Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 828/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 2a, art. 13 ust. 1, art. 13a ust. 1, art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 7, art. 75, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.) Asesor WSA Marcin Olejniczak Protokolant Asystent sędziego Izabela Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2022 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącego K.S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021r., poz. 735), zwanej k.p.a., i art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6, ust. 3, ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019r., poz. 2407 ze zm.), zwanej u.p.p.w.d., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i jego zwrotu za okres świadczeniowy 2019/2021.

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że wniosek K.S. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2019/2021 został złożony w dniu 31 lipca 2019r. We wniosku skarżący wskazał, że składa wniosek o przyznanie świadczenia na dzieci: K.S. i K.S., które z nim zamieszkują i które pozostają na jego utrzymaniu, a ponadto oświadczył, że jest żonaty. Kolegium dodało przy tym, że wniosek zawiera pouczenie o kryteriach, jakie należy spełniać do otrzymywania świadczenia wychowawczego i kiedy świadczenie to nie przysługuje, a ponadto skarżący został zobowiązany do niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenia między innymi o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

Następnie Kolegium wyjaśniło, że organ I instancji informacją z dnia 7 sierpnia 2019r., poinformował skarżącego o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: K.S. w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 lipca 2019r. do 31 maja 2021r., i K.S. w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2019r. do 31 maja 2021r.

W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 5 marca 2021r. między innymi wynika, że K.S. od maja do października 2020r. wraz z dziećmi przebywała w wynajętym mieszkaniu przy ul. [...] Od listopada 2020r. ponownie wraz z dziećmi zamieszkała przy ul. [...]. Jej mąż K.S., z którym jest w trakcie rozwodu decyzją Sądu wyprowadził się z mieszkania. K.S. w dniu 3 marca 2021r. złożyła oświadczenie, z którego między innymi wynika, że od listopada 2020r. ponownie mieszka wraz z dziećmi w domu przy ul. [...], a mąż K.S. opuścił mieszkanie 30 października 2020r. i z nimi nie mieszka.

Kolegium zwróciło zatem uwagę, że organ I instancji decyzją z dnia [...] r. zmieniło prawa skarżącego do świadczenia wychowawczego w ten sposób, że odmówił skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: K.S. i K.S. od dnia 1 maja 2020r. Kolegium decyzją ostateczną z dnia [...] r., nr [...] utrzymało w mocy ww. decyzję organu I instancji.

Analizując sprawę Kolegium stwierdziło, że z karty zrealizowanych świadczeń prowadzonej przez organ I instancji między innymi wynika, że skarżącemu w okresie od 1 maja 2020r. do 31 stycznia 2021r. wypłacono świadczenie wychowawcze w kwocie 9.000,00 zł. Organ I instancji decyzją z dnia z dnia [...], nr orzekł:

1) że strona nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze:

a) na dziecko K.S. - w wysokości 500,00 zł miesięcznie za okres od 1 maja 2020r. do 31 stycznia 2021r.,

b) na dziecko K.S. - w wysokości 500,00 zł miesięcznie za okres od 1 maja 2020r. do 31 stycznia 2021r.,

2) o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dzieci: K.S. i K.S. za okres od 1 maja 2020r. do 31 stycznia 2021 r. w wysokości 9.000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

W ocenie Kolegium, istotną dla rozpoznania przedmiotowej sprawy jest ocena, czy w sytuacji, gdy decyzją ostateczną odmówiono skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego od dnia 1 maja 2020r., to czy występują ustawowe przesłanki do wydania decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym i jego zwrocie.

Kolegium stwierdziło, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku niezwłocznego poinformowania organu I instancji o zmianie mającej wpływ na prawo strony do świadczenia wychowawczego, wynikającego z art. 20 ust. 1 u.p.p.w.d., gdyż o fakcie, że od miejscem zamieszkania dzieci jest miejsce zamieszkania ich matki organ dowiedział się nie od strony.

Kolegium oceniło, że okoliczność, że od dnia 1 maja 2020r. miejscem zamieszkania dzieci jest miejsce zamieszkania ich matki miała wpływ na prawo skarżącego do świadczenia wychowawczego.

