Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 286/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2017-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 88 ust. 1 pkt 1, ust. 2, art. 89 ust. 1, ust. 4.
journal: Dz.U. 2015 poz 1651
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jedn.
article: art. 107 par. 3.
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędziowie Sędzia WSA Teresa Cisyk (spr.) Sędzia WSA Ewa Janowska Protokolant St. inspektor sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2017 r. sprawy ze skargi A S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi, wniesionej przez A S.A. z siedzibą w [...] Oddział w [...] (zwana dalej też Spółką lub skarżącą), jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 czerwca 2016 r., [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Dobrzeń Wielki z dnia 11 marca 2016 r. wymierzającą Spółce administracyjną karę pieniężną za usunięcie bez wymaganego zezwolenia drzew z terenu działki nr a, k.m. [...], obręb [...], w wysokości 76.137,58 zł.

Wniesienie skargi poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu:

W dniu 3 listopada 2011 r. Spółka złożyła w Urzędzie Gminy Dobrzeń Wielki wniosek z dnia 2 listopada 2011 r. o wydanie zezwolenia na usunięcie z pasa technologicznego linii 110 kV relacji [...] - [...] pojedynczych drzew zagrażających funkcjonowaniu przedmiotowej linii energetycznej, m.in. 5 drzew gatunku sosna pospolita i 3 drzew gatunku brzoza brodawkowata z działki nr a, obręb [...], stanowiącej własność I. Ś.

W wyniku przeprowadzonych oględzin na miejscu w dniu 2 grudnia 2011 r., podczas których stwierdzono usunięcie drzew - 5 sosen pospolitych i 3 brzóz brodawkowatych - rosnących w pasie technologicznym linii energetycznej 110 kV, Wójt Gminy Dobrzeń Wielki decyzją z dnia 6 lutego 2012 r., nr [...], m.in. umorzył postępowanie w sprawie wydania decyzji zezwalającej na usunięcie ww. drzew (pkt III ppkt 4 decyzji).

Następnie, zawiadomieniem z dnia 20 kwietnia 2012 r. Wójt Gminy poinformował Spółkę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie usunięcia drzew rosnących w pasie technologicznym napowietrznej linii energetycznej 110 kV relacji [...] - [...] na działce nr a. W zawiadomieniu zawarte zostało również pouczenie o przysługujących stronie uprawnieniach (art. 10 § 1 K.p.a.). Decyzją z dnia 19 lipca 2013 r. Wójt Gminy Dobrzeń Wielki wymierzył Spółce administracyjną karę pieniężną w wysokości 231.509,04zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 8 drzew.

