Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2035/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Asesor WSA Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lutego 2022 r. sprawy ze skargi G.K. i F. L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] sierpnia 2019 r., nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu wniosku G. K. i F. L. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] czerwca 2019 r., [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym sprawy.

Wojewoda [...] decyzją z [...] stycznia 1993 r., nr [...], działając na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191), dalej jako ustawa z 10 maja 1990 r., stwierdził nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa, nieodpłatnie, własności nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa na podstawie decyzji Głównego Urzędu Likwidacyjnego L. Pow. [...] z [...] lipca 1948 r., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] wraz ze znajdującym się na niej budynkiem, o łącznej powierzchni [...] m2 w jednostce ewidencyjnej [...], obrębie [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część decyzji.

Wnioskiem z 24 grudnia 2010 r. G. K. (dalej jako wnioskodawczyni lub skarżąca) wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 1993 r.

Po rozpatrzeniu tego wniosku Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] czerwca 2019 r., nr [...] umorzył postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji komunalizacyjnej.

Zaś po rozpatrzeniu wniosku G. K. i F. L. o ponowne rozpatrzenie sprawy - decyzją nr [...] z [...] sierpnia 2019 r., utrzymał w mocy własną decyzję z [...] czerwca 2019 r.

W uzasadnieniu Minister wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. mienie ogólnonarodowe (państwowe) staje się w dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie ogólnonarodowe, zaś mienie należące do osób fizycznych lub prawnych jest wyłączone z komunalizacji. Przy komunalizacji z mocy prawa decydujące znaczenie ma zatem stan faktyczny i prawny nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r., tj. w dniu 27 maja 1990 r.

Z kolei wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej może nastąpić - zgodnie z treścią art. 157 § 2 k.p.a. - na żądanie strony, bądź z urzędu. Natomiast przymiot strony postępowania ustala się w oparciu o przepis art. 28 k.p.a.

Minister zauważył, że stronami postępowania komunalizacyjnego są Skarb Państwa, jako dotychczasowy właściciel mienia oraz właściwa gmina, która w wyniku postępowania komunalizacyjnego stała się nowym właścicielem nieruchomości. Inne podmioty mogą brać udział w postępowaniu komunalizacyjnym - jeżeli wykażą, iż mienie to stanowi ich własność, zatem nie podlega komunalizacji.

Następnie podniósł, że w zaskarżonej decyzji pierwszoinstancyjnej w prawidłowy sposób wyjaśniono powody, dla których uznano, iż brak jest podstaw do uznania, że wnioskodawczyni wykazała tytuł prawnorzeczowy do mienia objętego komunalizacją, tj. do nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] wraz ze znajdującym się na niej budynkiem, o łącznej powierzchni 349 m2 w jednostce ewidencyjnej [...] , obrębie [...].

Swój tytuł prawny do tej nieruchomości wnioskodawczyni wywodzi z aktu notarialnego z [...] października 1945 r., Rep. A nr [...], na podstawie którego F. L. (oświadczający, iż jest właścicielem połowy nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej numerami: [...], hipotecznym [...] upoważnił swoją córkę T. L. m.in. do zarządzania powyższą połową nieruchomości.

Natomiast swoje następstwo prawne po F. L. dowodzi z postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] października 2017 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po F. L. i F. L., postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 1994 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po M. R. oraz ze skróconego odpisu aktu małżeństwa z [...] września 2008 r., nr [...].

Zdaniem Ministra, analiza dowodów zgromadzonych w sprawie nie potwierdza posiadania przez wnioskodawczynię legitymacji do skutecznego wszczęcia postępowania nieważnościowego wobec decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 1993 r.

Podniósł, że skomunalizowana nieruchomość położona obecnie przy ul. [...] jest tożsama z nieruchomością opisaną w akcie notarialnym z [...] października 1945 r., Rep. [...], jako nieruchomość położona przy ul. [...].

Decyzją komunalizacyjną z [...] stycznia 1993 r. stwierdzone zostało nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa, nieodpłatnie, prawo własności nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa na podstawie decyzji Głównego Urzędu Likwidacyjnego L. Pow. [...] z [...] lipca 1948 r., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] wraz ze znajdującym się na niej budynkiem, o łącznej powierzchni 349 m2 w jednostce ewidencyjnej [...], obrębie [...] - co znajduje swoje potwierdzenie również w karcie inwentaryzacyjnej nr [...].

