Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1991/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną interpretację
Powołane przepisy: article: art. 15a
journal: Dz.U. 2014 poz 851
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Waldemar Śledzik, Sędziowie sędzia WSA Włodzimierz Gurba (sprawozdawca), sędzia WSA Katarzyna Owsiak, Protokolant referent Katarzyna Makowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2017 r. sprawy ze skargi K. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 23 lutego 2016 r. nr IPPB5/4510-1097/15-2/IŚ w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, 2) zasądza od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na rzecz K. S.A. z siedzibą w W. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 20 maja 2016 r. K. S.A. z siedzibą w W. (zwana dalej: "Wnioskodawca", "Skarżąca" lub "Spółka") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 23 lutego 2016 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych.

1.1. Zaskarżona interpretacja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Skarżąca wystąpiła do Ministra Finansów o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie oceny, czy istnieje obowiązek ustalania różnic kursowych od tzw. własnych środków pieniężnych z tytułu działalności związanej z prowadzeniem systemu zabezpieczania płynności rozliczeń transakcji zawieranych w obrocie instrumentami finansowymi (papiery wartościowe/środki pieniężne złożone przez uczestników do depozytu).

We wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej przedstawiono następujące zdarzenie przyszłe:

Wnioskodawca jako podmiot zależny od K (dalej: "K.") prowadzi system zabezpieczania płynności rozliczeń transakcji zawieranych w obrocie instrumentami finansowymi, w tym system gwarantowania rozliczeń transakcji zawieranych na rynku regulowanym oraz w alternatywnym systemie obrotu (dalej: "System").

Prowadzenie Systemu zgodnie z ustawą z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 1636 ze zm., dalej: "u.o.i.f.") należy do zadań K., a na podstawie art. 48 ust. 7 u.o.i.f. w drodze pisemnej umowy zostało przekazane Spółce. K., umową w sprawie przekazania rozliczeń transakcji, przekazał Spółce wykonywanie wszystkich czynności z zakresu zadań określonych w art. 48 ust. 2 u.o.i.f., w tym prowadzenie Systemu.

Spółka jest izbą rozliczeniową i prowadzi rozliczenia transakcji z zastosowaniem szeregu mechanizmów pozwalających na systemowe obniżenie ryzyka niewywiązania się stron ze zobowiązań wynikających z zawartych transakcji.

Spółka prowadzi System, w ramach którego:

- gromadzi i zarządza środkami stanowiącymi depozyty zabezpieczające;

- gromadzi i zarządza środkami tworzącymi fundusz rozliczeniowy zabezpieczający rozliczenia transakcji zawieranych na rynku regulowanym, środkami tworzącymi fundusze zabezpieczające rozliczenia transakcji zawieranych w alternatywnych systemach obrotu oraz środkami tworzącymi fundusz zabezpieczający rozliczenia transakcji zawieranych poza obrotem zorganizowanym;

- dokonuje bieżących rozliczeń pomiędzy stronami transakcji;

- we współpracy z K. organizuje system automatycznych i negocjowanych pożyczek papierów wartościowych.

Spółka gromadzi i zarządza środkami stanowiącymi depozyty zabezpieczające, mającymi na celu zabezpieczenie płynności prowadzonych rozliczeń transakcji, których przedmiotem są w szczególności papiery wartościowe lub inne instrumenty finansowe rejestrowane w depozycie papierów wartościowych prowadzonym przez K.. Do wnoszenia i utrzymywania tych depozytów zobowiązani są uczestnicy Spółki (są to przede wszystkim banki oraz firmy inwestycyjne).

Przedmiotem depozytów zabezpieczających (wstępnych depozytów rozliczeniowych, właściwych depozytów zabezpieczających oraz depozytów dodatkowych, dalej: "Depozyty") mogą być akceptowane przez Spółkę papiery wartościowe lub środki pieniężne.

Wniesienie papierów wartościowych na poczet wstępnego i właściwego depozytu zabezpieczającego następuje poprzez ich przeniesienie na rachunek papierów wartościowych prowadzony dla Spółki przez K., na podstawie umowy przewłaszczenia papierów wartościowych na zabezpieczenie wykonania zobowiązań, zawartej pomiędzy uczestnikiem a Spółką.

Wniesienie środków pieniężnych w walucie polskiej następuje poprzez przeniesienie ich na rachunek bankowy prowadzony dla Spółki w N., natomiast wniesienie środków pieniężnych w walucie euro następuje poprzez przeniesienie ich na rachunek bankowy K. w N. lub na rachunek Spółki w N..

K., działając z umocowania i na zlecenie Spółki, zarządza środkami pieniężnymi przekazanymi do depozytu zabezpieczającego (oraz depozytów dodatkowych) i inwestuje te środki na lokatach bankowych oraz w obligacje i bony S., a także obligacje B..

Spółka organizuje i zarządza funduszem rozliczeniowym zabezpieczającym prawidłowe wykonanie zobowiązań wynikających z transakcji zawieranych na rynku regulowanym, a także funduszami zabezpieczającymi prawidłowe wykonanie zobowiązań wynikających z transakcji zawieranych w poszczególnych alternatywnych systemach obrotu oraz na rynku OTC (dalej: "Fundusz" lub "Fundusze rozliczeniowe").

Masy majątkowe poszczególnych Funduszy stanowią współwłasność łączną ich uczestników. Jednakże, przepisy te nie wyłączają możliwości indywidualnego określania obowiązków uczestnika w związku z wykorzystaniem środków danego Funduszu rozliczeniowego, spowodowanym przez działania tego uczestnika.

