Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1071/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz - Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Protokolant st. sekr. sąd. - Agnieszka Małyszko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2014 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny; 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz r.pr. M. S., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy).


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez A. Z. (dalej: Skarżący, Zobowiązany) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Ministra Finansów z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wojewody K. z dnia [...] lipca 2013 r., znak: [...] o odmowie umorzenia należności w kwocie 300 zł, wynikającej z grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

A. Z. pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r., zwrócił się do Wojewody K. o umorzenie należności. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją finansową i zdrowotną.

Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., znak: [...] Wojewoda K. odmówił umorzenia należności.

W uzasadnieniu organ wskazał, że dokonał analizy sytuacji materialnej Skarżącego i nie uznał, że w świetle obowiązującego prawa zasadnym byłoby umorzenie należności wynikających z grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego.

Od tej decyzji A. Z. wniósł odwołanie, podtrzymując wniosek o umorzenie należności w całości ze względu na trudną sytuację materialną.

Minister Finansów po zbadaniu sprawy decyzją z dnia [...] marca 2014 r. znak: [...], utrzymał zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Po przeprowadzeniu analizy zebranych dowodów uznał, że wniosek skarżącego spełnia przesłankę uzasadnionego przypuszczenia nieskuteczności postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie stwierdził, że nie jest spełniona przesłanka ważnego interesu dłużnika. Ponadto umorzenie w całości należności naruszałoby interes publiczny.

Działając w ramach uznania administracyjnego Minister Finansów odmówił umorzenia należności ze względu na brak ważnego interesu dłużnika oraz sprzeczność umorzenia z interesem publicznym. W niniejszej sprawie nie występuje ważny interes dłużnika, a umorzenie byłoby sprzeczne z interesem publicznym ze względu na:

• rodzaj należności (grzywna za popełnione wykroczenie),

• ochronę dłużnika przed nadmierną egzekucją, wynikającą z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji,

• brak szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby zmianę oceny, że w niniejszej sprawie nie zachodzi interes publiczny, jak na przykład zajście zdarzeń nieprzewidzianych w chwili przyjęcia mandatu, które zmieniły zdolności płatnicze skarżącego,

• istnienie zobowiązania nie zagraża sytuacji bytowej skarżącego.

Minister wskazał ponadto, że z dowodów zgromadzonych w sprawie wynika, że Zobowiązany jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest pomoc z ośrodka pomocy społecznej (skarżący nie wskazał wysokości tej pomocy). Miesięczne wydatkami zobowiązanego stanowią opłaty za lokal mieszkalny oraz wywóz nieczystości w łącznej wysokości 695 zł oraz wydatki na leki w bliżej nieokreślonej wysokości. Ponadto zobowiązany posiada zadłużanie alimentacyjne w kwocie 12 000 zł.

Minister wskazał, że zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych właściwy organ na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg (m. in. umorzyć w całości zobowiązanie) w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 przywoływanej ustawy. Przesłanki umorzenia w całości zobowiązania są określone wart. 56 ust. 1 pkt 1, 3 i 5 cytowanej ustawy, który stanowi, że należności osób fizycznych mogą być umarzane w całości, jeżeli:

1. osoba zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6000 zł;

2. zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne;

3. zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

Organ zaznaczył, że z art. 64 ustawy o finansach publicznych wynika, iż możliwość umorzenia zobowiązania ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że jeśli zostaną spełnione przesłanki umożliwiające udzielenie ulgi, legalne będzie zarówno rozstrzygnięcie zgodne z wnioskiem, jak i odmawiające uwzględnienia żądania.

Minister Finansów przeprowadził analizę, czy korzystanie z finansowej pomocy społecznej ma wpływ na ocenę spełnienia przesłanki interesu publicznego w umorzeniu należności obciążających stronę postępowania. Ta sama osoba z jednej strony, ze względu na brak środków finansowych, jest uprawniona do uzyskania określonych świadczeń ze środków publicznych, a z drugiej - jest jednocześnie zobowiązana do zapłaty należności, stanowiących dochód sektora finansów publicznych, z których świadczenia pomocowe są wypłacane.

