Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 473/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-07-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] lipca 2020 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] września 2019 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. N. kwotę [...]zł (słownie: [...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania A. N., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja SKO, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Przywołaną wyżej decyzją z [...] września 2019 r. Burmistrz [...] (dalej też jako "Burmistrz" lub "organ I instancji") odmówił przyznania A. N. (zwanej też dalej "Wnioskodawczynią" lub "Skarżącą") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem, Z. N., wskazując w uzasadnieniu dwa powody tej odmowy – moment powstania niepełnosprawności Z. N., niezgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej w skrócie "u.ś.r."), oraz pozostawanie przez niego w związku małżeńskim.

Od tej decyzji odwołanie złożyła Wnioskodawczyni, reprezentowana przez adw. M. Ż., który zarzucił rozstrzygnięciu organu I instancji naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na wydanie tej decyzji, przez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. oraz błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r.

Utrzymując w mocy ww. decyzję Burmistrza – przywołaną na wstępie decyzją z [...] lutego 2020 r. – SKO wyjaśniło, że podniesiony przez organ I instancji argument, iż nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność Z. N., nie może być powodem odmowy przyznania świadczenia, z uwagi na to, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. był badany przez Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z 21 października 2014 r. (sygn. akt [K] 38/13) orzekł o niezgodności tego przepisu – w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności – z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zatem, w ocenie SKO, ww. argument nie może ważyć na prawie Wnioskodawczyni do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które powinno być badane bez uwzględnienia zapisu art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Jednakże – jak dalej wyjaśniło SKO – drugim powodem, istotniejszym, jest pozostawanie przez Z. N. w związku małżeńskim. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, że Z. N. jest mężem B. N., zatem świadczenie pielęgnacyjne ich córce przysługiwałoby tylko w sytuacji, gdyby B. N. legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności B. N. z [...] maja 2015 r., zaliczające ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe. Zatem skoro żona osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, córka państwa N. – A. N. – nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ideą bowiem ustawodawcy było zapewnienie osobie wymagającej opieki wsparcia najpierw ze strony współmałżonka, co wynika z charakteru instytucji małżeństwa, a dopiero w razie braku współmałżonka lub niemożności ze względu na stan zdrowia sprawowania tej opieki (stan zdrowia potwierdzony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) – ze strony innych osób zobowiązanych do alimentacji. Zdaniem SKO nie można zgodzić się z twierdzeniami pełnomocnika Skarżącej, jakoby taka interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. prowadziła do sytuacji, w której osoba wymagająca opieki zostaje tej opieki pozbawiona. Pan N. ma żonę, która może sprawować nad nim opiekę, a brak prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie pozbawia obojga rodziców prawa do opieki ze strony córki. Jednak skoro jest osoba, która może opiekować się Z. N., nie ma, zdaniem organu II instancji, potrzeby rezygnowania przez Skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, którego utraty rekompensatą jest świadczenie pielęgnacyjne.

Skargę na opisaną decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła A. N., reprezentowana przez dotychczasowego pełnomocnika, który – zarzuciwszy tej decyzji rażącą obrazę art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że "skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy matka skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności" – wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz Skarżącej [zwrotu] kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi jej autor podkreślił, że wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie. Zdaniem organu ww. przepis jest jasny, czytelny i nie wymaga posiłkowania się inną wykładnią. Warunkiem przyznania innej osobie zobowiązanej do alimentacji świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem brak współmałżonka, który ma pierwszeństwo w sprawowaniu opieki lub niepełnosprawność w stopniu znacznym współmałżonka. Skoro więc Z. N. jest żonaty, a żona nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, jego córce świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem tak sprawowanej kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] lutego 2020 r. ([...]) utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z [...] września 2019 r. ([...]) odmawiającą Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym ojcem (a nie matką, jak omyłkowo wskazano w petitum skargi), Z. N..

W ocenie SKO uzasadnioną podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia stanowił przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, z późn. zm.; w skrócie "u.ś.r.") – zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – gdyż Z. N. pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Natomiast SKO nie podzieliło stanowiska organu I instancji, że na przeszkodzie przyznaniu wnioskowanego świadczenia stał art. 17 ust. 1b u.ś.r. – w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia – oraz okoliczność, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność Z. N..

Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela tę ostatnią ocenę prawną, wyrażoną przez SKO – o niemożności upatrywania w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. bezwzględnej przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej, jako córce dorosłej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki. W tym zakresie organ II instancji trafnie powołał się na wyrok z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 (OTK-A 2014, nr 9, poz. 104), którym Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W świetle tego orzeczenia organy administracji publicznej nie powinny brać pod uwagę tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona dopiero w dorosłym życiu (po upływie okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Sąd w niniejszym składzie akceptuje, obecnie praktycznie jednolitą linię orzeczniczą sądów administracyjnych, pojmujących konsekwencje prawne zakresowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako niemożność upatrywania w treści tego przepisu przeszkody dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność stwierdzona została po ukończeniu 18. czy 25. roku życia. Zróżnicowanie wiekowe wprowadzone w art. 17 ust. 1b u.ś.r. godziło w normatywnie określoną zasadę równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Honorowanie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z modelem i funkcją ochrony praw jednostki, realizowaną przez sądy administracyjne, którym przyznaje się kompetencje do bezpośredniego stosowania Konstytucji RP w przypadku usunięcia z porządku prawnego fragmentu przepisu. Zasygnalizowanie w uzasadnieniu wyroku TK potrzeby działań legislacyjnych ma charakter postulatywny, a nie normatywny (wiąże sentencja wyroku). Jeśli sądy administracyjne, kierując się sugestią Trybunału Konstytucyjnego zawartą w pkt 8 uzasadnienia jego wyroku, stosowałyby przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu, a ustawodawca nadal nie wykonywałby zaleceń TK – co notabene ma miejsce po dziś dzień – jednostki, których prawa zostały naruszone treścią przepisu, zostałyby pozbawione efektywnej ochrony (por. wyrok WSA z 05.02.2020 r., II SA/Gl 1373/19, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w skrócie "CBOSA").

Natomiast jako nietrafne, bo nadmiernie formalistyczne, ocenia Sąd stanowisko SKO, jakoby uzasadnioną przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia mógł być sam fakt nieposiadania przez matkę Skarżącej, czyli przez żonę Z. N. (wymagającego opieki) – B. N. – orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Takie stanowisko bazuje na wyłącznie literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Tymczasem w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się, dominujący obecnie, pogląd – który Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela – o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się wprawdzie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie – niejako w zastępstwie ww. małżonka – osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. W praktyce więc chodzi o sytuację, gdy ów małżonek jest w wieku lub stanie zdrowia uniemożliwiającym sprawowanie opieki nad inną osobą, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki, stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w bliższej i dalszej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych.

Sąd w niniejszym składzie podziela i ten pogląd wyrażony w orzecznictwie, zgodnie z którym rzeczywista niemożność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (tu: przez jej współmałżonka), w braku orzeczenia o niepełnosprawności (tu: o jej znacznym stopniu), wykazana być może również innymi dowodami, dopuszczonymi przez k.p.a. (por. wyrok NSA z 13.11.2015 r., I OSK 1230/14, CBOSA). Dokonując wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy bowiem mieć na względzie także cel regulacji zawartej w art. 17 u.ś.r. – przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia.

Tymczasem w kontrolowanej sprawie organy obu instancji ograniczyły się do wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., czego nie sposób zaakceptować. "W procesie wykładni prawa bowiem sądowi nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który się wydaje językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy go skonfrontujemy z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej" (zob. wyrok NSA z 10.01.2014 r., II FSK 381/12, CBOSA).

Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w kontrolowanej sprawie.

Albowiem oparcie się wyłącznie na językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. prowadzi do konkluzji, których nie można pogodzić z konstytucyjnymi zasadami, zwłaszcza z zasadą praworządności i równości (art. 2 i art. 32 Konstytucji RP). Nie można bowiem zaakceptować takiego rozumowania, według którego, gdy stan zdrowia obojga małżonków uniemożliwia im bycie dla siebie wzajemnie oparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą – a jednocześnie również mają obowiązek sprawować nad nimi opiekę – nie mogą uzyskać świadczenia, mimo że mogliby być do niego uprawnieni, gdyby oboje małżonkowie posiadali ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności. A skoro rezultaty wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie dają się pogodzić z konstytucyjnymi zasadami praworządności i równości, to konieczne staje się zweryfikowanie tych rezultatów przy pomocy wykładni systemowej i celowościowej powyższego przepisu. Odwoływanie się do wartości konstytucyjnych w procesach wykładni stanowi bowiem przejaw zarówno systemowego, jak i celowościowego interpretowania prawa. Przełamanie rezultatów językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest – w ocenie Sądu – konieczne w wyżej wskazanym kierunku, aby treść norm prawnych regulujących sprawy świadczeń pielęgnacyjnych była zgodna z ww. konstytucyjnymi zasadami praworządności i równości, a także z zasadami ochrony i poszanowania więzi rodzinnych, uwzględniania dobra rodziny oraz pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (zob. art. 18 i art. 71 Konstytucji RP). Zasadny jest, wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych, pogląd – ukształtowany pod wpływem stanowiska Trybunału Konstytucyjnego (por. wyroki TK: z 18.07.2008 r., P 27/07, OTK-A 2008, nr 6, poz. 107; z 22.07.2008 r., P 41/07, OTK-A 2008, nr 6, poz. 109) – że przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przed nowelizacją, jak i po nowelizacji, nie należy interpretować zgodnie z jego literalną treścią, lecz z uwzględnieniem wykładni celowościowej, przy uwzględnieniu wartości wynikających z art. 18, art. 32 i art. 71 Konstytucji RP, tj. równości wobec prawa oraz ochrony małżeństwa i dobra rodziny. W konsekwencji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku Skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować jego współmałżonek, a nie wyłącznie od ustalenia, że ojciec pozostaje w związku małżeńskim, a jego współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 11.01.2017 r., I OSK 1113/15, CBOSA).

