Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 894/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2011 r. sprawy ze skargi B. I. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Zakład Stolarski B. I. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem obowiązków; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] maja 2008 r. Nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu na rzecz skarżącego kwotę 240,- zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ E. Podrazik /-/ J. Zieliński /-/ B. Drzazga


UZASADNIENIE

II SA/Po 894/10

UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2008 roku Naczelnik Urzędu Celnego w P. na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 toku o transporcie drogowym (Dz. U. Nr 125 poz. 1371) nałożył karę 6.000 zł na B. I., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Z. S. B. I. w I.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż skarżący wykonując przewóz drogowy na potrzeby własne w dniu [...] października 2006 roku spełniał warunki określone w art. 4 ust. 4 powołanej ustawy o transporcie drogowym. Zgodnie natomiast z art. 87 ust. 2 tejże ustawy, osoba kontrolowana powinna podczas przewozu drogowego na własne potrzeby okazać na żądanie uprawnionego organu kontroli kartę opłaty drogowej oraz zapisy urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość pojazdu, czas jazdy i czas postoju, jak i obowiązkowe przerwy i czas odpoczynku (tachograf). Kierowca pojazdu przedstawił do kontroli dobową kartę opłaty drogowej nr [...], niewypełnioną w miejscu numeru rejestracyjnego pojazdu i godzin określających termin ważności. Tymczasem zgodnie z § 5 ust. 6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 grudnia 2001 roku w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. Nr 150 poz. 1684), karta opłaty drogowej niewypełniona lub niewłaściwie wypełniona, a także zawierająca poprawki nie stanowi dokumentu potwierdzającego wniesienie opłaty. W tej sytuacji w oparciu o pkt 4.1 załącznika do powoływanej ustawy o transporcie drogowym postanowiono nałożyć karę w wysokości 3.000 zł. Nadto, organ administracji publicznej stwierdził wykonywanie przewozu drogowego pojazdem niewyposażonym w urządzenie rejestrujące. Wymóg posiadania takiego przyrządu przewidywał z kolei art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3281/85 z dnia 20 grudnia 1985 roku w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz. Urz. WE Nr 370 z 31 grudnia 1985 roku, str. 8, seria L, wydanie specjalne Nr 07 t. 1, str. 227). Organ stwierdził, iż przewóz wykonany przez skarżącego nie mieścił się w zakresie wyłączeń, o jakich mowa w art. 4 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3820/85 z dnia 20 grudnia 1985 roku w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego (Dz. Urz. WE Nr 370 z dnia 31 grudnia 1985 roku, str. 1, seria L, wydanie specjalne Nr 5 t. 1, str. 319). Z tych względów przewóz wykonywany w dniu [...] października 2006 roku nie podlegał wyłączeniu jako niehandlowy przewóz towarów w celach prywatnych, gdyż dokonano go na potrzeby własne. W tej sytuacji organ administracji publicznej zgodnie z pkt 11.1.1 lit. a załącznika do wyżej wymienionej ustawy o transporcie drogowym nałożył na skarżącego karę w wysokości 3.000 zł. Łączna wymierzona kara wyniosła 6.000 zł.

Pismem z dnia [...] maja 2008 roku B. I. odwołał się od opisanej decyzji organu I instancji, zarzucając jej naruszenie: (1) art. 87 ust. 2 i 3, art. 92 ust. 1 i 4 oraz art. 93 ust. 1 powołanej ustawy o transporcie drogowym w zw. z pkt 4.1 załącznika do tej ustawy i § 5 ust. 6 cytowanego rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 grudnia 2001 roku poprzez niewłaściwe zastosowanie, a co najmniej nałożenie kary w wysokości wyżej niż dopuszczalna, (2) art. 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 roku w zw. z art. 8 i 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30 poz. 168) poprzez nałożenie kary za brak urządzenia rejestrującego w sytuacji, gdy skarżący uzyskał zapewnienie o tym, że urządzenie takie nie jest w jego przypadku konieczne, (3) art. 3 lit. h rozporządzenia (WE) nr 561 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 roku w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniające rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylające rozporządzenie Rady nr 3820/85 (Dz. Urz. UE Nr 102 z dnia 11 kwietnia 2006 roku, str. 1, seria L) poprzez pominięcie okoliczności, iż zgodnie z przepisem, obowiązek posiadania tachografu nie ma zastosowania do przejazdów na własne potrzeby pojazdów lub zespołów pojazdów o dopuszczalnej masie do 7,5 t., (4) art. 108 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności w sytuacji, gdy brak było ustawowych przesłanek by nadać taki rygor, (5) art. 7, art. 11 i art. 12 Kodeksu postępowania administracyjnego przez niezastosowanie. B. I. wniósł zatem o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania administracyjnego oraz o wstrzymanie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji.

