Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 321/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-03-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6460 Znaki towarowe
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: 252, 253
journal: Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej
article: art. 105, art. 157 par. 3, art.
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska (spr.) Sędzia NSA Janusz Zajda Sędzia del. WSA Renata Detka Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 11 października 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 528/10 w sprawie ze skarg Syndyka Masy Upadłości "D. M." Spółki z o.o. w W., N. V. & W. C. w S., B. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji znaku towarowego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od Syndyka Masy Upadłości "D. M." Spółki z o.o. w W. i N. V. & W. C. w S., Bu. solidarnie na rzecz Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej kwotę 950 (dziewięćset pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 października 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 528/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., w sprawie ze skarg D. M. Sp. z o.o. w W. i N. V. & . Ch. w B. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] stycznia 2010, nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji znaku towarowego, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2009 r.

Ze stanu faktycznego przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu [...] września 2007 r. do Urzędu Patentowego wpłynął wniosek D. M. Sp. z o.o. (dalej jako wnioskodawca) o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Patentowego z dnia [...] czerwca 1992 r. o rejestracji znaku towarowego S. nr [...]. Wnioskodawca wskazał, że zajmuje się sprowadzaniem do Polski win z terytorium Bułgarii, wśród których znajdują się między innymi wina oznaczone znakiem towarowym S. Współpracujące z wnioskodawcą firmy otrzymały pismo wzywające do zaprzestania naruszeń znaku towarowego S. [...] oraz do wycofania z rynku polskiego win opatrzonych zastrzeżonym znakiem towarowym. Wnioskodawca wywodził swój interes prawny do złożenia przedmiotowego wniosku z zasady swobody działalności gospodarczej (art. 20 Konstytucji RP) i art. 6 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Powołał się też na naruszenie przez uprawnionego do znaku S. [...] prawa do wolnego wykonywania działalności gospodarczej, poprzez żądanie zaprzestania dystrybuowania towarów oznaczonych spornym znakiem i wskazał, że konieczność wycofania z obrotu win oznaczonych znakiem S. godzi w jego sytuację finansową i jest ograniczeniem wolności wykonywania działalności gospodarczej. W dniu [...] grudnia 2007 r. do Urzędu Patentowego wpłynął drugi wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji o rejestracji znaku S. [...], złożony przez N. V. & W. Ch. (dalej: wnioskodawczyni, Izba) - bułgarska osoba prawna zrzeszająca producentów oraz przetwórców winogron, wina i produktów wytwarzanych z winogron i wina. Swój interes prawny do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności wywodziła z faktu bycia uprawnioną na terytorium Bułgarii do identycznego znaku S. Wnioskodawczyni w twierdziła też, że pozostawienie w mocy znaku [...] ogranicza jej możliwość realizacji jej ustawowych obowiązków w zakresie ochrony wspólnych interesów winiarni bułgarskich, znak ten narusza bowiem prawa nabyte tychże winiarni oraz samej wnioskodawczyni w zakresie prawa do klienteli oraz renomy produktu - wina oznaczonego znakiem S. O jej interesie prawnym miał też stanowić fakt uzależnienia zakończenia postępowania w sprawie udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy [...] od losu prawnego znaku [...] stanowiącego przeszkodę rejestracyjną dla znaku Izby.

Urząd Patentowy RP postanowił rozpoznać oba wnioski w jednym postępowaniu i pismem z dnia [...] marca 2008 r. zawiadomił pełnomocnika D. P. Spółki z o.o. – uprawnionego do znaku towarowego S. [...], o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 1992 r. o rejestracji znaku towarowego S.

W odpowiedzi na oba wnioski o stwierdzenie nieważności D. P. Sp. z o.o. podniosła brak interesu prawnego wnioskodawców, a także zarzuciła im działanie w złej wierze. Wskazywała na całkowitą bezpodstawność tych wniosków, powołała się też na niemożliwość stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na nieodwracalne skutki prawne przez nią wywołane, a mianowicie wielokrotny obrót prawem z rejestracji.

