Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 879/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 118 ( Dz. U. z 2013 r. poz 1403 -brak w systemie)
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Siedlecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz Protokolant starszy sekretarz sądowy Patrycja Kikosicka-Jędrzejczak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 marca 2014r. sprawy ze skargi G. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości gruntowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. decyzją z dnia [...] r. nr [...] , wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 118 ust. 1, ust. 2a i ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania G. W., utrzymało w mocy decyzję Starosty K. z dnia [...] r. nr [...] o odmowie nieodpłatnego przyznania G. W. prawa własności nieruchomości gruntowej, położonej we wsi Ś., w granicach działki nr 57/2, o powierzchni 0,30 ha.

Na uzasadnienie decyzji kolegium podało, że decyzją z dnia [...] r. nr [...] Naczelnik Gminy w M. orzekł o przejęciu na własność Państwa, w zamian za zaopatrzenie emerytalne, gospodarstwa rolnego bez zabudowań, położonego na terenie wsi Ś., gmina M., w granicach działek nr 6, nr 16/1, nr 212/1, nr 71, nr 57/1 i nr 57/2, stanowiącego własność J. i W. małżonków R.. Jednocześnie w decyzji orzeczono o wyłączeniu spod przejęcia i pozostawieniu na własność wnioskodawców działki o nr 57/3 pod zabudowaniami wraz z zabudowaniami o ogólnej powierzchni 0,16 ha. Orzeczono również, że dotychczasowi właściciele maja prawo do bezpłatnego użytkowania przekazywanego gruntu rolnego nie więcej jednak niż 0,30 ha. Grunt ten został wydzielony na działce nr 57/2 o powierzchni 0,30 ha; opis i mapa wymienionej działki stanowi załącznik nr 2 do decyzji.

Dalej podano, że w dniu 5 sierpnia 2013 r. do Starosty K. wpłynął wniosek G. W. o zwrot działek nr 53/7 i nr 57/2 stanowiących uprzednio własność J. i W. małżonków R.. Wnioskodawczym podała, ze jest córką małżonków R. i ww. działki po śmierci rodziców należą do rodzeństwa, czyli spadkobierców. Jej zdaniem, jeżeli działki nie były chwilowo zagospodarowane, to w dalszym ciągu są własnością rodzeństwa, a za działki wnosiła opłatę 2 złotych. Wnioskodawczyni podała też, że zwracała się do władz Gminy M. i Powiatu, ale odsyłano ją z kwitkiem lub nie odpowiadano na jej żądania oraz że bezprawnie pozbyto się tych działek mimo, że stoi na nich budynek mieszkalny (częściowo zniszczony przez pożar).

W toku postępowania organ I instancji pismem z dnia 16 sierpnia 2013 r. zawiadomił, na podstawie art. 9 i 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, stronę o zgromadzeniu całego materiału dowodowego w sprawie zwrotu położonych w Ś. działek nr 53/7 i nr 57/2 oraz o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym w siedzibie starostwa w terminie 7 dni od dnia otrzymania tego pisma. W dniu 28 sierpnia 2013 r. strona zapoznała się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, zaś w dniu w dniu 4 września 2013 r. do organu wpłynęło kolejne pismo G. W., a dotyczące działki nr 57/3.

Następnie w dniu [...] r. Starosta K. wydał decyzję administracyjną, w której orzekł o odmowie nieodpłatnego nabycia przez G. W. prawa własności nieruchomości gruntowej, położonej we wsi Ś., w granicach działki nr 57/2, o powierzchni 0,30 ha.

Jako podstawę prawną decyzji organ I instancji wskazał przepis art. 118 ust. 1, ust. 2a i ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego. Uzasadniając decyzję organ I instancji, wskazał na decyzję Naczelnika Gminy w M. z dnia [...] r. o przejęciu na własność Państwa, w zamian za zaopatrzenie emerytalne, gospodarstwa rolnego bez zabudowań, położonego na terenie wsi Ś., gmina M., decyzję Wojewody J. z dnia [...] r. o przekazaniu do zasobu Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa działki nr 57/2 w Ś., z obciążeniem dożywotnim użytkowaniem na rzecz W. i J. małżonków R. oraz umowę sprzedaży z dnia 28 grudnia 2009 r. ww. nieruchomości na rzecz osób trzecich. Organ wskazał też na art. 118 ust. 2a i ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i podał, że strona nie spełnia ustawowych przesłanek do nabycia własności nieruchomości, gdyż zarówno w dniu wszczęcia przedmiotowego postępowania, jak i w dniu wydania decyzji nieruchomość stanowiła własność osób trzecich.

