Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1087/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-04-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3, 3a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 3 kwietnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Blanka Kuźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2019 roku sprawy ze skargi A. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 1087/18

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku A. M. odmówił:

1) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.)- dalej: u.s.u.s., umorzenia należności w łącznej kwocie 101.294, 86 zł z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, w tym:

a) składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 82.133,11 zł na którą składają się:

- składki za okres 03/2014- 06/2014, 08/2014-10/2014, 04/2018-06/2018 – w kwocie 58.429,11 zł,

- odsetki za zwłokę naliczone na dzień 9 sierpnia 2018 r. – w kwocie 14. 867 zł,

- odsetki za zwłokę naliczone na dzień 9 sierpnia 2018 r. od składek w części finansowanych przez ubezpieczonych za okres 03/2014- 06/2014, 08/2014-10/2014, 04/2018-06/2018 – w kwocie 8.837 zł;

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 9.378,68 zł, na którą składają się:

- składki za okres 03/2014- 06/2014, 08/2014-10/2014, 04/2018-06/2018 – w kwocie

2.282,68 zł,

- odsetki za zwłokę naliczone na dzień 9 sierpnia 2018 r. – w kwocie 441 zł,

- odsetki za zwłokę naliczone na dzień 9 sierpnia 2018 r. od składek w części finansowanych przez ubezpieczonych za okres 03/2014- 06/2014, 08/2014-10/2014, 04/2018-06/2018 – w kwocie 6.655 zł;

c) składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 9.783,07 zł na którą składają się:

- składki za okres 01/2014- 06/2014, 08/2014-10/2014, 04/2018-06/2018 – w kwocie 7.360,07 zł,

- odsetki za zwłokę naliczone na dzień 9 sierpnia 2018 r. – w kwocie 2.423 zł;

2) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 32 u.s.u.s. w zw. z §3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365) umorzenia należności w łącznej kwocie 7.298,55 zł z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem składek, w tym:

a) składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 4.372,80 zł na którą składają się:

- składki za okres 03/2014- 04/2014, 08/2014-09/2014, 04/2018-06/2018 – w kwocie 3.846,80 zł,

- odsetki za zwłokę naliczone na dzień 9 sierpnia 2018 r. – w kwocie 526 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 2.723,68 zł, na którą składają się:

- składki za okres 03/2014- 06/2014, 08/2014-10/2014, 04/2018-06/2018 – w kwocie

2.282,68 zł,

- odsetki za zwłokę naliczone na dzień 9 sierpnia 2018 r. – w kwocie 441 zł,

c) składki na Fundusz Pracy łącznej kwocie 202,07 zł na którą składają się:

