Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1267/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Skarżony organ: Prezes Głównego Urzędu Ceł
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska( spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Maria Kwiecińska Protokolant : st. sekr. sąd. Agnieszka Leśniarek po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2005r. przy udziale sprawy ze skargi Spółki "A" w K. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie wymiaru cła o d d a l a s k a r g ę. /-/ M. Kwiecińska /-/ B. Sokołowska /-/ M. Kosewska


UZASADNIENIE

W dniu [...]r. przez przejście graniczne Terminal S. wprowadzono na polski obszar celny towar w postaci papierosów o wartości [...] USD, przeznaczony dla firmy "M" z M., przewożony w ramach wspólnej procedury tranzytowej i objęty notą tranzytową T1 [...] (świadectwo przekroczenia granicy [...]), którą należało zakończyć w Oddziale Celnym w D. w terminie do dnia [...]r. Towar ten i dotyczące go dokumenty nie zostały jednak przedstawione w przepisanym terminie, albowiem w dniu [...]r. nastąpiła jego kradzież wraz ze środkiem przewozowym (samochodem ciężarowym marki MAN nr [...], naczepa nr [...] ).

Z tego względu Dyrektor Urzędu Celnego wszczął postępowanie celne w sprawie niezakończenia procedury tranzytu, w wyniku którego - działając na podstawie art. 207 Ordynacji podatkowej , art. 2 § 2, art. 13 § 1 , art. 35, art. 38, art. 36 § 2, art. 98, art. 190 § 1 pkt. 28 , art. 211, art. 214 § 2 , art. 221, art. 222 § 1, art. 223, art. 226 i art. 231 § 1 pkt. 1 Kodeksu celnego oraz art. 11, art. 22 ust. 1, art. 34 ust. 1 i art. 37 ust. 3 załącznika nr 1 Konwencji z dnia 20 maja 1987r. o wspólnej procedurze tranzytowej ( Dz. U. Nr 46 z 1998r., poz. 290 ) i Taryfy celnej importowej stanowiącej załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1999r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej ( Dz. U. Nr 107, poz. 1217 ) - wydał w dniu [...]r. decyzję nr [...] wymierzającą cło w kwocie [...] zł wraz z odsetkami od tego cła za okres od [...]r. do dnia wydania decyzji - w kwocie [...] zł. Ponadto organ celny dokonał w przedmiotowej decyzji obliczenia podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług VAT wraz z odsetkami od kwot należności nieuiszczonych w terminie.

W uzasadnieniu decyzji Dyrektor Urzędu Celnego podniósł, że na skutek kradzieży sporny towar został usunięty spod dozoru celnego, wobec czego zgodnie z art. 211 § 2 Kodeksu celnego powstał dług celny w przywozie. Ponieważ nie ustalono tożsamości sprawców przestępstwa, uznano za dłużników osoby zobowiązane do wykonania obowiązków wynikających ze stosowania przedmiotowej procedury tranzytu - firmę "A" w K. jako głównego zobowiązanego oraz Spółke "B" z P. jako przewoźnika (art. 211 § 3 pkt. 4 Kodeksu celnego ). Są oni przy tym, zdaniem organu I instancji, zobowiązani solidarnie do zapłacenia kwoty wynikającej z obliczonego długu celnego. Organ celny podniósł, iż co prawda dług celny w przywozie nie powstaje - zgodnie z art. 214 § 1 Kodeksu celnego - przy całkowitym zniszczeniu lub ostatecznej utracie towaru ze względu na jego charakter, jednakże nie dotyczy to wypadku jego kradzieży ( art. 214 § 2 ustawy). Jako podstawę prawną nałożenia obowiązku uiszczenia odsetek wskazano art. 242 § 3 Kodeksu celnego, zgodnie z którym należy je pobierać od dnia powstania długu celnego, czyli od daty kradzieży (1 sierpnia 2000r.).