Rozpatrując odwołanie Spółki od tej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 26 czerwca 2014 r., wydaną na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało na naruszenie przepisów procedury administracyjnej, w szczególności postępowania dowodowego, w tym art. 79 § 1 K.p.a. w zakresie przesłuchania świadka – R. L.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania Wójt Gminy Dobrzeń Wielki decyzją z dnia 11 marca 2016 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1, ust. 2 oraz art. 89 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2015 r. poz. 1651, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, wymierzył Spółce administracyjną karę pieniężną w wysokości 76.137,58 zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 8 drzew z gatunku sosna pospolita i 1 drzewa rodzaju dąb, z działki nr a, k.m. [...], obręb [...]. W uzasadnieniu decyzji organ szczegółowo zrelacjonował przebieg postępowania dowodowego i opisał ustalony stan faktyczny sprawy. Podał m.in., że Spółka A jako właściciel urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, zobowiązana była - zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody - do wystąpienia z wnioskiem o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności wizji lokalnych, wyjaśnień składanych przez strony, przesłuchania świadka, organ ustalił, że na ww. terenie bez wymaganego prawem zezwolenia zostało usuniętych 8 drzew, a ich wiek przekraczał 10 lat. Wskazał, że zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, a jeżeli ustalenie obwodu usuniętego lub zniszczonego drzewa było niemożliwe z powodu braku kłód, to zgodnie z art. 89 ust. 4 tej ustawy, do wyliczenia kary administracyjnej przyjmuje się najmniejszą średnicę pnia i pomniejsza wyliczony obwód o 10%. Wyniki dokonanych pomiarów organ przedstawił w formie tabelarycznej. Jednocześnie zaznaczył też, iż do dnia zapadłego rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie nie zostały wydane rozporządzenia, o których mowa w art. 85 ust. 7 ustawy, stąd do obliczeń przyjęto stawki oraz współczynniki obowiązujące dotychczas.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Zarzuciła decyzji naruszenie art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody oraz art. 80 K.p.a. w zw. z art. 107 § 1 i § 3 oraz art. 6 - 8 K.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, wskutek zaniechania sprawdzenia, czy Spółka wiedziała o wycince drzew bez zezwolenia, czy godziła się na nią i czy mogła jej zapobiec. Uzasadniając swoje stanowisko powołała się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, z którego jej zdaniem wynika, że organ, orzekając o nałożeniu kary za usunięcie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, powinien wykazać i udowodnić, że właściciel nieruchomości co najmniej wiedział o usuwaniu drzew z jego nieruchomości i na takie działanie się godził. Spółka wywiodła, iż wyłączenie tej odpowiedzialności może nastąpić tylko wówczas, gdy wycinka, czy usuniecie drzew i krzewów, nastąpiło bez wiedzy i zgody posiadacza gruntu. Zdaniem Spółki, organ nie zbadał istnienia ww. przesłanek. Jednocześnie oświadczyła, że nie wiedziała o wycince drzew, stąd nie mogła się na nią godzić, ani jej zapobiec. Spółka podkreśliła, że zlecenie przedsiębiorstwu B w [...] usunięcia drzew, które zagrażały funkcjonowaniu budowanej linii elektroenergetycznej, a także podzlecenie skierowane do Konsorcjum firm C i D "nie opiewały" na usunięcie drzew bez wymaganego przepisami prawa zezwolenia. Dodała, że firma B o takie zezwolenie wystąpiła. Natomiast o wycince drzew bez zezwolenia Spółka dowiedziała się po fakcie ich usunięcia, dlatego jej zdaniem, nieuprawniony jest pogląd organu, że Spółka godziła się na ich usunięcie. W ocenie Spółki, brak jest związku przyczynowego między zaniechaniem posiadacza nieruchomości a usunięciem drzew, co skutkuje tym, że wymierzenie kary przez organ było niedopuszczalne.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia 30 czerwca 2016 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy powyższą decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium stwierdziło, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności, wskazując na przepis art. 53 ust. 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 poz. 1045), w związku z art. 83 ust. 1 pkt 2 i art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody, Kolegium przyjęło, iż kluczową okolicznością w sprawie było ustalenie oraz wykazanie "komu należy przypisać odpowiedzialność za usunięcie drzew bez wymaganego prawem zezwolenia." W tej materii Kolegium wskazało na ustalony w tej sprawie stan faktyczny, mający odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Wynika bowiem z niego, że w czasie kiedy usunięto sporne drzewa (rosnące w pasie technologicznym napowietrznej linii energetycznej 110 kV relacji [...] - [...] na działce nr a, k. m. [...], obręb [...], będącej własnością I. Ś.), tj. przed dniem 2 grudnia 2011 r., działające w imieniu i na rzecz właściciela urządzeń, czyli skarżącej Spółki, B Spółka z o.o. w [...] (umowa Nr [...] dot. inwestycji pn. "Przebudowa istniejącej linii napowietrznej 110 kV relacji [...] - [...] - [...] przebiegającej przez teren województwa opolskiego wraz z opracowaniem dokumentacji techniczno-prawnej"), zleciło wycinkę ww. drzew Konsorcjum firm C i D. Bezpośrednio prowadzącym wycinkę był R. L., a okoliczności te znajdują potwierdzenie również w jego zeznaniach. Oświadczył, że w IV kwartale 2011 r. wykonał wycinkę wskazanych drzew na zlecenie B, przy czym zleceniodawca nie poinformował go o braku zezwolenia na usunięcie drzew, a "wycinka miała zostać wykonana nie później niż 30.11.2011 r." Jednocześnie podniósł, iż kolejność wykonania prac uzgodnił z kierownikiem budowy.

