Wyrok NSA, sygn. akt OSK 1286/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 5 pkt 1
journal: Dz.U. 1997 nr 123 poz. 781
law: Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności.
article: art. 1 ust. 5 pkt 1
journal: Dz.U. 2001 nr 120 poz. 1299
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 29 września 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności
article: art. 199
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Teza: Żeby skutecznie domagać się przekształcenia prawa wieczystego użytkowania we własność, wszyscy współużytkownicy musieli złożyć wnioski do 31 grudnia 2002 r. Gdy takiej jednomyślności nie było, większość, która złożyła wnioski, musiała wystąpić do sądu o rozstrzygnięcie w tym zakresie. Ale w tym przypadku również obowiązywał termin do 31 grudnia 2002 r.

TEZY

Żeby skutecznie domagać się przekształcenia prawa wieczystego użytkowania we własność, wszyscy współużytkownicy musieli złożyć wnioski do 31 grudnia 2002 r. Gdy takiej jednomyślności nie było, większość, która złożyła wnioski, musiała wystąpić do sądu o rozstrzygnięcie w tym zakresie. Ale w tym przypadku również obowiązywał termin do 31 grudnia 2002 r.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Marii W.-P., Zbigniewa P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 czerwca 2004 r. II SA/Lu 758/03 w sprawie ze skargi Marii W.-P., Zbigniewa P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 9 czerwca 2003 r. (...) w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności - oddala skargę kasacyjną; (...).


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2004 r. /II SA/Lu 758/03/ Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę Marii W.-P. i Zbigniewa P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 9 czerwca 2003 r. (...), która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia 13 lutego 2003 r. (...) odmawiającą przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w stosunku do udziału wynoszącego 1906/74880 części nieruchomości położonej w L. przy ul. Sz.-Sz., stanowiącej działkę gruntu oznaczoną nr 14/25 o pow. 1.479 m2 zabudowaną zespołem garażowym.

Jak podał Sąd w uzasadnieniu wyroku - organ odwoławczy wyjaśnił, że organ pierwszej instancji odmówił przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w stosunku do udziału w przedmiotowej nieruchomości z tej przyczyny, że w określonym terminie nie wszyscy współużytkownicy wieczyści złożyli wnioski.

Od decyzji organu pierwszej instancji Maria W.-P. i Zbigniew P. złożyli odwołanie wnosząc o zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa gdyż - ich zdaniem - wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia przez sąd powszechny na podstawie art. 199 Kc zagadnienia wstępnego tj. wniosku o wydanie orzeczenia złożonego przez większość współużytkowników wieczystych zastępującego zgodę części współużytkowników wieczystych na przekształcenie.

Organ odwoławczy utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy miał na uwadze, że skarżący złożyli taki wniosek do sądu powszechnego za późno tj. w dniu 10 marca 2003 r. W ocenie organu strona już w dacie składania wniosku o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, a najpóźniej w dniu 31 grudnia 2002 r., winna posiadać stosowne orzeczenie sądu bądź - potwierdzony przez Sąd wpływ wniosku o wydanie w trybie art. 199 Kc orzeczenia zastępującego zgodę osób, które nie chcą przekształcenia.

Organ odwoławczy wyjaśnił jednocześnie, że orzeczenie sądu wydawane w trybie art. 199 Kc nie może być przedmiotem wezwania do uzupełnienia wniosku, gdyż orzeczenie to nie stanowi normatywnego elementu załącznika do wniosku, lecz stanowi element materialnoprawny, którego brak skutkuje decyzją o odmowie przekształcenia, albo zawieszenia postępowania do czasu zakończenia postępowania przed sądem o wydanie orzeczenia na podstawie art. 199 Kc, jeżeli wnioskodawcy udowodnią, że wystąpili do sądu o wydanie takiego orzeczenia w terminie do dnia 31 grudnia 2002 r.

