Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1660/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 28 i 105 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie NSA Jan Paweł Tarno del. WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Weiher po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Ministra Gospodarki, [...]Sp. z o.o. z/s w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 194/10 w sprawie ze skargi [...] S.A. reprezentowanego przez kuratora na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz obojga skarżących.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 maja 2010 r. (sygn. akt IV SA/Wa 194/10), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi [...] S.A. z siedzibą w K., reprezentowanego przez kuratora - radcy prawnego W. L., uchylił decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] oraz decyzję tego samego organu z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

W motywach wyroku Sąd wskazał, że decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...], Minister Gospodarki utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2009 r. o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...]czerwca 1947 r. o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, w części dotyczącej [...] Spółka Akcyjna, gdyż – zdaniem organu – kurator w/w Spółki został ustanowiony postanowieniem Sądu Rejonowego dla Warszawy -Śródmieścia z dnia 30 listopada 2001 r. (sygn. akt III RS 131/01) na podstawie art. 42 § 1 i 2 kodeksu cywilnego (k. c.). Zgodnie zaś z tymi przepisami, kurator był upoważniony jedynie do niezwłocznego powołania organów Spółki, a w razie potrzeby - do jej likwidacji. W tej sytuacji organ przyjął, że skoro kurator nie przedłożył stosownego zaświadczenia sądowego, upoważniające go do występowania w sprawie administracyjnej o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z dnia 21 czerwca 1947r., to jego dotychczasowe czynności w sprawie wykraczały poza zakres umocowania i w rezultacie były bezskuteczne. W konsekwencji prowadziło to umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego – na zasadzie art. 105 § 1 k.p.a.

Na wyżej przedstawioną decyzję Ministra Gospodarki z dnia 30 listopada 2009 r.

kurator [...] " Wysoka" S.A. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc zarzuty naruszenia: art. 365 § 1 k.p.c. i art. 95 k.c. oraz art. 7, 8, 12, 28, 30 § 3, 34, 35, 65 § 1 ,77 §1,105 § 1 i 156 § 1 pkt 2 k.p.a. a także art. 17 ust.1 ustawy o KRS.

Odpowiadając na skargę, Minister Gospodarki wnosił o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Uchylając – na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") – zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga okazała się zasadna.

W uzasadnieniu stanowiska Sąd, powołując się na treść art. 29 i art. 30 § 1 oraz § 3 k.p.a., wyjaśnił pojęcie stron w postępowaniu administracyjnym a także nadmienił, że w razie, gdy osoba prawna nie może prowadzić swoich spraw z braku powołanych do tego organów, sąd ustanawia dla niej kuratora.

Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy, Sąd podkreślił, że prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieście z dnia 30 lipca 2001 r. (sygn. akt III RS 131/01) radca prawny W. L. został ustanowiony kuratorem [...]Spółka Akcyjna w W. do zastępowania organów i prowadzenia spraw Spółki. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Rejonowy - jako podstawę ustanowienia kuratora – powołał art. 42 § 1 k.c. W związku z tym, Sąd Wojewódzki zgodził się wprawdzie z organem, że w doktrynie i orzecznictwie utrwalony jest pogląd, iż zakres umocowania, ustanowionego przez sąd kuratora prawa materialnego - w trybie art. 42 k.c. - jest ograniczony (kurator zgodnie z art. 42 § 2 k.c., powinien jedynie niezwłocznie postarać się o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby o jej likwidację), jednakże – jak zaakcentował Sąd I instancji - w niniejszej sprawie kurator przedłożył organowi przy piśmie z dnia 28 lutego 2008 r. także odpis postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy, XIX Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 11 marca 2003 r. (sygn. akt [...]) o dokonaniu wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego - Rejestru Przedsiębiorców pod nr KRS: [...] dla podmiotu: [...] Spółka Akcyjna, Dział 2 Rubryka 1 - Organ uprawniony do reprezentacji - Kurator reprezentujący Spółkę jednoosobowo. W świetle zatem tego postanowienia, w ocenie Sądu Wojewódzkiego, nie ulegało wątpliwości, że - wbrew stanowisku organu naczelnego - przedmiotowa Spółka Akcyjna była należycie reprezentowana w postępowaniu administracyjnym, co oznaczało to, że kurator tego podmiotu posiadał legitymację do występowania z przedmiotowym wnioskiem.

Jednocześnie Sąd nadmienił także, iż organy administracyjne nie były władne kwestionować prawidłowości dokonanych w Krajowym Rejestrze Sądowym wpisów a zatem organ rozstrzygający niniejszą sprawę był zobowiązany przyjąć za prawdziwy, dokonany przez Sąd Rejestrowy wpis, dotyczący ustanowienia kuratora jako upoważnionego do jednoosobowego reprezentowania wskazanego w Rejestrze podmiotu.

