Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 262/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus WSA Bożena Popowska Protokolant ref.-staż. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 lutego 2006r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] r. nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w [...] na rzecz skarżącego 168(stosześćdziesiątosiem) zł tytułem zwrotu kosztów sądowych, 3. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/B. Popowska /-/P. Miładowski /-/ E.Makosz-Frymus KP


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] na podstawie art. 13 ust. 2a i 2b oraz art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., nr 71, poz. 838 ze zm.), w związku z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 VI 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. nr 98, poz. 602 ze zm.) oraz rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. nr 44, poz. 432) i art. 104 § 1 kpa. Naczelnik Urzędu Celnego w [...] obciążył W. S. karą pieniężną w wysokości 4200 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. W uzasadnieniu orzeczenia Naczelnik Urzędu Celnego stwierdził, że zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, przejazd pojazdem nienormatywnym jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania zezwolenia, którego strona nie okazała. Organ wskazał, że karę pieniężną nałożono na podstawie kontroli pojazdu przeprowadzonej w dniu[...] . o godz. [...] i potwierdzonej zapisem protokołu nr [...] z kontroli pojazdu wyjeżdżającego z terytorium RP. Protokół stanowił integralną część decyzji.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył W. S. podnosząc, że zgodnie z dokumentami przewozu towar był załadowany poprawnie i z zachowaniem niezbędnych parametrów. Odwołujący się podważał prawidłowość pomiaru podnosząc, iż pomiar ten był wadliwy gdyż na jego wpływ miała awaria zawieszenia pojazdu. Przy wjeździe bowiem na terminal nastąpiło zawieszenie się zaworu regulującego ciśnienie w poduszkach pneumatycznych naczepy. Kierowca zauważył awarię i poprosił kontrolera celnego o przeprowadzenie ponownego pomiaru. Prośby tej jednak nie uwzględniono. W ocenie odwołującego się wynik ważenia jest następstwem wypadku losowego, a nie zaniedbaniem obowiązków przewoźnika. Nadto skoro nie przekroczono masy całkowitej pojazdu, gdyż ładunek ważył jedynie 16 ton, to przy takich parametrach nie mogło dojść do przeciążenia osi. Strona domagała się przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność wystąpienia awarii i jej skutków na wynik dokonanego przez organ pomiaru, skoro kwestionuje się złożone prze kierowcę wyjaśnienia.

Decyzją z dnia [...] ., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 104 i art. 107 kpa. oraz art. 13 ust. 2 pkt 3, ust. 2a i 2b, art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 III 1985 r. o drogach publicznych § 4 i § 5 ust. 4 Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999r. Dz.U. nr 44 poz. 432. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, Dyrektor Izby Celnej w [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że kara pieniężna została nałożona na przejściu granicznym w[...], po przeprowadzeniu pomiaru dynamicznego obciążenia osi pojazdu o nr rejestracyjnym [...], należącego do firmy przewozowej [...] i stwierdzenia przekroczenia na piątej osi pojazdu dopuszczalnych norm nacisku. Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że pomiaru nacisku dokonano na wadze dynamicznej typu RPT 97-114, posiadającej ważne świadectwo legalizacji wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze, a wagi tego typu zostały zatwierdzone decyzją Prezesa Głównego Urzędu Miar do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów. Pomiaru rozstawu osi dokonano przy pomocy przymiaru stalowego tzw. ruletki, posiadającej świadectwo legalizacji wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze, a warunki dokonywania pomiaru odpowiadały parametrom określonym w świadectwie legalizacji wagi. Nałożenie kary pieniężnej odbyło się zgodnie z art. 40b ust. 2 i art. 13 ust. 2b ustawy o drogach publicznych, a jej wysokość jest automatycznie obliczana przez oprogramowanie, które jest integralnym elementem systemu ważenia i przetwarzania danych oraz załącznik do ustawy o drogach publicznych. Organ II instancji szczegółowo ukazał techniczne etapy procesu ważenia oraz system zabezpieczeń zapewniający jego prawidłowy przebieg a także stwierdził, że brak reakcji aparatury kontrolnej potwierdza prawidłowość pomiaru, a w konsekwencji, podważa zasadność kwestionowania wyniku ważenia. Wg organu odwoławczego kierowca pojazdu nie poinformował funkcjonariusza dokonującego bezpośrednio ważenia o awarii, lecz uwagę taką wniósł dopiero do protokołu ważenia. W tych okolicznościach wynik ważenia dynamicznego odzwierciedlał stan faktyczny pojazdu po zjechaniu z drogi publicznej . Nie było zatem podstaw do powtórnego ważenia pojazdu.

