Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1240/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędziowie NSA Cezary Pryca asesor WSA Anna Tarnowska-Mieliwodzka Protokolant Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi H. N. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 2000 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego o odmowie przyznania własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2000 r., nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3) zasądza do Ministra Infrastruktury na rzecz H. N. kwotę 30 (trzydzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 1240/04

UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] września 2000 r., nr [...] działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 kpa, po wznowieniu, postanowieniem Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nr [...] z dnia [...] sierpnia 2000 r., z urzędu postępowania w sprawie zakończonej decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nr [...] z dnia [...] maja 1998 r., uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nr [...] z dnia [...] maja 1998 r. stwierdzającą nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej W. nr [...] z dnia [...] sierpnia 1955 r. odmawiającego dotychczasowym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], oznaczonej nr hip. "[...]" i na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i 2, art. 158 kpa stwierdził, że orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej W. nr [...] z dnia [...] sierpnia 1955 r. odmawiające dotychczasowym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], oznaczonej nr hip "[...]" w części nieruchomości stanowiącej własność R. K. zostało wydane z naruszeniem prawa, a w pozostałej części stwierdził jej nieważność.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił następujący stan sprawy:

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją nr [...] z dnia [...] maja 1998 r. – po rozpoznaniu wniosku S.N. – następcy prawnego R. K. (postanowienie Sądu Rejonowego w W. sygn. akt [...]) – stwierdził nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej W. nr [...] z dnia [...] sierpnia 1955 r. odmawiającego dotychczasowym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], oznaczonej nr hip. "[...]" i jednocześnie stwierdzającego, że wszystkie budynki znajdujące się na powyższym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa.

W dniu [...] czerwca 2000 r. do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wpłynęła informacja o wyroku Sądu Najwyższego z dnia [...] lutego 1970 r. sygn. akt [...], na mocy którego skonfiskowano cały majątek R. K., byłego współwłaściciela przedmiotowej nieruchomości.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] sierpnia 2000 r. z urzędu zostało wznowione postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] maja 1998 r., bowiem powyższa okoliczność nie była znana organowi nadzoru w dacie wydania decyzji z dnia [...] maja 1998 r.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził nadto, że zabudowana nieruchomość warszawska położona przy ul. [...], oznaczona jako "[...]", objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Nieruchomość ta w dacie wejścia w życie wyżej wymienionego dekretu stanowiła własność M. S.

Z dniem wejścia w życie tego dekretu, to jest z dniem 21 listopada 1945 r. przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Gminy W., a następnie na własność Skarbu Państwa, na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130).

Dotychczasowa właścicielka w dniu [...] października 1948 r. złożyła wniosek o przyznanie jej prawa własności czasowej do gruntu wyżej wymienionej nieruchomości. M.S. zmarła w dniu [...] lutego 1951 r. i zgodnie z postanowieniem Sądu Powiatowego dla W. z dnia [...] stycznia 1952 r. sygn. akt [...] (co stwierdzono w akcie notarialnym repertorium nr [...] z dnia [...] czerwca 1955 r.) spadek po M.S. przeszedł na rzecz jej męża Z. S. w 2/8 częściach oraz córek: Z.G. i A. S.S. na rzecz każdej w 3/8częściach. Z. G. i A.S.S. sprzedały swój udział, to jest 6/8 części nieruchomości na rzecz R. K. - akt notarialny repertorium nr [...] z dnia [...] czerwca 1955 r.

Prezydium Rady Narodowej w W. wniosek o przyznanie prawa własności czasowej rozpatrzyło odmownie orzeczeniem administracyjnym nr [...] z dnia [...] sierpnia 1955 r. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że odmowa przyznania żądanego prawa nastąpiła z uwagi na konieczność przejęcia nieruchomości na cele publiczne. Jednocześnie stwierdzono, że na podstawie art. 8 wyżej wymienionego dekretu z dnia 26 października 1945 r., wszystkie budynki znajdujące się na powyższym gruncie przechodzą na własność Skarbu Państwa.

Należy stwierdzić, że stosownie do przepisu art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. (Dz. U. Nr 50, poz. 279) gmina obowiązana była uwzględnić wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu określonego w art. 7 ust. 1 tego dekretu, jeżeli korzystanie z gruntu dawało się pogodzić z przeznaczeniem według planu zabudowania.

Podstawę do odmowy uwzględnienia wniosku dotychczasowego właściciela mogło stanowić jedynie ustalenie negatywnej przesłanki wynikającej z art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r.