Brak w aktach komunalizacyjnych ww. decyzji Głównego Urzędu Likwidacyjnego spowodował podjęcie przez organ nadzoru czynności zmierzających do jej pozyskania - lecz poszukiwania te okazały się bezskuteczne.

Jednakże Minister ustalił - ze znajdującego się w aktach sprawy Wykazu nieruchomości opuszczonych położonych na terenie miasta [...] stanowiących własność Państwa - że nieruchomość położona przy ul. [...] w [...], stanowiąca własność F. L., znajdowała się na tym wykazie pod pozycją [...]. Ponadto nieruchomość położona przy ul. [...] została też ujęta w Wykazie nieruchomości będących pod zarządem Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w [...] Biuro Obwodowe w [...]. Rejon lI - gi.

Powyższa decyzja Głównego Urzędu Likwidacyjnego została w postępowaniu komunalizacyjnym uznana jako podstawa do wykazania tytułu własności Skarbu Państwa do działki nr [...], położonej w [...] przy ul. [...]. Przy czym organ nie uzyskał dowodu mogącego podważyć wejście do obrotu prawnego ww. decyzji Głównego Urzędu Likwidacyjnego czy też potwierdzić jej wyeliminowanie z obiegu prawnego.

W dalszej części uzasadnienia Minister podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko (przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pierwszoinstancyjnej) - co do dopuszczalności ustalenia istnienia w obrocie prawnym decyzji na podstawie innych zachowanych dokumentów.

Zauważył, że z księgi wieczystej KW nr [...] wynika, iż właścicielem ujawnionej w niej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] nie była i nie jest wnioskodawczyni, jak też żadna inna osoba fizyczna. Analiza tej księgi pozwala stwierdzić, że została ona założona dla nieruchomości, dla której nie była prowadzona księga wieczysta. Zgodnie z ww. księgą wieczystą właścicielem ww. nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] jest aktualnie Gmina [...] - na podstawie decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 1993 r.

Wskazał także, że Sąd Rejonowy w [...] wyjaśnił, iż księga hipoteczna rep. hip. [...] została zamknięta i przekazana do Archiwum Państwowego

w [...]. Sąd wskazał wprost, iż na dzień składania wniosku o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...] oznaczonej numerem działki [...] o pow. 0,0349 ha, nie istniała żadna inna księga wieczysta bądź czynna hipoteczna obejmująca wyżej opisaną nieruchomość. Wynika z tego sposób jednoznaczny, iż przywoływana przez wnioskodawczynię księga wieczysta Hip [...] sygn arch [...] została zamknięta.

Skoro zatem na dzień złożenia wniosku, na dzień komunalizacji, jak i obecnie -ww. księga hipoteczna rep. hip. [...] była zamknięta i nie wywierała żadnych skutków prawnych, przy czym nie została założona żadna inna nowa księga wieczysta dla przedmiotowej nieruchomości (poza ww. KW Nr [...]) - to brak jest możliwości uznania przymiotu strony wnioskodawczyni o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. Inaczej ujmując - dowód w postaci księgi hipotecznej rep. hip. [...] nie mógł odnieść oczekiwanego skutku i być potraktowany jako dokument potwierdzający legitymację do skutecznego zainicjowania przed organem nadzoru postępowania nieważnościowego.

Minister wskazał, że w przypadku, gdy dla danej nieruchomości jest prowadzona księga wieczysta, to o stanie własności decydują wpisy dokonane w jej dziale II. Wpis

w księdze wieczystej jest podstawowym dokumentem wskazującym na prawo własności. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2017 poz. 1007), dalej jako ukwih, domniemywa się, iż prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Przepis ten wyraża zasadę jawności materialnej, która polega na tym, że księga wieczysta ujawnia stan prawny nieruchomości, dla której jest prowadzona. Konsekwencją tej zasady jest domniemanie wiarygodności ksiąg wieczystych, polegające na tym, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.

W sytuacji, gdy podmiot został ujawniony jako właściciel w księdze wieczystej, obalenie domniemania z art. 3 ust. 1 ukwih może nastąpić w procesie wytoczonym na podstawie art. 10 ust. 1 ukwih lub art. 189 k.p.c. Co więcej - usunięcia ewentualnej niezgodności może żądać wyłącznie podmiot posiadający interes prawny, czyli osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia. Oczywistym jest, iż podmiotem takim nie jest w tej sprawie Minister, działający jako organ administracji publicznej w sferze władztwa publicznego (imperium).

Dodatkowo zauważył, że w decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 1993r. - jako strony postępowania ustalone zostały Skarb Państwa reprezentowany przez Urząd Rejonowy w [...] oraz Gmina Miasta [...], nie zaś wnioskodawczyni.

