Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1544/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1, 5, 7 i 8
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
article: § 1 ust. 1, § 4, § 8 ust. 1
journal: Dz.U. 1946 nr 16 poz 112
law: Rozporządzenie Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m. st. Warszawy.
article: § 1, 2, 3
journal: Dz.U. 1948 nr 6 poz 43
law: Rozporządzenie Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m. st. Warszawy.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska sędzia NSA Anna Lech (spr.) sędzia del. NSA Jerzy Solarski Protokolant starszy sekretarz sądowy Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. J. C., E. J. B., M. M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 184/10 w sprawie ze skargi D. J. C., E. J. B., M. M. K., W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną. V S


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 184/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D. J. C., M. M. K., E. B. i W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia [...] października 1951 r., znak [...], o odmowie przyznania dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do nieruchomości warszawskiej położonej przy Al. [...], oznaczonej nr hip. [...].

W uzasadnieniu Sąd wskazał na następujący stan sprawy: decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr akt [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie na podstawie art. 158 § 1 k.p.a. odmówiło stwierdzenia nieważności opisanej wyżej decyzji Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia [...] października 1951 r., wskazując, że opisana powyżej nieruchomość objęta była działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Podano, że objęcie nieruchomości w posiadanie przez gminę nastąpiło w dniu 24 września 1947 r., to jest z dniem ukazania się ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr 18 Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy. Natomiast dotychczasowi właściciele nieruchomości nie złożyli w 6-miesięcznym terminie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej. Dopiero pismem z dnia 31 sierpnia 1949 r. M. M. wystąpiła o przedłużenie terminu do złożenia podania o przyznanie własności czasowej.

W ocenie organu orzeczenie Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z [...] października 1951 r. nie jest obarczone żadną z wad określonych w art. 156 k.p.a., w szczególności z uwagi na fakt, iż z upływem wskazanego 6 –miesięcznego, zawitego terminu wygasło roszczenie o przyznanie prawa własności czasowej.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wskazaną wyżej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, złożył W. W., podnosząc, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...], organ stwierdził nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia [...] października 1951 r., nr [...], odmawiającej przywrócenia terminu do złożenia wniosku dekretowego. Wskazał ponadto, że Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy nie było uprawnione do wydania w dniu [...] października 1951 r. powołanego wyżej orzeczenia odmawiającego przyznania prawa własności czasowej, skoro wydana dzień wcześniej decyzja odmawiająca przywrócenia terminu do złożenia wniosku dekretowego "nie była prawomocna".

W dniu 21 września 2009 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie wpłynął wniosek D. C., M. K. i E. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wskazaną powyżej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...]. Skarżący zarzucili, że termin do złożenia wniosku dekretowego w ogóle nie rozpoczął biegu, gdyż nie doszło do skutecznego objęcia gruntu w posiadanie przez gminę.

Wskazano, że ogłoszenie z dnia 24 września 1947 r. podpisał Wiceprezydent Miasta Stołecznego Warszawy B. J., który – zdaniem skarżących – nie posiadał stosownego upoważnienia Prezydenta Miasta do podpisywania tego typu obwieszczeń.

Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Warszawie ponownie rozpatrując sprawę, decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...], utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia [...] sierpnia 2009 r.

Na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli D. J. C., M. M. K. oraz E. J. B. wnosząc o jej uchylenie i zarzucając naruszenie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50 poz. 279) w związku z przepisami rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 16, poz. 112) oraz art. 54 ust. 3 ustawy z dnia 16 sierpnia 1938 r. o samorządzie gminy m.st. Warszawy poprzez przyjęcie, że nastąpiło skuteczne objęcie w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy przedmiotowej nieruchomości, a tym samym rozpoczął bieg termin do złożenia przez dotychczasowych właścicieli wniosku o przyznanie im prawa własności czasowej do tej nieruchomości w sytuacji, gdy ogłoszenie o przystąpieniu do objęcia nieruchomości w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy zostało podpisane jednoosobowo przez wiceprezydenta m.st. Warszawy, nie posiadającego upoważnienia Prezydenta m.st. Warszawy w związku z czym nie mogło wywołać skutków prawnych.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wyrokiem z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 184/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę D. J. C. i M. M. K., E. B. i W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] listopada 2009 r. uznał, że organ prawidłowo odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia [...] października 1951 r. nr [...], ponieważ jak wynika z materiału dokumentacyjnego sprawy, dawni właściciele spornej nieruchomości nie złożyli w 6 miesięcznym zawitym terminie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, który to termin rozpoczyna swój bieg od dnia objęcia nieruchomości w posiadanie przez gminę.

Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko zawarte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2000 r., sygn. akt OPK 32/99, że warunkiem skutecznego objęcia gruntów w posiadanie przez Gminę m.st. Warszawy było zamieszczenie ogłoszenia w organie urzędowym Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy, o którym mowa w § 3 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 6 poz. 43).

Zdaniem Sądu oznacza to, że prawne znaczenie dla objęcia gruntu w posiadanie ma wyłącznie ogłoszenie dokonane w organie urzędowym. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy Sąd podał, że objęcie w posiadanie spornej nieruchomości położonej w Warszawie przy [...], nastąpiło w dniu 24 września 1947 r., to jest z dniem ukazania się ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym nr 18 Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy. Od tej daty rozpoczął też bieg termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do tej nieruchomości. Natomiast z akt sprawy wynika bezspornie, że w terminie zakreślonym w ustawie wniosek taki nie został złożony, natomiast dopiero w dniu 31 sierpnia 1949 r. M. M. wystąpiła z pismem o przedłużenie terminu do jego złożenia.

Sąd nie podzielił stanowiska skarżących, że podpisanie przez Wiceprezydenta m.st. Warszawy ogłoszenia o przystąpieniu do objęcia spornej nieruchomości w posiadanie nie wywołało skutków prawnych.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2010 r. skargę kasacyjną złożyli D. J. C., M. M. K. oraz E. J. B. wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego polegającego na jego niewłaściwym zastosowaniu, to jest art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. nr 50 poz. 279) w związku z § 3.1 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m. st. Warszawy i art. 54 ust. 3 ustawy z dnia 16 sierpnia 1938 r. o samorządzie gminy m. st. Warszawy poprzez uznanie, że warunkiem skutecznego objęcia przez gminę m. st. Warszawy w posiadanie gruntów podlegających działaniu dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m . st. Warszawy jest wyłącznie opublikowanie w organie urzędowym Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy ogłoszenia o obejmowaniu gruntów w posiadanie przez gminę m. st. Warszawa, a nie ważność oświadczenia woli stanowiącego podstawę do opublikowania tego ogłoszenia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zgodnie z przepisami art. 54 ust. 1-3 ustawy z dnia 16 sierpnia 1938r. o samorządzie gminy m. st. Warszawy, m. st. Warszawę reprezentował jednoosobowo wyłącznie Prezydent Miasta, który posiadał kompetencje do jednoosobowego podpisywania korespondencji i wszelkich dokumentów urzędowych Zarządu Miejskiego, jak również do składania oświadczeń woli. Prezydent Miasta miał więc także jednoosobowe ustawowe upoważnienie do wydawania obwieszczeń o objęciu w posiadanie przez gminę m. st. Warszawy gruntów podlegających przepisom dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Wskazano, że zgodnie z regulacją powołanej ustawy, Prezydent Miasta mógł upoważnić do podpisywania dokumentów urzędowych w swoim zastępstwie Wiceprezydentów lub poszczególnych pracowników Urzędu Miejskiego. Natomiast Wiceprezydent Miasta Stołecznego Warszawy B. J. podpisując ogłoszenie o objęciu w posiadanie przedmiotowej nieruchomości nie posiadał jednak jakiegokolwiek upoważnienia od

Prezydenta m. st. Warszawy do dokonania tej czynności, zatem nie mogła ona wywołać żadnych skutków prawnych, a szczególnie tych określonych w art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, czyli w postaci objęcia w posiadanie przez gminę m. st. Warszawy gruntów w nich określonych.

