Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 53/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2009-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Dowódca Jednostki Wojskowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 54 ust. 1, 3, 4, 5
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych
article: art. 11
journal: Dz.U. 2007 nr 176 poz 1242
law: Ustawa z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw
article: § 15 i § 17
journal: Dz.U. 2004 nr 135 poz 1451
law: Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit a, art 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Protokolant Ewa Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2009 roku sprawy ze skargi M.R. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej z dnia "[...]" roku nr "[...]" w przedmiocie zwrotu równowartości kosztów poniesionych na naukę i utrzymanie w szkole wojskowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, iż rozkazem personalnym nr "[...]- z dnia "[...]" Dyrektor Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej, na podstawie art. 111 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), zwolnił podporucznika M. R. z zawodowej służby wojskowej z dniem 30 września 2008r., wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonanego przez żołnierza.

Decyzją z dnia -[...]-., nr "[...]", wydaną w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, na skutek decyzji kasacyjnej Dowódcy Jednostki Wojskowej "[...]- z "[...]", uchylającej decyzję organu I instancji z dnia -[...]".,Dowódca Jednostki Wojskowej "[...]", na podstawie art. 54 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), art. 11 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2007 r. Nr 176, poz. 1242) oraz § 6 ust. 2, § 15, § 16 pkt. 1, § 17 i § 18 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką (Dz. U. z 2004 r. Nr 135, poz. 1451), zobowiązał podporucznika rezerwy M. R. do zwrotu równowartości kosztów poniesionych przez Ministerstwo Obrony Narodowej na jego utrzymanie i naukę w Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie, w kwocie 36.918,00 zł.

W motywach rozstrzygnięcia Dowódca "[...]" wyjaśnił, iż ppor. M. R. rozpoczął naukę w Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie w dniu 21 sierpnia 2000r. i ukończył ją 24 czerwca 2005r. Zawodową służbę wojskową pełnił od 25 czerwca 2005r. do 30 września 2008r. Organ zaznaczył, że czas zawodowej służby wojskowej żołnierza nie przekroczył czasu dwukrotnie dłuższego od czasu trwania nauki. W związku z tym, stosownie do treści art. 54 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, jest on zobowiązany do zwrotu zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę. Organ przedstawił szczegółowo sposób wyliczenia kwoty do zwrotu. Podstawę obliczeń stanowiło zestawienie kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę żołnierza zawodowego sporządzone przez Dyrektora Administracyjnego WAT, który ustalił sumę kosztów za poszczególne lata z tytułu zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia, świadczeń związanych z nauką, dojazdów i wskazał, że łączne koszty w tym zakresie na dzień ukończenia studiów wyniosły 47.162,66 zł, natomiast łączne koszty za poszczególne lata nauki, zwaloryzowane na rok 2005r. (wskaźnikami waloryzacji za lata 2000 - 2005) wyniosły 52.676,87 zł. Tę ostatnią kwotę Dowódca zwaloryzował następnie zgodnie ze wskaźnikami na rok 2006, 2007 i 2008, reasumując, że łącznie kwota zwaloryzowana wyniosła 55.735,98 zł. Organ podał też, że okres służby obowiązkowej po zakończeniu nauki to 3538 dni. Natomiast liczba dni służby pozostałej żołnierzowi do odsłużenia wynosi 2344. Biorąc pod uwagę powyższe dane organ obliczył wysokość kosztów nauki do zwrotu w następujący sposób: (55.735,98 : 3538) x 2344 = 36.918,00 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. R. zarzucił:

1. naruszenie art. 54 ust. 1 w związku z ust. 5 ustawy z dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.) poprzez przyjęcie, wbrew literalnemu brzmieniu tych przepisów, że zwrot kosztów pobranej nauki stanowi iloczyn sumy kosztów utrzymania dziennego żołnierza zawodowego za każdy dzień pozostały do zakończenia okresu służby obowiązkowej, o którym mowa w ust. 1, nie zaś jak wyraźnie określa to przepis ust. 5 stosunek (proporcja) okresu pozostałego do zakończenia okresu służby obowiązkowej do całego okresu służby obowiązkowej w przełożeniu na okres pobieranej nauki na wojskowej uczelni wyższej, pomnożony przez jednostkowy koszt dzienny utrzymania kadeta zwaloryzowany wskaźnikiem wzrostu cen ogłaszanym przez Prezesa GUS;