W odwołaniu od tej decyzji firma "A" zarzuciła organowi celnemu I instancji poważne naruszenie art. 121 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego poprzez nieprzetłumaczenie postanowienia o wszczęciu przedmiotowego postępowania, postanowienia o wyznaczeniu 3-dniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego oraz niepouczenie strony o konieczności ustanowienia pełnomocnika do doręczeń w kraju, przez co pozbawiono ją możności obrony swoich praw. Nieprzetłumaczenie pism doręczanych stronie naruszyło również, w jej ocenie, art. 20 i art. 21 tytułu V dodatku do załącznika nr IV oraz art. 17 załącznika nr 4 do Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej. Ponadto odwołująca się firma zarzuciła m. in. naruszenie art. 13 ust. 2 powyższej Konwencji poprzez niepowiadomienie belgijskich władz celnych o nieprawidłowościach w przedmiotowej procedurze tranzytu, naruszenie art. 114 ust. 3 Konwencji przez przyjęcie, że rabunek nie jest przypadkowym zdarzeniem losowym zwalniającym od obowiązku uiszczenia ceł oraz art. 118 ust. 2 i ust. 3 poprzez niepowiadomienie kraju wyjścia o nie zwolnieniu noty tranzytowej T-1. Organ celny miał też bezzasadnie zignorować art. 115 Konwencji, zgodnie z którym główny zobowiązany staje się dłużnikiem dopiero w sytuacji, gdy nie można ustalić innych podmiotów wymienionych w tym przepisie.

Decyzją nr [...] z dnia [...]r. Prezes Głównego Urzedu Ceł utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. Jego zdaniem to firma "A" jako zgłaszająca papierosy do wspólnej procedury tranzytowej jest podmiotem zobowiązanym do uiszczenia przedmiotowego długu celnego, pomimo tego, że z oczywistych względów nie odpowiada za kradzież towaru. Drugim podmiotem odpowiedzialnym jest natomiast spółka Spółka "B" (ich odpowiedzialność ma charakter solidarny na zasadzie art. 221 Kodeksu celnego). Zdaniem organu II instancji, ponieważ w toku procedury tranzytu T1 stwierdzono naruszenie przepisów w postaci usunięcia towaru spod dozoru celnego polski organ celny był władny - na podstawie art. 34 ust. 1 Załącznika nr 1 do powyżej cytowanej Konwencji - do pobrania cła na podstawie Kodeksu celnego. Odpowiedzialność określonych podmiotów jest przy tym odpowiedzialnością na zasadzie ryzyka, wobec czego organy celne nie badają stopnia przyczynienia się danego dłużnika do niewykonania obowiązków wynikających z procedury tranzytu. Według organu odwoławczego strona błędnie powołała się na art. 115 Konwencji w brzmieniu obowiązującym w sprawach dotyczących przywozu celnego dokonywanego po dniu [...]r., albowiem przedmiotowa sprawa dotyczy przewozu dokonanego rok wcześniej. Odnosząc się natomiast do swojego postanowienia z dnia [...]r. - odmawiającego zawieszenia postępowania celnego ze względu na niezakończenie postępowania karnego prowadzonego w sprawie przedmiotowej kradzieży - Prezes Głównego Urzędu Ceł podkreślił, iż okoliczność ta nie stanowi zgodnie z art. 273 Kodeksu celnego przeszkody do wymierzenia cła. Podzielił również argumentację I instancji odnośnie prawidłowości naliczenia odsetek, liczonych od dnia powstania długu celnego, czyli od momentu kradzieży. Organ II instancji stwierdził ponadto, że co prawda zgodnie z Konwencją zwolnienie od długu zachodzi przy zniszczeniu towaru, ale nie można o tym mówić w przypadku jego kradzieży, która nie oznacza przecież unicestwienia danego produktu, a jedynie zmianę jego posiadacza. Odnosząc się natomiast do zarzutu braku tłumaczeń pism procesowych organu I instancji organ odwoławczy wskazał, że organy państwa polskiego używają w toku prowadzonych przez siebie postępowań wyłącznie języka polskiego jako języka urzędowego.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego firma "A" w K. wniosła o uchylenie orzeczeń organów celnych II i I instancji, zarzucając im :

a) rażące naruszenie przepisów prawa materialnego :

