Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 474/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
law: Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.
article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1951 nr 46 poz 340
law: Dekret z dnia 6 września 1951 r. o  ochronie  i  uregulowaniu  własności  osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Sędziowie NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Zygmunt Zgierski Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. S. i innych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 21 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Ol 708-711/06 w sprawie ze skargi Z. S. i innych na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 21 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Ol 708-711/06, oddalił skargę Z. S., R. S., K. S. i G. W. wniesioną na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. z dnia [...], nr Rep. [...], w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że decyzją z dnia [...] nr Rep. [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej własną decyzją z dnia [...] Rep. [...], w sprawie odmowy R. S. i Z. S. stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w M. z dnia [...] września 1975 r. nr [...], w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego bez budynków, składającego się z działki nr [...], [...], [...], [...] wpisanego do Księgi Wieczystej Nr [...] położonego we wsi M., stanowiącego własność małżonków G. i J. B. w zamian za rentę – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że zgodnie z treścią przepisu art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, ze zm.), J. B. stał się z mocy prawa właścicielem gospodarstwa rolnego wraz z zabudowaniami. Kolegium podniosło, że zmarła w 1948 r. K. B. nie mogła nabyć z mocy prawa gospodarstwa rolnego, jak również nie mogło ono być w tym czasie objęte małżeńską wspólnością ustawową. Wskazało, że zawarty pomiędzy G. i J. B. w dniu [...] września 1948 r. ślub w obrzędzie rzymsko-katolickim, nie wywołał skutków prawnych, gdyż zgodnie z art. 12 § 2 obowiązującego w tym czasie dekretu z dnia 25 września 1945 r. – Prawo małżeńskie (Dz. U. Nr 48, poz. 270), jedynie małżeństwo zawarte przed urzędnikiem miało skutki prawne w obliczu państwa. Związek małżeński przed urzędnikiem stanu cywilnego został zawarty w dniu [...] lipca 1955 r. Jednakże, obecnie cywilna i wyznaniowa forma zawarcia małżeństwa są formami alternatywnymi. Ustawodawca zrealizował postulaty osób wierzących, dla których decydująca jest wyznaniowa forma małżeństwa, nie zadbał jednak o konfirmację związków wyznaniowych uprzednio zawartych. Luka pozostawiona przez ustawodawcę w tym zakresie przemawia jednak za tym, by nie dyskryminować G. M. i J. B. z powodu zawarcia przez nich w 1948 r. małżeństwa w formie wyznaniowej. Ponadto dodało, że zarówno pod rządami Kodeksu rodzinnego z 1950 r., jak i pod rządami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z 1964r. przedmioty majątkowe, nabyte przez któregokolwiek z małżonków w czasie trwania małżeństwa i stanowiące jego dorobek, są wspólnym majątkiem obojga małżonków (wspólność ustawowa). Stąd też, gospodarstwo rolne stanowiło z mocy prawa od 1951 r. wspólność ustawową G. i J. B., którzy zawarli związek małżeński w 1948 r. Jeżeli gospodarstwo rolne objęte jest wspólnością ustawową lub stanowi odrębną własność jednego z małżonków, nadto, jeżeli rolnik wystąpi o przekazanie gospodarstwa w zamian za rentę, to zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, renta w zamian za gospodarstwo rolne przysługuje łącznie obydwu małżonkom, choćby warunki do renty spełniał tylko jeden z nich.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi Z. S., R. S., K. S. i G. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W powołanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazał, że akt nadania Państwowej Komisji Osadnictwa Rolnego w M. z dnia [...] września 1947 r., nr [...] przyznający J. B. gospodarstwo rolne, wydany został na podstawie art. 25 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. z 1946 r. Nr 49, poz. 279 ze zm.). Zgodnie z art. 25 ust. 1 wyznaczona aktem nadania osoba, miała prawo objąć w posiadanie przeznaczone jej gospodarstwo rolne i prowadzić je stosownie do tzw. obowiązków osadnika określonych w dalszych przepisach tegoż dekretu. Jednakże akt nadania nie stanowił podstawy do przyjęcia, że doszło do przeniesienia własności gospodarstwa rolnego na nabywcę. Stosownie bowiem do art. 31 ust. 1 powołanego dekretu przeniesienie prawa własności nadanego gospodarstwa (działki) na nabywcę następuje w drodze orzeczenia, zwanego orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania. Takie orzeczenie, jak wynika to z administracyjnych akt sprawy, zostało podjęte dopiero w 1964 r., kiedy to Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. w dniu [...] listopada 1964 r. wydało decyzję o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia warunków nabycia gospodarstwa. Sąd stwierdził zatem, że J. B. nie nabył własności gospodarstwa rolnego w 1947 r., tym bardziej, nie weszło ono w skład majątku wspólnego małżonków J. i K. B..

