Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1243/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Inga Gołowska (spr.) Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej L. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 stycznia 2014 r. sygn. akt III SA/Wr 776/13 w sprawie ze skargi L. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia własne płatnika 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W.; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz L. R. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I.

Wyrokiem z 23 stycznia 2014r. sygn. akt: III SA/Wr 776/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę L. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2013r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek własnych.

Referując stan sprawy Sąd I instancji podał, że sprawa była już przedmiotem orzekania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 30 stycznia 2013r. sygn. akt: III SA/Wr 582/12 uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2012r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek w części utrzymującej w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z [...] czerwca 2012r. nr [...], odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek własnych L. R.

L. R. wniósł o umorzenie należności i odsetek określonych decyzją z [...] maja 2008r. nr [...], określającej jego zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Świadczeń Gwarantowanych za okres od listopada 1999r. do lutego 2000r. Dnia [...] czerwca 2012r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. wydał decyzję nr [...] odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek własnych wnioskodawcy i składek za pracowników opłacanych przez płatnika oraz decyzję nr [...] umarzającą postępowanie w części dotyczącej umorzenia zadłużenia za pracowników, w zakresie, w jakim są one finansowane przez nich samych (jako ubezpieczonych). Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ jedną decyzją, opisaną w sentencji niniejszego wyroku, utrzymał w mocy obie decyzje wydane w dniu [...] czerwca 2012r.

Organ wskazał, że wnioskodawca żyje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Średni miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi 2.632,74 zł. Jego żona pobiera świadczenia rentowe w wysokości 680,41 zł. Łącznie wynosi to w dwuosobowej rodzinie 3.313,15 zł, czyli 1.656,00 zł na osobę. Małżonkowie ponoszą koszty utrzymania domu w K. stanowiącego własność żony wynoszą miesięcznie w kwocie 893,00 zł (196,00 zł z tytułu podatku od tej nieruchomości (16,33 zł miesięcznie) + 133,89 zł za gaz + 125,14 zł za energię + 135,94 zł za wodę + 360,00 zł za ogrzewanie + 109,00 zł za telefon). Dodatkowo małżonkowie ponoszą koszty 150,00 zł z tytułu podatku od nieruchomości za mieszkanie w Ś., tzn. 12,50 zł miesięcznie. Po odliczeniu tych wydatków pozostaje 2.420,00 zł miesięcznie na utrzymanie dwuosobowej rodziny. Małżonkowie ponoszą koszty leczenia określone w kwocie około 879,00 zł miesięcznie. Skarżący jest współwłaścicielem (z poprzednią żoną) mieszkania w Ś. (o powierzchni 46,61 m2), w którym mieszkają dwaj jego dorośli synowie. Skarżący oświadczył, że spłaca zadłużenie z tytułu czynszu za to mieszkanie w kwocie 198,02 zł miesięcznie. Skarżący prowadził działalność gospodarczą związaną z tłumaczeniami, wykreśloną z ewidencji z dniem 14 maja 2012 r.

Organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzi stan całkowitej niewypłacalności w rozumieniu art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. dalej-u.s.u.s.). Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s., nie doszło do przedawnienia zaległości wnioskodawcy, gdyż zabezpieczono je hipoteką. Organ nie przyjął także możliwości umorzenia zaległości na wyjątkowych zasadach określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i w przepisach wykonawczych rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanego na podstawie delegacji w art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

ZUS stwierdził, że w wyniku analizy argumentów wnioskodawcy, posiadającego stałe źródło dochodów z tytułu zatrudnienia stwierdzono, że nie uległo przedawnieniu zadłużenie za okres styczeń - luty 2000r. zabezpieczone wpisem hipoteki na nieruchomości, dokonanym w dniu 21 września 2000r. Sytuacja finansowa pozwala zobowiązanemu na spłatę zadłużenia w dogodnych ratach. Zgodnie z treścią księgi wieczystej Nr [...] (wg stanu na dzień 20 lipca 2012r.), wnioskodawca jest nadal współwłaścicielem mieszkania. Stwierdzono w konsekwencji, że nie zachodzą prawne przesłanki uzasadniające umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika oraz pracowników, w części finansowanej przez płatnika, które zostały określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Wg organu, zasadnie umorzono postępowania co do części wniosku strony dotyczącej składek na ubezpieczenie należne za zatrudnionych pracowników, w części finansowanej przez nich samych. Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewidują bowiem możliwości umarzania takich należności.