- art. 211 § 3 Kodeksu celnego - poprzez uznanie, iż podana w tym przepisie kolejność osób zobowiązanych do uiszczenia długu nie ma znaczenia

- oraz art. 115 i art. 114 ust. 3 Konwencji o wspólnej procedurze tranzytu - przez nieuwzględnienie nakazu obciążania dłużników w określonej kolejności , oraz przyjęcie, że rabunek towaru nie jest przypadkowym zdarzeniem losowym zwalniającym od cła . Strona skarżąca nie zgodziła się z tezą, że art. 115 w jego obecnym brzmieniu ma zastosowanie wyłącznie do przewozów dokonanych po 1 lipca 2001r.

b) rażące naruszenie przepisów postępowania :

art. 187 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego - poprzez niezebranie i niewystarczające rozpatrzenie materiału dowodowego, nieuwzględnienie pism strony, niezapoznanie się z aktami sprawy karnej, nieuwzględnienie faktu odnalezienia części papierosów wobec czego dług celny miał ulec zmniejszeniu.

- art. 122 Ordynacji podatkowej - przez nieuwzględnienie wniosku strony o zawieszenie postępowania ze względu na odnalezienie części towaru . Organy celne nie współpracowały z organami ścigania w celu ustalenia sprawców przedmiotowej kradzieży.

- art. 201 § 1 pkt. 2 Ordynacji podatkowej - poprzez uznanie, że postępowanie karne dotyczące kradzieży nie stanowiło w niniejszej sprawie zagadnienia wstępnego uzasadniającego jej zawieszenie. Według skarżącej firmy to osoby sprawców winny być obarczone odpowiedzialnością za cło w pierwszej kolejności.

- art. 172, 177 i 178 § 1 Ordynacji podatkowej - poprzez niepowiadomienie strony o postępowaniu karnym, w którym była pokrzywdzonym.

- art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego - przez nieprzetłumaczenie pism w I instancji, brak pouczenia o pełnomocniku do doręczeń.

- art. 118 ust. 2 i 3 Konwencji - przez niepowiadomienie kraju wyjścia o niezwolnieniu noty tranzytowej T 1.

- art. 125 i 139 § 3 Ordynacji podatkowej - poprzez prowadzenie postępowania celnego w zbyt długim terminie.

Strona skarżąca złożyła również w trakcie postępowania sądowego wnioski o dopuszczenie dowodu z dokumentów - na okoliczność, iż :

- producent towaru z własnej inicjatywy podjął działania zmierzające do wywiezienia lub zniszczenia części odnalezionych papierosów ( k. [...] akt );

- część towaru objęta sporną procedurą tranzytu została powrotnie wywieziona poza polski obszar celny, wobec czego należało uznać, że zobowiązanie celne i podatkowe w zakresie tej części nie istnieje ( decyzja Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...]r. nr [...], decyzja Dyrektora Izby Celnej z [...]r. nr [...] ; k. [...] ).

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wyjaśnić, że niniejsza sprawa zainicjowana wniesieniem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zmian.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Podstawą normatywną działania organów celnych w niniejszej sprawie był Kodeks celny oraz przepisy umowy międzynarodowej tzn. art. 11, art. 22 ust. 1, art. 34 ust. 1 i art. 37 ust. 3 załącznika nr 1 Konwencji z dnia 20 maja 1987r. o wspólnej procedurze tranzytowej, w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonywania przedmiotowego tranzytu ( treść przepisów - według Dziennika Ustaw Nr 46 z 1998r., pozycja 290 ). Przepisy Konwencji dotyczące obowiązków w zakresie uiszczania cła i innych opłat winny mieć przy tym - stosownie do art. 2 § 2 Kodeksu celnego - pierwszeństwo przed przepisami tego Kodeksu ( zob. m. in. wyrok NSA z 28.04.2004r., sygn. GSK 39/04, ONSAiWSA 2004/2/47 ). Konwencja ta jest bowiem źródłem powszechnie obowiązującego prawa i jako część krajowego porządku prawnego podlega w powyższym zakresie bezpośredniemu stosowaniu na mocy art. 87 ust. 1 i art. 91 ust. 1 Konstytucji RP. W ramach określonej przez Konwencję wspólnej procedury tranzytowej dane towary są przewożone z urzędu wyjścia jednego z państw - sygnatariuszy umowy do urzędu przeznaczenia w drugim państwie, na podstawie jednego dokumentu celnego i jednego zabezpieczenia ( z reguły gwarancji ), ważnych od rozpoczęcia do zakończenia procedury. Wspólna procedura tranzytowa jest przy tym stosowana bądź do towarów pochodzących z krajów EFTA ( czyli spoza Unii Europejskiej - tzw. procedura T 1 ), bądź też dotyczyć może towarów pochodzących z krajów Unii Europejskiej ( procedura T 2 ). Zgodnie z przepisem art. 34 ust. 1 załącznika nr 1 Konwencji, w przypadku stwierdzenia, że w toku procedury tranzytu w określonym kraju popełnione zostały naruszenia przepisów, wówczas, bez uszczerbku dla postępowania karnego dany kraj był uprawniony do pobrania - zgodnie z jego przepisami prawnymi i administracyjnymi - należnego wskutek tego cła i innych opłat.

Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest fakt nie przedstawienia urzędowi przeznaczenia - Oddziałowi Celnemu w D. - przedmiotowego transportu papierosów i nie przedłożenia noty tranzytowej, do czego był zobligowany główny zobowiązany oraz przewoźnik (art. 11 ust. 1 a i ust. 2 oraz art. 22 ust. 1 załącznika). Głównym zobowiązanym była niewątpliwie skarżąca firma "A", która składając odpowiednie zgłoszenie w postaci przedmiotowej noty tranzytowej T 1 [...] wyraziła swoją wolę realizacji procedury tranzytowej (art. 2 lit. d załącznika). To ona zatem winna być obciążona zgodnie z obowiązującymi wówczas postanowieniami omawianej umowy międzynarodowej obowiązkiem uiszczenia cła oraz innych opłat, wynikających z naruszenia przepisów lub innych nieprawidłowości związanych w procedurą tranzytu ( art. 11 ust. 1 pkt. c załącznika ).

Należy przy tym podkreślić, iż odpowiedzialność skarżącej firmy "A" nie uległa modyfikacji, mającej według niej wynikać z treści art. 115 ust. 1 załącznika 1 Konwencji, albowiem przepis ten nie obowiązywał jeszcze w brzmieniu przytoczonym przez stronę skarżącą w dacie przedmiotowego tranzytu. Jak wynika bowiem jednoznacznie z oświadczenia Dyrektora Departamentu Ceł Ministerstwa Finansów, zmiany powyższej Konwencji - dokonane decyzją 1/2000 i 1/2001 Komisji Mieszanej WE/EFTA "Wspólny Tranzyt i SAD" - zostały przyjęte do polskiego systemu prawnego poprzez zgodę Rady Ministrów wyrażoną w formie zapisu do protokołu z jej posiedzenia i weszły w życie od dnia 1 lipca 2001r., a zatem prawie rok od przedmiotowej procedury tranzytu i 11 miesięcy od daty powstania długu celnego( k. [...] akt sądowych ). Z tego samego względu nie można było zastosować w niniejszej sprawie zmienionego przepisu art. 114 ust. 3 załącznika.

Zdaniem Sądu uregulowania dotyczące obowiązku uiszczenia cła wynikające z Konwencji nie kolidowały z rozwiązaniami przyjętymi w myśl przepisów Kodeksu celnego, wobec czego należało uznać, że wprowadzenie spornego towaru na polski obszar celny spowodowało z mocy prawa powstanie obowiązków i uprawnień przewidzianych w polskich przepisach celnych ( zgodnie z art. 2 § 2 Kodeksu celnego ). Skoro na skutek kradzieży towar ten został usunięty spod dozoru celnego i nie zakończono przez to procedury tranzytu, organ celny I instancji był zobowiązany na podstawie art. 38 Kodeksu celnego do wszczęcia postępowania w zakresie uregulowania jego sytuacji prawnej.