Od decyzji tej odwołanie w ustawowym terminie złożyła G. W., domagając się ponownego i rzetelnego rozpatrzenia jej wniosku oraz zwrotu sprzedanej bezprawnie działki.

Organ I instancji przekazując akta sprawy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. podał, że zarzuty podniesione w odwołaniu były badane w trakcie prowadzonego postępowania i w związku z tym podtrzymuje stanowisko zawarte w swojej decyzji. Nadto wskazano, że w dniu [...] r. Starosta K. wydał również drugą decyzję administracyjną pod numerem [...], którą umorzył wszczęte wnioskiem G. W. postępowanie administracyjne w sprawie przyznania własności działki nr 57/3 położonej w Ś.. Od decyzji tej G. W. się nie odwołała.

W toku postępowania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. zwróciło się do G. W. o przedłożenie dokumentu urzędowego, z którego wynikałoby, że jest córką J. i W. małżonków R.. W odpowiedzi, w dniu 4 listopada 2013 r. do kolegium wpłynął za pośrednictwem poczty odpis skrócony aktu urodzenia G. W., z którego wynika, że jest ona córką wskazanych osób.

Rozpatrując w tych okolicznościach faktycznych i prawnych niniejszą sprawę w trybie odwoławczym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. zważyło, że kwestie dotyczące zasad nabywania własności działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu regulują przepisy art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Ustęp 1 tego artykułu stanowi, że osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej w niosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Na mocy art. 118 ust. 2a ustawy, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 (...) może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków.

W ocenie kolegium oznacza to, że z mocy tego przepisu, zstępni właściciela gospodarstwa rolnego przejętego na własność Państwa, któremu zostało przyznane prawo dożywotniego użytkowania działki gruntu, mogą po jego śmierci ubiegać się o przyznanie im tej działki na własność, jeżeli najpóźniej w chwili śmierci uprawnionego przejęli po nim posiadanie działki i działkę tę nieprzerwanie posiadają. Regulacja zawarta w ust. 2a, stawiająca zstępnemu ubiegającemu się o przyznanie prawa własności działki warunek faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom (czyli prawa użytkowania), oznacza wymaganie osobistego użytkowania nieruchomości (faktycznego) przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie prawa własności działki. Nie spełnia zatem tego warunku zstępny, który nie korzysta z gruntu działki. Oznacza również, że zaprzestanie korzystania z działki przez zstępnego powoduje utratę przez niego uprawnienia wynikającego z przepisu art. 118 ust. 2a cyt. ustawy.

Dalej kolegium wskazało, że w ustępie 3 art. 118 ustawy zapisano, iż przepisów ust. 1 - 2a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach. Z treści tego przepisu wynika, że działka musi stanowić własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w dniu wydania decyzji o nabyciu jej własności przez osoby, którym przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, lub zstępni tych osób uprawnionych, którzy po śmierci tych osób faktycznie władają działką w zakresie odpowiadającym ich uprawnieniom.

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy kolegium ustaliło, że G. W. jest zstępnym (córką) W. i J. małżonków R., którym decyzją Naczelnika Gminy w M. z dnia [...] r. o przejęciu na własność Państwa, w zamian za zaopatrzenie emerytalne, gospodarstwa rolnego bez zabudowań, położonego na terenie wsi Ś., gmina M., w granicach działek nr 6, nr 16/1, nr 212/1, nr 71, nr 57/1 i nr 57/2, przyznano prawo do bezpłatnego użytkowania przekazywanego gruntu rolnego nie więcej jednak niż 0,30 ha w granicach działki nr 57/2 o powierzchni 0,30 ha. Według oświadczenia G. W. rodzice nie żyją.

