Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 75/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 178,  art. 179  par. 1,  art. 217 par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi Ł. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] r. Znak: [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej Dyrektor lub organ odwoławczy), działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 i art. 216 w związku z art. 179 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2017. 201 z późn. zm.), po rozpatrzeniu zażalenia pana L. R. (dalej strona lub podatnik), na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. (dalej organ podatkowy) z dnia [...]r. znak: [...] w sprawie odmowy udostępnienia wyłączonych postanowieniem z dnia [...]r. znak: [...] akt z prowadzonego postępowania podatkowego dotyczącego odpowiedzialności podatkowej płatnika z tytułu niepobranego oraz nieodprowadzonego podatku od czynności cywilnoprawnych od umowy sprzedaży nieruchomości dokonanej aktem notarialnym sporządzonym w dniu [...]r., utrzymał w mocy zażalone postanowienie.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że jak wynika z treści postanowienia organu podatkowego wyłączeniu uległy dokumenty zawierające dane osobowe (nazwy, adresy), dane dotyczące wartości zakupów i sprzedaży (dane z faktur, deklaracji) oraz dane dotyczące innych podmiotów tj.:

1) uwierzytelniona kserokopia wyciągu protokołu kontroli podatkowej,

2) uwierzytelniona kserokopia umowy dzierżawy zawartej w dniu [...] r.,

3) uwierzytelniona kserokopia umowy najmu zawartej w dniu [...]r.

4) uwierzytelniona kserokopia aneksu z dnia [...]r. do umowy najmu z dnia [...] r., oraz

5) uwierzytelniona kserokopia pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia [...]r.

W zażaleniu na to postanowienie strona wniosła o jego uchylenie i orzeczenie o możliwości zapoznania się z dokumentami wyłączonymi postanowieniem z dnia [...] r., względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o możliwości zapoznania się z dokumentami wyłączonymi postanowieniem z dnia [...]r. po dokonaniu ich anonimizacji w niezbędnym zakresie, zarzucając:

- naruszenie przepisu art. 178 w zw. z art. 179 § 1 O.p., poprzez bezzasadną odmowę zapoznania się z dokumentami, w sytuacji gdy istniała możliwość udostępnienia stronie dokumentów po ich uprzedniej anonimizacji dokumentów w niezbędnym zakresie, a w konsekwencji również naruszenie zasady czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania (art. 123 O.p.) oraz jawności postępowania dla strony (art. 129 O.p.),

- naruszenie przepisu art. 217 § 2 O.p., poprzez brak zawarcia klarownego uzasadnienia faktycznego wydanego postanowienia, z którego wynikałoby co uzasadniało wyłączenie dokumentów i odmowę zapoznania się z nimi w pełnym zakresie, a także wykluczało możliwość zapoznania się z nimi po dokonaniu anonimizacji w zakresie koniecznym dla ochrony prywatności i innych danych osobowych.

Rozpoznając sprawę ponownie Dyrektor przytoczył treść art. 293 § 2 pkt 3, art. 294, art. 178 § 1- § 4, art. 179 § 1 - § 3 O.p. stwierdzając, że wyłączone przez organ podatkowy dokumenty objęte są tajemnicą skarbową. Wyłączeniu uległy dokumenty zawierające dane osobowe (nazwy, adresy), dane dotyczące wartości zakupów i sprzedaży (dane z faktur, deklaracji) oraz dane dotyczące innych podmiotów. Podstawą wyłączenia tych dokumentów z akt sprawy był prawidłowo rozumiany interes publiczny. Organ odwoławczy powołał się na wyrok WSA w Białymstoku z dnia 31 maja 2017 r. sygn. akt I SA/Bk 234/17 wskazał, iż na mocy art. 178 § 1 O.p. strona ma prawo do wglądu w akta sprawy. Stosownie jednak do art. 179 § 1 O.p. przepisów art. 178 O.p. nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Oznacza to, że prawo wglądu do akt sprawy doznaje ograniczeń – stosownie do art. 179 § 1 O.p. – w odniesieniu do dokumentów zawierających informacje niejawne, a także innych dokumentów wyłączonych przez organ z akt sprawy ze względu na interes publiczny.

Dyrektor zauważył, że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym definiuje się interes publiczny w kontekście art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej jako korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej (wyrok WSA z dnia 27 maja 2010 r. sygn. akt I SA/Rz 210/10). Pod pojęciem "interesu publicznego" mieści się dobro osób trzecich, nie będących stroną w toczącym się postępowaniu, których dotyczą informacje zawarte we włączonych do akt sprawy dokumentach, bowiem zawierają istotne dane o tych podmiotach (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 stycznia 2012 r. SA/Gd 1153/11, z dnia 19 lipca 2011 r. I SA/Gd 527/11). Powołał się również na wyroki NSA OZ w Gdańsku z dnia 7 listopada 2001 r. I SA/Gd 2143/2000, WSA w Gliwicach z dnia 10 marca 2011 r. I SA/Gl 1162/10, NSA z dnia 30 marca 2012 r. II FSK 1876/10, WSA w Warszawie z dnia 13 listopada 2012 r. III SA/Wa 528/12, z dnia 28 listopada 2012 r. III SA/Wa 955/12.

