Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 73/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art.2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 119 pkt 2, art. 145 par. 1 pkt 1a i c, art. 135, art. 200 w zw. z art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 marca 2022 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej K. G. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...], Wójt Gminy W., na podstawie art. 104, art. 127a ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, art. 17, art. 23, art. 24, art. 26 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111), odmówił K. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką M. D..

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wskazał, że jak wynika z dołączonego do akt sprawy orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - ustalony stopień niepełnosprawności M. D. datuje się od [...] stycznia 2021 r., a zatem niepełnosprawność matki strony powstała później niż do ukończenia 25 roku życia. Zaznaczył, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych został przez Trybunał Konstytucyjny uznany za niekonstytucyjny, jednak do chwili obecnej nie dokonano zmiany tego przepisu. Organ nie może "prowadzić dowolności interpretacji przepisów, wobec powyższego na zmianę przepisów nie ma wpływu".

Zdaniem organu, kolejną przesłanką do odmowy przyznania świadczenia wnioskowanego na M. D. jest fakt pozostawania wymienionej w związku małżeńskim. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. M. D. pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odwołaniu od powyższej decyzji K. G. podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj.:

- art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 23 i art. 27 k.r.o. przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

- art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez skarżącą stanowi negatywne kryterium do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego,

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego błędną interpretację i pominięcie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń,

- art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych - z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Zdaniem strony, art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie z uwagi na wejście w życie orzeczenia z dnia 21 października 2014 r. Nie ma przy tym znaczenia prawnego odwoływanie się do treści uzasadnienia tego wyroku, gdyż uzasadnienie zawiera jedynie argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, nie zastępuje jednak tego rozstrzygnięcia, ani nie stanowi jego uzupełnienia.

Strona zaznaczyła ponadto, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie – w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości – osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Zdaniem tego organu, Wójt Gminy W. dokonał nieprawidłowej interpretacji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z uwagi bowiem na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b wspomnianej ustawy nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie. Należy zatem uwzględnić niekonstytucyjność przedmiotowego przepisu i rozpoznać wniosek z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej.

Powyższe nie miało jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia Kolegium bowiem przesłanką negatywną do przyznania K. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na czas określony, tj. do [...] lutego 2022 r. było niespełnienie wymagań art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z literalnego brzmienia tego przepisu wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Ponadto, wolą ustawodawcy było to, aby stan zdrowia współmałżonka uniemożliwiający mu sprawowanie opieki nad żoną (mężem), był potwierdzony właściwym (kwalifikowanym) dokumentem, na podstawie badania lekarskiego, pozwalającego określić stopień niepełnosprawności. Organy administracji publicznej nie są tym samym kompetentne do oceny stanu zdrowia drugiego małżonka pod kątem jego możliwości sprawowania opieki nad inną osobą. Nie ulega też wątpliwości, że matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim a jej mąż nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dodatkowo, Kolegium wzięło też pod uwagę, że w aktach sprawy brak jest dowodów, świadczących o tym, że strona nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. Z wywiadu środowiskowego i złożonych oświadczeń wynika, że nigdzie nie pracuje ona, nie jest zarejestrowana w PUP, nie posiada żadnych dochodów, jest wraz z mężem podopieczną ośrodka pomocy społecznej. Wnioskodawczyni nie wykazała podejmowania zatrudnienia w okresie przed 2019 r., tj. przed uzyskaniem przez matkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i przed podjęciem opieki nad matką. Tymczasem świadczenie pielęgnacyjne ma charakter rekompensaty za niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnację z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, stąd bezsporne jest, że powinien istnieć związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a podjęciem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Organ odwoławczy zaznaczył ponadto, że małżonek osoby wymagającej opieki jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, co zostało potwierdzone aktualnym orzeczeniem wydanym przez uprawniony organ. Małżonek jest emerytem wojskowym, ma 64 lata. Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że organ orzekający w oparciu o dokumentację medyczną, biorąc również pod uwagę wiek, posiadane wykształcenie oraz pełnione role społeczne i możliwości samodzielnego funkcjonowania uznał, iż orzekany nie spełnia przesłanek pozwalających na uznanie za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. Brak jest więc obiektywnych przeszkód niezależnych od niego i jego woli do sprawowania opieki przez męża nad niepełnosprawną matką skarżącej.

