Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 435/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 18 par. 1 pkt 6a, art. 183 par. 2 pkt 4, art. 185 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia del. WSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia NSA Hanna Kamińska Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 2 lutego 2010 r. sygn. akt II SA/Łd 1038/09 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie renty strukturalnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Ł., 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 2 lutego 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 1038/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. uchylił decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] października 2009 r., nr [...], i poprzedzająca ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie wniosku o przyznanie renty strukturalnej.

WSA w Ł. dwukrotnie zajmował się już sprawą ze skargi M. K. dotyczącą renty strukturalnej. Pierwszym wyrokiem z dnia 14 czerwca 2007 r., sygn. akt: II SA/Łd 455/07 Sąd ten uchylił decyzję II, jak i I instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organy wydały kolejne decyzje, które również były przedmiotem oceny WSA w Ł. Sąd I instancji wyrokiem z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt: II SA/Łd 582/08 ponownie uchylił decyzję II, jak i I instancji. Z uzasadnienia obu tych wyroków wynika, że organ powinien, w pierwszej kolejności dokonać ustaleń w przedmiocie spełnienia przez skarżącego warunków do przyznania mu renty strukturalnej. Następnie organ winien dokładnie zbadać i ustalić faktyczne wykorzystanie dostępnych środków finansowych na renty strukturalne i zrelatywizować kwotę tychże środków względem kwoty niezbędnej na przyznane skarżącemu owej renty, a swoje stanowisko uzasadnić zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Kierownik Powiatowego Biura ARiMR w Ł. decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. umorzył postępowanie w sprawie wniosku strony o przyznanie renty strukturalnej. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że na podstawie § 20 ust. 2 rozporządzenia RM z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 119 ze zm.; dalej jako rozporz. z 30 kwietnia 2004 r.), po przeprowadzeniu weryfikacji wniosku o przyznanie renty strukturalnej oraz załączonych dokumentów uznał, że strona spełnia warunki do przyznania renty strukturalnej określone w § 4 tego rozporządzenia.Tym niemniej, zgodnie z § 3 ust.1 rozporządzenia, znowelizowanego rozporządzeniem z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 135 poz. 951), renty strukturalne przyznawane są do wysokości limitu stanowiącego równowartość w złotych kwoty euro określonej w Planie Rozwoju Obszarów Wiejskich na uzyskiwanie rent strukturalnych lub do dnia, w którym suma beneficjentów osiągnie zakładany na 2008 rok wskaźnik wykonania tego Planu w wysokości 52.400 osób (wydanych decyzji o przyznaniu renty). Wskaźnik ten jest określony w załączniku do obwieszczenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 listopada 2004 r. w sprawie planu rozwoju obszarów wiejskich (M.P. Nr 56, poz. 958). W Departamencie Analiz Działalności i Rozwoju ARiMR 4 lipca 2007 r. został sporządzony raport o ilości decyzji przyznających rentę strukturalną oraz kwocie zrealizowanych płatności wg stanu na dzień 30 czerwca 2007 r., z którego wynika, że wydano 53.594 decyzji o przyznaniu płatności oraz do dnia sporządzenia informacji wypłacono łącznie 1.713.709.598,07 zł.

Nowelizacja rozporządzenia z 2006 r. ustanawia limit środków dla całego działania objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich 2004-2006 na wszystkie lata funkcjonowania, w związku, z czym w sprawie wniosku o przyznanie renty strukturalnej nie ma zastosowania § 22 rozporządzenia, który stanowi o wyczerpaniu limitu środków na dany rok. Wydanie w toku postępowania postanowienia o spełnieniu warunków do przyznania renty strukturalnej gwarantuje środki finansowe do przyznania w drugim etapie w drodze decyzji administracyjnej (po przekazaniu użytków rolnych i zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej oraz złożeniu dokumentów to potwierdzających). Z przedstawionego raportu wynika, że została przekroczona suma beneficjentów przewidzianych na 2008 roku, co uniemożliwia zagwarantowanie środków do przyznania stronie renty strukturalnej mimo, że wnioskodawca spełnia warunki.