Wpłaty do Funduszy rozliczeniowych polegają na wniesieniu:

- środków pieniężnych w walucie polskiej, co następuje poprzez przeniesienie ich na rachunek bankowy prowadzony dla Spółki w N., natomiast wniesienie środków pieniężnych w walucie euro następuje poprzez przeniesienie ich na rachunek bankowy K. w N. lub na rachunek Spółki w N.;

- skarbowych papierów wartościowych (obligacje emitowane przez S. oraz bony skarbowe) na rachunek prowadzony w ramach systemu organizowanego odpowiednio przez K. (obligacje S.) albo N. (bony skarbowe).

K. na podstawie umowy zarządza środkami pieniężnymi wniesionymi do Funduszu.

Środki pieniężne zgromadzone na Funduszu rozliczeniowym są inwestowane w:

- instrumenty bankowe, w tym depozyty bankowe;

- bony i obligacje emitowane przez Skarb Państwa i N.;

- dłużne instrumenty finansowe gwarantowane przez Skarb Państwa lub N. emitowane przez inne podmioty;

- obligacje emitowane przez E..

W ramach prowadzonego Systemu, Spółka planuje wprowadzenie możliwości akceptowania jako zabezpieczeń aktywów:

- w postaci obligacji emitowanych przez państwa z Unii Europejskiej denominowanych w euro, oferowanych na rynkach zagranicznych. Obligacje będące przedmiotem zabezpieczeń będą emitowane przez Austrię, Niemcy, Holandię, Finlandię, Francję i Polskę;

- w postaci środków pieniężnych w walucie euro.

Spółka, wprowadzając nowe formy zabezpieczeń zamierza oprzeć się na dotychczasowym Systemie i zastosować do nowych przedmiotów zabezpieczenia ogólne zasady obowiązujące w przypadku wnoszenia tytułem zabezpieczeń polskich papierów wartościowych oraz środków pieniężnych w walucie polskiej.

W celu umożliwienia akceptowania, jako zabezpieczenia, papierów wartościowych emitowanych poza Polską, Spółka będzie korzystała z usługi T. oferowanej przez C. S.A. z L.. W ramach tej usługi, C. będzie sprawował pieczę nad papierami wartościowymi złożonymi na zabezpieczenie, jak również monitorował ich status celem zapewnienia, że będą one mogły zostać wykorzystane w przypadku konieczności skorzystania z tego zabezpieczenia.

Papiery wartościowe będące przedmiotem zabezpieczeń będą zapisywane na rachunku papierów wartościowych należącym do Spółki prowadzonym przez C. (lub w przyszłości też E.). Rachunki, na których będą zapisywane papiery wartościowe wnoszone jako zabezpieczenie będą znajdowały się poza granicami Polski.

Z chwilą przeniesienia obligacji przez uczestnika na rachunek prowadzony dla Spółki dojdzie do przewłaszczenia tych papierów na rzecz Spółki i będą one traktowane jako zabezpieczenie finansowe. Jednakże, to uczestnik będzie podmiotem uprawnionym do pożytków (odsetek, kuponów) z tych obligacji.

Na podstawie umowy z C. w ramach usługi T.pożytki z papierów wartościowych będą przekazywane na konto Spółki w C., a następnie C. dokona przeniesienia tych środków bezpośrednio na konto uczestnika, który wniósł zabezpieczenie. W przypadku środków pieniężnych wynikających z wykupu obligacji będzie funkcjonowało dodatkowe zabezpieczenie polegające na tym, że C. dokona przeniesienia środków z konta Spółki na konto uczestnika dopiero po uzyskaniu akceptacji od Spółki.

Wnoszenie zabezpieczeń w postaci środków pieniężnych w euro będzie dokonywane na rachunek bankowy w N., prowadzony dla K. (w systemie TARGET2), a docelowo na rachunek bankowy prowadzony w N. dla Spółki.

K. będzie inwestował środki pieniężne wniesione jako zabezpieczenie działając w tym zakresie na zlecenie Spółki. W wyniku tej działalności środki pieniężne będą:

- przekazywane na rachunki bankowe prowadzone w bankach komercyjnych dla Spółki lub K.;

- inwestowane w walutowe lokaty terminowe oraz

- inwestowane w polskie euroobligacje emitowane przez Skarb Państwa oraz zagraniczne obligacje skarbowe (ta opcja jest rozważana w przyszłości).

Inwestycje w obligacje mogą być w praktyce prowadzone w zróżnicowany sposób. W szczególności, możliwe jest:

nabywanie obligacji od emitenta oraz ich posiadanie do dnia wykupu przez emitenta,

nabywanie obligacji od emitenta i ich sprzedaż na rynku wtórnym przed terminem wykupu przez emitenta,

zakup obligacji na rynku wtórnym i ich wykup przez emitenta w terminie wykupu,

zakup i sprzedaż obligacji na rynku wtórnym,

dokonywanie transakcji typu buy-sell-back, polegających na zakupie obligacji z jednoczesnym zobowiązaniem sprzedającego/emitenta do ich odkupu w określonym terminie i przy określonej rentowności.

Pożytki z inwestowania środków pieniężnych będą okresowo przekazywane uczestnikom lub zatrzymywane jako przychód Spółki.

W przypadku wypłaty pożytków uczestnikom, Spółka będzie pobierała od uczestników opłaty za zarządzanie. Opłata będzie naliczana i pobierana w PLN.

Dla potrzeb niniejszego wniosku Wnioskodawca wskazuje, iż ustala podatkowe różnice kursowe w oparciu o tzw. metodę podatkową uregulowaną w art. 15a ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1888 ze zm., dalej jako: "u.p.d.o.p.").