Kolegium podało, że w aktach sprawy znajduje się decyzja Wojewody J. z dnia [...] r. nr [...] o przekazaniu na rzecz Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi, w tym m.in. działki nr 57/2 w Ś.. Decyzja stała się prawomocna z dniem 12 października 1994 r. W aktach znajduje się również pismo Administracji Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w R. z dnia [...] r., w którym Administrator zwraca się do Starostwa Powiatowego w K. o wykreślenie zapisu w ewidencji gruntów dotyczącego obciążenia dożywotnim użytkowaniem działki nr 57/2 w Ś., na rzecz W. i J. R.. Uzasadniając swój wniosek Administrator podał m.in., że z przeprowadzonej lustracji w terenie wynika, ze dożywotnicy od lat nie żyją i nikt z zstępnych nie użytkował i nie użytkuje gruntu. Do wniosku załączony jest protokół z lustracji wraz ze zdjęciem. W aktach sprawy pozostaje również umowa sprzedaży z dnia 28 grudnia 2009 r. zawarta w formie aktu notarialnego, którą to Agencja Nieruchomości Rolnych - Skarb Państwa sprzedała osobom trzecim niezabudowane działki nr 57/1 i 57/2 położone w Ś., gmina M..

W świetle powyższych ustaleń kolegium uznało, że zarówno w dniu składania wniosku przez G. W. (5 sierpnia 2013 r.) oraz w dniu wydania przez Starostę K. decyzji ([...]2013 r.) działka gruntu o numerze 57/2 nie stanowiska własności Skarbu Państwa, jak też własności Gminy M., czy tez własności Starostwa Powiatowego w K.. Stanowiła ona własność osób trzecich, na podstawie umowy sprzedaży. Również w dniu orzekania przez kolegium brak było dowodów, na podstawie których można byłoby zakwestionować powyższe ustalenia.

Zdaniem kolegium zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że w świetle przepisu art. 118 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników brak jest podstaw do stwierdzenia nabycia przez G. W. własności działki nr 57/2. Bowiem działka ta nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Również nabycie własności przez G. W. tejże działki naruszałoby prawa osób trzecich do tej działki.

Kolegium wyjaśniło również, że w niniejszym postępowaniu nie miało podstaw do badania prawidłowości postępowania, które doprowadziło do wykreślenia z ewidencji gruntów zapisu o obciążeniu ww. działki dożywotnim użytkowaniem i sprzedaży osobom trzecim. Jeżeli zdaniem strony poniosła ona w następstwie tych działań szkodę, to może domagać się zadośćuczynienia w odrębnym postępowaniu.

Nie godząc się z przytoczonym rozstrzygnięciem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J., G. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

W skardze podniesiono, że wszystkie opisy i dokumenty są w aktach administracyjnych, a kolegium "bardzo szybko" pozbawiło skarżącą działki, na której stoi budynek i działki należącej do małżonków R., o których zwrot starała się od lat spadkobierczyni G. W..

Skarżąca nadmieniła, że jej ojciec walczył za ojczyznę, a po wojnie otrzymał gospodarstwo rolne jako rekompensatę. Tymczasem teraz okazało się, że wszystko zostało przekazane za rentę. Wobec tego skarżąca wyraziła wątpliwość "czy są pisma w tym postępowaniu o rezygnacji na rzecz renty". Skarżąca zaznaczyła, że oczekuje od sądu administracyjnego sprawiedliwego rozstrzygnięcia ważnej dla niej sprawy.

W dołączonym do skargi piśmie G. W. oświadczyła, że nie ma dowodów na to, że po śmierci J. R. i W. R. działka wraz z zabudowaniami "została włączona za rentę". Skarżąca stwierdziła, że działkę bezprawnie sprzedano osobom trzecim bez zawiadomienia spadkobierczyni, czyli G. W.. Dalej skarżąca stwierdziła, że kolegium wezwało ją do przesłania aktu urodzenia, a później akt ten jej zwróciło, żeby "użyć paragrafów" i odmówić jej zwrotu działki. Skarżąca dodała, że miało prawo pierwokupu nieruchomości, a obecnie domaga się wizji lokalnej, żeby ustalić, co do niej należy.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Kolegium wskazało również, że odrębną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Starosta K. umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącej dotyczące zwrotu działki nr 57/3 położonej w Ś.. Od decyzji tej skarżąca się nie odwołała. Tym samym kolegium nie badało prawidłowości tej decyzji. Jednakże należy wskazać, mając na względzie treść tej decyzji, że dotyczy ona zabudowanej działki nr 57/3. Działka ta wraz z zabudowaniami nie została przekazana Państwu na własność w zamian za zaopatrzenie emerytalne. Organ I instancji ustalił, że w księdze wieczystej tej nieruchomości jako właściciel figuruje J. R.. Również w rejestrze ewidencji gruntów jako właściciel działki nr 57/3 figuruje J. R.. Powyższe oznacza, że zarówno ten grunt jak i posadowiony na nim budynek mogą stać się własnością skarżącej, dopiero jednak po stwierdzeniu przez sąd powszechny nabycia przez nią spadku po J. R. (ojcu) i ujawnieniu prawomocnego postanowienia w tym zakresie w wydziale ksiąg wieczystych w sądzie powszechnym oraz w rejestrze ewidencji gruntów.