II.

W skardze do WSA we Wrocławiu L. R. zażądał uchylenia decyzji z [...] września 2012r. zarzucając:

1) naruszenie przepisów dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czyli:

- art. 10§1 w zw z art. 145§1 pkt 4 k.p.a. – poprzez zaniechanie zawiadomienia o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, wskutek czego doszło do faktycznego pozbawienia skarżącego udziału w postępowaniu, w szczególności do zgłoszenia wniosków dowodowych dotyczących rozpoznania u skarżącego choroby nowotworowej, który to dowód ma znaczenie przy ocenie sprawy z punktu widzenia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a ponadto rzutuje na ściągalność składek,

- art. 145§1 pkt 5 k.p.a., co miałoby polegać na istnieniu-nieznanych organowi, a istotnych dla sprawy-okoliczności faktycznych dotyczących stanu zdrowia wnioskodawcy, które (w świetle art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s.) przesądzają o nieściągalności składek;

2) naruszenie prawa materialnego, art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie noweli do tej ustawy z 18 grudnia 2002r. poprzez ich niezastosowanie, czego konsekwencją było nieprawidłowe przyjęcie, że składki objęte wnioskiem o umorzenie nie uległy przedawnieniu.

ZUS wniósł o oddalenie skargi.

III.

Sąd podzielił w części argumentację skarżącego i uznał, że w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszeń uzasadniających wznowienie postępowania administracyjnego. Sąd nie zgodził się jednak z zarzutem pozbawienie skarżącego możliwości udziału w postępowaniu w sytuacji, gdy co najmniej dwukrotnie był informowany o możliwości czynnego udziału w postępowaniu wszczętym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy (pisma z 9 lipca (k. 112), 24 lipca 2012r. (k. 114 i 115). Drugim pismem z ostatniej daty (k. 115) pouczono go o możliwości wypowiedzenia się (przed wydaniem decyzji kończącej postępowanie) co do zebranych dowodów i materiałów, a także zgłoszenia żądań. Skarżący nie został więc całkowicie pozbawiony możliwości czynnego uczestniczenia w toku postępowania, którego przedmiotem było ponowne rozpatrzenie jego sprawy o umorzenie zaległości składkowych na rzecz Zakładu.

Wg Sądu, to uprawnienie skarżącego ograniczono zarówno z powodu okoliczności obciążających skarżącego jak i ZUS. W lipcu 2012r. skarżący nie był pewien rozpoznania u niego choroby, na którą powołał się w skardze. Dołączony do skargi dokument (w aktach administracyjnych k. 138) pochodzi z 10 sierpnia 2012r. Od tej daty nie było przeszkód do przedłożenia go organowi. Skarżący nie uczynił tego niezwłocznie, mimo pouczenia i niewydania ostatecznej decyzji w sprawie. Pismem z 4 września 2012r. ZUS poinformował skarżącego o tym, że jego sprawy nie rozpatrzono w terminie "w związku z prowadzonym (...) postępowaniem wyjaśniającym", a ostateczna decyzja będzie podjęta "w terminie do dnia 05.11.2012r." Pismo doręczono skarżącemu 10 września 2012r. a na 20 września 2012r. datowane jest pismo skarżącego nazwane "Uzupełnienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy", w którym poinformował on organ o stwierdzeniu u niego choroby nowotworowej, dołączając rozpoznanie choroby z 10 sierpnia 2012r. ZUS po 4 września 2012r. nie podjął jednak żadnych czynności wyjaśniających w sprawie, a dnia 21 września 2012r. wydał zaskarżoną decyzję.

Sąd zwrócił uwagę na to, że w dniu wydania tej decyzji istniała nowa okoliczność faktyczna, nieznana organowi w tej dacie (nowozdiagnozowane schorzenie, którego dotyczy rozpoznanie z 10 sierpnia 2012r.). Sąd uznał to za okoliczność istotną dla sprawy, w szczególności w kontekście przepisów dopuszczających wyjątkową możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne osób ubezpieczonych będących równocześnie ich płatnikami pomimo braku stanu całkowitej nieściągalności. Sąd wskazał w pierwszej kolejności na przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s., formułujące przesłankę "uzasadnionych przypadków", a także ust. 3b, zawierający delegację do wydania rozporządzenia wykonawczego, w którym właściwy minister powinien był uwzględnić między innymi "interes osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek". Sąd podkreślił znaczenie przepisu §3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, według którego: "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, 3) przewlekłej choroby zobowiązanego, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności".

