Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 72/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2010-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Dowódca Jednostki Wojskowej~Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 71, 76  ust. 1 i 4,  art.75 ust. 3, art. 103
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych
article: art. 7, 77, 107
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Anna Klotz Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik Protokolant Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 marca 2010r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Dowódcy [...]Okręgu Wojskowego w B. z dnia [...] lipca 2008 r. nr[...] w przedmiocie świadczeń związanych z przywróceniem i zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję nr [...] Szefa [...]Sztabu Wojskowego w S. z [...] maja 2008r., 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza na rzecz skarżącego A. B. od Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w B. kwotę 3543 (trzy tysiące pięćset czterdzieści trzy) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

U z a s a d n i e n i e:

Decyzją z dnia [...] maja 2008 r. Nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] odmówił A. B. wypłacenia odsetek ustawowych od uposażeń za okres od dnia [...] 2003 r. do dnia [...] 2006 r. tj. od uposażeń wypłaconych po przywróceniu do zawodowej służby wojskowej oraz orzekł o braku obowiązku wyrównania A. B. uposażenia za okres od dnia [...] 2003 r. do dnia [...] 2006 r. o zaliczone na poczet tego uposażenia kwoty odprawy i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop w łącznej wysokości [...] zł, wypłacone w związku z nieskutecznym zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej.

W uzasadnieniu decyzji orzekający organ stwierdził, że sierż. szt. A. B. w dniu [...] 2003 r. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej na podstawie decyzji Nr [...]. Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] grudnia 2002 r.,

a następnie na skutek decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych Nr [...] z dnia [...] 2006 r., stwierdzającej nieważność powyższej decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego, Wojskowy Komendant Uzupełnień w [...] rozkazem dziennym Nr [...]

z dnia [...] 2006 r. ponownie przyjął sierż. szt. A. B. na stan ewidencyjny Komendy.

W związku z ponownym przyjęciem na stan Komendy ustalono, a następnie wypłacono w dniu [...]2006 r. sierż. szt. A. B. gratyfikacje urlopowe za rok 2004 i 2005, a następnie w dniu [...]2006 r. uposażenie za okres od dnia [...] 2003 r. do dnia [...]2006 r. oraz pozostałe należności, o których mowa w pozwie A. B. przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu o zapłatę. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] odmówił wypłacenia pozostałych należności, argumentując to tym, że nie pozostawał w zwłoce z ich wypłaceniem, gdyż roszczenie o wypłatę należności przez Wojewódzki Sztab Wojskowy w [...] stało się wymagalne w dniu przystąpienia wnioskodawcy do wykonywania obowiązków służbowych, po wcześniejszym uprawomocnieniu się decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych Nr [...]. z dnia [...] 2006 r. stwierdzającej nieważność decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego Nr [...]. z dnia [...] grudnia 2002 r. w sprawie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Zdaniem organu obowiązek wypłacenia uposażenia powstał po przywróceniu sierż. szt. A. B. do służby i przystąpieniu do wykonywania obowiązków służbowych i dopiero po otrzymaniu rozkazu Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...] Nr [...] z dnia [...] 2006 r. Wojewódzki Sztab Wojskowy w [...], jako płatnik uposażeń, mógł przystąpić do wypłaty przedmiotowych świadczeń za okres wsteczny. Świadczenia te wypłacono wnioskodawcy w następujących terminach:

1) [...].03.2006 r. - gratyfikacje urlopowe za rok 2004 i 2005,

2) [...].04.2006 r. - uposażenia za okres od dnia [...]2003 r. do dnia [...] 2006 r. oraz nagrodę roczną za 2003 r. i 2004 r. i dodatkowe uposażenie roczne za 2004 r.,

3) [...].04.2006 r. - ekwiwalent za przejazd raz w roku za 2004 r. i 2005 r.