W dniu 7 stycznia 2014 r. do akt sądowych wpłynęło pismo procesowe skarżącej, w którym stwierdziła ona, że działania władz publicznych zmierzają do tego, aby nie zwrócić jej nieruchomości, która należy się jej jako spadkobierczyni po J. R..

Następnie, na wezwanie sądu, organ doręczył uwierzytelnione kopie załączników do decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia [...] r. nr [...] (k. 18-23 akt sądowych). Załącznik nr 1 to opis i mapa działki nr 57/3. Załącznik nr 2 to projekt podziału nieruchomości oznaczonej jako działka nr 57 na działki o numerach 57/1, 57/2 i 57/3. Z projektu i wykazu zmian gruntowych wynika, że działka nr 57/1 (o pow. 0,60 ha) przeznaczona została do przekazania na Państwowy Fundusz Ziemi, działka nr 57/2 (o pow. 0,30 ha) przeznaczona została na działkę dożywotnią J. R., a działka 57/3 (o pow. 0,16 ha) przeznaczona została na działkę siedliskową J. R.. Dla tych trzech działek prowadzona była księga wieczysta o numerze [...].

Po wyznaczeniu terminu rozprawy, pismem z dnia 19 lutego 2014 r. skarżąca stwierdziła, że Starosta K. załatwia jej sprawę przez ponad 2 lata, czyniąc to "po macoszemu".

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu w dniu 6 marca 2014 r. skarżąca podtrzymała zarzuty zawarte w skardze i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, nie wnosząc przy tym o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Omówienie motywów wyroku należy rozpocząć od przypomnienia, że stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowoadministracyjna sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

Z powyższego wynika, że rozstrzyganie sprawy przez sąd administracyjny nie polega na merytorycznym załatwieniu sprawy administracyjnej, lecz na dokonaniu kontroli, czy decyzja wydana przez organ administracji publicznej jest zgodna z prawem. W niniejszej sprawie kontroli takiej Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu poddał zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] r. i stwierdził, że decyzja ta odpowiada prawu, a zatem nie ma podstaw, aby ją uchylić.

W pierwszej kolejności sąd stwierdził, że materiał dowodowy zgromadzony przez organy obu instancji jest w zasadzie kompletny i pozwalał na zakończenie sprawy w formie decyzji administracyjnej. W aktach sprawy wprawdzie brak dowodów na to, że J. R. i W. R. nie żyją (akty zgonu), jednak z całokształtu materiału dowodowego i oświadczeń G. W. można było uznać tę okoliczność za udowodnioną. W postępowaniu zostały wzięte pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne mające wpływ na kształt rozstrzygnięcia. Organy obu instancji w sposób właściwy ustaliły i oceniły okoliczności faktyczne sprawy, czym zadośćuczyniono zasadzie wyrażonej w art. 7 i art. 12 w związku z art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego. W tym stanie rzeczy sąd doszedł do przekonania, że nie doszło w sprawie do naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Z analizy zgromadzonych przez organy akt sprawy nie wynika również, aby w postępowaniu doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.). Nadto sąd stwierdził, że nie zachodzą przesłanki, które dawałyby sądowi możliwość stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Wobec powyższego sąd zobligowany był do dokonania oceny, czy organy obu instancji prawidłowo zastosowały w sprawie przepisy prawa materialnego. Niewadliwie przeprowadzone postępowanie administracyjne powinno zaowocować rozstrzygnięciem wydanym na podstawie prawidłowo zastosowanego przepisu prawa materialnego. Ewentualne naruszenie prawa materialnego byłoby zaś podstawą uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy należy powiedzieć, że decyzje organów obu instancji wydano na podstawie przepisu prawa materialnego zawartego w art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2013 r. poz. 1403). Przepis ten stanowi, że: osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki (ust. 1). Osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajdują się ten lokal i te pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków (ust. 2). Z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków (ust. 2a). Przepisów ust. 1-2a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach (ust. 3). Decyzje w sprawach określonych w ust. 1-2a wydaje starosta (ust. 4). Skorzystanie z uprawnień przewidzianych w ust. 1 i 2 nie ma wpływu na wysokość emerytury i renty (ust. 5).