Nadto Kolegium podkreśliło, że skarżącemu w okresie od 1 maja 2020r. do 31 stycznia 2021r. wypłacono świadczenie wychowawcze mimo braku prawa do tego świadczenia, ponieważ na podstawie decyzji ostatecznej odmówiono mu prawa do tego świadczenia od 1 maja 2020r. Zdaniem zatem Kolegium, ustalony stan faktyczny dostarczył jednoznacznych podstaw do zakwalifikowania świadczenia wychowawczego wypłaconego skarżącemu w okresie od 1 maja 2020r. do 31 stycznia 2021r. za nienależnie pobrane świadczenie.

W ocenie Kolegium, wydana przez organ I instancji decyzja jest spełnieniem zawartej w art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. definicji nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, którą zgodnie z obowiązującymi przepisami był zobowiązany wydać.

Kolegium wyjaśniło również, że obowiązek zapłaty odsetek od świadczeń nienależnie pobranych wynika z przepisów prawa a sposób ich wyliczenia i ich ustalenie jest czynnością materialno techniczną. Za prawidłowe naliczenie odsetek oraz ich zapłatę odpowiedzialny jest dłużnik, który w razie wątpliwości może zwrócić się do organu o wskazanie kwoty odsetek od należności głównej.

Jednocześnie Kolegium poinformowało, że dopiero, gdy ostateczną stanie się decyzja o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym i zwrocie tego świadczenia strona może wystąpić z wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że przyznane świadczenie było przekazywane na numer rachunku bankowego wskazany przez stronę. Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie nakłada na organ I instancji obowiązku sprawdzania do kogo należy numer rachunku wskazany przez stronę oraz kto z tego rachunku wypłacał środki finansowe w tym świadczenie wychowawcze. Zdaniem zatem Kolegium, rozliczenia między stroną a współmałżonką nie mają wpływu na zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie. Ponadto Kolegium stwierdziło, że nie ma podstaw do twierdzenia, iż w decyzji organu I instancji został naruszony art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt. 6 u.p.p.w.d. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że dołączony do odwołania wydruk z rachunku bankowego i protokół, z rozprawy nie mają wpływu na zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie.

W odniesieniu do pozostałych zarzutów zawartych w odwołaniu Kolegium oceniło, że są one chybione i nie mają wpływu na zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył K.S., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, zarzucając:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) przepisów art. 25 ust. 1 w związku z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i tym samym zobowiązanie skarżącego do zwrotu świadczenia nienależnie pobranego, w sytuacji gdy w okresie świadczeniowym nie była rozstrzygnięta kwestia opieki i władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi, a świadczenie wychowawcze było wpłacane przez organ na wspólny rachunek bankowy małżonków pozostających wówczas w związku małżeńskim i wypłacane cyklicznie przez matkę dzieci z przeznaczeniem na zaspakajanie potrzeb rodziny,

b) przepisu art. 25 ust. 2 pkt 6 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że świadczenie wychowawcze pobrane przez skarżącego w okresie od 1 maja 2020r. do 31 stycznia 2021r. było świadczeniem nienależnym, podczas gdy skarżący nie pobierał świadczenia w złej wierze i tym samym nie dopuścił się świadomego wprowadzenia w błąd organu,

2. naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a) art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez wydanie decyzji bez rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, w szczególności pominięcia dowodu z dokumentów złożonych do akt sprawy - wyciągów z rachunku bankowego oraz z protokołu z rozprawy rozwodowej przed Sądem Okręgowym w Ł. z dnia [...]r.., z których wynikało, że matka dzieci – K.S. pobiera świadczenie wychowawcze 500+, co skutkowało błędnymi ustaleniami faktycznymi organu w kwestii wykorzystania przyznanych środków finansowych oraz bezpodstawnym uznaniem, że zachodzi konieczność orzeczenia o zwrocie pobranego świadczenia jako nienależnego,

b) naruszenie przepisu art. 7 w związku z art. 75 § 1, art. 77 ust. 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia z urzędu dowodu z przesłuchania świadka – K.S. w celu wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, tj. kwestii wypłat i przeznaczenia przyznanych świadczeń wychowawczych w okresie od 1 maja 2020r. do 31 stycznia 2021r., co doprowadziło do uznania, że świadczenie wychowawcze było przez skarżącego pobrane nienależnie pomimo, że z dowodów z dokumentów wynika, że świadczenie to wydatkowane zostało w sposób zgodny z celem przez matkę dzieci.