Zdaniem Kolegium, w tak ustalonym stanie faktycznym przedmiotowej sprawy nie sposób przypisać odpowiedzialności za usunięcie drzew bez wymaganego prawem zezwolenia innemu podmiotowi niż właścicielowi urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, tj. A S.A. w [...]. Kolegium wyjaśniło, że nawet w sytuacji, gdy zezwolenie na wycinkę drzew miał uzyskać wykonawca inwestycji objętej umową Nr [...], to trzeba zauważyć, że składając wniosek - o którym mowa w art. 83 ust. 1 pkt 2 ustawy - wykonawca mógł działać tylko w imieniu właściciela urządzeń, a zezwolenie byłoby wydane również na rzecz tego podmiotu, tj. A S.A. w [...]. W świetle opisanego stanu faktycznego, odnosząc się do argumentów odwołania zmierzających do uwolnienia się Spółki od zarzutu wycinki drzew bez zezwolenia, Kolegium podniosło, że w sprawie bezsprzecznym jest, iż posiadaczem gruntów znajdujących się pod przebiegającymi przez tą działkę liniami energetycznymi jest skarżąca Spółka A, jako właściciel tych urządzeń, a prace prowadzone w obrębie tej nieruchomości dotyczące ww. urządzeń były prowadzone niewątpliwie na rzecz ich właściciela. W przedstawionych okolicznościach sprawy, w ocenie Kolegium, nie sposób przyjąć, iż działanie wykonawcy nosiło znamiona działania osoby trzeciej bez wiedzy Spółki A, czy też nie było objęte jej zgodą. Oznacza to, że zaistniały podstawy do wymierzania Spółce administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia drzew, na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy. Usunięcie drzew bez zezwolenia określa się jako tzw. delikt administracyjny, zatem nie jest on uzależniony od winy sprawcy. Ponadto, dla odpowiedzialności z art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy bez znaczenia jest, czy posiadacz nieruchomości dokonał usunięcia drzew osobiście, czy też odbyło się to za jego zgodą lub wiedzą, czy też w wyniku jego zaniechań, np. w prawidłowej ochronie drzew i krzewów. Administracyjna kara pieniężna za usunięcie drzew bez zezwolenia może być wymierzona posiadaczowi nieruchomości zarówno wówczas, kiedy dokonał on wycięcia tych drzew osobiście, jak i kiedy zlecił wykonanie tej czynności innemu podmiotowi. Przerzucenie zatem odpowiedzialności wynikłej z deliktu administracyjnego na wykonawcę zlecenia nie znajduje uzasadnienia w przepisach ustawy o ochronie przyrody. Kolegium stwierdziło, iż kara pieniężna nie mogła zostać nałożona na firmę (B w [...] Sp. z o.o.) wykonującą czynności zlecone jej przez Spółkę A, czy podwykonawcę, którym był R. L. Wobec powyższego Kolegium zanegowało stanowisko Spółki prezentowane w odwołaniu, iż od odpowiedzialności za wycinkę drzew bez zezwolenia posiadacz nieruchomości może się uwolnić, jeżeli dowiedzione zostanie, że usunięcia drzew dokonała osoba trzecia, inna niż posiadacz nieruchomości, że nastąpiło to bez jego wiedzy i możliwości zapobieżenia tej sytuacji. Kolegium zwróciło także uwagę na zapisy ustawy nowelizacyjnej, przyjmując, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi przypadek "względniejszej" kary wymierzonej według nowych przepisów. Zgodnie bowiem z art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, w nowym (ustalonym ustawą zmieniającą) brzmieniu, administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1-3 ustawy, ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, podczas gdy według dotychczasowych przepisów kara administracyjna wynosiła trzykrotność tej opłaty. Przy czym w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew przyjęto stawki dotychczasowe, z powodu braku wydania w tym zakresie nowego aktu.