Analizując wpływ okoliczności na ocenę spełnienia przesłanki interesu publicznego w umorzeniu należy podkreślić konieczność szerokiego i całościowego spojrzenia. Ponownie należy odwołać się do szczególnej roli i charakteru należności wynikających z grzywien. Inaczej niż w przypadku należności, których podstawową funkcją jest zgromadzenie środków, jak ma to miejsce w przypadku należności podatkowych, na pierwszy plan wysuwa się funkcja karna obowiązku zapłaty grzywny. Funkcja dochodowa, fiskalna jest funkcją uboczną grzywny i nie decyduje ojej charakterze.

Zauważono ponadto, że egzekucja należności publicznoprawnych, w tym grzywien, następuje z reguły zgodnie z ustawą z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ustawa ta wyłącza spod egzekucji należności pieniężne pochodzące z pomocy społecznej. A zatem osoba zobowiązana do zapłaty grzywny jest chroniona przed utratą środków pochodzących z pomocy społecznej i - z reguły - tak długo, jak długo pozostaje w sytuacji uprawniającej do otrzymywania finansowej pomocy społecznej, egzekucja grzywny nic będzie wobec niej możliwa. Egzekucja będzie możliwa dopiero, gdy jej sytuacja finansowa się poprawi, co zwykle wiąże się z utratą prawa do finansowej pomocy społecznej. Nie oznacza to, że egzekucja długu nie będzie dolegliwa, lecz właśnie dolegliwość ta jest zamierzonym przez ustawodawcę celem sankcji karnej, a zasady egzekucji mają na celu m. in. ochronę dłużnika przed nadmiernym obciążeniem.

Organ stwierdził, że postępowanie mandatowe polega m.in. na tym, że nie jest to postępowanie sądowe, lecz postępowanie o charakterze zastępczym, prowadzone zamiast postępowania w sprawach o wykroczenia przed sądem. Już w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 maja 2004 r. w sprawie o sygn. SK 38/03 Trybunał Konstytucyjny zaznaczył, że zasadniczym celem postępowania mandatowego jest szybka reakcja na popełnienie czynu o stosunkowo niewielkim stopniu szkodliwości społecznej. Ukaranie grzywną w drodze mandatu karnego wymaga zgody ukaranego na taką karę - tak co do formy, jak i wysokości grzywny i terminu zapłaty. Sprawca wykroczenia, który przyjmuje karę, zobowiązuje się do zapłaty określonej kwoty. Oceniając swoją sytuację majątkową jako uniemożliwiającą zapłatę grzywny, sprawca wykroczenia nie powinien przyjmować zobowiązania finansowego, lecz dążyć do rozpatrzenia sprawy przez sąd, który ma możliwość zastosowania również innych rodzajów kar, w tym takich, które nie wiążą się z wydatkami. Zasady te wynikają z obowiązujących przepisów prawa, a zatem nie jest do zaakceptowania powoływanie się na ich nieznajomość.

Podsumowując, w ocenie Ministra Finansów otrzymywanie finansowej pomocy społecznej przez osobę ukaraną grzywną nie oznacza co do zasady, że interes publiczny uzasadnia umorzenie należności wynikającej z grzywny. Szczególny charakter i rola należności, niemożliwość egzekucji ze świadczeń pomocy społecznej oraz zasady postępowania w sprawach wykroczeń powodują, że ważniejsze - z punktu widzenia interesu publicznego - jest utrzymanie obowiązku zapłaty, jako kary, niż umorzenie w celu ochrony interesu dłużnika, skoro to dłużnik wybrał rodzaj kary powodujący obowiązek poniesienia wydatków i żadne szczególne okoliczności nie zmieniły jego zdolności do zapłaty od chwili przyjęcia tego zobowiązania.

Minister wskazał ponadto, że na podstawie ustalonego stanu faktycznego należy stwierdzić, że zobowiązany znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, ponieważ jego jedynym źródłem utrzymania jest pomoc z ośrodka pomocy społecznej. Biorąc pod uwagę doświadczenie życiowe oraz ustalone warunki tego gospodarstwa domowego należy uznać, że uzyskiwany dochód jest niewielki, a jednorazowa zaplata całości należności wynikającej z grzywny stanowiłaby zagrożenie dla możliwości pokrycia wydatków wynikających z koniecznego utrzymania.