Na podstawie art. 4 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1320/2006 z dnia 5 września 2006 r. ustanawiającego zasady przejścia do systemu wsparcia rozwoju obszarów wiejskich określonego w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1698/2005 rozpoczęcie podejmowania zobowiązań w ramach okresu programowania 2007 – 2013 może nastąpić od daty zaprzestania podejmowania zobowiązań w ramach okresu programowania 2004 - 2006 określonego w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1257/1999. Limit środków finansowych z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej w Planie Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2004 - 2006 w określonej wysokości został zrealizowany w listopadzie 2007 r. Zobowiązania w ramach PROW 2007 - 2013 ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w związku z wyczerpaniem środków w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2004 - 2006 przeznaczonych na renty strukturalne, są podejmowane od listopada 2007 r. Zgodnie z art. 5 pkt. 3a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229 poz. 2273), pomoc w ramach PROW 2004-2006 jest udzielana do wysokości limitu stanowiącego równowartość w złotych kwoty w euro określonej w planie na poszczególne działania, lecz nie później niż do dnia 30 czerwca 2008 r. Wszczęcie postępowania zmierzającego do wydania postanowienia o spełnieniu warunków oraz w drugim etapie do wydania decyzji administracyjnej przyznającej rentę strukturalną od listopada 2007 r., ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) może się odbywać na podstawie złożonych wniosków o przyznanie renty strukturalnej w trybie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz. U. Nr 109, poz. 750 ze zm.). W związku z tym, że wniosek strony o przyznanie renty strukturalnej z dnia 29 grudnia 2006 r. został złożony w trybie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114 poz. 1191 ze zm.), renta strukturalna mogła być przyznana jedynie z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), a powołując się na powyższe środki te zrealizowane zostały w listopadzie 2007 r. W sprawie wniosku o przyznanie renty strukturalnej nie jest możliwe podjęcie postępowania mającego na celu przyznanie pomocy.

Reasumując organ stwierdził, że bezprzedmiotowość postępowania w sprawie wniosku o przyznanie stronie renty strukturalnej związana jest z brakiem przedmiotu postępowania rozumianym jako niedostępność (w sensie materialnym) pomocy.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. K. wniósł o uchylenie decyzji wskazując, że dwukrotnie wygrał proces przed WSA, a mimo to organ nadal odmawia przyznania mu renty strukturalnej powołując się jedynie na brak środków finansowych na ten cel.

Organ II instancji decyzją z dnia [...] października 2009 r., po rozpatrzeniu odwołania strony, utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Organ ten wskazał, że strona wniosła o przyznanie świadczenia na podstawie starych przepisów. Tym niemniej doszło do zmiany treści przepisów, a przepisy nowelizujące nie przewidywały norm przejściowych. W tej sytuacji nie ma możliwości rozpoznania wniosku złożonego przez stronę do Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2004 - 2006 wg przepisów odnoszących się do odpowiedniego Planu Rozwoju na lata 2007 - 2013 wobec okresowości działań strukturalnych opartych na zasadzie programowania i okresowo zmieniających się zasad przyznawania dotacji.

W skardze do WSA w Ł. M. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wskazując na naruszenie prawa materialnego poprzez fakt, że wygrał on dwukrotnie proces przed WSA, a organ nadal odmawia mu przyznania renty strukturalnej z uwagi na brak środków finansowych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

WSA wydał wskazany na wstępie zaskarżony wyrok, uznając, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Powołując się na treść art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) Sąd I instancji stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie szczególnie wyraźne zalecenia co do dalszego postępowania zawarł WSA w Ł. w wyroku z dnia 28 października 2008 r. Sąd ten wskazał, że organ powinien, w pierwszej kolejności dokonać ustaleń w przedmiocie spełnienia przez skarżącego warunków do przyznania mu renty strukturalnej. Następnie organ winien dokładnie zbadać i ustalić faktyczne wykorzystanie dostępnych środków finansowych na renty strukturalne i zrelatywizować kwotę tychże środków względem kwoty niezbędnej na przyznane skarżącemu owej renty, a swoje stanowisko uzasadnić zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Mimo tak wyraźnych wskazań co do dalszego postępowania organy po raz drugi nie zastosowały się do tych zaleceń i nie przeprowadziły prawidłowo postępowania wyjaśniającego poprzedzającego wydanie decyzji. Organ, w ramach wykonania zaleceń zawartych w wyroku, wskazał jedynie w uzasadnieniu decyzji, że istnieją podstawy materialne do wydania postanowienia o spełnieniu przez skarżącego warunków do przyznania renty strukturalnej, o którym stanowi przepis § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. Zdaniem Sąd I instancji taki zapis zawarty w uzasadnieniu decyzji nie wyczerpuje jednak obowiązku wydania w tym przedmiocie postanowienia.