Organ podkreślił również, że dokonując wypłaty uposażeń za okres od dnia [...]2003 r. do dnia [...]2006 r. płatnik tego świadczenia uwzględnił okoliczność, iż stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu sierż. szt. A. B. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej i w konsekwencji przywrócenie go do zawodowej służby wojskowej spowodowało odpadnięcie podstawy do wypłacenia wymienionemu podoficerowi świadczeń wiążących się ze zwolnieniem ze służby.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. B. wniósł o jej zmianę poprzez uwzględnienie w całości jego roszczeń, a w szczególności wypłacenie odsetek od poszczególnych kwot należności wypłaconych mu w związku z przywróceniem do służby, liczonych od dnia ich wymagalności do dnia ich wypłaty oraz zwrotu kwoty [...] zł, o której mowa wyżej, zdaniem odwołującego się bezprawnie potrąconej, wraz z odsetkami liczonymi od dnia jej potrącenia do dnia zapłaty.

Odwołujący zwrócił uwagę, że organ l instancji ma rację wskazując, iż dopiero od dnia doręczenia mu rozkazu o przywróceniu zainteresowanego do służby po uprawomocnieniu się decyzji o stwierdzeniu nieważności wcześniejszego rozkazu o zwolnieniu zainteresowanego ze służby, miał podstawę do wypłaty zainteresowanemu uposażeń i innych należności za okres pozostawania poza służbą, nie oznacza to jednak, że w tej sytuacji dopiero z tą chwilą przedmiotowe świadczenia stały się wymagalne, a co za tym idzie, że zainteresowany nie ma prawa żądania ich wypłaty wraz z odsetkami. Ponadto strona wskazała na niekonsekwencję organu I instancji w zakresie postrzegania przez niego skutków stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie wypowiedzenia stronie odwołującej się stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Podkreśla on bowiem skutek ex tunc stwierdzenia nieważności powyższej decyzji w odniesieniu do istnienia podstaw przyznania zainteresowanemu świadczeń związanych ze zwolnieniem, nie odnosząc natomiast tejże kwestii do terminu wymagalności uposażenia i innych należności żołnierzy zawodowych.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając podjęte rozstrzygniecie organ odwoławczy stwierdził, że decyzja stwierdzająca nieważność decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego [...]. z dnia [...] grudnia 2002 r. o wypowiedzeniu A. B. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stworzyła stan faktyczny i prawny wcześniej nieistniejący, ponieważ dopiero po uprawomocnieniu się decyzji Nr [...]. z dnia [...] stycznia 2006 r. Dowódcy Wojsk Lądowych stwierdzającej nieważność decyzji Nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego dotyczącej wypowiedzenia A. B. stosunku służbowego, powstało roszczenie o wypłatę przez organ I instancji uposażeń za okres "niewykonywania obowiązków służbowych", przy czym wcześniejsza decyzja Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego Nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. była wiążąca dla Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] i dopiero po jej usunięciu z obrotu prawnego powstał po stronie organu wojskowego obowiązek wypłaty A. B. uposażeń za okres od dnia [...] 2003 r. do dnia [...] 2006 r. Stwierdzono zatem, że określone w art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.) roszczenie o zapłatę odsetek za zwlokę w wypłacie uposażenia nie przysługuje za okres przed dniem przystąpienia A. B. do wykonywania obowiązków służbowych, skoro sierż. szt. A. B. do wykonywania obowiązków służbowych przystąpił w dniu [...] 2006 r., a Wojewódzki Sztab Wojskowy w [...] wypłacił (przelał na rachunek bankowy A. B.) zaległe należności niezwłocznie po otrzymaniu wyciągu z rozkazu dziennego Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2006 r., to nie można twierdzić, iż organ wojskowy pozostawał w zwłoce w wypłacie uposażenia. Zdaniem organu odwoławczego można przyjąć, iż z chwilą uprawomocnienia się decyzji Nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. Dowódcy Wojsk Lądowych powstało roszczenie o uposażenie, natomiast nie jest dopuszczalne przyjęcie fikcji, iż w okresie skutecznego, jakkolwiek niezgodnego z prawem, zwolnienia sierż. szt. A. B. z zawodowej służby wojskowej pełnił on nadal zawodową służbę wojskową i w związku z tym miał co miesiąc roszczenie o wypłatę miesięcznego uposażenia, poczynając od dnia [...] 