Zdaniem skarżącego twierdzenie organu administracji publicznej o tym, że nie posiadał on karty opłaty drogowej nie jest słuszne. Kierowca pojazdu legitymował się bowiem tym dokumentem, choć obarczonym omyłką. Nie może to jednak skutkować uznaniem karty drogowej za nieistniejącą, a samej opłaty za nieziszczoną. Omyłka ta dotyczyła daty, a zatem nie pozwalała na ponowne użycie omawianego dokumentu. Opłata obejmowała przy tym przedział czasu, w jakim dokonano przejazdu i kontroli. Nie można zatem uznać, że cały dokument był od razu nieważny. Z kolei z uwagi na zapłacenie za druk karty opłaty drogowej należy dojść do wniosku, że przedmiotowa opłata została w istocie uiszczona. Skarżący oświadczył, iż posiada tylko jeden pojazd, nie mógłby więc ponownie użyć tej samej karty opłaty drogowej. Każda sprawa wiążąca się z wypełnianiem omawianego dokumenty powinna być oceniana indywidualnie, a badanie powinno dotyczyć tego, czy doszło w rzeczywistości do spełnienia świadczenia. Odnosząc się natomiast do obowiązku posiadania tachografu, B. I. podniósł, iż wystąpił w tym celu o udzielenie mu informacji do Urzędu Celnego Wydziału Zwalczenia Przestępczości Referatu Grupy Mobilnej w I. Z uzyskanych przez niego wiadomości wynikało, że wymóg posiadania urządzenia rejestrującego nie dotyczy pojazdów lub zespołów pojazdów o dopuszczalnie 6,5 t. Działając w zaufaniu do organów administracji publicznej, skarżący zastosował się do tej wskazówki. Nie można zatem wobec niego wyciągać negatywnych konsekwencji. W ocenie skarżącego zachodzi tu analogia do sytuacji osoby, która zastosowała się do interpretacji podatkowej, a brak jednolitości działań organów administracji publicznej narusza dodatkowo także art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego. B. I. wskazał również, iż w świetle art. 3 lit. h powołanego rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 roku, wymóg posiadania tachografu nie odnosi się do pojazdów lub zespołów pojazdów o masie dopuszczalnej 7,5 t. Tymczasem w dniu kontroli pojazd wraz z przyczepą ważył mniej niż 5 t., czego organ I instancji w ogóle nie rozważył. Wreszcie, zarzucił on nieuzasadnioną długotrwałość postępowania oraz brak przesłanek do nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.

