Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 186/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Zawieszenie/podjęcie postępowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone zarządzenie
Powołane przepisy: article: art. 124 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Bogdan Lubiński, , , po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Syndyka masy upadłości "G." sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w N. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 19 grudnia 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 91/14 w zakresie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi "G." sp. z o.o. z siedzibą w N. (obecnie: Syndyka masy upadłości "G." sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w N.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia 15 listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od gier za czerwiec 2012 r. postanawia uchylić zaskarżone zarządzenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 4 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 91/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę G. Sp. z o. o. w upadłości układowej z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia 15 listopada 2013 r. w przedmiocie podatku od gier za czerwiec 2012 r. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 29 września 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie Spółki w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Spółce zostało doręczone wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Po bezskutecznym upływie tego terminu Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."), skargę odrzucił.

Na powołane postanowienie Spółka wniosła skargę kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości oraz przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia od organu na rzecz strony kosztów postępowania według norm przepisanych. Do skargi kasacyjnej załączono postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia, Wydziału VIII Gospodarczego dla spraw upadłościowych i naprawczych z dnia 14 listopada 2014 r., VIII GUp 5/14/S o zmianie sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego z postępowania z możliwością zawarcia układu na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego i o powołaniu Syndyka w osobie M. S.

Zarządzeniem z dnia 19 grudnia 2014 r. wezwano dotychczasowego pełnomocnika Spółki do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej.

Pismem z dnia 18 grudnia 2014 r. Syndyk masy upadłości Spółki zawiadomił Wojewódzki Sąd Administracyjny o treści postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia, Wydziału VIII Gospodarczego dla spraw upadłościowych i naprawczych z dnia 14 listopada 2014 r., VIII GUp 5/14/S oraz zwrócił się do Sądu o przesyłanie wszelkiej korespondencji bezpośrednio do biura Syndyka.

Na wskazane zarządzenie Syndyk masy upadłości Spółki wniósł zażalenie, domagając się uchylenia zaskarżonego zarządzenia oraz zawieszenia postępowania na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Zaskarżonemu zarządzeniu zarzucił naruszenie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. oraz art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm. – zwanej dalej "p.u.i.n."). W uzasadnieniu zażalenia Syndyk wskazał, że przedmiot postępowania dotyczy masy upadłości, więc zarządzenia Sądu wydane po ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej podlegają z mocy prawa uchyleniu, a toczące się postępowanie powinno być zawieszone z urzędu, a wszystkie czynności Sądu uznane za niebyłe. Przywołując także treść art. 145 § 1 p.u.i.n. wskazano, że niezależnie od złożonego zażalenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wobec powzięcia informacji o postanowieniu z dnia 14 listopada 2014 r., VIII GUp 5/14/S powinien zawiesić postępowanie z urzędu.

Zarządzeniem z dnia 26 marca 2015 r. Sędzia NSA zobowiązał Syndyka masy upadłości Spółki, do wyjaśnienia na piśmie – w terminie 7 dni: czy pismo z dnia 18 grudnia 2014 r. złożone z postanowieniem z dnia 14 listopada 2014 r. (VIII GUp 5/14/S) o zmianie sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego z postępowania z możliwością zawarcia układu na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego i powołaniu syndyka, stanowi czy też nie stanowi oświadczenia woli syndyka o wstąpieniu do sprawy w charakterze strony postępowania w miejsce upadłej strony, która wniosła skargę kasacyjną.

W piśmie z dnia 13 kwietnia 2015 r. Syndyk masy upadłości podniósł, że nie jest jego wolą wstąpienie do sprawy w charakterze strony postępowania w miejsce upadłej strony, która wniosła skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z dyspozycją art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Sąd zawiesza postępowanie z urzędu jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości. Z przywołanego przepisu jednoznacznie wynika, że obligatoryjne zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w warunkach określonych tym przepisem wiąże się z łącznym zaistnieniem dwóch przesłanek, a mianowicie podmiotowej (wszczęcie postępowania upadłościowego wobec strony) oraz przedmiotowej (zaskarżony akt lub czynność dotyczą przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości).

Dokonując oceny ziszczenia się tych przesłanek w rozpatrywanej sprawie stwierdzić należy przede wszystkim, że bezspornym jest fakt upadłości strony toczącego się postępowania, co jednoznacznie wynika z postanowienia Sądu Rejonowego Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia, Wydziału VIII Gospodarczego dla spraw upadłościowych i naprawczych z dnia 14 listopada 2014 r., VIII GUp 5/14/S. Ponadto, kontrolowany w postępowaniu sądowoadministracyjnym akt (decyzja określająca zobowiązanie w podatku od gier) dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości, co wyraźnie zaznaczył również Syndyk masy upadłości w zażaleniu. Dodatkowo wskazać należy, iż za "przedmiot" w rozumieniu art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. uznaje się bowiem zarówno rzeczy, jak i wierzytelności oraz inne prawa majątkowe (por. A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, B. Gruszczyński, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2013 r.).

