Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1189/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6369 Inne o symbolu podstawowym 636
Hasła tematyczne: Autorskie prawo
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 104 ust 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2006 nr 90 poz 631
law: Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, , Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, Asesor WSA Karolina Kisielewicz (spr.), Protokolant spec. Katarzyna Ławnik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2018 r. sprawy ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2017 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

P.sp. z o.o. z siedzibą w P. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] marca 2017 r. (znak: [...]) o uchyleniu decyzji organu I instancji i umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o zezwoleniu S. na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi.

Z okoliczności faktycznych sprawy ustalonych i przyjętych przez organy administracji z podstawę rozstrzygnięcia wynika, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z [...] maja 2009 r. (znak [...]) wydaną na podstawie art. 104 ust. 2 pkt 2 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawach autorskich i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r., nr 90, poz. 631) udzielił S. z siedzibą w W. zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do publikacji periodycznych oraz mających samodzielne znaczenie utworów składających się na zawartość publikacji periodycznych w zakresie, w jakim prawa te przysługują wydawcom ( "zezwolenie na zbiorowe zarządzenie:). W decyzji zezwolono ponadto na pobieranie wynagrodzeń na rzecz wydawców prasy z tytułu: 1) zamieszczania w celach dydaktycznych i naukowych w podręcznikach, wypisach i antologiach rozpowszechnionych fragmentów publikacji periodycznych, 2) odpłatnego udostępniania przez ośrodki informacji lub dokumentacji fragmentów publikacji periodycznych, 3) publicznego udostępniania utworów będących aktualnymi artykułami na tematy polityczne, gospodarcze lub religijne oraz aktualnymi wypowiedziami i fotografiami reporterskimi w taki sposób, aby każdy mógł mieć dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

P.Sp. z o.o. z siedzibą w P. w dniu 23 marca 2011 r. zwróciła się do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Zdaniem wnioskodawcy decyzja została wydana z rażącym naruszeniem art. 104 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych przez przyjęcie, że S. , które zrzesza wydawców jest organizacją zbiorowego zarządzania oraz w konsekwencji wydanie zezwolenia na prowadzenie przez S. działalności określonej w zaskarżonej decyzji.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z [...] września 2011 r. wydaną na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 158 § 1 k.p.a., odmówił P. stwierdzenia nieważności własnej decyzji z [...] maja 2009 r., a po rozpoznaniu wniosku P.o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] czerwca 2013 r. (znak [...], [...]) utrzymał w mocy tę decyzję.

Z akt sprawy wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po wyrokiem z 9 czerwca 2016 r., VII SA/Wa 801/16, po rozpoznaniu skargi P.na decyzję Ministra z [...] czerwca 2013 r., uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Sąd podał, że organ nie ocenił, czy P. Sp. z o. miała interes prawny w złożeniu wniosku o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] maja 2009 r. Sąd zwrócił uwagę, że Spółka nie była stroną postępowania zakończonego decyzją kwestionowaną w trybie nadzwyczajnym.

Organ odwoławczy wykonując wytyczne Sądu, pismem z 16 września 2016 r. wezwał P.do wykazania interesu prawnego w sprawie stwierdzenia nieważności zezwolenia na zbiorowe zarządzanie.

W odpowiedzi na to pismo P.w piśmie z 10 października 2016 r. podniosła, że ma interes prawny w zainicjowaniu postępowania o stwierdzenie nieważności zezwolenia na zbiorowe zarządzanie udzielonego S. . W uzasadnieniu wnioskodawczyni powołała się na :

a) art. 14 i art. 54 Konstytucji w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 3 i art. 29 ustawy o prawach autorskich, z powołanych przepisów wynika, że Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność prasy i innych środków społecznego przekazu, jak również wolność rozpowszechniania informacji, a w szczególności prawo do rozpowszechniania w celach informacyjnych przeglądów publikacji i utworów rozpowszechnionych,

b) art. 105 pkt 2 w zw. z art. 104 ustawy o prawach autorskich, z których wynika, że S. ma prawo żądania od P.informacji i dokumentów niezbędnych do określenia wysokości dochodzonych przez nią wynagrodzeń i opłat;

c) art. 105 pkt 1 w zw. z art. 104 w zw. z art. 79 i art. 25 ust. 1 pkt 3 oraz art. 29 tej ustawy w zw. z art. 7 ust. 2 pkt 1 i następne ustawy prawo prasowe, zgodnie z tymi przepisami S. ma możliwość wystąpienia na drogę postępowania sądowego przeciwko P. z powodu naruszania autorskich praw majątkowych członków S.

d) art. 6 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej w związku z art. 20 Konstytucji RP.