W skardze na powyższą decyzję strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 128 k.r.o. oraz art. 23 i art. 27 k.r.o. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że córce, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego,

- art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej M. D. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nią, ponieważ jej mąż żyje i to na nim spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do żony,

- art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych – polegającego na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność, iż osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek z uwagi na swój stan zdrowotny niepotwierdzony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może zająć się żoną, stanowi negatywną przesłankę do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego,

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej M. D. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką.

Strona dodatkowo zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj.:

- art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że mąż niepełnosprawnej M. D. jest w stanie się nią opiekować gdyż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności podczas gdy okoliczność ta nie ostała szczegółowo zbadana i nie zostały w tym zakresie podjęte żadne działania zmierzające do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji zdrowotnej,

- art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na stwierdzeniu, że skarżąca mieszka w odległości 40 km od mamy, podczas gdy jej miejsce zamieszkania znajduje się w odległości 23 km.

Strona podkreśliła, że faktyczną opiekę nad osobą niepełnosprawną sprawuje obecnie jej córka, zaś jej mąż sam jest niepełnosprawny i wymaga opieki. Wymieniony zmaga się z licznymi chorobami związanymi z organami ruchu i również wymaga pomocy osób trzecich. Nie może samodzielnie chodzić, praktycznie nie widzi, nie utrzymuje kału ani moczu. Trudno więc aby schorowany mąż opiekował się swoją niepełnosprawną żoną. Dodatkowo strona wskazała, że organ błędnie ustalił, iż skarżąca mieszka w odległości 40 km od podopiecznej. Faktycznie mieszka ona bowiem w odległości 23 km i jest u niej codziennie, a często też u niej śpi.

Na dzień wydawania decyzji stan zdrowia małżonka osoby wymagającej opieki nie został wykazany stosownym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, jednak nie może to przesądzać, o tym że jego stan umożliwia mu sprawowanie opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną, a tym samym uniemożliwia ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przez córkę osoby wymagającej opieki

Oceny niemożności sprawowania opieki przez współmałżonka osoby wymagającej opieki należy dokonywać kierując się zasadami logiki i względami doświadczenia życiowego, uwzględniając przy tym zgromadzone w sprawie dowody potwierdzające jej stan zdrowia.

Strona nie zgodziła się też z poglądem organu, że nie spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku między rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad matką. Zawarte w art. 17 ust. 1 ustawy sformułowanie "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" dotyczy zarówno sytuacji rezygnacji z zatrudnienia jak również niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki.

Skarżąca przed podjęciem opieki nad matką podejmowała prace dorywcze. Jest osobą zdrową i zdolną do podjęcia pracy zawodowej, nie podejmuje jednak żadnej pracy z uwagi na zakres opieki jakiej wymaga matka.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2022 r., poz. 329 - dalej "p.p.s.a.").

Przeprowadzona w tak zakreślonych ramach sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także z mocy art. 135 p.p.s.a. poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, doprowadziła Sąd do uznania, że akty te nie odpowiadają prawu.

Przedmiotem kontroli w sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] września 2021 r., odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad matką.

Podstawę materialnoprawną decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl zaś art. 17 ust. 1b cytowanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Jak wynika z akt sprawy i co nie jest kwestionowane, skarżąca należy do kręgu osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a matka skarżącej, nad którą sprawuje ona opiekę, legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] lutego 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego powołując się na fakt, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Podkreślił, że chociaż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł o niekonstytucyjności części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jednak wyrok ten nie został dotychczas wykonany, nie dokonano żadnych zmian w zasadach przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych opiekunom dorosłych osób niepełnosprawnych.

Kolejną przesłanką do odmowy przyznania tego świadczenia jest zdaniem organu I instancji fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim bowiem współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym zachodzi przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ odwoławczy nie zgodził się z pierwszym z wymienionych poglądów uznając, że przepis 17 ust. 1b ww. ustawy, ze względu na niekonstytucyjność nie mógł być podstawą odmowy przyznania prawa do świadczenia, jednak przyjął, że taką podstawą powinien być przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) wspomnianej ustawy bowiem matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, przy czym jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wymieniony jest co prawda osobą niepełnosprawną jednak jedynie w stopniu umiarkowanym, co zostało potwierdzone aktualnym orzeczeniem wydanym przez uprawniony organ. Orzeczenie to ma walor decyzji i nie podlega weryfikacji przez organ świadczeń rodzinnych.

O ile należy zgodzić się z Kolegium, że wspomniany wyżej przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być podstawą odmowy przyznania stronie prawa do wspomnianego świadczenia, o tyle przyjęcie przez ten organ za taką podstawę art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) tej ustawy należy uznać – z przyczyn, o których będzie mowa poniżej – za nietrafne.