2003 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w [...] A. B. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...], zarzucając jej wydanie z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie przepisu art. 75 ust. 3, art. 103 oraz art. 104 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.) w związku z czym, jak wskazał, naruszony został jego interes prawny poprzez błędne ustalenie, iż nie należą mu się odsetki ustawowe od uposażeń i innych należności pieniężnych za okres od dnia [...]2003 r. do dnia [...]2006 r., wypłaconych po przywróceniu do zawodowej służby wojskowej oraz brak obowiązku wyrównania skarżącemu uposażenia za okres od dnia [...]2003 r. do dnia [...]2006 r. o zaliczoną na poczet tego uposażenia kwoty odprawy i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop w łącznej wysokości [...] zł. Skarżący zwrócił uwagę, że rozkaz o zwolnieniu zainteresowanego z zawodowej służby wojskowej został wycofany z obrotu prawnego wskutek stwierdzenia jego nieważności, decyzja zaś nieważna nie wywołuje skutków prawnych z mocy samego prawa od początku, czyli od daty jej wydania i w związku z tym, mając na względzie wskazany skutek ex tunc stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby, nie można zgodzić się z twierdzeniem organu odwoławczego jakoby z punktu widzenia prawnego, pełnienie przez A. B. zawodowej służby wojskowej w okresie miedzy wypowiedzeniem stosunku służbowego a stwierdzeniem nieważności decyzji rozstrzygającej w tymże przedmiocie było "fikcją". Ponadto wskazał, iż opóźnienie w wypłacie przedmiotowego uposażenia było zawinione przez organ wojskowy; spowodowane bowiem było wydaniem decyzji administracyjnej z rażącym naruszeniem prawa w związku z czym nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji finansowych z tym związanych. Skarżący podkreślił, że ani ustawa z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy, ani ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie zawierają jakichkolwiek dodatkowych uregulowań przewidujących obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych w związku ze zwolnieniem ze służby, a następnie stwierdzeniem nieważności decyzji dotyczącej tego zwolnienia. W jego ocenie powyższe uprawnia do przyjęcia poglądu, iż pomimo tego, że żaden przepis nie przewiduje prawa do zachowania przez żołnierza zawodowego wskazanych przez organ świadczeń, żaden też przepis powszechnie obowiązującego prawa, który mógłby mieć w niniejszej sprawie zastosowanie, takiego prawa go nie pozbawia. Ustawodawca bowiem wyczerpująco kwestię tę uregulował w art. 77 przywołane) ustawy zgodnie, z którym uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73, pobrane przez żołnierza zawodowego, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Ponadto skarżący zarzucił, iż organ odwoławczy nie odniósł się do uregulowania ustanowionego w art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, a mającego zasadnicze znaczenie w poruszanym zakresie, skutkiem czego dokonane przez organ potracenie nie zostało oparte na podstawie prawnej.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie, powołując się na szczegółowe, merytoryczne uzasadnienie swojego stanowiska zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z [...] grudnia 2009 r., wydanym w sprawie I OSK 212/09, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony przez skarżącego A. B. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z [...] listopada 2008 r. i przekazał temu Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że z uwagi na fakt, iż w okresie między dokonanym wypowiedzeniem stosunku służbowego, a stwierdzeniem nieważności decyzji o wypowiedzeniu, organ nie miał podstaw prawnych do wypłaty uposażenia wobec niepozostawania przez skarżącego w zawodowej służbie wojskowej, nie doszło do zwłoki w wypłacie uposażenia, liczonej według terminów, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej.