Mając na uwadze powyższy opis, Skarżący sformułował pytanie:

Czy w opisanym stanie faktycznym po stronie Wnioskodawcy powstaną podatkowe różnice kursowe na podstawie art. 15a ust. 2 pkt 3 i ust. 3 pkt 3 u.p.d.o.p. odpowiednio zwiększające jego przychody lub koszty uzyskania przychodów?

Zdaniem Wnioskodawcy w przedstawionym stanie faktycznym nie znajdzie zastosowania art. 15a ust. 2 pkt 3 i ust. 3 pkt 3 u.p.d.o.p., tym samym Wnioskodawca nie będzie zobowiązany do rozpoznania przychodów i kosztów z tytułu dodatnich bądź ujemnych różnic kursowych.

1.2. Minister Finansów (zwany dalej również jako: "organ interpretacyjny") w interpretacji indywidualnej z dnia 23 lutego 2016 r., uznał stanowisko Wnioskodawcy za nieprawidłowe.

W uzasadnieniu wskazał, że z wniosku wynika, że Spółka otrzymuje od uczestników tytułem zabezpieczenia środki pieniężne i papiery wartościowe w walucie euro, przy czym na podstawie umowy dochodzi do ich przewłaszczenia. Do czasu ich zwrotu do uczestników Spółka, zgodnie ze specyfiką swojej działalności, obraca tymi środkami i papierami wartościowymi, realizując przy tym działalność inwestycyjną na rynku finansowym. Zatem, w ocenie organu interpretacyjnego, mając na uwadze brzmienie art. 15a ust. 2 pkt 3 i art. 15a ust. 3 pkt 3 u.p.d.o.p. należy stwierdzić, że obrót tymi środkami i papierami wartościowymi może prowadzić w Spółce do powstania różnic kursowych.

Minister Finansów podniósł, że odnośnie do różnic kursowych od tzw. "własnych środków pieniężnych", powstanie tychże różnic jest oderwane od istoty ekonomicznej operacji gospodarczych skutkujących ruchem waluty na rachunku, tj. nie ma znaczenia czy związane są z zapłatą kosztu podatkowego. W konsekwencji, zdaniem organu interpretacyjnego, każda wypłata środków pieniężnych w walucie obcej skutkuje powstaniem tego rodzaju różnic. Minister Finansów zauważył, że różnic takich nie ustala się na okoliczność otrzymania lub nabycia środków i wartości pieniężnych, lecz są one ustalane na okoliczność wypływu środków i wartości pieniężnych w sensie wyzbycia się ich. Dopiero porównanie wartości waluty obcej z dnia jej wpływu z wartością z dnia jej wypływu pozwala ocenić skutki ryzyka kursowego.

Zdaniem organu interpretacyjnego różnice kursowe od tzw. "własnych środków i wartości pieniężnych", jako rzutujące na wzrost/spadek aktywów podatnika, winny znaleźć odzwierciedlenie w rachunku podatku dochodowego.

Następnie Minister Finansów, mając na uwadze literalne brzmienie art. 15a ust. 2 pkt 3 i art. 15a ust. 3 pkt 3 u.p.d.o.p., wskazał, że dla ustalania różnic kursowych od tzw. "własnych środków i wartości pieniężnych" przesądzające znaczenie ma fakt otrzymania lub nabycia środków lub wartości pieniężnych i fakt ich wypływu. Samo przechowywanie przez podatnika walut obcych i zmiana ich kursu nie powoduje powstania tego rodzaju różnic kursowych.

Organ interpretacyjny wskazał, że różnice kursowe od tzw. "własnych środków lub wartości pieniężnych" ustala się w zależności od źródła pochodzenia walut (otrzymane, zakupione), co do zasady, po kursie faktycznie zastosowanym z odpowiednich dni. Dla prawidłowego rozliczenia różnic kursowych powinno się więc prowadzić szczegółową ewidencję wpływów i rozchodów waluty (art. 9 ust. 1 u.p.d.o.p.). Podatnik musi zidentyfikować, jaką walutę otrzymał/nabył i po jakim kursie ją odsprzedał, bądź uregulował swoje zobowiązania. Minister Finansów zauważył również, że gdy nie jest możliwa identyfikacja walut wymienialnych na złotówki, do określenia wysokości różnic kursowych i określenia kursu historycznego, tj. kursu pozyskania waluty mogą mieć zastosowanie metody wyceny wskazane w art. 34 ust. 4 pkt 1-3 u.p.d.o.p.

Ponadto Minister Finansów wskazał, że korzystanie ze wskazanych metod wyceny jest dopuszczalne z uwagi na regulacje art. 15a ust. 8 u.p.d.o.p., a zatem kolejność wyceny odbywa się za pomocą jednej ze wskazanych metod, lecz sama wycena na dzień wypływu waluty winna być co do zasady dokonana po kursie faktycznie zastosowanym z tego dnia lub w uzasadnionej sytuacji po kursie średnim N. na podstawie art. 15a ust. 4 u.p.d.o.p.

2.1. Po wezwaniu Ministra Finansów do usunięcia naruszenia prawa Skarżąca wniosła przywołaną na wstępie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą interpretację, wnosząc o jej uchylenie oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej interpretacji zarzuciła naruszenie art. 15a ust. 2 pkt 3 oraz art. 15a ust. 3 pkt 3 u.p.d.o.p. i w konsekwencji przyjęcie, że dysponowanie otrzymywanymi przez Spółkę tytułem zabezpieczenia środkami pieniężnymi i papierami wartościowymi w walucie euro, może prowadzić do powstania przychodu lub kosztu uzyskania przychodu z tytułu różnic kursowych (dodatnich bądź ujemnych) po stronie Spółki.