2. naruszenie art. 107 § 3 kpa i brak wskazania podstawy faktycznej przyjęcia kwoty 36.918 zł jako łącznego kosztu utrzymania konkretnego żołnierza w okresie pobieranej nauki, brak uzasadnienia tej kwoty konkretnymi dokumentami, z których wynikałoby, iż WAT w Warszawie poniosła na utrzymanie odwołującego się taki właśnie koszt, brak wskaźnika waloryzacji oraz brak wykazania jakie świadczenia pobierał w WAT poza nauką;

3. naruszenie art. 54 ust. 1 cytowanej ustawy polegające na przyjęciu, iż beneficjentem zwrotu kosztów nauki jest Jednostka Wojskowa Nr "[...]", nie zaś WAT w Warszawie jako osoba prawna o odrębnej od Skarbu Państwa osobowości.

Z powyższych względów odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez zwolnienie go z obowiązku zwrotu orzeczonych decyzją organu pierwszej instancji kosztów, względnie o uchylenie jej w całości i umorzenie postępowania lub uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

W uzasadnieniu odwołania M. R. podniósł, iż w art. 54 ust. 5 cytowanej ustawy wyrażona została zasada, iż zwrot kosztów następuje w proporcji do pozostałego do odsłużenia okresu służby obowiązkowej. W ocenie odwołującego oznacza to, iż organ powinien ustalić jaki jest stosunek liczby dni służby obowiązkowej łącznie do okresu służby odbytego, a następnie ocenić matematycznie jaka liczba dni studiów wyraża ten stosunek. Miałoby to polegać na ustaleniu stosunku x/y wyrażonego procentowo, z czego "x" -to ilość dni służby obowiązkowej dzieli się przez "y" - liczbę dni służby z uwzględnieniem okresu studiów. Wyliczona w ten sposób liczbę dni "a" mnoży się przez koszt nauki, co daje sumę kosztów do zwrotu. Odwołujący stwierdził, że stanowisko organu I instancji zmierza nie do tego, aby zwrócił koszty nauki za okres proporcjonalny do dni pozostałych mu do odsłużenia służby obowiązkowej, lecz dwukrotny koszt utrzymania w okresie służby obowiązkowej, co przewyższa w jego przypadku koszty nauki kilkukrotnie.

Odnośnie do zarzutu z punktu drugiego odwołujący podniósł, iż organ I instancji nie uzasadnił w oparciu o jakie dokumenty ustalił wydatki poniesione przez WAT konkretnie na jego naukę i utrzymanie. Zarzucił, że organ w ogóle nie wykazał, iż żądane koszty zostały rzeczywiście poniesione. Brak jest wskazania z jakich konkretnie świadczeń odwołujący korzystał, w tym dokumentów finansowych potwierdzających koszt jednostkowych świadczeń. Poza tym zdaniem odwołującego zwrotowi podlegają tylko koszty nauki, czyli wyłącznie koszty wynagrodzenia kadry dydaktycznej. W związku z tym koniecznym jest ustalić jakie konkretnie wydatki na ten cel poniosła uczelnia w odniesieniu do odwołującego. Organ I instancji nie powołał w tym zakresie jednak żadnych dokumentów. Odwołujący stwierdził też, że organ nie wskazał wskaźnika waloryzacji i z jakiego konkretnie publikatora i komunikatu Prezesa GUS on wynika.

M. R. nie zgodził się także z dokonaniem zwrotu żądanej kwoty na rzecz Jednostki Wojskowej Nr "[...]". Zaznaczył, że koszty poniosła uczelnia, która ma osobowość prawną i nie jest ani jednostką organizacyjną Skarbu Państwa, ani jednostką budżetową. W związku z tym organ powinien był wskazać, że zwrot kosztów następuje na jej rzecz. Brak określenia beneficjenta czyni, w ocenie odwołującego, decyzję zobowiązującą do zapłacenia świadczenia nienależnego. Przyjęcie bowiem, iż zwrot kosztów następuje na rzecz Skarbu Państwa powodowałoby, iż zwrot następuje na rzecz podmiotu, który kosztów nie poniósł, więc prowadziłoby do jego wzbogacenia się kosztem odwołującego bez podstawy prawnej.