Biorąc jednak pod uwagę, że dochody pochodzące z pomocy społecznej są chronione przed egzekucją nie jest uzasadnione, aby stwierdzić ważny interes dłużnika w umorzeniu należności, ponieważ istnienie zobowiązania nie zagraża pogorszeniu sytuacji bytowej wnioskodawcy. Dług istnieje, ale jego przymusowa spłata w obecnych warunkach jest wstrzymana. Należy przypomnieć, że zapłata możliwa jest jedynie w drodze dobrowolnych wpłat, bowiem rodzaj dochodów uniemożliwia egzekucję, a zatem nie istnieje ryzyko przymusowego wykonania zobowiązań. Egzekucja możliwa będzie dopiero w przypadku uzyskania innych dochodów w odpowiedniej wysokości, co zarazem oznaczałoby wzrost dochodów gospodarstwa domowego prowadzonego przez zobowiązanego istotnie zmieniający cały stan faktyczny.

W kwestii przesłanki skuteczności postępowania egzekucyjnego Minister zauważył, że ustawa o finansach publicznych w art. 56 ust. 1 pkt 3 stanowi, że należności osób fizycznych mogą być umarzane w całości, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Mając na uwadze sytuację finansową Zobowiązanego - jego jedyny dochód stanowi świadczenie z pomocy społecznej wyłączone spod egzekucji – Minister stwierdził, że można powziąć uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okaże się nieskuteczne.

W skardze na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] marca 2014 r. znak: [...], skierowanej przez A. Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Skarżący podniósł zarzut co do bezzasadności ponoszenia kosztów postępowania przewyższających wysokość zobowiązania oraz zarzuty dotyczące sytemu pomocy społecznej. Wskazując na swoją trudną sytuację materialną oświadczył, że w jego przypadku zachodzą przesłanki określone w art. 56 ust 1 pkt 3 i 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.

Ustanowiony w sprawie z urzędu pełnomocnik Skarżącego uzupełnił zarzuty, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Finansów z [...] marca 2014 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody K. z [...] lipca 2013 r. oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1) naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego zebrania materiału dowodowego w sprawie, w szczególności poprzez brak precyzyjnego określenia miesięcznych kosztów utrzymania skarżącego, jego usprawiedliwionych potrzeb bytowych, zakresu, w którym potrzeby te są zaspokajane, a także poprzez dokonanie oceny materiału dowodowego sprawy w sposób dowolny, z przekroczeniem zasad uznania administracyjnego i przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki ważnego interesu dłużnika oraz interesu publicznego, przemawiające za umorzeniem należności z tytułu nałożonej na skarżącego, w drodze mandatu, grzywny w sytuacji, gdy zgromadzony materiał dowodowy w sposób jednoznaczny wskazuje na istnienie zarówno interesu publicznego, jak i ważnego interesu dłużnika, które przemawiają za przychyleniem się do wniosku skarżącego z [...] kwietnia 2013 r. i umorzeniem powyższej należności;

2) naruszenie art. 56 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych przez błędną wykładnię tego przepisu i przyjęcie, że stan faktyczny sprawy wyklucza uznanie, że za umorzeniem przedmiotowej należności skarżącego przemawia interes społeczny oraz ważny interes skarżącego w sytuacji, gdy sytuacja życiowa i majątkowa skarżącego, a w szczególności brak dochodu i pokrywanie przez niego podstawowych potrzeb wyłącznie ze środków pochodzących z pomocy społecznej, posiadanie wysokiego zadłużenia na fundusz alimentacyjny wiążą się z obiektywnym brakiem możliwości dobrowolnego uiszczenia grzywny oraz egzekucyjnego jej ściągnięcia, co uzasadnia twierdzenie, że sprawie zachodzi ważny interes dłużnika, jak i interes publiczny przemawiające za umorzeniem.

Minister Finansów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko oraz argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z p. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 z p. zm. – dalej: p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie Sąd - badając prawidłowość zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów - stwierdził, że została ona podjęta z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, które to uchybienia mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 885, dalej jako u.f.p.), została zaś ona zainicjowana wnioskiem Skarżącego o umorzenie należności z tytułu grzywny (w wysokości 300 zł.) nałożonej mandatem karnym kredytowanym.

Wobec tak sformułowanego żądania Skarżącego zastosowanie w sprawie miał art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, który stanowi że właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg (w tym umorzyć należność) w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 u.f.p. Przesłanki umarzania w całości należności (w odniesieniu do osób fizycznych) zawarte zostały w art. 56 ust. 1 pkt 1, 3 i 5 u.f.p. Są nimi następujące sytuacje:

1. osoba zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł (pkt 1);

2. zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne (pkt 3);

3. zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny (pkt 5).

