Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 461/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej decyzji I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145 par. 1  pkt 2, art. 200, art. 205  par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 107
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Renata Czeluśniak (spr.) WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. L. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu z dnia 14 lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu na rzecz A. L. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 11 października 2019 r. skarżący A. L. złożył wniosek o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki 2019/2020.

Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu decyzją z dnia [...] 2019 r. nr [...] na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 4, ust. 2 i 3, art. 91 ust. 1-3, art. 92 ust. 1-3, art. 93 ust. 2 pkt 1 oraz art. 93 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1668, z późn. zm.), zw. dalej u.p.s.w.n., oraz § 4 - § 12 i § 24 zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu z 1 października 2019 r. w sprawie Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu, zw. dalej Regulaminem, w związku z art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2018 poz. 2096 z późn. zm.) - dalej k.p.a., nie przyznała skarżącemu stypendium rektora na rok akademicki 2019/2020.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z zebranego materiału dowodowego, w tym w szczególności z informacji o podejmowanych lub ukończonych przez skarżącego studiach, ustalono, że odbywa on studia dłużej niż 6 lat (uprawnienia do ww. świadczenia upłynęły 30 września 2019 r.) Zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 Ustawy stypendium rektora przysługuje na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zgodnie z § 5 ust. 2 zdanie drugie Regulaminu okres ten oblicza się w latach, sumując do 6 lat każdy rozpoczęty rok akademicki, w którym wnioskodawca posiadał status studenta. Oznacza to, że po 30 września 2019 r. skarżący nie posiada uprawnienia do otrzymania stypendium socjalnego, stypendium rektora, stypendium dla osób niepełnosprawnych oraz zapomogi. W związku z powyższym nie spełnia on warunków niezbędnych do przyznania wnioskowanego świadczenia na rok akademicki 2019/2020.

W odwołaniu A. L. zarzucił naruszenie art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy. Skarżący wskazał na stanowisko Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (pismo z 8 lutego 2019 r.), z którego wynika, że ww. artykuł określa łączny okres, w którym danej osobie "przysługuje możliwość" ubiegania się o świadczenia w ramach studiów. Zdaniem skarżącego dopiero od 1 października 2014 r. studenci pierwszego roku mogli ubiegać się o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów na podstawie tytułu laureata w olimpiadzie przedmiotowej o zasięgu ogólnopolskim, a możliwości takiej nie mieli studenci rozpoczynający studia przed 1 października 2014 r. Błędem jest utożsamianie okresu studiowania - rozumianego jako łączny czas kiedy dana osoba miała status studenta z okresem w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów. Takie działanie jest sprzeczne nie tylko z ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym, ale jest także niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez odmienne traktowanie studentów tylko ze względu na to kiedy rozpoczynali studia. Skarżący wyjaśnił, że rozpoczął studia w roku akademickim 2013/2014 na Akademii. Na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym obowiązującej w dniu 1 października 2013 r. nie było odpowiednika art. 181 ust. 1a ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw, który uprawniał do otrzymywania stypendium rektora dla najlepszych studentów, w tym dla studentów pierwszego roku. Skarżący podkreślił, że mógł się ubiegać o stypendium rektora dla najlepszych studentów w następujących latach akademickich: 2014/2015, 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019 - łącznie przez okres 5 lat. Do odwołania dołączył korespondencję z Działem Spraw Studenckich (załącznik nr 1 i 2) oraz pismo z Biura Rzecznika Praw Obywatelskich z 26 listopada 2019 r. (załącznik nr 3).

Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów decyzją z dnia 14 lutego 2020 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w związku z art. 86 ust. 1 pkt 4, art. 91-93 u.p.s.w.n., a także na podstawie § 4 - § 14 oraz § 24 - § 27 Regulaminu, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że okolicznością bezsporną jest przekroczenie przez skarżącego 6-letniego okresu studiowania, co potwierdzone zostało przez niego w odwołaniu, wynika z systemu POL-on oraz z informacji zgromadzonych w USOS. Na Akademii skarżący studiował w następujących latach: rok akademicki 2013/2015; rok akademicki 2014/2015; rok akademicki 2015/2016; rok akademicki 2016/2017, tj. w okresie od 1 października 2013 r. do 26 stycznia 2017 r. Z kolei na kierunku prawo studiował on na Uniwersytecie w następujących latach: rok akademicki 2015/2016; rok akademicki 2016/2017; rok akademicki 2017/2018; rok akademicki 2018/2019; rok akademicki 2019/2020; tj. okresie od 1 października 2015 r. do nadal. Rok akademicki 2019/2020 jest 7-dmym rokiem, w którym skarżący posiada status studenta.