Po rozpoznaniu odwołania Dowódca Jednostki Wojskowej Nr "[...]", decyzją z dnia "[...]"., nr "[...]" utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji, podzielając je w całości. Odnosząc się do zarzutów odwołania wyjaśnił, iż w rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają przepisy art. 54 ustawy pragmatycznej, w związku z art. 11 ustawy zmieniającej z dnia 24 sierpnia 2001r., który wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2008r. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu -do spraw dotyczących kosztów nauki kandydatów na żołnierzy zawodowych i żołnierzy zawodowych, w przypadku gdy pobierali naukę przed dniem wejścia w życie ustawy, a zwolnienie ze służby nastąpiło po dniu wejścia w życie ustawy, do obowiązku zwrotu równowartości kosztów poniesionych przez wojsko na jego utrzymanie i naukę stosuje się przepisy dotychczasowe. Zatem materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy stanowić będą przepisy art. 54 ustawy pragmatycznej, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31.12.2007r. Organ podniósł, iż obowiązek zwrotu kosztów poniesionych na naukę i utrzymanie w szkole wojskowej wynika wprost z treści powołanego art. 54 ust. 1 ustawy. Skoro tak, to decyzja dowódcy jednostki wojskowej ma jedynie charakter deklaratoryjny w części dotyczącej samego obowiązku zwrotu tych kosztów. Uprawnieniem (i obowiązkiem) dowódcy jednostki wojskowej jest natomiast, zgodnie z art. 54 ust. 4 ustawy pragmatycznej, ustalenie równowartości tych kosztów (ewentualnie odroczenie terminu ich zwrotu lub rozłożenie na raty) w drodze decyzji administracyjnej. Przy czym właściwym w tej sprawie jest nie szkoła wojskowa (w tym przypadku WAT w Warszawie), w której nauka była pobierana, lecz dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz pełni służbę w dniu zwolnienia z niej. Organ zauważył też, że zwrot kosztów następuje w wysokości proporcjonalnej do czasu zawodowej służby wojskowej, jaki pozostał żołnierzowi zawodowemu do odbycia (art. 54 ust. 5 ustawy pragmatycznej). Ponadto przepisy rozporządzenia wykonawczego z dnia 24 maja 2004r. w sposób szczegółowy wskazują jakie koszty rzeczywiście poniesione w związku z nauką, przypadające na jednego żołnierza, podlegają zwrotowi (§ 15). W § 17 tego rozporządzenia wskazuje się jednoznacznie, że chodzi o rzeczywiste koszty, przeliczone na jednego kandydata na żołnierza zawodowego (żołnierza zawodowego), wynikające z ewidencji księgowej. Równowartość tych kosztów to suma faktycznie poniesionych kosztów tych świadczeń w okresie nauki (§ 17 ust. 2). Dane o równowartości kosztów zamieszcza się, po ukończeniu nauki, w aktach personalnych żołnierza zawodowego (§ 17 ust. 4). Organ zaznaczył, że w aktach sprawy organu I instancji znajduje się "Zestawienie ustalonej równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę" ppor. M. R., w okresie od 21.08.2000r. do 24.06.2005r., sporządzone przez Dyrektora Administracyjnego Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie. Zawiera ono (wbrew twierdzeniu odwołania) wykaz wszystkich rodzajów kosztów poniesionych w związku z nauką odwołującego się i ich wysokość, w projekcji rocznej, za cały okres nauki.