2.2. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując zaprezentowane wcześniej stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

3. Na podstawie art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. - Dz. U. z 2016, poz. 718, zwanej dalej: "P.p.s.a."), Sąd uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt lub interpretację albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Zatem interpretacja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Natomiast w myśl art. 57a P.p.s.a., skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

4. Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy kwestii, czy w opisanym stanie faktycznym powstaną różnice kursowe z tytułu działalności związanej z prowadzeniem systemu zabezpieczania płynności rozliczeń transakcji zawieranych w obrocie instrumentami finansowymi (papiery wartościowe/środki pieniężne złożone przez uczestników do depozytu).

Inaczej wyrażona istota sporu dotyczy tego, czy powstaną różnice kursowe w przypadku otrzymywania i wypływu środków lub wartości pieniężnych w walucie obcej, gdy nie stanowią one własności podatnika.

5. Skarga zasługuje na uwzględnienie.

6.1. W myśl art. 15a ust. 1 u.p.d.o.p. różnice kursowe zwiększają odpowiednio przychody jako dodatnie różnice kursowe albo koszty uzyskania przychodów jako ujemne różnice w kwocie wynikającej z różnicy między wartościami określonymi w ust. 2 i 3 wskazanego przepisu. Przez pojęcie różnic kursowych rozumie się zwiększenie lub zmniejszenie równowartości w złotówkach kwoty wyrażonej w innej walucie, wynikające z zastosowania do jej przeliczenia na złotówki, w różnych momentach, innych kursów walut.

Stosownie do treści art. 15a ust. 2 pkt 1-3 u.p.d.o.p., dodatnie różnice kursowe powstają, jeżeli wartość:

1) przychodu należnego wyrażonego w walucie obcej po przeliczeniu na złote według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski jest niższa od wartości tego przychodu w dniu jego otrzymania, przeliczonej według faktycznie zastosowanego kursu waluty z tego dnia (art. 15a ust. 2 pkt 1);

2) poniesionego kosztu wyrażonego w walucie obcej po przeliczeniu na złote według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski jest wyższa od wartości tego kosztu w dniu zapłaty, przeliczonej według faktycznie zastosowanego kursu waluty z tego dnia (art. 15a ust. 2 pkt 2);

3) otrzymanych lub nabytych środków lub wartości pieniężnych w walucie obcej w dniu ich wpływu jest niższa od wartości tych środków lub wartości pieniężnych w dniu zapłaty lub innej formy wypływu tych środków lub wartości pieniężnych, według faktycznie zastosowanego kursu waluty z tych dni, z zastrzeżeniem pkt 4 i 5 (art. 15a ust. 2 pkt 3).

Różnice kursowe związane z operacjami finansowymi w formie udzielenia/otrzymania kredytu/pożyczki (art. 15a ust. 2 pkt 4 i 5 oraz ust. 3 pkt 4 i 5 u.p.d.o.p.) nie mają związku ze stanem faktycznym sprawy, więc można je pominąć w dalszych rozważaniach.

Ujemne różnice kursowe powstają w dokładnie takich samych sytuacjach co dodatnie, jednakże przy odwrotnym oddziaływaniu zmian kursu walutowego (por. art. 15a ust. 3 pkt 1-3 u.p.d.o.p.).

Jak z powyższego wynika, art. 15a ust. 2 i 3 u.p.d.o.p. przewiduje zamknięty katalog przypadków, w których powstają różnice kursowe dla celów podatkowych.

6.2. Na podstawie art. 15a ust. 2 i ust. 3 (odpowiednio pkt 1-3) u.p.d.o.p. można wyodrębnić, zarówno po stronie przychodów, jak i po stronie kosztów, następujące kategorie różnic kursowych:

różnice kursowe wprost związane z działalnością gospodarczą, której skutkiem jest powstanie należnych przychodów bądź poniesienie kosztów - tzw. różnice kursowe transakcyjne (art. 15 ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 3 pkt 1 i 2 u.p.d.o.p.);

różnice kursowe od posiadanych w walucie obcej środków pieniężnych lub wartości pieniężnych (substytutów pieniądza w postaci papierów wartościowych, jak np. akcje, obligacje, a także środków płatniczych, jak np. czeki, akredytywy i inne) z tytułu obrotu tymi środkami pieniężnymi lub wartościami pieniężnymi - tzw. różnice kursowe od własnych środków pieniężnych (art. 15a ust. 2 pkt 3 i ust. 3 pkt 3 u.p.d.o.p.).

6.3. Przepis art. 15a ust. 4 u.p.d.o.p., stanowi, że przy obliczaniu różnic kursowych, o których mowa w ust. 2 i 3, uwzględnia się kursy faktycznie zastosowane w przypadku sprzedaży lub kupna walut obcych oraz otrzymania należności lub zapłaty zobowiązań. W pozostałych przypadkach, a także gdy do otrzymanych należności lub zapłaty zobowiązań nie jest możliwe uwzględnienie faktycznie zastosowanego kursu waluty w danym dniu, stosuje się kurs średni ogłaszany przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego ten dzień.

Art. 15a ust. 6 u.p.d.o.p, definiuje średni kurs. Wedle art. 15a ust. 7 u.p.d.o.p, za koszt poniesiony, o którym mowa w ust. 2 i 3, uważa się koszt wynikający z otrzymanej faktury (rachunku) albo innego dowodu w przypadku braku faktury (rachunku), a za dzień zapłaty, o którym mowa w ust. 2 i 3 - dzień uregulowania zobowiązań w jakiejkolwiek formie, w tym w wyniku potrącenia wierzytelności.