W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, skierowanie sprawy na rozprawę i o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka K.S. w celu wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych sprawy, tj. przez kogo oraz w jaki sposób zostały pobrane oraz na jaki cel zostały przeznaczone świadczenia wychowawcze w okresie od 1 maja 2020r. do 31 stycznia 2021r. oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Pełnomocnik skarżącego podniosła, że organ wydał decyzję zobowiązującą do zwrotu świadczenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego bez ustalenia, czy skarżący miał świadomość tego, że utracił prawo do świadczeń wychowawczych na swoje dzieci. Jednocześnie dodała, że organ nie uwzględnił faktu, że kwestia ustalenia zakresu władzy rodzicielskiej i opieki nad dziećmi była w okresie świadczeniowym sporna między stronami. Doprowadziło to do mylnego przekonania organu o zmianie sytuacji rodzinnej oraz niespełnianiu przez ojca dzieci przesłanek uzasadniających przyznanie świadczenia wychowawczego na małoletnie dzieci, co skutkowało uznaniem świadczeń jako nienależnie pobranych i zobowiązaniem przez organ skarżącego do ich zwrotu.

Ponadto pełnomocnik skarżącego podniosła, że świadczenia wychowawcze, zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy złożonym do wniosków o ich przyznanie, wpływały na wspólny rachunek bankowy małżonków. Skarżący nie pobierał tych świadczeń, zatem - w ocenie pełnomocnik - nie można uznać, że skarżący działał w złej wierze i w sposób świadomy pobierał świadczenia wiedząc że są one nienależne, ponieważ taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca. Faktycznym beneficjentem świadczeń była K.S.. Zdaniem pełnomocnik skarżącego, organ I instancji, jak również organ odwoławczy, pominęły szereg okoliczności faktycznych dotyczących sposobu, w jaki spożytkowane zostały środki. Całość świadczenia wychowawczego wpływała na konto wspólne K.S. i K.S. Środkami tymi dysponowała wyłącznie żona skarżącego, comiesięcznie wypłacając je z konta w całości i przeznaczając na potrzeby małoletnich. Pełnomocnik dodała, że skarżący nigdy nie dysponował powyższymi środkami, nie korzystał z nich niezgodnie z ich przeznaczeniem.

Pełnomocnik wskazała, że skoro pobrane przez matkę dzieci świadczenia wychowawcze zostały spożytkowane na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb dzieci, to tym samym świadczenia te nie zostały przez skarżącego nienależnie pobrane.

W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i jego zwrotu za okres świadczeniowy 2019/2021.

Podstawę materialnoprawną wydanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.) - dalej: p.p.w.d.

W pierwszej kolejności należy przywołać art. 4 ust. 1 p.p.w.d., zgodnie z którym celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo 3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo 4) dyrektorowi domu pomocy społecznej (art. 4 ust. 2 p.p.w.d.). Stosownie zaś do treści art. 5 ust. 2a p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Z mocy art. 13 ust. 1 p.p.w.d. ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka albo dyrektora domu pomocy społecznej. Natomiast jak wynika z art. 13a ust. 1 p.p.w.d. przyznanie przez organ właściwy lub wojewodę świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji. Odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenie lub zmiana prawa do świadczenia wychowawczego oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wymagają wydania decyzji.