NSA wyjaśnił, że roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc powstało dopiero po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek służbowy i dlatego nie zostały spełnione przesłanki nabycia prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r.,

NSA stwierdził, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy, koniecznym będzie ustalenia dokładnej daty wymagalności roszczenia i następnie rozstrzygnięcie, czy organ dopuścił się zwłoki w wypłacie uposażenia.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. dotyczącego potrąceń wypłaconych świadczeń, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że jakkolwiek w jego orzecznictwie prezentowany jest pogląd, odnoszący się do art. 103 ust. 1 ustawy o zawodowej służbie wojskowej, który stanowi, że z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę w związku z art. 87 § 1 i 91 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – co wymaga tytułu wykonawczego, o ile pracownik nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie, to jednak nieuzasadnionym było wskazanie, przez sąd I instancji, organowi administracji publicznej ponownej drogi przed sądem powszechnym w części skargi, która dotyczyła potrąceń objętych skargą, albowiem zarówno sprawa z powództwa skarżącego przeciwko Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w [...] o odsetki i zapłatę, w której skarżący kwestionował zasadność potrącenia odprawy i ekwiwalentu za urlop, oraz sprawa z powództwa wzajemnego Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] przeciwko skarżącemu, w którym domagano się od niego zwrotu uposażenia przez okres roku po zwolnieniu ze służby, została przekazana przez sąd powszechny właściwemu organowi do jej rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny polecił sądowi I instancji by przy ponownym rozpoznaniu sprawy, ustalić, czy organ administracji - związany postanowieniem Sądu powszechnego w ramach upoważnień, o których mowa w art. 104 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - wydał decyzję o potrąceniu w oparciu o art. 103 ust. 1 i 2 ustawy i to z zastosowaniem przepisów Kodeksu pracy, czy też dokonał potrącenia wyłącznie w formie czynności materialno - technicznej, która to czynność byłaby dopuszczalna wyłącznie w sytuacji, kiedy żołnierz zawodowy wyrazi na potrącenie zgodę, jak też polecił rozważyć czy żądanie zwrotu potrąconej kwoty, znajduje uzasadnienie i to zarówno w odniesieniu do przepisów ustawy pragmatycznej jak i przepisów Kodeksu pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych powodów niż wskazuje skarżący.

Zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych określone zostały w ustawie z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U Nr 179, poz. 1750 ze zm.), w przepisach art. 71 - 104 (Rozdział 5 ustawy).

Zgodnie z art. 71 ust. 1 oraz art. 76 ust. 1 i 4 żołnierze zawodowi otrzymują uposażenie i inne należności pieniężne określone w ustawie, przy czym prawo do uposażenia żołnierza powstaje z dniem rozpoczęcia pełnienia przez niego zawodowej służby wojskowej, a wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym został zwolniony z zawodowej służby wojskowej, zaginął lub zmarł. Wypłaty uposażenia dokonuje jednostka wojskowa, na której zaopatrzeniu finansowym żołnierz pozostaje (art. 74), a organami właściwymi w tych w sprawach są dowódcy jednostek wojskowych (art. 104).

Skarżący powrócił do służby w wyniku wydania przez Dowódcę Wojsk Lądowych decyzji Nr [...]. z dnia [...] 2006 r. stwierdzającej nieważność decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] grudnia 2002 r. o zwolnieniu A. B. z zawodowej służby wojskowej.

Skutki tej decyzji, odnośnie uprawnień związanych z pełnieniem służby, są w sprawie bezsporne jedynie w zakresie uznania, że skarżącemu przysługiwało uprawnienie do otrzymania zaległego uposażenia za okres od [...] 2003 r. do dnia [...] 2006 r. Natomiast istota sporu sprowadza się do kwestii ustalenia terminu wymagalności zaległego uposażenia, a także oceny, czy w świetle obowiązujących przepisów prawa z należności z tytułu zaległego uposażenia można było dokonać pomniejszenia kwoty świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku z wadliwym (jak się okazało później) zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w 2003 r.

Odnosząc się do pierwszego problemu – terminu wymagalności zaległego uposażenia - wskazać należy, że kwestia ta jest ściśle związana z kwestią skutków, jakie wywarła decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] 2006 r., która stwierdziła nieważność decyzji Dowódcy POW w [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej.