- składki za okres 01/2014- 04/2014– w kwocie 148,07 zł,

- odsetki za zwłokę naliczone na dzień 9 sierpnia 2018 r. – w kwocie 54 zł.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż wnioskiem z dnia 9 sierpnia 2018 r. A. M. wystąpiła o umorzenie w całości ciążącego na niej zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Strona wskazała, iż przedmiotowe zadłużenie jest następstwem, zakwestionowania przez ZUS w wyniku przeprowadzonej kontroli, zawieranych z zatrudnianymi przez skarżącą pracownikami umów o dzieło i zakwalifikowanie tych umów jako umów zlecenia, co wiązało się z naliczeniem należnych składek. W wyniku powstałego zadłużenia strona musiała ograniczyć zatrudnienie pracowników pochodzących z Ukrainy, bowiem Urząd Pracy odmawia wydawania zezwoleń na pracę podmiotom, które posiadają zaległości w składkach ZUS. Powyższe spowodowało zmniejszenie osiąganych przez stronę dochodów. Skarżąca wskazała nadto, ze w przyszłym roku osiągnie wiek emerytalny i zamierza przejść na emeryturę. Jednakże obawia się, ze otrzymywane przez nią świadczenie emerytalne będzie niewystarczające na pokrycie przedmiotowych należności, a nie posiada zgromadzonych oszczędności, które pozwoliłyby na ich spłatę. Wskazała również, ze oboje z mężem cierpią na przewlekłe choroby, skarżąca na nadciśnienie tętnicze, a jej maż przeszedł dwa zawały. Z załączonych do akt sprawy oświadczeń o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z dnia 9 sierpnia 2018 r. oraz z dnia 3 września 2018 r. wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest właścicielem zabudowanej nieruchomości o powierzchni 180 m2, położonej w miejscowości C. 21, [...] W., w której zamieszkuje. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem skarżącej, zgodnie z oświadczeniem, kształtują się w kwocie około 1333 zł (koszty eksploatacyjne) oraz około 200 zł koszty leczenia. Skarżąca posiada majątek ruchomy w postaci komputera o wartości około 1.800 zł oraz telewizor o wartości około 1.500 zł. Ponadto jak wynika ze złożonych oświadczeń skarżąca nie posiada dochodów z innych źródeł, zobowiązań pieniężnych, wierzytelności pieniężnych, praw majątkowych, środków transportu, a nadto nie korzysta z jakichkolwiek form pomocy. Ze złożonych oświadczeń wynika także, że w latach 205- 2017 prowadzona przez skarżąca działalność gospodarcza wygenerowała dochód. Z posiadanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych danych wynika, że skarżąca posiada majątek ruchomy w postaci: samochodu osobowego Mercedes Benz E200, rok produkcji 2011 o wartości 59.400 zł; samochodu ciężarowego Mercedes Benz Sprinter rok produkcji 2009 o wartości 30.700 zł; dwóch samochodów ciężarowych marki Mercedes Benz Vito, rok produkcji 2004 i 2006 , o wartości odpowiednio 13.150 zł oraz 16.000 zł; a nadto: samochodu ciężarowego Star 28. rok produkcji 1970; samochodu ciężarowego marki Polonez Caro , rok produkcji 1995oraz motoroweru marki TAOTAO rok produkcji 2017, wobec których pojazdów brak jest możliwości ustalenia ich wartości. Na wszystkich wyżej wymienionych pojazdach ustanowiony został zastaw na rzecz organu ZUS. Ponadto na podstawie przeprowadzonych przez organ ustaleń wynika, że objęte wnioskiem zaległości nie uległy przedawnieniu. Organ stwierdził także, że decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, stronie umorzono zaległości z tytułu składek w kwocie 5.812,92 zł. Natomiast należności nie podlegające abolicji skarżąca spłaciła w ramach zawartego układu ratalnego.

Rozpatrując przedmiotowy wniosek Zakład Ubezpieczeń Społecznych w pierwszej kolejności odniósł powyższe okoliczności do zawartych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. przesłanek umorzenia należności z tytułu zaległych składek z uwagi na ich całkowitą nieściągalność, stwierdzając, iż w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek określonych w powołanym przepisie, która czyniłaby żądanie skarżącej zasadnym. Organ wskazał, iż w stosunku do osoby skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Wręcz przeciwnie skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, która jak wskazano powyżej generuje zyski. Tym samym nie w sprawie nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w pkt 1, 2, 3, 4, 4b, powołanego art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ponadto z uwagi na fakt, iż skarżąca jest współwłaścicielem (współwłasność ustawowa małżeńska) zabudowanej nieruchomości gruntowej, właścicielem 6 samochodów obciążonych zastawem ustanowionym na rzecz ZUS, a nadto, że w stosunku w stosunku do skarżącej nie jest prowadzone aktualnie żadne postępowanie egzekucyjne, brak jest możliwości stwierdzenia, że w sprawie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 4a, 5, 6 u.s.u.s., które przemawiałyby za umorzeniem należności.