Strona dodała, że P. działa w oparciu o licencje ustawowe i absolutnie nie ma obowiązku występować o zgodę do wydawców, twórców, czy S. ani tym bardziej odprowadzać na rzecz tych podmiotów jakichkolwiek opłat. Zdaniem P., na mocy kwestionowanej decyzji S."wkracza w sferę prawną chronionej działalności prasowej wnioskodawcy". Skutkiem niezgodnego z prawem uzyskania tego uprawnienia jest stworzenie podmiotu, który może usiłować ograniczać prawa i obowiązku wykonywane na podstawie prawnomiędzynarodowych, konstytucyjnych i ustawowych gwarancji oraz licencji, zapewniających wnioskodawcy wolność prowadzenia własnej działalności prasowej bez licencjonowania przez wydawców prasowych. W ten sposób nieuprawnionemu podmiotowi przyznane zostaje uprawnienie do pozyskiwania informacji o legalnej prasowej działalności informacyjnej wnioskodawcy w celu jej licencjonowania. W przypadku zaś gdyby zezwolenie to nie zostało wydane, bądź zostałaby stwierdzona jego nieważność, uprawnienie to nie istniałoby i wnioskodawca mógłby realizować bez przeszkód swoje prawa i obowiązki związane z prowadzoną działalnością.

W tych okolicznościach faktycznych i prawnych Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z [...] marca 2017 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 i art. 105 § 1 k.p.a., uchylił swoją decyzję z [...] września 2011 r. o odmowie stwierdzenia nieważności i umorzył postępowanie w pierwszej instancji w całości.

W obszernym uzasadnieniu decyzji Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podniósł, że P. nie ma legitymacji do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji na mocy której S. uzyskało zezwolenie na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi. Organ podał, że pojęcie interesu prawnego na gruncie art. 104 ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych jest pojmowane "bardzo wąsko". Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 lutego 2000 r., I SA 2043/98, LEX nr 78862 stwierdził, że "interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. w prowadzonym na wniosek strony postępowaniu o udzielenie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie określonymi przez ustawę prawami nie posiada to stowarzyszenie, którego postępowanie nie dotyczy i które nabyło analogiczne prawa i obowiązki na podstawie odrębnego aktu rejestracji. " Z kolei NSA w wyroku z 27 marca 1996 r., I SA 623/95 (ONSA 1997/1/38) przyjął, że " w sprawie o udzielenie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami pokrewnymi w zakresie wykonań artystycznych organizacji zbiorowego zarządzania utworzonej przez stowarzyszenia (art. 104 ust. 3 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych) stroną postępowania administracyjnego jest utworzona w tym celu organizacja, nie zaś stowarzyszenie, choćby było jej założycielem. "

Odnosząc się do pisma wnioskodawcy z 10 października 2016 r. organ stwierdził, że uzasadnienia interesu prawnego we wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności nie stanowią powołane w tym piśmie przepisy Konstytucji dotyczące wolności prasy (art. 14, art. 20 i art. 54) oraz ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (art. 6 i art. 20 tej ustawy) Przepisy art. 14 i 54 Konstytucji nie stanowią norm skonkretyzowanych w takim stopniu, który pozwalałby na ich samoistne zastosowanie. Wolność prasy została w Konstytucji wyrażona w sposób generalny, te wolności "nie funkcjonują samodzielnie, lecz są powiązane z innymi zasadami ustrojowymi oraz wolnościami, do których jednak wnioskodawca nie odwołuje się". W końcu, z normy ustanowionej w art. 14 Konstytucji powiązanej z normą art. 54 Konstytucji nie można wywieść prawa podmiotowego, które mogłoby stać się podstawą formułowania roszczeń.