Organ podkreślił następnie, że stypendium rektora stanowi świadczenie, o którym mowa w art. 86 ustawy obok m.in. stypendium socjalnego, dla osób niepełnosprawnych czy zapomogi. Przede wszystkim, łączną cechą tych stypendiów (oraz zapomogi) jest okoliczność, że stanowią one świadczenia dla studentów ze środków publicznych (art. 86 ust. 1 ustawy) - grupę "świadczeń" do zasad pobierania, których stosuje się przepisy art. 87-95 ustawy. Ustawodawca w art. 93 ustawy ograniczył studentom do 6 lat okres, przez który przysługuje prawo do świadczeń, o których mowa w art. 86 Ustawy. Celem przyznawania świadczeń określonych w art. 86 ustawy jest umożliwienie uzyskania przez obywatela wykształcenia wyższego. Zatem, państwo wspiera osobę, która studiuje, jednak nie przez nielimitowany okres, a przez maksymalnie 6 lat. Jednocześnie w przepisach prawa powszechnie obowiązującego nie przewidziano okresu przejściowego dla art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, ani nie zastrzeżono, że ma zastosowanie wyłącznie do okresów studiowania po wejściu w życie ustawy. Jednocześnie ustawodawca nie przewidział żadnych wyjątków od wskazanej zasady, poza określoną w art. 93 ust. 4 ustawy, a dotyczącą stypendium dla osób niepełnosprawnych. Oznacza to, że fakt, iż student miał prawo do stypendium, ale z niego nie korzystał nie jest przesłanką do nieuwzględnienia tego okresu przy obliczaniu 6 lat prawa do świadczeń. Osobie posiadającej status studenta przysługują prawa studenta, a świadczenia określone w art. 86 ustawy stanowią jedno z takich praw, o czym świadczy nie tylko sam charakter tego wsparcia, ale także choćby umiejscowienie tego przepisu w Dziale II w rozdziale 3 Ustawy "Prawa i obowiązku studentów".

Powyższe oznacza w opinii organu, że termin 6 lat przysługiwania świadczeń należy liczyć w latach, z uwzględnieniem wszystkich okresów, w których student posiadał prawo do świadczeń (co najmniej jednego z nich), o których mowa w art. 86 ustawy, a więc w okresie, w którym posiadał status studenta. Okresu uprawnień do każdego ze świadczeń określonych w art. 86 ustawy nie można obliczać osobno. Tego typu argumentacja byłaby sprzeczna z intencją ustawodawcy. Skoro w art. 86 ustawy mowa jest o czterech świadczeniach, rozpatrując każde świadczenie osobno należałoby wtedy uznać, że stypendia można otrzymywać przez 24 lata (6 lat razy każde świadczenie). W art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy nie wskazano, aby okres 6 lat dotyczył wyłącznie okresów studiów, w których student stypendium pobierał lub spełniał przesłanki do pobierania danego stypendium, a uwzględniono wszystkie okresy, kiedy dana osoba miała status studenta, a zatem potencjalnie mogła pobierać świadczenia określone w art. 86 ust. 1 ustawy.

W przywołanym w odwołaniu piśmie z 8 lutego 2019 r. Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego [...] wskazano także, że "tym samym dla biegu tego terminu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. W przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa (okresy studiowania ustawy należy rozumieć, jako łączny okres studiowania, a nie jedynie potencjalnej możliwości pobierania danego świadczenia. Wprawdzie odnośnie ww. artykułu nie wykształciło się jeszcze orzecznictwo sądów powszechnych, ale pomocna w jego interpretacji może być m.in. wykładnia zbliżonego konstrukcyjnie art. 184 ust. 5 uchylonej już ustawy z 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym: "Studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia, o których mowa w art. 173, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt: II SA/Wa 1147/17, LEX nr 2540799 stwierdził, że: "do okresu trzech lat, o którym mowa w przepisie art. 184 ust. 5 ustawy (...) Prawo o szkolnictwie wyższym, zaliczyć należy wszystkie okresy, w których dana osoba posiadała status studenta na studiach prowadzących do uzyskania tytułu magistra lub równorzędnego. O tym, że sformułowanie "jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat" odnosi się do czasu kontynuowania studiów w celu uzyskania tytułu magistra (a nie do okresu otrzymywania świadczeń pomocy materialnej) przesądza także użycie przez ustawodawcę w tym miejscu słowa "lat", które oznacza jednostkę czasu odpowiadającą 12 miesiącom". W tym miejscu wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. akt K 40/12 uznał art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym za zgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 70 ust. 4 Konstytucji. Podsumowując, 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Ustawy oznacza łączny okres studiowania, niezależnie od tego, czy student otrzymywał świadczenia.