Dalej organ wskazał, iż w sprawie nie wystąpiła także żadna z przesłanek umorzenia przedmiotowych należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a w zw. z §3 pkt 1 -3 powołanego wcześniej rozporządzenia z 2003 r. W sprawie bezspornym pozostaje bowiem, iż skarżąca uzyskuje stałe dochody z tytułu prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, która, co wskazano wcześniej jest dochodowa, a średnie miesięczne dochody z tej działalności, za rok podatkowy 2017 kształtowały się w wysokości około 10.234,23 zł. Zestawienie powyższej kwoty z wskazaną przez stronę kwotą stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, jak również okoliczność posiadana przez zobowiązaną 6 samochodów o łącznej wartości około 119.250 zł pozwala na stwierdzenie, że w sprawie nie wystąpiła określona w § 3 ust. 1pkt 1 rozporządzenia sytuacja, w której konieczność opłacenia należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W sprawie nie wystąpiła także przesłanka umorzeniowa, o której mowa w pkt 2 wskazanego powyżej przepisu, gdyż strona nie wykazała faktu poniesienia strat w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, iż opłacenie przez stronę zaległości mogłoby ją pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Natomiast odnośnie trzeciej z przesłanki umorzeniowej , określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, to jest przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności Zakład wskazał, iż skarżąca poza oświadczeniem, co do swojego stanu zdrowia (przewlekłe nadciśnienie tętnicze) oraz stanu zdrowia swojego męża , który przeszedł dwa zawały serca, oraz przedstawionych zaświadczeń lekarskich, z których wynika, że zarówno skarżąca, jak i jej małżonek wymagają stałej specjalistycznej opieki zdrowotnej, strona wnioskująca nie przedstawiła jakichkolwiek dokumentów wskazujących na fakt, iż skarżąca, z uwagi na problemy zdrowotne jest osobą wykluczoną z rynku pracy, jak również nie udokumentowała okoliczności stanu zdrowia męża, który wymagałby stałej opieki skarżącej, a co za tym idzie pozbawiałby ją możliwości zarobkowania.

Organ stwierdził ponadto, iż bez wpływu na wynik rozstrzygnięcia pozostają podnoszone przez skarżąca okoliczności wynikających z przedmiotowego zadłużenia utrudnień polegających na problemach z zatrudnieniem obcokrajowców, a co przekłada się na dochody strony, jak również wyrażona przez skarżąca obawa, co do wysokości przyszłego świadczenia emerytalnego, z którego planuje skorzystać w przyszłym roku.

Reasumując Zakład wskazał, iż jego obowiązkiem jest odzyskanie zaległych należności, a zatem ich umorzenie może nastąpić jedynie w sytuacjach wyjątkowych, które w niniejszej sprawie nie maja miejsca. Podkreślił także, że przedmiotowe zadłużenie może zostać uregulowane w formie układu ratalnego, którego rata może zostać dopasowana do możliwości skarżącej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wniesionej w trybie art. 52 §3 p.p.s.a., A. M. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zarzuciła naruszenie:

- art. 28 ust. 3 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie i uznane, ze w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, podczas gdy majątek zobowiązanej nie nadaje się do egzekucji, a ewentualna jego egzekucja spowodowałaby , iż skarżąca utraciłaby możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych;

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez uznanie, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek umorzenia, o których mowa w §3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia z 2003 r. , w sytuacji gdy sytuacja życiowa i rodzinna skarżącej wskazuje na wystąpienie tych przesłanek;

- art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz niepełne zebranie i ocenę materiału dowodowego koniecznego do rozpatrzenia wniosku skarżącej, w szczególności poprzez brak ustaleń, co do aktualnych dochodów skarżącej, nieprzeprowadzenie oględzin majątku skarżącej oraz pominięcie wieku emerytalnego skarżącej oraz konieczności sprawowania przez nią opieki nad chorym mężem;

- art. 11 w zw. z art. 107 §3 k.p.a. poprzez brak wnikliwego wyjaśnienia sytuacji materialnej skarżącej , jej zdolności płatniczych , aktualnej sytuacji rodzinnej i życiowej, w szczególności brak konfrontacji uzyskiwanych dochodów z koniecznymi wydatkami, zobowiązaniami i potrzebami rodziny;

- art. 7, art. 8 kp.a.w zw. z art. 30 Konstytucji RP poprzez załatwienie sprawy jedynie z uwzględnieniem interesu społecznego, a z pominięciem słusznego interesu obywatela.

Z uwagi na powyższe naruszenia pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Wniósł nadto o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków w osobie skarżącej oraz jej męża na okoliczność ich sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej oraz o przeprowadzenie dowodu z szeregu dokumentów załączonych do skargi, na okoliczność: stanu zdrowia skarżącej, jej męża, oraz ich pełnoletniego syna, rentowności prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej oraz kosztów związanych z utrzymaniem.