W ocenie organu odwoławczego zaskarżona decyzja wydana została w zgodzie z powołanymi w jej podstawie przepisami prawa, po uprzednim rzetelnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, a w szczególności po ustaleniu wysokości poniesionych na utrzymanie i naukę odwołującego się kosztów. W jej uzasadnieniu szczegółowo dokonano wyliczeń tychże kosztów. Na poparcie argumentów co do prawidłowości postępowania wyjaśniającego w kwestionowanym zakresie organ przytoczył stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w wyroku z dnia 25 lipca 2007r. (sygn. akt I OSK 1524/06).

M. R. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, wnosząc o stwierdzenie nieważności tej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, względnie uchylenie obu decyzji. Ponadto wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz rozpatrzenie skargi w trybie uproszczonym bez przeprowadzania rozprawy.

Skarżący podtrzymał zarzuty i argumenty powołane w odwołaniu, dodatkowo podnosząc naruszenie: § 15 i § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką (Dz. U. Nr 135, poz. 1451), poprzez przyjęcie, iż zwrot kosztów obejmuje nie faktycznie poniesione przez uczelnię koszty, lecz koszty teoretyczne, maksymalnie możliwe do poniesienia oraz art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa, poprzez brak rzetelnego ustalenia wysokości faktycznie poniesionych kosztów do zwrotu przez skarżącego. Zaznaczył ponadto, że brak wskazania beneficjenta ustalonego świadczenia narusza art. 107 § 1 i 3 kpa.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że bezspornym jest, iż złożył wypowiedzenie stosunku służbowego przed upływem okresu służby obowiązkowej wynoszącym dwukrotność łącznego okresu pobierania nauki na WAT w Warszawie. Zdaniem strony literalne brzmienie przepisu art. 54 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie daje jednak podstaw, aby do okresu służby obowiązkowej nie zaliczać okresu pobierania nauki. W szczególności podstaw ku temu nie daje wyrażenie " licząc od dnia ukończenia studiów". W ocenie skarżącego wyrażenie to przesądza wyłącznie o tym, iż żołnierz zawodowy powinien, aby móc uwolnić się od obowiązku zwrotu kosztów nauki i wyłącznie nauki, pełnić jeszcze zawodową służbę wojskową przez okres czasu liczony od dnia zakończenia tych studiów, lecz w wymiarze równym dwukrotności okresu studiów łącznie z tymi studiami. Skarżący stwierdził, że gdyby zamiarem ustawodawcy było, aby cytowany przepis był interpretowany tak jak przyjęły to organy orzekające, to wówczas zostałoby to wprost wyartykułowane w ustawie poprzez zawarcie zwrotu "... do którego nie wlicza się okresu studiów...".

M. R. wskazał również, powołując się na załączone do skargi orzeczenia sądów administracyjnych (wyrok WSA w Gdańsku z 8 maja 2006r., sygn. akt. III SA/Gd 172/06 oraz wyrok WSA w Szczecinie z dnia 20 grudnia 2006r., sygn. akt II SA/Sz 735/06), że znajdujące się w aktach administracyjnych zestawienie kosztów ma charakter jedynie szacunkowy, organy zaś obu instancji nie są w stanie i nie wskazały, iż takowe koszty zostały poniesione w stosunku do skarżącego. W aktach brak jest rachunków oraz stosownych dokumentów księgowych.

Uzasadniając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, skarżący podniósł, iż jest osobą młodą. Dopiero zakończył zawodową służbę wojskową i próbuje odnaleźć się na trudnym rynku pracy w nowych realiach życia. Zebranie żądanej kwoty może dla niego oznaczać w chwili obecnej co najmniej rok lub nawet dwa lata czynienia oszczędności. Nie posiada bowiem tak znacznych środków, zaś wykonanie decyzji może spowodować, iż w ogóle utraci środki utrzymania.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu odwoławczego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Organ podniósł, że nie zachodzi zarzucane w skardze naruszenie wskazanych tam przepisów, zarówno prawa materialnego, jak i procesowego. W szczególności organy obu instancji w sposób jak najbardziej prawidłowy, akceptowany już wielokrotnie przez sądy administracyjne, zastosowały przepisy art. 54 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2007r. Pełnomocnik podkreślił też, że nie ma podstaw do kwestionowania rzetelności danych Dyrektora Administracyjnego WAT w Warszawie, w których szczegółowo wyliczono wszystkie rodzaje kosztów (a więc i świadczeń) oraz ich wysokość, w rozbiciu na poszczególne lata nauki. Skarżący otrzymał też bardzo precyzyjne wyliczenie dokonanej, zgodnie z treścią art. 54 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, waloryzacji na dzień zwolnienia ze służby równowartości tych kosztów, łącznie z zastosowanymi wskaźnikami waloryzacji. Zdaniem radcy prawnego organy wojskowe obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy. Do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego zastosowały, w sposób jak najbardziej właściwy, odpowiednie przepisy prawa.

