Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 683/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31zq ust. 7
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędzia WSA Marek Sachajko Protokolant st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2022 r. sprawy ze skargi O. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 1. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] na rzecz skarżącego kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS decyzją z [...] stycznia 2021 r. nr [...], wskazując na art. 31 zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm., dalej jako ustawa COVID-19), w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 z późn. zm., dalej jako u.s.u.s.) odmówił O. K. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, za okres marzec - maj 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji organ napisał, że zgodnie z art. 31zg ust. 3 ustawy COVID-19, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek jest złożenie wniosku o zwolnienie z opłacania składek za marzec, kwiecień, maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r. Organ ocenił, że na dzień 30 czerwca 2020 r. nie zaewidencjonowano wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec - maj 2020 r. Do Zakładu wpłynęły dwa wnioski o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec - maj 2020 r.: z [...] maja 2020 r., a drugi z [...] maja 2020 r. Przedmiotowe wnioski nie dotyczyły konta skarżącego, jako płatnika składek, lecz płatnika A. sp. z o.o. Organ ocenił, że w związku z powyższym wnioskodawcy nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za ww. okres.

Na opisaną decyzję O. K., zastępowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się zmiany zaskarżonej decyzji, ewentualnie uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, przeprowadzenia rozprawy, zasądzenia kosztów postępowania oraz przeprowadzenia dowodu z dokumentów: kserokopii obu wniosków o zwolnienie z obowiązku opłacania należności oraz kserokopii pisma skarżącego do ZUS z [...] stycznia 2021 r. Pełnomocnik zarzucił:

a. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. polegające na tym, że organ nic dokonał dokładnego wyjaśnienia sprawy, poprzez przyjęcie, iż zarówno wniosek z [...] maja 2020 roku jak i wniosek z [...] maja 2020 roku dotyczyły tego samego podmiotu, w sytuacji gdy skarżący złożył wnioski dotyczące dwóch innych podmiotów,

b. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, w sytuacji gdy to sam ustawodawca wprowadził możliwość doręczenia dokumentów do ZUS bez wydawania składającemu potwierdzenia złożenia dokumentu i pozbawienia go możliwości udowodnienia, że złożył dokument o danej treści.

Uzasadniając napisał, że [...] maja 2020 r. złożył do tzw. skrzynki na dokumenty umieszczonej w budynku ZUS II Oddziału w P. — Inspektorat w T. wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec — maj 2020 r., wskazując w nim dane wnioskodawcy, numer identyfikacji podatkowej [...], tj. przedsiębiorcy O. K. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą A. O. K.. Wskazał, że na przedmiotowym wniosku znajduje się adnotacja księgowej "[...] maja 2020 roku wrzutka". Z kolei [...] maja 2020 r. złożył do ww. skrzynki na dokumenty wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec — maj 2020 r., wskazując w nim dane wnioskodawcy, numer identyfikacji podatkowej [...], tj. przedsiębiorcy A. sp. z o.o. Wskazał, że na przedmiotowym wniosku znajduje się adnotacja księgowej "[...] maja 2020 roku wrzutka". Ocenił, że organ nie podjął wszelkich możliwych czynności do wyjaśnienia stanu faktycznego, bowiem nieprawidłowo uznał, iż wnioski dotyczą jedynie A. sp. z o.o., co jest sprzeczne ze stanem faktycznym. Skarżący prowadzi dwie firmy: jedną w formie sp. z o.o., a drugą jako jednoosobową działalność gospodarczą i nie ma możliwości, by złożył dwa wnioski dotyczące tylko jednej z firm.

W odpowiedzi na skargę organ, zastępowany przez pełnomocnika, wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 P.p.s.a.).

Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy COVID-19. W art. 31zo tej ustawy przewidziano podstawy do zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek, w tym osób prowadzących pozarolniczą działalność, opłacających składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne (ust. 2-2a). W art. 31zp ust. 1 pkt 1 ustawy COVID-19 przewidziano, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, płatnik składek przekazuje do Zakładu nie później niż do 30 czerwca 2020 r. – w przypadku składek należnych za okres od 1 marca 2020 r. do 31 maja 2020 r.

Istota sporu do jakiego doszło w kontrolowanej sprawie sprowadza się do stwierdzenia, czy występując z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec - maj 2020 r. skarżący dochował powyżej wskazanego terminu, to jest czy wniosek ten przekazany został do Zakładu do 30 czerwca 2020 r. Skarżący utrzymuje, że do tzw. skrzynki na dokumenty (urny) złożył w oddzielnych datach, [...] i [...] maja 2020 r., dwa wnioski: wniosek dotyczący zwolnienia jego samego jako płatnika składek, a drugi wniosek dotyczący A. sp. z o.o. jako płatnika składek. Z kolei ZUS także twierdzi, że zostały w tych datach złożone wnioski, ale w ocenie ZUS oba wnioski dotyczą A. sp. z o.o. jako płatnika składek. Zatem ZUS twierdzi, że skarżący złożył (podpisał) dwa wnioski dotyczące jednego płatnika składek, obejmujące ten sam okres czasu: marzec-maj 2020 r.