Minister dodał, że powołane przepisy Konstytucji oraz ustawy o swobodzie działalności gospodarczej wyrażają generalne zasady dotyczące wolności prasy i informacji oraz działalności gospodarczej, w oparciu o które nie można jednak konstruować konkretnych żądań materialnoprawnych. Organ dodał, że kwestionowaną decyzją nie ogranicza w żaden sposób podejmowania, wykonywania oraz kończenia działalności gospodarczej P..

Interesu prawnego S. w postępowaniu nieważnościowym nie można wywodzić powołując się na możliwość skorzystania przez organizację zbiorowego zarządzania z jej uprawnień (kierowanie roszczeń informacyjnych, kierowanie wezwań do zawarcia umów licencyjnych, kierowanie roszczeń o zapłatę w związku z korzystaniem z twórczości innych osób) i wystąpienie z tego powodu na drogę postępowania sądowego. Materialnoprawne podstawy ewentualnych roszczeń S. mogą być oceniane przez właściwe sądy powszechne, a nie Ministra, zaś identyczne roszczenie cywilnoprawne wobec P. mogą oprócz S. kierować także bezpośrednio uprawnieni, czyli poszczególni wydawcy.

Przepis art. 105 ustawy o prawach autorskich ani przepis art. 25 i 29 tej ustawy, na które powołuje się P., nie daje podstawy Ministrowi do działania w postaci władczego rozstrzygnięcia o prawach bądź obowiązkach stron, w niniejszej sprawie P., czy nawet S. Przepisy te, w razie ich naruszenia, stanowią podstawę do wystąpienia z określonym żądaniem do sądu powszechnego.

W zaskarżonej decyzji Minister stwierdził ponadto, że sam fakt udzielenia bądź zmiany zezwolenia na zbiorowy zarząd nie wpływa bezpośrednio na jakiekolwiek prawa bądź obowiązki podmiotów, które korzystają w swej działalności z przedmiotów praw autorskich lub praw pokrewnych. W szczególności sam fakt udzielenia, czy też samo określenie zakresu zezwolenia na zbiorowy zarząd nie wpływa na powstanie, zmianę bądź ustanie obowiązku prawnego, który uzasadniałby żądanie wszczęcia przez organ administracji określonych czynności, czy wydania rozstrzygnięć. Skutkiem udzielenia przez Ministra zezwolenia na zbiorowy zarząd prawami autorskimi jest bowiem generalne uprawnienie do prowadzenia działalności jako organizacja zbiorowego zarządzania. Uprawnienie to realizowane jest przez sprawowanie zbiorowego zarządzania i ochrony powierzonych danej organizacji praw autorskich na zasadach i w zakresie wskazanym w udzielonym przez Ministra zezwoleniu oraz wykonywanie innych uprawnień wynikających z ustawy. Powstanie, a następnie zakres obowiązków związanych z korzystaniem z twórczości osób trzecich, w tym zapłaty wynagrodzenia podmiotom uprawnionym za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania, wyznacza dopiero zakres wykorzystania przez użytkowników przedmiotów praw autorskich oraz rodzaj i ilość utworów, które zostaną danej organizacji zbiorowego zarządzania powierzone w zarząd na danym polu eksploatacji. W oparciu o udzielone przez Ministra zezwolenia właściwe organizacje zbiorowego zarządzania zawierają dopiero umowy licencyjne z użytkownikami praw podmiotów przez nie reprezentowanych. Z powyższego wynika, ze zezwolenie na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi nie wpływa bezpośrednio na zakres praw lub obowiązków P.