Jak to wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w omówionym wyżej wyroku z [...] grudnia 2009 r., w sprawie I OSK 212/09, decyzja stwierdzająca nieważność nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również doniosłe elementy nowego stanu prawnego i wywiera jeszcze inne skutki w obrocie prawnym. Decyzja nieważna wiąże do czasu stwierdzenia jej nieważności. Dopiero od dnia doręczenia stronom decyzji stwierdzającej nieważność ustaje okres obowiązywania decyzji dotkniętej nieważnością i obowiązywania domniemania jej legalności. Tym niemniej nie wszystkie skutki wywołane przez decyzję nieważną są odwracalne. Do skutków o charakterze nieodwracalnym należy upływ czasu

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek prawny w postaci rozwiązania stosunku służbowego. W efekcie skarżący został przeniesiony do rezerwy, a więc uzyskał status, z którym wiąże się prawo do odprawy i po spełnieniu odpowiednich przesłanek prawo do emerytury wojskowej. W tym samym czasie skarżący nie mógł mieć statusu żołnierza zawodowego jak i statusu przeniesionego do rezerwy. W rezultacie dopóki w obrocie prawnym pozostawała decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej, dopóty nie powstawało roszczenie o zapłatę uposażenia za okres, który nastąpił po rozwiązaniu stosunku służbowego i uzyskania statusu przeniesionego do rezerwy. W tym czasie w stosunku do skarżącego zaktualizowały się inne uprawnienia wynikające z instytucji prawnych uruchamianych po rozwiązaniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Wobec tego w tym okresie zachodziła przedmiotowa niemożność świadczeń z tytułu stosunku zawodowej służby wojskowej. W konsekwencji nie można przyjąć, że w tym okresie doszło do zwłoki w wypłacie uposażenia. Roszczenie o wypłatę takiego uposażenia w analizowanym okresie nie powstawało, gdyż nie istniał administracyjnoprawny stosunek obligacyjny, stanowiący podstawę do wypłaty tego typu należności.

Decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek wsteczny w zakresie stosunku zawodowej służby wojskowej, jednakże poza zaktualizowaniem z momentem jej uostatecznienia prawa do uposażenia za okres od dnia rozwiązania stosunku służbowego nie mogła odwrócić skutku upływu czasu w zakresie prawa do tych świadczeń. W czasie pozostawania w obrocie prawnym decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej nie istniał między stronami administracyjnoprawny stosunek obligacyjny. Dopiero stwierdzenie nieważności tej decyzji spowodowało, że powstało roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Jest to skutek prawny decyzji stwierdzającej nieważność, będący elementem konstytutywnym decyzji nieważnościowej.

Z powyższych rozważań wynika, że skoro roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc powstało po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek administracyjnoprawny, to brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie, iż zostały spełnione przesłanki prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej, za każdy miesiąc okresu, w którym skarżący miał statusu przeniesionego do rezerwy.

W konsekwencji powyższych wywodów, oczywistym jest, że datą wymagalności roszczenia o odsetki będzie dzień następny od dnia ustatecznienia się decyzji stwierdzającej nieważność decyzji skutkującej zwolnieniem żołnierza ze służby, jak zresztą przyjmuje Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie (vide: wyroki NSA z: - 13.11.2009 r., sygn. akt I OSK 393/09, - 4.11.2009 r., sygn. akt I OSK 327/09, - 4.11.2009 r., sygn. akt I OSK 294/09, - 17.07.2009 r., sygn. akt I OSK 1426/08).

W kontrolowanej sprawie nie sposób jest tymczasem ustalić jaką datę wymagalności roszczenia o odsetki przyjęły organy i od jakiej daty odsetki zostały naliczone. W aktach sprawy brak jest dowodów (w tym dowodów doręczenia) pozwalających ustalić, kiedy decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych z [...].2006 r., stwierdzająca nieważność decyzji Dowódcy POW z [...].12.2002 r., wypowiadająca skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, stała się decyzją ostateczną. Wszystko to stanowi istotne uchybienie procesowe, naruszające normy art. 7, 77 i 107 k.p.a. Uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy poprzez ustalenie innej daty, od której należało przyznać skarżącemu odsetki za zwłokę w wypłacie należnych mu świadczeń.

Organ pierwszej instancji przyjmował, że uposażenie i inne należności pieniężne za okres objęty wypowiedzeniem stosunku służbowego, stały się wymagalne po uprawomocnieniu się decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z [...].2006 r., stwierdzającej nieważność decyzji Dowódcy POW w [...] skutkującej zwolnieniem skarżącego ze służby, jednocześnie twierdząc, że wymagalność omawianego roszczenia powstała dopiero po przywróceniu skarżącego do służby i przystąpieniu do wykonywania czynności służbowych a Wojewódzki Sztab Wojskowy w [...], mógł przystąpić do wypłaty zaległych świadczeń, dopiero po doręczeniu rozkazu Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...] z [...].2006 r.