Należy zauważyć, że wykładnia celowościowa i systemowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. obecnie dominują w orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym trafnie przyjmuje się, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Powyższe wywiedziono, interpretując przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. łącznie z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23, art. 27 i art. 130 k.r.o.), a także nawiązując do istoty świadczenia pielęgnacyjnego, z której wynika, że świadczenie to przysługuje nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Stąd też pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie – w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości – osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności (por. m.in. wyroki WSA: z 08.03.2012 r., IV SA/Wr 848/11; z 13.04.2012 r., II SA/Rz 121/12; z 13.06.2012 r., II SA/Po 242/12; z 11.10.2012 r., II SA/Bk 642/12; z 22.01.2013 r., II SA/Ol 1391/12; z 04.04.2013 r., II SA/Bk 987/12; z 19.02.2015 r., IV SA/Wr 924/14; z 19.12.2018 r., IV SA/Gl 925/18; z 24.06.2019 r., II SA/Rz 522/19; z 26.11.2019 r., II SA/Bk 649/19; z 04.12.2019 r., II SA/Bd 972/19; z 20.01.2020 r., III SA/Kr 1248/19; z 05.02.2020 r., II SA/Gl 1373/19; z 12.03.2020 r., II SA/Ol 28/20; z 14.05.2020 r., II SA/Po 25/20 – CBOSA).

W świetle dotychczasowych uwag, organy obu instancji niezasadnie – bazując na samej tylko wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. – odstąpiły od należytego wyjaśnienia, czy żona Z. N., z uwagi na jej stan zdrowia i stwierdzoną od lat niepełnosprawność, a także zakres i ciężar obowiązków związanych z opieką nad niepełnosprawnym mężem, jest w stanie taką opiekę sprawować. Organ I instancji tą kwestią w ogóle się nie zajął, w szczególności nie zgromadził w tej materii żadnego materiału dowodowego, poza samym orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] maja 2015 r. zaliczającym B. N. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (nr [...]; k. VIII akt adm. I inst.). Podobnie SKO, odnotowawszy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji fakt wydania ww. orzeczenia, poprzestało ostatecznie na arbitralnym i w istocie gołosłownym stwierdzeniu, że żona Z. N. może sprawować nad nim opiekę, a więc że – zdaniem organu – nie ma potrzeby rezygnowania przez Skarżąca z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, którego utraty rekompensatą jest świadczenie pielęgnacyjne.

Takie stanowisko jawi się jako co najmniej przedwczesne, i to nawet w świetle dotychczas zebranego materiału dowodowego. Godzi się bowiem zauważyć, że znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie zaliczające B. N., na stałe, do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zostało wydane przez ponad pięcioma laty (w maju 2015 r.), a nie sposób wykluczyć, że od tego czasu stan zdrowia i sprawność małżonki Z. N. mogły ulec dalszemu, istotnemu pogorszeniu. Poza tym już samo to orzeczenie zawiera stwierdzenia i wskazania, które każą poddać w wątpliwość trafność kategorycznego stanowiska organu o możliwości osobistego sprawowania przez B. N. opieki nad swym mężem w wymaganym zakresie. Dość powiedzieć, że z treści ww. orzeczenia o niepełnosprawności nie tylko wynika, iż matka Skarżącej wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, mające ułatwiać jej funkcjonowanie, ale że – ponadto – sama wymaga "korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji" oraz "czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych". Poza tym, co tu nie mniej istotne, analizowane orzeczenie – powtórzmy: sprzed pięciu lat – wieńczy stwierdzenie, że "[s]tan zdrowia osoby orzekanej nie rokuje poprawy".

Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie organy obu instancji dopuściły się istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. (SKO – w związku z art. 140 k.p.a.), albowiem w należyty sposób nie rozważyły i nie wyjaśniły, czy faktycznie matka Skarżącej, pozostająca w związku małżeńskim z Z. N., jest w stanie opiekować się mężem. Tymczasem, jak to wyżej wskazano, w świetle dokumentacji już znajdującej się w aktach sprawy rodzą się uzasadnione wątpliwości co do tego, czy faktycznie matka Skarżącej jest zdolna sprawować niezbędną opiekę nad swym mężem, ewentualnie obowiązek ten realizować poprzez świadczenia pieniężne. Kwestia ta powinna być przedmiotem analizy w ponownie prowadzonym postępowaniu. Nie można bowiem z góry założyć, że tylko współmałżonek niepełnosprawny w stopniu znacznym – i to legitymujący się formalnym orzeczeniem w tym zakresie – nie jest zdolny do sprawowania opieki nad małżonkiem tej opieki wymagającym.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt 1 sentencji wyroku).

O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku), Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800, z późn. zm.), uwzględniając wynagrodzenie należne pełnomocnikowi zawodowemu Skarżącej, ustalone według stawek minimalnych, w wysokości [...].

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy – w razie uprawomocnienia się niniejszego wyroku – organ administracji, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., uwzględni ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w tym wyroku i wyjaśni, czy żona niepełnosprawnego Z. N. może obiektywnie sprawować niezbędną opiekę nad mężem, ewentualnie pokrywać koszty tej opieki, a w konsekwencji – czy przy wyżej przedstawionym rozumieniu przesłanek z art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. istnieją jednak podstawy do przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia.