Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 1040/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1, art. 2, art. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak–Kubiak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Rafał Stasikowski sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 października 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 566/18 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 9 października 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 566/18, oddalił skargę J. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...], w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji w swoim podaniu J. M. podniósł, że w latach 1980-1981 prowadził działalność w ramach niezależnych rolniczych związków zawodowych. W styczniu 1981 r. został przyjęty do NSZZ RI "Solidarność", natomiast od maja 1981 r. był przewodniczącym Koła Związku w [...] oraz wiceprzewodniczącym Zarządu Gminnego Związku. W okresie stanu wojennego skarżący miał brać udział w tajnych spotkaniach upamiętniających rocznice świąt narodowych, jak również w mszach za ojczyznę oraz w sympozjach chłopskich organizowanych w ramach dożynek na [...]. Od 1987 r. wnioskodawca miał organizować zebrania wiejskie, które zasadniczo miały dotyczyć spraw związkowych i niepodległościowych. Skarżący do wniosku dołączył decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdzającą spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 693) – dalej: "ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej", legitymację członkowską NSZZ RI "Solidarność" oraz dokumentację związkową. Organ uznał wniosek strony o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych za nie zasługujący na uwzględnienie.

Skarżący zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwą interpretację art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej poprzez nieprawidłowe i niezgodne z prawdą uznanie, że przez cały okres stanu wojennego do roku 1989 r., nie prowadził czynnej działalności konspiracyjnej.

Wskazując na takie zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący wniósł także o dopuszczenia dowodu z załączonego do skargi dokumentu w postaci oświadczenia W. S.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje przedstawioną w uzasadnieniu decyzji.

Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za pozbawioną uzasadnionych podstaw. W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, nawet z uwzględnieniem oświadczenia W. S., nie dawał wystarczających podstaw do uznania, że wnioskodawca swą działalnością wypełnił przesłanki określone w art. 2 lub 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Żaden z dowodów zgormadzonych w sprawie nie potwierdza, aby wobec wnioskodawcy stosowane były, z powodów politycznych, tego rodzaju środki represji, co oznacza, że skarżącego nie można było uznać za osobę represjonowaną z powodów politycznych. Sąd meiriti wskazał, że z informacji udzielonych przez Instytut Pamięci Narodowej wynika, iż w zasobach tego podmiotu brak jest informacji o działalności opozycyjnej wnioskodawcy lub o doznanych przez niego represjach. Z dowodów zgromadzonych w sprawie wynika, że skarżący brał udział w spotkaniach upamiętniających rocznice świąt narodowych, jak również w mszach za ojczyznę. Brał udział w zbiórce na powodzian. Od 1987 r. wnioskodawca organizował zebrania wiejskie, na których przekazywał informacje o Katyniu i odradzającej się NSZZ Rolników Indywidualnych "Solidarność". Tego rodzaju działalność, choć zasługująca na aprobatę, nie może być zdaniem Sądu Wojewódzkiego uznana za zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność prowadzoną w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Oceny takiej nie zmienia także oświadczenie W. S., z którego wynika jedynie, że w 1983 r. skarżący był na zebraniu Solidarności RI, gdzie mówił o Katyniu i powodzi w [...] z 1982. Zatem także ta informacja nie daje dostatecznej podstawy do uznania, że tego rodzaju zachowanie miało charakter, podejmowanej z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych, zorganizowanej działalności konspiracyjnej, o której mowa w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – dalej: "P.p.s.a."., skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. M. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej w całości zarzucił naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej poprzez niezasadne uznanie, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku J. M. o potwierdzenie statusu działacza opozycji demokratycznej;

2) przepisów postępowania a mianowicie art. 7 K.p.a., art. 77 K.p.a., art 86 K.p.a. poprzez:

- nie wyjaśnienie w sposób dokładny stanu faktycznego, nie zebranie dowodów w sposób wyczerpujący,

- nie przeprowadzenie dowodów z urzędu np. informacji z IPN w [...] – mimo, że skarżący występował osobiście,

- nie ustosunkowanie się do przesłuchania J. M. w charakterze świadka, a przez to działania wbrew słusznemu interesowi J. M. i odmówienie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej,

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

Odpowiadając na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2021 r. zarówno skarżący kasacyjnie jak i organ wyrazili zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że w myśl art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020, poz. 1842 ze zm.) – dalej: "ustawa COVID-19", w brzmieniu od dnia 3 lipca 2021 r. (Dz.U. z 2021 poz. 1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy. Zgodnie z ust. 3 powołanego przepisu, Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie Sąd uznał rozpoznanie sprawy za konieczne, zaś wobec braku możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku sprawę za zgodą stron rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19.