Z tych samych przyczyn nie jest zasadne powoływanie się przez Spółkę na prawo S. do domagania się wynagrodzenia za rozpowszechnianie w celach informacyjnych w prasie, radiu i telewizji przeglądów publikacji i utworów rozpowszechnionych na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy, czy wynagrodzenia za przytaczanie w utworach stanowiących samoistną całość urywków rozpowszechnionych utworów lub drobnych utworów w całości w zakresie uzasadnionym prawami gatunku twórczości na podstawie art. 29 ust. 1 Pr. Aut. Ocena bowiem tego, czy S. zasadnie, czy też nie kieruje takie roszczenia w stosunku do P.podlega sądowi powszechnemu i jest zwykłym następstwem udzielenia zezwolenia na zbiorowy zarząd oraz korzystaniem w swej działalności gospodarczej przez użytkowników z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych. Nie oznacza to jednak ograniczeń w swobodzie prowadzenia działalności gospodarczej, czy ograniczeń w wolności prasy, lecz stanowi zwykłą i dozwoloną przepisami prawa realizację swych praw przez uprawnionych za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania. Nie może zatem stanowić uzasadnionej podstawy żądania stwierdzenia nieważności zezwolenia na zbiorowe zarządzanie.

Organ dodał, że "duże wątpliwości budzi", czy P. (mimo powoływania się na art. 25 ust. 1 pkt 3 oraz art. 29 ust. 1 ustawy) korzysta z twórczości innych osób w sposób określony w tych przepisach, szczególnie w świetle art. 35 tej ustawy.

Również prawo żądania przez S. informacji i dokumentów na podstawie art. 105 ust. 2 ustawy o prawach autorskich, jest pochodną korzystania przez użytkowników z przedmiotów praw autorskich oraz jest pochodną materialnoprawnej konstrukcji stosunku zobowiązaniowego wynikającego z korzystania z twórczości innych podmiotów z jednej strony i obowiązku uiszczenia z tego tytułu stosownego wynagrodzenia z drugiej strony. Celem ustanowienia w tej ustawie roszczenia informacyjnego było ułatwienie dochodzenia innych roszczeń, wynikających z naruszenia autorskich praw majątkowych, a tym samym uzyskania efektywnej ochrony praw ustawowo zagwarantowanych. Żądanie zatem informacji i dokumentów nie jest prawem i obowiązkiem samym w sobie, lecz służy realizacji innych uprawnień podmiotów uprawnionych z tytułu korzystania z praw autorskich. Prawo to nie służy realizacji jakiegokolwiek celu bezpośrednio, lecz stanowi instrument ułatwiający realizację praw autorskich przez uprawnionych. Ponadto, ewentualne spory powstałe na gruncie stosowania tego przepisu rozstrzygane są przez sądy powszechne.

W konkluzji organ stwierdził, że P. w istocie kwestionuje możliwości, jakie daje S. posiadanie statusu organizacji zbiorowego zarządzania. Nie wykazała natomiast interesu prawnego w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji

Minister dodał, że interes P.nie jest bezpośredni także w takim znaczeniu, że doprowadzenie do stwierdzenia nieważności zezwolenia na zbiorowe zarządzanie może jedynie doprowadzić do upadku obowiązku P. uiszczania za pośrednictwem S. stosownych należności na rzecz podmiotów uprawnionych reprezentowanych przez to Stowarzyszenie. Nie doprowadzi natomiast do upadku ani modyfikacji samego obowiązku zapłaty stosownego wynagrodzenia na rzecz podmiotów uprawnionych, których twórczość P. wykorzystuje w swej działalności. Przyczyn takiego postępowania P.można upatrywać w tym, że poszczególni wydawcy mniej skutecznie niż S.. mogliby egzekwować swoje prawa w stosunku do P. Nie każdy bowiem wydawca dysponuje odpowiednim zapleczem i przygotowaniem, aby śledzić działalność takich podmiotów, jak P. Sytuacja taka mogłaby często prowadzić do braku realizacji praw wydawców. Działalność P.polega bowiem na wyszukiwaniu, analizie i archiwizacji materiałów ukazujących się w mediach, dostosowanych do indywidualnych potrzeb podmiotów, które zlecają P. takie działania. Działalność ta polega na stałym monitoringu różnego rodzaju mediów dotyczących poszczególnych podmiotów, czy rodzajów działalności, a następnie gromadzeniu materiałów ukazujących się w mediach i przekazywaniu ich, za wynagrodzeniem, klientom. Nie wszyscy wydawcy są w stanie śledzić, w jaki sposób jest wykorzystywany każdy materiał, do którego mają prawa. Z drugiej strony mogłoby to prowadzić także do "zalania" P. dużą liczbą pozwów lub roszczeń dotyczących stosunkowo niewielkich kwot, co nie jest sytuacją korzystną dla samego P.

P. sp. z o.o. w P. w skardze na tę decyzję zarzuciła naruszenie :

a) art. 104 pkt 1 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych w zw. z art. 28 k.p.a.

b) art. 105 pkt 2 W zw. z art. 104 pkt 1 Pr. Aut. przez uznanie, że żądania informacyjne kierowane do skarżącej na podstawie art. 105 pkt 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie mają charakteru samodzielnych roszczeń, a tym samym, że przyznanie S. takich uprawnień nie wkracza w sferę prawną skarżącej i nie narusza jej interesu prawnego, podczas gdy wpływ ten jest realny, konkretny i bezpośredni,

c) art. 105 pkt 1 w zw. z art. 104 pkt 1 w zw. z art. 79 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 3 i art. 29 Pr. Aut. w zw. z art. 7 ust. 2 pkt 1 i następne ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. prawo prasowe przez uznanie, że S. jako beneficjent decyzji z dnia [...] maja 2009 roku o nadaniu stowarzyszeniu statusu ozz nie wkracza w sferę praw skarżącej oraz nie narusza interesu prawnego skarżącej także poprzez wytoczenie powództwa o charakterze zakazowym przed sądem cywilnym (Sąd Okręgowy w P.) w sytuacji, gdy S. przed wydaniem zaskarżonej decyzji takiego uprawnienia nie posiadało, a decyzja Ministra z dnia [...] maja 2009 r. wykreowała z naruszeniem obowiązujących Ministra zasad legalizmu i praworządności oraz wbrew normie kompetencyjnej z art. 104 pkt 1 Pr. Aut. zupełnie nowy podmiot posiadający znaczne uprawnienia i kompetencje, dotyczące bezpośrednio, realnie i konkretnie sfery prawnej skarżącej,

d) art. 14 i art. 54 Konstytucji w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 3 i art. 29 Pr. Aut. oraz art. 28 kpa poprzez uznanie, iż przepisy rangi konstytucyjnej mają zbyt ogólny charakter, by można je uznać za mogące znaleźć zastosowanie dla ustalenia statusu prawnego skarżącej jako specjalistycznego podmiotu prasowego (prasowa dokumentalistyczna agencja prasowa) realizującego potrzeby informacyjne swoich abonentów oraz dla wskazania jako jednej z podstaw interesu prawnego skarżącej, który doznaje uszczerbku wskutek wydanej z rażącym naruszeniem prawa w postaci normy kompetencyjnej z art. 104 pkt 1 Pr. Aut. decyzji Ministra z dnia [...] maja 2009 roku nadającej S. status ozz,

e) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 kpa poprzez niewystarczające zbadanie sprawy poprzez brak ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do podnoszonych przez skarżącą w toku postępowania okoliczności związanych z tym, że S. jako stowarzyszenie reprezentujące wydawców (podczas gdy art. 104 pkt 1 Pr. Aut. wyklucza wydawców) otrzymało legitymację oraz stawia poważne zarzuty wobec skarżącej, także kierując kategoryczne pisma do abonentów prasowej agencji informacyjnej skarżącej co do rzekomego naruszenia praw twórców materiałów prasowych (przy braku tożsamości pomiędzy twórcami a wydawcami), wszczynając także spór przed sądem cywilnym, a tym samym wkracza (jako nowo powstały podmiot, który otrzymał zaskarżoną pierwotnie decyzją status ozz) w sferę prawną skarżącej, co przesądza o istnieniu interesu prawnego skarżącej,

f) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 kpa poprzez niewyczerpujące zbadanie sprawy w odniesieniu do statusu prawnego skarżącej jako realizującej powszechne prawo, do informacji swoich abonentów - jako prasowa dokumentalistyczna agencja informacyjna, skutkujące uznaniem, że skarżąca nie ma interesu prawnego do występowania w przedmiotowym postępowaniu nieważnościowym, dotyczącym realnych interesów prawnych skarżącej,

g) art. 138 § 1 pkt 2 kpa przez jego zastosowanie i w konsekwencji uchylenie decyzji w całości oraz umorzenie postępowania w I instancji.