Skargę do sądu administracyjnego wnieśli Maria W.-P. i Zbigniew P. domagając się uchylenia decyzji obu organów administracyjnych. W skardze zarzucili oni naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 7-8 i art. 77 par. 1 Kpa oraz 1 i 2 ustawy z dnia 4 września 1997 o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. W ocenie skarżących powołana ustawa reguluje wyłącznie tryb postępowania organów administracyjnych, natomiast nie odnosi się do postępowania sądowego. Skarżący podnieśli również, że bezspornie wniosek o przekształcenie prawa złożyli w dniu 19 grudnia 2002 r., a więc w wymaganym terminie.

Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił powyższą skargę. Sąd wskazał, iż podstawą rozstrzygnięć organów administracyjnych była ustawa z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /t.j. Dz.U. 2001 nr 120 poz. 1299/ mająca szczególny incydentalny charakter. Ustawa ta w art. 1 ust. 5 pkt 1 zmienionym ustawą z dnia 21 czerwca 2001 r. /Dz.U. nr 72 poz. 749/ stanowi, że właściciele wyodrębnionych lokali, będący zarazem współużytkownikami wieczystymi nieruchomościami gruntowej, jako z prawem związanym z własnością mogą żądać przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, jeżeli wszyscy złożą do organu administracyjnego stosowny wniosek w terminie do dnia 31 grudnia 2002 r. Termin ten ma charakter prekluzyjny, co oznacza, że wniosek spóźniony nie może być uwzględniony, a prawo żądania przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności w trybie i na zasadach określonych w tej ustawie wygasa.

Jednocześnie ustawa w cyt. art. 1 ust. 5 pkt 1 wymaga, by w powyższym nieprzekraczalnym terminie złożyli wniosek wszyscy współużytkownicy wieczyści. W zdaniu drugim stanowi, że w razie braku zgody stosuje się odpowiednio art. 199 Kc co oznacza, że współużytkownicy reprezentujący większość udziałów mogą wystąpić do sądu powszechnego z wnioskiem o wydanie orzeczenia zastępującego zgodę. Literalna wykładnia tego przepisu może budzić wątpliwości, w jakim terminie współużytkownicy wieczyści powinni złożyć wniosek na podstawie art. 199 Kc - czy jest to możliwe w toku całego postępowania, czy też wyłącznie do dnia 31 grudnia 2002 r.

W ocenie Sądu intencją ustawodawcy było, by w ściśle określonym ustawowym terminie tj. do dnia 31 grudnia 2002 r. współużytkownicy, którzy chcą nabyć prawo własności w trybie tej ustawy wyrazili swoją wolę w sposób jednoznaczny i dopełnili wszelkich czynności zmierzających do uzyskania zgody na przekształcenie. Dotyczy to w szczególności wystąpienia z wnioskiem do sądu powszechnego o wydanie orzeczenia zastępującego zgodę /art. 199 Kc/.

Odmienna rozszerzająca wykładnia tego przepisu jest nie do przyjęcia również ze względu na incydentalny charakter ustawy oraz stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 kwietnia 2000 r. /K 8/98/ zgodnie z którym ustawa narusza stabilność stosunków prawnych, zwłaszcza umownych, przekreśla wcześniejszy kierunek zmian legislacyjnych i wprowadza nowe rozwiązania w sposób nieusprawiedliwiony żadnymi okolicznościami obiektywnymi.

W rozpatrywanej sprawie współużytkownicy wieczyści wystąpili do organu administracyjnego w wymaganym terminie tj. przed dniem 31 grudnia 2002 r., natomiast do sądu powszechnego złożyli wniosek o wydanie orzeczenia zastępującego zgodę dopiero w dniu 10 marca 2003 r. W świetle powyższego nie dopełnili wymogów ustawy i organy administracyjne nie mogły uwzględnić ich wniosku.

Nie było również podstaw - zdaniem Sądu - do zawieszenia postępowania z urzędu na mocy art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa. Złożenie wniosku o przekształcenie, jak również podjęcie wszelkich czynności zmierzających do uzyskania zgody na przekształcenie, w tym wystąpienie do sądu z wnioskiem na podstawie art. 199 Kc jest uprawnieniem współużytkowników wieczystych, z którego mogą oni skorzystać lub nie. Z tego względu zawieszenie postępowania i zobowiązanie strony do wystąpienia do sądu powszechnego z takim wnioskiem stanowiłoby nieuprawnioną ingerencję organu administracyjnego w sferę praw podmiotowych strony.