W ramach zarzutu naruszenia przepisów postępowania, autor skargi kasacyjnej, przedstawił wyłącznie przepisy procedury administracyjnej. Tymczasem przedmiotem zaskarżenia przed Naczelnym Sądem Administracyjnym jest orzeczenie sądu, a nie akt lub czynność z zakresu administracji publicznej. Działanie sądu administracyjnego podlega regulacji ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Rolą sądu administracyjnego rozstrzygającego w granicach sprawy i na podstawie akt sprawy, jest przeprowadzenie procesu kontroli działania organu administracji z punktu widzenia zgodności z prawem. Kontrola ta prowadzona jest na podstawie przepisów procesowych obowiązujących sądy administracyjne przez pryzmat przepisów ustaw procesowych obowiązujących orzekające organy. Te przepisy określają prawne wymogi odnoszące się do uzasadnienia decyzji administracyjnej, sposób ustalenia w konkretnej sprawie faktycznych i prawnych podstaw rozstrzygnięcia. Dlatego, w ramach uchybień procesowych, zarzut kasacyjny kierowany być musi w stosunku do sądu, przez zakwestionowanie jego działania polegającego na niewłaściwym zastosowaniu bądź błędnej wykładni przepisów ww. ustawy procesowej lub ustrojowej, pozostającym w związku z uchybieniami po stronie organów. Biorąc jednak pod uwagę pogląd wyrażony w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, (ONSAiWSA 2010, nr 1, poz. 1), uznać trzeba, że odniesienie się w skardze kasacyjnej wyłącznie do błędów organu bez powiązania ich z działaniem procesowym sądu administracyjnego, nie może bezwarunkowo, z powołaniem się na niedopełnienie wymogów określonych w art. 176 P.p.s.a., dyskwalifikować skargi. Zgodnie z zasadą falsa demonstratio non nocet uchybienie takie nie powinno pociągać za sobą automatycznie odmowy jej rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny dokonał zatem merytorycznej oceny skuteczności zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 i art. 86 K.p.a., który jednak okazał się nieusprawiedliwiony. Sąd Wojewódzki bowiem trafnie ocenił, że organy administracji przeprowadziły prawidłowo postępowanie dowodowe, przyjmując wszystkie niezbędne dowody do zgodnego z prawem rozstrzygnięcia sprawy.

Przechodząc do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego wyjaśnić należy, że nie każda działalność opozycyjna, jak również nie każda represja z powodów politycznych ze strony władz komunistycznych jest przez prawodawcę uznawana jako podlegająca ustawie, a tym samym uprawniająca do ubiegania się o świadczenia pieniężne czy pomoc pieniężną. Ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej, dla potrzeb realizacji przewidzianych w niej uprawnień, każe wyróżniać dwie kategorie podmiotów. Pierwszą kategorią są działacze opozycji antykomunistycznej, czyli osoby, które w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziły, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 2 ust. 1 ustawy). Do wskazanego w art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, okresu 12 miesięcy, z mocy wyraźnej decyzji ustawodawcy, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Natomiast drugą kategorię uprawnionych stanowią: "osoby represjonowane z powodów politycznych". Definicję takiej osoby zawarto w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Powołany przepis wskazuje na kilka rodzajów okoliczności uznawanej przez ustawodawcę za represjonowanie z powodów politycznych, co powoduje, że zaistnienie choćby jednej z nich uzasadnia nadanie przez organ żądanego przez wnioskodawcę statusu.

W niniejszej sprawie skarżący nieskutecznie wykazywał, że zaistniały w stosunku do niego przesłanki uznania za działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych. Sąd Wojewódzki dokonał obiektywnej i rzetelnej oceny stanowiska organu odnośnie podawanych przez skarżącego okoliczności w aspekcie ich zakwalifikowania, jako nie dających podstaw, aby uznać, że ziściły się przesłanki umożliwiające z tych powodów przyznanie stronie wnioskującej statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej na podstawie odpowiednio art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Tej kwalifikacji, przy zastosowaniu przepisów prawa materialnego, strona skarżąca nie podważyła w skardze kasacyjnej. Okoliczności powołane w art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej były bowiem badane, na wniosek organu, przez Instytut Pamięci Narodowej, który w przesłanej korespondencji wskazał, że w zasobach Instytutu nie zachowała się żadna wzmianka o działalności opozycyjnej zainteresowanego lub o doznanych przez niego represjach. Z pozostałych dowodów zgromadzonych w sprawie wynika, że skarżący m.in. brał udział w spotkaniach upamiętniających rocznice świąt narodowych, jak również w mszach za ojczyznę. Brał udział w zbiórce na powodzian. Od 1987 r. wnioskodawca organizował i brał udział w zebraniach wiejskich, na których przekazywał informacje o Katyniu i odradzającej się NSZZ Rolników Indywidualnych "Solidarność".

Jak już podniesiono wyżej w sprawie nie sposób dopatrzyć się naruszeń w zakresie zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego przez organ. Ocenił on prawidłowo, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy okoliczności uzasadniające potwierdzenie skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych zostały udowodnione. Organ opierał się przy tym zarówno na dowodach dostarczonych przez skarżącego, jak również pozyskanych we własnym zakresie i wyprowadził z nich wnioski, które w sposób racjonalny uzasadnił w wydanej decyzji.

Podkreślić w tym miejscu należy, że powszechne rozumienie represji politycznych jest znacznie szersze niż przyjmowane przez ustawodawcę w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, który to przepis wymienia enumeratywnie okoliczności, jakie muszą zachodzić wobec osoby, by przyznać jej status represjonowanego. Poczucie osobistej krzywdy, doznanej traumy, cierpienia, utrudnień życiowych w tamtym czasie nie zostały uznane przez ustawodawcę za przesłankę umożliwiającą uzyskanie przedmiotowego statusu.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, wbrew zarzutom skargi, należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że organ administracji zgromadził kompletny materiał dowodowy pozwalający na rozpoznanie wniosku i zasadnie przyjął, że brak jest dostatecznych podstaw, aby potwierdzić, że skarżący posiada status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, w rozumieniu cytowanych wyżej przepisów ustawy.

Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.