Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1152/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżone decyzje oraz decyzje z dnia 6.08.2020 r.
Powołane przepisy: article: art. 47
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: art. 9, art. 10, art. 79a
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. z  art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Zięba Sędziowie WSA Inga Gołowska WSA Stanisław Grzeszek (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skarg G. M. na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 września 2020 r. nr [...] [...] [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za marzec 2020 r., kwiecień 2020 r. i maj 2020 r. uchyla zaskarżone decyzje oraz decyzje z dnia 6 sierpnia 2020 r.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzjami z dnia 6 sierpnia 2020 r. o numerach: [...], [...], [...] odmówił G. M. prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za marzec 2020 r., kwiecień 2020 r. i maj 2020 r. Powodem odmowy był brak deklaracji rozliczeniowej za ww. miesiące, ponieważ jednym z warunków udzielenia ulgi było złożenie w ZUS dokumentów rozliczeniowych do 30 czerwca 2020 r.

We wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy, G. M. nie zgodził się z wydanymi rozstrzygnięciami.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzjami z dnia 21 września 2020 r. nr [...], [...], [...] utrzymał w mocy ww. decyzje z dnia 6 sierpnia 2020 r.

W uzasadnieniach ZUS wskazał, że obowiązująca od 1 lutego 2020 r. nowelizacja ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wprowadziła zmiany w jej art. 18c. Nowe przepisy zmieniły sposób ustalania podstawy wymiaru składek. Oprócz dotychczasowego obowiązku przedkładania przez przedsiębiorcę informacji o rocznym przychodzie z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz o podstawie wymiaru składek, nałożono obowiązek przekazywania danych dotyczących dochodu oraz form opodatkowania.

Te dodatkowe informacje przedsiębiorcy składają w imiennym raporcie miesięcznym albo w deklaracji rozliczeniowej. Ustawa z 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej zmieniająca ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych nałożyła w art. 4 na przedsiębiorcę, który na 2020 r. ustalał najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (mała działalność gospodarcza), m.in. obowiązek przekazania informacji o na nowo ustalonej podstawie wymiaru składek w deklaracji za luty 2020 r.

ZUS podniósł, że wnioskodawca, jako płatnik opłacający niższe składki na ubezpieczenia społeczne miał obowiązek sporządzić i przekazać w terminie ustawowym, tj. do 10 marca 2020 r. deklarację ZUS DRA cz. II z nową podstawą wymiaru składek, która będzie go obowiązywała od lutego do grudnia 2020 r. W tym samym terminie miał obowiązek złożyć deklarację rozliczeniową za luty 2020 r. Dokumenty te zostały przekazane do ZUS dopiero 20 kwietnia 2020 r. Taki stan sprawy spowodował, że system informatyczny ZUS nie mógł utworzyć deklaracji rozliczeniowych za marzec 2020 r. i kolejne miesiące i zwolnić tym samym wnioskodawcę z obowiązku ich złożenia. Deklaracja rozliczeniowa za marzec 2020 r. i kwiecień 2020 r. została złożona do ZUS 2 lipca 2020 r., a za maj 2020 r. 4 lipca 2020 r.

W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie G. M. zarzucił naruszenie:

- art. 47 ust. 2g i art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że nieterminowe złożenie deklaracji rozliczeniowej za pierwszy pełny miesiąc, nie zwalnia osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, opłacającą składki wyłącznie za siebie, ze składania deklaracji rozliczeniowych za kolejny miesiąc po złożeniu deklaracji rozliczeniowej za pierwszy pełny miesiąc, podczas gdy przepisy niniejsze nie sankcjonują nieterminowego złożenia pierwszej deklaracji tym, iż kolejne deklaracje nie będą się klonowały i zachodzi ich potrzeba comiesięcznego składania;

- art. 7 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez pominięcie przy załatwianiu spraw słusznego interesu skarżącego oraz przekroczenie zasady zaufania do organów państwa oraz zastosowanie sankcji wobec płatnika nie przewidzianej w przepisach prawa, podczas gdy ustawodawca przykładowo w art. 48 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidział wyłącznie sankcje "dyscyplinujące" dla płatników składek zobowiązanych do składania deklaracji rozliczeniowych, nie wyłączył możliwości korygowania wymiaru składek dla osób, które w terminie opłaciły składki od nowo zadeklarowanej podstawy wymiaru, jeśli wcześniej opłacały składki ustalone od minimalnej podstawy wymiaru, a deklaracje rozliczeniowe złożyły po terminie i nie wyłączył możliwości nieskładania deklaracji rozliczeniowych za kolejne miesiące po złożeniu deklaracji rozliczeniowej za pierwszy pełny miesiąc.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonych decyzji, decyzji z dnia 6 sierpnia 2021 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedziach na skargi Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 111 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił sprawy o sygn. akt I SA/Kr 1152/21, I SA/Kr 1153/21, I SA/Kr 1154/21 połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzić je pod sygn. akt I SA/Kr 1152/21.