W uzasadnieniu podkreślono również, że kara za przejazd pojazdem nienormatywnym jest pobierana niezależnie od przyczyny przekroczenia nacisku na oś, przekonania kierowcy, co do wielkości nacisku czy też ewentualnej winy kierowcy, a pobór opłaty ma charakter obligatoryjny. Okoliczność nie przekroczenia maksymalnie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu i rozłożenie ładunku jest bez znaczenia wobec stwierdzonego przekroczenia nacisku na oś przez legalizowaną wagę tym więcej, że gdyby nastąpiło przekroczenie masy , strona zostałaby obciążona z tego tytułu dodatkową opłatą. Art. 61 ust. 2 pkt. 1 Praw o ruchu drogowym nakłada na przewoźnika obowiązek takiego rozmieszczenia ładunku by nie powodował przekroczeni dopuszczalnych nacisków osi na drogę.

Skargę na powyższą decyzję wniósł W. S. przytaczając w istocie argumenty podniesione wcześniej w odwołaniu, a nadto podnosząc, że kontrolowany pojazd przez kilka godzin stał na terminalu, a przyczyny zwłoki nie zostały wyjaśnione i uwzględnione. Kierowca dotarł na przejście graniczne sprawnym pojazdem. Awaria zawieszenia miała miejsce dopiero na terminalu. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w [...] podtrzymał w całości swą dotychczasową argumentację, podkreślając , że do obowiązków przewoźnika należy takie załadowanie pojazdu by odpowiadał on ustawowym parametrom. Nie zachodziła też konieczność ani potrzeba ponownego ważenia pojazdu, bowiem wszystkie jego osie były ważone w taki sam sposób, przy użyciu tego samego sprzętu, w tym samym odcinku czasowym. Skoro 4 osie wykazały mniejszy od dopuszczalnego nacisk na jezdnię, to odpada argument, iż do pomiaru użyto nieodpowiedniego sprzętu bądź zastosowano niewłaściwą metodę.

Kierowca podczas czynności pomiarowych miał możliwość odniesienia się, co do sposobu i formy ich przeprowadzenia i skorzystał z tego uprawnienia wnosząc swoje uwagi do protokołu kontroli pojazdu. Oś piąta pojazdu jest osią składową osi wielokrotnej i przy nacisku ponad 92 kN do 100 kN należało pobrać karę pieniężną w kwocie 4200 zł przy przekroczeniu nacisku o 18,35 kN.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 8 lutego 2006r. o przedstawienie stosownego upoważnienia wydanego przez Naczelnika Urzędu Celnego w [...] bądź Dyrektora Urzędu Celnego w [...] dla funkcjonariusza celnego, którego podpis widnieje pod decyzją pierwszoinstancyjną, Zastępca Naczelnika Urzędu Celnego w [...] wskazał, że upoważnienie to wynika z zakresu obowiązków i uprawnień funkcjonariusza, wynikających z regulaminu wprowadzonego decyzją nr [...] Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia[...] . – Regulamin organizacyjny. Regulamin ten określa zakres zadań i kompetencje poszczególnych komórek urzędu, ich funkcjonariuszy, w tym i uprawnienia do działania w imieniu Naczelnika Urzędu Celnego. Zatem na dzień wydania decyzji pierwszoinstancyjnej funkcjonariusz – G. N. – starszy kontroler celny posiadając obowiązki i uprawnienia określone w pkt I.1 oraz pkt II w/w karty mogła decyzję organu podpisać. Szczegółowe obowiązki i uprawnienia kierowników komórek, funkcjonariuszy celnych określono przy tym na podstawie także art. 284 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. – Kodeks celny. Jakkolwiek w dniu wydawania decyzji organem administracji państwowej był już Naczelnik Urzędu Celnego, to zgodnie z ustawą z 20 marca 2002r. w przekształceniach w administracji celnej...( Dz. U. nr 41 poz. 365), na podstawie art. 38 wymienionej ustawy dotychczasowa pieczęć organu ( wskazująca na upoważnienie Dyrektora Urzędu Celnego) zachowała swoją ważność.

Skargę wniesiono pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.). W międzyczasie doszło do reformy sądownictwa administracyjnego i w myśl art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., a postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie jest wolna od uchybień, które pociągają za sobą konieczność jej uchylenia.