W tej sytuacji Sąd ten uznał, że organy administracji ponownie prowadząc postępowanie naruszyły przepis art. 153 p.p.s.a. W tej sytuacji Sąd I instancji orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji pierwszoinstancyjnej - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Od wyroku tego pełnomocnik Dyrektora Ł. Oddziału ARiMR wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości i zarzucając mu:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie art. 174 pkt 1, w związku z art. 133, art. 141, art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 art. 104, 105, 107 § 3 k.p.a. oraz art. 4 ust 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1320/2006 z dnia 5 września 2006 r. ustanawiające zasady przejścia do systemu wsparcia rozwoju obszarów wiejskich określonego w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1698/2006 (Dz. U. UE L 06.243.6) w związku z art. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. nr 114 poz. 1191 ze zm.), w zw. z §§ 1, 3 ust 1 §§ 20, 21 i § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. poprzez błędne przyjęcie przez WSA, iż w przypadku niedostępności pomocy postępowanie administracyjne nie jest bezprzedmiotowe, a w wyniku czego uchylenie decyzji,

2) naruszenie przez Sąd przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy na tej podstawie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 art. 104, 05, 107 § 3 k.p.a. uchylenie decyzji, w sytuacji gdy należało ustalić bezprzedmiotowość postępowania w sprawie przyznania renty strukturalnej skarżącemu w związku z brakiem przedmiotu postępowania rozumianym jako niedostępność pomocy (brak środków finansowych).

3) naruszenie przepisów postępowania art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c), 141 § 4 oraz 153 p.p.s.a. w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez uchylenie decyzji organu obu instancji ze względu na brak ustalenia przez Sąd, iż w sprawie ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w poprzednich orzeczeniach Sądu nie wiążą w sprawie organu, ze względu na zmianę, po wydaniu orzeczeń istotnych okoliczności faktycznych w postaci braku przedmiotu postępowania rozumianym jako niedostępność pomocy (brak środków finansowych).

Kasator wniósł:

1) o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji,

2) o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor ponownie przedstawił argumenty organu przemawiające za umorzeniem postępowania w przedmiotowej sprawie wyartykułowane przez organ w zaskarżonej decyzji. Nie zgodził się także z zarzutem Sądu I instancji, iż organ naruszył art. 153 p.p.s.a.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, jednak z przyczyn innych niż w niej wskazane.

Stosownie do regulacji zawartych w art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. Stąd też w pierwszej kolejności rozważenia wymaga kwestia zaistnienia przesłanek nieważności z art. 183 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z brzmieniem art. 183 § 2 p.p.s.a., nieważność postępowania zachodzi:

1) jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna;

2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany;

3) jeżeli w tej samej sprawie toczy się postępowanie wcześniej wszczęte przed sądem administracyjnym albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona;

4) jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy;

5) jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw;

6) jeżeli wojewódzki sąd administracyjny orzekł w sprawie, w której jest właściwy Naczelny Sąd Administracyjny.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, niezależnie od wskazanych w skardze podstaw kasacyjnych, w sprawie mamy do czynienia z naruszeniem art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., bowiem w składzie Sądu rozpoznającego sprawę w I instancji brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy, co skutkuje zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 tej ustawy nieważnością postępowania, to zaś Naczelny Sąd Administracyjny, jak już wyżej zauważono, ma obowiązek brać pod uwagę z urzędu.

Z analizy akt sprawy wynika, że w składzie Sądu I instancji, który wydał wyrok z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt II SA/Łd 582/08, brała udział sędzia Anna Stępień jako sprawozdawca. Następnie brała ona również udział (jako członek składu orzekającego) w wydaniu zaskarżonego wyroku z dnia 2 lutego 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 1038/09. Należy także zauważyć, iż ten sam sędzia – sędzia Anna Stępień - była w składzie Sądu I instancji wydającego pierwszy w kolejności wyrok w tej sprawie, tj. wyrok z dnia 14 czerwca 2007 r., sygn. akt II SA/Łd 455/07. Zarówno wyrok z 28 października 2008 r., jak i wyrok z 14 czerwca 2007 r. były wyrokami kończącymi postępowanie w sprawie, ponieważ żaden z nich nie został zaskarżony do Naczelnego Sadu Administracyjnego.