Od wyżej przedstawionego wyroku skargi kasacyjne wnieśli: Minister Gospodarki i [...] Spółka z o.o. w W..

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Minister Gospodarki zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 w zw. z art. 107 § 1 w zw. z art. 28, 29 i art. 30 § 1 k.p.a. - polegające na przyjęciu, że brak jest podstaw do umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, które zostało wszczęte na wniosek kuratora spółki, a nie spółki reprezentowanej przez kuratora, podczas gdy postępowanie takie podlegało umorzeniu, ponieważ zostało wszczęte na skutek czynności bezskutecznej, tj. w oparciu o wniosek kuratora, czyli podmiotu zarówno niemającego interesu prawnego w takim żądaniu, jak i nieposiadającego zdolności administracyjnoprawnej,

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 30 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 38 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.), zwanej dalej "k.c." w zw. z art. 368 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, zwany dalej "k.s.h." w zw. z art. 14, 15 ust. 1,1 i 3,16 i 17 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j.: Dz. U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186, z późn. zm.) - polegające na przyjęciu, że kurator ustanowiony na podstawie art. 42 § 1 k.c. może zostać uznany za organ spółki akcyjnej uprawniony do jej jednoosobowej reprezentacji z tego tylko względu, że został wpisany w Krajowym Rejestrze Sądowym - Rejestrze Przedsiębiorców w Dziale 2 Rubryka 1 - Organ uprawniony do reprezentacji - kurator reprezentujący spółkę jednoosobowo, podczas gdy o tym kto jest uprawniony do reprezentowania spółki akcyjnej przesądzają przepisy k.s.h., a żaden przepis prawa nie stanowi, że do reprezentowania osoby prawnej uprawnione są tylko te osoby, które w takim charakterze figurują w Krajowym Rejestrze Sądowym, tym bardziej, że z przepisów art. 14-17 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym wynikają jedynie pewne rygory i domniemania prawne służące zapewnieniu pewności i bezpieczeństwa obrotu, a domniemanie prawdziwości w odniesieniu do wyżej wskazanego wpisu zostało podważone i obalone.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący organ wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organu, [...] "Wysoka" S.A. – reprezentowana przez radcę prawnego W. L. jako kuratora, wnosiła o oddalenie skargi kasacyjnej wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżając zaś również powyższy wyrok w całości, uczestniczka postępowania - [...] Spółka z o.o. w W. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, to jest: art. 38 k.c. w zw. z art. 42 § 2 k.c. w zw. z art. 368 § 1 k.s.h. w zw. z art. 14, 15 ust. 1 i 3, 16 oraz 17 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jednolity z dnia 3 września 2007 r., Dz. U. Nr 168, poz. 1186) - poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co w konsekwencji doprowadziło do wewnętrznie sprzecznego i skrajnie błędnego przyjęcia, iż skarżąca [...] "Wysoka" S.A. jest należycie reprezentowana przez umocowanego kuratora działającego jako jej organ, podczas gdy kurator nie jest organem osoby prawnej, lecz jedynie jej ustawowym przedstawicielem (o ściśle określonych kompetencjach), a w konsekwencji nie może zostać wpisany do rejestru przedsiębiorców jako jej organ; nadto wpis do rejestru reprezentanta osoby prawnej ma charakter deklaratywny, a zatem samo jego dokonanie jest niewystarczające dla uznania istnienia legitymacji danej osoby do występowania w imieniu osoby prawnej, zaś z przepisów art. 14-17 ustawy o KRS wynikają jedynie określone rygory i wzruszalne domniemania prawne, służące zapewnieniu pewności i bezpieczeństwa obrotu i składające się na domniemanie wiary publicznej rejestru; ergo w świetle powyższego nie sposób przyjąć, że sprzeczne z prawdziwym stanem faktycznym i niedopuszczalne na mocy bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa dokonanie wpisu kuratora w osobie W. L. jako organu uprawnionego do reprezentacji [...] "Wysoka" S.A. stworzyło jego skuteczną prawnie legitymację do reprezentowania spółki;

2. przepisów postępowania, mające wpływ na treść wyroku, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. - wskutek zaniechania dokonania przez Sąd meriti w części motywacyjnej skarżonego wyroku jakiejkolwiek oceny jurydycznej będącej podstawą rozstrzygnięcia, z powołaniem przepisów prawa, co wyklucza pełną i rozsądną kontrolę instancyjną wyroku.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, [...] Spółka z o.o. z siedzibą w Warszawie wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie,

ewentualnie, w przypadku nie stwierdzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy - uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i oddalenie skargi – wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Prawomocnym postanowieniem z dnia 8 lutego 2018 r. (sygn. akt WA XII Ns.- Rej. KRS [...]), wydanym na wniosek T. G. nowego kuratora sółki [...] S.A., Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy rozwiązał w/w Spółkę i postawił ją w stan likwidacji, wyznaczając jednocześnie likwidatora Spółki w osobie radcy pr. M. Ł..