Uzasadniając pełnomocnik skarżącej ponowił argumentację, iż przedmiotowe zadłużenie nie wynikało z celowego postępowania strony, a dokonanej przez ZUS zmiany kwalifikacji zawieranych przez nią, przez okres 4 lat, umów cywilnoprawnych, co skutkowało koniecznością odprowadzenia od tych umów składek. W ocenie pełnomocnika skarżącej podkreślenia wymaga, ze takie postępowanie ZUS było dla jej mocodawczyni krzywdzące, gdyż organ mógł poinformować o niewłaściwej kwalifikacji umów, już na etapie ich przedkładania przez skarżącą, co skutkowałoby powstanie zaległości w kwocie nieporównywalnie mniejszej niż obecnie. Ponadto podkreślił, że umorzenie przedmiotowych należności nie naruszyłoby interesu społecznego, gdyż od błędnie kwalifikowanych zawartych umów o dzieło strona odprowadziła należny podatek, którego zwrotu nie otrzymała. Tym samym odmowa umorzenia zaległych składek skutkować będzie de facto poniesieniem przez skarżąca dwukrotnego ciężaru finansowego związanego z zawartymi umowami. Ponadto pełnomocnik wyjaśnił, że w wyniku przeprowadzonej kontroli ZUS decyzją z [...] zobowiązał skarżącą do zwrotu pobranego zasiłku chorobowego w łącznej kwocie 24.766,30 zł. Dalej pełnomocnik skarżącej odniósł się do spełnienia przez stronę przesłanek umorzenia zaległych składek, na podstawie art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s., na co wskazuje przedstawiona aktualna sytuacja rodzinna, majątkowa i zdrowotna. Ponadto pełnomocnik skarżącej przedstawił argumentację na okoliczność wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w tym między innymi powołania się przez organ na fakt posiadania przez skarżącą samochodów ciężarowych marki Star 28 i Polonez Caro, a które to pojazdy wyrejestrowane i zezłomowane kilka lat wcześniej, zasadność zarzutów skargi, co do naruszenia wskazanych przepisów proceduralnych.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie.

W odpowiedzi na powyższe pismem procesowym z 18 marca 2019 r. pełnomocnik skarżącej podniósł, iż wyrażony w udzielonej odpowiedzi na skargę argument organu, iż nie ma możliwości prewencyjnego kontrolowania umów zawieranych przez płatników jest krzywdzący dla skarżącej, gdyż sugeruje, że zobowiązana celowo błędnie zakwalifikowała zawierane umowy, chcąc uniknąć obowiązku opłacenia należnych składek. Wskazała nadto, iż skarżąca nie ma możliwości na uregulowanie zaległych składek poprzez wyzbycie się posiadanego majątku, gdyż po pierwsze sprzedaż posiadanych przez nią pojazdów po zaniżonej cenie nie pokryłaby pełnej kwoty należności, a ponadto pojazdy te są wykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej. W ocenie pełnomocnika skarżącej najistotniejsze jest jednak to, iż organ proponując skarżącej dalsze prowadzenie działalności gospodarczej i spłatę zadłużenia w ratach, pominął całkowicie wiek skarżącej (60 lat), która niebawem osiągnie uprawnienia emerytalne, a nadto jej stan zdrowia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), - dalej:p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

W niniejszej sprawie przedmiotem skargi wniesionej w trybie art. 52 § 3 p.p.s.a., A. M. uczyniła decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...], nr [...] orzekającą o odmowie umorzenia zaległości z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek (tj. za osobę ubezpieczoną będąca równocześnie płatnikiem tych składek, za zatrudnionych pracowników oraz odsetki za zwłokę od należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych) w łącznej kwocie 101.294, 86 zł oraz składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 7.298,55 zł, za wskazane w w/w decyzji okresy.

Natomiast podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.)- dalej: u.s.u.s.