We wniesionej skardze Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, podnosząc zarzut naruszenia:

- art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody i art. 80 K.p.a. w związku z art. 107 § 1 i 3 oraz art. 6 - 8 K.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie wskutek zaniechania sprawdzenia, czy Skarżąca wiedziała o wycince drzew bez zezwolenia, czy godziła się na nią i czy mogła jej zapobiec.

W uzasadnieniu skargi Spółka wywodziła, że nie wiedziała o wycince drzew, nie mogła się zatem na nią godzić ani też jej zapobiec. Skarżąca bowiem w dniu 3 listopada 2011 r. wystąpiła do Wójta z wnioskiem o wydanie zezwolenia na usunięcie m.in. drzew na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy i to ze względu na fakt, iż zagrażały one funkcjonowaniu budowanej przez Skarżącą linii elektroenergetycznej. Przyznała, że nie zaprzecza, że zleciła dokonanie wycinki drzew firmie B, która z kolei podzleciła tę wycinkę Konsorcjum firm C i firmie D. Jednakże, co podkreśliła skarżąca, ani zlecenie skierowane do B, ani podzlecenie B przekazane wykonawcom "nie opiewały na usunięcie drzew bez wymaganego przepisami prawa zezwolenia." Wręcz przeciwnie, skarżąca zleciła uzyskanie zezwoleniu na wycinkę drzew firmie B i o takie zezwolenie ona wystąpiła do Wójta, na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy. Skarżąca podniosła, że działanie polegające na wystąpieniu o zezwolenie na wycinkę drzew bez opłat, a następnie dokonywaniu jej bez takiego zezwolenia z narażeniem się na wysokie kary pieniężne należy uznać za nielogiczne, co powinno skłonić SKO do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie, czego jednak nie uczyniono, naruszając tym samym przepis art. 80 K.p.a. w zw. z art. 107 § 1 i 3 oraz art. 6 - 8 K.p.a. Skarżąca zaakcentowała, że o wycince drzew bez zezwolenia dowiedziała się już po tym fakcie, a zatem w świetle stanowiska zawartego w wyroku WSA w Krakowie z dnia 13 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 316/11 (LEX nr 93300), nieuprawniony jest pogląd SKO, że Spółka godziła się na ich usunięcie, a tym samym brak jest związku przyczynowego między zaniechaniem posiadacza nieruchomości a usunięciem drzew. Zdaniem skarżącej, niedopuszczalne było w niniejszej sprawie nałożenie administracyjnej kary na Spółkę, wobec powyższego skarga zasługuje na uwzględnienie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie sądowej pełnomocnik skarżącej wnosił i wywodził jak w skardze. Dodatkowo podkreślił, że skarżąca Spółka nie miała wiedzy o wycince, a jej stanowisko zostało poparte w orzecznictwie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm., oznaczana dalej jako P.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 P.p.s.a. sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.), zaś jednym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 P.p.s.a.

Orzekanie w granicach sprawy (art. 135 P.p.s.a.) oznacza sprawę będącą przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność, jako pochodną określonego stosunku administracyjnoprawnego i odbywa się z uwzględnieniem ówcześnie obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, stwierdzeniem ich nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa przewidziane są w art. 145 § 1 P.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu, stosownie do art. 151 P.p.s.a.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2015 r. poz. 1651, z późn. zm., dalej oznaczona jako ustawa).