Gdyby zatem ZUS wydając zaskarżoną decyzję wiedział o nowej chorobie wnioskodawcy, musiałby dokonać oceny tej okoliczności (istniejącej już, lecz mu nieznanej w realiach tej konkretnej sprawy), z perspektywy istnienia (lub braku) przesłanek ewentualnego umorzenia należności skarżącego, wskazanych we wszystkich wskazanych przepisach. Sąd uznał zatem za niewystarczające ogólnikowe stwierdzenie zawarte w odpowiedzi na skargę, że przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji organ brał pod uwagę stan zdrowia skarżącego i jego żony.

Sąd uznał, że w sprawie zaistniała przesłanka z art. 145§1 pkt 5 k.p.a., uzasadniająca wznowienie postępowania administracyjnego. Sąd był zatem zobowiązany do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego-w części zaskarżonej-stosownie do art. 145§1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ ocena nowej okoliczności dokonana z punktu widzenia przesłanek art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz §3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003r., mogła wpłynąć na rozstrzygnięcie korzystne dla wnioskodawcy. Skład orzekający Sądu nie stwierdził natomiast w sprawie negatywnych przesłanek wznowienia, zwłaszcza z art. 146§2 k.p.a.

IV.

Organ po ponownym wszczęciu postępowania w sprawie pismem z 14 maja 2013r. wezwał skarżącego do przesłania rzetelnie wypełnionego formularza "Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej" oraz dokumentów potwierdzających stan zdrowia i leczenie. Organ podkreślił, że informacje zawarte w tym oświadczeniu powinny być potwierdzone dokumentami w oryginale lub kserokopiami potwierdzonymi urzędowo. Organ pouczył też skarżącego w kwestii obowiązujących prawnych zasad umarzania należności z tytułu składek.

Skarżący przesłał wypełnione oświadczenie (z załącznikami załączników) oraz kserokopie dokumentacji medycznej (dwa wyniki badania histopatologicznego z 5 października 2012r., kartę informacyjną z 4 października 2012r. leczenia szpitalnego, trzy karty historii zdrowia i choroby potwierdzone dnia 6 lutego 2013r., kartę leczenia szpitalnego w dniach 15-22 listopada 2012r.), potwierdzające zdiagnozowanie i leczenie choroby nowotworowej skarżącego.

Organ zbadał sytuację skarżącego i jego rodziny i ustalił, że skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, osiągając średni miesięczny dochód w kwocie 2.902,00 zł netto. Po opłaceniu wszystkich wydatków, także związanych z ponoszeniem kosztów leków i rehabilitacji, na utrzymanie dwuosobowego gospodarstwa domowego pozostaje kwota około 1.569,00 zł. Organ uznał więc, że spłata należności z tytułu składek w kwocie 2.007,01 zł nie pozbawi skarżącego i jego żony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Organ wskazał, że przedmiotowa należność może być rozłożona na raty. Organ stwierdził, że skarżący nie jest z tej przyczyny pozbawiony możliwości osiągania dochodów niezbędnych do opłacenia dochodzonych zaległości. Skarżący dysponuje środkami niezbędnymi do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, w tym do zakupu leków, ponoszenia kosztów rehabilitacji i kosztów wymaganej diety,

Skarżący nie znajduje się także w sytuacji uregulowanej §3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia z 2003r. Nie poniósł bowiem strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby go pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżący nie wykazał także przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ stwierdził, że w aktualnej sytuacji choroba nie uniemożliwia skarżącemu wykonywania prac zarobkowej.

W konkluzji stwierdzono, że w sprawie nie zaistniały przesłanki określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przemawiające za umorzeniem składek na ubezpieczenia własne skarżącego. Organ wskazał także, że w razie zmiany sytuacji materialnej lub zdrowotnej skarżącego może on ponowić swój wniosek o u morzenie należności. Jest także możliwość wystąpienia do ZUS o układ ratalny spłaty tej należności.