Decyzją nr [...] z dnia [...] października 2010 roku Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, iż w obowiązującym w dniu kontroli stanie prawnym obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych miał swe źródło w art. 42 ust. 1 powołanej ustawy o transporcie drogowym. Przepis ten w sposób wyczerpujący wyliczał zarazem przypadki, gdy uiszczenie tej opłaty nie jest wymagane. Nadto, w myśl art. 3 ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy, nie obejmowała ona przewozu wykonywanego pojazdami lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 t. w transporcie drogowym oraz niezarobkowym przewozie drogowym rzeczy. W tej sytuacji należy uznać, że dniu [...] października 2006 roku skarżący powinien był uiścić opłatę za przejazd po drogach krajowych. Kwestia ta została szczegółowo uregulowana w cytowanym rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 21 grudnia 2001 roku. Zgodnie z § 4 ust. 1 tego rozporządzenia, uiszczenie opłaty następuje poprzez nabycie przez przedsiębiorcę karty opłaty, która następnie polega wypełnieniu. Z kolei w myśl § 5 ust. 2 powołanego rozporządzenia, dokumentem potwierdzającym wniesienie opłaty jest karta opłaty wypełniona przed rozpoczęciem przejazdu. Ustawodawca wyjaśnia ponadto, że przedmiotową kartę wypełnia się przez wpisanie w odpowiednim miejscu numeru rejestracyjnego, dat i godzin określających termin ważności karty, daty wydania karty, oznaczenie emisji spalin pojazdu samochodowego (§ 3 ust. 5 rozporządzenia). Wypełnienie tych pól powinno być dokonane w taki sposób, aby wszystkie oznaczone były wypełnione, przy czym dzień i miesiąc powinien być oznaczony dwiema cyframi, a rok – czterema cyframi. Godziny przejazdu powinny natomiast być oznaczone czterema cyframi, z czego dwie pierwsze odpowiadają kolejnym godzinom w 24-godzinnym cyklu dobowym (§ 4 ust. 5 rozporządzenia). Istotne regulowania zawiera również § 5 ust. 6, wedle którego karta opłaty niewypełniona lub niewłaściwie wypełniona, jak również zawierająca poprawki nie stanowi dokumentu potwierdzającego wniesienie opłaty. Regulacja ta zdaniem organu wyraźnie wskazuje, iż uiszczenie opłaty drogowej jest czynnością wysoce sformalizowaną, a przy tym odbiega od potocznego rozumienia "uiszczenia opłaty". Mając zatem na uwadze powyższe okoliczności należy uznać, że prawidłowe wypełnienie karty opłaty drogowej winno obejmować podanie: numeru rejestracyjnego pojazdu, daty ważności karty określającej, a w wypadku kart dobowych także godzinę początkową i końcową. Dopiero w wyniku wykonania tych działań można mówić o uiszczeniu opłaty. Ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego wynika, że karta opłaty, którą kierowca okazał podczas kontroli w dniu [...] października 2006 roku posiadała wady uniemożliwiające przypisanie jej waloru dowodu potwierdzającego uiszczenia opłaty. W dokumencie tym dokonano bowiem niedopuszczalne poprawki w zakresie wskazania miesiąca. Przyjmując nawet, iż jak twierdzi skarżący błąd ten jest wynikiem omyłki pisarskiej, bezspornym pozostaje nadal naruszenie polegające na niewpisaniu w rubryce godzin wyznaczających początek i koniec dat ważności karty. Organ II instancji nie zgodzić się z argumentem, iż opłata obejmowała okres w jakim dokonywano przejazdu oraz kontroli. Dopiero bowiem wypełnienie wszystkich pól pozwala na taką jednoznaczną ocenę. Kolejną wadą wypełnienia karty stanowił brak numeru rejestracyjnego pojazdu, przy czym bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy skarżący posiada jeden czy więcej pojazdów. Słusznie zatem organ I instancji wymierzył karę w wysokości 3.000 zł na podstawie pkt 4.1 załącznika do cytowanej ustawy o transporcie drogowym. Odnosząc się natomiast do kwestii obowiązku posiadania tachografu, organ zauważył, iż od dnia wstąpienia Rzeczpospolitej Polskiej do Wspólnoty Europejskiej, rozporządzenia stanowione przez organy wspólnotowe stały się częścią polskiego systemu prawnego. W konsekwencji, opublikowanie aktów normatywnych w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej stwarza domniemanie, iż jego treść zakomunikowano wszystkim zainteresowanym. Tym samym skarżący nie może zasłaniać się nieznajomością tych regulacji, także wtedy, gdy powołał się na niewiążącą interpretację urzędników państwowych. Nie zachodzi przy tym analogia do interpretacji podatkowych, których status normatywny przesądził ustawodawca, i z których skorzystanie wymaga zachowanie szczególnych wymogów co do formy i treści wniosku. Z kolei powoływane rozporządzenie (WE) nr 561/2006 z dnia 15 marca 2006 roku weszło w życie w dniu 11 kwietnia 2007 roku, a zatem nie mogło obowiązywać w dniu kontroli, tj. w dniu [...] października 2006 roku. W tej sytuacji należy zatem uznać, że organ I instancji prawidłowo orzekł nakładają karę za brak tachografu. Naczelnik Izby Celnej podzielił natomiast uwagi skarżącego co do długotrwałości prowadzonego postępowania.