Zdaniem skarżących kasacyjnie uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2000 r., sygn. akt. OPK 32/99, była wydana na tle odmiennego stanu faktycznego, niż występujący w niniejszej sprawie i nie odniosła się do aspektów merytorycznych procesu przejmowania gruntów przez m. st. Warszawa, które muszą być rozważone przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Niniejsze postępowanie prowadzone było właśnie w trybie nadzwyczajnym, na podstawie art. 156 § 1 k.p.a., który stanowi wyjątek od zasady stabilności decyzji administracyjnych, określonej w art. 16 k.p.a. Celem tego postępowania było zatem nie merytoryczne jej rozstrzygnięcie (jak w postępowaniu odwoławczym), ale zweryfikowanie, czy decyzja jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych określonych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. Jest to zatem nowe postępowanie.

Wskazać należy, że w świetle art. 1, 5, 7 i 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r., gmina m. st. Warszawy uzyskiwała własność gruntów z mocy prawa z dniem wejścia w życie dekretu (21 listopada 1945 r.). W odniesieniu jednak do gruntów zabudowanych stabilizacja statusu prawnorzeczowego wymagała spełnienia się dalszych warunków prawnych, to jest objęcia gruntu przez nowego właściciela w posiadanie i upływu terminu sześciu miesięcy na zgłoszenie przez uprawnione osoby wniosku o przyznanie praw do gruntu. Pamiętać przy tym należy, że od chwili wejścia w życie dekretu, budynki znajdujące się na nieruchomości stawały się przedmiotem odrębnej własności dotychczasowego właściciela, dekret wprowadził bowiem czasowe odstępstwo od zasady superficies solo cedit. Status prawny utrwalał się w razie uwzględnienia wniosku. Natomiast w wypadku odmowy uwzględnienia wniosku, albo bezskutecznego upływu terminu do jego złożenia, budynek z powrotem stawał się częścią składową nieruchomości gruntowej, co następowało z mocy prawa. (por. Zbigniew Strus, Grunty warszawskie. Przegląd Sądowy, październik 2007 r., str. 7-8).

Sąd Najwyższy z orzeczeniu z dnia 9 października 1962 r. (sygn. akt I CR 819/61) stwierdził, że w razie niezgłoszenia wniosku o przyznanie prawa na gruncie, przejście budynków położonych na tym gruncie na własność Skarbu Państwa następuje z chwilą upływu terminu do wystąpienia z wnioskiem.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 tego powołanego dekretu, dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Początek biegu tego terminu, według art. 7 ust. 1 dekretu, został związany z dniem objęcia w posiadanie gruntu przez gminę, przy czym ustalenie terminów i trybu obejmowania w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy gruntów objętych dekretem odesłano do rozporządzenia (art. 4 dekretu). Materia ta została uregulowana w rozporządzeniu Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. nr 16, poz. 112), które utraciło moc z dniem wejścia w życie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. nr 6, poz. 43).

Przepisy rozporządzenia z 1946 r. przewidywały tryb obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę w wieloetapowym procesie. Zgodnie z § 1 ust. 1 tegoż rozporządzenia gmina była obowiązana ogłosić w organie urzędowym Zarządu Miejskiego o przystąpieniu do objęcia gruntu, wskazując dokładne oznaczenie gruntów, termin oględzin, wezwanie dotychczasowego właściciela i innych osób zainteresowanych do wzięcia udziału w oględzinach (§ 4). W wyniku przeprowadzonych oględzin sporządzano protokół. W oparciu o § 8 ust. 1 rozporządzenia grunt uważano za objęty w posiadanie przez gminę z dniem dokonania przez Zarząd Miejski w organie urzędowym ogłoszenia o sporządzonym protokole.

Z zebranych po ponad 60 latach materiałów archiwalnych wynika, że w niniejszej sprawie obejmowanie gruntów rozpoczęło się pod rządami rozporządzenia z 1946 r. W aktach znajdują się bowiem: 1) orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie z dnia 26 października 1951 r. z którego wynika, że przedmiotowa nieruchomość została objęta w posiadanie Gminy w dniu 24 września 1947 r., a zatem termin do złożenia wniosku o przyznanie własności czasowej upłynął w dniu 24 marca 1948 r.; 2) wniosek M. M. o przywrócenie terminu do złożenia podania o przyznanie własności czasowej oraz ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym Rady Miejskiej i Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy Nr 18 z dnia 24 września 1947 r., z którego wynika, że w dniu 29 lipca 1947 r. nieruchomość położona przy [...] oznaczona numerem hipotecznym [...] stanowiła własność Gminy m. st. Warszawy, M. M. i W. W.