Wobec powyższego, przed wydaniem decyzji rozstrzygającej w sprawie z wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, organ administracji winien był przede wszystkim ustalić przeznaczenie przedmiotowej nieruchomości w planach zagospodarowania przestrzennego.

Takich ustaleń nie poczyniono, bowiem w aktach własnościowych przedmiotowej nieruchomości nie ma dokumentów wskazujących na badanie obowiązującego planu.

Ustalenia te pozwoliły skonstatować, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] sierpnia 1955 r. odmawiające przyznania prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości, wydano bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie, narusza art. 44, 75 ust. 1 i 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341).

W celu ustalenia, czy wyżej wykazane oczywiste naruszenia prawa miały charakter "rażącego" naruszenia, to znaczy, czy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu art. 7 ust. 2 wyżej wymienionego dekretu, a rozstrzygnięciem objętym zaskarżoną decyzją, organ nadzoru stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość w czasie wydania decyzji odmawiającej przyznania prawa własności czasowej objęta była miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego .

Z informacji uzyskanej z Archiwum Państwowego W. (pismo z dnia [...] marca 1998 r. nr [...]) wynika, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...], znajdowała się w granicach terenu objętego miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego nr [...] uchwalonym w dniu [...] października 1948 r. przez Naczelną Radę Odbudowy W., który uzyskał moc obowiązującą zgodnie z § 8 i § 16 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 11 grudnia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy sporządzaniu planów zagospodarowania przestrzennego dla obszaru W. i W. Zespołu Miejskiego oraz zawieszenia rozpatrywania wniosków o zmianę przeznaczenia terenów i dokonywania inwestycji na tym obszarze (Dz. U. Nr 74, poz. 479) z dniem ogłoszenia w Monitorze Polskim obwieszczenia Przewodniczącego Naczelnej Rady Odbudowy W. o uchwaleniu planu, to jest z dniem 12 października 1948 r. (M. P. nr A-74, poz. 652).

Według tego planu przedmiotowa nieruchomość znajdowała się na terenach przeznaczonych pod budynki na cele mieszkalne, na urządzenie wspólnego ogrodu do użytku mieszkańców bloku budowlanego oraz na urządzenie wspólnego dojazdu do działek, a także przeznaczonych na urządzenia ogrodów i podwórzy do użytku prywatnego. Natomiast nieruchomość powyższa zabudowana była dwoma budynkami frontowymi, murowanymi, mieszkalnymi o dwóch kondygnacjach, co wynika z opisu budynków z dnia [...] sierpnia 1955 r.

Orzeczeniem administracyjnym Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] sierpnia 1955 r., poprzez uznanie, iż korzystanie z tej nieruchomości przez jej właściciela koliduje z jej przeznaczeniem według planu zagospodarowania przestrzennego, przy braku dokumentów uzasadniających taki wniosek organu rozstrzygającego, rażąco naruszono nie tylko procedury administracyjne, ale również prawo materialne: art. 7 ust. 2 wyżej wymienionego dekretu z dnia 26 października 1945 r., w wyniku którego to naruszenia powstały skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności.

Tym samym zachodzą przesłanki wynikające z art. 156 § 1 pkt 2 kpa do stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] sierpnia 1955 r.

Jednocześnie należy stwierdzić, iż prawomocnym wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia [...] lutego 1970 r. sygn. akt [...] skonfiskowano cały majątek R. K. To zaś oznacza, że skoro Skarb Państwa stałby się właścicielem przedmiotowej nieruchomości na mocy wyroku Sądu Najwyższego, którego wzruszenie nie jest możliwe w trybie postępowania administracyjnego, to w tym zakresie zachodzą nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa.

W związku z powyższym, zgodnie z treścią art. 158 § 2 kpa organ administracji nie może stwierdzić nieważności orzeczenia w części nieruchomości stanowiącej uprzednio własność R. K. i wycofać go z obrotu prawnego, lecz je-dynie może orzec w tej części o wydaniu orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1955 r. z naruszeniem prawa.

Po rozpoznaniu wniosku adwokata I. D. o ponowne rozpoznanie sprawy, w którym zarzucono, że w niniejszej sprawie nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] listopada 2000 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2000 r. i podtrzymał argumenty wskazane w jej uzasadnieniu.

Na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast złożył skargę S. N. w części dotyczącej odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego odmawiającej dotychczasowym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] w części stanowiącej własność R. K.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że w dniu [...] lutego 1970 r., to jest w dacie wydania wyroku Sądu Najwyższego o konfiskacie majątku R. K., nie był on właścicielem ¾ nieruchomości, gdyż od dnia [...] sierpnia 1955 r. stanowiła własność Skarbu Państwa, a więc nie podlegała konfiskacie.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

w pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W dniu [...] sierpnia 2001 r., to jest w toku postępowania sądowego zmarł skarżący S. N., a w jego miejsce weszła żona H. N., która umocowała do występowania w swoim imieniu adwokat I. D. Uwierzytelniona fotokopia stwierdzenia nabycia spadku w tłumaczeniu na język polski złożona została do akt postępowania sądowego.

