznia 2005r. strona skarżąca podniosła kolejne zarzuty a mianowicie: - braku dowodu posiadania przez A. E. obywatelstwa amerykańskiego,

- braku dowodu doręczenia decyzji i dowodu prawomocności decyzji o odszkodowaniu,

- braku dowodu otrzymania przez A. E. odszkodowania i zrzeczenia się praw do przedmiotowego udziału w nieruchomości.

Ponadto Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa decyzją z [...] marca 1990r. stwierdził nieważność: - zarządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z [...] października 1950r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem hotelowym P.,

- zarządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z [...] czerwca 1954 r. w sprawie rozszerzenia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem hotelowym P. na nieruchomość hotelową,

- orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z [...] listopada 1958 r. stwierdzającego przejście na własność Państwa przedsiębiorstwa hotelowego P. wraz z nieruchomością wchodzącą w skład wymienionego przedsiębiorstwa.

Powyższe orzeczenia dawały A. E. legitymację do objęcia procedurami układu. Jednak po stwierdzeniu ich nieważności decyzją z [...] marca 1990 r." powstała sytuacja prawna w której A. E. nie został nigdy pozbawiony swej własności" i z tego powodu zaskarżona decyzja dotknięta jest ciężką wadą.

W odpowiedzi na skargi Minister Finansów wniósł o ich oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 50 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153 poz.1270/ uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Oznacza to, że legitymację do wniesienia skargi ma podmiot mający interes prawny o charakterze materialnoprawnym. Zatem interes ten wymaga stwierdzenia związku pomiędzy sferą indywidualnych praw i obowiązków podmiotu wnoszącego skargę, a zaskarżonym aktem. Interes prawny skarżącego przejawia się w tym, że działa on bezpośrednio we własnym imieniu i ma roszczenie o przyznanie uprawnienia lub zwolnienia od nałożonego obowiązku /wyrok NSA z 3 czerwca 1996r. II SA 74/96, ONSA 1997 nr 2 poz.89/.

Interes prawny należy oceniać w kategoriach obiektywnych i istnieje on wtedy, gdy można wskazać przepis prawa materialnego, z którego można wywieść dla danego podmiotu określone prawa i obowiązki /B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Warszawa 2003 str.223/.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący: A. K., J. K., W. K., S. K. oraz Z. K. nie byli adresatami zaskarżonej decyzji. Kwestionowana decyzja nie dotyczy też w żadnym stopniu ich interesu prawem chronionego. Bezsporne jest, iż czynności prawne podjęte na podstawie Układu między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki dotyczącego roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych z 16 lipca 1960r. oraz ustawy z 9 kwietnia 1968r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, nie dotyczyły tych skarżących lecz wyłącznie - udziału w nieruchomości, który stanowił wyłącznie własność A. E.. Stosownie do treści art. 198 kodeksu cywilnego każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli. Wobec tego przeniesienie własności - udziału w przedmiotowej nieruchomości nie wymagało zgody pozostałych współwłaścicieli w tym również skarżących. Również zaskarżona decyzja nie dotyczy posiadanych przez skarżących udziałów w tej nieruchomości i właśnie dlatego nie mają interesu prawnego we wniesieniu skargi, zgodnie z treścią art. 50 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Skarżący A. K., J. K. oraz W. K. cofnęli skargę i wobec tego Sąd postanowieniem z 23 listopada 2004r. umorzył postępowanie sądowe w tej części. Natomiast skargi Z. K. oraz S. K. na podstawie art. 151 w/w ustawy oddalił z uwagi na brak interesu prawnego.

Co do skargi S. K. działającego jako kurator dla nieobecnego A. E. Sąd zważył co następuje:

Skarga ta nie zawiera uzasadnionych podstaw zaskarżenia.

Nietrafny jest zarzut skargi dotyczący wydania zaskarżonej decyzji bez podstawy prawnej. Nie ulega wątpliwości, że układ z 16 lipca 1960r. nie został ratyfikowany ani opublikowany i dlatego nie mógł samodzielnie stanowić podstawy prawnej do przeniesienia prawa własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa mimo przyznanego odszkodowania za przejęty udział w tej nieruchomości. Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z 17 maja 1999 r. w sprawie OSA 2/98 celem ustawy z 9 kwietnia 1968r. było uregulowanie spraw związanych ze stanem prawnym nieruchomości, które faktycznie zostały przejęte na mocy umów międzynarodowych o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, a właścicielom tych nieruchomości wypłacono odszkodowania. W świetle postanowień układu rozstrzygające znaczenie ma to, czy obywatel Stanów Zjednoczonych, powołując się na układ wystąpił o odszkodowanie do Rządu Stanów Zjednoczonych i czy takie odszkodowanie otrzymał na tej podstawie, że jego mienie zostało przejęte przez państwo polskie. Taka sytuacja tworzyła stan przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie art. 2 w/w ustawy. Jak trafnie wskazał to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 listopada 2004 r. w sprawie OSK 338/04 ustawa z 9 kwietnia 1968 r. sankcjonowała na gruncie prawa polskiego wszelkie akty zrzeczenia się praw podmiotowych, złożone poza granicami kraju a wynikające z układu z 1960r.