Na rozstrzygnięcie w niniejszej nie ma, zdaniem organu, wpływu fakt, czy skarżący spełnił, czy też nie spełnił kryteriów niezbędnych do przyznania stypendium rektora w roku akademickim 2019/2020. Art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy wyklucza skarżącego z grona beneficjentów uprawnionych do otrzymywania świadczeń, o których mowa w art. 86 Ustawy, w tym stypendium rektora, ponieważ kontynuuje on naukę przez okres dłuższy niż 6 lat.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A. L. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zwrot kosztów postępowania. Zdaniem skarżącego organ błędnie przyjął, że art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. wyklucza go z grona beneficjentów uprawnionych do otrzymania świadczeń, o których mowa w art. 86 u.p.s.w.n., w tym stypendium rektora, ponieważ kontynuuje on naukę przez okres dłuższy niż 6 lat. W opinii skarżącego organ naruszył zasadę praworządności wyrażoną w art. 6 k.p.a. Ponadto organ naruszył art. 7a § 1 k.p.a., ponieważ sprawa dotyczy odebrania skarżącemu uprawniania, a w sprawie powstały wątpliwości co do treści normy prawnej i powinny zostać rozstrzygnięte na korzyść strony oraz art. 8 § 1 k.p.a., poprzez zastosowanie wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., która dyskryminuje skarżącego względem studentów, którzy rozpoczęli naukę rok później.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 23 czerwca 2020 r. skarżący podtrzymał swoją skargę zarzucając organom błędna wykładnie art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325), dalej p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Ewentualne stwierdzenie uchybień w działaniu administracji publicznej obliguje sąd do uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności, bądź też stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 p.p.s.a.).

Badając zgodność z prawem decyzji wydanych w ramach kontrolowanej sprawy, sąd administracyjny czyni to w określonej kolejności. W pierwszej kolejności Sąd bada więc istnienie wad powodujących nieważność decyzji. Następnie kontroluje przestrzeganie przez organ administracji przepisów procesowych w zakresie określonym postanowieniami art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i lit. c p.p.s.a. Dopiero w ostatniej kolejności kontrolowane jest przestrzeganie przez organy administracyjne norm prawa materialnego (por. T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz.", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, str. 460 - 461). Podkreślić należy również, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Powyższe dotyczy oceny legalności wszystkich decyzji wydanych w granicach danej sprawy.

Działając w granicach tak zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził, że zachodzą przesłanki przemawiające za stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów z dnia 14 lutego 2020 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Komisji Stypendialnej dla Studentów z dnia 6 grudnia 2019 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu A. L. stypendium rektora na rok akademicki 2019/2020.

Podstawą materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Stosownie do art. 86 u.p.s.w.n., student może ubiegać się o: 1) stypendium socjalne; 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych; 3) zapomogę; 4) stypendium rektora; 5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego; 6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną (ust. 1). Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (ust. 2). Na wniosek samorządu studenckiego świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, są przyznawane przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną. Większość członków komisji stanowią studenci. Decyzję podpisuje przewodniczący komisji albo upoważniony przez niego wiceprzewodniczący komisji (ust. 3). Rektor, w drodze decyzji administracyjnej, uchyla decyzję komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej niezgodną z przepisami prawa (ust. 4).

W myśl art. 95 u.p.s.w.n., regulamin świadczeń dla studentów określa m.in. : 4) tryb powoływania oraz skład komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej (ust. 1).

Zgodnie z § 26 ust. 1 i 3 Regulaminu, Komisja stypendialna dla studentów składa się z: 1) studentów każdego z wydziałów Uniwersytetu (bez [...]) oraz Ośrodka Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych i Społecznych delegowanych przez właściwy organ Samorządu Studentów, przy czym każdą ww. jednostkę reprezentuje nie więcej niż jeden student, z zastrzeżeniem pkt 2; 2) przewodniczącego komisji Samorządu Studentów właściwej ds. socjalno-bytowych; 3) co najmniej trzech pracowników delegowanych przez Rektora. Odwoławcza komisja stypendialna dla studentów Uniwersytetu składa się co najmniej z 7 osób, w tym co najmniej trzech pracowników delegowanych przez Rektora oraz studentów Uniwersytetu delegowanych przez właściwy organ Samorządu Studentów.

Z kolei zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. decyzja powinna zawierać oznaczenie organu administracji publicznej. Jak wynika jednak ze składu Odwoławczej komisji stypendialnej dla studentów Uniwersytetu nie składa się ona z wymaganej ilości minimum 7 osób. Zaskarżona decyzja została bowiem podjęta przez komisję w składzie 6 osób, a więc z jawnym i rażącym naruszeniem ww. przepisów. W aktach administracyjnych brak jest dokumentów potwierdzających powołanie członków Odwoławczej komisji stypendialnej dla studentów Uniwersytetu, jak również brak jest protokołu posiedzenia z dnia 10 stycznia 2020 r. na którym rozpoznano odwołanie od decyzji organu I instancji. Brak jest również dokumentów potwierdzających powołanie członków Komisji stypendialnej dla studentów Uniwersytetu która podjęła decyzję w I instancji oraz protokołu z jej posiedzenia, co uniemożliwia kontrolę czy skład tej komisji spełnia wymagania § 26 ust. 1 Regulaminu. Kontroli takiej nie przeprowadził również organ odwoławczy.

Z powyższego wynika, że zaskarżona decyzja wydana została przez skład Komisji niezgodny z przepisami art. 86 ust. 3 w zw. z § 26 ust. 3 Regulaminu, co zdaniem Sądu, powoduje, iż jest ona dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. wydana została z rażącym naruszeniem prawa.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji uniemożliwia merytoryczne ustosunkowanie się do zarzutów skargi.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.374 ze zm.) orzekł jak pkt I sentencji wyroku. O kosztach Sąd postanowił na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. w pkt II wyroku.