W sytuacji więc, gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny uzyskał informację o ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej G. Sp. z o. o. z siedzibą w N., a w rozpatrywanej sprawie ziściły się określone przepisem art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. przesłanki zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, to Sąd ten zobligowany był, wobec jednoznacznej treści przywołanego przepisu, zawiesić postępowanie ze skargi kasacyjnej strony z dniem ogłoszenia upadłości spółki, co znajduje swoje potwierdzenie w treści art. 124 § 2 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem, zawieszenie postępowania w przypadku wymienionym w § 1 pkt 4 skutkuje od dnia zdarzenia, który go spowodował (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 marca 2015 r., II FSK 512/13, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Postępowanie upadłościowe toczy się na podstawie ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze. Masą upadłości staje się majątek upadłego z dniem ogłoszenia upadłości. Stosownie do treści art. 61 p.u.i.n. masa upadłości służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przepis art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. znajdzie zastosowanie w razie ogłoszenia upadłości strony w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego. Nie może mieć natomiast zastosowania w sytuacji, gdy upadłość podmiotu ogłoszono przed wszczęciem postępowania sądowego, a skarga została wniesiona przez syndyka (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2004 r., FZ 12/04, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W wyroku z dnia 20 lutego 2008 r., I FSK 135/07 (dostępny: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postępowanie nie ulegnie także zawieszeniu w razie ogłoszenia upadłości po wniesieniu skargi, jeżeli w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym występuje syndyk masy upadłości popierający stanowisko upadłego. Celem art. 124 § 1 pkt 4 jest bowiem umożliwienie syndykowi masy upadłości wstąpienia do postępowania sądowego. Nie może ono być dłużej zawieszone niż do czasu zgłoszenia udziału przez syndyka (por. R. Hauser, M. Wierzbowski [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013, str. 521). Zawieszenie postępowania na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 ma skutek od dnia zdarzeń, które je spowodowały, a zatem jest skuteczne ex tunc (art. 124 § 2 p.p.s.a.). W razie podejmowania czynności procesowych w czasie od nastąpienia przedmiotowych zdarzeń do ogłoszenia lub podpisania postanowienia o zawieszeniu postępowania uważa się je za niebyłe (po. M. Niezgódka-Medek, w: A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, B. Gruszczyński, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2011 r., str. 373).

Zgodnie z dyspozycją art. 144 ust. 1 p.u.i.n. jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, wielokrotnie już stwierdzano także (tak np.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2009 r., I FSK 1033/08, publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), iż przepisy prawa upadłościowego i naprawczego stanowiące o pozbawieniu upadłego prawa do rozporządzania majątkiem, mają charakter bezwzględnie obowiązujący i są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów Ordynacji podatkowej, które dotyczą strony postępowania w znaczeniu formalnym. Wyłączną zatem legitymację procesową w zakresie postępowań podatkowych dotyczących masy upadłości ma syndyk. W tym kontekście należy zauważyć, iż art. 145 p.u.i.n. stanowi, że postępowanie sądowe lub administracyjne w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności. Użycie w przepisie wyrażenia "podjęcie postępowania" jest skorelowane z tymi regulacjami, które przewidują w razie ogłoszenia upadłości strony zawieszenie postępowania. Obecnie dotyczy to w szczególności postępowania sądowo-administracyjnego oraz administracyjnego (por. A. Jakubecki, Komentarz do art.145 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, 2010, LEX). Autor ten podkreśla, iż zawieszenie przede wszystkim ma na celu umożliwienie syndykowi wstąpienia do postępowania ze względu na fakt, iż jemu, zgodnie z art. 144 p.u.i.n., przysługuje legitymacja w sprawach dotyczących masy upadłości. Jednakże z art. 145 tej ustawy wynika, że podjęcie zawieszonego postępowania staje się możliwe tylko wówczas, gdy należność nie została umieszczona na liście wierzytelności. Do podjęcia zawieszonego postępowania nie wystarcza zatem fakt zgłoszenia się w sprawie syndyka, lecz staje się to możliwe dopiero po wykazaniu faktu odmowy wciągnięcia wierzytelności na listę.

W tym stanie rzeczy, powiadomienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku G. Spółki z o.o. z siedzibą w N., obligowało ten Sąd do zawieszenia postępowania ze skargi kasacyjnej tej Spółki.

Zwrócenia uwagi wymaga jednak, że z uwagi na rozgraniczenie kompetencji sądów powszechnych i administracyjnych (art. 175 i 177 Konstytucji RP) zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. nie ma na celu oczekiwania do czasu zakończenia procedowania w przedmiocie listy wierzytelności na podstawie przepisów ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze (por. też J. Jaśkiewicz "O kolizji postępowania sądowoadministracyjnego z postępowaniem upadłościowym"; Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2 (29)/2010; str. 36 i nast.). Kontrola działalności administracji publicznej (art. 3 § 1 p.p.s.a.), w tym kontrola legalności decyzji organów podatkowych, należy bowiem do wyłącznej właściwości sądów administracyjnych. Z tych względów zaaprobować należy pogląd, że zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego - jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości - ma na celu umożliwienie syndykowi masy upadłości wstąpienia do postępowania sądowego i zajęcia stanowiska procesowego.

Choć więc w art. 128 § 1 pkt 1 - 4 p.p.s.a. nie wskazano wprost na przesłanki podjęcia postępowania zawieszonego na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 uznać należy, że możliwość kontynuowania postępowania z udziałem syndyka masy upadłości świadczy o ustaniu przyczyny zawieszenia - w rozumieniu ww. art. 128 § 1 powołanej ustawy (por. M. Romańska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. T. Wosia, Warszawa 2005, s. 398 - 399, a także M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter i inni: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa - Kraków 2006, s. 280 – 281, a także: wyrok NSA z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I FSK 135/07).

Zauważyć należy, że art. 145 § 1 p.u.i.n., na który powołał się syndyk, nie może mieć zastosowania wprost w tej sprawie. Wprawdzie zaległość podatkowa wchodzi w skład masy upadłości, ale w postępowaniu sądowoadministracyjnym sprawa toczyła się ze skargi upadłego, a nie przeciwko niemu. Uwzględnienie wierzytelności z tytułu podatku od gier na liście wierzytelności może mieć jednak niewątpliwy wpływ na stanowisko procesowe syndyka.

W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a., uchyla zaskarżone zarządzenie.