Na wstępie z uwagi na nowelizację ustawy, do której doszło w trakcie trwania postępowania, dla rozstrzygnięcia sprawy niezbędne jest dokonanie wykładni przepisów ustawy pod kątem zasad odpowiedzialności za usunięcie drzew, a także przeanalizowanie przepisów międzyczasowych.

Postępowanie w kontrolowanej sprawie zostało wszczęte w dniu 20 kwietnia 2012 r. (pismo Wójta Gminy Dobrzeń Wielki informujące o wszczęciu postępowania z urzędu). Zgodnie z ówczesnym brzmieniem art. 88 ust. 1 ustawy wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierzał administracyjną karę pieniężną za:

1) zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów spowodowane niewłaściwym wykonywaniem robót ziemnych lub wykorzystaniem sprzętu mechanicznego albo urządzeń technicznych oraz zastosowaniem środków chemicznych w sposób szkodliwy dla roślinności;

2) usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia; usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości;

3) zniszczenie drzew, krzewów lub terenów zieleni spowodowane niewłaściwym wykonaniem zabiegów pielęgnacyjnych.

Powyższy przepis został zmieniony przez ustawę z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1045, dalej określana jako "ustawa zmieniająca"). Zmiany w ustawie wynikają z art. 29 ustawy zmieniającej. Zgodnie z jego aktualnym brzmieniem, obowiązującym od dnia 28 sierpnia 2015 r. wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za:

1) usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia;

2) usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości;

3) zniszczenie drzewa lub krzewu;

4) uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa.

Natomiast zgodnie z art. 88 ust. 2 ustawy, w brzmieniu obowiązującym obecnie kara, o której mowa w ust. 1, jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości.

W niniejszej sprawie znaczenie ma również przepis intertemporalny - art. 53 ust. 3 ustawy zmieniającej, zgodnie z którym do postępowań w sprawach, o których mowa w art. 88 i art. 89 ustawy zmienianej w art. 29, w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie art. 29 pkt 11 w zakresie art. 88 i art. 89 ustawy zmienianej w art. 29, stosuje się przepisy dotychczasowe, chyba że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 29, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, byłaby względniejsza.

Stwierdzić zatem trzeba, że co do zasady do postępowań, które zostały wszczęte, ale nie zakończone przed nowelizacją przepisów ustawy zastosowanie znajdą przepisy dotychczasowe, tj. w brzmieniu sprzed zmiany. Ustawodawca uczynił wyjątek jedynie dla sytuacji, gdy kara pieniężna na podstawie przepisów nowych byłaby względniejsza niż ta, którą należałoby wymierzyć na podstawie przepisów dotychczasowych.

W przypadku postępowania, które wszczęto przed wejściem w życie nowelizacji należy zatem obliczać wysokość kary na podstawie takich przepisów, które będą dla strony względniejsze. Z reguły będzie to zatem kara przewidziana w przepisach nowych. Pozostałe kwestie istotne, w tym dotyczące zasad nakładania kary oraz kręgu podmiotów, na które kara winna być nałożona, rozstrzygać należy na podstawie przepisów dotychczasowych.

Zauważyć należy, że art. 88 ust. 2 ustawy w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą wyraźnie wskazuje, na kogo można nałożyć karę za usunięcie drzew. Oprócz posiadacza nieruchomości wymienia on właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, a nadto inny podmiot, jeżeli działał on bez zgody posiadacza nieruchomości. Przed dniem 28 sierpnia 2015 r. przepisy ustawy nie zawierały takiego wskazania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmowano jednak w jednolity sposób, że karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez zezwolenia można wymierzyć jedynie tym podmiotom, które są uprawnione do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów z terenu danej nieruchomości (zob. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2320/10, ONSAiWSA 2013/1/10 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Gd 121/13, Lex Omega nr 1326579). Stosownie do art. 83 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy zmieniającej, wniosek o zezwolenie na usunięcie drzew złożyć mogli posiadacz nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości, a także właściciel urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 K.c. W odróżnieniu od aktualnego stanu prawnego nie było zatem przed dniem 28 sierpnia 2015 r. podstaw do nałożenia omawianej kary na inny podmiot, który drzewa usunąłby bez zgody posiadacza nieruchomości. Z uwagi na przedstawioną wyżej wykładnię art. 53 ust. 3 ustawy zmieniającej podstaw takich nie ma również aktualnie w sprawach, które - jak niniejsza - zostały wszczęte i nie zostały zakończone przed tą datą.

