Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 130/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 i ust. 2a
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 138 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 maja 2021 r. sprawy ze skargi Ł. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta i Gminy decyzją z dnia 18 sierpnia 2020 r. nr [...], działając na postawie art. 13a ust. 1 w związku z art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.) – powoływanej dalej również jako "ustawa", art. 6 - 8, art. 10 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) – dalej powoływanej jako "k.p.a.", orzekł w następujący sposób:

I. przyznał Ł. P. prawo do:

świadczenia wychowawczego, wnioskowanego na M. P., w kwocie 250 zł miesięcznie, na okres od 24-07-2020 r. do 31-05-2021 r. Kwota do wypłaty za okres od 24-07-2020 r. do 31-07-2020 r. wynosi 64,60 zł.

świadczenia wychowawczego, wnioskowanego na H. P., w kwocie 250 zł miesięcznie, na okres od 24-07-2020 r. do 31-05-2021 r. Kwota do wypłaty za okres od 24-07-2020 r. do 31-07-2020 r. wynosi 64,60 zł.

II odmówił Ł. P. prawa do:

1. świadczenia wychowawczego, wnioskowanego na M. P., w okresie od 1-07-2019 r. do 23-07-2020 r.

2. świadczenia wychowawczego, wnioskowane na H. P., w okresie od 1-07-2019 r. do 23-07-2020 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dnia 3 lipca 2019 r. Ł. P. (zwany dalej "stroną" lub "skarżącym") złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci H. P. i M. P. na okres świadczeniowy 2019/2020.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy stanowi zaś, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko. W przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Organ ustalił, że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w E. z dnia 24 lipca 2020 r., który orzekł o opiece naprzemiennej, stronie przyznano prawo do świadczenia wychowawczego na M. P. i H. P. od dnia 24 lipca 2020 r. Odmówiono natomiast prawa do tego świadczenia w okresie od 1 lipca 2019 r. do 23 lipca 2020 r.

Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji, kwestionując terminy przyznania świadczenia.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 4 grudnia 2020 r. nr [...] uchyliło punkt pierwszy decyzji organu pierwszej instancji w całości i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji w zakresie przyznania stronie świadczenia wychowawczego na dzieci na okres od 24 lipca 2020 r. do 31 maja 2021 r.

Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy (w aktualnym brzmieniu) świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. W przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego (art. 5 ust. 2a ustawy).

Organ stwierdził, że z dołączonego do akt sprawy postanowienia Sądu Okręgowego w E. V Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 24 lipca 2020 r. sygn. akt [...] wynika, że na skutek apelacji wnioskodawcy – Ł. P. od postanowienia Sądu Rejonowego w E. z dnia 25 czerwca 2019 r., Sąd postanowił zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że w miejsce kontaktów wnioskodawcy z małoletnimi H. P. i M. P. określonych w pkt. IV wyroku Sądu Okręgowego w E. z dnia 19 marca 2015 r. w sprawie sygn. akt [...] ustalił, że Ł. P. i P. S.-S. będą sprawować nad małoletnimi opiekę w miejscu swojego zamieszkania naprzemiennie szczegółowo opisaną w sentencji postanowienia. Orzeczenie jest prawomocne od dnia 24 lipca 2020 r.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W rozpoznawanej sprawie istnienie prawomocnego orzeczenia sądowego ustalającego opiekę naprzemienną z dniem 24 lipca 2020 r. przesądza o braku podstaw do przyznania stronie świadczenia wychowawczego w okresie sprzed uprawomocnienia się orzeczenia Sądu, stąd rozstrzygnięcie w punkcie II uznać należy za prawidłowe.