Przepis art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. stanowi, że sędzia wyłączony jest z mocy ustawy od orzekania w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Należy podkreślić, iż w dniu 8 stycznia 2010 r. weszła w życie ustawa z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 1736), która rozszerzyła określony dotychczas w art. 18 § 1 p.p.s.a. katalog wyłączeń sędziego z mocy ustawy, poprzez dodanie w tym artykule wskazanego wyżej punktu 6a. Przepis ten obowiązywał w dacie wydania zaskarżonego wyroku Sądu I instancji i zmiana ta miała na celu wykonanie obowiązku dostosowania systemu prawnego do wyroku TK z dnia 14 października 2008 r., o sygn. akt SK 6/07.

Instytucja wyłączenia sędziego ma charakter gwarancji procesowej, polegającej na zapewnieniu bezstronności sędziego utożsamianej z obiektywizmem rozumianym m.in. w ten sposób, że sędzia nie powinien uczestniczyć w kolejnej kontroli decyzji, jeżeli brał wcześniej udział w wydaniu wyroku kasacyjnego. Wyłączenie sędziego ma zapewnić budowanie zaufania społecznego do organów sprawujących wymiar sprawiedliwości, które to zaufanie wiąże się m.in. z bezstronnością sędziów. Na konieczność zapewnienia bezstronności sędziów wskazuje zarówno art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167) i art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284), jak również art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Wszystkie powołane akty normatywne ustanawiają prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Ranga tych przepisów świadczy o tym, że bezstronność sędziowska jest wartością, której ochrona i realizacja są szczególnie ważne w demokratycznym państwie prawa. Tak uregulowaną bezstronność należy utożsamiać z obiektywizmem wyrażającym się w równorzędnym traktowaniu stron postępowania, tak aby nie doszło do stworzenia korzystniejszej sytuacji procesowej dla żadnej z nich.

Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie już wyrażał pogląd, że zasada obiektywizmu i bezstronności orzekania na gruncie prawa do sprawiedliwego procesu administracyjnego, jest rozumiana m.in. w ten sposób, że na treść rozstrzygnięcia sądowego nie mogą wpływać zapatrywania, uprzedzenia i interesy osoby biorącej udział w podejmowaniu rozstrzygnięcia, a osoba ta nie powinna uczestniczyć w kontroli wydanego przez siebie aktu (por. np. wyrok z dnia 5 maja 2005 r., sygn. akt II OSK 683/08, wyrok z dnia 27 października 2009 r., sygn. akt II GSK 436/09, wyrok z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08, wyrok z 10 czerwca 2010 r., sygn. akt I GSK 830/09 – LEX nr 594661; wyrok z dnia 27 lipca 2010 r. , sygn. akt I GSK 1020/09 – LEX nr 594352; wyrok z dnia 23 marca 2010 r., sygn. akt II GSK 490/09 – LEX nr 59873, wyrok z dnia 1 października 2008 r., sygn. akt II GSK 274/08, wyrok z dnia 12 stycznia 2010 r., sygn. akt I GSK 931/08, wyrok z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt II GSK 514/09 – wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W orzecznictwie tym wskazano, że obiektywizm i bezstronność mogą być zakwestionowane, gdy sędzia na przestrzeni kilkunastu miesięcy orzeka dwukrotnie w sprawie biorąc wcześniej udział w kontroli decyzji i wydaniu wyroku kasacyjnego, a następnie biorąc udział w wydaniu wyroku w sprawie z kolejnej skargi na decyzję podjętą na skutek wcześniejszego wyroku Sądu. Także zaakcentowano, iż sędzia, orzekając w drugim postępowaniu mógłby czuć się związany swoimi poglądami, wyrażonymi podczas pierwszego postępowania, a taka sytuacja budzi uzasadnione wątpliwości co do obiektywizmu sędziego i nie odpowiada konstytucyjnemu standardowi prawa do bezstronnego sądu. W powołanych wyrokach w okolicznościach analogicznych do niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że orzekanie przez tego samego sędziego w kolejnym składzie narusza dyspozycję art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a., a także obecnie art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a.