Kolejną kwestią, na którą należy zwrócić uwagę jest charakter odpowiedzialności, przewidzianej w art. 88 ust. 1 ustawy, że usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia stanowi delikt administracyjny, w którym nie bada się stopnia zawinienia strony (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2262/10, Lex Omega nr 1138121; por. także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 268/11, Lex Omega nr 1096929), ani nieokreślonych ustawowo okoliczności, które mogłyby wyłączyć odpowiedzialność w tym zakresie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 2009 r., sygn. akt II OSK 291/08, Lex Omega nr 529915). Zobiektywizowana odpowiedzialność administracyjna, o której mowa w art. 88 ust. 1 ustawy oznacza, że wystarczy tylko wystąpienie tzw. bezprawia administracyjnego, a więc wykazanie związku przyczynowego między działaniem danego podmiotu a wycięciem drzew i krzewów, spowodowanego działaniem posiadacza danej nieruchomości (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 marca 2010 r., sygn. akt II OSK 440/09, Lex Omega nr 597595).

Skoro odpowiedzialność została zobiektywizowana, to nieistotnym jest czy posiadacz nieruchomości dokonał wycięcia osobiście, czy też wynajął w tym celu inny podmiot czynność tę zlecając, nieistotna z punktu widzenia tej postaci odpowiedzialności jest także świadomość czy też brak świadomości konieczności uzyskania stosownego zezwolenia (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 1022/14, Lex Omega nr 1647315).

Skład Sądu orzekającego w niniejszej sprawie pozostaje w przekonaniu, że żaden z przepisów ustawy nie daje podstaw do przyjęcia, iż niezbędnym warunkiem nałożenia na właściciela lub posiadacza nieruchomości administracyjnej kary pieniężnej za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia jest wykazanie, że właściciel lub posiadacz nieruchomości wiedział o usunięciu drzew, ewentualnie zlecił ich wycinkę lub wyraził na to zgodę i działanie takie akceptował (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2011 r., sygn. akt II OSK 299/10, Lex Omega nr 992536).

Dostrzec przyjdzie, że obiektywnego charakteru odpowiedzialności administracyjnej za omawiany delikt nie zakwestionował Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt SK 6/12 (Dz. U. z 2014 r. poz. 926). Trybunał orzekł w tym wyroku, że art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy przez to, że przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z sentencji wyroku wyraźnie wynika, że sprzeczności z Konstytucją Trybunał dopatrzył się nie w samym charakterze odpowiedzialności administracyjnej, ale w automatyzmie, jaki cechował sposób wyliczania opłaty za usunięcie drzew bez zezwolenia. Trybunał podkreślił jednocześnie, że nie kwestionuje całego mechanizmu ochrony przyrody (zadrzewień), na który składają się: obowiązek uzyskania - co do zasady - uprzedniego zezwolenia właściwego organu na usunięcie drzewa lub krzewu, połączony - w określonych ustawą sytuacjach - z uiszczeniem opłaty (w racjonalnej wysokości), oraz kara za niepodporządkowanie się temu obowiązkowi. Nie podważył również przyjętej koncepcji kary administracyjnej, jako sankcji za samo bezprawne zachowanie naruszające obowiązek administracyjnoprawny, pod warunkiem jednak stworzenia prawnych możliwości uwzględniania w procesie karania indywidualnych okoliczności konkretnego przypadku.