Nie może być wątpliwości co do tego, że na gruncie obowiązujących przepisów, w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13, skarżącej może przysługiwać (po spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek) świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomimo że nie zostało udokumentowane, aby niepełnosprawność osoby objętej opieką (matki skarżącej) powstała nie później niż do ukończenia przez nią 18 roku życia, względnie w trakcie jej nauki - do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

W punkcie 2 sentencji tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził niekonstytucyjność wymienionego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie zastosowania wobec opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.

Trybunał wskazał, że stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej, kategorii np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych.

Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84). Jednakże nie ulega wątpliwości, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, a ta w przedmiotowej sprawie wyraźnie, jasno i bez wątpliwości stanowi o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Chociaż wejście w życie takiego wyroku, który tak jak w przedmiotowej sprawie ma charakter zakresowy negatywny, samo w sobie nie tworzy nowych przepisów prawa, to jednak nie sposób przyjąć, że ten fakt prawny nie modyfikuje przepisów już uchwalonych przez ustawodawcę tak, aby również w czasie oczekiwania na wprowadzenie nowych rozwiązań systemowych w ustawie o świadczeniach rodzinnych wszyscy opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych, to jest zarówno tych, które stały się niepełnosprawne przed i po ukończeniu 18 lat, byli traktowani jednakowo.

Należy też podkreślić, że stanowisko sądów administracyjnych w przypadkach analogicznych jak w rozpatrywanej sprawie jest stosunkowo jednolite (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2015 r., I OSK 1668/14 oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r., II SA/Bd 366/15, z dnia 16 czerwca 2015 r., II SA/Bd 434/15 i z dnia 24 czerwca 2015 r., II SA/Bd 327/15, w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 grudnia 2014 r., II SA/Go 818/14, w Poznaniu z dnia 23 października 2014 r., IV SA/Po 969/14, w Białymstoku z dnia 2 grudnia 2014 r., II SA/Bk 1022/14, w Łodzi z dnia 10 grudnia 2014 r., II SA/Łd 1034/14, w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., II SA/Ol 623/15, w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r., VIII SA/Wa 1026/14, z dnia 13 stycznia 2015 r., I SA/Wa 3139/14, z dnia 21 października 2015 r., VII SA/Wa 237/15, w Gdańsku z dnia 17 września 2015 r., III SA/Gd 551/15, w Rzeszowie z dnia 22 stycznia 2015 r., II SA/Rz 1029/14, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie organ odwoławczy co prawda powyższe kwestie dostrzegł i prawidłowo wskazał na brak możliwości odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia na tak określonej podstawie jednakże uznał, że świadczenie nie może zostać przyznane z powodu zaistnienia przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem matka skarżącej (osoba wymagająca opieki) pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec powyższego rozważenia wymaga dodatkowo kwestia wpływu na możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego - okoliczności, że M. D. pozostaje w związku małżeńskim z osobą nie posiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl bowiem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zdaniem Sądu, należy podzielić te poglądy orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którymi "w procesie wykładni prawa [...] sądowi nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy skonfrontujemy go z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej." (zob. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2014 r. sygn. II FSK 381/12).

Z taką sytuacją mamy do czynienia w analizowanej sprawie. Organ poprzestał tylko na jednej metodzie wykładni z pominięciem konieczności wykorzystania wszystkich dostępnych metod wykładni w procesie interpretacji tekstu prawnego. Należy zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje wykładnia celowościowa i systemowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sądy zajęły stanowisko, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Powyższe wyprowadzono interpretując przepis art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych łącznie z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23, 27 i 130 k.r.o.). Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia i wzajemnej pomocy. Jednocześnie stosownie do art. 27 tej ustawy małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Natomiast zgodnie z art. 130 k.r.o. obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Mając na uwadze przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazane przepisy k.r.o. argumentowano w orzecznictwie, że skoro obowiązek alimentacyjny rozwiedzionego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych drugiego małżonka, to tym bardziej obowiązek zobowiązanego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych uprawnionego małżonka w czasie trwania małżeństwa. Z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Stąd też pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie – w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości – osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności (zob. wyroki: WSA w Rzeszowie z dnia 13 kwietnia 2012 r., sygn. II SA/Rz 121/12; WSA w Białymstoku z dnia 11 października 2012 r., sygn. II SA/Bk 642/12 i z dnia 4 kwietnia 2013r. sygn. II SA/Bk 987/12; WSA we Wrocławiu z dnia 8 marca 2012 r., sygn. IV SA/Wr 848/11; WSA w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2012 r., sygn. II SA/Po 242/12, WSA w Olsztynie z dnia 22 stycznia 2013 r., sygn. II SA/Ol 1391/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA).