Pismem z dnia [...] listopada 2010 roku B. I. złożył na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący sformułował zarzut naruszenia: art. 35 § 1, § 3 i § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez prowadzenia postępowania przez organ I instancji w sposób przewlekły i wydanie decyzji z naruszeniem terminu do załatwienia sprawy, (2) art. 36 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niezastosowanie, (3) naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 2, art. 42 ust. 1, art. 87 ust. 2 i 3, art. 98 ust. 1 i 4 oraz art. 93 ust. 1 powoływanej ustawy o transporcie drogowym w zw. z pkt 4.1 załącznika do niej oraz § 4 ust. 1 i § 5 ust. 6 cytowanego rozporządzenia Ministra infrastruktury z dnia 14 grudnia 2001 roku poprzez nałożenie kary w wysokości wyżej niż dopuszczalna, (4) art. 3 ust. 1 powoływanego rozporządzenia (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 roku oraz art. 4, art. 13 ust. 1, art. 14 ust. 1 powoływanego rozporządzenia Rady (EWG) nr 3820/85 z dnia 20 grudnia 1985 roku w zw. z art. 8 i art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nałożenia kary za brak urządzenia rejestrującego w przypadku błędnego oraz negatywnego w skutkach dla niego pouczenia przez organ administracji publicznej, (5) art. 7, art. 12 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niezastosowanie.

Oprócz powołanej wcześniej w odwołaniu argumentacji, B. I. zwrócił uwagę na długotrwałość toczącego się postępowania administracyjnego. Od dnia kontroli do wydania decyzji przez organ i instancji minęło bowiem ponad półtora roku, a postępowanie przed organem odwoławczym trwało dwa lata. W tej sytuacji działanie organów nosi znamiona zaniedbania. Samo postępowanie było ponadto prowadzone niedokładnie, nieobiektywnie i z pominięciem okoliczności, mających znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W pozostałym zakresie skarżący powtórzył swą wcześniejszą argumentacją, zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor izby Celnej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

W świetle z kolei z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 toku o transporcie drogowym (Dz. U. Nr 125 poz. 1371). Jak wynika z art. 87 ust. 1 wymienionej powyżej ustawy, podczas wykonywania przewozu drogowego kierowca pojazdu samochodowego obowiązany jest mieć przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu kontroli m.in. kartę opłaty drogowej oraz zapisy urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy, czas jazdy i czas postoju, obowiązkowe przerwy i czas odpoczynku. Niewykonanie tych obowiązków w świetle art. 92 ust. 1 ustawy stanowi podstawę do wymierzenia kary pieniężnej w wysokości od 50 zł do 15.000 zł, której wysokość ustala się oparciu o załącznik do powoływanej ustawy. Jednocześnie, ustawodawca uprawnia na mocy art. 89 ust. 1 pkt 3 cytowanej ustawy funkcjonariuszy celnych do przeprowadzenia stosownych kontroli i na mocy art. 93 ust. 1 tejże ustawy wyposaża ich w prawo do nakładania wspomnianych kar pieniężnych w drodze decyzji administracyjnej.

Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że organy celne w przeważającej mierze prawidłowo ustaliły stan faktyczny. Jak wynika z protokołu kontroli przeprowadzonej w dniu [...] października 2006 roku, pracownik B. I. wykonywał wtedy transport drogowy pojazdem o numerze rejestracyjny [...] i dopuszczalnej masie całkowitej 3.5 t z przyczepą o numerze rejestracyjnym [...] i dopuszczalnej masie całkowitej 1.78 t. Kierowca w dniu kontroli nie posiadał prawidłowo wypełnionej karty opłaty drogowej, a pojazd nie był wyposażony w urządzenie rejestrujące (tachograf) (k. 6 akt administracyjnych). Ustalenia te potwierdza również częściowo protokół przesłuchania kierowcy M. I. z dnia kontroli, mianowicie zeznał on, iż w toku kontroli okazał kartę opłaty bez wypełnienia numer rejestracyjnego oraz z datą [...] sierpnia 2006 roku (k. 5 akt administracyjnych). Informacje te z kolei znajdują swoje odzwierciedlenie w kopiach karty opłaty dobowej nr [...] (k. 1 i 2 akt administracyjnych).

W brzmieniu obowiązującym na dzień kontroli art. 3 ust. 1 pkt 2 powoływanej ustawy o transporcie drogowym przewidywał, iż jej zakresem objęte jest wykonywanie transportu drogowego za pomocą pojazdów lub zespołów pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej, która przekracza 3,5 t w transporcie drogowym rzeczy lub niezarobkowym przewozie drogowym rzeczy. Jednocześnie, na mocy art. 41 ust. 1 wymienionej ustawy podmioty wykonujące przewóz drogowy zobowiązane są do uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych.

Zagadnienie to szczegółowo reguluje rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 14 grudnia 2001 roku w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. Nr 150 poz. 1684). Zgodnie z § 4 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia, uiszczenie omawianej opłaty następuje poprzez nabycie przez przedsiębiorcę karty opłaty, która następnie powinna być wypełniona w sposób ściśle określony przez ustawodawcę. Trzeba przy tym zauważyć, że karta opłaty stanowi dokument potwierdzający wniesienie opłaty jedynie wtedy, gdy została wypełniona przed rozpoczęciem przejazdu. Z kolei § 5 ust. 3 powołanej rozporządzenia wyjaśnia, iż wypełnienie karty następuje poprzez wpisanie w odpowiednim miejscu m.in. (1) numeru rejestracyjnego pojazdu, (2) dat, godzin określających termin ważności karty oraz (3) daty wydania karty. Ponadto, § 5 ust. 4 rozporządzenia precyzuje, iż termin ważności karty należy wpisać tak, aby wszystkie pola karty były wypełnione, przy czym dzień oraz miesiąc powinien być oznaczony dwiema cyframi, a rok czterema cyframi. Godzinę przejazdu oznacza się czterema cyframi, z czego dwie pierwsze odpowiadają kolejnym godzinom w 24-godzinnym cyklu dobowym.

Analizując kartę opłaty, okazaną w dniu kontroli, tj. w dniu [...] października 2006 roku, podzielić należy zdanie organów celnych, iż opłata drogowa nie została wtedy uiszczona. Jak wynika bowiem z kopii karty opłaty dobowej nr [...] (k. 1 i 2 akt administracyjnych), wbrew wyraźnemu stanowisku ustawodawcy oraz pouczeniu zawartemu na odwrocie tej karty, nie był na niej wpisany numer rejestracyjny pojazdu oraz czas rozpoczęcia i zakończenia przejazdu. W tej sytuacji zaistniały okoliczności wymienione w § 5 ust. 6 cytowanego rozporządzenia Ministra infrastruktury z dnia 14 grudnia 2001 roku, w świetle którego karta opłaty niewypełniona lub wypełniona w sposób inny niż ten, jaki został opisany powyżej, a także zawierająca poprawki nie jest dokumentem potwierdzającym wniesienie opłaty. Sąd pragnie także zwrócić uwagę, iż zgodnie z art. 42 ust. 3b ustawy o transporcie drogowym oraz § 5 ust. 2 pkt 1 cytowanego rozporządzenia, dane dotyczące numeru rejestracyjnego i terminu ważności karty dobowej powinny być uzupełnione przez przedsiębiorcę w ciągu 7 dni od daty wydania karty. Rewers karty nr [...] wskazuje z kolei, iż została ona wydana w dniu [...] sierpnia 2006 roku, wobec czego termin do jej wypełnienia w dniu kontroli z pewnością już upłynął.