W ocenie Sądu samo wydanie przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. decyzji z dnia 6 listopada 1964 r. o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia warunków nabycia gospodarstwa, pozostaje bez znaczenia dla kwestii stanu prawnego gospodarstwa rolnego. Bowiem w dniu 7 września 1951 r. zaczął obowiązywać dekret z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. z 1954 r. Nr 46, poz. 340 ze zm.). Sąd stwierdził, że na mocy art. 2 ust. 1 i 2 powołanego dekretu własność gospodarstwa wraz z zabudowaniami stanowiącymi jego przynależność, przekazanego J. B. aktem nadania Państwowej Komisji Osadnictwa Rolnego w M. z dnia [...] września 1947 r. nr [...], przeszła na niego z mocy prawa z dniem wejścia w życie dekretu z dnia 6 września 1951 r. Ponadto Sąd podkreślił, że w dniu 7 września 1951 r. małżonkowie J. i G. B. pozostawali ze sobą w stosunku wspólności gospodarczej (wspólne zamieszkanie i prowadzenie gospodarstwa domowego). Na marginesie Sąd wskazał, że samo wydanie przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. decyzji o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia warunków nabycia gospodarstwa miało wyłącznie charakter deklaratoryjny - w świetle przepisu art. 5 dekretu o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, według którego w zakresie unormowanym w art. 2 powołanego dekretu organ administracji wydaje z urzędu akty nadania, w celu poświadczenia w ten sposób nabycia z mocy samego prawa własności gospodarstwa rolnego (tak też w wyroku Sądu Najwyższego z dn. 12.03.1963 r. sygn. III CR 20/63, OSNPG 1963/12/73).

Sąd odnosząc się do zarzutu skargi, że zawarty pomiędzy J. B. a G. M. w dniu 12 września 1948 r. ślub w obrzędzie rzymsko-katolickim nie wywołał skutków prawnych w sferze stosunków majątkowych wskazał, iż zgodnie z art. 12 § 2 obowiązującego w dacie zawarcia ślubu dekretu z dnia 25 września 1945 r. Prawo małżeńskie (Dz. U. Nr 48, poz. 270) jedynie małżeństwo zawarte przed urzędnikiem stanu cywilnego miało skutki prawne w obliczu państwa. J. B. i G. M. nie zawarli małżeństwa przed urzędnikiem stanu cywilnego, a w związku z tym zawarte przez nich małżeństwo wyznaniowe nie wywoływało w świetle przepisu powołanego artykułu skutków prawnych. Oznacza to, że zawarty ślub wyznaniowy miał w świetle obowiązującego wówczas prawa postać konkubinatu. Sąd podzielił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 12 kwietnia 2000 r., sygn. V SA 1512/99 (Palestra 2000/7-8/241) stwierdził, że względy społeczne, moralne i humanitarne wymagają nieraz ustosunkowania się w praktyce sądowej do tego zjawiska społecznego, którym jest konkubinat. Kierując się tymi względami, praktyka sądowa w szczególnych wypadkach zapewnia ochronę konkubinie. Luka pozostawiona przez ustawodawcę w regulacji prawnej w zakresie konwalidacji małżeństw zawartych wyłącznie w postaci wyznaniowej w okresie 1946-1997, przy okazji wprowadzenia do polskiego prawa tzw. małżeństwa konkordatowego, przemawia za tym by nie dyskryminować z powodu zawarcia małżeństwa w formie wyznaniowej. Skoro obecnie można, po spełnieniu dodatkowych przesłanek, zawrzeć skutecznie małżeństwo wyznaniowe, to wyrazem sprzeniewierzenia się zasadzie "równości w prawach i powinnościach" jest zakwalifikowanie do uniwersalnie ujętej grupy konkubinatów małżeństw zawartych wyłącznie w postaci wyznaniowej w okresie 1946-1997. Jest to szczególnie niesprawiedliwe do związków takich, jak związek J. B. i G. M., zakończony przez śmierć faktycznego małżonka przed momentem aksjologicznej i formalnej aprobaty dla związków wyznaniowych w prawie rodzinnym w wyniku wprowadzenia tzw. małżeństwa konkordatowego.