Z powyższych twierdzeń organu wynika niejasność, jaką datę przyjął za dzień wymagalności zaległych świadczeń. Nie wiadomo bowiem, czy chodzi o dzień uprawomocnienia się decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z [...].2006 r., czy chodzi o datę podjętych przez stronę czynności faktycznych (zgłoszenia się do służby w jednostce wojskowej), czy też chodzi o datę doręczenia Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w [...] rozkazu Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...] z [...].2006 r.

Powyższych wątpliwości nie rozwiał organ odwoławczy, który podobnie jak organ I instancji wskazywał trzy daty powstania wymagalności świadczenia, tj.: - data usunięcia z obrotu prawnego decyzji Dowódcy POW z [...]12.2002 r., - przystąpienie w dniu [...].2006 r. skarżącego do wykonywania obowiązków służbowych, oraz - data doręczenia Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w [...] rozkazu Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...] z [...].02.2006 r.

Odnosząc się do zagadnienia czy w świetle obowiązujących przepisów prawa z należności z tytułu zaległego uposażenia można było dokonać pomniejszenia kwoty świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku z wadliwym (jak się okazało później) zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w 2003 r., to zagadnienie to wymaga najpierw rozstrzygnięcia, czym w istocie było omawiane pomniejszenie. Zagadnienie to było przedmiotem rozstrzygnięć w licznych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dokonując ich analizy należy zauważyć, że wyłoniły się dwa zasadnicze nurty orzecznicze.

W pierwszym z nich przyjmuje się, że pomniejszenie to jest potrąceniem, stanowiącym instytucję prawa materialnego, określoną w przepisie art. art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r., o służbie wojskowej i żołnierzach zawodowych. Stosownie do jego treści, z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, z zastrzeżeniem ust. 2 - 4. To z kolei oznacza, że należy się odnieść do ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy /tekst jedn. z 1998 r. Dz. U. Nr 21, poz. 94 ze zm./ (vide: wyroki NSA: - 13.11.2009 r., sygn. akt I OSK 393/09; - z 16.11.2009 r., sygn. akt I OSK 410/09; - 14.12.2009 r., sygn. akt I OSK 581/09; - 16.12.2009 r., sygn. akt I OSK 689/09; - 13.01.2010 r., sygn. akt I OSK 904/09; - 18.01.2010 r., sygn. akt I OSK 212/09).

W drugim nurcie orzeczniczym omawiane pomniejszenie traktuje się jako zaliczenie wcześniej wypłaconej należności (co do której upadła podstawa prawna wypłaty) na poczet później wypłacanej należności z tytułu zaległych świadczeń, która to operacja ma charakter uzupełnienia należnych świadczeń. Zwrócono uwagę, że instytucja potrącenia wywodzi się z regulacji prawa cywilnego i dotyczy sytuacji, w której istnieją wzajemnie wymagalne wierzytelności, co jednak nie dotyczy dokonywanych przez organy wojskowe pomniejszeń, albowiem w rozpatrywanych przez te organy sprawach mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, regulującej władcze stosunki administracyjne. Jakkolwiek przepisy tej ustawy zawierają instytucję potrącenia z uposażenia żołnierza, uregulowaną w jej art. 103, to jednak instytucja ta dotyczy potrąceń dokonywanych na podstawie prawomocnego orzeczenia o wymierzeniu kary pieniężnej, wydanego w postępowaniu dyscyplinarnym. Tymczasem organy wojskowe w omawianych sprawach, nie dokonują potrąceń należnej kwoty, ale decyzją wydaną w postępowaniu jurysdykcyjnym zaliczają kwotę wypłaconą już wcześniej na poczet należnego stronie zaległego świadczenia, a zatem nie ma w takim przypadku zastosowania instytucja potrącenia, o jakiej mowa w przepisach rozdziału 5 ustawy, odwołująca się do przepisów prawa pracy. Podkreślono, że powołana ustawa w art. 77 i w art. 103 przyjęła zasadę ochrony uposażenia i zakres potrąceń, wymieniając enumeratywnie możliwości potrącenia, co nie pozwala na rozszerzenie jej stosowania. (vide: wyroki NSA: - 29.01.2010 r., sygn. akt I OSK 1019/09; - z 6.01.2010 r., sygn. akt I OSK 804/09; - 14.12.2009 r., sygn. akt I OSK 569/09; - 1.12.2009 r., sygn. akt I OSK 450/09; - 1.12.2009 r., sygn. akt I OSK 451/09; - 26.11.2009 r., sygn. akt I OSK 447/09; - 26.11.2009 r., sygn. akt I OSK 448/09, - 26.11.2009 r., sygn. akt I OSK 449/09).