Organ stwierdził, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, w punkcie I zaskarżonej decyzji w zakresie przyznania świadczenia wychowawczego jest wadliwe, gdyż przyznanie świadczenia wychowawczego nie podlega rozstrzygnięciu w drodze decyzji administracyjnej. W rozumieniu art. 13a ust. 1 ustawy przyznanie przez organ właściwy lub wojewodę świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji. Tylko odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenie lub zmiana prawa do świadczenia wychowawczego oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wymagają wydania decyzji. W sytuacji przyznania świadczenia wychowawczego organ zobowiązany jest jedynie do poinformowania wnioskodawcy o tym fakcie. Od informacji wskazanej w art. 13a ust.1 ustawy nie przysługuje stronie odwołanie. W związku z tym, Kolegium zobowiązane było ze względów wyłącznie formalnych do uchylenia pkt I decyzji rozstrzygającego o przyznaniu wnioskodawcy świadczenia wychowawczego i w tym zakresie umorzenia postępowania organu pierwszej instancji jako bezprzedmiotowego (art. 105 § 1 k.p.a.), z jednoczesnym zobowiązaniem organu do sporządzenia stosownej informacji o przyznaniu stronie świadczenia wychowawczego w takim zakresie, jak w punkcie pierwszym decyzji organu pierwszej instancji.

Ł. P. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie w części utrzymującej w mocy pkt II decyzji organu pierwszej instancji z dnia 18 sierpnia 2020 r. o odmowie przyznania świadczeń. Ponadto skarżący wystąpił o zasądzenie kosztów sądowych.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:

naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwą interpretację art. 5 ust. 3 ustawy przez uznanie, że dopiero od daty uprawomocnienia się orzeczenia w przedmiocie opieki naprzemiennej przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego mimo tego, że opieka taka była sprawowana już wcześniej, zaś zasiłek winien zostać przyznany od dnia złożenia wniosku,

naruszenie prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwą interpretację art. 5 ust. 3 ustawy przez uznanie, że tylko prawomocne orzeczenie o opiece naprzemiennej uprawnia do świadczenia wychowawczego, mimo, że opieka ta sprawowana jest faktycznie,

naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej, a więc podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia faktycznego sprawy i poprzestanie na ogólnikowych tylko stwierdzeniach organu;

b) art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie strony wobec organu administracyjnego poprzez oparcie się wyłącznie na treści i dacie orzeczenia z dnia 24 lipca 2020 r. bez jakiejkolwiek oceny pozostałego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego;

c) art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez wybiórcze zebranie, rozpatrzenie i ocenę całego materiału dowodowego;

d) art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego dla ustalenia faktów istotnych dla sprawy, tj. daty od kiedy sprawowana jest opieka naprzemienna nad dziećmi.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że żaden z przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dziecinie nie określa od jakiej daty należne jest świadczenie, a jedynie to, aby istniało orzeczenie, zgodnie z którym dzieci pozostają pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Takie orzeczenie w przypadku skarżącego istnieje i potwierdza fakt sprawowania opieki naprzemiennej. Nie ma przy tym żadnej normy prawnej, która sprawiałaby, że za datę faktycznego sprawowania takiej opieki należy uznawać datę uprawomocnienia się tego orzeczenia. W tych okolicznościach organ administracji zobowiązany jest poprzez inne środki dowodowe ustalić od jakiej daty faktycznie sprawowana jest opieka naprzemienna.

Skarżący wskazał, że opiekę naprzemienną sprawuje z byłą żoną od września 2017 r., co potwierdza uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowego z dnia 4 grudnia 2018 r. sygn. akt [...] (str. 1 i 4) oraz dokumenty wskazane szczegółowo w piśmie z dnia 31 sierpnia 2020 r. Organ mógł zatem w swobodny sposób ustalić od kiedy faktycznie jest sprawowana opieka naprzemienna nad dziećmi i od tej właśnie daty ustalić prawo do świadczenia wychowawczego.

Skarżący zauważył, że powołane przez organ odwoławczy orzeczenia sądów wydane zostały w zupełnie odmiennym stanie prawnym i faktycznym. We wszystkich bowiem przypadkach uprawnieni w ogóle nie dysponowali orzeczeniami o opiece naprzemiennej.