Na wstępie niniejszych rozważań wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Cytowany powyżej art. 28 ust. 1 u.s.u.s., dopuszcza zatem możliwość umorzenia w całości lub w części przez ZUS należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano natomiast podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym upoważnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dalej należy wskazać, że rozstrzygnięcia organów administracji wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek mogą być w umarzane w całości lub w części". Powyższe oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, wyrok WSA w Łodzi z 3 listopada 2009 r., I SA/Łd 584/09; www.cbois.nsa gov.pl). Podkreślić przy tym również należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji z umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

Istotnym dla rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległych składek jest także ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej, jak i rodzinnej ( w zależności od podmiotu wnioskującego) strony wnoszącej o przyznanie jej ulgi. Przy czym przyjmuje się, że to strona żądająca umorzenia zaległości, w treści wniesionego wniosku oraz w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych toku postępowania, powinien natomiast wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. Oczywistym jest jednak fakt, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, gdyż to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o zaistniałych przeszkodach w spłacie zadłużenia. Natomiast ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie bowiem do treści art. 80 k.p.a., organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego przedłożonego przez skarżącą. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej strony wnioskującej, czym wypełnił obowiązki wynikające z art. 7 k.p.a. polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 k.p.a., który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Przed wydaniem decyzji zapewnił skarżącej, na podstawie art. 10 § 1 k.p.a., zapoznanie się i wypowiedzenie co do zebranego materiału dowodowego sprawy.

Z załączonego do akt sprawy materiału dowodowego, w szczególności ze złożonych przez stronę oświadczeń o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z dnia 9 sierpnia 2018 r. oraz z dnia 3 września 2018 r. (k. 6, k. 51 akt administracyjnych), jak również informacji zgromadzonych przez organ, w tym informacji i dokonanych zabezpieczeniach na majątku dłużnika (k. 19 akt administracyjnych) wynika bowiem, że skarżąca jest aktywna zawodowo, prowadzi działalność gospodarczą, która jak wynika ze sporządzonej przez stronę oceny jakościowej przedsiębiorcy jest działalnością dochodową. Z uzasadnienia wniosku o umorzenie przedmiotowych należności wynika także, że powstałe na jej koncie zadłużenie ogranicza jej działalność, gdyż ma problemy z zatrudnieniem pracowników pochodzących z Ukrainy, co powoduje spadek osiąganych przez nią dochodów. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem skarżącej, zgodnie z oświadczeniem, kształtują się w kwocie około 1333 zł (koszty eksploatacyjne) oraz około 200 zł koszty leczenia. Nie posiada dochodów z innych źródeł, zobowiązań pieniężnych, wierzytelności pieniężnych, praw majątkowych, środków transportu, a nadto nie korzysta z jakichkolwiek form pomocy. Ponadto skarżąca jest współwłaścicielem zabudowanej nieruchomości zlokalizowanej w miejscowości C. 21, W., jak również czterech pojazdów marki Mercedes Benz ( w tym dwóch osobowych rok produkcji 2011 i 2004., dwóch ciężarowych rok produkcji 2006 i 2009), o łącznej wartości szacunkowej około 119. 250 zł oraz motoroweru marki TAOTAO rok produkcji 2017 o nieustalonej wartości, na których to pojazdach ustanowiony został zastaw skarbowy na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Posiada również majątek ruchomy w postaci komputera o wartości około 1.800 zł oraz telewizor o wartości około 1.500 zł. Skarżąca wyjaśniła nadto, że w przyszłym roku w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego zamierza przejść na emeryturę, jednakże otrzymywane świadczenie emerytalne może nie wystarczyć jej na pokrycie przedmiotowego zadłużenia. Nie posiada natomiast zgromadzonych oszczędności, które pozwoliłyby na pokrycie zaległości. Co istotne zdaniem skarżącej powstałe zadłużenie nie jest wynikiem jej celowego działania, a zakwestionowaniem poprawności przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawieranych przez nią z pracownikami umów o dzieło i zakwalifikowanie ich jako umów zlecenia, co rodziło obowiązek odprowadzenia składek. Wyjaśniła nadto, że oboje z mężem są przewlekle chorzy, skarżąca na nadciśnienie tętnicze, a jej małżonek przeszedł dwa zawały. Na powyższą okoliczność skarżąca przedłożyła dwa zaświadczenia z dnia 2 października 2018 r. wystawione przez NZOZ A w W., z których wynika, ze zarówno skarżąca, jak i jej mąż A. M. wymagają leczenia zarówno w placówce POZ oraz w poradniach specjalistycznych (k. 69 i 70 akt administracyjnych). Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika również, ze decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, stronie umorzono zaległości z tytułu składek w kwocie 5.812,92 zł. Natomiast należności nie podlegające abolicji skarżąca spłaciła w ramach zawartego układu ratalnego.