Rozpoznając ponownie przedmiotową sprawę, Sąd nie ma możliwości dokonania samodzielnej oceny charakteru dokonanego przez organ pomniejszenia zaległego uposażenia, albowiem z mocy art. 190 p.p.s.a., jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, a Sąd ten w omówionym wyżej wyroku z [...] grudnia 2009 r., stanął na stanowisku, że dokonane przez organy pomniejszenie zaległego uposażenia jest potrąceniem w rozumieniu art. 103 ustawy o służbie zawodowej żołnierzy zawodowych, z czym wiążą się konsekwencje nakazanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, oceny zasadności żądania zwrotu potrąconej na gruncie przepisów ustawy pragmatycznej i przepisów Kodeksu pracy, jak też zachodzi konieczność, jak zalecił NSA, zbadania, czy została wydana decyzja o potrąceniu w oparciu o art. 103 ust. 1 i 2 omawianej ustawy oraz czy też dokonano potrącenia wyłącznie w formie czynności materialno - technicznej, a jeżeli tak, to czy odbyło się to za zgodą skarżącego, których to ustaleń nie poczyniły organy z naruszeniem przepisów art. 7, 77 i 107 k.p.a.

Z zajętego przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wynika, że w sytuacji braku zgody skarżącego na dokonanie potrącenia dokonanego w innej formie niż poprzez wydanie decyzji opartej o przepis art. 103 ustawy pragmatycznej, należy przyjąć, że potrącenie zostało dokonane z naruszeniem prawa, tym bardziej zresztą, że nie byłoby w tych warunkach zgodne ani z przepisami ustawy pragmatycznej, ani z regulacją zawartą w przepisach Kodeksu pracy, który przepisem art. 87 § 1 pkt 2 stwarza wymóg posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności, niż świadczenie alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie.

Trzeba podkreślić, że potrącenie jest instytucją prawa cywilnego, uregulowaną w art. 498-505 k.c. Czynność ta dopuszczalna jest w sytuacji, gdy dwie osoby są względem siebie jednocześnie dłużnikami i wierzycielami, a ich wzajemne wierzytelności, których przedmiot stanowią pieniądze (lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku), są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem. Potrącenia dokonuje się przez oświadczenie woli złożone drugiej stronie (art. 499 k.c.). W drodze potrącenia nie mogą być umarzane wierzytelności, co do których potrącenie jest wyłączone przez przepisy szczególne (art. 505 pkt 4 k.c.). Takim przepisem szczególnym jest art. 87 Kodeksu pracy. Nie jest zatem dopuszczalne potrącenie z wynagrodzenia za pracę na podstawie oświadczenia pracodawcy, że przedstawia pracownikowi wzajemnie swoją wierzytelność wynikającą ze stosunku pracy. "Potrącenie" wierzytelności wzajemnej pracodawcy może być w dokonane tylko na podstawie tytułu wykonawczego lub za zgodą pracownika, co wynika z art. 91 Kodeksu pracy. Naczelny Sąd Administracyjny w powyższym wyroku [...] grudnia 2009 r., zwrócił uwagę na fakt, że sprawa z powództwa wzajemnego Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] przeciwko skarżącemu, o zwrot zwrotu uposażenia przez okres roku po zwolnieniu ze służby, została prawomocnie przekazana przez sąd powszechny do rozpoznania właściwemu organowi. Nie wdając się w ocenę słuszności rozstrzygnięcia sądu powszechnego, zamknęło ono ostatecznie możliwość dochodzenia przed sądem od skarżącego zwrotu wypłaconego uposażenia w kwocie [...] zł i w konsekwencji uzyskania przez organ sądowego tytułu wykonawczego. Z akt sprawy nie wynika by organ dysponował administracyjnym tytułem wykonawczym. Jakkolwiek istniałaby teoretycznie możliwość jego wystawienia, to jednak należy pamiętać o tym, że z mocy art. 300 k.p. w sprawie o zwrot świadczenia spełnionego na rzecz pracownika przez pracodawcę stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu. Sąd Najwyższy stwierdził, że Kodeks pracy nie normuje spraw związanych ze zwrotem nadpłaconego wynagrodzenia, a nałożenie na pracownika obowiązku zwrotu bezpodstawnie uzyskanej od pracodawcy korzyści, którą jest nadal wzbogacony (art. 409 k.c.), nie jest sprzeczne z zasadami prawa pracy wówczas, gdy korzyść tę pracownik uzyskał mimo uchybienia podstawowym obowiązkom pracowniczym (wyr. SN z 29.01.1975 r., III PRN 67/74, OSN 1975/7-8/123). Z powyższego wynika więc, że ewentualne wystawienie przez organ tytułu wykonawczego musiałoby być związane ze stosowaniem cywilnego prawa materialnego, co stanowiłoby odrębny problem.