Zakwestionował on również pogląd, że niezbędnym jest posiadanie orzeczenia z użyciem sformułowania o ustanowieniu opieki naprzemiennej. Przed wejściem w życie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, ustawodawca nie posługiwał się pojęciem "opieki naprzemiennej". Pojęcia tego nie znała ani ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm.) – dalej jako "k.r.o.", ani Kodeks postępowania cywilnego, choć sporadycznie dochodziło do faktycznego regulowania wykonywania władzy rodzicielskiej w sposób odpowiadający tej instytucji. Przy wykładni prawa nie sposób przejść do porządku dziennego nad faktem, że przed dniem 1 kwietnia 2016 r. brak było podstaw prawnych, by Sąd powszechny użył sformułowania "opieka naprzemienna" w sentencji wyroku rozwodowego (art. 58 § 1 i 1a k.r.o.), bądź w sentencji wyroku orzekającego o separacji (art. 613 § 1 k.r.o.) czy w orzeczeniu bądź ugodzie zawartej przed Sądem rodzinnym regulującymi sposób wykonywania władzy rodzicielskiej bądź ustalającymi kontakty rodziców z małoletnimi dziećmi.

Pierwsze orzeczenie dotyczące sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej nad dziećmi skarżącego zapadło w dniu 19 marca 2015 r. w wyroku rozwodowy wydanym przez Sąd Okręgowy w E., a więc przed wejściem w życie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Wówczas wykonywanie władzy rodzicielskiej pozostawiono obojgu rodzicom, z ustaleniem miejsca zamieszkania dzieci przy matce, zaś kontakty ojca z dziećmi miały odbywać się w miejscu i czasie ustalonym przez strony. Później strony zgodnie ustaliły, że opiekę nad dziećmi (a w zasadzie kontakty) wykonywane będą w ten sposób, że naprzemiennie dzieci będą zamieszkiwać tydzień u matki, a tydzień u ojca. De facto zatem, mimo braku użycia w orzeczeniu sformułowania "opieka naprzemienna" istniało orzeczenie regulujące sposób sprawowania opieki nad dziećmi w formie opieki naprzemiennej. W tym zakresie skarżący powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Łd 918/16.

W ocenie skarżącego należało zatem przyjąć, że przed wydaniem orzeczenia z dnia 24 lipca 2020 r. istniało orzeczenie regulujące opiekę naprzemienną nad dziećmi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako p.p.s.a., następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę złożonego wniosku stanowił art. 5 ust. 1 i 2a ustawy. Przepis ten stanowi, że:

"1. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko.

2a. W przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego."

Przepis ten wprowadza wymóg, by w przypadku sprawowania opieki naprzemiennej przez obojga rodziców taki sposób opieki został potwierdzony orzeczeniem sądu. Wprowadzone rozwiązanie ustawodawcze jest, co do zasady, uzasadnione i celowe. Kwestie władzy rodzicielskiej oraz sposobu sprawowania opieki nad małoletniemu dziećmi należą bowiem do dziedziny prawa rodzinnego i podlegają rozstrzyganiu przez sądy powszechne, a organy administracji nie są uprawnione do dokonywania ustaleń w tym zakresie i winny opierać się na ustaleniach zawartych w orzeczeniach sądów powszechnych.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że organy administracji nie mogą zastosować unormowania art. 5 ust. 2a ustawy, jeżeli wbrew jego treści, opieka naprzemienna obydwojga rodziców nie wynika z orzeczenia sądu.

Zaznaczyć należy, że istnieje także inna linia orzecznicza, w której sądy zajmują stanowisko, że mimo braku potwierdzenia opieki naprzemiennej orzeczeniem sądu, przyznanie świadczenia wychowawczego w wysokości połowy kwoty każdemu z rodziców jest możliwe jeżeli opieka jest w taki sposób sprawowana (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 94/17, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 6 września 2017 r. sygn. akt II SA/Bd 673/170 ).

W rozpoznawanej sprawie z niekwestionowanych okoliczności faktycznych wynika, że skarżący i matka dzieci od dawna – od września 2017 r. sprawują opiekę nad dziećmi naprzemiennie. Skarżący zamierzając uzyskać na podstawie art. 5 ust. 2a ustawy połowę świadczenia wychowawczego zachował się prawidłowo, występując w dniu 5 czerwca 2018 r. o uregulowanie orzeczeniem sądowym istniejącej opieki naprzemiennej.