Powyższe ustalenia są spójne, kompletne i potwierdzone zgromadzonymi dowodami. Natomiast przedstawione przez wnioskodawczynię dokumenty nie potwierdzają w żaden sposób jej interesu prawnego do skomunalizowanej nieruchomości. Przy czym tych ustaleń w żaden sposób nie zmieniają przedstawione przez stronę dowody w postaci - kopii części odpisu księgi wieczystej Hip [...] sygn arch [...], kopii ww. aktu notarialnego, odpisów Urzędu Stanu Cywilnego, czy też odpisów postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku.

W ocenie Ministra - w świetle zasady określonej w art. 3 ukwih i skutków z niej wynikających, a także w obliczu dokonanych przez niego ustaleń - wnioskodawczyni nie przedstawiła dokumentu potwierdzającego jej tytuł prawny do spornej nieruchomości.

Następnie wskazał - odnosząc się do zarzutu wadliwego zastosowania przepisu zobowiązującego organ administracji publicznej do umorzenia postępowania - iż postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej nie służy wyjaśnianiu, czy skarżącemu przysługuje tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości.

To skarżący - żądając wszczęcia takiego postępowania - winien legitymować się tytułem niebudzącym wątpliwości. Jeżeli zaś organ dokonał określonych ustaleń dotyczących stanu faktycznego z posiadanych i nienasuwających żadnych zastrzeżeń dokumentów - to skuteczne ich zakwestionowanie wymaga przedłożenia stosownego kontr-dowodu przez stronę postępowania, zwłaszcza, gdy z określonych faktów zamierza ona wyprowadzić korzystne dla siebie skutki prawne.

Tym samym, oczekiwanie przez pełnomocnika wnioskodawczyni, aby to organ dowodził, iż jego mandantka wykazuje się tytułem prawnym do nieruchomości - wydaje się być niezrozumiałe i przekonuje o rzeczywistym, obiektywnym braku takiego tytułu lub o braku inicjatywy wnioskodawczyni w zakresie wykazania jej legitymacji prawnej.

Natomiast ewentualne oczekiwanie strony - co do podjęcia przez organ, przy okazji prowadzenia postępowania nieważnościowego, działań mających na celu regulację stanu prawnego nieruchomości - nie da się pogodzić z ideą organu administracji publicznej działającego na podstawie i w granicach prawa.

Również fakt podejmowania przez wnioskodawczynię próby odzyskania spornej nieruchomości, tak samo jak jej przeświadczenie o tym, że posiada przymiot strony - nie świadczy o istnieniu interesu prawnego warunkującego (zgodnie z art. 28 k.p.a.) uznanie jej za stronę w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej, a jedynie o istnieniu interesu faktycznego, który jednakże nie daje jej uprawnień strony w postępowaniu administracyjnym.

W dalszej części uzasadnienia Minister stwierdził, że ponowna analiza sprawy wykazała zaistnienie przesłanek określonych w art. 105 § 1 k.p.a. - zobowiązujących organ do umorzenia wszczętego postępowania, przy czym umorzenie postępowania na podstawie tego przepisu jest obligatoryjne. Bezprzedmiotowość postępowania, warunkująca jego umorzenie, może wynikać zarówno z przyczyn podmiotowych, jak i przedmiotowych. Przy czym za podmiotową przyczynę umorzenia uznaje się przykładowo brak legitymacji do wszczęcia postępowania administracyjnego (brak przymiotu strony).

W niniejszej sprawie, po wszczęciu postępowania administracyjnego, ustalony został brak wykazania się przez wnioskodawczynię interesem prawnym umożliwiającym - zgodnie ze złożonym wnioskiem - załatwienie sprawy co do istoty, czyli wydanie orzeczenia w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej.

Następnie podkreślił, iż miał niepodważalne podstawy do uznania, że wnioskodawczyni - nie legitymując się tytułem prawnym do spornej nieruchomości - nie posiada tym samym przymiotu strony postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 1993 r.

Wskazał również, że wszczęcie postępowania na wniosek nie legitymowanej osoby jest podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania. Przy czym zarówno zaskarżona decyzja pierwszoinstancyjna, jak i niniejsza decyzja, nie wyłączają dopuszczalności wszczęcia postępowania nieważnościowego w przypadku ewentualnego uregulowania przed właściwym organem lub sądem - w sposób odmienny od istniejącego - stanu prawnego spornej nieruchomości.