Na powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę kasacyjną wnieśli Maria W.-P. i Zbigniew P. Pełnomocnik skarżących w oparciu o przepisy art. 185 par. 1 i art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniósł o bezpośrednią zmianę wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 czerwca 2004 r. - przekształcenie prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości w prawo własności ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W oparciu o przepis art. 174 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pełnomocnik zarzucił wyrokowi:

1. naruszenie prawa materialnego, a w szczególności przepisu art. 1 ust 5 pkt 1 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności.

Naruszenie prawa materialnego wyraża się:

a/ w błędnej wykładni przepisów tej ustawy

b/ w dowolnej interpretacji - naruszającej interesy osób fizycznych - przepisów tej ustawy

c/ w pominięciu słusznej intencji ustawodawcy, który przez wydanie ustawy tej pragnął zlikwidować sztuczną konstrukcję instytucji użytkowania wieczystego i wprowadzić stabilizację w stosunkach własnościowych przez przywrócenie pojęcia własność.

Zdaniem pełnomocnika skarżących z całą mocą należy zauważyć, że przepisy ustawy z dnia 4 września 1997 r. nie zwierają wyraźnego określenia, że wniosek do sądu o rozstrzygnięcie w trybie art. 199 Kc musi być złożony również w terminie do dnia 31 grudnia 2002 r. Gdyby był ustalony taki termin, to sąd powszechny odrzucałby wnioski zgłoszone po dniu 31 grudnia 2002 r. Jak wiadomo tak się nie dzieje. Taki kategoryczny termin 31 grudnia 2002 r. dotyczy tylko postępowania w trybie administracyjnym. Małżonkowie Maria W.-P. i Zbigniew P. ten obowiązek spełnili, bowiem wniosek złożyli 19 grudnia 2002 r. a Sąd oddalił skargę podnosząc jedyną wątpliwą okoliczność - przekroczenie terminu do złożenia wniosku w sądzie powszechnym.

Pełnomocnik skarżących zarzucił także Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie naruszenie prawa procesowego, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy tj. naruszenia przepisów art. 7 i art. 8 Kpa. Naruszenia tych przepisów dopuściły się organy administracyjne wówczas, gdy po złożeniu wniosku o przekształcenie prawa w dniu 16 grudnia 2002 r., małżonkowie P. nie zostali wezwani do uzupełnienia wniosku przez dołączenie pisma do sądu powszechnego w przedmiocie rozstrzygnięcia przewidzianego w art. 199 Kc.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez Marię W.-P. i Zbigniewa P. skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 22 czerwca 2004 r. stwierdzić należy, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do postanowień art. 183 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w par. 2 art. 183.

Żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w cyt. art. 183 par. 2 omawianej ustawy nie zachodzi w niniejszej sprawie. Zatem sprawa ta mogła być przez Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznana tylko w granicach zakreślonych skargą kasacyjną. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają między innymi wymienione w art. 176 powołanej ustawy podstawy kasacyjne, które zgodnie z art. 174 ustawy mogą stanowić: 1/ naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2/ naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W podstawach kasacji wznoszący skargę kasacyjną musi wskazać wyraźnie konkretną normę prawa materialnego czy procesowego /którą stosował Sąd/, której naruszenie zarzuca zaskarżonemu orzeczeniu. W niniejszej sprawie wnoszący skargę kasacyjną Maria W.-P. i Zbigniew P. w podstawie kasacyjnej zarzucili w pierwszym rzędzie naruszenie przez Sąd przepisów prawa materialnego, a w szczególności przepisu art. 1 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym, w prawo własności /Dz.U. 2001 nr 120 poz. 1299 ze zm./ przez błędną jego wykładnię.

Zarzut ten - w świetle materiału dokumentacyjnego sprawy - uznać należy za niezasadny.

Powołany art. 1 ust. 5 ustawy z dnia 4 września 1997 r. stanowi, że przepisy ustawy stosuje się odpowiednio do osób fizycznych, będących właścicielami lokali, którym przysługuje udział w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej jako w prawie związanym z własnością wyodrębnionego lokalu, jeżeli spełnione zostaną łącznie określone w tej normie warunki.