Z chwilą usunięcia towaru spod dozoru celnego - tzn. w dniu kradzieży papierosów ([...]) - powstał z mocy prawa dług celny (art. 211 § 2 Kodeksu celnego). W tym momencie ustała bowiem możliwość podejmowania wobec tego towaru jakichkolwiek czynności związanych ze stosowaniem prawa celnego oraz innych przepisów dotyczących obrotu towarowego z zagranicą ( zob. J. Borkowski, J. Chlebny, J. Chromicki, R. Hauser i H. Wojtachnio, Kodeks celny. Komentarz, Warszawa 2001, s. 413 ). Przepis art. 211 § 3 ustawy wymienia z kolei krąg podmiotów będących w takiej sytuacji dłużnikami . Należą do nich osoby, które usunęły towar spod dozoru, lub uczestniczyły w tej czynności, albo mogły się o niej dowiedzieć. Są to również osoby, które nabyły lub posiadają towar usunięty spod dozoru. Odrębną kategorię dłużników stanowią osoby zobowiązane do wykonania obowiązków wynikających z zastosowanej procedury celnej, którą dany towar został objęty, czyli - procedurą tranzytu ( art. 211 § 3 pkt. 4 Kodeksu ).

W ocenie Sądu organy celne trafnie stwierdziły, że w niniejszej sprawie za dłużników zobowiązanych do uiszczenia cła uznać należy skarżącą firmę "A" jako podmiot zgłaszający towar do tranzytu oraz przewoźnika papierosów. Były to bowiem osoby zobowiązane do wykonania obowiązków wynikających z przeprowadzanego tranzytu w rozumieniu powyższego przepisu art. 211 § 3 pkt. 4 Kodeksu celnego. Nie ustalono, co prawda w toku prowadzonego postępowania karnego osób innych potencjalnych dłużników - sprawców kradzieży papierosów lub ich posiadaczy, nie było to jednak niezbędne, gdyż zgodnie z jednoznacznym przepisem art. 221 Kodeksu celnego wszyscy dłużnicy przedmiotowego długu celnego są zobowiązani solidarnie do zapłacenia kwoty wynikającej z tego długu. Istnienie solidarnego zobowiązania celnego polega natomiast na tym, iż organ celny może żądać od każdego z dłużników zapłaty całej kwoty długu celnego, a zapłata przez jednego z nich zwalnia z obowiązku pozostałych. Wobec każdego z dłużników można też wszcząć i prowadzić postępowanie egzekucyjne ( zob. J. Borkowski, J. Chlebny, J. Chromicki, R. Hauser i H. Wojtachnio, Kodeks celny. Komentarz, Warszawa 2001, s. 428 ; A. Gołoś, A, Wantuch, Kodeks celny. Komentarz, s. 278 ; F. Prusak, Kodeks celny. Komentarz, Warszawa 2000, s. 942 - 943 ). Skoro zatem organ celny mógł żądać zapłaty całego długu już od jedynego ustalonego w niniejszej sprawie dłużnika ( tzn. skarżącej firmy i przewoźnika ), to nieistotny dla prawidłowego określenia adresata zaskarżonych decyzji był fakt nieustalenia osób sprawców przedmiotowej kradzieży. Należy podkreślić, iż właśnie ze względu na kategoryczne uregulowanie prawne zawarte w art. 221 Kodeksu celnego nie sposób podzielić argumentów podnoszonych przez stronę skarżącą na rzecz tezy, że dłużnicy zobowiązani są do zapłaty cła na podstawie art. 211 § 3 Kodeksu według kolejności , w której zostali wymienieni w tym przepisie. Zdaniem Sądu kolejność ta ma charakter wyłącznie redakcyjny.