Sąd Rejonowy w E. w wydanym rok później postanowieniu z dnia 25 czerwca 2019 r. oddalił wniosek. Jednocześnie w uzasadnieniu tegoż orzeczenia potwierdzono, że rozwiedzeni rodzice od września 2017 r. w wyniku porozumienia, sprawują pieczę nad dziećmi w ten sposób, że jednej tydzień dzieci są pod opieka ojca, a jeden tydzień pozostają pod pieczą matki. Sąd wskazał, że taki stan rzeczy istniał już w czasie orzekania przez Sąd w sprawie sygn. akt [...], w której orzeczenie wydano w dniu 18 stycznia 2018 r.

Taki sposób sprawowania opieki przez wnioskodawcę i jego byłą żonę wypełniał wynikająca z art. 5 ust. 2a ustawy definicję opieki naprzemiennej, rodzice sprawowali bowiem opiekę nad dziećmi naprzemiennie w porównywalnych i powtarzających się okresach czasu.

Jako przyczynę odmowy uregulowania orzeczeniem opieki naprzemiennej, mimo takiego rzeczywistego sprawowania pieczy nad dziećmi, Sąd Rejonowy w E. wskazał w uzasadnieniu rozstrzygnięcia okoliczność, że między rodzicami nie funkcjonuje prawidłowo współpraca rodzicielska, istnieją między nimi konflikty w wielu istotnych sprawach dotyczących dzieci (np. dotyczących sposobu spędzania wakacji). Sąd stwierdził, że w przypadku uwzględnienia wniosku, dochodziłoby do nowych konfliktów i mnożenia spraw sądowych, a Ł. P. domagałby się obniżenia alimentów oraz podziału kwoty świadczenia 500 plus.

W wyniku rozpoznania apelacji skarżącego, postanowienie to zostało zmienione postanowieniem Sądu Okręgowego w E. z dnia 24 lipca 2020 r. Sąd odwoławczy zmienił wyrok rozwodowy w zakresie kontaktów ojca a dziećmi orzekając, że rodzice będą sprawować opiekę naprzemiennie. Uzasadnienie do tego orzeczenia nie zostało sporządzone.

Sąd cywilny drugiej instancji nie podzielił zatem stanowiska sądu pierwszej instancji o braku podstaw do uregulowania opieki naprzemiennej. Uchylając wadliwe postanowienie, Sąd Okręgowy w E. nie mógł wydać orzeczenia regulującego opiekę naprzemienną z mocą wsteczną od daty orzeczenia pierwszoinstancyjnego, ani daty złożenia wniosku. Treść uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w E. potwierdzała natomiast niewątpliwie fakt sprawowania przez rodziców opieki naprzemiennej nad dziećmi już od 2017 r.

Uwzględniając powyższe okoliczności, Sąd doszedł do przekonania, że warunkująca przyznanie świadczenia przesłanka art. 5 ust. 2a ustawy, by "zgodnie z orzeczeniem sądu", dziecko było jest pod opieką naprzemienną obydwojga rozwiedzionych rodziców, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, została w niniejszej sprawie spełniona.

Fakt sprawowania opieki naprzemiennej znajdował bowiem potwierdzenie w treści uzasadnienia orzeczenia sądowego – postanowienia Sądu Rejonowego w E. z dnia 25 czerwca 2019 r. Taki sposób sprawowania opieki nad dziećmi został następnie uregulowany orzeczeniem Sądu Okręgowego w E. z dnia 24 lipca 2020 r. W niniejszej sprawie orzeczenie sądu powszechnego ustala zatem od kiedy opieka naprzemienna była sprawowana i organ administracji nie musi dokonywać samodzielnie żadnych ustaleń w tym zakresie.