Generalnie wskazane przez organy administracji publicznej orzekające w tej sprawie procedury zarówno co do ważenia na przedmiotowej wadze dynamicznej oraz związane z nałożeniem kary mają podstawę materialnoprawną.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 21 III 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., nr 71, poz. 838 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji korzystanie z dróg publicznych mogło być uzależnione od wniesienia opłat drogowych, które zgodnie z art. 13 ust. 2 pkt 3 mogły być pobierane m.in. za przejazdy po drogach publicznych pojazdów zarejestrowanych w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach. Z kolei art. 13 ust. 2a stanowił, iż za przejazd po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 3, bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu pobiera się kary pieniężne, których wysokość – w myśl ust. 2b powołanego artykułu – określał załącznik do ustawy.

Jeśli zatem przy pomiarze nacisku na osi w rozumieniu § 4 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 1 kwietnia 1999r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. z 2003 r., nr 32, poz. 262), stwierdzono przekroczenie dopuszczalnych norm określonych w § 5 cytowanego rozporządzenia(przekroczenie nacisku na piątej osi), a kierowca pojazdu nie okazał stosownego zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym, to co do zasady istniały podstawy do wymierzenia wskazanej w decyzji kary pieniężnej. Karę tę mógł nałożyć w imieniu organu wskazany na decyzji pierwszoinstancyjnej funkcjonariusz. Kwestię jego upoważnienia w związku z przekształceniami w administracji celnej w sposób dostatecznie przekonujący wyjaśnił na wezwanie Sądu organ II instancji. Wbrew też twierdzeniom strony skarżącej nie można skutecznie kwestionować sposobu dokonywania pomiarów i ważenia na tej tylko podstawie, że wynikająca z przepisów procedura i typy urządzeń pomiarowych zakładają ich "nieomylność".

Z akt sprawy wynika, że ważenia pojazdu dokonano przy pomocy dynamicznej wagi samochodowej typu RPT-97-114, przystosowanej do ważenia pojazdów. Waga ta posiada ważne świadectwo legalizacji wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze w dniu 15 stycznia 2002 r., a wagi tego typu zostały zatwierdzone do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów, decyzją Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 8 czerwca 1998 r., nr ZT 488/98. Pomiaru rozstawu osi dokonano przy pomocy przymiaru stalowego tzw. ruletki, posiadającej świadectwo legalizacji wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze dnia 19 czerwca 2001 r., a warunki dokonywania pomiaru odpowiadały parametrom określonym w świadectwie legalizacji wskazanych urządzeń pomiarowych.

Należy podkreślić, że zgodnie ze świadectwem legalizacji waga dokonuje poprawnych pomiarów przy zachowaniu przez kierowcę prędkości w granicach od 2 do 6 km/h, a każde przekroczenie tej prędkości powoduje włączenie sygnalizacji o błędzie ważenia. Z kolei każdorazowe pomniejszenie wyników ważenia o 200 kg masy przypadającej na każdą oś oraz o dodatkowe 2 % zmierzonej masy całkowitej gwarantuje ochronę interesów przewoźnika i stanowi korektę ewentualnych błędów pomiaru wynikających z nieznacznego przyspieszania w granicach prędkości od 2 do 6 km/h. Na marginesie należy zauważyć, że samochody poruszają się po drogach publicznych z nieporównywalnie większa prędkością i większym przyspieszeniem, w związku, z czym związane z przyspieszaniem przeciążenia osi przekraczające dopuszczalne normy są znacznie większe i muszą się niekorzystnie odbijać na jakości dróg. Ponadto trzeba pamiętać, że legalizacja wagi świadczy o prawidłowości jej działania w każdym miejscu i w każdych warunkach opisanych w instrukcji wagi (por. wyrok NSA z dnia 12 II 1998r., sygn. akt II SA 1409/97). Nadto należy zauważyć, że zgodnie z art.16 ust.3 z 1993 ustawy o miarach zatwierdzenie przyrządu pomiarowego jest decyzją administracyjną i dopóki decyzja ta nie utraciła ważności można dokonywać na niej pomiarów, tym bardziej, jeśli posiada ona ważne świadectwo legalizacji. Nawet gdyby przyjąć pojawiające się w publikacjach poglądy, według których zarządzenie nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar w oparciu, o które pomiaru dokonano, utraciło moc z 30 czerwca 2002r., to i ten zarzut nie mógłby skutkować wyeliminowaniem zaskarżonego aktu z obrotu prawnego. Okoliczność, iż uprawniony podmiot nie skorzystał z delegacji ustawowej i nie wydał aktu podustawowego normującego przebieg m.in. ważenia pojazdów w ruchu nie może powodować stanu bezczynności organów administracji publicznej w sytuacji naruszeń ustawowych obowiązków w tym obowiązku określonego w art. 64 i następnych Prawa o ruchu drogowym i postanowień ustawy o Drogach publicznych.