7. Podkreślić należy, że z treści art. 15a ust. 1 u.p.d.o.p. wynika, że różnice kursowe zwiększają odpowiednio przychody jako dodatnie różnice kursowe albo koszty uzyskania przychodów jako ujemne różnice kursowe w kwocie wynikającej z różnicy między wartościami określonymi w ust. 2 i 3. Przepis art. 15a ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.d.o.p wyodrębnia takie różnice kursowe, które są wprost elementem przychodu należnego lub poniesionego kosztu i stanowi o tym kiedy takie różnice powstają. Przepis art. 15a ust. 2 pkt 3 u.p.d.o.p wyodrębnia natomiast takie różnice kursowe, które nie są wprost elementem przychodu należnego lub poniesionego kosztu. W przeciwnym razie regulacja zawarta w art. 15a ust. 2 pkt 3 u.p.d.o.p. byłaby zbędna, gdyż o rozpoznawaniu różnic kursowych decydowałby w sposób kompletny art. 15a ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.d.o.p. Założenie racjonalności ustawodawcy przemawia za tym, że jego zamiarem było uregulowanie w art. 15a ust. 2 pkt 3 u.p.d.o.p takich ruchów na kontach walutowych, które nie są powiązane z przychodem należnym lub ponoszonym kosztem podatkowym. A więc bez wprowadzenia art. 15a ust. 2 pkt 3 u.p.d.o.p. takie ruchy byłby podatkowo obojętne.

W ocenie Sądu, rację ma organ interpretacyjny wywodząc autonomiczność regulacji art. 15a ust. 2 pkt 3 u.p.d.o.p. Różnice kursowe powstałe w warunkach określonych w art. 15a ust. 2 pkt 3 u.p.d.o.p. zwiększają przychody (stosownie do art. 15a ust. 1 u.p.d.o.p.) ale nie są powiązane z uzyskaniem przychodu. Innymi słowy, źródło z którego pochodzą otrzymywane lub nabywane środki lub wartości pieniężne wyrażone w walucie obcej nie będą jednocześnie powiązane ze źródłem przychodu.

W związku z powyższym argumentacja zawarta w orzeczeniach przywołanych w skardze nie może być uznana za relewantną przy ocenie zaskarżonej interpretacji.

Wyżej wyrażona ocena dotyczy też, analogicznie, ujemnych różnic kursowych i kosztów uzyskania przychodu (art. 15a ust. 3 pkt 3 u.p.d.o.p.).

8. 1. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie organ interpretacyjny jest w błędzie wywodząc, że skoro powstanie różnic kursowych, w przypadku o którym mowa w art. 15a ust. 2 pkt 3 i ust. 3 pkt 3 u.p.d.o.p., nie wiąże się z powstaniem przychodu lub poniesieniem kosztu to ruchy waluty na rachunku są oderwane od istoty ekonomicznej operacji gospodarczych. Taki wniosek jest zbyt daleko idący i nie ma oparcia w treści art. 15a odczytywanego w całości.

W ocenie Sądu, trzeba brać pod uwagę przyczyny i okoliczności transferów środków lub wartości pieniężnych wyrażonych w walucie obcej, kolokwialnie mówiąc, "pojawienia" się i "zniknięcia" waluty obcej lub wartości pieniężnej wyrażonej w walucie obcej na koncie funduszu zarządzanego przez Skarżącą.

8.2. Ustawa o obrocie instrumentami finansowymi w art. 3 pkt 49 w związku z art. 2 pkt 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 648/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie instrumentów pochodnych będących przedmiotem obrotu poza rynkiem regulowanym, kontrahentów centralnych i repozytoriów transakcji (Dz. Urz. UE L 201 z 27.07.2012, str. 1, z późn. zm.) wyjaśnia, że "CCP" oznacza osobę prawną, która działa pomiędzy kontrahentami kontraktów będących w obrocie na co najmniej jednym rynku finansowym, stając się nabywcą dla każdego sprzedawcy i sprzedawcą dla każdego nabywcy. Tym podmiotem jest Skarżąca.

Art. 48 ust. 2 u.o.i.f., do zadań Krajowego Depozytu zalicza:

1) rozliczanie transakcji zawieranych na rynku regulowanym;

2) rozliczanie transakcji zawieranych w alternatywnym systemie obrotu w zakresie zdematerializowanych papierów wartościowych;

3) prowadzenie systemu zabezpieczania płynności rozliczeń, w tym systemu gwarantowania rozliczeń transakcji zawartych na rynku regulowanym;

4) wykonywanie czynności przewidzianych dla systemu rozliczeniowego (...).

Zgodnie z art. 51 ust. 1 u.o.i.f., zadania, o których mowa w art. 48 ust. 1 i 2, Krajowy Depozyt oraz spółka, której Krajowy Depozyt przekazał wykonywanie czynności z zakresu tych zadań, wykonują współdziałając z uczestnikami. Na podstawie art. 52 ust. 1 u.o.i.f., uczestnictwo powstaje przez zawarcie z Krajowym Depozytem umowy o uczestnictwo w depozycie papierów wartościowych, zwanej dalej "umową o uczestnictwo". Podmiotowi, który uzyskał zezwolenie Komisji na prowadzenie rachunków papierów wartościowych i rachunków zbiorczych lub który zamierza prowadzić takie rachunki na podstawie art. 117 i spełnia wymogi określone w regulaminie Krajowego Depozytu, przysługuje roszczenie o zawarcie umowy o uczestnictwo (art. 52 ust. 2 u.o.i.f.). Umowa o uczestnictwo jest umową adhezyjną. Jej treść nie jest zasadniczo determinowana treścią oferty, lecz postanowieniami Regulaminu K., a zatem ma charakter standardowy. Brak możliwości modyfikacji treści omawianego stosunku prawnego spowodowany jest charakterem zadań wykonywanych przez K. w zakresie działalności depozytowej, względami bezpieczeństwa obrotu oraz zasadą równego traktowania uczestników systemu depozytowego (T. Sójka (red.), Komentarz do ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, [w:] Prawo rynku kapitałowego. Komentarz. Wyd. LEX 2015).