Zdaniem Sądu z powyższym poglądem odnoszącym się do potrzeby stosowania przy interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych wykładni celowościowej i systemowej oraz prokonstytucyjnej należy się w pełni zgodzić.

Jak słusznie przyjęto w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2009 r. (sygn. akt I OSK 722/09 oraz I OSK 723/09), 18 listopada 2015 r. (sygn. akt I OSK 1200/14), negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, rozumiana w sposób językowy wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą a jednocześnie mają również obowiązek sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby gdyby taki związek małżeński nie istniał. Podkreślono, że tak rozumiany przepis oznacza swoistą sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP. Powyższe potwierdza również analiza treści art. 71 Konstytucji RP, w myśl którego państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Wskazano nadto, że z podobnych przyczyn literalna wykładnia tegoż przepisu kłóci się z treścią art. 32 Konstytucji RP, w myśl którego, wszyscy są wobec prawa równi oraz wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Zatem osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane tak jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich.

Poprzestanie na językowym i pozornie kategorycznym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., niezależnie od wskazanego wyżej naruszenia zasad konstytucyjnych wynikających z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP (zasada uwzględniania dobra rodziny w zakresie polityki społecznej i gospodarczej), mogłoby w określonych stanach faktycznych doprowadzić do zapewnienia iluzorycznej opieki osobom dotkniętym znacznym stopniem niepełnosprawności przez przyjęcie szkodliwej fikcji, że tego rodzaju opiekę może sprawować każdy małżonek powyższej osoby, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nawet jeśli nie może on zapewnić tej osobie realnej i efektywnej opieki ze względu na stan swojego zdrowia, co dodatkowo może narazić tę osobę na określone zagrożenia życia lub zdrowia (np. w sytuacji wymaganej sprawności w celu udzielenia pomocy w stanach nagłych) – tak wyrok WSA w Rzeszowie z 23 lutego 2021r., sygn. II SA/Rz 1417/20.

W konsekwencji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych należy wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować jej współmałżonek, a nie wyłącznie od ustalenia, że podopieczna pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Sądu, Kolegium dokonało wadliwej interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) cytowanej ustawy, ograniczającej się jedynie do wykładni językowej ww. przepisu.

Organy nie przeprowadziły też należytych ustaleń faktycznych dotyczących tego, czy po stronie małżonka podopiecznej istnieją obiektywne przeszkody uniemożliwiające sprawowanie opieki nad żoną.

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie zarówno w wypadku organu I jak i II instancji doszło naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., albowiem niedostatecznie wnikliwe ustalono i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy. Organy dysponowały przy tym kwestionariuszem wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu [...] sierpnia 2021 r., w którym wskazano m.in., że "w ostatnim czasie bardzo pogorszył się stan zdrowia Pani M. co skutkowało koniecznością zapewnienia opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Mąż ww. nie jest w stanie pomagać z uwagi na stan swojego zdrowia. Taką opiekę obecnie sprawuje córka klientki". Wspomniany wywiad jest mało szczegółowy, nie zawiera bardziej precyzyjnych danych dotyczących stanu zdrowia męża M. D., jednak w świetle zapisów w nim zawartych, nie ulega wątpliwości, że stan ten uniemożliwia mu nie tylko opiekę nad żoną ale nawet pomoc w sprawowaniu takiej opieki. Powyższemu nie przeczy przy tym okoliczność, że dysponuje on orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Pomijając fakt, że orzeczenie wydano w marcu 2021 r. a więc pięć miesięcy przed przeprowadzeniem wspomnianego wywiadu (a zatem stan zdrowia wymienionego mógł ulec pogorszeniu), to wskazać należy także na zapisy zawarte w tym orzeczeniu, zgodnie z którymi A. D. wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. Przyczyną niepełnosprawności wymienionego nie jest przy tym jedno schorzenie lecz wiele poważnych schorzeń, w tym choroba psychiczna (symbol 02-P), choroby układu oddechowego i krążenia (symbol 07-S) oraz choroby neurologiczne (symbol 10-N). Jak wynika z treści skargi, mąż M. D. obecnie "nie może samodzielnie chodzić, praktycznie nie widzi, nie utrzymuje kału ani moczu". Powyższe wskazuje, że sam potrzebuje on pomocy osób trzecich, a zważywszy na bardzo poważny stan swojej żony i bardzo duży zakres pomocy, której wymieniona wymaga, nie jest on w stanie zapewnić jej właściwej opieki. Jak wynika z zapisów zawartych w "karcie informacyjnej izby przyjęć" – 107 Szpitala Wojskowego z Przychodnią SPZOZ w W. z dnia [...] lipca 2021 r., M. D. została przywieziona w tym dniu przez ZRM z powodu zaburzeń zachowania. W karcie zapisano: "Obecnie: pobudzona, nie można nawiązać logicznego kontaktu". Była hospitalizowana m.in. od [...] do [...] maja 2021 r., a w karcie wypisowej wskazano na postępujące objawy afazji, które są wynikiem przebytego udaru, "nie będzie możliwy już lepszy kontakt".