Zdaniem sądu z przepisu tego można wyprowadzić normę, że aby starosta mógł przyznać nieodpłatnie własność działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, muszą być spełnione łącznie następujące warunki:

1) działka jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego (np. gminy, powiatu, województwa) i

2) przyznanie własności nie naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków oraz

3) wniosek składa osoba której przysługuje prawo dożywotniego użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu – albo ewentualnie:

4) wniosek składa zstępny osoby uprawnionej, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością.

Przedmiotem badania w postępowaniu przed właściwym starostą jest zatem łączne spełnienie warunku nr 1 i nr 2 oraz warunków nr 3 albo nr 4.

W kontrolowanej przez sąd sprawie starosta ustalił na podstawie decyzji Naczelnika Gminy w M. z dnia [...] r., że J. i W. R. przekazali na własność Skarbu Państwa – Państwowego Funduszu Ziemi swoje gospodarstwo rolne położone we wsi Ś., w skład którego wchodziła m.in. działka nr 57/2 (spod przejęcia wyłączono działkę nr 57/3, która pozostała własnością J. R.). Decyzję naczelnika miasta wydano w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 268 ze zm.), której art. 51 ówcześnie brzmiał: "W wypadku braku następcy lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo". W myśl art. 56 ust. 2 cytowanej ustawy, rolnik, który przekazał gospodarstwo rolne następcy lub Państwu, ma prawo do użytkowania działki gruntu rolnego o powierzchni nie przekraczającej 10% obszaru przekazanego gospodarstwa, nie więcej jednak niż o powierzchni 0,3 ha.

Zdaniem sądu stwierdzić należy, że okoliczności zawarte w ostatecznej decyzji naczelnika gminy są wiążące dla organów administracji publicznej (zasada związania decyzją i trwałości decyzji administracyjnej ostatecznej - art. 16 § 1 k.p.a.), a zatem powyższych ustaleń stanu faktycznego sprawy organy obu instancji dokonały z poszanowaniem prawa. Wątpliwości skarżącej co do okoliczności, w jakich wydano decyzję naczelnika gminy w 1987 r. nie miały znaczenia dla dokonanych ustaleń i nie podlegały rozstrzyganiu przez organy obu instancji.

Dalej, w związku z wnioskiem G. W., starosta przyjął, że zgodnie z oświadczeniem skarżącej, J. R. i W. R. nie żyją. Nadto organ ustalił, że ostateczną decyzją Wojewody J. z dnia [...] r. nr [...] przekazano szereg nieruchomości należących do Państwowego Funduszu Ziemi – w tym również działkę nr 57/2 – na rzecz Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Decyzję tę wydano na podstawie ówcześnie obowiązującego art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 107, poz. 464).

Następnie starosta ustalił, że w ewidencji gruntów i budynków powiatu K. jako właściciele działki nr 57/2 figurują T. S. i A. S.. Osoby te nabyły opisaną nieruchomość na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego rep. [...] z Agencją Nieruchomości Rolnych (dawniej: Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa) w dniu 28 grudnia 2009 r.

W tym stanie rzeczy Starosta K. odmówił nieodpłatnego przyznania G. W. prawa własności działki nr 57/2. Decyzję tę utrzymało w mocy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J..