Wątpliwości w ocenie Sądu wzbudziła natomiast adekwatność zastosowanego przez organy administracji publicznej stanu prawnego. Trzeba bowiem zauważyć, że po wydaniu w dniu [...] maja 2008 roku decyzji przez Naczelnika Urzędu Celnego, a przed wydaniem w dniu [...] października 2010 roku decyzji przez Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu, ustawodawca na podstawie art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 7 listopada 2008 roku o zmianie ustawy o drogach publicznych i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 218 poz. 1391) zmodyfikował treść art. 42 ustawy o transporcie drogowym. W wyniku tej zmiany obowiązek uiszczenia opłaty drogowej został wyłączony m.in. w stosunku do pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej poniżej 12 t, przy czym nowelizacja ta weszła w życie z dniem 24 grudnia 2008 roku. Tym samym, uwzględniając całkowitą masę pojazdu, jaką ustalił organ I instancji w protokole kontroli (k. 6 akt administracyjnych), tj. łącznie 5,28 t. (pojazd silnikowy: 3,5 t. i przyczepa: 1,78 t.), należałoby uznać, że przepisy obowiązujące w dacie wydawania zaskarżonej decyzji organu odwoławczego zwalniały skarżącego od obowiązku uiszczenia opłaty drogowej. Jednocześnie, ustawa nowelizująca nie zawiera w swej treści niezbędnych w niniejszej sprawie przepisów przejściowych.

W tej sytuacji należy przede wszystkim rozstrzygnąć jaki reżim prawny winien znaleźć zastosowanie. Wychodząc z założenia o racjonalności ustawodawcy, trzeba przyjąć, iż gdyby jego wolą było wyłączenie stosowania nowych przepisów do zdarzeń, mających miejsce przed wprowadzaniem tych norm, to dałby temu wyraz ustanawiając odpowiednie przepisy przejściowe. Brak jednoznacznego stanowiska prawodawcy co do tego, jakie należy stosować przepisy do zdarzeń mających miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów, nie oznacza jednak istnienia luki w prawie. Pogląd ten aprobowany jest szeroko w judykaturze (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 1997 roku, sygn. akt FPK 11/97, ONSA 1198/1/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 maja 2004, sygn. akt SK 39/03, OTK-A 2004/5/40). Milczenie ustawodawcy w tej mierze oznacza zatem, iż niezależnie od chwili powstania danego zdarzenia prawnego (np. kontroli pojazdu) stosować należy jedynie nowe normy prawne, obowiązujące w dacie wydawania decyzji administracyjnej.

Pogląd nakazujący bezpośrednie stosownie przepisów nowych pozostaje w zgodzie z zasadami konstytucyjnymi, a w szczególności z zasadą praworządności wyrażoną w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i z zasadą demokratycznego państwa prawnego sformułowaną w art. 2 Konstytucji. W utrwalonym orzecznictwie podkreśla się także, iż zasadę bezpośredniego stosowania nowego prawa można wyprowadzić z zasady praworządności (legalizmu), sformułowanej w art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 30 poz. 168). Zasada ta nakazuje organom administracji publicznej stosować w toku wydawania decyzji przepisy prawa, które obowiązują w chwili orzekania (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 1988 roku sygn. akt IV SA 451/88, GAP 1988, nr 22, s. 43, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 1994 roku sygn. akt III SA 1111/93, ONSA 1995, nr 3, poz. 120, tamże; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 1992 roku, sygn. akt II SA 49/92, tamże).