Strona skarżąca zarzuciła ponadto naruszenie przepisu art. 157 § 2 k.p.a. w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy przez niewszczecie przez Ministra postępowania z urzędu, pomimo posiadania wystarczających informacji i dowodów dotyczących podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z [...] maja 2009 r. w świetle istnienia poglądu doktryny prawa autorskiego, iż wydawcy nie mogą być członkami podmiotu powołanego na podstawie art. 104 pkt 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych

Z tych powodów skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w całości i o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Skarżąca w piśmie z 28 lutego 2016 r., powtórzyła stanowisko przedstawione w skardze.

W piśmie z 1 marca 2018 r. S. (poprzednio: S. wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

W rozpoznawanej sprawie Spóła wnosząca skargę zakwestionowała dokonaną przez organ ocenę, że nie miała ona interesu prawnego do wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o zezwoleniu S. na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi. Podnosiła, że źródłem jej interesu prawnego jest m. in. możliwość wystąpienia przez S. na drogę postępowania sądowego przeciwko Spółce w oparciu o przepis art. 105 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z powodu naruszenia autorskich praw majątkowych członków stowarzyszenia, prawo żądania przez Stowarzyszenie od skarżącej spółki informacji i dokumentów niezbędnych do określenia wysokości dochodzonych przez nią wynagrodzeń i opłat na podstawie art. 105 ust. 2 tej ustawy. Spółka podała również, że jej interes prawny uzasadnia prawo żądania przez Stowarzyszenie od skarżącej spółki wynagrodzenia za odpłatne udostępnianie egzemplarzy fragmentów utworów, zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a wreszcie samo prawo kształtowania treści stosunków prawnych, w tym umów cywilnoprawnych przez spółkę ze Stowarzyszeniem.

Odnosząc się do tego problemu należy zauważyć, że interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. jest kategorią materialnoprawną. O charakterze interesu (prawny czy faktyczny) przesądza zatem treść przepisów prawa materialnego (szerzej na ten temat: A. S. Duda, Interes prawny w polskim prawie administracyjnym, Warszawa 2008, s. 74 i nast. oraz podany tam przegląd stanowisk wyrażanych w literaturze). Mogą to być również przepisy, z których co prawda nie wynikają wprost konkretne uprawnienia dla strony, ale wynika "sytuacja jakoś przez prawo chroniona, np. jakaś korzyść, której prawo pozwala oczekiwać, możność dążenia do jakiegoś skutku prawnego, możność obrony przed ograniczeniem zdobytych już uprawnień itd." (J. Zimmermann: Konstrukcja interesu prawnego w sferze działań Naczelnego Sądu Administracyjnego, [w:] Gospodarka, Administracja, Samorząd, Księga jubileuszowa prof. Teresy Rabskiej, red. H. Olszewski, B. Popławska, Poznań 1997, s. 610). W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w piśmiennictwie prawniczym podkreśla się przede wszystkim, że interes ten powinien być indywidualny, bezpośredni i realny.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca Spółka nie posiada tak rozumianego interesu prawnego.

Należy jeszcze raz powtórzyć, że dla ustalenia istnienia interesu prawnego konieczne jest wykazanie realnego i bezpośredniego związku pomiędzy sytuacją prawną wnioskodawcy a przedmiotem postępowania.