Powyższy przepis stanowi, że sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli pozostają one ze sobą w związku. W rozpoznawanych sprawach skargi ze względu na skarżącego, stan faktyczny i istotę spornych zagadnień, a także tożsamość podnoszonych zarzutów, pozostawały ze sobą w związku w rozumieniu ww. przepisu. Uzasadnione było więc połączenie tych spraw do łącznego ich rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W przypadku stwierdzanie braku podstaw do uwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

Jednocześnie zaznaczyć trzeba, że korzystając z uprawnienia, które przyznaje sądowi administracyjnemu art. 119 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 120 p.p.s.a., dopuszczający możliwość rozpoznania w postępowaniu uproszczonym skargi, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy (w rozpoznanych sprawach obie strony złożyły wnioski o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym), Sąd procedował w niniejszych sprawach na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Rozpoznając niniejsze sprawy w granicach tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżone decyzje i poprzedzająca je decyzje zostały wydane z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Powodem, dla którego ZUS odmówił skarżącemu zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. było niezłożenie w terminie wymaganej dokumentacji rozliczeniowej, tj. jak stwierdzono w decyzjach deklaracje rozliczeniowe za marzec i kwiecień 2020 r. złożone zostały w dniu 2 lipca 2020 r., a deklaracja rozliczeniowa za maj 2020 r. została złożona dopiero 4 lipca 2020 r.

Ponadto według ZUS skarżący miał obowiązek sporządzić i przekazać w terminie ustawowym do 10 marca 2020 r. deklarację ZUS DRA cz. II z nową podstawą wymiaru składek, która miała obowiązywać skarżącego od lutego do grudnia 2020 r. W tym samym terminie skarżący miał obowiązek złożyć deklarację rozliczeniową za luty 2020 r.

Dokumenty te zostały przekazane do ZUS dopiero w dniu 20 kwietnia 2020 r., co w ocenie ZUS spowodowało, że system informatyczny ZUS nie mógł utworzyć deklaracji rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. i zwolnić tym samym skarżącego z obowiązku ich złożenia.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm., powoływanej dalej jako "ustawa COVID-19").

W myśl art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19 na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za marzec, kwiecień, maj 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Zgodnie z art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19 za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Przy czym warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19).

Z powołanych przepisów wynika, że na wniosek płatnika składek będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek za miesiące marzec - maj 2020 r., jeżeli płatnik przed dniem 1 kwietnia 2020 r. prowadził tę działalność i uzyskał za marzec 2020 r. przychód nie wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r., pod warunkiem, że złożył za te miesiące w terminie do 30 czerwca 2020 r. deklaracje rozliczeniowe, jeżeli nie był z tego obowiązku zwolniony na mocy przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecnych. W przeciwnym razie ZUS wydaje decyzję odmowną.

Wyjaśnienia wymaga, że przepis art. 47 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 262 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s.") uregulował kwestię terminów i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek. Zgodnie z treścią art. 47 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s. płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie. Płatnik składek, który opłaca składki wyłącznie za siebie, przesyła jedynie deklarację rozliczeniową (art. 47 ust. 2 u.s.u.s.).