Kolegium zasadnie podniosło, że przepisy art. 4 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 p.p.w.d. wskazują, iż podstawowe znaczenie dla ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego ma wykazanie, czy dzieci pozostają pod opieką oraz na utrzymaniu rodziców, ponieważ świadczenie wychowawcze przyznawane na gruncie ustawy ma na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem dzieci. Wolą ustawodawcy było skierowanie świadczenia do rąk osoby, która się dzieckiem opiekuje. Zasadnie także Kolegium podnosi, że od dnia 1 maja 2020 r. skarżący nie sprawuje bezpośredniej opieki nad dziećmi K.S. i K.S., co skutkuje brakiem uprawnień do pobierania świadczenia wychowawczego na dzieci. Jednakże Kolegium pominęło istotne w sprawie rozróżnienie między przyznaniem świadczenia wychowawczego a nienależnie pobranym świadczeniem wychowawczym, którego należało dokonać mając przy tym na uwadze cel regulacji ustawowej, jakim jest udzielenie przez Państwo pomocy rodzicom (opiekunom) w wychowaniu dzieci w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (por. wyrok NSA z dnia 19 października 2021 r., I OSK 540/21, Lex nr 3274243). Intencje ustawodawcy wyartykułowane zostały w uzasadnieniu do rządowego projektu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (druk VIII.216), gdzie wskazano, że "celem projektowanej ustawy jest przede wszystkim pomoc finansowa kierowana do rodzin wychowujących dzieci. Rodziny wychowujące potomstwo będą mogły otrzymać nowe świadczenie wychowawcze. Świadczenie skierowane będzie do rodzin wychowujących dzieci do 18. roku życia. Proponowane rozwiązanie ma zmniejszyć obciążenia finansowe rodzin związane z wychowywaniem dzieci, a tym samym zachęcać do podejmowania decyzji o posiadaniu większej liczby dzieci." W uzasadnieniu projektu podniesiono nadto, że "istotą wprowadzanych projektowaną ustawą regulacji jest objęcie świadczeniem wychowawczym możliwie jak najszerszego zakresu osób posiadających na swoim utrzymaniu dzieci, realizując tym samym podstawowy cel, tj. wsparcie ekonomiczne rodzin, w szczególności tych zagrożonych ubóstwem, oraz częściowe pokrycie wydatków rodziców lub opiekunów dzieci z tytułu wysokich kosztów ich wychowania i wykształcenia."

W orzecznictwie wskazuje się, że chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi, to w istocie świadczenie to służy dziecku. W konsekwencji okoliczność, na co zostało przeznaczone wypłacone świadczenie ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne. Ustalenie miejsca zamieszkania dzieci przy matce nie upoważnia organu do niejako automatycznego uznania świadczeń za nienależnie pobrane (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 26 listopada 2021 r., II SA/Gl 745/21, Lex nr 3275524; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 3 lutego 2022 r., II SA/Sz 1114/21, Lex nr 3322922; wyrok WS w Gliwicach z dnia 23 lutego 2022 r., II SA/Gl 1523/21, Lex nr 3330418).

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 października 2021 r. (I OSK 540/21, Lex nr 3274243) ustawowe wskazanie celu świadczenia jest wyraźną deklaracją intencji prawodawcy i wskazówką interpretacyjną co do całości ustawy a konsekwencją tak ukształtowanego normatywnego określenia celu świadczenia jest konieczność ustalenia w sprawie o zwrot nienależnie pobranego świadczenia, czy świadczenia wychowawcze w spornym okresie były w istocie przekazywane na częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci. Naczelny Sąd Administracyjne zwraca uwagę, że przepisy p.p.w.d. w interesie wszystkich świadczeniobiorców muszą być interpretowane ściśle, co jednak nie może oznaczać, że ich wykładnia i stosowanie mają być dokonywane w sposób automatyczny, restrykcyjny czy wręcz formalistyczny. Wolą ustawodawcy było skierowanie świadczeń wychowawczych - jako należnych osobie małoletniej - do rąk jej rzeczywistego opiekuna, jednakże w kontekście instytucji świadczenia nienależnie pobranego konieczne wydaje się powiązanie tego aspektu świadczenia osobistego z czerpaniem korzyści z tych środków i pobraniem świadczeń niezgodnie z celem ustawy. W przywołanym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny wyraża pogląd, że w przypadku gdyby świadczenie wychowawcze było w istocie pobierane w celu wydatkowania ich na potrzeby dzieci przez drugiego z rodziców, który zamieszkuje z dziećmi i ponosi wydatki na ich utrzymanie, wówczas nie można byłoby uznać, że świadczenie wychowawcze było pobrane nienależnie i powinno podlegać zwrotowi.

