Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 2317/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędziowie NSA Jerzy Małecki(spr.) as. sąd. WSA Karol Pawlicki Protokolant: st.sekr.sąd. Alicja Ajnbacher po rozpoznaniu w dniu 08 grudnia 2005r. sprawy ze skargi B.M. na postanowienie Izby Skarbowej OZ z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia środka odwoławczego w sprawie o podatek dochodowy od osób fizycznych za [...] rok oddala skargę /-/ K. Pawlicki /-/W. Zygmont /-/ J. Małecki


UZASADNIENIE

Izba Skarbowa, Ośrodek Zamiejscowy postanowieniem nr [...] z dnia [...] r. odmówił B. M. przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w sprawie określenia małżonkom B. M. i W. M. zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za [...] r., zaległości w tym podatku oraz odsetek od tej zaległości.

W uzasadnieniu izba wyjaśnia, iż wobec niemożliwości doręczania przez organ kontroli skarbowej B. M. żadnych pism (wg. wyjaśnień jej syna D., strona przebywała za granicą pod niewiadomym adresem, natomiast była zameldowana w P. przy ul. [...]) - UKS wystąpił do Sądu Rejonowego w Poznaniu o wyznaczenie kuratora dla osoby nieobecnej na podstawie art. 138 Ordynacji podatkowej. Sąd ten w dniu 23.12.[...] r. wyznaczył dla strony kuratora w osobie D. Z.. Od powyższego postanowienia sądu - strona złożyła apelację dnia 13.01.[...] r., iż o fakcie ustanowienia kuratora dla niej dowiedziała się w dniu wniesienia apelacji.

Dyrektor UKS w dniu [...] r. wydał decyzję określającą małżonkom B. i W. M. zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za [...] r., które w dniu 2.01.[...] r. zostało doręczone na ręce kuratora.

Izba skarbowa przytacza następnie treść art. 162 Ordynacji podatkowej, i stwierdza iż wniosek pełnomocnika o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania z dnia 16 lipca [...] r. (data stempla na przesyłce pocztowej) został wniesiony po upływie 7-dniowego terminu do jego złożenia. Pełnomocnik podatniczki niczym nie uprawdopodobnił, że data 9 lipca [...] r. stanowi początek biegu terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Ponadto izba skarbowa wyjaśnia, iż strona dowiedziała się o ustanowieniu dla niej kuratora już w styczniu [...] r. W swej apelacji dotyczącej ustanowienia kuratora wynika, iż wiedziała że UKS próbował doręczać jej pisma, a z pisma do Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia [...] r. wynika, iż miała świadomość o toczącym się postępowaniu kontrolnym o osiągniętym dochodzie za lata [...] -[...]. Zatem przy zachowaniu należytej ostrożności, strona winna się dowiedzieć od ustanowionej kurator o decyzji UKS w styczniu, najpóźniej w lutym [...] r. Wniosek o przywrócenie terminu jest spóźniony o co najmniej parę miesięcy i również z tej przyczyny nie może zostać uwzględniony.

Poza powyższym izba nie przywróciła terminu ze względu na brak uprawdopodobnienia, iż uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy strony. Przeciwnie, z powyższego wynika, że strona przez swoje niedbalstwo lub lekkomyślność, jeżeli nieumyślnie nie tylko nie wniosła w terminie odwołania od zaskarżonej decyzji, ale również przez parę miesięcy od dowiedzenia się o ustanowionym kuratorze nie zasięgała informacji o swojej sprawie ani od UKS ani do kurator.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego - pełnomocnik B. M. wniósł o zmianę względnie uchylenie powyższego postanowienia, zarzucając mu naruszenie art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej w związku z art. 184 k.r.o.

Izba Skarbowa, Ośrodek Zamiejscowy wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, zważył co następuje:

Zgodnie z postanowieniami art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

W postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca tetyczne umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z zasadą oficjalności, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, ani zawartą w skardze i dostarczanych następnie pismach procesowych argumentacją - zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów podatkowych odmawiających stronie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w sprawie określenia małżonkom B. M. i W. M. zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za [...] r., zaległości w tym podatku oraz odsetek od tej zaległości. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych odmawiających B. M. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji; z drugiej natomiast strony skład orzekający w tej sprawie winien mieć na uwadze zakaz reformationis in peius.

Sąd Administracyjny nie uwzględniając skargi wniesionej przez B. M. i popieranej przez byłego jej współmałżonka oraz współadresata decyzji W. M. (który również nie wniósł odwołania od powyższej decyzji Dyrektora UKS) nie dopatrzył się, by odmowna decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w tym zakresie naruszała obowiązujący w Polsce porządek prawny.