Organy nie uwzględniły powyższych okoliczności, nie poczyniły w omawianym zakresie niezbędnych ustaleń. Tymczasem, w ocenie Sądu, z przyczyn, o których była mowa powyżej, nie można z góry założyć, że tylko niepełnosprawny w stopniu znacznym współmałżonek, nie jest zdolny do sprawowania opieki nad małżonkiem tego wymagającym .

Mając bowiem na uwadze wyniki wykładni funkcjonalnej i systemowej, w tym zwłaszcza z uwzględnieniem racji płynących z zasad konstytucyjnych (zasady równości – art. 32 ust.1 Konstytucji RP, zasady sprawiedliwości społecznej – art. 2 Konstytucji RP, zasady ochrony i opieki nad rodziną w ogólności – art. 18 Konstytucji RP, zasady szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej – art. 71 ust.1 Konstytucji RP) istotne było również ustalenie czy, ojciec skarżącej z uwagi na wiek, stan zdrowia i rodzaj schorzeń, jest w stanie sprawować pełną i efektywną opiekę nad małżonką. Poczynienie niepełnych ustaleń w tym zakresie przez organ I instancji, jak również brak należytych ustaleń poczynionych przez organ odwoławczy wskazuje na to, że decyzje organów obu instancji są obarczone wadą, wynikającą z naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.).

Za nietrafny, zdaniem Sądu, należy też uznać pogląd Kolegium, zgodnie z którym skoro skarżąca przed objęciem opieki nad matką nie pracowała to brak jest związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i sprawowaniem tej opieki.

Jak słusznie podnosi skarżąca, w myśl art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny przysługuje nie tylko w wypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ale także w wypadku ich niepodejmowania.

Organ nie zakwestionował przy tym potrzeby sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad M. D., jak również nie zaprzeczył, że zakres i charakter tej opieki uniemożliwia opiekunowi podjęcie pracy. Kolegium wydaje się raczej sugerować, że dla ustalenia okoliczności niepodejmowania pracy konieczne jest wykazanie, że strona próbowała wspomnianą pracę podjąć. Nie wskazało jednak żadnych okoliczności, świadczących o tym, że próby takie nie były podejmowane. Do akt sprawy nie dołączono jakiejkolwiek dokumentacji dotyczącej wcześniejszego zatrudnienia, zaś z oświadczenia skarżącej z dnia [...] lipca 2021 r., wynika jedynie, że aktualnie nie jest ona nigdzie zatrudniona jak również nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Brak jest przy tym takich dokumentów, czy informacji, które pozwalałyby zakwestionować twierdzenia strony zawarte w skardze, wskazujące na to, że wymieniona wcześniej podejmowała prace dorywcze, jednak teraz ze względu na zakres opieki sprawowanej nad matką nie ma ona możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy.

Bezspornym jest przy tym, że jest ona osobą zdrową i zdolną do podjęcia takiej pracy oraz że jest jedyną osobą mogącą obecnie podjąć się opieki nad matką. Brat skarżącej nie utrzymuje bowiem jakichkolwiek kontaktów z rodzicami (wywiad środowiskowy – karta 58 akt administracyjnych).

Pomijając powyższe okoliczności należy zaznaczyć, że z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wynika obowiązek wskazywania przez osobę opiekującą się niepełnosprawnym członkiem rodziny i nie podejmującą z tego powodu zatrudnienia - jakiej konkretnie zaproponowanej jej pracy nie podjęła, bądź też z jakiej pracy, o którą sama się starała - zrezygnowała.