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się wyłącznie do zbadania zarzutów zawartych w skargach kasacyjnych.

Na wstępie jednak podnieść trzeba, że obie skargi kasacyjne zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., gdyż wprawdzie – zdaniem autora skargi kasacyjnej organu – zarzuty kasacyjne zostały oparte w niniejszym przypadku tylko na jednej podstawie kasacyjnej, określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., w istocie rzeczy dotyczyły one również obrazy prawa materialnego. Przepisy art. 28 i art. 105 § 1 k.p.a., chociaż zamieszczone są w ustawie procesowej (kodeksie postępowania administracyjnego) mają bowiem charakter materialnoprawny. Taki też zresztą charakter miały, wskazane w skardze kasacyjnej przepisy kodeksu cywilnego i kodeksu spółek handlowych.

Powyższe uchybienie nie miało jednak znaczenia dla zasadności obu w/w skarg kasacyjnych, gdyż zawarte w nich zarzuty procesowe, w tym przede wszystkim, podniesiony w skardze kasacyjnej, wniesionej przez [...] Spółka z o.o. w W., zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 141 § 4 p.p.s.a. był w pełni uprawniony Zasadnym też okazał się zarzut oparty na art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 107 § 1 k.p.a. (skarga kasacyjna organu).

Wyjaśnić zatem trzeba, że zgodnie z przepisem art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, jeżeli zaś w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Po myśli natomiast art. 107 § 1 k.p.a., decyzja winna zawierać m. in. oznaczenie stron.

W związku z powyższym należy stwierdzić, że zaskarżony wyrok nie spełnia w pełni wymogów o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd Wojewódzki rozpoznał bowiem skargę [...] SA (reprezentowanego przez radcę prawnego W. L. jako kuratora w/w spółki) i ocenił, że zaskarżona do Sądu Wojewódzkiego decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r. o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, w części dotyczącej [...] Spółka Akcyjna była wadliwa, gdyż kurator reprezentujący w/w Spółkę był należycie umocowany. Uszło jednak uwagi Sądu I instancji, a na co słusznie zwraca uwagę w uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący organ, iż podmiotem, który w postępowaniu administracyjnym był wnioskodawcą nie było [...] Spółka Akcyjna.

Jak wynika z akt administracyjnych, pierwotnie wnioskodawcą w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r. – w części dotyczącej w/w [...] była – reprezentowana przez radcę prawnego W.L. - M. A., córka A. E. - głównego akcjonariusza i członka ostatniego Zarządu Spółki prowadzonej pod nazwą [...] Spółka Akcyjna. Następnie w postępowaniu administracyjnym występował już tylko radca prawny W.L. - kurator w/w [...]. Z tego powodu, Minister Gospodarki, wydając w tym postępowaniu decyzje, określił wnioskodawcę jako kuratora [...] Spółka Akcyjna i do tego podmiotu decyzje te zostały skierowane. Dopiero na etapie postępowania sądowego, to jest dopiero w skardze do Sądu Wojewódzkiego jako skarżącego radca prawny W.L. wskazał: [...] Spółka Akcyjna reprezentowane przez kuratora W.L.". Do tej kwestii Sąd Wojewódzki w ogóle zaś się nie odniósł. Jest ona zaś o tyle istotna, że w zależności od tego, kto był wnioskodawcą w tej sprawie zależy dalszy jej byt. Postępowanie prowadzone bowiem na wniosek może się toczyć (być zakończone decyzją merytoryczną), o ile wnioskodawca ma w nim tzw. interes prawny, czyli może być jego stroną – w rozumieniu art. 28 k.p.a.

W sprawie zatem należałoby w pierwszej kolejności ustalić, kto był wnioskodawcą w postępowaniu administracyjnym (półka czy kurator), gdyż – jak wyżej zostało to podniesione - okoliczność ta ma zasadnicze w tym przypadku znaczenie. Obie decyzje dotyczą umorzenia postępowania nadzorczego ze względu na brak interesu prawnego strony wnioskującej i chociaż wskazana wyżej okoliczność nie była przez organ – na etapie orzekania w postępowaniu administracyjnym – wyeksponowana, tym niemniej ma ona podstawowe znaczenie dla prawidłowości zaskarżonych rozstrzygnięć.

W związku z tym, rozpoznając ponownie sprawę, Sąd Wojewódzki winien przede wszystkim powyższą kwestię wyjaśnić i w zależności od dokonanych ustaleń wziąć także pod uwagę, że obecnie spółka [...] Spółka Akcyjna została rozwiązana i został ustanowiony dla niej likwidator.

Z uwagi zatem na powyższe, odnoszenie się przez Sąd Kasacyjny do pozostałych zarzutów kasacyjnych było – na tym etapie postępowania całkowicie przedwczesne.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji, rozstrzygnięcie o kosztach postępowania opierając na art. 207 § 2 p.p.s.a.