Odnosząc się do wniosku skarżącego o wstrzymanie wykonania kwestionowanej decyzji Dowódcy JW. Nr "[...]", pełnomocnik stwierdził, iż nie zachodzą ku temu przesłanki z art. 61 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż skarżący nie uprawdopodobnił, że wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia w czasie trwania postępowania sądowoadministracyjnego znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Dodatkowo pełnomocnik zaznaczył, że skarżący może skorzystać z możliwości jakie dają przepisy art. 54 ust. 4 i 6 powołanej ustawy, tj. wystąpić o rozłożenie należności na raty, czy też o zwolnienie częściowe z obowiązku zwrotu kosztów nauki w szkole wojskowej.

Pismem procesowym z dnia 11 lutego 2009r. M. R. podtrzymał skargę i zawarte w niej wnioski w całości. Zarzucił, że odpowiedź organu na skargę nie dotyczy jego sprawy, ale A. P.. W przedmiotowym piśmie skarżący wytyka organowi także inne błędy, których nie zawiera jednak wniesiona przez pełnomocnika organu odpowiedź na skargę. Zdaniem skarżącego oznacza to, że organ nie zna w ogóle jego sprawy.

Dodatkowo M. R. zaznaczył, że służba kandydacka jest niczym innym, jak jedną z form zawodowej służby wojskowej. Żołnierz kadet wykonuje bowiem zadania służbowe i otrzymuje uposażenie. W związku z tym art. 54 ust. 1 i 5 cytowanej ustawy nie uprawnia organów wojskowych, czy też uczelni wyższej do żądania zwrotu przez skarżącego kosztów nauki, z uwagi na okres pełnienia przez niego służby.

Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 4 marca 2009r. pełnomocnik organu oświadczył, że całe uzasadnienie zawarte w odpowiedzi na skargę dotyczy sprawy M. R., jedynie omyłkowo wpisano nazwisko: A.P., a powinno być: M. R.. Radca prawny podtrzymał argumenty podniesione w odpowiedzi na skargę i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, jednakże z przyczyn innych niż w niej podniesione.

Zasadnym jest wskazać na wstępie, iż z mocy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest jedynie pod względem legalności czyli kontroli zgodności zaskarżonego aktu z prawem.

Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270

ze zm. - zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do:

- uchylenia zaskarżonej decyzji gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a, b i c);

- stwierdzenia nieważności decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa lub innych przepisach (pkt 2) oraz

- stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Badając legalność zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem art. 54 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2007r., który to przepis ma zastosowanie w niniejszej sprawie na mocy art. 11 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2007 r. Nr 176, poz. 1242), poprzez jego błędną wykładnię, co miało istotny wpływ na ustalenie zwaloryzowanej równowartości kosztów poniesionych na naukę skarżącego w Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie, podlegających zwrotowi. Uchybienie to jednak zostanie omówione szerzej w następnej kolejności.

W pierwszym rzędzie zasadnym jest bowiem rozważyć zarzuty podniesione w skardze, ze względu na ich treść. W ocenie M. R. w jego przypadku omawiany przepis art. 54 cytowanej ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie powinien mieć zastosowanie, z uwagi na okres pełnienia przez niego służby, do którego w ocenie skarżącego należy wliczyć również okres nauki. Poza tym skarżący kwestionuje rzetelność ustaleń w zakresie wysokości faktycznie poniesionych kosztów na jego naukę. Zdaniem skarżącego znajdujące się w aktach administracyjnych zestawienie ma charakter jedynie szacunkowy, organy zaś obu instancji nie są w stanie wykazać stosownymi dokumentami księgowymi (rachunkami), iż takowe koszty zostały poniesione w stosunku do skarżącego.