W postępowaniu podatkowym określonym postanowieniami ustawy Ordynacja Podatkowa - zasadą prawną jest, że zarówno terminy ustawowe, jak i urzędowe są w postępowaniu podatkowym terminami zawitymi (prekluzyjnymi), co oznacza, że dana czynność prawna może być skutecznie wykonana jedynie w ramach wyznaczonego okresu. Niedotrzymanie terminów przez stronę w postępowaniu podatkowych powoduje zatem takie lub inne ujemne skutki procesowe dla strony, najczęściej polegające na uznaniu bezskuteczności dokonanej po terminie czynności, czy pozostawieniu podania bez rozpoznania.

Ordynacja podatkowa w art. 162-164 przewiduje możliwość uchylenia się od ujemnych skutków prawnych dla strony, spowodowanych uchybieniem przez nią terminowi procesowemu (np. 14-dniowemu terminowi do wniesienia odwołania) za pomocą instytucji przywrócenia terminu. Przywrócenie terminu nie następuje nigdy z urzędu, a tylko i wyłącznie na umotywowany wniosek strony złożony w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi (przywrócenie terminu do złożenia podania o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia odwołania jest niedopuszczanie). Strona ubiegająca się o przywrócenie jej terminu procesowego ma nie tylko obowiązek uprawdopodobnić brak swej winy w dotrzymaniu terminowi, ale jednocześnie z wniesieniem podania dopełnić czynność, dla której był określony termin. Podanie o przywrócenie terminu powinno odnosić się wyłącznie do kwestii przyczyn niedotrzymania terminu, a nie być skierowane przeciwko podstawie prawnej lub okolicznościom faktycznym dotyczącym samej decyzji (por. np. wyroki NSA: z dnia 14.05.1991 r., sygn. akt II S.A. 340/91, ONSA 1991, nr 3-4, poz. 60; z dnia 9.11.1994 r., sygn. akt S.A./Kr 1122/94, Glosa 1996, z, 9, poz. 28 ; z dnia 12.04.2002 r., sygn. akt I S.A./Gd 1676/99, POP 2002, nr 6, poz. 148).

Jedną z przesłanek przywrócenia terminu jest brak winy w jego uchybieniu. W doktrynie prawa podatkowego (por. np. S.Babiarz, B.Dauter, B.Gruszczyński, R.Hauser, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa, Komentarz, Warszawa 2004, s. 486 i n.) oraz w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego szeroko wyjaśniano już, że dokonując oceny, czy strona dopuściła się uchybienia terminowi bez swojej winy należy brać pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i oceniać winę według obiektywnych mierników staranności. Brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przykładowo tylko można wskazać na to, że choroba poświadczona zaświadczeniem lekarskim nie jest okolicznością wystarczającą do uprawdopodobnienia braku winy. Trzeba nadto uprawdopodobnić, że rodzaj choroby uniemożliwiał stronie dokonanie czynności (np. napisanie odwołania) oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy domowników lub innych osób przy jej dokonaniu. Nie jest też uprawdopodobnieniem braku winy twierdzenie wnioskodawcy, że nie wiedział o upływającym terminie, liczonym od dnia doręczania zastępczego. W orzecznictwie NSA m.in. wskazuje się, że czasowa nieobecność w domu nie jest przeszkodą do dokonania czynności procesowej (postanowienie z dnia 1.04.2003 r., sygn. akt I S.A./Ka 116/03), a uchybienie terminu może być poczytane jako zawinione przez stronę, jeżeli strona godziła się na nie, jakkolwiek mogła mu zapobiec (wyrok z 6.03.2001 r., sygn. akt III S.A. 347/00). Negatywnie także co do możliwości przywrócenia terminu należy ocenić choćby lekkie niedbalstwo czy winę nieumyślną strony (wyrok NSA z 22.05.1997 r., sygn. akt S.A./Sz 630/96). Podobnie też w wyrok NSA z dnia 20.05.1998 r., sygn. akt I S.A./Ka 1718/96 i wyroku NSA z dnia 5.12.1997 r., sygn. akt I S.A./Po 495/97 wskazano, że jako kryterium przy ocenie winny w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. A contarario zatem, przywrócenie to może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Podobnie w wyroku NSA z dnia 18.08.2000 r., sygn. akt III S.A. 1716/99 stwierdzono jasno, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że niedopełnienie obowiązku przez stronę stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia.