Dodatkowo Sąd podniósł, że w dniu 7 września 1951 r., kiedy to na mocy dekretu o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych przeszła na rzecz J. B. własność gospodarstwa rolnego, J. B. pozostawał w związku małżeńskim z G. B., obowiązywała w tej dacie ustawa z dnia 27 czerwca 1950 r. Kodeks rodzinny (Dz. U. Nr 34, poz. 308), która weszła w życie w dniu 1 października 1950 r. Zgodnie z art. 21 § 1 tejże ustawy przedmioty majątkowe, nabyte przez któregokolwiek małżonków w czasie trwania małżeństwa i stanowiące jego dorobek, są wspólnym majątkiem obojga małżonków (wspólność ustawowa). Tym samym należy przyjąć, że własność gospodarstwa rolnego weszła do majątku wspólnego małżonków J. i G. B.. Jak więc z tego wynika, traktowanie w późniejszym czasie przedmiotowego gospodarstwa rolnego przez organy administracji jako stanowiącego przedmiot majątku wspólnego, co miało wyraz zwłaszcza w decyzji Naczelnika Gminy w M. z dnia [...] września 1975 r., było uzasadnione i prawidłowe, a odmienne stanowisko wyrażone w skardze nie zasługuje na uwzględnienie.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Z. S., R. S., K. S. i G. W., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucili naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, tj.:

1) art. 12 § 2 dekretu z dnia 25 września 1945 r. – Prawo małżeńskie poprzez uznanie, że ślub w obrzędzie rzymsko-katolickim zawarty w okresie

obowiązywania tego dekretu wywołuje skutki prawne, co skutkowało niewłaściwym zastosowaniem;

2) art. 21 § 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. – Kodeks Rodzinny (Dz. U. Nr 34, poz. 308) poprzez przyjęcie, że własność gospodarstwa rolnego przekazanego

J. B. aktem nadania Państwowej Komisji Osadnictwa Rolnego w

M. z dnia [...] września 1947 r. weszła z mocy prawa z dniem 7 września 1951 r., tj. z dniem wejścia w życie dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, do wspólnego majątku J. B. i G. M. oraz

3) art. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa w zamian za rentę i spłaty pieniężne poprzez uznanie, że

G. M. była współwłaścicielem gospodarstwa rolnego przejętego od

J. B. w zamian za rentę na mocy decyzji Naczelnika Gminy M.

z dnia [...] września 1975 r., nr [...].

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazali, że Sąd dokonał błędnej wykładni art. 12 § 2 dekretu z dnia 25 września 1945 r. – Prawo małżeńskie. Zgodnie z literalnym brzmieniem art. 12 § 2 dekretu jedynie małżeństwo zawarte przed urzędnikiem stanu cywilnego miało skutki prawne w obliczu Państwa. Natomiast J. B. zawarł z G. M. związek małżeński przed urzędnikiem stanu cywilnego dopiero w dniu [...] lipca 1955 r. Zatem w okresie od dnia [...] września 1948 r. (zawarcie ślubu wyznaniowego) do dnia 12 lipca 1955 r. (zawarcie związku małżeńskiego przed urzędnikiem stanu cywilnego) J. B. i G. M. (druga żona) nie byli małżeństwem na gruncie obowiązującego wówczas prawa. Natomiast jego pierwszą żoną była K. B., która zmarła [...] czerwca 1948 r., z którą pozostawał w związku małżeńskim rodzącym skutki w sferze wówczas obowiązującego prawa. Z tego małżeństwa pochodzi dwoje dzieci – M. B. i K. S.. K. S. zmarła w dniu [...] kwietnia 1986 r. pozostawiając dzieci: Z., R. i K. S. oraz córkę G. - obecnie W., tj. skarżących.