V.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie decyzji. Podniósł, że naruszono przepisy postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.):

a) art. 7, art. 77§1, art. 80 i art. 81 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej-k.p.a.) poprzez błędne ustalenie, iż należności z tytułu składek, ustalone decyzją Oddziału ZUS z [...] maja 2008r., znak [...], zostały zabezpieczone wpisem hipoteki na nieruchomości będącej współwłasnością skarżącego, mimo że hipoteka ta została ustanowiona w roku 2000,

b) art. 7, art. 77§1, art. 80 i art. 81 k.p.a. poprzez błędne ustalenie kwoty wymagalnych należności z tytułu składek za okres do lutego 2000r., to jest bez uwzględnienia:

- upływu 10 lat od chwili powstania obowiązku,

- faktu, iż należności te zostały określone nieprawomocną decyzją Oddziału ZUS z [...] maja 2008r., znak [...], która stała się prawomocna 3 kwietnia 2012r.,

- okoliczności, że należności określone nieprawomocną decyzją Oddziału ZUS z [...] maja 2008r., znak [...], nie mogły być przedmiotem egzekucji,

c) art. 97§1 pkt 4 k.p.a. poprzez załatwienie sprawy, mimo że jej rozpatrzenie i wydanie decyzji w sprawie umorzenia składek zależało od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, czyli od wydania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji o umorzeniu, stosownie do art. 1 ust. 1 i ust. 6 ustawy z 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. poz. 1551) nieopłaconych należności na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe oraz na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Świadczeń Gwarantowanych oraz należnych od nich odsetek za zwłokę, opłat prolongacyjnych, kosztów upomnień, opłat dodatkowych, a także kosztów egzekucyjnych naliczonych przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego za okres od 1 października 1999r. do 28 lutego 2009r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, o co skarżący wystąpił wnioskiem z 12 czerwca 2013r.,

d) art. 7, art. 11§1 i art. 80 k.p.a. poprzez ustalenie sytuacji finansowej skarżącego jako pozwalającej na spłatę zadłużenia w dogodnych ratach, gdy prawidłowe rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego nie uzasadniało takiego wniosku - ustalenia faktycznego,

e) art. 104§2 w zw. z art. 140 k.p.a. i art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 u.s.u.s., w której nie rozpoznano zarzutów skarżącego do decyzji z 14 czerwca 2012r.,

f) art. 138§1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez utrzymanie w mocy decyzji z 14 czerwca 2012r., znak 430000.RED-421/U/450/12, pomimo iż z uwagi na dwuinstancyjność postępowania i ujawnienie niektórych okoliczności faktycznych w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy zasadne było uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia w I instancji na podstawie art. 138§2 k.p.a.

Odpowiadając na skargę organ podtrzymał stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

VI.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że skarga była niezasadna.

W pisemnych motywach wyroku Sąd I instancji wskazał, że istotne znaczenia miał art. 153 p.p.s.a., według którego ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Sąd w wyroku z 30 stycznia 2013r. nie zakwestionował ustaleń dokonanych przez organ w postępowaniu w sprawie umorzenia należności skarżącego wobec ZUS zakończonym wydaniem decyzji 21 września 2012r. Dotyczyło to także wyliczeń obejmujących dochody i wydatki skarżącego i jego żony, czyli dwuosobowej rodziny żyjącej we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd nakazał jedynie uzupełnienie tych ustaleń poprzez uwzględnienie nowej okoliczności, którą było zdiagnozowanie u skarżącego choroby nowotworowej oraz ustalenia wpływu tej choroby na kierunek rozstrzygnięcia sprawy umorzenia zaległości skarżącego wobec ZUS z tytułu nieopłaconych składek własnych. Tak ściśle określony zakres postępowania wiązał organ oraz wiąże Sąd rozpatrujący skargę.