W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika (radcę prawnego) zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1) naruszenie przepisu art. 178 w zw. z art. 179 § 1 O.p., poprzez bezzasadną odmowę zapoznania się z dokumentami, w sytuacji gdy istniała możliwość udostępnienia stronie dokumentów po ich uprzedniej anonimizacji w niezbędnym zakresie, a w konsekwencji również naruszenie zasady czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania (art. 123 O.p.) oraz jawności postępowania dla strony (art. 129 O.p),

2) naruszenie przepisu art. 217 § 2 O.p., poprzez brak zawarcia klarownego uzasadnienia faktycznego wydanego postanowienia, z którego wynikałoby co uzasadniało wyłączenie dokumentów i odmowę zapoznania się z nimi w pełnym zakresie, a także wykluczało możliwość zapoznania się z nimi po dokonaniu anonimizacji w zakresie koniecznym dla ochrony prywatności i innych danych osobowych,

3) naruszenie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 O.p., poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, wydanego z naruszeniem przepisu art. 178 oraz art. 179 § 1 oraz art. 217 § 2 O.p., tj. dotkniętego istotnymi brakami w zakresie uzasadnienia postanowienia, zarówno w zakresie przesłanek wyłączenia możliwości zapoznania się z aktami – w szczególności konkretyzacji interesu publicznego, jak również przesłanek przemawiających za brakiem możliwości dokonania częściowej anonimizacji wyłączonych dokumentów,

wnosząc o: uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a ponadto o uchylenie postanowienia organu podatkowego i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa procesowego) według norm przepisanych oraz o wyznaczenie rozprawy celem rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Uzasadniając skargę skarżący stwierdził, że organ odwoławczy nie wskazał argumentów przemawiających za brakiem możliwości częściowej anonimizacji dokumentów, ani też nie odniósł się do tej kwestii mimo, iż była ona podnoszona w toku postępowania. Podkreślił, że wnosił o udostępnienie dokumentów jedynie w zakresie istotnym dla ustalenia skutków podatkowych transakcji, której dotyczyło postępowanie. W pozostałym zakresie dokumenty mogłyby zostać poddane anonimizacji, zaś ten sposób udostępnienia dokumentów (zanonimizowanych) nie godziłby w żaden interes indywidualnego podmiotu, w konsekwencji nie godziłby w interes publiczny.

Zdaniem skarżącego, z uwagi na przedmiot postępowania, organ powinien ustalić okoliczności dotyczące spornej transakcji dlatego też może się jedynie domyślać, że dokumentami mającymi wyjaśnić te okoliczności były dokumenty wyłączone na podstawie postanowienia z dnia [...]r., a tym samym nie ma możliwości weryfikacji prawidłowości przyjętych przez organ zasad opodatkowania tej transakcji.

Według skarżącego zaskarżone postanowienie nie zawiera klarownego uzasadnienia faktycznego, organ nie odniósł się do okoliczności sprawy sprowadzając uzasadnienie jedynie do cytowania orzeczeń sądów administracyjnych. Skarżący podkreślił, że dla weryfikacji czy w ogóle zaistniał obowiązek pobrania podatku od czynności cywilnoprawnych, istotne znaczenie mogą mieć dokumenty objęte wyłączeniem. Wskazał, że organ nie stwierdził co uzasadnia wyłączenie jawności dokumentów dla strony i odmowę zapoznania się z nimi. Zauważył, że nic nie stało na przeszkodzie, by dokonać anonimizacji w zakresie danych pozwalających na identyfikacje innych podmiotów, natomiast w pozostałym zakresie możliwość zapoznania się w dokumentami.

Odpowiadając na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Dokonując oceny legalności zaskarżonego postanowienia stwierdzić należy, że dotyczyło ono odmowy udostępnienia stronie wyłączonych z akt sprawy dokumentów zawierających dane osobowe, dane dotyczące wartości zakupów i sprzedaży oraz dane dotyczące innych podmiotów. Organy podatkowe twierdziły, że w sprawie wystąpiły przesłanki uzasadniające zastosowanie art. 179 O.p., gdyż wyłączone dokumenty objęte są tajemnicą skarbową, zaś podatnik dowodził, że istniała możliwość ich udostępnienia po uprzedniej anonimizacji dokumentów.