Nie można nie zgodzić się ze stwierdzeniem strony skarżącej, że utrata towaru nie nastąpiła z jej winy , jednakże przypadek kradzieży nie zwalnia od obowiązku zapłaty cła, gdyż zgodnie z wyraźnym uregulowaniem zawartym w przepisie art. 214 § 2 Kodeksu celnego dokonanie kradzieży nie może być traktowane jako całkowite zniszczenie lub ostateczna utrata rzeczy, które to przesłanki skutkują zwolnieniem od obowiązku uiszczenia długu celnego. Nie można było również uznać, iż kradzież towaru jest jednoznaczna z jego zniszczeniem na skutek działania siły wyższej, w stopniu uniemożliwiającym używanie ( podstawa do zwolnienia od cła towarów objętych procedurą tranzytu, określona z kolei w art. 190 § 1 pkt. 28 Kodeksu celnego ). Kradzież oznacza bowiem świadome działanie człowieka polegające na zaborze cudzej rzeczy ruchomej w celu jej przywłaszczenia, a nie jej częściowe, czy tym bardziej całkowite zniszczenie . Pojęcie siły wyższej jest przy tym definiowane w orzecznictwie i doktrynie jako zdarzenie zewnętrzne, nadzwyczajne i niemożliwe do zapobieżenia ( zob. m. in. J. Borkowski, J. Chlebny, J. Chromicki, R. Hauser i H. Wojtachnio, Kodeks celny. Komentarz, Warszawa 2001, s. 350 ; wyrok NSA z 05.12.1991r., III SA 924/91, ONSA 1992/1/12 ). Należało wobec tego uznać , iż w niniejszej sprawie nie zachodziła również przesłanka warunkująca zwolnienie od obowiązku uiszczenia cła określona w art. 30 załącznika 1 Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej, który również dotyczy wyłącznie towarów co do których udowodniono, że uległy zniszczeniu na skutek siły wyższej lub przypadkowego zdarzenia.

Trzeba zatem podkreślić, iż odpowiedzialność strony skarżącej za uiszczenie kwoty długu celnego ma w świetle art. 211 § 3 pkt. 4 Kodeksu celnego charakter obiektywny , jest to odpowiedzialność na zasadzie ryzyka ( zob. m. in. wyroki SN z 08.03.2001r., syg. III RN 135/00 i III RN 138/00, OSNP 2001/23/682 i OSNP 2001/15/477 ) . Korzystanie z procedury celnej ( w tym także procedury tranzytu ) jest bowiem prawem, z którego wynikają określone ustawą przywileje, ale także szczególne obowiązki, określone w art. 98 § 1, art. 99 i art. 101 Kodeksu celnego. W razie usunięcia spod dozoru celnego towaru objętego procedurą tranzytu ( przesłanka obiektywna ), osoba zobowiązana staje się z mocy prawa dłużnikiem i ponosi za powstały dług celny odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, odmiennie aniżeli pozostali dłużnicy, których dotyczy art. 211 § 3 pkt. 1- 3 Kodeksu celnego. W przeciwnym razie ryzyko utraty towaru wprowadzonego na polski obszar celny, od którego nie uiszczono należności celnych, musiałoby ponosić państwo. Bez znaczenia jest zatem to, czy zdarzenie, z którym przepisy Kodeksu celnego łączą powstanie długu celnego, było działaniem podmiotu zobowiązanego, czy też osób trzecich, jak również, czy było to działanie celowe, czy też efekt niedbalstwa lub niedochowania należytej staranności. Organ celny był wobec tego zobligowany do określenia podmiotów zobowiązanych do wykonania obowiązków wynikających z przedmiotowego tranzytu oraz ustalenia, czy obowiązki te zostały wykonane, tzn. czy sporny towar został dostarczony do urzędu przeznaczenia. Organ ten nie bada przy tym stopnia przyczynienia się danej osoby ( fizycznej czy prawnej ) do ich niewykonania. Konieczność dokonywania ustaleń tego typu nie wynika bowiem z przepisów Kodeksu celnego.

Skarżąca firma jako profesjonalista zawodowo zlecający przewóz towarów przez terytorium Polski w ramach procedury tranzytu, winna znać omawiane powyżej polskie przepisy celne dotyczące zasad odpowiedzialności za dług celny i w jej interesie leżało ubezpieczenie się od następstw kradzieży, które zdarzają się w transporcie międzynarodowym ( zob. m. in. wyrok NSA z 29.05.2001r. sygn. SA/Bk 1036/00 ).