WSA we Wrocławiu stwierdził, że w uprzednio zapadłym wyroku nie nakazano rozpatrzenia sprawy przez organ I instancji, stąd żądanie skargi wydania przez organ II instancji decyzji kasacyjnej jest bezzasadne. Dalej idące zarzuty i żądania skarżącego wykraczają więc poza zakres tego postępowania, tj. zarzutu nieprawidłowego ustalenia kwoty zaległości skarżącego wobec ZUS z tytułu nieopłaconych składek własnych, przedawnienia tych zaległości, wadliwości prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego, nieprawidłowości w ustanowieniu hipoteki przymusowej na nieruchomości, której współwłaścicielem jest skarżący, postępowania w sprawie zwrotu skarżącemu nienależnie opłaconych składek, a także postępowania z wniosku skarżącego z 12 czerwca 2013r. w sprawie umorzenia nieopłaconych należności na ubezpieczenia społeczne złożonego na podstawie ustawy z 9 listopada 2012r. (Dz. U. poz. 1551).

Odnosząc się do sytuacji finansowej rodziny skarżącego w okresie styczeń-maj 2013r., Sąd stwierdził, że organ ustalił ją na podstawie oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu oraz na podstawie załączników do tego oświadczenia. Organ trafnie zsumował wszystkie podane przychody uzyskane przez rodzinę skarżącego w tym okresie i wyliczył na tej podstawie średnią miesięczną za okres tych 5 miesięcy. Obliczenia dokonane w skardze zaliczają niektóre z tych przychodów na poczet 2012r. Według Sądu jest to zabieg nie znajdujący potwierdzenia w rzeczywistej sytuacji dochodowej rodziny, mający na celu obniżenie kwoty dochodów rodziny skarżącego. Jeśli idzie o wydatki, organ przyjął w zasadzie wielkości podane przez skarżącego. Zweryfikował wysokość kosztów miesięcznych ogrzewania domu, w którym zamieszkuje skarżący z żoną. W oświadczeniu skarżący podał kwotę 995,00 zł miesięcznie, a organ przyjął kwotę 500,00 zł. W skardze wskazano natomiast kwotę 580,00 zł, której wysokość potwierdziła żona skarżącego na rozprawie, zarzucając, że organ obniżył wielkość kosztów miesięcznych ogrzewania o 80,00 zł. Oświadczenia strony skarżącej są zatem w tym zakresie niespójne.

Sąd uznał za bezzasadne zarzuty naruszenia przepisów regulujących postępowanie dowodowe.

Kwota miesięcznych dochodów przypadających na osobę w rodzinie skarżącego nie uzasadnia wnioskowanego umorzenia. Sąd podziela pogląd organu, że brak jest podstaw do uznania stanu całkowitej nieściągalności w świetle art. 28 ust. 3 u.s.u.s. umożliwiającego umorzenie należności, które nie były dotychczas przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Uzyskiwanie przez skarżącego dochodów z tytułu umowy o pracę daje skarżącemu możliwość uregulowania zaległości. Choroba skarżącego nie uniemożliwia mu wykonywania pracy zarobkowej. W sprawie nie zachodzą przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek. Gospodarstwo domowe skarżącego nie jest bowiem pozbawione źródła dochodu. Uregulowanie należności z tytułu składek nie pozbawi skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Łączna wysokość zadłużenia skarżącego objętego niniejszym postępowaniem wynosi 2.007,01 zł, a ponadto organ dopuścił możliwość jej spłaty w układzie ratalnym, jeśli skarżący złoży stosowny wniosek.

Sąd uznał za bezzasadne zarzuty odnoszące się do uniemożliwienia skarżącemu aktywnego udziału w postępowaniu administracyjnym. Organ po zakończeniu postępowania wyjaśniającego powiadomił bowiem w trybie art. 10§1 k.p.a. skarżącego pismem z 7 czerwca 2013r. o prawie wypowiedzenia się w tym przedmiocie. Skarżący z tego uprawnienia nie skorzystał. Sąd podkreślił, że niniejsze postępowanie w sprawie umorzenia zaległości skarżącego wobec ZUS zostało wszczęte jego wnioskiem z 16 kwietnia 2012r., który jest rozpatrywany na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia z 2003r., a nie ustawy abolicyjnej z 9 listopada 2012r.

VII.