W niniejszej sprawie wystarczającą przesłanką nałożenia kary na skarżącą było więc ustalenie, że drzewa zostały usunięte bez uzyskania wymaganej prawem zgody właściwego organu, przez podmiot, któremu skarżąca takie usunięcie zleciła, a więc wyraziła zgodę na wkroczenie w jej władztwo jako posiadacza na terenie nieruchomości w taki właśnie sposób.

Zatem, jeżeli uprawnioną do ubiegania się o zgodę na wycinkę drzew była A S.A. w [...], to również na tę Spółkę powinna być nałożona kara z tytułu wycięcia drzew bez zezwolenia. Na tej Spółce spoczywał bowiem obowiązek uzyskania zezwolenia i Spółka powinna wykazać się w tym względzie należytą starannością. To również skarżąca Spółka była zobowiązana do dopilnowania, aby zlecone prace nie były wykonane przed uzyskaniem zezwolenia. Nie można przystąpić do wycinki drzew, jeśli decyzja pozwalająca na ich usunięcie nie jest jeszcze ostateczna. W takim przypadku wycięcie drzew jest nielegalne (patrz: wyrok NSA z dnia 5 października 2012 r., sygn. akt II OSK 1060/11, LEX nr 1218398). Natomiast, podnieść przyjdzie, że odrębną kwestią jest niewywiązanie się z umowy cywilnoprawnej, która to kwestia nie może być przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że skarżąca zleciła wycinkę drzew, z gatunku sosna pospolita i dąb, bez wymaganego zezwolenia właściwego organu administracji publicznej, podobnie jak bezsporny jest fakt, iż kłody wyciętych drzew zostały usunięte. Sporna pozostaje kwestia wieku wyciętych drzew oraz sposobu dokonania pomiarów pozostawionych pni i ustalenia na tej podstawie wysokości kary.

Organ pierwszej instancji dokonując ustaleń w zakresie wieku ściętych drzew posiłkował się wynikami oględzin ujętymi w protokole sporządzonym przy udziale, między innymi p. C. - dendrologa. W protokole oględzin przeprowadzonych w dniu 21 maja 2012 r. dendrolog ustalił rodzaje ściętych drzew, ich wiek oraz dokonał pomiarów najmniejszych promieni usuniętych drzew, które wyniosły dla sosny pospolitej:

15 cm, 10 cm, 10 cm, 12,5 cm, 16,5 cm, 13 cm, 7 cm, 5 cm, oraz jedno drzewo gatunku dąb o promieniu 8 cm. Pnie drzew oznakowano oraz sporządzono dokumentację fotograficzną. Minimalne średnice pni wyniosły natomiast dla sosny pospolitej: 26 cm, 17 cm, 16 cm, 23 cm, 31 cm, 23 cm, 16 cm, 15 cm oraz dla dębu 15 cm.

Z powyższego wynika, że organy administracji obu instancji prawidłowo w kontrolowanym postępowaniu wykazały fakt całkowitego wycięcia drzew.

Z punktu widzenia zastosowanej sankcji pieniężnej, są to fakty najistotniejsze. Na działce o numerze a w miejscowości [...], doszło do usunięcia drzew bez zezwolenia, którego to zezwolenia nie otrzymała skarżąca Spółka, będąca posiadaczem nieruchomości i właścicielem urządzeń przesyłowych (linii elektroenergetycznej), uprawniona do ubiegania się o zezwolenie na wycięcie drzew zagrażających funkcjonowaniu urządzeń przesyłowych i jako właściciel urządzeń przesyłowych, wskazana wprost ustawą o ochronie przyrody jako jeden z adresatów kary pieniężnej nakładanej za usunięcie drzew bez zezwolenia.