Odnosząc się natomiast do zarzutu strony skarżącej dotyczącego nieuznania postępowania karnego dotyczącego kradzieży papierosów za zagadnienie wstępne uzasadniające zawieszenie niniejszej sprawy, Sąd podzielił stanowisko organów celnych, według których nie było takiej potrzeby. Zgodnie bowiem z art. 273 Kodeksu celnego prowadzenie postępowania karnego skarbowego lub postępowania karnego nie stanowi przeszkody do prowadzenia postępowania na podstawie przepisów tego Kodeksu. Przedmiotowa sprawa celna prowadzona była na podstawie przepisów Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej oraz Kodeksu celnego i jej głównym zadaniem było ustalenie podmiotów zobowiązanych do uiszczenia cła za papierosy. Ze względu na omówione powyżej regulacje zawarte w przepisie art. 211 § 3 Kodeksu celnego podmioty te nie musiały być tożsame z osobami sprawców przedmiotowego przestępstwa, którzy notabene nie zostali ostatecznie ustaleni ( co było przyczyną umorzenia śledztwa przez Prokuraturę Rejonową w Ż. w dniu [...]r. ). Organy celne trafnie zatem uznały, iż wynik postępowania karnego nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy celnej. Tym bardziej niezasadne są wobec tego zarzuty "A" odnośnie braku współpracy Dyrektora Urzędu Celnego i Prezesa Głównego Urzędu Ceł z organami ścigania czy też niepowiadomienia strony skarżącej o toczącym się postępowaniu karnym, gdyż czynności tego typu nie leżą w ogóle w kompetencji organów celnych, prowadzących autonomiczne postępowania w sprawach dotyczących odpowiedzialności celnej, a nie karnej.

Sąd uznał również za bezzasadny zarzut strony skarżącej odnośnie nieuwzględnienia faktu odnalezienia części papierosów, wobec czego dług celny winien ulec zmniejszeniu. Z akt administracyjnych sprawy wynika bowiem, że skarżąca firma wprowadziła na polski obszar celny w dniu [...]r. drugą ciężarówkę marki MAN zawierającą transport papierosów objęty wspólną procedurą tranzytową T 1 nr [...]. Również ten pojazd został skradziony w dniu [...]r., w wyniku czego Dyrektor Urzędu Celnego wymierzył decyzją nr [...] z dnia [...]r. stronie skarżącej cło wraz z odsetkami. W trakcie postępowania karnego dotyczącego przedmiotowej kradzieży organy ścigania odnalazły część papierosów ( [...] sztuk ), jednakże nie można było ustalić z której konkretnie ciężarówki pochodzą , obie przewoziły bowiem papierosy tych samych marek . Zostały one następnie wysłane z Polski w dniu [...]r. producentowi towaru - firmie J. ,w G. Z powodu odnalezienia części skradzionego towaru Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...]r. nr [...] zmniejszył firmie "A" zobowiązanie celne wynikające z tranzytu dokonywanego drugą ciężarówką, o kwotę celną naliczoną uprzednio od całości znalezionych papierosów. Ponieważ noty tranzytowe dotyczące obu przedmiotowych ciężarówek nie zawierały danych identyfikacyjnych dotyczących papierosów znajdujących się w poszczególnym pojeździe, organ celny dokonał matematycznego przypisania wszystkich znalezionych papierosów do noty tranzytowej T 1 nr [...] Nie ulega zatem wątpliwości, iż zmniejszenie firmie "A" kwoty długu celnego dotyczyć musiało w istocie również tej części odnalezionych papierosów, które były objęte przedmiotową notą tranzytową T1 [...], chociaż z powodu niemożności ich szczegółowej identyfikacji dokonano tego w sprawie celnej dotyczącej transportu zawartego w drugim okradzionym samochodzie . Strona skarżąca nie może wobec tego podnosić, że organy celne nie uwzględniły w ogóle faktu odnalezienia części skradzionego towaru, albowiem dokonano tego - ze względu na trudności formalne, wyłącznie w sprawie dotyczącej tranzytu dokonywanego za pośrednictwem drugiej ciężarówki.