Należy podkreślić, że przepis art. 18 p.p.s.a. był już przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego w wyrokach z 13 grudnia 2005 r. w sprawie o sygn. akt SK 53/04 (OTK-A 2005/11/134) oraz z 14 października 2008 r. w sprawie o sygn. akt SK 6/07 (OTK-A 2008/8/137). We wskazanych orzeczeniach TK rozważał problem potencjalnego zagrożenia dla bezstronności sędziowskiej w sytuacji tego typu, że - niezależnie od faktycznych okoliczności danej sprawy - może ona wzbudzać uzasadnione wątpliwości, co do obiektywizmu sędziego. Potraktowanie takiej sytuacji, jako okoliczności "tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do jego bezstronności w danej sprawie", przy równoczesnym uzależnieniu wyłączenia sędziego od inicjatywy samego zainteresowanego lub stron postępowania (art. 19 p.p.s.a.), nie byłoby wystarczającą gwarancją prawa do rozpatrzenia sprawy przez bezstronny sąd." (sprawa o sygn. akt SK 6/07).

Mając na uwadze dotychczasowe rozważania, a w szczególności zważywszy na treść powołanych wyżej rozstrzygnięć Trybunału Konstytucyjnego, uznać należy, że stosowanie przepisu art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. stawia Sąd przed koniecznością dokonania wykładni w taki sposób, aby jej rezultat był zgodny z zasadą recypowaną z postanowień ww. Konwencji i wyrażoną w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd stosując ustawę, powinien bowiem w pierwszym rzędzie wykorzystać technikę wykładni tak, aby wyeliminować nieprawidłowości jej stosowania i narzucić właściwe rozumienie przepisów ustawy (por.: m.in. ww. wyrok NSA z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08 oraz orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia: 20 listopada 1995 r., sygn. akt K 23/95, publ.: OTK 1995/3/14; 17 lipca 1996 r., sygn. akt K 8/96, publ.: OTK ZU nr 1996/4/32, 24 czerwca 1998 r., sygn. akt K 3/98, publ. OTK ZU 1998/4/52). Wiąże się to również z koncepcją obiektywnej bezstronności sędziowskiej (wypracowaną w orzecznictwie ETPC oraz Trybunału Konstytucyjnego - na co zwracał uwagę i Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku w sprawie sygn. akt SK 6/07 i Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08), w myśl której istotne znaczenie dla oceny obiektywizmu Sądu ma zewnętrzny, społeczny odbiór zaistniałych okoliczności. W tym ujęciu instytucja wyłączenia sędziego, ma zapewniać także budowanie zaufania społecznego do organów sprawujących wymiar sprawiedliwości.

Jak podkreślił NSA w wyroku z dnia 5 maja 2009 r. (sygn. akt II OSK 683/08) postępowanie sądowe musi być prowadzone tak, aby nie stwarzać nawet pozornego wrażenia lekceważenia standardów zachowania bezstronności, będącej uzewnętrznieniem niezawisłości sędziowskiej.

W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy przepis art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. należy tak interpretować, aby wyeliminować z obrotu prawnego orzeczenie wydane w warunkach mogących budzić uzasadnione wątpliwości, co do bezstronności sądu, który je wydał. A zatem, skoro sędzia orzekał w składzie w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 582/08, zakończonej wyrokiem z dnia 28 października 2008 r., a następnie brał udział w wydaniu orzeczenia z dnia 2 lutego 2010 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 1038/09, to - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną - niezależnie od tego, czy zarzut taki jest zgłaszany, czy też nie, mogą powstać zasadne wątpliwości, co do obiektywizmu podjętego rozstrzygnięcia.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka nieważności postępowania.

Stwierdzona nieważność obliguje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z przepisami art. 185 § 1 i art. 186 p.p.s.a., do uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, bez możliwości odniesienia się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, gdyż ocena wydanego wyroku w nieważnym postępowaniu staje się bezprzedmiotowa, jeżeli niezależnie od jej wyniku orzeczenie podlega uchyleniu.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Jednocześnie NSA na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.