Przepis art. 65 u.o.i.f., stanowi, że w przypadku rozliczania przez Krajowy Depozyt transakcji zawieranych na rynku regulowanym, uczestnicy są zobowiązani do wnoszenia do Krajowego Depozytu wpłat, z których tworzy się fundusz zabezpieczający prawidłowe wykonanie zobowiązań wynikających z tych transakcji, zwany dalej "funduszem rozliczeniowym". Fundusz rozliczeniowy zapewnia rozliczanie transakcji zawieranych na rynku regulowanym, w zakresie określonym w regulaminie funduszu rozliczeniowego. Krajowy Depozyt może zarządzać środkami funduszu rozliczeniowego. Powyższe stosuje się do podmiotu C., a więc Skarżącej oraz jej uczestników. Jak stanowi art. 66 ust. 1 u.o.i.f., wysokość wpłat na fundusz rozliczeniowy określa Krajowy Depozyt w zależności od poziomu zobowiązań, które mogą powstać w wyniku rozliczanej przez niego działalności uczestnika w zakresie wskazanym w art. 65 ust. 2. Wysokość wpłat może być również uzależniona od sytuacji finansowej uczestnika.

Przepis art. 67 u.o.i.f. normuje charakter masy majątkowej funduszu rozliczeniowego. Masa majątkowa funduszu rozliczeniowego stanowi współwłasność łączną uczestników. Nie wyłącza to możliwości indywidualnego określania obowiązków uczestnika w związku z wykorzystaniem funduszu rozliczeniowego, spowodowanym przez działania tego uczestnika. Fundusz rozliczeniowy może składać się z wyodrębnionych funkcjonalnie części, z których każda zawiera środki przeznaczone na zabezpieczenie rozliczenia transakcji zawieranych na poszczególnych rynkach lub na zabezpieczenie rozliczenia określonych rodzajów transakcji.

Fundusz rozliczeniowy jest wyodrębnioną masą majątkową pozostającą w dyspozycji spółki prowadzącej działalność rozliczeniową. Zarządzanie środkami tego funduszu, o którym mowa w art. 65 ust. 3 u.o.i.f., jest ściśle reglamentowane postanowieniami Regulaminu Funduszu Rozliczeniowego w oparciu o cel komentowanej regulacji. K. S.A. nie wykorzystuje środków zgromadzonych w funduszu rozliczeniowym na inną działalność (np. kredytową), lecz jedynie przeznacza je na zabezpieczenie prawidłowego wykonania zobowiązań wynikających z transakcji zawieranych na rynku regulowanym (sposoby wykorzystania rzeczonych środków zostały szczegółowo określone w § 3 Regulaminu Funduszu Rozliczeniowego). W art. 67 ust. 1 u.o.i.f. ustawodawca stanowi, że masa majątkowa funduszu rozliczeniowego stanowi współwłasność łączną uczestników systemu rozliczeniowego. Pojęcie współwłasności łącznej (wspólności do niepodzielnej ręki) jest podstawowym pojęciem prawa rzeczowego i określa stosunek prawny między współwłaścicielami rzeczy w odniesieniu, do którego nie można mówić o ułamkowych udziałach poszczególnych współwłaścicieli i który związany jest nierozerwalnie z tzw. stosunkiem podstawowym o zasadniczo osobistym charakterze. Zgodnie z art. 196 § 2 K.c. współwłasność łączną regulują przepisy dotyczące stosunków, z których ona wynika (T. Sójka (red.), Komentarz do ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, [w:] Prawo rynku kapitałowego. Komentarz. Wyd. LEX 2015).

W podobny sposób jak fundusz rozliczeniowy przepis art. 68 u.o.i.f. normuje fundusz zabezpieczający. Przepis ten stanowi, że Krajowy Depozyt może, na podstawie umowy z podmiotem organizującym alternatywny system obrotu, prowadzić fundusz zabezpieczający prawidłowe rozliczanie transakcji zawieranych w tym obrocie. Fundusz ten także tworzony jest z wpłat uczestników. Wysokość wpłat określa Krajowy Depozyt w zależności od poziomu zobowiązań, które mogą powstać w wyniku rozliczania przez niego transakcji zawieranych przez danego uczestnika w alternatywnym systemie obrotu. Masa majątkowa funduszu zabezpieczającego stanowi współwłasność łączną uczestników.

Do środków funduszu rozliczeniowego i funduszu zabezpieczającego stosuje się odpowiednio przepisy art. 45e. Istotą tej normy jest sankcja bezskuteczności wskazanych w treści art. 45e ust. 1 u.o.i.f. postępowań w odniesieniu do środków znajdujących się na tych funduszach.

8.3. Sąd zauważa, że stosunek prawny łączący Skarżącą z uczestnikiem Systemu zarządzania funduszem zabezpieczającym i funduszem rozliczeniowym nie jest wynikiem klasycznej umowy cywilnoprawnej. Wysokość wpłat na fundusze winna być zależna od poziomu zobowiązań, które mogą powstać w wyniku rozliczanej przez K. lub Skarżącą działalności uczestnika bądź też od sytuacji finansowej uczestnika. Regulamin wewnętrzny K. określa też skutki niewywiązywania się uczestnika z zawartej umowy, przewidując środki dyscyplinujące. Regulamin określa też konsekwencje rozwiązania umowy wiążące się z obowiązkiem zwrotu bieżących środków uczestnika.