W mniejszej sprawie jest poza sporem, że A. E., będący obywatelem Stanów Zjednoczonych od czasu nadania obywatelstwa /naturalizacji/, w dniu 1 marca 1948 r. wystąpił o wypłatę odszkodowania, na postawie powyższego układu, za przejętą połowę udziałów w spółce "Hotel P. " z siedzibą w K. przy ulicy [...] oraz połowę prawa własności gruntu i budynku w tym samym miejscu zajmowanym przez Hotel P. Wnioskodawca podał, że majątek ten otrzymał w drodze darowizny w dniu 4 stycznia 1936r. od rodziców, a przejęty został w dniu 7 listopada 1950 r. na podstawie " dekretu" z 25 lutego 1958 r. /Dz. U. nr.11 poz.37/. Załącznikiem do tego wniosku był wypis z księgi wieczystej z 18 grudnia 1950 r. potwierdzający prawo własności oraz okoliczności nabycia tego prawa. Z tego wypisu wynika również imię matki wnioskodawcy H., które kwestionował kurator K.. Podawane przez kuratora imię C. występowało tylko w spisie ludności z 1910 r. Jednak we wszystkich późniejszych dokumentach a w szczególności w wypisie z księgi wieczystej, który wnioskodawca przedstawił jako dowód własności przejętej nieruchomości, występuje imię matki H.. Imię to występowało już w dacie darowizny przedmiotowej nieruchomości czyli 4 stycznia 1935 r.

Na podstawie decyzji z [...] lutego 1965 r., która uprawomocniła się 18 marca 1965 r. A. E. przyznano odszkodowanie za przedmiotowy udział w kwocie 69.200,00$ powiększone o wskaźnik waloryzacji wynoszący 6% w skali roku od 11 listopada 1958r. do 16 lipca 1960 r. tzn. do daty wejścia w życie Umowy z 1960 r.

Zatem spełnione zostały przesłanki do wydania zaskarżonej decyzji. Zarzuty dotyczące braku dowodu wypłaty przyznanego odszkodowania nie są uzasadnione. Z treści art. VII układu wynika, że w celu zabezpieczenia Rządu Polskiego przed możliwym dochodzeniem praw, za pośrednictwem krajów trzecich lub w inny sposób, roszczeń uregulowanych niniejszym układem Rząd Stanów Zjednoczonych dostarczy Rządowi Polskiemu kopie takich formalnych oświadczeń odnośnie roszczeń, jakie zostaną przedstawione przez wnoszących roszczenie oraz kopie decyzji dotyczących ważności i wysokości roszczeń. Jeżeli wniesione roszczenie zostało uznane za ważne to Rząd Stanów Zjednoczonych dostarczy Rządowi Polskiemu oryginalne dokumenty odnoszące się do mienia znacjonalizowanego lub przejętego przez Polskę, z których wynika roszczenie, włączając akcje osób prawnych, stanowiące własność wnoszącego roszczenie. W przypadku gdy roszczenie nie jest oparte na takich dokumentach, Rząd Stanów Zjednoczonych dostarczy Rządowi Polskiemu zwolnienie ze zobowiązania podpisane przez wnoszącego roszczenie.

Oznacza to, że jeżeli wnoszący roszczenie miał oryginalne dokumenty potwierdzające własność przejętego mienia to przekazywał ten dokument. Tak właśnie stało się w niniejszej sprawie, gdyż wnioskodawca miał wypis z księgi wieczystej potwierdzający prawo własności przejętego mienia. Zatem nie musiał składać zrzeczenia się swoich praw na rzecz Państwa Polskiego. Dokumenty te miały charakter dowodowy i miały na celu zabezpieczenie Rządu Polskiego przed dochodzeniem praw przez osoby, których roszczenia zostały zaspokojone i nie stanowiły koniecznej przesłanki do wydania decyzji na podstawie ustawy z 9 kwietnia 1968 r. Tym bardziej brak jest podstaw do żądania dowodu wypłaty przyznanego odszkodowania z uwagi na treść art. III układu zgodnie z którym suma zapłacona Rządowi Stanów Zjednoczonych miała zostać rozdzielona w sposób i zgodnie z metodą podziału zastosowaną przez Rząd Stanów Zjednoczonych.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 maja 2004r. w sprawie OSK 154/o4 wyraźnie stwierdził, że o prawidłowości decyzji Ministra Finansów według art.2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. decyduje przyznanie odszkodowania. Przepis ten natomiast nie wymaga przedstawienia dowodu wypłacenia i przyjęcia odszkodowania. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela ten pogląd.

Nietrafne są również, zawarte w piśmie z 3 stycznia 2005 r., zarzuty dotyczące skutków jakie wywołała decyzja Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z [...] marca 1990 r. stwierdzająca nieważność orzeczeń dotyczących przejęcia przedmiotowego mienia na rzecz Skarbu Państwa. Zdaniem Sądu powyższa decyzja przywróciła własność A. E., której był pozbawiony od 1950r. Ta właśnie sytuacja spowodowała konieczność wydania zaskarżonej decyzji. Bez eliminacji z obrotu prawnego powyższych orzeczeń o przymusowym zarządzie i przejściu na własność Państwa przedmiotowego hotelu wraz z nieruchomością nie było podstaw prawnych do wydania zaskarżonej decyzji albowiem były one własnością Państwa. Dopiero stwierdzenie nieważności tych orzeczeń stworzyło taki stan prawny, że A. E. stał się właścicielem nieruchomości za które otrzymał od Państwa odszkodowanie na mocy układu z 1960 r.

Mając te wszystkie okoliczności na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 200 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153 poz.1270/ skargę kuratora dla nieobecnego A. E. oddalił jako pozbawioną podstaw prawnych.