W niniejszej sprawie Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2000 r. z urzędu wznowił postępowanie administracyjne w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 1998 r. w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] sierpnia 1955 r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul [...]. W uzasadnieniu postanowienia podał, że w dniu [...] czerwca 2000 r. do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wpłynęła informacja o wyroku Sądu Najwyższego z dnia [...] lutego 1970 r., sygn. akt [...], na mocy którego orzeczono konfiskatę całego majątku R. K., byłego właściciela nieruchomości przy ul. [...].

Ujawnione zatem zostały istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzji z dnia [...] maja 1998 r., to jest konfiskata majątku R. K., która to okoliczność nie była znana organowi centralnemu w dacie wydania decyzji.

Po ujawnieniu takiej okoliczności organ zasadnie uznał, że zachodzi przesłanka do wznowienia postępowania, a następnie uchylenia decyzji i poprawnego przeprowadzenia postępowania o stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] sierpnia 1955 r.

Natomiast w toku ponownie przeprowadzonego postępowania organ nie ustalił wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

Z decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 1998 r. stwierdzającej nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] sierpnia 1955 r. wynika, że postępowanie w tej sprawie wszczęte zostało na wniosek adwokat I. D. pełnomocnika S. N.

W świetle nowych okoliczności sprawy organ nie ustalił, czy S. N. jest stroną postępowania, a więc czy mógł skutecznie domagać się stwierdzenia nieważności decyzji.

Z wyroku Sądu Najwyższego z dnia [...] lutego 1970 r., sygn. akt [...] wynika między innymi, że na podstawie art. 46 § 1 pkt 2 kk orzeczono wobec R. K. konfiskatę całego majątku.

Na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 1955 r. zwartego w Państwowym Biurze Notarialnym w W. rep. nr [...] R. K. nabył 6/8 części domu oraz prawa i roszczenia o przyznanie własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej przy ul. [...], a w przypadku odmowy przejścia prawa własności czasowej i przejście budynku na własność Państwa, przelano na niego prawa do odszkodowania przewidzianego w dekrecie z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntu na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279)

Zatem w dniu [...] lutego 1970 r., czyli z chwilą wydania wyroku o konfiskacie mienia, istniało w obrocie prawnym orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1955 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości i o przejściu budynku na rzecz Skarbu Państwa, a R. K. skonfiskowano wierzytelność w postaci żądania odszkodowania za grunt.

Zgodnie bowiem z art. 47 § 1 kk, obowiązującego w czasie wydania wyroku karnego, konfiskata obejmowała nie tylko przedmioty, ale i prawa majątkowe, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa.

W tej sytuacji z chwilą śmierci R. K. i otwarcia spadku, to jest w dniu [...] czerwca 1994 r. nie przeszły na mocy testamentu żadne prawa do przedmiotowej nieruchomości na rzecz S. N.

Organ nie wziął zatem pod uwagę, że stronami postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] sierpnia 1955 r. mogą być spadkobierczynie po Z. S., spadkobiercy byłej właścicielki M.S., to jest M. T., I. S. i E. L. oraz Skarb Państwa.

Nadto w aktach sprawy znajduje się decyzja z dnia [...] listopada 1974 r. Naczelnika W. o przekazaniu przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa w użytkowanie Przedsiębiorstwa [...] dla Placówek Dyplomatycznych oraz protokół z dnia [...] grudnia 1974 r. o przekazaniu tej nieruchomości.

Organ nie ustalił czy decyzja ta pozostaje w obrocie prawnym, a gdyby tak, to użytkowanie tej nieruchomości przekształciło się z mocy prawa w zarząd, a zarządca tej nieruchomości lub jego następca prawny, to jest D. Przedsiębiorstwo Obsługi Cudzoziemców w W., nie brało udziału w sprawie.

Nie ustalenie tych okoliczności, a także brak oceny całości dowodów powoduje naruszenie art. 7, 77 § 1, 107 § 3, 156 § 1 i 157 § 2 kpa.

Z tych względów sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uznając, że naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, orzekł jak w sentencji.

Na podstawie art. 152 powołanej wyżej ustawy sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Rozstrzygnięcie to traci moc w chwili uprawomocnienia się wyroku.

O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 2 powołanej ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.