9.1. Przenosząc powyższe wywody na grunt art. 15a u.p.d.o.p. trzeba zauważyć, że ust. 2 pkt 3 posługuje się pojęciami "otrzymanych lub nabytych środków lub wartości pieniężnych w walucie obcej" oraz "dniem zapłaty lub innej formy wypływu tych środków lub wartości pieniężnych".

Rozważenia wymaga więc, czy stan faktyczny przedstawiony we wniosku o wydanie interpretacji mieści się w zakresie tych pojęć. Zdaniem Sądu, stan faktyczny sprawy zestawiony z wyżej przytoczonymi przepisami u.o.i.f. nie pozwala przyjąć, że Skarżąca nabywa środki lub wartości pieniężne w walucie obcej. Nabycie musiałoby wiązać się z dokonaniem transakcji handlowej, mocą której Skarżąca płacąc określoną cenę stałaby się właścicielem środków lub wartości pieniężnych w walucie obcej lub zyskałaby prawo rozporządzania nimi jak właściciel.

W dalszej kolejności wyjaśnienia wymaga, czy w przedstawionym stanie faktycznym można mówić o "otrzymaniu" środków lub wartości pieniężnych w walucie obcej. Biorąc pod uwagę tylko treść art. 15a u.p.d.o.p. ust. 2 pkt 3 (analogicznie ust.3 pkt 3) należałoby udzielić odpowiedzi twierdzącej, bo nie budzi żadnych wątpliwości, że Skarżąca takie środki i wartości otrzymuje.

W ocenie Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę, interpretacja pojęcia "otrzymania" środków lub wartości pieniężnych w walucie obcej winna, w drodze wykładni literalnej wspartej wykładnią systemową wewnętrzną, uwzględniać też treść art. 15a ust. 4 u.p.d.o.p., który mówi o "otrzymaniu należności". Art. 15a ust. 4 u.p.d.o.p ab initio wyraźnie wskazuje na zastosowanie do całego ust. 2 i całego ust. 3, a więc wraz z punktami trzecimi obu tych ustępów.

Zdaniem Sądu środki lub wartości pieniężne w walucie obcej, które otrzymuje Skarżąca nie mogą być traktowane jako jej "należności". Orzecznictwo sądów administracyjnych okoliczność otrzymywania środków lub wartości pieniężnych w walucie obcej w kontekście różnic kursowych wiąże z zapłatą zobowiązania cywilnoprawnego, w tym z darowizną. Cechą wspólną jest jednak ustalenie, że te środki lub wartości pieniężne w walucie obcej otrzymuje się lub nabywa na własność, wtedy można mówić o "otrzymywaniu należności" w tym zakresie. Wykonywanie zadań wynikających z prawa publicznego, które prowadzą do otrzymania przez Skarżącą środków lub wartości pieniężnych w walucie obcej nie może być jednak utożsamiane z otrzymywaniem przez Skarżącą "należności". Skarżąca nie jest dla jej uczestników kontrahentem, w cywilistycznym znaczeniu, realizującym zdarzenia gospodarcze, ale wykonuje na ich rzecz zadania określone w przepisach prawa krajowego i wspólnotowego.

9.2. Jak wynika z wyżej przytoczonych przepisów oraz z opisu stanu faktycznego, masa majątkowa funduszy stanowi współwłasność łączną uczestników. Celem wniesienia przez uczestników papierów wartościowych i środków pieniężnych w walucie obcej nie jest więc definitywne przeniesienie ich własności na K, lecz wyłącznie złożenie tych aktywów na zabezpieczenie. Zatem zarówno te środki, jak też pożytki uzyskane z tytułu zarządu tymi środkami, są uzyskiwane na rachunek uczestników będących współwłaścicielami tych środków. K. podejmuje wprawdzie decyzje inwestycyjne dotyczące przekazanych mu środków, gdyż jest ustawowo uprawniona do zarządu tymi środkami w imieniu własnym, jednakże co należy podkreślić, że nie może nimi swobodnie dysponować. Decyzje podejmowane przez Skarżącą w zakresie obrotu powierzonymi mu środkami są ograniczone do możliwości enumeratywnie wskazanych w ustawie i regulaminach. W tym zakresie Skarżąca działa na rachunek uczestników. Nie można zatem twierdzić, że Skarżąca w jakimkolwiek momencie staje się definitywnym właścicielem powierzonych mu środków, ani że otrzymywane przez nią środki lub wartości pieniężne w walucie obcej są jej należnościami. Obowiązki Skarżącej względem uczestników funduszu rozliczeniowego i zabezpieczającego wynikają z przepisów prawa publicznego i wydanych na jego podstawie regulaminów, a więc nie są wynikiem nawiązanego stosunku zobowiązaniowego w cywilistycznym jego znaczeniu. Przysporzenia majątkowe na rachunkach funduszów, którymi zarządza Skarżąca nie są jej przysporzeniami majątkowymi, ale przysporzeniami uczestników funduszy. Analogicznie będzie w przypadku zmniejszenia masy funduszy.

Masa aktywów walutowych funduszy nie stanowi należności Skarżącej, którymi mogłaby ona swobodnie dysponować i rozporządzać. Jak wynika z opisu stanu faktycznego, wnoszone środki pieniężne są wyodrębniane przez Skarżącą w wewnętrznej ewidencji, jako środki uczestników będące w zarządzie Skarżącej. Środki te nie są wykazywane w sprawozdaniach finansowych Spółki, jako środki własne. Skarżąca nie może korzystać z nich w sposób dowolny, gdyż środki te mogą być wydatkowane wyłącznie na cele związane z realizacją zadań Skarżącej, określonych w u.o.i.f. oraz wydanych na jej podstawie regulaminach, które stanowią integralną część umów o uczestnictwo w systemach rozliczeń i podlegają zatwierdzeniu przez Komisję Nadzoru Finansowego.