Urząd Patentowy decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 252 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. nr 119 poz. 1117 ze zm., dalej jako p.w.p.) umorzył postępowanie. W uzasadnieniu wskazał, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji z powodu wadliwości pozamerytorycznych interes prawny ma w zasadzie podmiot, na rzecz którego prawo ochronne zostało udzielone, jego następcy prawni oraz inne podmioty, o ile decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji bezpośrednio ich dotyka np. jeżeli decyzja została wydana na rzecz podmiotu nie będącego stroną - to interes prawny ma ten podmiot. Postępowanie to ma bowiem charakter kasacyjny i nie prowadzi do utraty praw do znaku przez dotychczasowego uprawnionego. Sytuacja ta umożliwia tylko późniejsze "poprawienie" decyzji z wadliwości formalnych. Z tych przyczyn art. 20 Konstytucji i art. 6 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej nie mogą być podstawą interesu prawnego stron. Podobnie, fakt zgłoszenia późniejszego znaku podobnego do już zarejestrowanego nie jest źródłem interesu w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji. Podmioty, które w w/w przepisach upatrują swój interes prawny w rzeczywistości, mają interes jedynie w tym, aby znak trwale wyeliminować z obrotu, a do tego przedmiotowe postępowanie nie prowadzi. Nie mają natomiast interesu w "poprawieniu" decyzji zawierającej wadliwość nie odnoszącą się do braku zdolności rejestracyjnej oznaczeń, gdyż brak norm prawa materialnego, z których wnioskujący mogliby wywodzić takie uprawnienie.

Organ wskazywał, że D. M. Sp. z o.o. w zakresie wykazania swojego interesu powołuje się na sprowadzanie win oznaczonych znakiem S. do Polski. Ponadto wnioskodawca powołuje się na wysyłane przez uprawnionego do znaku S. listy ostrzegawcze wzywające do zaprzestania naruszeń znaku towarowego przez kontrahentów wnioskującego. Zdaniem Urzędu nie sposób uznać, iż takie okoliczności świadczą o interesie prawnym w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o rejestracji. Po pierwsze, brak jest cechy bezpośredniości interesu w sytuacji, w której listy kierowane były do innych pomiotów niż wnioskodawca Po drugie, przy uwzględnieniu wąskiego zakresu wad, które mogą być podnoszone w tym postępowaniu i których naprawienie nigdy nie prowadzić będzie do odmowy rejestracji znaku, należy dojść do wniosku, że powołane wyżej okoliczności nie mają z przedmiotowym postępowaniem żadnego związku.

Podobnie zdaniem organu przedstawia się ocena interesu prawnego drugiego wnioskującego w tej sprawie. Fakt, iż rejestracja znaku towarowego S. na rzecz polskiego przedsiębiorcy, który odkupił znak do pierwotnie uprawnionego, bułgarskiego V. utrudnia Izbie i zrzeszonym w niej podmiotom wejście na polski rynek z towarami opatrywanymi znakiem S., nie czyni ją legitymowaną w postępowaniu, którego celem nie jest eliminacja znaku towarowego z obrotu. Jaka by nie była ocena wadliwości decyzji, następcy prawni zgłaszającego znak V. nie stracą pierwszeństwa do przedmiotowego znaku. Konsekwencją tego jest fakt, iż przedmiotowe postępowanie nie ma wpływu na los prawny zgłoszenia znaku S. [...] dokonanego przez Izbę.

Przedstawiając powyższe wywody Urząd Patentowy RP stanął na stanowisku, że brak interesu prawnego wnioskodawców skutkować powinien odmową wszczęcia postępowania. Jeżeli natomiast okoliczność ta została podniesiona dopiero na późniejszym etapie postępowania, to takie postępowanie należy umorzyć.