Takiego bezpośredniego związku między decyzją o zezwoleniu na wykonywanie zbiorowego zarządu prawami autorskimi i pokrewnymi przyznanego Stowarzyszeniu, spółka nie wykazała. Tego "związku" nie można wywodzić z art. 30 ust. 2 w zw. z art. 104 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 i art. 105 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Obowiązki o których mowa w tych przepisach (uiszczania wynagrodzenia, udzielania informacji co do wykorzystywania twórczości innych osób) są konsekwencją prowadzenia działalności przez skarżącą Spółkę a nie konsekwencją udzielenia zezwolenia Stowarzyszeniu. To ustawa nakłada na podmioty korzystające w swojej działalności z twórczości innych osób określone obowiązki, a nie zezwolenie. Zezwolenie przesądza jedynie, kto jest uprawniony do pobierania od tych podmiotów wynagrodzenia. Tym samym nie ma bezpośredniego związku pomiędzy sytuacją prawną skarżącej a zezwoleniem wydanym na rzecz S. Innymi słowy, zobowiązania Spółki nie są skutkiem wydania zezwolenia S. ponieważ powstałyby one także gdyby zezwolenie wydano innemu podmiotowi. Interes skarżącej nie jest więc prawnym interesem bezpośrednim, a jedynie interesem faktycznym.

Z tych samych powodów interesu prawnego spółki nie można wywodzić z art. 30 ust. 2 ustawy. Pobieranie przez organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi wynagrodzenia za odpłatne udostępniane egzemplarzy fragmentów utworów, kierowanie roszczeń informacyjnych, wezwań do zapłaty, czy zapowiadane wszczęcie postępowania sądowego, są wyrazami zwykłej działalności organizacji zbiorowego zarządzania, które mogą być realizowane przez te organizacje, ale też przez samych uprawnionych. Podkreślić także należy, że powoływane przez skarżącą Spółkę roszczenia mogą być rozpoznawane wyłącznie przez sądy powszechne, nie zaś przez organy administracji. Nie przesądzają one zatem o naruszeniu jakichkolwiek praw podmiotowych Instytutu.

Za nieuzasadniony uznać należy także zarzut naruszenia art. 14, art. 54 i art. 20 Konstytucji RP oraz art. 6 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej jako norm prawa materialnego, które powinny być wzięte pod uwagę przy ocenie interesu prawnego Instytutu w żądaniu stwierdzenia nieważności zezwolenia. Te przepisy wyrażają zasady : wolności mediów (art. 14 Konstytucji RP), społecznej gospodarki rynkowej (art. 20 Konstytucji RP), wolności poglądów (art. 54 Konstytucji RP) i swobody działalności gospodarczej (art. 6 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej) i doznają "ograniczeń" przewidzianych w przepisach prawa. Za takie prawnie dopuszczalne ograniczenia należy uznać ochronę praw autorskich, czy też określony w ustawie obowiązek zawierania umów z organizacjami zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi. A zatem ewentualne ograniczenie w prowadzeniu działalności gospodarczej przez Spółkę nie jest wynikiem wydania S. zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi, ale ustanowienia pewnych ograniczeń w korzystaniu z praw autorskich w samej ustawie. Wydanie zezwolenia nie jest więc, wbrew twierdzeniom wnoszącej skargę, źródłem ograniczeń w prowadzeniu przez nią działalności gospodarczej.

W ocenie Sądu, w skardze Spółka w istocie kwestionuje legalność udzielonego Stowarzyszeniu zezwolenia na zbiorowe zarządzanie, co nie było przedmiotem niniejszego postępowania. Zakresem rozstrzygnięcia organu i Sądu objęta była jedynie kwestia istnienia po stronie wnioskodawcy interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności zezwolenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie podziela także zawartych w skardze zarzutów naruszenia przez organ przepisów postępowania. Organ dostatecznie ustalił istotne dla sprawy okoliczności faktyczne Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynikają jednoznacznie motywy rozstrzygnięcia, organ w sposób wystarczający odniósł się do podnoszonych przez Spółkę zarzutów i szczegółowo wyjaśnił, dlaczego uznał, że nie miała legitymacji do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności zezwolenia przyznanego S. na wykonywanie zbiorowego zarządu prawami autorskimi i pokrewnymi.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) oddalił skargę.