Podsumowując Minister stwierdził, że postępowanie w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z [...] stycznia 1993 r. zostało prawidłowo umorzone na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] sierpnia 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli G. K. i F.L..

Zaskarżonej decyzji zarzucili błąd w ustaleniach faktycznych i przyjęcie, iż skarżącej G.K. nie przysługuje interes prawny w rozumieniu art. 105 k.p.a. we wszczęciu tego postępowania - w sytuacji gdy to skarżącej przysługuje tytuł prawny w postaci prawa własności do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zapisanej w dawnej księdze wieczystej hip [...] zgodnie z dokumentem urzędowym w postaci aktu notarialnego z dnia [...] października 1945 r., Nr rep [...], potwierdzającym zgodnie z art. 244 k.p.c. oraz art 10 ustawy z dnia 17 lutego 1960 r. o utracie mocy prawnej niektórych ksiąg wieczystych oraz art 6 i 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed dniem 1 stycznia 1947 r. oraz utraty mocy prawnej niektórych takich ksiąg, iż akt notarialny jak i dokonane wpisy zachowują moc dokumentów urzędowych i mogą być w każdej chwili podstawą do złożenia wniosku o założenie nowej księgi wieczystej, w sytuacji gdy po dacie zawarcia aktu notarialnego oraz po dacie zamknięcia księgi wieczystej brak jest dokumentu urzędowego potwierdzającego utratę własności przez skarżącą, a jedynym dokumentem wskazującym na utratę własności jest kwestionowana decyzja komunalizacyjna, która z kolei była podstawą do złożenia wniosku przez Gminę [...] w trakcie trwania niniejszego postępowania o założenie księgi wieczystej [...] i złożenia przez ten organ niezgodnego z rzeczywistością oświadczenia, iż dla obszaru tego nie była prowadzona księga wieczysta w sytuacji, gdy organ ten jako uczestnik niniejszego postępowania miał wiedzę, iż dla obszaru tego była już prowadzona księga wieczysta dawna, która została zamknięta co doprowadziło do sytuacji, iż dla tego samego obszaru prawo własności według księgi dawnej przysługuje skarżącej i brak jest dokumentu pozbawiającego ją tego prawa, a według założonej księgi wieczystej prawo własności przysługuje Gminie [...] na podstawie decyzji komunalizacyjnej i nabycia prawa własności od Skarbu Państwa, w sytuacji gdy to Skarb Państwa nie posiadał w dacie wydawania decyzji komunalizacyjne, jak i w dacie wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, jakiegokolwiek tytułu prawnego do nieruchomości skarżącej według którego przejął własność nieruchomości zapisaną w kw rep [...] hip od poprzedników prawnych skarżącej, a jedyny dokument w postaci Decyzji Głównego Urzędu Likwidacyjnego L. Pow. [...] jest jedynie przywołany w karcie inwentaryzacyjnej nr [...] a decyzja ta nie została odnaleziona i nie znana jest jej treść a nadto decyzja ta nie została złożona do ksiąg wieczystych (co było ustawowym obowiązkiem organu), nie była podstawą do wpisu do kw, wreszcie - zdaniem skarżącej - decyzja ta nie przenosiła własności do danej nieruchomości, albowiem Główny Urząd Likwidacyjny nie miał ustawowej kompetencji do wydania decyzji o przejęciu danej nieruchomości na rzecz Skarb Państwa, co oznacza, iż nawet jeśli taka decyzja była i została wydana, to nie spowodowała ona przejęcia własności przez Skarb Państwa, a co najwyżej pozwalała jedynie na objęcie w posiadanie przez Skarb Państwa opuszczonej nieruchomości, co mogło prowadzić ewentualnie do stwierdzenia w drodze orzeczenia wydanego przez sąd powszechny nabycia własności w drodze przemilczenia, które to orzeczenie nie mogło zapaść w 1948 r. albowiem w tej dacie nie upłynęły jeszcze terminy ustawowe.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej skargi, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Stwierdził, że skarga jest niezasadna i nie zasługuje na uwzględnienie, a jej uzasadnienie jest wyłącznie nieprzekonywującą polemiką z ustaleniami i ocenami organu orzekającego.

Podkreślił, że na podstawie zebranej w sprawie dokumentacji brak było podstaw do uznania, iż G. K. wykazała tytuł prawnorzeczowy do mienia objętego komunalizacją, a w konsekwencji, że posiada legitymację procesową do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji komunalizacyjnej - nie przedstawiła bowiem żadnego dokumentu, z którego taki tytuł by dla niej wynikał.