Ostatecznie organ podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie jeden z wnioskodawców jest stroną postępowania o unieważnianie prawa z rejestracji na znak S., drugi powołuje się natomiast na analogiczne okoliczności uzasadniające jego interes prawny. Urząd wstępnie pozytywnie ocenił więc legitymację wnioskodawców do złożenia wniosku w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji znaku S. Po dogłębnej analizie sprawy oraz po ocenie stanowisk zarówno wnioskodawców, jak i uprawnionego Urząd uznał, że wstępna ocena legitymacji procesowej była niewystarczająca wobec czego umorzył postępowanie w sprawie.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. Urząd Patentowy RP utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazał, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oparte na przepisach p.w.p. w zw. z k.p.a. może dotyczyć jedynie takich wadliwości decyzji, które nie dotyczą naruszenia praw osób trzech. Chodzi tu o różne wadliwości proceduralne, które jednak nie przełożyły się na wydanie decyzji błędnej merytorycznie (czyli udzielającej prawo ochronne na znak wyłączony od monopolizacji). Gdyby bowiem wady postępowania przełożyły się na rejestrację znaku, który narusza prawa osób trzecich, to zgodnie z art. 253 ust. 2 p.w.p., nie mogłyby być one podnoszone w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, a jedynie w postępowaniu o unieważnienie prawa.

Odnosząc się do wniosku D. M. Sp. z o.o. organ wskazał, że wolność konstytucyjna może być źródłem interesu prawnego jedynie w postępowaniu, które nakłada na stronę obowiązki lub pozbawia ją praw bez ustawowej podstawy prawnej. Jeżeli jednak jakieś ograniczenia wolności wprowadzone są w formie ustawy ze względu na okoliczności przewidziane w art. 22 i art. 31 ust. 3 Konstytucji, to nie ma możliwości powoływania się na prawo/wolność w celu uniknięcia tych ograniczeń. Swoboda działalności gospodarczej może być źródłem interesu prawego w postępowaniu o unieważnienie prawa z rejestracji z tej przyczyny, że jeżeli prawo zostało udzielone z naruszeniem ustawowych przesłanek zdolności rejestrowej, to jest ono bezpodstawnym ograniczeniem wolności działalności gospodarczej konkurentów uprawnionego.

Powyższe uwagi dotyczące braku możliwości powoływania się na swobodę działalności gospodarczej w przedmiotowym postępowaniu w pełni odnoszą się również do powoływanego przez N. V. & W. Ch. źródła jej interesu. Prawa do znaków towarowych mają zakres terytorialny, a fakt, iż wnioskodawczyni jest uprawiona do znaku S. w Bułgarii nie ma znaczenia dla postępowania w Polsce. Niezależnie od tego, prawo bułgarskie ma późniejsze pierwszeństwo niż znak S. [...]. Ponadto, Izba będąca organizacją, która w swojej statutowej działalności ma ochronę interesów winiarni bułgarskich, może być co najwyższej rozpatrywana w kategorii organizacji społecznej z art. 31 k.p.a., a nie strony w myśl art. 28 k.p.a. Wreszcie, skoro uprawniony do znaku S. w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o rejestracji nie straci pierwszeństwa do znaku, to postępowanie to nie ma wpływu na los prawny zgłoszenia znaku S. [...] dokonanego przez Izbę.