Zdaniem Sądu, rację ma Skarżąca porównując okoliczności otrzymywania przez nią środków lub wartości pieniężnych w walucie obcej do otrzymywania kaucji lub depozytów. Fundusz zabezpieczający w istocie pełni funkcję kaucyjną. Opisywane we wniosku o interpretację inwestowanie przez K. na zlecenie Skarżącej środków pieniężnych nie może obalać treści przepisów u.o.i.f., które stanowią o własności tych środków przez uczestników Skarżącej, a nie przez nią samą,

9.3. Jak podano w opisie stanu faktycznego, do przewłaszczenia w celu zabezpieczenia dochodzi w sytuacji wniesienia przez uczestników papierów wartościowych. Jednakże, K. nie dokonuje obrotu ani inwestycji papierami wartościowymi złożonymi na rachunek K., jako zabezpieczenie. Wniesione papiery wartościowe są wyłącznie przechowywane na rachunku, a K. nie dokonuje żadnych zmian w ich stanie. Zgodnie z regulacjami nie może też ich użyć w żadnym innym celu niż związany z realizacją zadań ustawowych (czyli wykorzystania, jako zabezpieczenie). Jak twierdzi Skarżąca, jedynymi operacjami, które mają miejsce w związku z wniesieniem tych papierów jest wyłącznie dokonanie ich zwrotu uczestnikowi (chyba, że zajdą okoliczności, które będą uzasadniały zatrzymanie papierów wartościowych przez K.).

Mając to na względzie, w ocenie Sądu powyższe wywody dotyczące otrzymywania obcych walut mają też odniesienie do otrzymywania papierów wartościowych wyrażonych w walucie obcej.

9.4. Organ interpretacyjny trafnie zuważa, że odnosząc się do istoty różnic kursowych zdefiniowanych w art. 15a ust. 2 pkt 3 i ust. 3 pkt 3 u.p.d.o.p. pewnym uproszczeniem jest, przyjęte w powszechnym użyciu i nazewnictwie, określanie tych różnic jako różnice "od własnych środków pieniężnych". W literalnym brzmieniu tych przepisów faktycznie nie używa się określenia "własne środki lub wartości pieniężne".

Zdaniem Sądu, błędem byłoby jednak przyjmowanie, że art. 15a ust. 2 pkt 3 i ust. 3 pkt 3 u.p.d.o.p. dotyczy także środków i wartości nie stanowiących własności podatnika, a będących własnością innych osób lub podmiotów. W takim razie ewentualne dodatnie różnice kursowe tworzyłyby przychody u Skarżącej zwiększające jej zobowiązania podatkowe, ale bez możliwości pomniejszenia o te zobowiązania masy funduszy rozliczeniowych i zabezpieczających, które to masy nie stanowią przecież majątku Skarżącej. Podatek dochodowy Skarżąca zobowiązana byłaby zapłacić z jej własnego majątku, chociaż "przychody" jej majątku by nie stanowiły.

10. Ustawodawca w art. 15a ust. 2 pkt 3 i ust. 3 pkt 3 u.p.d.o.p. wprost wskazuje, że różnice kursowe powstają również w razie "zapłaty lub innej formy wypływu środków". Wykładnia literalna i systemowa wewnętrzna nakazuje uwzględniać w wyjaśnianiu znaczenia tych pojęć treść art. 15a ust. 4 u.p.d.o.p., który mówi o "zapłacie zobowiązań".

Wskazane wyżej unormowania u.o.i.f. nie pozwalają przyjąć, że Skarżąca zwracając środki lub wartości pieniężne w walucie obcej w momencie zakończenia uczestnictwa w funduszu reguluje swoje zobowiązania. W opisie stanu faktycznego wyjaśniono, że wpłaty dokonane w walucie euro (jeżeli nie zaistnieje konieczność ich wykorzystania na cele gwarancyjne) będą zwracane uczestnikom w tej samej walucie. To samo dotyczy zwrotu papierów wartościowych.

W ocenie Sądu, zwrotu środków lub wartości pieniężnych w walucie obcej nie należy więc uznawać za zapłatę zobowiązań. Także pojęcie "innej formy wypływu środków" nie powinno być odrywane od stosunków zobowiązaniowych. Rację miałby organ, gdyby ów "wpływ środków" odbywał się kosztem uszczuplenia majątku Skarżącej, lecz opis stanu faktycznego przedstawiony we wniosku o interpretację wskazuje, że tak nie jest. Wyzbyć się można tylko z tego co się uprzednio uzyskało.

Zapłata lub wypływ środków lub wartości może nastąpić, jeżeli wcześniej nastąpiło otrzymanie należności lub nabycie tych środków lub wartości do majątku podatnika. Może to przykładowo mieć miejsce w przypadku wypłaty dywidendy (nie jest kosztem podatkowym) z konta walutowego podmiotu wypłacającego dywidendę w walucie obcej, co może doprowadzić do powstania różnicy kursowej.

11. 1. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdzając, że organ interpretacyjny naruszył przepis art. 15a ust. 2 pkt 3 i ust. 3 pkt 3 u.p.d.o.p. w stopniu wpływającym na wynik sprawy, uchylił zaskarżoną interpretację na podstawie art. 146 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.

11.2. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ interpretacyjny winien dokonać oceny stanowiska strony zaprezentowanego we wniosku, z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej w niniejszym wyroku.

12. Na wniosek strony Skarżącej Sąd zasądził na jej rzecz zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości obejmującej wpis w wysokości 200 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł i koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł (art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w związku z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych - tekst jedn. Dz. U. poz. 1804).