Trzeba mieć także na uwadze charakter omawianych przepisów, których istota polega na wymierzeniu kary administracyjnej. W odniesieniu do tego typu orzeczeń zastosowanie znajduje z kolei zasada lex mitior retro agit, zgodnie z którą prawo może działać wstecz, o ile jest ono korzystniejsze dla osoby ukaranej. Niewątpliwie taki przypadek zaistniał w rozważanej sprawie. Ponadto, kara administracyjna winna spełniać głównie funkcję prewencyjną. Skoro zatem ustawodawca zrezygnował z dalszego obowiązku uiszczania przez pojazdy o masie poniżej 12 t. opłaty drogowej, to obecnie nałożenie przedmiotowej kary na skarżącego nie spełnia już wskazanej roli. Prowadzi to z kolei do wniosku, że jeżeli po kontroli drogowej, której wyniki uzasadniały wszczęcie postępowania w sprawie nałożenia kary administracyjnej z tytułu nieuiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych, ustawodawca zniósł obowiązek uiszczania takiej opłaty, to organ traci podstawę prawną uzasadniającą rozstrzyganie w przedmiocie kary. Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu, rozpatrując odwołanie skarżącego, powinien był zatem uwzględnić znowelizowany stan prawny, obowiązujący w chwili orzekania przez niego, a nie stan prawny, jaki obowiązywał w dniu kontroli.

Sąd pragnie również zwrócić uwagę, iż nowelizacja art. 42 ust. 1 powoływanej ustawy o transporcie drogowym stanowiła w istocie wdrożenie dyrektywy nr 2006/38/ WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 maja 2006 roku zmieniającej dyrektywę nr 1999/62/WE w sprawie pobierania opłat za użytkowanie niektórych typów infrastruktury przez pojazdy ciężarowe (Dz. Urz. UE Nr 157 z dnia 9 czerwca 2006 roku, str. 8, seria L). Unijny akt normatywny wszedł w życie w dniu 10 czerwca 2006 roku, przy czym termin do jego implementacji upływał w dniu 10 czerwca 2008 roku. Zatem już w chwili kontroli, tj. w dniu [...] października 2006 roku, termin ten biegł.

W tym miejscu należy zauważyć, że powyższa argumentacja znajduje swoje oparcie w judykaturze (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 lutego 2010 roku, sygn. akt II SA/GL 960/09, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 czerwca 2010 roku, sygn. akt II SA/Sz 100/10, tamże; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 lutego 2011 roku, sygn. akt IV SA/Po 1067/10, tamże).

Nieco odmiennie kształtuje się natomiast ocena legalności wymierzenia kary pieniężnej za brak tachografu. Zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym na dzień kontroli, w mocy pozostawało rozporządzenie Rady (EWG) nr 3281/85 z dnia 20 grudnia 1985 roku w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz. Urz. WE Nr 370 z 31 grudnia 1985 roku, str. 8, seria L, wydanie specjalne Nr 07 t. 1, str. 227). W myśl art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia, urządzenie rejestrujące powinno być instalowane i używane w tych pojazdach, zarejestrowanych w państwach członkowskich i wykorzystywanych do przewozu drogowego osób lub rzeczy, z wyłączeniem, o jakim mowa w art. 4 i art. 14 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3820/85 z dnia 20 grudnia 1985 roku w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego (Dz. Urz. WE Nr 370 z dnia 31 grudnia 1985 roku, str. 1, seria L, wydanie specjalne Nr 5 t. 1, str. 319).

Trzeba jednak zauważyć, że w chwili orzekania przez Naczelnika Urzędu Celnego rozporządzenie (EWG) nr 3280/85 z dnia 20 grudnia 1985 roku zostało już uchylone z dniem 11 kwietnia 2007 roku, a w jego miejsce zaczęło obowiązywać rozporządzenie (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 roku w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniające rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylające rozporządzenie Rady nr 3820/85 (Dz.Urz. UE Nr 102 z dnia 11 kwietnia 2006 roku, str. 1, seria L). Tak jak wskazano powyżej, i w tym przypadku zastosowanie powinno znaleźć nowe prawo. Wydając zatem decyzję z dnia [...] maja 2008 roku w oparciu o rozporządzenie (EWG) nr 3820/85 z dnia 20 grudnia 1985 roku Naczelnik Urzędu Celnego bezpodstawnie nie zastosował norm prawnych, obowiązujących w chwili orzekania, a błędu tego nie skorygował Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu. Jak wskazano w cytowanych wcześniej orzeczeniach, takie działanie stanowi naruszenie zasady praworządności.