Rozporządzenie z 1946 r. zostało zastąpione nowym – z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 6, poz. 43), które uprościło tryb obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę.

Przepis § 1 rozporządzenia z 1948 r. stanowi, że obejmowanie w posiadanie przez gminę m. st. Warszawy gruntów na obszarze m. st. Warszawy, nie objętych dotychczas na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. (Dz. U. R. P. Nr 16, poz. 112), następuje w drodze ogłoszeń Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy, podanych do publicznej wiadomości przez zamieszczenie w organie urzędowym Zarządu Miejskiego. Ogłoszenie powinno zawierać dane określone w § 2 rozporządzenia, w tym pouczenie o treści § 3 rozporządzenia, który stanowi, że grunty uważa się za objęte w posiadanie z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego, w którym zamieszczono ogłoszenie.

Wobec tego z powyższego wynika, że skutek prawny polegający na tym, że grunty na określonym obszarze zostały objęte w posiadanie przez gminę w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy następował z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego, w którym zamieszczono ogłoszenie.

Podkreślić należy, że zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż wskazany w dekrecie sześciomiesięczny termin był terminem zawitym prawa materialnego, który nie podlega przywróceniu, a złożenie wniosku o przyznanie własności czasowej po upływie tego terminu stanowi okoliczność wystarczającą do wydania decyzji odmownej, bez względu na przyczynę uchybienia. Zatem nie złożenie wniosku dekretowego lub też jego złożenie z uchybieniem wskazanego terminu skutkowało wygaśnięciem roszczeń o ustanowienie prawa wieczystej dzierżawy.

O charakterze prawnym terminu określonego w art. 7 dekretu jednoznacznie przesądziła uchwała podjęta w składzie 5 sędziów NSA z dnia 14 października 1996 r. sygn. akt OPK 19/96 wskazująca, że do terminu przewidzianego w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. nie mają zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące przywrócenia terminu (art. 58-60). W uchwale tej wyjaśniono, że terminem zawitym jest termin, który ogranicza w czasie dochodzenie przed powołanym do tego organem realizację praw podmiotowych, a jego bezskuteczny upływ powoduje wygaśnięcie prawa. Takiego stwierdzenia nie zawiera art. 7 ust. 1 dekretu, choć zakreśla dotychczasowemu właścicielowi termin zgłoszenia wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy. Przywrócenie terminu prawa materialnego jest dopuszczalne, ale tylko wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin. Pogląd o wygaśnięciu uprawnień z upływem terminu określonego w art. 7 ust. 1 dekretu i brakiem możliwości jego przywrócenia prezentowany był w jeszcze przed zapadłą uchwałą (wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 1985 r. sygn. akt IV SA 1091/96, z dnia 3 lutego 1995 r. sygn. akt IV SA 832/93) i aktualny jest obecnie, czego wyrazem mogą być przykładowo wyroki NSA: z dnia 4 lutego 2005 r. sygn. akt OSK 1087/04; z dnia 4 lutego 2005 r. sygn. akt I OSK 133/05; z dnia 30 października 2009 r. sygn. akt I OSK 85/09.

W niniejszej sprawie objęcie w posiadanie nieruchomości przy [...] nastąpiło w dniu 24 września 1947 r., to jest z dniem ukazania się ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym nr 18 Rady i Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy i od tej też daty rozpoczął bieg sześciomiesięczny termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości. Z akt wynika, że dotychczasowi właściciele nieruchomości nie złożyli w sześciomiesięcznym terminie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (wieczystej dzierżawy) i dopiero pismem z dnia 31 sierpnia 1949 r. złożono wniosek o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności.

Fakt złożenia przez byłą właścicielkę wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku dekretowego świadczy od tym, że miała świadomość objęcia gruntów w posiadanie przez gminę i od tego dnia (24 września 1947 r.) liczyła termin 6 – miesięczny. Zatem powołanie się obecnie na to , ze nie nastąpiło objęcie gruntu w posiadanie przez gminę nie może odnieść zamierzonego skutku.