Jednym z tych warunków wymienionym w punkcie 1 ust. 5 art. 1 omawianej ustawy jest, by wniosek o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności został złożony przez wszystkich współużytkowników wieczystych do dnia 31 grudnia 2002 r. W razie braku zgody stosuje się odpowiednio art. 199 Kodeksu cywilnego. To zaś oznacza, że w przypadku braku zgody - jak w tej sprawie - części współużytkowników na przekształcenie użytkowania wieczystego we własność, współużytkownicy wieczyści, których udziały w użytkowaniu wieczystym wynoszą co najmniej połowę, winni wystąpić do sądu powszechnego o rozstrzygnięcie tej sprawy.

Rozstrzygnięcie Sądu zastępuje wówczas brakująca zgodę części współużytkowników wieczystych. Ponieważ - jak wynika z ww. art. 1 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 4 września 1997 r. - dla skutecznego złożenia wniosku przekształceniowego, w przypadku współużytkowania wieczystego, koniecznym jest by wszyscy współużytkownicy wniosek taki /stanowiący oświadczenie woli w tym przedmiocie/ złożyli w nieprzekraczalnym terminie do 31.12.2002 r. Przeto należy podzielić stanowisko wyrażone przez Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że jeżeli niektórzy z nich wniosku takiego złożyć nie chcą, to brak ich zgody na przekształcenie prawa użytkowania wieczystego we własność, winien być zastąpiony stosownym orzeczeniem Sądu, o które pozostali współużytkownicy wieczyści /spełniający wymogi art. 199 Kc/ winni wystąpić do sądu powszechnego przed upływem terminu przewidzianego do złożenia wniosku. Właściciel garaży usytuowanych w kompleksie przy ul. Sz.-Sz. 4-6 w L., zostali w połowie listopada 2002 r. powiadomieni przez organ administracyjny o możliwości przekształcenia przysługujących im udziałów w prawie użytkowania wieczystego, w udziały we współwłasności gruntu z jednoczesnym zaznaczeniem, że wszyscy współużytkownicy wieczyści winni złożyć wniosek do 31.12.2002 r. Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności wskazywała przy tym wyraźnie, jak należy postąpić w przypadku gdy niektórzy spośród współużytkowników wieczystych wniosku, o którym mowa - złożyć nie chcą.

W interesie zatem współużytkowników wieczystych, którzy chcieli w trybie przewidzianym ww. ustawą dokonać przekształcenia przysługujących im praw do gruntu, leżało dopilnowanie by wymagania stawiane przez ustawę zostały spełnione w zakreślonym terminie.

W rozpoznawanej sprawie nie wszyscy - jak wymaga ustawa - współużytkownicy wieczyści terenu, na którym znajdują się garaże złożyli wnioski w ustawowym terminie, zaś wniosek w trybie art. 199 Kc został do Sądu Rejonowego w L. złożony w dniu 10.03.2003 r. Stąd też zarzut skargi o naruszenie przez Sąd I instancji art. 1 ust. 5 pkt 1 powołanej ustawy z dnia 4 września 1997 r. przez błędną jego wykładnię. Uznać trzeba za chybiony. Nie jest też zasadny drugi z postawionych w podstawach kasacji zarzutów naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przepisów prawa procesowego, a to art. 7 i art. 8 Kpa.

Przepisów tych bowiem Sąd nie stosował poddając w wyniku skargi małżonków P. kontroli decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z 9.06.2003 r. Niektóre z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w tym m.in. art. 7-8 Kpa miały zastosowanie w postępowaniu przed sądem administracyjnym pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Miało to miejsce do 31.12.2003 r., od 1.01.2004 r. natomiast weszła w życie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Stawiając więc zarzut naruszenia przez Sąd przepisów postępowania, należało wskazać konkretny przepis ten ustawy. W tym przypadku tego nie uczyniono.

Prowadzi to do wniosku, że zarzuty postawione w skardze kasacyjnej są niezasadne i z tego względu na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzeczono jak w sentencji.