Skargi na powyższą decyzję Urzędu Patentowego RP złożyły: D. M. Sp. z o.o. oraz N. V. & W. Ch., które w przeważającej części były tożsame w treści, a zaskarżonej decyzji zarzucono między innymi naruszenie art. 28 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że wnioskodawcy nie mieli interesu prawnego we wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o rejestracji znaku towarowego S. [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uznał, że skargi zasługują na uwzględnienie. Na wstępie wskazał, że art. 253 ust. 2 p.w.p. jest przepisem szczególnym w stosunku do k.p.a., bowiem uregulowano w nim odmiennie niż w k.p.a. możliwość uruchomienia niektórych nadzwyczajnych środków procesowych dla obalenia ostatecznych decyzji Urzędu Patentowego. Przepis ten wyłączył możliwość stosowania przepisów k.p.a. o wznowieniu postępowania i stwierdzeniu nieważności decyzji, jeżeli okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania bądź stwierdzenie nieważności decyzji mogą być podniesione w sporze o unieważnienie udzielonego patentu, dodatkowego prawa ochronnego, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji. Art. 235 ust. 2 p.w.p. nie stoi na przeszkodzie dla skorzystania przez stronę z możliwości wskazywanych w art.156 § 1 k.p.a., ale tylko w zakresie którego nie obejmuje. Takie unormowanie wymaga wnikliwej oceny na gruncie obu ustaw co do możliwości uruchomienia nadzwyczajnego środka procesowego jakim jest stwierdzenie nieważności decyzji.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny jest decyzja utrzymująca w mocy decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji znaku towarowego. Zarówno w decyzji z dnia [...] lipca 2009 r., jak i w decyzji z dnia [...] stycznia 2010 r. organ jako podstawę prawną decyzji wskazał art.105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 252 p.w.p. W obydwu decyzjach dokonał oceny interesu prawnego wnioskodawców, a następnie wskazał, że brak interesu prawnego wnioskodawców skutkować powinien odmową wszczęcia postępowania. Następnie organ wskazał, że jeżeli okoliczność ta została podniesiona dopiero na późniejszym etapie, postępowanie należy umorzyć. Zdaniem Sąd I instancji, taka ocena przesłanki umorzenia postępowania jest nieprawidłowa. Podkreślił, że w sprawie nie zostało wydane postanowienie o wszczęciu postępowania w sprawie (organ nie przedstawił Sądowi takiego postanowienia). Jedynie pismem z dnia [...] marca 2008 r., skierowanym tylko do pełnomocnika D. P. Spółki z o.o. zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 1992r. na wniosek D. M. Spółki z o.o. i N. V. & W. Ch.

W ocenie Sądu, organ prawidłowo więc podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy składający wnioski są stronami postępowania. Ten etap postępowania, zgodnie z regulacją zawartą w art. 157 k.p.a., może zostać zakończony wydaniem decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji lub wszczęciem postępowania w sprawie nieważności decyzji, które z kolei może zakończyć się wydaniem decyzji merytorycznej w sprawie nieważności decyzji. Postępowanie to może również zakończyć się wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania, jeżeli zajdą przesłanki z art. 105 k.p.a. Jednakże organ postawił znak równości między decyzją o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji i decyzją o umorzeniu postępowania, z przyczyn, które jak sam podał, uzasadniają odmowę wszczęcia postępowania na podstawie art. 157 § 3 k.p.a.

W ocenie Sądu, właśnie ze względu na szczególne uregulowanie zawarte w art. 157 § 3 k.p.a., rozstrzygnięcie organu w postaci umorzenia postępowania nie jest prawidłowe. Wnioski skarżących nie straciły swej aktualności i nie zostały rozstrzygnięte co do istoty, przez co postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe. Także cały wywód organu zawarty w uzasadnieniu przedmiotowych decyzji, jak też wywody zawarte w obydwu skargach wskazują właśnie, iż postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe. Dlatego też umorzenie postępowania w rozpoznawanej sprawie z powodu jego bezprzedmiotowości stanowi naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. oraz narusza interes skarżących.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) w związku z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez uchylenie zaskarżonych decyzji, pomimo braku podstaw do ich uchylenia, poprzez błędne przyjęcie, że organ naruszył art. 105 § 1 k.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na umorzeniu postępowania ze względu na jego bezprzedmiotowość wynikającą z przesłanki podmiotowej, co spowodowało nierozstrzygnięcie przez Sąd zarzutów merytorycznych skargi,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 157 § 3 k.p.a. poprzez uchylenie zaskarżonych decyzji pomimo braku postaw do ich uchylenia, w wyniku błędnej oceny Sądu, co do możliwości odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z powodu braku interesu prawnego wnioskodawców, w sytuacji, w której postępowanie to toczyło się przez dwa lata przed wydaniem pierwszej decyzji, co spowodowało nierozstrzygnięcie przez Sąd zarzutów skargi merytorycznie.