Skarżący wskazali, że gdyby racjonalny ustawodawca, wprowadzając w 1997 r. małżeństwo konkordatowe, miał zamiar sanować związki wyznaniowe zawarte przed wejściem w życie tych przepisów, z pewnością zawarłby w ustawie odpowiednie uregulowania w tym przedmiocie, czego jednak nie uczynił. W tej sytuacji, wobec istnienia wyraźnych uregulowań prawnych w kwestii zawierania małżeństwa w okresie sprzed wprowadzenia małżeństwa konkordatowego, niedopuszczalne jest stosowanie rozszerzającej interpretacji wskazanego wyżej przepisu art. 12 § 2 dekretu Prawo małżeńskie.

Tymczasem przedmiotowe gospodarstwo rolne, które J. B. przekazywał w zamian za rentę otrzymał w drodze decyzji administracyjnej - aktu nadania nr [...] przez Państwową Komisję Osadnictwa Rolnego w M. z dnia [...] września 1947 r. Na tej podstawie Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego w M. wydała w dniu [...] grudnia 1947 r. orzeczenie o wyznaczeniu nabywcy gospodarstwa (akt nadania). Oba akty zostały wydane na J. B. w zamian za mienie pozostawione przez małżonków J. i K. B. za granicami PRL. W dacie wydania obu decyzji J. B. pozostawał w związku małżeńskim z pierwszą żoną K. B..

Sąd niejako "premiując" konkubinat J. B. i G. M., w którym bezsprzecznie znajdowali się w dniu 7 września 1951 r., tj. z dniem wejścia w życie dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, na mocy którego własność gospodarstwa rolnego przekazanego J. B. przeszła na wymienionego z mocy prawa, pominął zupełnie pierwsze małżeństwo J. B. z K. B., co odniosło skutek w postaci dyskryminacji ich spadkobierców, a skarżących w sprawie. Zatem własność gospodarstwa rolnego nadanego J. B. przeszła na niego z mocy prawa z dniem wejścia w życie wskazanego dekretu z dnia 6 września 1951 r., tj. z dniem 7 września 1951 r. W tej dacie J. B. nie pozostawał z G. Mąką w związku małżeńskim, który wymienieni zawarli dopiero w 1955 r., a w związku z tym przedmiotowe gospodarstwo nie weszło w skład majątku objętego małżeńską wspólnością ustawową wymienionych.

Ponadto Sąd pierwszej instancji niewłaściwie zastosował przepisy ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa w zamian za rentę i spłaty pieniężne, a mianowicie art. 1 tego aktu, zgodnie z którym przepisy niniejszej ustawy dotyczą przejmowania od właścicieli gospodarstw rolnych w zamian za rentę, natomiast G. B. nigdy współwłaścicielką nie była i takim tytułem własności nie mogła się wykazać. Wobec tego, nie można zgodzić się z argumentacją podniesioną przez Sąd, że G. B. spełniała warunki określone w przepisach w/w ustawy. W związku z tym skarżący wskazali, że decyzja Naczelnika Gminy w M. z dnia [...] września 1975 r. dotknięta jest wadą nieważności.

W konkluzji skargi kasacyjnej skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, że możliwość i zakres kontroli Sądu drugiej instancji wyznaczony jest przez powołane w skardze kasacyjnej podstawy.

Zgodnie z art. 174 ustawy P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna złożona w rozpoznawanej sprawie oparta została wyłącznie na zarzucie naruszenia prawa materialnego – art. 12 § 2 dekretu dnia 25 września 1945 r. – Prawo małżeńskie, art. 21 § 1 Kodeksu Rodzinnego i art. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa w zamian za rentę i spłaty pieniężne. Autor skargi zarzucił Sądowi pierwszej instancji błędną wykładnię ww. przepisów polegającą na przyjęciu, że G. B. była współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, przejętego na własność Państwa w zamian za rentę, decyzją Naczelnika Gminy w M. z dnia [...] września 1975 r. – o stwierdzenie nieważności której wystąpili skarżący.