Zdaniem sądu rozstrzygnięcie organów obu instancji jest zgodne z prawem, ponieważ odpowiada przepisowi art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Skoro bowiem działka nr 57/2 od dnia 28 grudnia 2009 roku (sprzedaż przez Agencję Nieruchomości Rolnych) nie jest własnością Skarbu Państwa, lecz własnością osób fizycznych, to nie została spełniona przesłanka nr 1, o której była już mowa. Obecnie nie można zatem przyznać nieodpłatnie G. W. prawa własności działki nr 57/2, skoro działka ta nie jest własnością Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego. Jest przy tym zupełnie oczywiste, że przyznanie wnioskodawczyni tej działki naruszyłoby prawa osób trzecich, czyli obecnych właścicieli tejże nieruchomości (zob. przesłanka nr 2). Nadto nie było konieczności pogłębionego badania, czy o zwrot wystąpiła osoba, która po śmierci J. R. faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom, daną nieruchomością (przesłanka nr 4), ponieważ jasne było, że G. W. nie włada działką nr 57/2, skoro od 28 grudnia 2009 r. nieruchomość ta jest własnością osób trzecich.

W świetle powyższego sąd doszedł do przekonania, że niespełnienie się choć jednej z przesłanek zawartych w art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników uprawniało organy do orzeczenia o odmowie przyznania własności działki nr 57/2 i z tych właśnie względów skarga G. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu nie zasługiwała na uwzględnienie i musiała zostać oddalona.

Natomiast odnosząc się jeszcze do twierdzeń zawartych w skardze i pismach skarżącej, należy wskazać, że wbrew mniemaniu skarżącej J. R. po 1987 r. nie był właścicielem działki nr 57/2. Działka ta należała bowiem do Skarbu Państwa – Państwowego Funduszu Ziemi od 1987 r., a J. R. służyło wyłącznie prawo jej użytkowania. Prawo to – w świetle art. 266 Kodeksu cywilnego – wygasło z chwilą śmierci użytkownika, co oznacza, że prawo to nie należy do masy spadkowej. Wobec tego okoliczność, iż Skarb Państwa – Agencja Nieruchomości Rolnych zbył w 2009 r. działkę nr 57/2 na rzecz osób trzecich nie ma w tym zakresie znaczenia dla sytuacji prawnej wnioskodawczyni jako ewentualnego spadkobiercy po J. R.. Dopiero gdyby ta działka obecnie nadal była własnością Skarbu Państwa, można by było rozważać, kto ewentualnie mógłby żądać jej zwrotu w oparciu o art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Kwestie te – jak już powiedziano – nie były jednak konieczne do wyjaśnienia sprawy, bo działka nr 57/2 w chwili wydawania decyzji przez organy obu instancji nie należała już do Skarbu Państwa.

Trzeba też zauważyć, że roszczenia G. W. związane z ewentualnym prawem pierwszeństwa przy nabyciu działki nr 57/2 od Agencji Nieruchomości Rolnych, które mogłoby przysługiwać J. R. lub jego następcom prawnym, pozostają poza zakresem kontrolowanego postępowania administracyjnego (tzn. nie badali ich starosta, kolegium, ani sąd administracyjny). Ewentualne roszczenia w tym względzie mają charakter cywilnoprawny i ich dochodzenie we właściwym trybie należy wyłącznie do potencjalnie uprawnionych osób.

Dalej należy powiedzieć, że z akt sprawy wynika, iż własnością J. R. pozostaje nadal działka nr 57/3, co znajduje potwierdzenie we wpisach uwidocznionych w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w J. X Wydział Ksiąg Wieczystych w K. oraz w ostatecznej decyzji Starosty K. z dnia [...]r. nr [...] (poz. 11 akt administracyjnych). Jeśli skarżąca wykaże, że jest spadkobiercą J. R., to sąd wieczystoksięgowy po otrzymaniu stosownych dokumentów dokona wpisu do księgi wieczystej nieruchomości. Nie jest w tym względzie możliwe działanie nikogo poza kręgiem spadkobierców J. R., a w szczególności sprawy tej w zastępstwie zainteresowanych osób nie załatwi starosta czy inny organ administracji publicznej.

W tym stanie rzeczy oraz w świetle poczynionych przez sąd administracyjny rozważań należało stwierdzić, że zarzuty G. W. wobec zaskarżonej decyzji były niezasadne. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł o oddaleniu skargi.