Podzielając w pełni pogląd zawarty w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 marca 2022 r. (sygn. akt II SA/Rz 1630/21), należy wskazać, że "wystarczające jest, by wnioskujący o świadczenie był osobą faktycznie zdolną, z uwagi na swój stan zdrowia, do wykonywania czynności zarobkowych, a zatem był potencjalnie gotowy do pracy i nie musi precyzyjnie wskazywać, jakiej konkretnie pracy nie podjął. Co do zaś istnienia związku przyczynowego, to należy podkreślić, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wymaga do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego złożenia wniosku w tym zakresie w czasie, kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki bądź też uzyskała ona orzeczenie o swojej niepełnosprawności. Nie ma zatem we wskazanej regulacji żadnego wymogu w zakresie czasu, w jakim należy wystąpić z wnioskiem o przedmiotowe świadczenie. Unormowanie to wymaga więc wprawdzie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki, jednakże wystarczy, że związek ten istnieje w momencie składania wniosku i w dalszej przyszłości. Chodzi więc o to, aby osoba wnioskująca wykonywała czynności opiekuńcze wobec niepełnosprawnego i by zakres i rozmiar tych czynności, wynikający z orzeczenia dotyczącego niepełnosprawności, wykluczał możliwość pozostawania w jakimkolwiek zatrudnieniu czy wykonywania jakiejkolwiek innej pracy zarobkowej".

W ocenie Sądu, nie ma też znaczenia dla sprawy okoliczność, że skarżąca nie zamieszkuje stale ze swoimi rodzicami. Nie sposób bowiem uznać, że sprawowana przez skarżącą opieka nie ma charakteru opieki stałej lub długotrwałej tylko z tego powodu, że strona nie zawsze nocuje w domu rodziców. Przebycie odległości ok. 20 km (nie zaś 40 km jak wskazuje Kolegium) pomiędzy K. i W. nie stanowi przy tym istotnego utrudnienia w dotarciu do miejsca zamieszkania rodziców.

Zdaniem Sądu, nie ulega wątpliwości, że codzienne sprawowanie opieki nad matką, wymagającą pomocy we wszelkich czynnościach dnia codziennego, uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia bowiem nie sposób uznać za realne, by po całym dniu opieki nad matką skarżąca podejmowała pracę na nocnej zmianie całkowicie rezygnując ze snu.

Przeszkodą w przyznaniu skarżącej wnioskowanego świadczenia nie może też być okoliczność, że wcześniej przyznano jej specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od [...] stycznia 2021 r. do [...] października 2021 r. Co prawda w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednak skarżąca ze świadczenia tego zrezygnowała. Z tego względu, decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...], Wójt Gminy W. uchylił decyzję z dnia [...] kwietnia 2021 r., przyznającą stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę M. D..

W ocenie Sądu, istotne zastrzeżenia budzi działanie organu, który najpierw wzywa stronę (pismem z [...] sierpnia 2021 r.) do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego o "wyraźne i bezwarunkowe oświadczenie", które ze świadczeń związanych z opieką nad matką wybiera (specjalny zasiłek opiekuńczy, czy świadczenie pielęgnacyjne), a następnie po uzyskaniu takiego oświadczenia - o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, wydaje w dniu [...] sierpnia 2021 r. decyzję uchylającą decyzję przyznającą prawo do wspomnianego zasiłku, zaś w dniu [...] września 2021 r. decyzję o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką M. D.. Tym samym organ pozbawił stronę nie tylko możliwości uzyskania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego ale także posiadanego wcześniej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie poinformował przy tym strony o skutkach złożenia oświadczenia o rezygnacji z tego zasiłku.

Takie działanie niewątpliwie stanowi naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej (wyrażonej w art. 8 § 1 k.p.a.), jak również zasady informowania stron (art. 9 k.p.a.).

Jak słusznie wskazuje strona, w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego powinna mieć prawo wyboru jednego z tych świadczeń. Organ winien, stwierdzając, że skarżąca spełnia pozostałe przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, zagwarantować jej wybór świadczenia i jednocześnie nie pozbawić należnego – z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku koniecznością opieki – wsparcia.

Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Sąd ocenę prawną, w tym zwłaszcza co do interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Powinny także uwzględnić wskazówki interpretacyjne Sądu dotyczące wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygnaturze K 38/13 zawarte w niniejszym uzasadnieniu i przyjąć, że z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można wywodzić nomy warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego datą powstania niepełnosprawności osoby objętej opieką (tak sformułowany warunek został uznany za niekonstytucyjny). Następnie winny dokonać merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej badając, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia pozostałe przesłanki wynikające z art. 17 cytowanej ustawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono, w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, w trybie uproszczonym na wniosek strony oraz organu (stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).