W niniejszej sprawie organ kontroli skarbowej nie mogąc doręczyć skarżącej B. M. żadnych pism procesowych pod znanym mu w kraju adresem oraz wobec twierdzeń syna D., że matka przebywa poza granicami kraju pod niewiadomym mu adresem - miał obowiązek prawny w trybie art. 138 Ordynacji podatkowej w związku z art. 184 § 1 k.r.o. oraz 603 k.p.c. ustanowienia kuratora dla osoby nieobecnej (której miejsce pobytu nie było znane). Na wniosek Dyrektora Urzędu Skarbowego - Sąd Rejonowy w Poznaniu postanowieniem z dnia 23 grudnia [...] r. ustanowił kuratora do nieznanej z miejsca pobytu B. M. w osobie D. Z. W doktrynie postępowania cywilnego niekwestionowany jest pogląd, że art. 578 k.p.c. jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 521 § 1 i 388 § 1 k.p.c, gdyż postanowienia sądu opiekuńczego stają się skuteczne i wykonanie już z chwilą ogłoszenia lub wydania, a nie uprawomocnienia się (por. np. A. Jabubecki (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Praktyczny komentarz, Kraków 2005). Ustanowionemu przez sąd powszechny kuratorowi - Dyrektor UKS skutecznie zatem doręczył w dniu 2 stycznia [...] r. w trybie art 154 Ordynacji podatkowej - wydaną przez siebie decyzję z dnia [...] r. określającą małżonkom B. M. i W. M. zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za [...] r. Niesporne w niniejszej sprawie jest również to, że w niniejszej sprawie ani kurator, ani skarżąca B. M. ani jej małżonek W. M. nie wnieśli w terminie 14 dni od owego doręczenia skutecznego odwołania.

Wniosek B. M. z dnia 16 lipca [...] r. o przywrócenie jej terminu do wniesienia odwołania został złożony po upływie 7 dni od ustania przyczyny uniemożliwiającej jej wniesienie odwołania. Z akt sprawy niezbicie wynika, że skarżąca już w miesiącu styczniu [...] r. wiedziała o tym, iż z inicjatywy Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej został dla niej ustanowiony przez Sąd Rejonowy w Poznaniu kurator dla osoby nieobecnej. Strona zwalczała owe postanowienie sądu powszechnego o ustanowieniu kuratora dla osoby nieobecnej - wnosząc skutecznie (czytaj z zachowaniem terminu do wniesienia apelacji) środek odwoławczy do Sądu Okręgowego w Poznaniu. Natomiast przez swoje niedbalstwo czy lekkomyślność czy też czyniąc to celowo by nie uiszczać wynikających z ustawy należnych zobowiązań podatkowych - nie nawiązała żadnego kontaktu ani w miesiącu styczniu [...] r. ani w miesiącu lutym [...] r. z organem kontroli skarbowej z inicjatywy którego sąd powszechny ustanowił kuratora dla osoby nieobecnej ani z ustanowionym kuratorem w osobie D. Z. Również Sąd Okręgowy w Poznaniu w swym piśmie z dnia [...] r. potwierdził, iż B. M. miała świadomość o toczącym się wobec niej postępowaniu kontrolnym o osiągniętym dochodzie za lata [...] - [...]. W powyższej sytuacji niczym nie zostało przez stronę skarżąca uprawdopodobnione, że data 9 lipca [...] r. stanowi początek biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenia terminu, że jest to data ustania przyczyny uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Przywrócenie 7-dniowego terminu do złożenia podania przewidzianego w art. 162§2 Ordynacji podatkowej jest niedopuszczalne.

Sąd Administracyjny niezwiązany skargą wyjaśnia ponadto, iż wbrew twierdzeniu uczestnika postępowania W. M. (współadresata decyzji wymiarowych w sprawie podatku dochodowego) korygującego w piśmie procesowym z dnia [...] r. swą wypowiedź złożoną do protokołu na rozprawie w dniu 8 grudnia [...] r. - pełnomocnik stron adwokat A.P. swe wnioski z dnia [...] r. o wznowienie postępowania w sprawie ostatecznych decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] oraz [...] wysłał pocztą na adres Urzędu Kontroli Skarbowej, Ośrodek Zamiejscowy dopiero po rozprawie przed sądem, tj. dopiero w dniu 9 grudnia [...] r. (pismo Urzędu Kontroli Skarbowej, Ośrodek Zamiejscowy z dnia [...] r., nr [...]).

Z tych zatem powodów, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji wyroku.

/-/K.Pawlicki /-/Wł.Zygmont /-/J.Małecki

LF