Złożony wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego został oddalony za okres od 1 lipca 2019 r. do 23 lipca 2020 r. Okres ten przypada na czas po wydaniu przez Sąd Rejonowy w E. postanowienia z dnia 25 czerwca 2019 r. Gdyby postanowienie to było prawidłowe, zawierałoby w sentencji regulację opieki naprzemienej, jak to wynika ze zmieniającego to wadliwe postanowienie orzeczenia Sądu Okręgowego w E.

W takich okolicznościach sprawy, Sąd stwierdził, że zasadne jest uznanie, iż przesłanka zastosowania art. 5 ust. 2a ustawy, jaką jest sytuacja gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców, była już co najmniej od dnia 25 czerwca 2019 r. spełniona (była ona spełniana już wcześniej bowiem postanowienie sądu cywilnego ustalało sprawowanie opieki naprzemiennej od 2017 r.). Dzieci przebywały pod opieką naprzemienną rodziców a okoliczność ta wynika z orzeczenia sądu cywilnego. Została ona opisana w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 25 czerwca 2019 r. i co ważniejsze znalazła swój wyraz w treści postanowienia Sądu Okręgowego, zmieniającego postanowienie Sądu Rejonowego i uwzględniającego wniosek o ustanowienie opieki naprzemiennej.

Przeciwna wykładnia doprowadziłaby do sytuacji, w której o zakresie uprawienia skarżącego zadecydowałaby w istocie wadliwość, oddalającego wniosek o uregulowanie sposobu sprawowania opieki, postanowienia Sądu pierwszej instancji. Skarżący nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji nieprawidłowości tego postanowienia.

W niniejszej sprawie istotne jest, że skarżący jako rodzic sprawujący faktycznie opiekę naprzemienną, chciał dochować wymogów normy art. 5 ust. 2a ustawy i prawidłowo wystąpił o uregulowanie opieki naprzemiennej orzeczeniem sądowym.

Za niezasadne Sąd uznał pozbawienie go w takim przypadku świadczenia wychowawczego za znaczny okres czasu sprawowania opieki naprzemiennej.

Podkreślić należy, że przyznanie świadczenia wychowawczego w połowie jego wysokości skarżącemu winno wiązać się z uznaniem, że matce dzieci świadczenie to przysługiwało także jedynie w połowie wysokości.

Zaznaczyć także należy, że data uprawomocnienia się orzeczenia ustalającego opiekę naprzemienną i treść art. 365 § 1 k.p.c., do której organ przykłada zasadniczą wagę, nie może, w przypadku rzeczywistego sprawowania opieki naprzemiennej, stanowić wyznacznika początku istnienia orzeczenia o opiece naprzemiennej i przyznania świadczenia wychowawczego. Postanowienie sądu pierwszej instancji może bowiem uregulować opiekę naprzemienną, a wydawane później orzeczenia sądu odwoławczego, utrzymujące w mocy to rozstrzygnięcie jedynie potwierdzi prawidłowość takiego orzeczenia. Data jego prawomocności nie będzie stanowiła daty decydującej o początku opieki naprzemiennej. Wskazać także należy, że związanie organu treścią orzeczenia sądu powszechnego o opiece naprzemiennej wynika bezpośrednio z art. 5 ust. 2a ustawy. Prawomocność postanowienia sądowego jest natomiast istotna dla organu w tym kontekście, że organ wydając decyzję powinien wiedzieć, czy postanowienie sądu cywilnego pozostanie w obrocie prawnym i czy może na jego podstawie dokonać ustaleń w postępowaniu administracyjnym.

Organy rozpoznające sprawę dopuściły się naruszenia prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 2a ustawy przez jego niewłaściwą wykładnię.

Odnosząc się do treści orzeczenia sądu drugiej instancji wskazać należy, że jest ona wadliwa także z innego powodu.