Z zarzutami tymi nie można się zgodzić. Organy orzekające prawidłowo przyjęły, że w stanie faktycznym i prawnym rozpatrywanej sprawy zastosowanie mają przepisy art. 54 wskazanej ustawy, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2007r. Przy czym materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia powinien stanowić konkretnie ust. 1, 3, 4 i 5 tego unormowania.

Zgodnie z tymi regulacjami żołnierz zawodowy będący absolwentem szkoły wojskowej, który wypowiedział stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej lub został z niej zwolniony na podstawie art. 111 pkt 9 lit. a, w okresie nieprzekraczającym okresu dwa razy dłuższego od czasu trwania studiów, licząc od dnia ukończenia tych studiów - jest zobowiązany do zwrotu zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę, z zastrzeżeniem ust. 5 i 6. (ust.1). Stosownie do ustępu 3 - waloryzacja kosztów, o której mowa w ust. 1, następuje corocznie w drodze pomnożenia ich równowartości na dzień ukończenia studiów przez średnioroczny wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, określony w ustawie budżetowej na dany rok. Decyzję o ustaleniu równowartości kosztów, o których mowa w ust. 1 wydaje dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz zawodowy pełni zawodową służbę wojskową. (ust.4). Zwrot kosztów określony w ust. 1 i 2 następuje w wysokości proporcjonalnej do czasu zawodowej służby wojskowej, jaki żołnierzowi zawodowemu pozostał do odbycia (ust.5). Wykładnia gramatyczna i systemowa cytowanego art. 54 ust. 1 wskazuje, iż żołnierz zawodowy będący absolwentem szkoły wojskowej, który nie odbył zawodowej służby wojskowej w wymiarze dwukrotnie dłuższym od czasu trwania studiów, licząc od dnia ukończenia tych studiów, jest zobowiązany do zwrotu zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę, w wysokości proporcjonalnej do czasu zawodowej służby wojskowej, jaki żołnierzowi zawodowemu pozostał do odbycia. Przepis ten wyraźnie wskazuje, że przedmiotowy obowiązek ciąży na żołnierzu, dopóki nie odsłuży zawodowo okresu dwa razy dłuższego od czasu trwania studiów, licząc od dnia ukończenia tych studiów. Zatem wbrew stanowisku skarżącego, do okresu służby zawodowej, którego odbycie zwalnia żołnierza z ciążącego na nim z mocy prawa obowiązku zwrotu kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę, nie wlicza się czasu trwania tej nauki. Tym samym organy prawidłowo przyjęły, że skoro w przypadku skarżącego czas trwania studiów w Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie wyniósł 1769 dni (licząc od dnia rozpoczęcia studiów do ich ukończenia), to służba zawodowa, której odbycie po ukończeniu studiów mogłoby zwolnić skarżącego z obowiązku zwrotu przedmiotowych kosztów powinna trwać 3538 dni. Bezspornie skarżący pełnił zawodową służbę wojskową, w rozumieniu omawianego przepisu, od 25 czerwca 2005r. do 30 września 2008r., tj. przez 1194 dni. W konsekwencji czas zawodowej służby wojskowej, jaki skarżącemu pozostał do odbycia, w myśl ust. 5 art. 54, wynosi 2344 dni, co też prawidłowo ustaliły organy orzekające. Przedstawione przez organ I instancji działanie matematyczne, potwierdza w sposób niebudzący wątpliwości, że uwzględniono, iż zwrot ma nastąpić w wysokości proporcjonalnej do czasu zawodowej służby wojskowej, pozostałego skarżącemu do odbycia.