Jeżeli zatem wniosek, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu w ogóle nie został złożony i upłynął termin do złożenia wniosku, po objęciu gruntu w posiadanie przez gminę, to rozstrzygnięcie administracyjne dotyczące przywrócenia terminu dotknięte jest rażącą wadą powodującą konieczność wyeliminowania takiego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Stąd też została stwierdzona nieważność orzeczenia o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku dekretowego.

Wobec powyższego uznać należy, iż nie jest zasadny zarzut skargi kasacyjnej, że nie doszło do skutecznego objęcia gruntu w posiadanie przez gminę.

Nie jest także trafny zarzut, że nie nastąpiło skuteczne ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym obwieszczenia o objęciu gruntu, gdyż podpisał je Wiceprezydent m. st. Warszawy. Podkreślić bowiem należy, że czynność ta nie stanowiła oświadczenia woli w rozumieniu przepisów prawa cywilnego, lecz była czynnością dokonaną w trybie administracyjnym, w którym ma zastosowanie podział kompetencji wewnątrz urzędu. Zauważyć wypada, że obwieszczenie, o którym mowa, zostało co prawda podpisane przez zastępcę Prezydenta m. st. Warszawy, jednakże "za" Prezydenta m. st. Warszawy, czyli w jego imieniu, a zatem jest to obwieszczenie tegoż Prezydenta. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do podważenia wiarygodności tego podpisu, zaś do jego kompetencji nie należy wszczynanie, czy też uruchamianie jakiegokolwiek "dochodzenia" w tym zakresie. W razie natomiast powzięcia przez organ uzasadnionej wątpliwości co do wiarygodności tego podpisu, czy też wykrycia nadużycia udzielonych upoważnień, bądź też działania bez upoważnień, organ mógł wyciągnąć konsekwencje służbowe wobec osoby, która przekroczyła swoje uprawnienia. Natomiast dla Naczelnego Sądu Administracyjnego w celu oceny legalności wydanego obwieszczenia podpis o treści wskazanej powyżej jest wystarczającą przesłanką do uznania, że osoba, która w imieniu Prezydenta m. st. Warszawy podpisała się pod obwieszczeniem w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy Nr 18 posiadała stosowne upoważnienie do dokonania tej czynności.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że nie wystąpiły przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia 27 października 1951 r., zatem wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie narusza prawa.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.

vs

-----------------------

5


ZDANIE ODRĘBNE

Zdanie odrębne

sędziego NSA Joanny Runge - Lissowskiej

W sprawie dotyczącej nieruchomości warszawskiej położonej przy [...] odmowa przyznania prawa do gruntu tej nieruchomości nastąpiła z tego względu, iż dotychczasowy właściciel wniosek o przyznanie prawa złożył z uchybieniem sześciomiesięcznego terminu wskazanego w art. 7 ust 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 2079 ze zm.), dalej "dekret". Z kolei odmowa przez organ nadzoru stwierdzenia nieważności orzeczenia o odmowie przyznania prawa byłemu właścicielowi została uzasadniona tym, że orzeczenie to nie naruszało prawa, bowiem wniosek istotnie został złożony po terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny i Naczelny Sąd Administracyjny stanowisko organu nadzoru podzieliły.

W postępowaniu administracyjnym, sądowoadministracyjnym i w skardze kasacyjnej skarżący wskazywali na wątpliwości czy objęcie gruntu nieruchomości w posiadanie przez Gminę m.st. Warszawy nastąpiło zgodnie z prawem.

Moim zdaniem kwestia ta nie została wyjaśniona, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w istocie w ogóle się do niej nie odniósł.

Art. 7 ust. 1 dekretu jako początek biegu terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa do gruntu wskazuje dzień objęcie gruntów w posiadanie. Termin określony tym przepisem jest terminem zawitym, zatem konieczne jest zachowanie zasad obowiązujących przy obejmowaniu przez gminę gruntów w posiadanie, skoro uchybienie terminu pociąga za sobą dla byłych właścicieli skutki utraty roszczenia. Objęcie zatem gruntu w posiadanie musiało być prawnie skuteczne, aby można było mówić o rozpoczęciu biegu zawitego terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa.