W myśl natomiast art. 47 ust. 2g u.s.u.s. osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące i ustalające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c u.s.u.s. są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc po złożeniu deklaracji rozliczeniowej za pierwszy pełny miesiąc, do końca roku kalendarzowego, na który ustaliły tę podstawę. Osoby te obowiązane są do złożenia deklaracji rozliczeniowej za pierwszy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej każdego kolejnego roku, na który ustaliły podstawę wymiaru składek na podstawie art. 18c. Zgodnie z art. 18c ust. 1 u.s.u.s. podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonego, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, którego roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył kwoty 120.000 złotych, uzależniona jest od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, zwanego dalej "dochodem z pozarolniczej działalności gospodarczej", uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym. Ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje informację o zastosowanych formach opodatkowania obowiązujących tego ubezpieczonego w poprzednim roku kalendarzowym, o rocznym przychodzie z pozarolniczej działalności gospodarczej i rocznym dochodzie z tej działalności uzyskanych w poprzednim roku kalendarzowym, w tym o przychodzie i dochodzie uzyskanych w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania, oraz o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustalonej na dany rok kalendarzowy w:

1) imiennym raporcie miesięcznym albo

2) w deklaracji rozliczeniowej - w przypadku, o którym mowa w art. 47 ust. 2 - składanych za styczeń danego roku kalendarzowego lub za pierwszy miesiąc rozpoczęcia lub wznowienia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w danym roku kalendarzowym (art. 18c ust. 9 u.s.u.s.).

Od dnia 1 lutego 2020 r. nastąpiła zmiana stanu prawnego w tym zakresie. Na podstawie art. 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 2550), dalej: ustawa zmieniająca, ubezpieczony, który na 2020 r. ustalał najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym po wejściu w życie niniejszej ustawy ustala podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą bez złożenia zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 36 ust. 14 ustawy zmienianej w art. 1. Zgodnie natomiast z art. 4 ust. 2 ww. ustawy zmieniającej ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje:

1) informację, o której mowa w art. 18c ust. 9 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym odpowiednio w imiennym raporcie miesięcznym albo w deklaracji rozliczeniowej, składanych za styczeń 2020 r., oraz

2) informację, o której mowa w art. 18c ust. 9 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą odpowiednio w imiennym raporcie miesięcznym albo w deklaracji rozliczeniowej, składanych za luty 2020 r.

- w terminach określonych w art. 47 ust. 1 pkt 1 lub 3 ustawy zmienianej w art. 1.

Powyższa zmiana oznaczała, że obowiązkiem ubezpieczonego chcącego korzystać z tzw. ulgi "Mały ZUS plus" w 2020 r., a tym samym być zwolnionym z obowiązku składania za kolejne miesiące deklaracji rozliczeniowych i nie podlegać reżimowi art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 (wymogu dołączenia do wniosku o zwolnienie ze składek w terminie do 30 czerwca 2020 r. deklaracji rozliczeniowych) było nie tylko złożenie do 10 lutego 2020 r. deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za styczeń 2020 r. i deklaracji ZUS DRA cz. II ujawniającej przychód za rok 2019 r., lecz również złożenie w terminie do 10 marca 2020 r. deklaracji rozliczeniowej za luty 2020 r. oraz deklaracji ZUS DRA cz. II ujawniającej przychód i dochód za rok 2019.

Z tej właśnie racji, że ustawa zmieniająca weszła w życie z dniem 1 lutego 2020 r., według ZUS, skarżący, chcąc być zwolniony z obowiązku składania co miesiąc deklaracji rozliczeniowych za miesiące marzec-maj 2020 r., miał obowiązek złożyć do 10 lutego 2020 r. deklarację ZUS DRA cz. II ujawniającej jego przychód za 2019 r. oraz deklarację rozliczeniową ZUS DRA za styczeń 2020 r., w terminie do 10 marca 2020 r. złożyć deklarację ZUS DRA cz. II ujawniającej jej przychód i dochód za rok 2019 oraz deklarację rozliczeniową za luty 2020 r. czego bezspornie skarżący w terminie nie zrobił, składając te deklaracje w dniu 20 kwietnia 2020 r.

ZUS odmawiając skarżącemu w pierwszej kolejności, prawa do nieskładania kolejnych deklaracji, a następnie prawa do zwolnienia z opłacania składek za marzec, kwiecień, maj 2020 r., nie przywołał żadnego przepisu u.s.u.s., czy też ustawy zmieniającej, który wprost wskazywałby na zasadność przyjętego przez ZUS stanowiska. Przyjął natomiast, że niezłożenie właśnie tych deklaracji w terminie, według ZUS automatycznie skutkowało zastosowaniem zasad ogólnych określonych w art. 47 ust. 1 i 2 u.s.u.s.

ZUS nie przedstawił w tym zakresie żadnych argumentów prawnych w zaskarżonych decyzjach, przemawiających za przyjętym stanowiskiem, jak również w odpowiedziach na skargi nie odniósł się w żaden sposób do argumentacji skarżącego, że ZUS dokonał błędnej wykładni art. 47 ust. 2g i art. 47 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s. przez uznanie, że nieterminowe złożenie deklaracji rozliczeniowej za pierwszy pełny miesiąc, nie zwalnia ze składania deklaracji za kolejne miesiące, w sytuacji, gdy w/w przepisy nie sankcjonują nieterminowego złożenia deklaracji tym, że kolejne deklaracje nie będą sporządzane przez ZUS stosownie do art. 47 ust. 2h u.s.u.s.

W zaskarżonych decyzjach jak również w odpowiedziach na skargi w tym zakresie ZUS jedynie wyjaśnił, że "(...) system informatyczny ZUS nie mógł utworzyć deklaracji rozliczeniowych za marzec, kwiecień, maj 2020 r. i zwolnić tym samym Pana z obowiązku ich złożenia".

Ponadto z akt nie wynika, aby ZUS z uwagi na niezłożenie ww. deklaracji za styczeń i luty 2020 r. poinformował skarżącego, że niezłożenie w terminie deklaracji za styczeń i luty 2020 r. spowoduje konsekwencje w postaci utraty możliwości urzędowego "klonowania" deklaracji za kolejne miesiące, co było ze wszech miar pożądane, szczególnie w sytuacji zmiany w tym zakresie przepisów z dniem 1 lutego 2020 r.

Jak wynika z treści decyzji skarżący wystąpił o zwolnienia z opłacania składek wnioskami z dnia 9 kwietnia 2020 r., a decyzje odmowne zostały wydane w dniu 6 sierpnia 2020 r., zatem ZUS dysponował czasem na poinformowanie skarżącego o konieczności złożenia deklaracji rozliczeniowych w terminie do 30 czerwca 2020 r.

W aktach spraw brak także dowodu na okoliczność, że ZUS przed upływem terminu określonego w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 (tj. 30 czerwca 2020 r.) wezwał skarżącego do złożenia miesięcznych deklaracji rozliczeniowych za marzec, kwiecień, maj 2020 r.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że do postępowań zakończonych zaskarżonymi decyzjami z mocy art. 180 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej "k.p.a."), art. 123 u.s.u.s. a także art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 mają zastosowanie przepisy k.p.a. stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.).

W myśl zasady informowania wyrażonej w art. 9 k.p.a. obowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Powinny czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jednocześnie zobowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.).

Nie jest kwestionowane, że skarżący po upływie ustawowego terminu złożył deklaracje rozliczeniowe za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Ze skarg wynika, że złożenie przez skarżącego w dniu 2 lipca 2020 r. deklaracji rozliczeniowych za w/w okresy rozliczeniowe było efektem jego wezwania przez ZUS o złożenie przedmiotowych deklaracji. Jednakże w aktach spraw, co już wcześniej sygnalizowano, brak jest przedmiotowych wezwań, co czyni niemożliwym skontrolowanie, czy skarżący miał możliwość, odpowiadając na wezwanie ZUS, dochować ustawowego terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r.

Skarżący, jakkolwiek po terminie, ale złożył deklaracje rozliczeniowe za styczeń i luty 2020 r. Tym samym w sytuacji zawirowania związanego ze zmianą przepisów w tym zakresie, mógł on pozostawać w przekonaniu, że wszystkich formalności dopełnił.

Sąd w składzie orzekającym podkreśla, że trudności związane z realizacją obowiązków organu wynikające ze specyfiki okresu pandemii (duża ilość spraw, ograniczenie funkcjonowania urzędów, stres związany z sytuacją) nie mogą usprawiedliwiać zaniechań organu, obciążając ich skutkami jedynie skarżącego.

W związku z powyższym Sąd uznał, że w rozpoznawanych sprawach doszło do istotnego naruszenia zasady informowania (art. 9 k.p.a.). W następstwie złożenia przez skarżącego w dniu 9 kwietnia 2020 r. wniosków doszło do wszczęcia postępowań administracyjnych, w którym kierując się powyższą zasadą ZUS powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody.

W tym celu ZUS powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wnioski o zwolnienie mogły zostać pozytywnie rozpatrzone. Z akt spraw nie wynika, aby ZUS wyjaśnił stronie przed 30 czerwca 2020 r., że warunkiem pozytywnego załatwienia wniosków jest złożenie brakujących deklaracji rozliczeniowych za marzec, kwiecień, maj 2020 r.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega m.in. na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (vide: teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816). Przepis art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek.

W ocenie Sądu ZUS dopuścił się również mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.). Emanację tej zasady w postępowaniu wyjaśniającym stanowi przepis art. 79a § 1 k.p.a., który stanowi, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Celem ostatniego z powołanych przepisów jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. WSA w wyroku z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19, dostępny: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle przepisu art. 15zzzzzn pkt 1 ustawy COVID-19 w okresie stanu epidemii, w szczególności, gdy urząd administracji obsługujący organ administracji publicznej wykonuje zadania w sposób wyłączający bezpośrednią obsługę interesantów, organ administracji publicznej może odstąpić od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. także w przypadku, gdy wszystkie strony zrzekły się swego prawa.

Jak wynika z danych powszechnie dostępnych (strona internetowa ZUS: https://www.zus.pl), ZUS od 4 maja 2020 r. przywrócił standardową obsługę klientów w swych placówkach, zachęcając jedynie do załatwiania spraw w ZUS "bez wychodzenia z domu", przez elektroniczny portal Platformy Usług Elektronicznych. Oznacza to, że od tego dnia organ powinien był realizować uregulowaną w przywołanym art. 10 k.p.a. zasadę czynnego udziału strony w toku prowadzonego postępowania.

Co istotne przepisy ustawy COVID-19 nie wprowadziły szczególnego trybu rozpatrywania wniosków, uchylającego stosowanie przepisów k.p.a. Regulacje art. 15zzzzzn i następne ustawy COVID-19 wskazują, że kodeksowe zasady rządzące postępowaniem administracyjnym zostały ograniczone w ściśle określonym zakresie, a nie wyłączone. Odesłanie do przepisów k.p.a. w zakresie odwołań (art. 31zq ust. 8 ustawy) wskazuje jedynie na tryb rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (co stanowi powielenie regulacji z art. 83 ust. 4 u.s.u.s.), lecz nie wskazuje na wyłączenie stosowania przepisów k.p.a. do rozpoznawania wniosków o zwolnienie z opłacania składek przez ZUS.

Z akt spraw nie wynika, aby przed wydaniem decyzji odmownych z dnia 6 sierpnia 2020 r. ZUS umożliwił skarżącemu wypowiedzenie się w sprawach. Nie wyjaśnił również stronie przed 30 czerwca 2020 r. przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować - i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnych z żądaniem skarżącego.

Jeżeli ZUS odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 i wytycznych płynących z art. 79a § 1 k.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 k.p.a.), zgodnie z art. 10 § 3 k.p.a., zobowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Takiej zaś adnotacji w aktach niniejszych spraw brak.

W rezultacie Sąd uznał, że wskazane naruszenie przez organ art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik spraw. Gdyby bowiem skarżący przed 30 czerwca 2020 r. został przez ZUS stosownie pouczona o obowiązku złożenia do tego dnia wymaganych deklaracji rozliczeniowych miałaby możliwość usunięcia braków i uzyskania przedmiotowego zwolnienia.

Powyższe konstatacje są zasadne, także w kontekście zawartości akt przekazanych do tut. Sądu, których analiza wskazuje, że oprócz wydanych w sprawach decyzji de facto nie zawierają żadnych innych dokumentów, które świadczyłyby, że ZUS wydając zaskarżone decyzje stosował się do podstawowych zasad postępowania administracyjnego.

Rozpoznając ponownie sprawy, ZUS nie dające się usunąć wątpliwości w koniecznym dla załatwienia meritum spraw zakresie, rozstrzygnie na korzyść skarżącego, stosownie do art. 81a k.p.a., mając na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosków (stan epidemii COVID-19), charakter spraw, a w szczególności dobro i interes skarżącego. Ewentualnie biorąc pod uwagę obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn˛ ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19 (zmiana: Dz. U. z 2020 r. poz. 2255) ZUS zawiadomi skarżącego o uchybieniu terminu do dokonania przez stronę czynności kształtującej jej prawo (złożenie wymaganych dokumentów), wyznaczając termin do przywrócenia terminu do ich złożenia. Przepis ten bowiem wprost uwzględnia sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. I choć wszedł w życie po wydaniu zaskarżonych decyzji to obejmuje zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został ogłoszony od dnia (...) marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491).

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.