W niniejszej sprawie, jak wynika z ustaleń faktycznych, w dniu 31 lipca 2019 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci K.S. i K.S. Skarżącemu przyznano świadczenie w wysokości po 500 złotych na każde z dziecina okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. Skarżący został pouczony o przypadkach, w których świadczenie mu nie przysługuje. W dacie złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia, zarówno skarżący, jak i matka dzieci posiadali pełnię praw rodzicielskich względem małoletnich i wspólnie z nimi zamieszkiwali. Bezspornym pozostaje także to, że od dnia 1 maja 2020 r. skarżący nie zamieszkuje z dziećmi K.S. i K.S. Dzieci zamieszkują z matką, która je utrzymuje. Skarżący pobierał świadczenie do dnia 31 stycznia 2021 r. Skarżący podnosił, że w przedmiotowym okresie całość świadczenia wpływała na wspólny rachunek bankowy skarżącego i jego żony – matki dzieci, która dysponowała tymi środkami wypłacając je w całości z konta i przeznaczając na potrzeby małoletnich. Skarżący wywodził, że nigdy nie dysponował środkami pochodzącymi ze świadczenia wychowawczego, nie korzystał z nich niezgodnie z przeznaczeniem. Skarżący złożył wniosek o przeprowadzenie na tę okoliczność dowodu z dokumentów w postaci wyciągu z rachunku bankowego oraz protokołu rozprawy w sprawie o rozwód, obejmujący zeznania żony – K.S., z których wynika, że nie miała żadnych problemów z dostępem do świadczenia.

Kolegium w uzasadnieniu swojej decyzji wskazało, że organ I instancji nie miał obowiązku sprawdzania do kogo należy numer rachunku wskazany przez stronę oraz kto z tego rachunku wypłacał środki finansowe w tym świadczenie wychowawcze; rozliczenia między skarżącym w współmałżonką nie mają w opinii Kolegium wpływu na zapadłe rozstrzygnięcie. Za nieistotne Kolegium uznało dowody w postaci wydruku z rachunku bankowego oraz protokołu z rozprawy. Wskazało jako podstawę swego rozstrzygnięcia art. 25 ust. 2 pkt 6 p.p.w.d. przy czym podniosło, że podstawą uznania świadczenia za nienależnie pobrane i orzeczenie jego zwrotu jest fakt niesprawowania przez skarżącego bezpośredniej opieki nad dziećmi w spornym okresie. W konsekwencji organ nie wyjaśnił podstawowej okoliczności w sprawie, którą uznał za nieistotną, a mianowicie czy środki z przyznanych świadczeń wychowawczych były pobierane przez skarżącego niezgodnie z celem ustawy, czy też zostały pobrane przez matkę dzieci w celu wydatkowania na ich potrzeby a więc w sposób odpowiadający celowi ustawy. Konieczne jest odniesienie się do twierdzeń skarżącego oraz przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i dowodowego w powyższym zakresie.

Na gruncie powyższych rozważań Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego tj. art. 25 ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 6 p.p.w.d. poprzez jego nieprawidłową wykładnię a także z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, art. 75 oraz art. 77 § 1 k.p.a., będącego konsekwencją naruszenia prawa materialnego a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Za nieuzasadniony Sąd uznał podnoszony w skardze zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. dochodzi wtedy, gdy uzasadnienie decyzji nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie albo gdy mimo formalnej poprawności jego treść - ze względu np. na ogólnikowość stwierdzeń i argumentów - nie pozwala na skontrolowanie poprawności rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym czyni w stopniu istotnym wątpliwym poprawność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie (wyrok NSA 6 października 2020 r., I OSK 3235/18, Lex nr 3081748). Uzasadnienie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., wydanej w niniejszej sprawie, zawiera wymagane elementy a jego treść poddaje się kontroli sądowej, odwołuje się do faktów łącząc sferę faktyczną i prawną.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy administracji zastosują się do przedstawionej powyższej oceny prawnej i wskazań Sądu.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu postanowień obu instancji. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.

k.ż.