L. R. działając przez pełnomocnika radcę prawnego, zaskarżył powyższy wyrok w całości. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu zarzucił:

Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

a)art.153 p.p.s.a. w zw z art. 134§1 p.p.s.a. poprzez uznanie, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uprzednim wyroku WSA we Wrocławiu z 30 stycznia 2013r. sygn. akt: III SA/Wr 582/12, uchylającym decyzję ZUS z [...] września 2012r. wiążą Sąd I instancji w sprawie III SA/Wr 776/13, w sytuacji gdy w rzeczywistości uprzedni wyrok WSA we Wrocławiu, poza stwierdzeniem, iż zaistniała przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego z art.145§1 pkt 5 k.p.a. nie zawierał żądnych innych ocen prawnych i wskazań co do dalszego postępowania, zatem WSA we Wrocławiu w zaskarżonym wyroku błędnie uznaje, iż w uprzednim wyroku była rzekomo ocena prawna, która obecnie nie pozwala Mu na rozstrzygnięcie sprawy w granicach danej sprawy, to jest nie pozwala na stwierdzenie, iż organy ZUS dopuściły się także innych uchybień niż te, które stały się podstawą uprzedniego wyroku WSA we Wrocławiu, jeżeli stwierdzone obecnie uchybienia nie stoją w sprzeczności z uprzednio stwierdzoną przesłanką wznowienia postępowania administracyjnego lub są konsekwencją ,,samoistnych" uchybień przy ponownym rozstrzyganiu odwołania od decyzji z [...] czerwca 2012r.

co w konsekwencji spowodowało, iż Sąd I instancji naruszył

b) art. 151 p.p.s.a. w zw z art. 7, art. 77§1, art. 80 i art. 81 K.p.a.-poprzez wadliwe oddalenie skargi w sytuacji gdy organy ZUS obu instancji błędnie ustaliły kwotę wymagalnych należności z tytułu składek podlegających umorzeniu tj. ustaliły tę kwotę bez uwzględnienia:

-upływu 10 lat od chwili powstania obowiązku,

-faktu, iż dnia 12 maja 2008r. Dyrektor Zakładu Oddział ZUS w W. Inspektorat w Ś. uwzględnił zarzuty skarżącego wobec tytułów wykonawczych od nr [...] do [...] z [...] marca 2008r.,

-faktu, iż należności za 1999r. zostały po raz pierwszy określone decyzją Oddziału ZUS z [...] maja 2008r. znak: [...], która się stała prawomocna 3 kwietnia 2012r. oraz, iż należności za rok 1999 przed dniem prawomocności (ostateczności) decyzji z [...] maja 2008r. były przedmiotem egzekucji administracyjnej na mocy tytułów wykonawczych od nr [...] do [...] z [...] marca 2008r.,co było niedopuszczalne, więc powinny one podlegać zwrotowi lub zaliczeniu na wymagalne należności z tytułu składek za rok 2000, ustalone decyzją z 14 września 2000r. obniżając tym samym należności za ten okres,

-faktu, iż w dniu 12 maja 2008r. została wydana decyzja określająca wysokość zadłużenia z tytułu składek także za rok 2000, która to decyzja spowodowała, iż wcześniejsza decyzja z 14 września 2000r. wygasła,

-faktu, że jedynie należności za rok 2000 były na mocy decyzji z [...] września 2000r. zabezpieczone poprzez wpis do hipoteki przymusowej do kwoty 4.790,60 zł przy czym decyzja z [...] września 2000r. wygasa wskutek wydania w tym samym przedmiocie decyzji z [...] maja 2008r. a wygaśniecie decyzji z [...] września 2000r. spowodowało upadek zabezpieczenia, upadek zabezpieczenia spowodował zaś, iż po upływie okresu przedawnienia należności te nie mogą być egzekwowane,

c) art. 151 p.p.s.a. w zw z art. 7, art. 77§1 i art. 80 k.p.a. poprzez wadliwe oddalenie skargi w sytuacji gdy organ II instancji błędnie ustalił sytuację finansową skarżącego jako pozwalającą na spłatę zadłużenia w dogodnych ratach, gdy takiego wniosku nie uzasadniało prawidłowe rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego, w szczególności w kontekście rozpoznania u skarżącego choroby nowotworowej i oczywistego dla każdego kto w rodzinie ma osobę chorą na raka, zwiększenia się wydatków i potrzeb osobie chorej,