W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu organ uznał, że zdaniem Sądu I instancji, skoro brak interesu prawnego wnioskodawców jest przesłanką wydania decyzji o odmowie wszczęcia postępowania, to okoliczność ta nie może być podstawą umorzenia postępowania. Natomiast Sąd nie odniósł się merytorycznie do kwestii posiadania przez skarżących spornego interesu prawnego, a jego zarzut ograniczał się do zastosowania przez Urząd niewłaściwej podstawy prawnej decyzji. Taki pogląd Sądu jest niewłaściwy, gdyż zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą odmowa wszczęcia postępowania może nastąpić tylko w przypadku, w którym podmiot domagający się wszczęcia tego postępowania nie wskaże elementów określających jego legitymację do złożenia tego wniosku, lub jeżeli z podniesionych przez niego elementów w sposób oczywisty wynika brak interesu prawnego. Zarówno w sytuacji, w której do oceny interesu prawnego wnioskodawców potrzebne jest dokonanie szeregu ustaleń, jak i w sytuacji, kiedy potrzebny jest złożony proces wykładni, organ zobligowany jest do prowadzenia postępowania. Wydanie w takich okolicznościach decyzji o odmowie wszczęcia postępowania jest, zgodnie z orzecznictwem, naruszeniem art.157 § 3 k.p.a. w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. Jeżeli natomiast po przeprowadzeniu postępowania, Urząd uzna, że wnioskodawca nie posiada interesu prawnego, postępowanie powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe.

W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji stwierdził, że nie zakończył się jeszcze wstępny etap postępowania, w którym organ bada interes prawny wnioskodawców. Zdaniem Sądu, skoro nie zostało wydane postanowienie o wszczęciu postępowania, to możliwe jest jeszcze wydanie decyzji o odmowie jego wszczęcia. Takie stanowisko Sądu jest jednak niesłuszne. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej może być bowiem wszczęte bądź na wniosek strony, bądź z urzędu (art. 157 § 2 k.p.a.). W postępowaniu wszczętym na wniosek strony, zgodnie z art. 61 § 3 k.p.a., datą wszczęcia postępowania jest dzień doręczenia żądania strony organowi. Urząd nie jest więc zobligowany do wydawania postanowienia w tym przedmiocie. Urząd uznał wszczęcie postępowania za skuteczne, zawiadomił uprawionego do znaku S. o toczącym się postępowaniu - pismem z dnia [...] marca 2008 r. Po tym zawiadomieniu przeprowadzone zostało postępowanie wyjaśniające, w którym zarówno wnioskodawcy, jak i uprawiony wielokrotnie przedstawiali swoje stanowiska odnośnie istoty postępowania tj. ważności decyzji z dnia [...] czerwca 2009 r. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wskazał, że jeżeli na tym etapie organ zakwestionuje interes prawny wnioskodawców, to jedynym właściwym rozstrzygnięciem jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k. p .a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Została oparta na podstawie wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący organ zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 i 157 § 3 k.p.a. Podniesiony zarzut wiąże się z konsekwentną tezą strony skarżącej, iż inicjatorzy postępowania nadzwyczajnego nie posiadali przymiotu strony tego postępowania w świetle art. 28 k.p.a., wobec czego po ustaleniu tej kwestii w toku postępowania, należało wydać decyzję umarzającą postępowanie w sprawie stosownie do postanowień art. 105 § 1 k.p.a.

Na wstępie należy zaznaczyć, że odmowa wszczęcia postępowania wydana na podstawie art. 157 § 3 k.p.a., kończąca podstępowanie wstępne oznacza, że wszczęcie postępowania w przedmiocie nieważności decyzji jest niedopuszczalne z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Z niedopuszczalnością wszczęcia postępowania z przyczyn podmiotowych mamy do czynienia wówczas, gdy występuje brak zdolności prawnej czy też oczywisty brak legitymacji po stronie wnioskodawcy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego reprezentowany jest pogląd, że art. 157 § 3 § 3 k.p.a. ma zastosowanie do sytuacji, gdy z żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wynika w sposób oczywisty, że jednostka wnosząca żądnie nie ma w sprawie interesu prawnego. W sytuacji natomiast, gdy ustalenie interesu prawnego wymaga podjęcia czynności w celu jego ustalenia, czynności te mogą być podjęte wyłącznie w toku postępowania, a w razie wyniku negatywnego są podstawą do wydania decyzji umarzająca postępowanie w sprawie. Innymi słowy odmowa wszczęcia postępowania z przyczyn podmiotowych jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie wywodzi własnego interesu prawnego, a ustalenie tej kwestii nie wymaga złożonego procesu wykładni. W konsekwencji zastosowanie art. 157 § 3 k.p.a. ma miejsce wówczas, gdy nie ma wątpliwości co do braku interesu prawnego wnioskodawcy. Natomiast jeśli ustalenie interesu prawnego wnioskodawcy w wyeliminowaniu decyzji z obrotu prawnego na podstawie art. 156 § 1 k.p.a., wymaga dokonania szeregu ustaleń, to odmowa wszczęcia postępowania narusza art. 157 § 3 k.p.a. w związku z art. 157 § 2 k.p.a. ( por. wyroki NSA : II OSK 1501/08, II GSK 162/09, II GSK 433/09).

W rozpoznawanej sprawie postępowanie w sprawie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Patentowego z dnia [...] czerwca 1992 r. o rejestracji znaku towarowego S. nr [...], zostało wszczęte na żądnie D. M. sp. z o. o. oraz N. V. & W. Ch., Bułgaria. Organ postanowił rozpoznać te wnioski w jednym postępowaniu, o czym zawiadomił uprawnionego do znaku towarowego D. P. sp. z o. o., pismem z dnia [...] marca 2008 r., tym samym dopełnił obowiązku wynikającego z art. 61 § 4 k.p.a. Niedopełnienie powyższego obowiązku stanowi naruszenie przepisów k.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy i może skutkować uchyleniem decyzji przez sąd administracyjny, ale tylko wówczas, gdy w jego następstwie strona została pozbawiona możliwości uczestnictwa w postępowaniu. W rozpoznawanej sprawie strony miały zagwarantowane pełne prawo do udziału w postępowaniu. W tym miejscu należy wyjaśnić, że postępowanie rozpoczęte na żądanie strony składa się z dwóch etapów. Pierwszy z nich dotyczy kwestii wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, drugi zaś postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Datę wszczęcia pierwszego z nich ustala się według art. 61 § 3 i 4 k.p.a. Natomiast drugie rozpoczyna się z momentem wydania postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. W ten sposób organ potwierdza, że żądanie wpłynęło od uprawnionego podmiotu (podobnie A. Matan (w:) Komentarz, 2007, t. 2, s. 345-346). Odmienny pogląd reprezentuje J. Borkowski (w:) Komentarz 9, 2008, s. 775 i W. Chróścielewski, J.P. Tarno, Postępowanie administracyjne, 2006, s. 221.) Ta różnica stanowisk polega na nieporozumieniu i utożsamianiu dwóch faz postępowania o stwierdzenie nieważności. Stąd wyroki sądów administracyjnych stwierdzające, że do postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności nie ma zastosowania ogólna reguła z art. 61 § 3 k.p.a., należy odczytywać jako odnoszące się jedynie do tej drugiej części - postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności (zob. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III.). Takie też uchybienie polegające na utożsamieniu wyżej wymienionych dwóch faz postępowania popełnił Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku, stwierdzając iż w aktach administracyjnych brak jest postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie (str. 13 uzasadnienia). W pierwszej fazie bada się jedynie kwestie formalne. Postępowanie wyjaśniające winno w tym przypadku dotyczyć takich kwestii jak wniesienie żądania przez legitymowany podmiot, mający zdolność do czynności prawnych, wskazania podstawy z art. 156 § 1 k.p.a. Nie może ono natomiast odnosić się do wyjaśnienia kwestii, czy przyczyny nieważności rzeczywiście miały miejsce, to powinno być bowiem wyjaśnione w dalszym postępowaniu. Pierwsza faza, tj. postępowanie w sprawie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, kończy się bądź wydaniem postanowienia o wszczęciu, gdy spełnione są warunki formalnoprawne, bądź decyzją o odmowie wszczęcia, gdy warunki te nie są spełnione. Zgodnie z art. 157 § 3 k.p.a. odmowa wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji następuje w drodze decyzji. Treści tego przepisu obliguje organ do kontroli złożonego w sprawie wniosku pod względem spełnienia formalnoprawnych przesłanek warunkujących dopuszczalność tego rodzaju postępowania. Zatem odmowa wszczęcia postępowania z przyczyn podmiotowych jest dopuszczalna wtedy, gdy wnioskodawca nie wywodzi własnego interesu prawnego, a jego ustalenie nie wymaga złożonego procesu wykładni. Natomiast gdy przesłanki istnienia po stronie wnioskodawcy interesu prawnego wymagają dokonania szeregu ustaleń zastosowanie omawianego przepisu nie powinno mieć miejsca. Natomiast z chwilą doręczenia stronie postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności rozpoczyna się nowa faza postępowania, której celem jest wydanie decyzji o stwierdzeniu względnie odmowie stwierdzenia nieważności. Przedmiotem tego postępowania jest wyjaśnienie kwestii, czy w sprawie wystąpiły przesłanki nieważności.