Decyzje wydawane na podstawie art. 64 ust. 1 u.f.p. mają charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet w przypadku zaistnienia przesłanek umorzenia należności organ nie musi uwzględnić wniosku o umorzenie. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie przesłanek umorzeniowych, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (patrz: wyrok NSA z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). Działanie organu korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego musi, zgodnie z art. 7 k.p.a., mieścić się w granicach zakreślonych dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że w ocenie Ministra Finansów w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały przesłanki z art. 56 ust. 1 pkt 3 i 5 ustawy o finansach publicznych, dotyczące: przypuszczenia co do nieskuteczności postępowania egzekucyjnego oraz ważnego interesu dłużnika. Przedstawiając swe stanowisko w powyższym zakresie organ uwzględnił informacje o nieskutecznym prowadzeniu postępowania egzekucyjnego oraz trudną sytuację finansową Skarżącego, utrzymującego się wyłącznie ze skromnych świadczeń finansowych o charakterze okresowym, otrzymywanych z MOPR w G. Pomimo spełnienia przesłanek ustawowych organ nie uwzględnił wniosku Skarżącego stwierdzając, że umorzenie należności z tytułu grzywny (w wysokości 300 zł) naruszałoby interes publiczny poprzez uchylenie skutku orzeczonej kary oraz rezygnację z dochodu Skarbu Państwa.

Podkreślić należy, że przewidziana w art. 64 u.f.p. instytucja udzielania ulg (określonych w art. 55) dotyczy umorzenia w całości zobowiązania w spłacie należności, o których mowa w art. 60 u.f.p., czyli także z niezapłaconych grzywien nałożonych mandatami karnymi. W tej sytuacji argument organu wskazujący na karnoprawny charakter należności objętej wnioskiem Skarżącego (wynikający z istoty ukarania karą grzywny) nie może skutecznie uzasadniać odmowy umorzenia tych należności, gdyż w przeciwnym razie - co do zasady - wyłączałby stosowanie omawianej regulacji względem grzywien nakładanych mandatami karnymi (patrz: wyroki WSA w Warszawie z dnia 25 lutego 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 2174/12, z dnia 6 marca 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 2435/12, z dnia 5 kwietnia 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 2633/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się natomiast do twierdzenia organu, że umorzenie należności doprowadzi do uszczuplenia wpływu do Budżetu Państwa to podnieść należy, że stanowisko to jest nieuzasadnione w rozpatrywanej sprawie i sprzeczne z pozostałymi ustaleniami organu. Mianowicie jak trafnie zauważył organ, który wydał zaskarżoną decyzję, prowadzone postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne co dało podstawę do przyjęcia, że spełniona została przesłanka z art. 56 ust. 1 pkt 3 u.f.p.

W tej sytuacji prawidłowe powinno być ustalenie (na podstawie zebranego materiału dowodowego a zwłaszcza w kontekście trudnej sytuacji finansowej Skarżącego), że także w przypadku odmowy umorzenia należności, nie nastąpi zaspokojenie należności Budżetu Państwa. Poza tym nie sposób nie zauważyć, że każdorazowe zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności, przewidzianej w art. 64 u.f.p., będzie skutkować rezygnacją z wpłaty środków co oznacza, że tego rodzaju argument (o charakterze stricte fiskalnym) nie może stanowić wyłącznej podstawy do odmowy umorzenia należności.

W ocenie Sądu zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowisko organu wskazuje wręcz na negowanie zasadności stosowania ulgi poprzez umorzenie należności o charakterze karnym. Stanowisko organu, w zakresie wykazanej przyczyny odmowy umorzenia wnioskowanej przez Skarżącego należności, nie zostało oparte na wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, a tym samym nosi cechy dowolności przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 k.p.a. a także art. 77 § 1 k.p.a., który określa obowiązki organu w zakresie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (patrz: cyt. powyżej wyroki WSA).

Powyżej prezentowane stanowisko – które w pełni podziela Sąd orzekający w sprawie – zostało również potwierdzone orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego.

NSA w wielu wyrokach (patrz: wyroki NSA z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1208/13, sygn. akt II GSK 1076/13, z dnia 3 grudnia 2013 r., sygn. akt II GSK 1227/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - www.orzeczenia.nsa.gov.pl) podkreślił, że przepisy będące podstawą rozstrzygnięcia, a więc art. 55 w związku z art. 64 ust. 1 u.f.p., nie wykluczają możliwości umarzania należności pochodzących z niezapłaconych mandatów karnych. Skoro tak jest, to podstawą odmowy umorzenia tych zobowiązań na rzecz budżetu nie może być argumentacja odwołująca się do oceny postawy ubiegającego się o umorzenie oraz charakter należności objętej postępowaniem. Zatem dla wydania decyzji w sprawie umorzenia należności w trybie art. 55 w związku z art. 64 ust. 1 u.f.p. nie ma znaczenia ocena postawy wnioskodawcy oraz wychowawczy charakter ciążącej na nim należności.

NSA podkreślił ponadto, że wprawdzie ustawodawca w art. 56 ust. 1 u.f.p. używa zwrotu "może", to jednak w tym przepisie wymienił określone przesłanki, a to oznacza, iż jeżeli te przesłanki zostały spełnione, to Minister Finansów przy podejmowaniu decyzji o odmowie umorzenia nie może powoływać się na inne przesłanki niewymienione w tym przepisie.

Przyjęcie odmiennego poglądu podważałoby ratio legis omawianego przepisu, gdyż sprowadzałoby się w istocie do tego, iż ustawodawca zbędnie wskazał kryteria umarzania należności. Powinien natomiast ograniczyć się do przyznania Ministrowi Finansów kompetencji do umarzania należności np. "w ważnych przypadkach", co pozwoliłoby Ministrowi Finansów na swobodną ocenę tych przypadków.

Decyzja wydawana na podstawie art. 56 ust. 1 u.f.p. jest wprawdzie decyzją uznaniową lecz nie z uwagi na użycie w tym przepisie zwrotu "może", lecz z uwagi na użycie zwrotów prawnie niezdefiniowanych (tzw. wyrażeń nieostrych) w postaci "uzasadnionego przypuszczenia" (pkt 3 art. 56 ust. 1) czy też "ważnego interesu dłużnika".

NSA podkreślił przy tym, iż w obowiązującym stanie prawnym tzw. uznanie administracyjne utraciło swój dotychczasowy charakter, gdyż zakres swobody organu administracji nie może przekraczać granic wynikających z przepisów prawa materialnego.

Nie można nadto – zdaniem NSA - w końcu nie zauważyć, iż w sytuacji gdy organ administracji nie kwestionuje, iż spełnione zostały ustawowe warunki do umorzenia należności i mimo to nie uwzględnia wniosku, to takie postępowanie trudno pogodzić z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), czy też dbałością o stan finansów publicznych.

Tym samym - zdaniem Sądu - Minister Finansów przedwcześnie wydał decyzję, bez dokładnego zbadania przesłanek pozwalających na umorzenie należności pieniężnych, uznając za wystarczające do odmowy umorzenia przesłanki z zakresu interesu publicznego tj. karny charakter należności oraz uszczuplenie dochodów budżetu państwa.

Uznając, że w rozpatrywanej sprawie nastąpiło przekroczenie granic uznania administracyjnego Sąd stwierdza, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku oraz prawidłowo wyważyć bezspornie występujące przesłanki ważnego interesu dłużnika oraz uzasadnionego przypuszczenia co do nieskuteczności postępowania egzekucyjnego z przesłanką interesu społecznego (publicznego).

Oczywistym jest, że rozpoznając wniosek Skarżącego w ramach uznania administracyjnego organ winien mieć na uwadze interes finansów publicznych Polski i to zarówno dotyczący konsekwencji finansowych nieodzyskania w terminie dochodzonych należności, jak również koszty, które będzie ponosił Skarb Państwa w postępowaniu egzekucyjnym. Należy mieć też na względzie możliwość świadczenia pomocy przez państwo w utrzymaniu Wnioskodawcy znajdującego się w ciężkiej sytuacji majątkowej.

Dlatego też rozpoznając ponownie wniosek Minister Finansów winien uwzględnić wykładnię przepisów wskazaną przez Sąd oraz zważy wskazane powyżej interesy finansów publicznych i stosownie do poczynionych ustaleń faktycznych wyda określoną decyzję stosując art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych.

Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku, uchylając zaskarżoną decyzję.