Wydana w niniejszej sprawie decyzja organu pierwszej instancji rozstrzygała w punkcie I o przyznaniu skarżącemu świadczeń wychowawczych na M. P. i H. P. w okresie od 24 lipca 2020 r. do 31 maja 2021 r. Natomiast w punkcie II organ I instancji odmówił Ł. P. prawa świadczeń wnioskowanych w związku z opieką nad dziećmi za okres od 1 lipca 2019 r. do 23 lipca 2020 r. Organ prawidłowo wskazał, że zgodnie z art. 13a ustawy przyznanie przez organ właściwy lub wojewodę świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji, a jedynie odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenie lub zmiana prawa do świadczenia wychowawczego oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wymagają wydania decyzji. Sposób zastosowania tego unormowania w niniejszej sprawie nie jest jednak prawidłowy.

Treść odwołania wskazywała, że skarżący odwołuje się od decyzji i nie zawierała zastrzeżenia, że wniesiony środek odwoławczy dotyczy części decyzji. Niemniej z uzasadnienia odwołania wynika, że skarżący kwestionuje w istocie termin przyznania świadczenia. Wniósł on o zmianę decyzji i przyznanie świadczenie zgodnie ze złożonym wnioskiem. Intencją skarżącego było zatem zaskarżenie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia a nie decyzji w części przyznającej świadczenie. Z treści odwołania wynika, że wolą skarżącego nie było zaskarżenie punktu I lecz punktu II decyzji.

Tymczasem w sentencji decyzji organu odwoławczego znalazło się orzeczenie dotyczące wyłącznie punktu I decyzji, a brak jest orzeczenia o utrzymaniu w mocy punktu II decyzji Stanowisko organu w tym zakresie zostało wyrażone jedynie w uzasadnieniu decyzji. Rozstrzygnięcie to jest wadliwe bowiem organ powinien zawrzeć orzeczenie rozstrzygające odwołanie w treści sentencji decyzji a nie w jej uzasadnieniu.

Wskazać także należy, że co do zasady, zaskarżenie decyzji w części jest możliwe, a organ odwoławczy nie może orzekać o decyzji w zakresie w jakim nie została ona zaskarżona.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazano, że w przypadku, gdy strona jednoznacznie w odwołaniu wskazuje, że zaskarża decyzję pierwszo-instancyjną w określonej, dającej się wyodrębnić części - to organ drugiej instancji nie może wykroczyć poza tak wyznaczone granice kompetencji organu odwoławczego. W konsekwencji nie może on poddać kontroli niezaskarżonej części decyzji organu pierwszej instancji i ponownie rozpatrzyć sprawę także w zakresie rozstrzygniętym niezaskarżoną częścią orzeczenia. Rozpoznanie sprawy poza zakresem odwołania powoduje działanie organu odwoławczego z urzędu, a do takiego działania organ ten nie jest uprawniony (por. wyroki WSA Warszawie z dnia 13 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 118/20 oraz z dnia 13 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 119/20,wyrok WSA w Łodzi z dnia 20 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SA/Łd 426/19).

W sytuacji w jakiej organ nie przyjął wskazanej wyżej interpretacji odwołania, powinien co najmniej zwrócić się do skarżącego o wyjaśnienie kwestii zakresu zaskarżenia. Bez potwierdzenia zaskarżenia punktu I orzeczenia orzekanie o nim było niezasadne.

Organ w ogóle nie orzekł o tej części decyzji, która na pewno podlegała zaskarżeniu, natomiast orzekł o części decyzji, która najprawdopodobniej nie została zaskarżona. Stanowi to uchybienie przepisowi prawa procesowego – art. 138 § 1 k.p.a., mające wpływ na wynik sprawy.

Wydana przez organ odwoławczy decyzja podlegała uchyleniu w całości, inne rozstrzygnięcie sprawy wobec braku orzeczenia o utrzymaniu w mocy części decyzji organu pierwszej instancji – jej punktu II było bowiem niemożliwe.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni przedstawioną wykładnię art. 5 ust. 2a ustawy oraz wyda orzeczenie zgodne z zakresem zaskarżenia decyzji pierwszoinstancyjnej. Wskazać należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd wydał w niniejszej sprawie wyrok na posiedzeniu niejawnym na podstawie art.133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Zarządzeniem Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku nr 49/2020 z dnia 19 października 2020 r. odwołano rozprawy, utrzymując działalność orzeczniczą Sądu w trybie rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych.