Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 131/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw z art. 28 ust. 1, ust. 3a, ust. 3b, art. 32
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 131/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 maja 2009 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Beata Cieloch, Sędzia: WSA Urszula Zięba (spr.), Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2009 r., sprawy ze skargi J. A., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 12 listopada 2008 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] maja 2008r. J. A. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych składek za okres od 1999 roku do 2004 roku.. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że jest na utrzymaniu męża, nigdzie nie pracuje, ma na wychowaniu 12 letnie dziecko, posiada zobowiązania pieniężne w stosunku do KRUS i nigdy nie korzystała z pomocy publicznej. Aktualnie nie jest w stanie podołać takiemu obciążeniu.

W piśmie z dnia [...] czerwca 2008r. ponowiła swój wniosek i podniosła, że w okresie gdy powstały zaległości prowadziła działalność gospodarczą i była ubezpieczona w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Przez okres 7 lat nie wiedziała że nie jest to prawidłowe gdyż nikt z KRUS nie powiadomił jej o konieczności opłacania składek na ZUS. Sytuacja finansowa i rodzinna wnioskodawczyni jest bardzo ciężka. Nie pracuje, mieszka kątem u chorej 77 babci, która jest inwalidką I grupy i wymaga stałej opieki. Dodatkowo podniosła, że nadal jest ubezpieczona w KRUS i przedłożyła zestawienie wydatków.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt.3 w zw. z art. 28 ust. 1, ust. 3a i ust.3b i art. 32 ustawy z dnia 13 października 2008r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm. dalej u.s.u.s) w zw z §3 ust. 1 pkt 1,2,3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U z 2003r. Nr 141, poz. 1365) - odmówił umorzenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od października 1999r. do września 2004r. w łącznej kwocie 66.352,02 zł- uzasadniając decyzję tym, iż wskazane przepisy mają charakter deklaratywny a w sprawie brak przesłanek do umorzenia zadłużenia gdyż wnioskodawczyni nie wykazała istnienia przesłanek określonych w przepisie wykonawczym. Dostarczone dokumenty również nie dają podstawy do umorzenia należności. Wobec wnioskodawczyni nie było prowadzone przymusowe dochodzenie zobowiązań , nie stwierdzono braku majątku z którego można prowadzić egzekucję. Z dokumentów wynika natomiast, iż wnioskodawczyni reguluje zobowiązania wobec osób trzecich, spłaca należności w ratach z tytułu zaciągniętych kredytów, rachunki za wodę, rachunki za gaz, za energię elektryczną oraz zaległy podatek rolny. W sprawie nie wykazano okoliczności uzasadniających umorzenie należności ze względu na chorobę swoja lub najbliższego członka rodziny, nie przedstawiono żadnych dokumentów potwierdzających opiekę nad babcią. Jednocześnie organ wskazał na możliwość zawarcia układu ratalnego.

W wyniku złożenia przez wnioskodawczynię wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzja z dnia 12 listopada 2008r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji podzielił stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wydanego w I instancji i stwierdził, iż w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniająca podjęcie decyzji o umorzeniu należności, nie zostały bowiem spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności zobowiązań wynikające z art. 28 u.s.u.s. Wobec wnioskodawczyni nie było prowadzone przymusowe dochodzenie zobowiązań, nie stwierdzono też braku majątku z którego można prowadzić egzekucję. Do pisma o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zostały dostarczone żadne dokumenty, które uzasadniałyby decyzję o umorzeniu zadłużenia a w szczególności nie udokumentowano okoliczności uzasadniających umorzenie należności ze względu na chorobę swoja lub najbliższego członka rodziny.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję z dnia [...] złożyła J. A. wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy dołączając dokumenty potwierdzające stan zdrowia babci. Jednocześnie podniosła, że nie mogła wcześniej dostarczyć tych dokumentów albowiem stanowią własność babci M. K.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na zaskarżenie decyzji organu I instancji względnie o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 stycznia 2009r., wezwano Skarżącą o dokładne sprecyzowanie decyzji będącej przedmiotem zaskarżenia (podanie organu, daty i numeru zaskarżonej decyzji) w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. ( art. 58§1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm.)

W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżąca sprecyzowała, że przedmiotem zaskarżenia jest decyzja z dnia 12 listopada 2008r. wydana przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...]

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002r.-Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm. dalej-p.p.s.a.), kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ppsa sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Kontrola zgodności z prawem dotyczy właściwości organu administracyjnego w sprawie, jego kompetencji do załatwienia spraw decyzjami administracyjnymi, poprawnego zastosowania przepisów postępowania administracyjnego oraz załatwienia sprawy na podstawie prawidłowo stosowanych, pod względem zakresu obowiązywania i treści, przepisów prawa materialnego. Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podniosła w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na określone fundusze (Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) należą do sądów administracyjnych (art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2004 r. Sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji Prezesa ZUS nie przejmuje sprawy administracyjnej, jako takiej do końcowego załatwienia, lecz jedynie kontroluje (ocenia) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu składek, skierowany do sądu administracyjnego, nie może być uwzględniony.

Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącej z dnia [...] maja 2008r. którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Zgodnie z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W tym zakresie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. stanowi, iż należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 usus. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 usus), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu.

Całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sad oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Oczywistym jest przy tym, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia skutkować może wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi. (vide wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006r. sygn. akt: II SA/Wa 2427/06 LEX nr 328895).

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego.

W ocenie Sądu prawidłowo, zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Z kolei w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie, jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia, z tzw. uznaniem administracyjnym.

Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy stwierdził, że sytuacja materialna skarżącej nie jest na tyle ciężka, aby mogła prowadzić do umorzenia zadłużenia. W konsekwencji prawidłowa była kwalifikacja prawna tych okoliczności dokonana przez organy orzekające, które wskazały na te elementy stanu faktycznego i wyciągnęły z nich wniosek, iż nie została spełniona wskazana wyżej przesłanka umorzenia. Dodatkowo zaznaczyć należy, iż dla Sądu nie jest przekonywujący także argument skarżącej dotyczący przyczyn jej niepozostawania w zatrudnieniu z powodu opieki nad 12 letnią uczącą się córką oraz opieki nad babcią, która jest w wieku 77 lat, a przedstawione dokumenty związane z jej leczeniem, nie obrazują schorzeń, które nie byłyby charakterystyczne dla wieku i to o takiej intensywności, która powodowałaby niezdolność tej osoby do samodzielnej egzystencji.

Zdaniem Sądu, skarżąca winna więc wykorzystać swe możliwości zarobkowe i podjąć chociaż próbę spłaty obciążającej ją zaległości, pamiętając, iż zobowiązania prywatnoprawne /kredyty konsumpcyjne, rachunki za telefon komórkowy itp., które skarżąca w istniejącej sytuacji spłaca/ nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami o charakterze publicznoprawnym, jakimi są składki na ubezpieczenie społeczne.

Należy podkreślić, że umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązań wobec ZUS, a w ocenie zasadności umorzenia należy brać pod uwagę okres 10 letniego terminu przedawnienia dochodzenia należności.

Nie można też zapominać, że wysokość należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie wynika z faktu, iż skarżąca przez kilka lat wykonywała działalność gospodarczą w sposób nieuprawniony pozostając w systemie rolniczego ubezpieczenia społecznego. Niezależnie od podnoszonych w kolejnych pismach w sprawie twierdzeń powinna być świadoma spoczywających na niej obowiązków. Jej błędnego przekonania o właściwym systemie ubezpieczenia nie można postrzegać jako usprawiedliwionego. Nadto znając decyzję o objęciu ubezpieczeniem społecznym przez ZUS winna przewidywać, że decyzja ta stać się może decyzją ostateczną a zatem dysponując kwotą składek zwróconych przez KRUS winna zabezpieczyć środki na ostateczne uregulowanie należnych składek na rzecz podmiotu, którego właściwość została przesądzona.

Organ jest władny w świetle prawa egzekwować na drodze przymusu administracyjnego (sądowego) określone kwoty, to tym bardziej należy przyjąć istnienie możliwości ich dobrowolnego uiszczania przez zobowiązanego. W tej sytuacji nie bez znaczenia jest również mocno akcentowana przez organy orzekające możliwość wystąpienia do Zakładu o zawarcie układu ratalnego, co bez wątpienia ma wpływ na wysokość odsetek ze względu na opłatę prolongacyjną, która jest o połowę niższa.

Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

W ustalonym w sprawie stanie faktycznym skarga podlegała jednak oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.) z uwagi na fakt, iż zaskarżonej decyzji nie można było postawić zarzutu naruszenia prawa materialnego jak i procesowego. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji wyroku.