W niniejszej sprawie, w toku postępowania wyjaśniającego organ przeprowadził dogłębną analizę stanowisk zarówno wnioskodawców, jak i uprawnionego, po czym stwierdził brak interesu prawnego po stronie wnioskodawców. Mając na uwadze te ustalenia Urząd Patentowy w dniu [...] lipca 2009 r. wydał decyzję o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 252 p.w.p. W zaskarżonej decyzji z dnia [...] stycznia 2010 r. organ utrzymał w mocy ww. decyzję.

W ocenie Sądu kasacyjnego Urząd Patentowy prawidłowo zastosował w sprawie art. 105 § 1 k.p.a. Bowiem organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy stało się ono z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 k.p.a.). Postępowanie natomiast staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego toku wystąpi brak chociażby jednego z podstawowych elementów stosunku administracyjnoprawnego (podmiotu, przedmiotu, podstawy prawnej). Postępowanie m.in. należy umorzyć, gdy w toku postępowania okaże się, że osoba, której żądanie spowodowało wszczęcie postępowania, nie legitymuje się interesem prawnym. Bowiem w sytuacji, gdy w chwili złożenia wniosku o wszczęcie postępowania nie można precyzyjnie ustalić, czy podmiot występujący z żądaniem posiada, czy nie posiada przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., należy w toku postępowania administracyjnego wyjaśnić wszelkie wątpliwości dotyczące interesu prawnego po stronie wnoszącego podanie. W przypadku gdy okaże się, iż wnoszący żądnie nie dysponuje owym interesem prawnym, wtedy wszczęte postępowanie musi zostać umorzone na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z 24 kwietnia 2006 r. sygn. akt I OSK 725/05, LEX nr 209119, w którym stwierdzono, że: "1. Art. 157 § 3 k.p.a. ma zastosowanie do sytuacji, gdy z żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wynika w sposób oczywisty, że jednostka wnosząca żądanie nie ma w sprawie interesu prawnego. W sytuacji, gdy ustalenie interesu prawnego wymaga podjęcia czynności ustalenia, czynności te mogą być podjęte wyłącznie w toku postępowania, a w razie wyniku negatywnego są podstawą zakończenia postępowania decyzją umarzającą postępowanie w sprawie. 2. Wykładnia przepisów k.p.a. co do obowiązku wydania postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest wadliwa i nie ma oparcia w przepisach prawa."

Dokonanie wykładni przepisów prawa wyrażających interes prawny jednostki poza formami postępowania wyjaśniającego narusza podstawowe prawa jednostki do udziału w postępowaniu, prawa do wypowiedzenia się. W rozpoznawanej sprawie strony miały te prawa w pełni zagwarantowane. Sąd uchylił się od oceny interesu prawnego wnioskodawców. Przy ponownym rozpoznaniu obowiązany jest dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego zapadło na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.