Zgodnie z treścią art. 178 § 1 i § 3 O.p. "strona ma prawo wglądu do akt sprawy, sporządzenia z nich notatek, odpisów oraz sporządzenia kopii (...)". "Strona może żądać wydania jej kopii akt sprawy lub uwierzytelnionych odpisów akt sprawy albo uwierzytelnionych kopii akt sprawy". W myśl art. 179 § 1, § 2 i § 3 O.p. "Przepisów art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączył z akt sprawy ze względu na interes publiczny (§ 1)". "Odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, o których mowa w § 1, sporządzenia z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia (§ 2). Na postanowienie, o którym mowa w § 2, służy zażalenie (§ 3)".

Stosownie do brzmienia art. 217 § 2 O.p. postanowienie zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie.

Jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia jedynym powodem wyłączenia spornych dokumentów w całości było to, że zawierały one dane osobowe (nazwy i adresy), dane dotyczące wartości zakupów i sprzedaży (faktury, deklaracje) oraz dane dotyczące innych podmiotów, zaś podstawą ich wyłączenia z akt sprawy był prawidłowo rozumiany interes publiczny. Organ odwoławczy w żaden sposób, poza przytoczeniem treści znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa oraz zacytowaniem fragmentów uzasadnień wyroków sądów administracyjnych (WSA I SA/Bd 234/17, I SA/Rz 210/10, I SA/Gd 1153/11 i 527/11, I SA/Gl 1162/10, III SA/Wa 528/12 i 955/12, NSA I SA/Gd 2143/2000 i II FSK 1876/10), nie dokonał oceny przesłanki interesu publicznego istotnego dla odmowy udostępnienia przedmiotowych dokumentów w całości, w tym nie wykazał konkretnego interesu publicznego i jego istnienia w sytuacji, gdy wrażliwe dane nie obejmowały całości wyłączonych dokumentów. Organ odwoławczy z nieznanych przyczyn nie dokonał analizy tych dokumentów pod kontem możliwości ich anonimizacji i dopuszczalności takiego procesu. Nie wyjaśnił dlaczego taki proces nie znajduje w niniejszej sprawie uzasadnienia, co stało na przeszkodzie udostępnienia do wglądu zanonimizowanych fragmentów wyciągu, umów lub ich aneksów czy pisma organu podatkowego. Nie wskazał by anonimizacja była procesem nieskutecznym dla zachowania reguł informacji niejawnych czy zagrażających dobru osoby trzeciej. Należy przy tym zauważyć, że przepis art. 179 § 1 O.p. daje podstawę do wyłączenia z akt sprawy tylko części dokumentów (np. poprzez jego anonimizację), jeżeli tylko ona zawiera w swej treści przesłankę wyłączenia, zaś pozostawienie tak zmodyfikowanego dokumentu w aktach sprawy jest niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (tak wyroki NSA z dnia 3 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FSK 1958/10 i 4 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 808/12). Organ podatkowy powinien wskazać okoliczności powodujące istnienie – interesu publicznego, w tym dobro osób trzecich, w tym m.in. poprzez ustalenie, że wyłączone dokumenty zawierają istotne informacje o tych osobach również w sferze stosunków gospodarczych.

Tym samym należy zgodzić się z zarzutami skargi, że brak klarownego i jasnego uzasadnienia faktycznego i prawnego co do konkretyzacji interesu publicznego w stosunku do danych osób lub treści dokumentów, przy braku oceny możliwości anonimizacji, naruszało przepisy art. 178, art. 179 § 1 i art. 217 § 2 O.p.

Warto również dodać, że pojęcie "interesu publicznego" należy do kategorii pojęć nieostrych i jako takie powinno być analizowane w okolicznościach konkretnej sprawy czy w związku z innymi sprawami podatkowymi. Pojęcie to nie jest pozostawione uznaniu organowi podatkowemu lecz wymaga ustalenia jego treści i wykazania jego przesłanek w ocenianej sprawie. Tym bardziej istotne jest uzasadnienie motywów wydania postanowienia w przedmiotowym zakresie uniemożliwiające jego weryfikację przez stronę postępowania czy ocenę przez Sąd w ramach kontroli sądowoadministracyjnej.

Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy uwzględni rozważania prawne przedstawione wyżej wydając postanowienie uwzględniające treść art. 217 § 2 O.p. dokonując oceny zaistniałych w sprawie okoliczności w tym możliwości anonimizacji spornych dokumentów w świetle art. 178 i 179 O.p.

Z tych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie narusza przepisy postępowania i to w sposób mający istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2017. 1369 ze zm.) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. (t.j. Dz. U. 2018. 265) orzekł jak w wyroku.

ec