W tej sytuacji przedmiotem oceny winno być zagadnienie, czy istniała możliwość potrącenia powyższej kwoty w warunkach braku wymogu zgody pracownika i braku posiadania tytułu wykonawczego. Przepisy prawa pracy nie przewidują jednak takiej możliwości. Brak obu powyższych wymogów wynika co prawda z przepisu art. 87 § 1 pkt 3 Kodeksu pracy, jednakże przepis ten tyczy się potrącenia zaliczki pieniężnej udzielonej pracownikowi, która nie odpowiada charakterowi świadczenia wypłaconego skarżącemu. Przepis ten stanowi, że z wynagrodzenia za pracę podlegają potrąceniu zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi. Przez zaliczki należy rozumieć wypłacone pracownikowi i pobrane przez niego do rozliczenia kwoty pieniężne przeznaczone na pokrycie obciążających pracodawcę wydatków związanych z wykonywaniem pracy (np. na zakup materiałów, paliwa, koszty podróży służbowej). Pobrana przez pracownika zaliczka jest mieniem powierzonym mu do wyliczenia się (art. 124 § 1 pkt 1 k.p.). Bezskuteczny upływ terminu rozliczenia zaliczek uzasadnia potrącenie pobranych z tego tytułu kwot z należnego pracownikowi wynagrodzenia za pracę (por. J. Skoczyński, Potrącenie z wynagrodzenia za pracę (w:) Encyklopedia prawa pracy i ubezpieczeń...). Pojęcie "zaliczka" nie może być wykładane rozszerzająco (por. wyrok SN z dnia 11 czerwca 1980 r., I PR 43/80). Nie jest zaliczką część wynagrodzenia wypłaconego pracownikowi na poczet wynagrodzenia przyszłego (por. wyrok SN z dnia 24 lipca 2001 r., I PKN 552/00, OSNP 2003, nr 12, poz. 291). Stanowi ono częściowe spełnienie przez dłużnika (pracodawcę) świadczenia przed terminem jego wymagalności. Nie jest także zaliczką wynagrodzenie wypłacone na podstawie art. 85 § 2 k.p. (por. uwagi do tego przepisu). W obu tych przypadkach wypłacone kwoty podlegają zarachowaniu na poczet wynagrodzenia należnego za okres obrachunkowy.

W ponownym postępowaniu administracyjnym organ administracji powinien wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie zgłoszonych przez skarżącego żądań, po uzupełnieniu akt sprawy, stosując się do wyżej dokonanej wykładni przepisów ustawy pragmatycznej.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz.1270; z późn. zm.) Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200, art. 209 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i § 14 ust.2 pkt1 lit.a w zw. z § 6 pkt5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr163, poz.1349 ze zm.).