W niniejszej sprawie zakwestionowana została przez skarżących skuteczność objęcia gruntu w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy wobec tego, że ogłoszenie zostało podpisane przez osobę, która nie posiadała stosownego upoważnienia do dokonania tej czynności. Skarżący wskazali, że obwieszczenie podpisał Wiceprezydent, bez upoważnienia Prezydenta Miasta. Nie znalazłam w zaskarżonym rozstrzygnięciu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odpowiedzi na ten zarzut.

Wojewódzki Sąd stwierdził, że nie podziela stanowiska, iż podpisanie przez Wiceprezydenta ogłoszenia nie wywołało skutków prawnych, gdyż te nie wiążą się z ze wszystkimi czynnościami organu, ale z objęciem w posiadanie, jak wynika z § 3 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 6, poz. 43). Powołał się też na stanowisko uchwały 5 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2000 r. OPK 32/99, które zajęło takie właśnie stanowisko.

Pomijając już fakt, że - jak Sąd wyjaśnił w części historycznej i rozważaniach uzasadnienia - objęcie gruntu nieruchomości przy [...] nastąpiło w dniu 24 września 1947 r., a więc pod rządami rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. w sprawie obejmowanie gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 16, poz. 112), zatem nie wiadomo co do którego aktu Sąd odnosił prawidłowość objęcia w posiadanie gruntu (uchwała NSA dotyczyła rozporządzenia z 1978 r., a nie 1946), to przeszedł on obok istoty zarzutu.

Dekret bieg terminu na złożenie wniosku liczy od dnia objęcia gruntu w posiadanie, a to następuje z dniem ogłoszenia, tyle że jeśli idzie o rozporządzenie z 1948 r., to istotnie ogłoszenia o obejmowaniu gruntu w posiadanie, natomiast jeśli idzie o rozporządzenie z 1946 r., to ogłoszenia o sporządzenia protokółu oględzin. Jednak nawet jeżeli przejść do porządku nad tą różnicą, to kwestia w niniejszej sprawie dotyczy umocowania osoby podpisującej obwieszczenie o ogłoszeniu.

Każdy akt prawny dla swojej "ważności", tj. wywołania skutków prawnych, musi być wydany przez właściwy organ, który może oczywiście działać sam, lub upoważnić kogokolwiek do działania w jego imieniu. W niniejszej sprawie obwieszczenie podpisał Wiceprezydent Miasta, który organem nie był, zatem, dla ważności dokonanej przez niego czynności, musiał legitymować się stosownym upoważnieniem organu. Z § 8 ust. 1 rozporządzenia z 1946 r. wynikało, że takim był Zarząd Miejski, analogicznie w rozporządzeniu z 1948 r. Z uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu wynika, iż w ogóle kwestią tą Sąd się nie zajmował, odpowiadając na zarzut, że objęcie w posiadanie gruntu następuje z dniem wydania orzeczenia organu urzędowego. Tyle że nie to było kwestionowane, a zgodność z prawem czynności ogłoszenia.

Skarżący wskazali, iż przy obejmowaniu gruntów innych nieruchomości w posiadanie ogłoszenie podpisał inny Wiceprezydent, zaś Rada m.st. Warszawy uchwałą z dnia 13 czerwca 2006 r. stwierdziła, że takie wykonanie czynności ogłoszenia nie wywołało skutków prawnych. Wojewódzki Sąd podkreślił, że nie jest uchwałą związany. Oczywiście że nie jest. Można także nawet uchwałę tę kwestionować, jednakże wskazuje ona na to, że być może skarżący mają rację, skoro organ stanowiący m.st. Warszawy uważa, że organ wykonawczy nie dokonał skutecznej czynności.

Wyjaśnienie kwestii upoważnienia Wiceprezydenta do obwieszczenia było istotne w sprawie, bo przesądzające o rozpoczęciu, bądź nie, biegu terminu do złożenia wniosku. Niewyjaśninie zaś tego problemu powodowało, że nie można powiedzieć z całą pewnością, że wniosek byłego właściciela został złożony z uchybieniem terminu. Moim zdaniem sprawa nie dojrzała zatem do ostatecznego rozstrzygnięcia i dlatego uważam, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego naruszał prawo.