Ponadto, należy wskazać, że organy administracji publicznej nie ustaliły, jaki charakter miał wykonywany w dniu [...] października 2006 roku kontrolowany przewóz. W świetle obowiązującego w dniu kontroli art. 3 pkt 12 rozporządzenia (EWG) nr 3820/85 z dnia 20 grudnia 1985 roku wymóg posiadania tachografu nie odnosił się do pojazdów używanych do niehandlowego przewozu towarów w celach prywatnych. Natomiast na gruncie art. 3 lit. h rozporządzenia (WE) nr 561/2006 z dnia 15 marca 2006 roku, zwolnienie z wymogu posiadania urządzenia rejestrującego dotyczy pojazdów lub zespołów pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej poniżej 7,5 t., używanych do niehandlowego przewozu rzeczy. Z protokołu przesłuchania M. I. z dnia [...] października 2006 roku (k. 5 akt administracyjnych) wynika natomiast tylko, iż przewóz dotyczył towarów w postaci wyrobów drewnianych, m.in. drzwi oraz ościeżnic. Ustalenia co do stanu faktycznego poczynione przez organy administracji publicznej pozwalają wobec tego jedynie na zakwalifikowanie przewozu wykonywanego w dniu [...] października 2006 roku do niezarobkowego przewozu rzeczy (przewozu na potrzeby własne) w rozumieniu art. 4 pkt 4 cytowanej ustawy o transporcie drogowym.

Zaznaczyć należy, iż niezarobkowy przewóz rzeczy (przewóz na potrzeby własne) nie oznacza jednak automatycznie niehandlowego przewozu rzeczy z art. 3 lit. h rozporządzenia (WE) nr 561/2006 z dnia 15 marca 2006 roku. Brak w tej mierze niezbędnych ustaleń faktycznych nie pozwala zatem na rozstrzygnięcie w kwestii zgodności części zaskarżonej decyzji nakładającej na skarżącego karę pieniężną w kwocie 3.000 zł za wykonywanie przewozu drogowego pojazdem niewyposażonym w tachograf z przepisami art. 87 ust. 1 oraz art. 92 ust. 1 pkt 8 ustawy o transporcie drogowym oraz z oznaczonym l.p. 11.1.1 lit a przepisem zamieszczonym w załączniku do tej ustawy. Brak ustaleń w tym zakresie stanowi naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 1 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji powoduje to konieczność uchylenia także i tej części zaskarżonego aktu.

W tej sytuacji Sąd zmuszony był w niniejszej sprawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) uchylić zarówno zaskarżoną decyzję, jak i decyzją ją poprzedzającą ze względu na naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 42 ust. 1 pkt 5 ustawy o transporcie drogowym, art. art. 3 ust. 1 rozporządzenia (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 roku w zw. z 3 lit. h rozporządzenia (WE) nr 561/2006 z dnia 15 marca 2006 roku oraz przepisów postępowania wskazanych wyżej. Organy administracji publicznej, rozpoznając ponownie niniejszą sprawę, powinny uwzględnić uwagi Sądu w tym te, odnoszące się do zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłaty drogowej, o jakim mowa w art. 42 ust. 1 pkt 5 ustawy o transporcie drogowym, dokonać ustaleń co do charakteru wykonywanego wówczas przewozu, w taki sposób by możliwa była ocena czy był to niehandlowy przewóz rzeczy oraz rozważyć, czy zastosowanie w przedmiotowej sprawie znajdzie art. 3 lit. h rozporządzenia (WE) nr 561/2006 z dnia 15 marca 2006 roku.

Sąd zasądził koszty w oparciu o art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a o wykonalności orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy.

/-/ B.Drzazga /-/ J.Zieliński /-/ E.Podrazik