Również w skardze nie wskazała na żadne nowe, nieznane organowi okoliczności czy też argumenty, do których by się nie odniósł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zauważył też, iż kwestionowanie tytułu prawnego danego podmiotu (tutaj Skarbu Państwa) do nieruchomości, nie stanowi okoliczności dowodzącej posiadanie takiego tytułu przez inny podmiot (tutaj - skarżącą).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji z [...] sierpnia 2019 r. utrzymująca w mocy własną decyzję z [...] czerwca 2019 r. o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 1993 r. stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa, nieodpłatnie, własności nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa na podstawie decyzji Głównego Urzędu Likwidacyjnego L. Pow. [...] z [...] lipca 1948 r., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] wraz ze znajdującym się na niej budynkiem, o łącznej powierzchni 349 m2 w jednostce ewidencyjnej [...], obrębie [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część decyzji.

Wskazać należy, że stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji. Innymi słowy za stronę postępowania nieważnościowego może też być uznany podmiot, który wprawdzie nie był stroną w postępowaniu zwykłym, jednak ma interes prawny, w rozumieniu art. 28 k.p.a., do bycia stroną w tym postępowaniu administracyjnym.

Przy czym w orzecznictwie sądowo-administracyjnym ugruntowany jest pogląd, że w postępowaniu dotyczącymi stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej, przymiot strony przysługuje wyłącznie danej gminie, Skarbowi Państwa oraz podmiotowi, który wykaże, że przysługuje mu tytułu prawnorzeczowy do nieruchomości albo prawo zarządu. Tylko bowiem na taki tytuł prawny - chroniony prawem materialnym - oddziałuje nowo ukształtowany stan własnościowy (por. wyroki NSA z 16 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 190/17, z 9 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 1181/15, z 10 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2099/16, z 16 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 660/11 i z 13 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 511/11).

Tym samym tylko podmiot, który wykaże, że w dniu 27 maja 1990 r. przysługiwał mu do danej nieruchomości tytuł prawnorzeczowy, który uniemożliwiał jej skomunalizowanie, może skutecznie żądać przeprowadzenia takiego postępowania.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela wyrażony wielokrotnie w sądownictwie administracyjnym pogląd, zgodnie z którym wykazanie interesu prawnego w postępowaniu komunalizacyjnym wymaga dysponowania wiążącym prawnie dokumentem potwierdzającym istnienie praw rzeczowych według stanu na dzień 27 maja 1990 r. Brak przedłożenia powyższego dokumentu uniemożliwia dowodzenie, że określony podmiot miał i ma interes prawny we wszczęciu postępowania nadzwyczajnego w celu wzruszenia decyzji komunalizacyjnej. Bez istnienia tego rodzaju dokumentu stwierdzającego prawo rzeczowe do skomunalizowanej nieruchomości według stanu na dzień 27 maja 1990 r. - nie można stwierdzić interesu prawnego i przymiotu strony w postępowaniu komunalizacyjnym. (por. wyroki NSA z 16 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 190/17, z 10 lutego 2017 r., sygn. I OSK 2099/16 i z 9 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1181/15).

Ze znajdującego się w aktach sprawy działu "A" księgi inwentarzowej wynika, że nieruchomość położona w [...] przy ul. [...] przejęta w myśl decyzji Głównego Urzędu Likwidacyjnego z [...] lipca 1948 r. L. Pow. [...], jako opuszczona przez L. F. - przewłaszczona została na Skarb Państwa. Z powyższego zatem jasno wynika, że przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa w myśl powyższej decyzji Głównego Urzędu Likwidacyjnego z [...] lipca 1948 r.

Ponadto, w aktach sprawy znajduje się wykaz nieruchomości będących pod zarządem Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w [...] Biuro Obwodowe w [...] Rejon II-gi, obejmujący nieruchomość przy ul. [...].

W aktach znajduje się również skierowany do Państwowego Biura Notarialnego w [...] przy piśmie z 4 czerwca 1958 r. Wykaz nieruchomości opuszczonych [...] na terenie miasta [...] stanowiących własność Państwa, których właściciele utracili własność na skutek przedawnienia przewidzianego w art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. Nr 13 poz. 87). W wykazie tym pod poz. [...] wymieniona została nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], stanowiąca własność L. F..

Natomiast skarżąca nie przedstawiła żadnego dokumentu potwierdzającego, by na dzień 27 maja 1990 r. legitymowała się tytułem prawnorzeczowym do mienia objętego komunalizacją.