d) art. 151 p.p.s.a. w zw z art. 97§1 pkt 4 k.p.a. poprzez wadliwe oddalenie skargi w sytuacji gdy organ II instancji załatwił sprawę wydając decyzję mimo, że jej rozpatrzenie i wydanie zależało od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, tj od wydania przez ZUS decyzji o umorzeniu stosowanie do art. 1 ust. 1 i ust. 6 ustawy z 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. poz. 1551) nieopłaconych należności na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe oraz na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Świadczeń Gwarantowanych oraz należnych od nich odsetek za zwłokę, opłat prolongacyjnych, kosztów upomnień, opłat dodatkowych, a także kosztów egzekucyjnych naliczonych przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego za okres od 1 października 1999r. do 28 lutego 2009r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, o co skarżący wystąpił wnioskiem z [...] czerwca 2013r. a więc przed wydaniem zaskarżonej decyzji z [...] lipca 2013r.,

e) art. 151 p.p.s.a. w zw z art. 104§2 w zw z art. 140 k.p.a. i art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 u.s.u.s. poprzez wadliwe oddalenie skargi w sytuacji gdy organ II instancji nie rozpoznał zarzutów skarżącego od decyzji z [...] czerwca 2012r.,

f) art. 1§1 w zw z §2 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269 ze zm. dalej-p.u.s.a.) i art. 145§1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.-poprzez wadliwe wykonanie przez WSA we Wrocławiu funkcji kontrolnej wobec zaskarżonej decyzji z [...] lipca 2013r. polegające na nieuwzględnieniu skargi pomimo, że organy administracji obu instancji błędnie ustaliły kwoty wymagalnych i nieprzedawnionych składek, organ II instancji błędnie ustalił sytuację finansową skarżącego a organ II instancji nie rozpatrzył wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu oraz pomimo, że rozpatrzenie sprawy uzależnione było od wyniku abolicji składek, o co skarżący wystąpił z wnioskiem z [...] czerwca 2013r.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku WSA we Wrocławiu z 23 stycznia 2014r. sygn. akt: III SA/Wr 776/13 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi oraz zasądzenie od ZUS na rzecz skarżącego zwrotu kosztów wywołanych wniesieniem niniejszej skargi.

Uzasadniając skargę kasacyjną skarżący pełnomocnik skarżącego przedstawił uzasadnienie wniesionych zarzutów oraz stanowisko w sprawie.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie sporządzono.

VIII.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, gdyż ma usprawiedliwione podstawy, a zaskarżone orzeczenie nie odpowiada prawu (argumentum a contrario z art. 184 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 183§1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w §2 art. 183 p.p.s.a. w tej sprawie nie występują.

Rozpoznając skargę kasacyjną w granicach wyznaczonych jej podstawami i wnioskami w pierwszej kolejności należało się odnieść do podniesionego w niej zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przede wszystkim przepisu art. 153 p.p.s.a.

Zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. zasługiwał na uwzględnienie.

W punkcie wyjścia wskazać trzeba, że zaskarżony wyrok wydany został po rozpoznaniu skargi na ponownie wydaną decyzję przez organ wobec uchylenia poprzedniej decyzji tego organu przez WSA wyrokiem z 30 stycznia 2013r. sygn. akt: III SA/Wr 582/12. W motywach uzasadnienia WSA stwierdził, że organ pominął nową okoliczność faktyczną w sprawie tj. stwierdzenie u skarżącego choroby nowotworowej co spowodowało, że zaistniała przesłanka z art. 145§1 pkt 5 k.p.a. Dodatkowo Sąd I instancji stwierdził, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym, że wyrok WSA (III SA/Wr 582/12) nie został zaskarżony skargą kasacyjną stał się prawomocny i stosownie do powołanego w podstawach skargi kasacyjnej przepisu art. 153 p.p.s.a. wiązał w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.

Dokonując wnikliwej analizy cyt. wyroku z 30 stycznia 2013r. sygn. akt: III SA/Wr 582/12, należy stwierdzić, że Sąd po raz pierwszy rozpoznając sprawę, ograniczył się do konstatacji, iż została ujawniona nowa okoliczność faktyczna, którą organ pominął przy wydawaniu decyzji. Pogląd Sądu I instancji wyartykułowany w zaskarżonym wyroku, że ,,Sąd w wyroku z 30 stycznia 2013r. nie zakwestionował ustaleń dokonanych przez organ", jest wadliwy bowiem w tym wyroku, WSA we Wrocławiu w żadnej mierze nie odnosił się do ustaleń dokonanych przez organy. Nie można zatem przyjąć, że wyrok z 30 stycznia 2013r. zawiera jakąkolwiek wypowiedź Sądu, która byłaby wiążąca dla organu i dla Sądu ponownie kontrolującego decyzję.