Także nowa (z 11.05.2001 r.) ustawa Prawo o miarach prócz podobnej do wyżej przedstawionej regulacji (art.16) w art.29 stanowi, że do czasu wejścia w życie przepisów wykonawczych prawna kontrola metrologiczna odbywa się na podstawie przepisów dotychczasowych, nie dłużej jednak niż przez rok od dnia wejścia w życie ustawy (tj. w zakresie dotyczącym niniejszej sprawy do 1 stycznia 2004), a przyrządy pomiarowe zalegalizowane lub uwierzytelnione przed dniem wejścia w życie ustawy, nawet nie spełniające jej przepisów, mogą być nadal legalizowane o ile spełniają wymagania dotychczasowych przepisów, nie dłużej niż przez 10 lat od dnia wejścia w życie ustawy. Poczynione wyżej rozważania mają odniesienie do sytuacji gdy cały proces związany z kontrolą graniczną i proces ważenia odbywa się wg standardów procedury administracyjnej, w szczególności w zgodzie z jej podstawowymi założeniami zawartymi w art. 6,7,8,9 oraz nadto 77 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazane wyżej przepisy nakazują organom prowadzącym postępowanie administracyjne po pierwsze działać na podstawie przepisów prawa, po wtóre podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego mając na względzie i interes społeczny, i interes obywateli, po trzecie postępowanie to należy prowadzić w taki sposób by pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa i wyczerpująco informować o okolicznościach faktycznych i prawnych które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem spraw. Organ administracji publicznej obowiązany jest nadto w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i w każdym stadium postępowania dopuścić nawet z urzędu dowód istotny dla rozstrzygnięcia sprawy. Tymczasem w niniejszej sprawie postępowanie organu odbiegało od wskazanych wyżej standardów procedowania administracyjnego. W ocenie Sądu nie ma potrzeby przeprowadzenia powtórnego ważenia nacisku na oś na legalizowanych wagach w sytuacji gdy strona nie przedstawia żadnego racjonalnego uzasadnienia lub gdy jedyny zarzut sprowadza się do tego, że masa całkowita pojazdu poddanego kontroli jest mniejsza niż dopuszczalna i że w ocenie dokonującego przewozu ładunek został prawidłowo rozmieszczony na pojeździe w sytuacji gdy urządzenia pomiarowe jak w tej sprawie nie sygnalizowały wadliwości procesu pomiarowego. Wbrew jednak ocenie organu orzekającego w tej sprawie strona wskazała okoliczność która mogła wpłynąć na wynik ważenia. Skoro pomiaru na przedmiotowej wadze dokonuje się w określonych warunkach i zależy on m. in. od sposobu najazdu, to nie można arbitralnie przesądzić, że uszkodzenie podwozia nie miało wpływu na wynik owej czynności. Nie można też dyskredytować oświadczenia kierowcy o awarii tylko z tego powodu że zgłosił ją do protokołu ważenia. Nawet gdyby przyjąć ( a nie wynika to jednoznacznie z akt sprawy), że miał on sposobność o awarii poinformować w trakcie przejazdu przez wagę, to zgłoszenie o awarii przed wydaniem decyzji w tej sprawie powinno być podstawą poczynienia przez organy stosownych ustaleń faktycznych co do tego zastrzeżenia, a wobec potwierdzenia się awarii podwozia do przeprowadzenia powtórnego ważenia. Procedurę taką dopuszcza bowiem wskazane w zaskarżonym orzeczeniu zarządzenie nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar. Skoro takiej weryfikacji nie przeprowadzono, to owo uchybienie w sposób istotny wpłynęło na rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z 30.08. 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ppsa), co w konsekwencji skutkuje z mocy nadto art. 135, 152 i 200 ppsa wyeliminowaniem zaskarżonego aktu oraz go poprzedzającego z obrotu prawnego i orzeczenia jak w sentencji.

/-/ B. Popowska /-/ P. Miładowski /-/ E. Makosz-Frymus

KP