W ocenie Sądu, odnosząc powyższe okoliczności do treści art. 28 ust. 3 u.s.u.s. należało uznać, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sposób uprawniony przyjął, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z wymienionych w pkt 1-6 powołanego przepisu przesłanek całkowitej nieściągalności należności. Jak już bowiem wcześniej wskazano skarżąca osiąga stałe miesięczne dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, a nadto posiada majątek o znacznej wartości, zarówno nieruchomy, jak i ruchomości, na których dokonano zastawu skarbowego celem zabezpieczenia przedmiotowych należności z tytułu zaległych składek. Ponadto, co istotne do w stosunku do ciążących na skarżącej zaległości nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne. Tym samym stwierdzić należy, iż aktualna sytuacja majątkowa skarżącej, pozwala na prowadzenie skutecznej egzekucji, a co za tym idzie brak jest podstaw do stwierdzenia istnienia przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5-6 u.s.u.s. Ponadto bezspornym pozostaje, iż w sprawie nie wystąpiła żadna pozostałych przesłanek całkowitej nieściągalności, wymienionych w pkt 1-4a powołanego przepisu. W ocenie Sądu, uwzględniając powyższe okoliczności, pozytywne rozpatrzenie żądania skarżącej stanowiłoby zatem niczym nieusprawiedliwione uprzywilejowanie ciążących na skarżącej należności o charakterze cywilnoprawnym nad należnościami o charakterze publicznoprawnymi. Z uwagi na publicznoprawny charakter składek na ubezpieczenia społeczne na Zakład został nałożony ustawowy obowiązek dochodzenia należności z tytułu składek, jak również staranności i ostrożności w ich dysponowaniu. Tym samym uprawnienie organu do ich umorzenia, mające każdorazowo charakter uznaniowy, może stanowić wyjątek od zasady powszechnego obowiązku uiszczania składek , który to wyjątek nie może być interpretowany rozszerzająco. W związku z powyższym organ administracji zasadnie uznał, że uwzględnienie wniosku strony w obecnej sytuacji byłoby przedwczesne i naruszałoby interes publiczny, gdyż stanowiłoby de facto bezpowrotną rezygnację z należnych Zakładowi składek.

Za prawidłowe w ocenie Sądu uznać również należało, odmowę umorzenia zaległości skarżącej na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 powołanego wcześniej rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 4 marca 2014 r., I SA/Gd 119/14 (www.cbois.nsa.gov.pl) stwierdził, że zadaniem w/w regulacji jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone.

Przy badaniu wystąpienia przesłanek z art. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione, czy też subiektywnie niezawinione (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2011 r., II GSK 832/10, www.cbois.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę, z przedstawionych przez stronę dokumentów i okoliczności nie wynika, że opłacenie zaległych należności pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Fakt, że skarżąca, prowadząca wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, który jak wynika z akt sprawy nie posiada aktualnego (na dzień wydawania zaskarżonej decyzji) tytułu ubezpieczeń, osiąga stałe miesięczne dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, jest w stanie pokryć koszty utrzymania swojego oraz męża, koszty eksploatacji mieszkania, leczenia , a nadto regulować ciążące na niej należności podatkowe z tytułu posiadanej nieruchomości, należności związane z prowadzoną działalnością gospodarczą , nie korzystając przy tym, pomimo podnoszonej ciężkiej sytuacji majątkowej i zdrowotnej, z przewidzianych prawem form pomocy (np. świadczonej przez właściwy miejscowo Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej) świadczy w ocenie Sądu, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia.