Art. 153 p.p.s.a. ma zapobiec sytuacji w której określone kwestie byłyby odmiennie oceniane w kolejnych orzeczeniach tymczasem, z uzasadnienia wyroku z 30 stycznia 2013r. nie wynika, by Sąd dokonał oceny prawnej w tej sprawie. Przez "ocenę prawną", o której mowa w przywołanym przepisie, zasadniczo rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena ta musi zostać w orzeczeniu wyrażona, co oznacza, że za przedmiot związania można uznać jedynie te elementy oceny odnoszącej się do przepisów prawa, które zostały zamieszczone przez sąd w wydanym orzeczeniu. Muszą one mieć postać jednoznacznych twierdzeń, sformułowanych w sposób jasny, umożliwiający organowi administracji publicznej oraz sądowi ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. Oznacza to, że z zakresu związania wyłączyć należy oceny wyrażone w sposób niejednoznaczny, jak również oceny przybierające postać pośrednich wniosków, jakie można wywieść z rozważań przedstawionych w uzasadnieniu orzeczenia sądowego. Wobec tego, jeżeli dana kwestia nie była przedmiotem rozważań sądu i nie znalazła jednoznacznego wyrazu w pisemnym uzasadnieniu orzeczenia, a to na przykład wobec braku dysponowania pełnym materiałem dowodowym, to brak jest podstaw, aby w odniesieniu do niej uznać, że mogłaby w jakikolwiek sposób wiązać zarówno organ administracji publicznej, jak i sąd administracyjny. Jak się przy tym podkreśla, zawarta w orzeczeniu "ocena" odnosi się do sposobu kwalifikowania przez sąd jakichś stanów rzeczy lub zdarzeń jako wykazujących określone cechy. Ma ona charakter "prawny", gdy dokonywana przez sąd kwalifikacja odnosi się do wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego i procesowego, stanowiących podstawę prawną w rozpatrywanej przez sąd sprawie (por. wyrok SN z 13 czerwca 2002r., sygn. akt: III RN 106/01; wyrok NSA z 15 marca 2012r. sygn. akt: II OSK 2562/10). Związanie zaś sądu oceną prawną, należy rozumieć jako związanie ustalonym w poprzednim wyroku znaczeniem przepisów prawa i sposobem ich zastosowania w sprawie.

Ocena prawna dotyczy więc właściwego zastosowania konkretnego przepisu prawa w indywidualnej sprawie. Ocena prawna wyrażona przez sąd musi pozostawać w logicznym związku z treścią rozstrzygnięcia sądu, tylko wtedy można bowiem mówić o związaniu tą oceną w sprawie, w której to rozstrzygnięcie zapadło.

Samo stwierdzenie, że dana okoliczność faktyczna została pominięta przez organ a mogła mieć wpływ na kształt rozstrzygnięcia organu, bez odniesienia się do pozostałych problemów prawnych jakie ujawniły się w sprawie (np. kwestia przedawnienia, prawidłowości obciążenia hipoteki, wysokość zobowiązania), nie pozwalało przyjąć, że Sąd nie kwestionował tych ustaleń. Brak wypowiedzi w tym zakresie nie może być kwalifikowany jako zajęcie stanowiska przez WSA we Wrocławiu.

Ustosunkowując się natomiast do pozostałych zarzutów przedstawionych w petitum skargi kasacyjnej (zarzuty b-f), należy stwierdzić, że zarzuty te nie mogły być uwzględnione bowiem wadliwe odczytanie przez Sąd I instancji art. 153 p.p.s.a., czyni je niezasadnymi.

Ponownie rozpoznając sprawę, WSA we Wrocławiu, dokona kontroli zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2013r. [...], biorąc pod uwagę, treść zapadłego w dniu 30 stycznia 2013r. wyroku jak również to, że kwestie podnoszone przez Skarżącego w skargach do Sądu we Wrocławiu, do chwili obecnej nie były kontrolowane przez Ten Sąd.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185§1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 205§2 i §3 p.p.s.a. Na kwotę wynagrodzenia dla pełnomocnika w kwocie 180,00 zł złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika adwokata, które określono na podstawie §18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013r. poz. 461 z zm.).