Z powyższych powodów Sąd oddalił na rozprawie w dniu [...]r.( jako bezprzedmiotowe) wnioski dowodowe skarżącej w przedmiocie dopuszczenia dowodów z dokumentów , tzn. wniosku o przejęcie odnalezionego towaru na rzecz Skarbu Państwa lub wydanie pozwolenia na jego zniszczenie oraz decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...]r. nr [...] i decyzji Dyrektora Izby Celnej z [...]r. nr [...]. Dotyczyły one bowiem okoliczności nie mających bezpośredniego wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.

Sąd nie znalazł także podstaw do uwzględnienia zarzutu strony skarżącej odnośnie nie przetłumaczenia pism kierowanych do niej w toku postępowania w I instancji . Z akt administracyjnych wynika, iż postanowienie o wszczęciu przedmiotowego postępowania, wyznaczeniu 3-dniowego terminu do wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz decyzja organu I instancji zostały doręczone w prawidłowy sposób, zgodnie z art. 151 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego - tzn. na adres siedziby firmy "A" (k. [...] akt administracyjnych ). Dyrektor Urzędu Celnego jako polski organ celny prowadzący postępowanie dotyczące interesu państwa polskiego ( tranzytu przez terytorium RP ) i to na podstawie polskich przepisów celnych był zobligowany do używania w jego toku wyłącznie języka polskiego - jako języka urzędowego. Zgodnie bowiem z przepisem art. 27 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 4 pkt. 3 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 1999r. o języku polskim ( Dz. U. Nr 90, poz. 999 ze zmian. ) język polski jest językiem urzędowym używanym przez organy administracji publicznej , co oznacza, iż zobowiązane są one do dokonywania wszelkich czynności urzędowych wyłącznie w języku polskim, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Dotyczy to także czynności władczych podejmowanych przez organy w formie decyzji administracyjnych ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 16.04.2004r., sygn. II S.A. 1207/02 LEX nr 150633 ). Należy również podkreślić, iż strona skarżąca, jako profesjonalny przedsiębiorca, powinna przewidywać możliwość otrzymywania pism procesowych od organów polskich ze względu na zgłoszenie procedury tranzytowej przez terytorium państwa polskiego. Firma "A" mogła wobec tego przetłumaczyć pierwsze otrzymane w sprawie pisma, tak jak dokonała tego w odniesieniu do decyzji wydanej w I instancji. Nie dochowała ona zatem należytej staranności, wymaganej w obrocie gospodarczo - prawnym od profesjonalnych podmiotów. Skarżąca nie została co prawda pouczona o obowiązku wskazania w Polsce pełnomocnika do doręczeń ( art. 268 § 1 Kodeksu celnego ), jednakże fakt ten nie mógł mieć wpływu na ograniczenie jej praw procesowych, albowiem istotą tego uregulowania jest zapewnienie skutecznego doręczania pism w postępowaniu celnym, co miało - jak wskazano powyżej - miejsce w przedmiotowej sprawie. Poza tym wskazać trzeba, iż zgodnie z poglądem przyjętym w orzecznictwie zarzut niedopuszczenia pełnomocnika strony nie może mieć znaczenia dla prawidłowości rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy miała ona możliwość przedstawienia - zgodnie z art. 123 Ordynacji podatkowej - zarówno w odwołaniu, jak i w toku postępowania odwoławczego przed organem II instancyjnym wszystkich argumentów prezentujących jej stanowisko i z prawa tego skorzystała ( zob. m. in. wyrok NSA z 13.10.1999r., sygn. V SA 118/99, LEX nr 50180 ). Sytuacja taka miała niewątpliwie miejsce w niniejszej sprawie.

Sąd uznał ponadto za prawidłowe rozstrzygnięcie organów celnych w zakresie naliczenia odsetek za zwłokę w uiszczeniu należnego cła już od dnia kradzieży towaru - jako dnia powstania przedmiotowego długu celnego, albowiem obowiązek taki wynikał wprost z przepisu art. 242 § 3 Kodeksu celnego.

Reasumując powyższe rozważania Sąd uznał, iż nie ma podstaw do uwzględnienia przedmiotowej skargi i wobec tego orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - o jej oddaleniu.

/-/M. Kosewska /-/ B. Sokołowska /-/ M. Kwiecińska