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że błędna wykładnia prawa materialnego polega na niewłaściwym rozumieniu treści przepisu (por. m.in. niepubl. postanowienie SN z dnia 15 października 2001 r. I CKN 102/99, wyrok NSA z dnia 31 maja 2004 r. FSK 103/4 niepubl.).

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy.

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę K., Z., R. S. oraz G. W. (wnuków J. B.) na decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego G. i J. B. na własność Państwa w zamian za rentę.

W tym miejscu należy przypomnieć, że wymienione w art. 156 § 1 k.p.a. przesłanki skutkujące nieważnością decyzji ocenia się na dzień jej wydania.

W niniejszej sprawie jest to dzień [...] września 1975 r., w którym Naczelnik Gminy M. wydał decyzję o przejęciu na własność Państwa w zamian za rentę, gospodarstwa rolnego G. i J. B..

Stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych, wynikającej z art. 16 § 1 k.p.a. i może mieć ono miejsce tylko wtedy gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Sytuacja taka w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła, w związku z czym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. słusznie odmówiło skarżącym stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w M. z dnia [...] września 1975 r., a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie prawidłowo ocenił zaskarżona decyzję.

W sprawie jest bowiem bezsporne, że w dacie przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa, tj. w 1975 r. G. B. była prawowitą małżonką J. B. (ślub cywilny zawarty w dniu 12 lipca 1955 r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 74, poz. 118), jeżeli gospodarstwo rolne stanowi współwłasność małżonków, objęte jest wspólnością ustawową lub stanowi odrębną własność małżonka, renta w zamian za gospodarstwo rolne przysługuje łącznie obydwu małżonkom, choćby warunki do renty spełniał tylko jeden z nich. W myśl art. 1 ww. ustawy, właściciel gospodarstwa rolnego, zwany dalej "rolnikiem", może przekazać na własność Państwa nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa w zamian za rentę lub spłaty pieniężne.

Z powyższych przepisów wynika, że bez względu na to, czy G. B. była, czy też nie współwłaścicielką gospodarstwa rolnego, mogło być ono w trybie ww. ustawy przekazane na własność Państwa w zamian za rentę należną zarówno J. jak i G. B.. Ta ostatnia, co jest poza sporem, pracowała w tym gospodarstwie i pozostawała we wspólnocie małżeńskiej z J. B.. Tym samym nie zachodziły przesłanki z art. 17 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, wyłączające prawo G. B. do renty z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego.

Niezależnie jednak od powyższego, należy zgodzić się w całości z Sądem pierwszej instancji, iż brak jest powodów, dla których nie możnaby uznać G. B. za współwłaścicielkę gospodarstwa rolnego. W myśl art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340 ze zm.), osoby które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nim, we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. Na tej podstawie z dniem 7 września 1051 r. (data wejścia w życie dekretu) J. i G. B. stali się współwłaścicielami gospodarstwa rolnego, a stanu tego nie zmieniło brzmienie art. 12 § 6 dekretu z dnia 25 września 1945 r. – Prawo małżeńskie (Dz. U. Nr 48, poz. 270), zgodnie z którym jedynie małżeństwo zawarte przed urzędnikiem stanu cywilnego ma skutki prawne w obliczu prawa.

Posiadanie gospodarstwa rolnego o jakim mowa w art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1945 r. jest sytuacją faktyczną, dla której bez znaczenia pozostają stosunki osobiste, czy rodzinne między posiadaczami.

Innymi słowy dla skutku przewidzianego w przytoczonym przepisie, tj. nabycia z mocy prawa własności gospodarstwa rolnego, bez znaczenia jest istnienie związku małżeńskiego, a tym bardziej istnienie związku małżeńskiego uznawanego przez prawo.

Z tych wszystkich względów Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie nie można zarzucić błędnej wykładni przepisów prawa wymienionych w skardze kasacyjnej, co na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skutkowało jej oddaleniem.