Zgodzić się bowiem należy z organem nadzoru, że przywołane przez skarżącą dokumenty, w tym ww. akt notarialny z [...] października 1945 r., Rep. [...],kopia części odpisu księgi wieczystej hip. sygn. arch. [...], odpisy aktów stanu cywilnego i odpisy postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku - wobec bezspornego faktu, że przedmiotowa nieruchomość przejęta w myśl decyzji Głównego Urzędu Likwidacyjnego z [...] lipca 1948 r. przewłaszczona została na Skarb Państwa jako opuszczona przez L. F., co wynika z działu "A" księgi inwentarzowej - nie mogły stanowić dowodów na wykazanie, że przysługiwało jej prawo rzeczowe do spornej nieruchomości na dzień jej komunalizacji.

Podzielić należy również jego stanowisko stwierdzające, że powołana przez skarżącą księga wieczysta hip. sygn. arch. [...] - z powodu jej zamknięcia nie wywierała żadnych skutków prawnych w postępowaniu komunalizacyjnym, jak również w postępowaniu nieważnościowym.

W tym miejscu Sąd pragnie podkreślić, że zaskarżoną decyzją odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej - z uwagi na nieprzedstawienie przez skarżącą dokumentów potwierdzających przysługiwanie jej prawa własności do przedmiotowej nieruchomości.

Na tym etapie postępowania organ nie bada prawidłowości decyzji komunalizacyjnej - w tym w szczególności prawidłowości ustaleń faktycznych, które legły u podstaw jej wydania np. dotyczących prawa własności Skarbu Państwa do tej nieruchomości. Do takiego badania mogłoby dojść dopiero w razie wykazania, że to skarżącej przysługuje interes prawny, to jest w razie wykazania, że przysługiwało jej prawo rzeczowe do nieruchomości na datę komunalizacji.

Tymczasem z argumentacji skarżącej przedstawionej we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oraz w skardze, ewidentnie wynika, że w rzeczywistości kwestionuje ona legalność decyzji Głównego Urzędu Likwidacyjnego z [...] lipca 1948 r. - na postawie której sporna nieruchomość została przewłaszczona na Skarb Państwa jako opuszczona przez L. F., a co za tym idzie kwestionuje ona prawidłowość uznania Skarbu Państwa jako właściciela tej nieruchomości.

Tymczasem kwestia ta w żaden sposób nie wiąże się ze skutkami decyzji komunalizacyjnej - która potwierdza tylko transfer prawa własności pomiędzy podmiotami publicznoprawnymi tj. Skarbem Państwa i właściwą gminą.

Zatem w niniejszym postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej, nie jest możliwe rozstrzyganie sporu o prawidłowość wykazania przez Skarb Państwa prawa własności do tej nieruchomości - uzyskanego w trybie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich.

Zarówno organ nadzoru, jak i sąd administracyjny, nie są uprawnieni do wiążącego ustalenia tej kwestii, gdyż należy to do wyłącznej kompetencji sądów powszechnych w ramach procedury cywilnej.

Dopiero zatem wiążące ustalenie we właściwej do tego procedurze cywilnej, opartej np. o przepis art. 189 k.p.c., że stan prawny przemawiający na korzyść Skarbu Państwa nie odpowiadał rzeczywistemu w owym czasie stanowi prawnemu spornej działki nr [...], wykluczałby zastosowanie wobec tej działki art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - co stanowiłoby podstawę do uznania decyzji z [...] stycznia 1993 r. za rażąco naruszającą ten przepis (por. wyrok NSA z 25 września 2020 r., sygn. akt I OSK 563/20).

W tej sytuacji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji prawidłowo stwierdził, że G. K. - wobec braku wykazania na dzień komunalizacji tytułu prawnego do mienia będącego przedmiotem komunalizacji - nie ma legitymacji procesowej i nie może być stroną postępowania komunalizacyjnego. Nie ma bowiem ona żadnego interesu prawnego - w rozumieniu art. 28 k.p.a. - do udziału w tym postępowaniu.

W konsekwencji zasadnie umorzył on postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 1993 r. - na zasadzie art. 105 § 1 k.p.a.

Przy czym wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzył cały dostępny materiał dowodowy zebrany w sprawie oraz szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi się kierował przy jej rozstrzyganiu. Uzasadnił też przekonująco swoje stanowisko w sposób spełniający wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a. - zyskując całkowitą aprobatę Sądu. .

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.