Zważywszy, że posiadaczem gruntów znajdujących się pod przebiegającymi przez ww. działkę liniami energetycznymi jest Spółka A, zaś przedsiębiorstwo B w [...], podzleciło Konsorcjum firm C i D, usunięcie przedmiotowych drzew, to należy zaaprobować stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że kara pieniężna nie mogła zostać nałożona na B, jak również podwykonawcę, którym był R. L., gdyż ww. podmioty wykonywały czynności zlecone przez Spółkę A.

Za trafne zatem Sąd uznał argumenty organu odwoławczego, że przerzucanie odpowiedzialności wynikłej z deliktu administracyjnego na wykonawcę czy podwykonawcę zlecenia nie znajduje uzasadnienia w przepisach ustawy o ochronie przyrody. Nadto nie można utożsamiać prac zleconych wykonawcy na terenie należącym do posiadacza nieruchomości z takim działaniem osoby trzeciej, o którym posiadacz nie miał i nie mógł mieć wiedzy. W tym kontekście, zasadnie Kolegium wskazuje, że Spółka A udzieliła H. Z., reprezentującemu Spółkę B, pełnomocnictwa (nr [...]) do jednoosobowego podejmowania w imieniu A czynności proceduralnych przed właściwymi organami administracji samorządowej oraz instytucjami i osobami fizycznymi w celu realizacji zadania pn. "Przebudowa istniejącej linii napowietrznej 110 kV relacji [...] - [...] - [...] przebiegającej przez teren województwa opolskiego wraz z opracowaniem dokumentacji techniczno-prawnej" w zakresie załatwienia wszelkich spraw formalno-prawnych związanych z realizacją tego zadania zgodnie z wymogami prawa budowlanego, w tym do występowania w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez Urząd Gminy Dobrzeń Wielki, dotyczącym usunięcia drzew w związku z realizacją przedmiotowej inwestycji. Pełnomocnictwo to zostało udzielone na czas wykonania czynności w nim określonych (czyli w okresie usunięcia przedmiotowych drzew).

W rozpoznawanej sprawie organy administracji dokonały analizy okoliczności faktycznych sprawy zarówno poprzez pryzmat wyszczególnionych art. 83f ust. 1 ustawy przypadków wyłączenia z obowiązku uzyskiwania zezwolenia na wycięcie drzew, trafnie nie dopatrując się w nich zaistnienia któregokolwiek z przypadków takiego wyłączenia, jak też poprzez pryzmat ustawowych okoliczności uzasadniających odstąpienie od wymierzania kary lub częściowe jej umorzenie, wskazanych w art. 89 ust. 1-11 ustawy o ochronie przyrody. Nie nasuwa też wątpliwości prawidłowość wyliczenia kary pieniężnej oparta na bezpośrednim pomiarze pni drzew i zastosowaniu urzędowych stawek i współczynników różnicujących stawki. Samego wyliczenia kwoty kary skarżąca Spółka zresztą nie kwestionuje.

Przepisy, których naruszenie zarzuca spółka tj. art. 6 - 8, 80 § 1 i 107 § 1 i 3 K.p.a. nakazują organom administracji publicznej wyjaśnienie istotnych dla załatwienia sprawy okoliczności po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do jego uczestników, a także należytego i pełnego uzasadnienia decyzji. W kontrolowanym postępowaniu organy obu instancji w sposób wyczerpujący ustaliły okoliczności faktyczne sprawy i właściwie oceniły cały materiał dowodowy, a wyraz temu dały w uzasadnieniach swoich decyzji, w pełni oddających rzeczywisty stan rzeczy i zawierających należytą argumentację swoich stanowisk.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż brak jest w niniejszej sprawie takich okoliczności, które mogłyby wyłączyć odpowiedzialność skarżącej Spółki.

Wobec braku stwierdzenia w sprawie - mających wpływ na wynik sprawy - wad procesowych, jak i naruszeń przepisów prawa materialnego, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę jako nieuzasadnioną, oddalił.