W sprawie nie wystąpiła także określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia przesłanka wystąpienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Sąd nie neguje niewątpliwie złego stanu zdrowia skarżącej, jak i jej męża oraz konieczności ponoszenia wydatków związanych z leczeniem. Wskazać jednak należy, że z treści w/w przepisu przewlekła choroba zobowiązanego może stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności z tytułu składek tylko wówczas, gdy pozbawia ona zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje bowiem jak już wcześniej wskazano skarżącą jest osoba aktywną zawodowo, posiadającą stały dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Dodatkowo wskazać należy, iż skarżąca pomimo podnoszonej argumentacji, co do złego stanu zdrowia męża nie wykazała także, iż ciąży na niej konieczność sprawowania opieki nad mężem, co zresztą, w związku z faktem prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, również pozostawałoby bez wpływu na wynik niniejszego rozstrzygnięcia.

Bezspornym pozostaje także, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia.

Tym samym w ocenie Sądu, nie można zatem przypisać organowi naruszenia prawa w zakresie, w jakim odmówił umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pozwalający w uzasadnionych przypadkach na umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sformułowany w przepisie § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2013 r. katalog sytuacji pozwalających na umorzenie należności w "uzasadnionych przypadkach" wskazuje, że powinno mieć ono zastosowanie w sytuacjach naprawdę skrajnych. Wskazać przy tym należy, że nadanie treści pojęciu "uzasadnionego przypadku" w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi uwzględniać nie tylko interes zobowiązanego z tytułu składek, ale również interes publiczny.

Odnosząc się natomiast do zarzutów i argumentacji podniesionych na etapie wniesionej skargi Sąd stwierdził, iż powyższe pozostaje bez wpływu na wynik niniejszego orzeczenia. Jak już bowiem wcześniej wskazano wniosek skarżącej o umorzenie zaległych składek, został rozpatrzony w oparciu o dane oraz informacje przedłożone przez stronę, jak i będące w posiadaniu organu administracji. Tym samym przedłożone dodatkowe dokumenty, co do sytuacji materialnej skarżącej oraz jej rodziny, rentowności prowadzonej działalności gospodarczej, stanu zdrowia i ponoszonych z tego tytułu wydatków, pomocy finansowej udzielanej przez skarżąca jednemu z dzieci, który jest przewlekle chory, złożone dopiero na etapie skargi do sądu administracyjnego, nie mogą być brane pod uwagę w toku sądowoadministracyjnej kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, gdyż kwestie te nie były przedmiotem oceny Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w toku rozpatrywania wniosku skarżącej z dnia 9 sierpnia 2018 r. Inaczej mówiąc powyżej wskazane okoliczności, jako nieznane organowi w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, nie mogą stanowić podstawy do oceny zasadności i prawidłowości zaskarżonej decyzji.

Wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącej bez wpływu na wynik sprawy pozostają także pozostałe argumenty skargi, w tym podnoszony przez stronę fakt wychowania i wykształcenia własnymi środkami szóstki dzieci, niezamierzone przez skarżącą, a wynikające z nieprawidłowego zakwalifikowania zawieranych umów cywilnoprawnych, powstanie zadłużenia, brak wcześniejszego poinformowania skarżącej przez ZUS o wadliwej kwalifikacji umów, czy też zamiar skarżącej zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej i przejścia na emeryturę. Powyższe okoliczności nie stanowią bowiem ustawowych przesłanek przemawiających za umorzeniem zaległości z tytułu składek.

Reasumując Sąd stwierdza, iż w niniejszej sprawie nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd uznał, iż materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Wskazać należy, że zasady ogólne k.p.a. mają chronić prawa strony w postępowaniu administracyjnym, ale nie zwalniają jej od wszelkiej dbałości o własne interesy i od wszelkiej aktywności procesowej. Przypomnienia bowiem wymaga, że to na wnioskodawcy, który domaga się umorzenia zaległych składek, ciąży obowiązek przedstawienia wszelkich okoliczności uzasadniających wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z jego żądaniem. ZUS rozpatrując wniosek o umorzenie zaległych należności nie jest bowiem zobowiązany do wyręczania strony i poszukiwania z urzędu dowodów wskazujących na zasadność jej twierdzeń. Rozpatrując przedmiotowy wniosek organ w sposób prawidłowy ocenił kwestię niewystąpienia przesłanek przemawiających za umorzeniem należności skarżącej. Podkreślenia nadto wymaga, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów strona może kolejny raz wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ z uwzględnieniem nowych okoliczności.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

a.l.