Nie budzi także zastrzeżeń Sądu, iż jako dokument źródłowy, stanowiący podstawę do obliczeń kosztów podlegających zwrotowi, przyjęto zestawienie równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę żołnierza zawodowego, sporządzone przez Dyrektora Administracyjnego Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie. W orzecznictwie występowały rozbieżności co do oceny mocy dowodowej takiego dokumentu, tzn. czy jest on wystarczającą podstawą do ustalenia rzeczywistych kosztów poniesionych na naukę żołnierza, przypadających do zwrotu. Mianowicie prezentowane było stanowisko, na które powołuje się m.in. skarżący, iż konieczne jest wykazanie przez organy orzekające w oparciu o jakie konkretnie dokumenty księgowe koszty zostały ustalone. W tej materii wypowiadał się jednak już niejednokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, rozstrzygając, iż samo wyliczenie kosztów przez uczelnię może być podstawą wydania decyzji o obowiązku ich zwrotu, gdyż taka informacja jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 kpa i jako taki stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone (por. wyrok NSA z 24 października 2008r., sygn. akt I OSK 1656/07, też wyrok NSA z 25 lipca 2007r., sygn. akt I OSK 1524/06). Zatem kwestionowany przez skarżącego dokument (zestawienie kosztów) korzysta z domniemania zgodności z prawdą dopóki domniemanie to nie zostanie obalone jakimkolwiek dowodem przeciwnym.

Zaznaczyć należy, że sposób ustalania kosztów poniesionych na naukę określają przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką (D.U. Nr 135, poz. 1451). Zgodnie z § 15 tego aktu koszty rzeczywiście poniesione w związku z nauką żołnierza zawodowego obejmują koszty przypadające na jednego żołnierza w zakresie zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia, świadczeń związanych z nauką i dojazdu do miejsca pobierania nauki (a więc nie są to tylko koszty dydaktyczne, jak podnosił skarżący). W myśl natomiast § 17 rozporządzenia łączne rzeczywiste poniesione koszty, wynikające z ewidencji księgowej, przelicza się w odniesieniu do jednego kandydata na żołnierza zawodowego albo żołnierza zawodowego (ust. 1). Koszty zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia i nauki oraz dojazdu do miejsca jej pobierania, zwane dalej "równowartością kosztów", ustala się jako sumę faktycznie poniesionych kosztów tych świadczeń w okresie studiów lub nauki oraz stażu lub kursu (ust.2). Okres nauki obejmuje okres od dnia rozpoczęcia studiów lub nauki oraz stażu lub kursu do dnia ich ukończenia albo przerwania, w tym urlopy i inne usprawiedliwione nieobecności (ust. 3). Po ukończeniu studiów lub nauki oraz stażu lub kursu dane o równowartości kosztów, o których mowa w ust. 2, zamieszcza się w aktach personalnych żołnierza zawodowego (ust. 4).

Z przytoczonych przepisów wynika, że ustawodawca koszty związane z nauką żołnierza zawodowego dzieli na koszty rzeczywiście poniesione w związku z kształceniem żołnierzy w określonym czasie, wynikające z ewidencji księgowej (§ 17 ust. 1 rozporządzenia) oraz koszty faktycznie poniesione w związku z nauką konkretnego żołnierza (§ 17 ust. 2 rozporządzenia). Dane o równowartości faktycznie poniesionych kosztów ze wskazaniem zakresu tych kosztów zamieszcza się po zakończeniu studiów w aktach personalnych żołnierza zawodowego. Koszty faktycznie poniesione na naukę określonego żołnierza mogą się różnić od kosztów wynikających z ewidencji księgowej. Jednak niezgodność ta powinna zostać udowodniona przez skarżącego. W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie występuje, gdyż skarżący nie przedstawił dowodów wskazujących na to, że w jego przypadku koszty faktycznie poniesione są niższe od kosztów wynikających z ewidencji księgowej. Oznacza to, że koszty ujęte w ewidencji księgowej stanowią koszty faktycznie poniesione na naukę skarżącego.

Chybiony jest też zarzut braku wskazania w decyzji beneficjenta ustalonej kwoty. Wbrew stanowisku skarżącego obowiązek taki nie wynika z art. 107 § 1 i 3 kpa. Przepis ten określa tylko jakie wymogi formalne powinna spełniać wydana decyzja. Zaskarżona decyzja zawiera wszystkie wymagane elementy. Również przepisy prawa materialnego, mające zastosowanie w sprawie, nie przewidziały obowiązku wskazania beneficjenta, jednocześnie uprawniając dowódcę jednostki wojskowej, w której żołnierz pełnił zawodową służbę wojskową, do wydania decyzji o ustaleniu równowartości kosztów podlegających zwrotowi.

Uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji jest jednak konieczne z uwagi na naruszenie przez organy obu instancji cytowanego art. 54 ust. 3 omawianej ustawy. Przepis ten określa sposób waloryzacji, wskazując, że waloryzacja kosztów, o której mowa w ust. 1 następuje corocznie w drodze pomnożenia ich równowartości na dzień ukończenia studiów przez średnioroczny wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, określony w ustawie budżetowej na dany rok. Przy czym wskazany ustęp 1 stanowi, że żołnierz zobowiązany jest do zwrotu zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę.

W świetle treści tych unormowań Sąd nie znajduje podstaw do waloryzacji kosztów za poszczególne lata nauki na rok 2005, tj. ukończenia studiów przez skarżącego, tak jak to uczynił Dyrektor Administracyjny Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie, a następnie powtórzyły za nim organy orzekające. Z przepisów tych wynika bowiem, iż żołnierz zobowiązany jest do zwrotu równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę (z uwzględnieniem proporcji) zwaloryzowanych na dzień zwolnienia ze służby. Przy czym waloryzacji podlegać ma równowartość kosztów ustalona na dzień ukończenia studiów, a więc waloryzacji podlega dopiero suma kosztów poniesionych za cały okres studiów. W konsekwencji tak ustaloną równowartość kosztów waloryzuje się corocznie, począwszy od ukończenia studiów do dnia zwolnienia ze służby, tj. przy uwzględnieniu wskaźników waloryzacji określonych w ustawach budżetowych obowiązujących przez kolejne lata następujące po ukończeniu studiów.

Natomiast organ dokonał waloryzacji tych samych kosztów dwukrotnie, gdyż najpierw zwaloryzował rzeczywiste koszty na dzień zakończenia studiów ( do czego brak jest podstawy w obowiązujących przepisach), a następnie ponownie zwaloryzował zwaloryzowane już wcześniej koszty - na dzień zwolnienia ze służby, choć z treści przepisów wynika, że waloryzacji na dzień zwolnienia ze służby podlega równowartość kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę żołnierza na dzień ukończenia studiów (art. 54 ust.1 i 3 ustawy), a nie kwota kosztów zwaloryzowanych na dzień ukończenia studiów.

Ze znajdującego się w aktach administracyjnych zestawienia kosztów oraz obliczeń przedstawionych w decyzji organu I instancji wynika,

że w rozpoznawanej sprawie równowartość kosztów poniesionych w poszczególnych latach nauki zwaloryzowano przy uwzględnieniu wskaźników obowiązujących na rok 2000, 2001, 2002, 2003, 2004 oraz 2005 i to począwszy od roku, w którym koszty zostały poniesione. Niezależnie od omówionej już nieprawidłowości w tym względzie, niezrozumiała jest waloryzacja kosztów poniesionych w danym roku według średniorocznego wskaźnika wzrostu cen określonego właśnie na ten rok (tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie np. sumę kosztów poniesionych w 2000r. pomnożono przez wskaźnik waloryzacji z 2000r.). Koszty w danym roku poniesione zostały przecież już przy uwzględnieniu zmiany siły nabywczej pieniądza i nie trzeba ich wyrównywać wskaźnikami waloryzacji za dany rok.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, iż organy orzekające w sprawie, naruszyły cytowany art. 54 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez jego błędną wykładnię. W konsekwencji przedmiotowe koszty, których zwrot nakazano skarżącemu, nie zostały wyliczone w sposób prawidłowy, co spowodowało ich zawyżenie.

Z przedstawionych powyżej względów Sąd uwzględnił skargę i na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Oznacza to, że organy administracji ponownie rozpatrzą sprawę z uwzględnieniem wykładni przepisów prawa materialnego przyjętej przez Sąd.

Z mocy art. 152 wskazanej ustawy Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.