W kontrolowanej sprawie, co należy podkreślić, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał merytoryczne rozstrzygnięcie, odmawiając skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca do maja 2020 r., w związku z powyższym należy uznać, że doszło w przedmiotowej sprawie do wszczęcia postępowania administracyjnego, zakończonego ww. decyzją. Nie budzi natomiast wątpliwości, że brak złożenia wniosku skutkowałby odmową wszczęcia postępowania w sprawie, nie zaś odmową zwolnienia z opłacenia należności.

Dalej Sąd stwierdza, że ocena ZUS, iż oba wnioski dotyczyły tego samego płatnika (A. sp. z o.o.) jest niemożliwa do zweryfikowania, bowiem akta załączone przez ZUS do skargi ograniczają się do zaskarżonej decyzji oraz pisma skarżącego z [...] stycznia 2021 r. z wyjaśnieniami i kserokopią wniosku o zwolnienie z opłacania należności. Zgodnie zaś z art. 133 § 1 P.p.s.a., z zastrzeżeniem które nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza zaś, że Sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. W szczególności ZUS, mimo reprezentowania przez zawodowego pełnomocnika, nie załączył do skargi obu wniosków złożonych do tzw. skrzynki na dokumenty (urny), nawet nie załączył kserokopii tych wniosków. Niemożliwe jest zatem skontrolowanie przez Sąd, czy ocena ZUS, stanowiąca podstawę zaskarżonej decyzji, jest prawidłowa.

Sąd zaznacza, że złożenie dwóch wniosków jest poza sporem w sprawie. Przy ocenie, którego podmiotu dany wniosek dotyczy, należy kierować się treścią wniosku. Skarżący twierdzi w skardze, że oba wnioski różnią się danymi wnioskodawcy i numerem identyfikacji podatkowej. Także załączone do skargi kserokopie wniosków zawierają częściowo inne dane wnioskodawcy: różny numer NIP, różny numer Regon, różne oznaczenie wnioskodawcy. Niemożliwe jest jednak porównanie kserokopii załączonych do skargi z wnioskami, które posiada ZUS, ale których nie załączył do akt sprawy. Sąd ocenia, że zaskarżona decyzja została wydana co najmniej przedwcześnie.

Sąd podkreśla, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 K.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s., mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 K.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, to jest dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Sąd stwierdza, że ZUS, wydając zaskarżoną decyzję, nie dochował opisanych wymagań. Zostały naruszone ww. przepisy K.p.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Nadto Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 81a § 1 K.p.a. niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego rozstrzygane są na korzyść strony, co organ winien uwzględnić przy ponownym rozpoznaniu sprawy, analizując oba wnioski. Zatem, gdyby okazało się, że skarżący podpisał dwa różne wnioski dotyczące tych samych należności i tego samego okresu, i byłyby wątpliwości co do oznaczenia płatnika składek, należałoby uznać, że wnioski dotyczą różnych płatników, skoro skarżący, prowadząc działalność gospodarczą, reprezentuje także innych płatników a ZUS ma wiedzę o takiej okoliczności.

Organ uwzględni powyższe uwagi, mając na względzie wynikające ze wskazanych wyżej przepisów obowiązki organu, celem ustalenia, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy zaistniały ustawowe przesłanki do zwolnienia skarżącego z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres marzec – maj 2020 r., mając jednocześnie na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (stan epidemii COVID-19), charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony postępowania.

Ewentualnie, biorąc pod uwagę obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19 organ rentowy zawiadomi skarżącego o uchybieniu terminu do dokonania przez stronę czynności kształtującej jej prawo (złożenie wymaganych dokumentów), wyznaczając termin do przywrócenia terminu do ich złożenia. Przepis ten bowiem wprost uwzględnia sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki, nie wymaga wykazania braku winy strony. Choć wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia, aczkolwiek obowiązywał już na moment wydania zaskarżonej decyzji, to obejmuje zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został ogłoszony od dnia 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020, poz. 491).

Uznając zatem, że organ z uchybieniem reguł wynikających ze wskazanych wyżej przepisów, wydając zaskarżoną decyzję zaniechał przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., jak w punkcie drugim sentencji wyroku.