Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 79/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-03-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 7, 8, 77 par. 1, 107 par. 3, 15
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 lit. c, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Protokolant Joanna Kurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2008 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego S. C. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia (...) listopada 2007 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody W. z dnia (...) stycznia 2004 r. w całości i orzekł, że część nieruchomości ziemskiej położnej w K., gm. D. o pow. 11, 3829 ha zapisana w KW K. tom I, karta 1, stanowiąca zespół pałacowo - parkowy podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie przedstawiał się następująco.

Decyzją z dnia (...) stycznia 2004 r. Wojewoda W. orzekł, iż część nieruchomości ziemskiej, położonej w K., gm. D., o pow. 11 3829 ha (obecnie działki o numerach ewidencyjnych (...) i (...)), zapisanej w KW K. tom I, karta 1, prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P., stanowiąca zespół pałacowo - parkowy nie podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13 ze zm.).

Na skutek wniesionego odwołania decyzją z dnia (...) lutego 2004 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił w całości decyzję Wojewody W. z dnia (...) stycznia 2004 r. i orzekł, że nieruchomość ziemska K. podpadała pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Rozstrzygnięcie organu odwoławczego zostało uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2004 r. w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 182/04. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał w uzasadnieniu, iż niezbędnym warunkiem do przejęcia nieruchomości przez Państwo - na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10, poz. 51) - było wykazanie "ziemskiego" charakteru nieruchomości. Sąd podał, iż ustalenie, że nieruchomość nie miała charakteru ziemskiego stanowić mogło podstawę do jej wyłączenia spod działania dekretu.

Sygn. akt IV SA/Wa 79/08

Sąd podkreślił także, iż intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tylko tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze wskazanych wyżej przepisów nie wynika, aby na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości, które nie miały wskazanego charakteru, niepozostające w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem rolnym. Sąd wskazał, że wystarczającą przesłanką do uznania, iż zespół pałacowo -parkowy nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu jest wykazanie braku związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem a resztą majątku. Uznanie, że związek taki nie istniał nie jest natomiast uzależnione od tego, aby zespół ten był prawnie wyodrębniony od reszty majątku. Wskazał zatem na konieczność zbadania przez organ wskazanego wyżej szeroko pojętego związku funkcjonalnego.

Wyrokiem z dnia 15 lutego 2007 r. Naczelny Sąd Administracyjny , sygn. akt I OSK 728/05 oddalił skargę kasacyjną A. Oddział Terenowy w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2004 r.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał za trafny pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wyrażony w zaskarżonym wyroku z dnia

5. listopada 2004 r. i stwierdził, że § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform

Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia

6. września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej umożliwia orzekanie przez

organ administracji o niepodpadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu danej

nieruchomości, przejętej przez Państwo na podstawie dekretu nie tylko w sytuacji, w

której nieruchomość ta nie spełnia przewidzianych w dekrecie norm obszarowych,

ale również w wypadku braku spełniania przez nią przesłanki "ziemskiego"

charakteru. Stwierdzenie, że określona nieruchomość nie miała charakteru

ziemskiego powinno stanowić podstawę do wyłączenia nieruchomości spod działania

dekretu .

Naczelny Sad Administracyjny wskazał, że nie ma racjonalnych przesłanek przemawiających przeciwko stosowaniu tej zasady w odniesieniu do jedynie wyodrębnionej części nieruchomości - zespołu pałacowo - parkowego - która, inaczej niż reszta majątku, nie posiadała charakteru ziemskiego.

Sygn. akt IV SA/Wa 79/08

Podał również, że opisany dekret nie dotyczył wszelkich nieruchomości, ale tylko określonego rodzaju. Sąd podzielił stanowisko zawarte w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06 i wskazał, że opisany problem nie musi dotyczyć całej nieruchomości, lecz także jej części, niekoniecznie prawnie wyodrębnionej. Przejęciu w trybie dekretu podlegały te nieruchomości, które były lub mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji rolniczej, zwierzęcej lub sadowniczej.

Naczelny Sad Administracyjny podniósł także, że przy orzekaniu na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych powinna zostać oceniona możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu tej części nieruchomości, która nie była funkcjonalnie, a jedynie prawnie powiązana z gospodarstwem rolnym i nie mogła być w związku z tym przeznaczona na cele dekretu.

Odnosząc się do pojęcia "związku funkcjonalnego" Naczelny Sąd Administracyjny odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. (W 3/98, OTK 1990, poz. 26) , w którym stwierdzono, że na cele reformy rolnej nie były przeznaczone nieruchomości niemające charakteru rolnego, tj. takie, które nie pozostawały w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem rolnym. Sąd podkreślił w uzasadnieniu, iż przesłanka "braku funkcjonalnego związku" jako podstawa do wydania przez organ orzeczenia o niepodpadaniu danej nieruchomości bądź jej części powinna być rozumiana możliwie szeroko, co oznacza, że organ administracji publicznej w trybie tego przepisu powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności wynikające z wykładni, uwzględniającej pełne brzmienie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził również, że kwestia, jakie czynności faktyczne należy przedsięwzięć i jakie dowody przeprowadzić, aby w sposób zupełny organ mógł ocenić istnienie lub brak występowania funkcjonalnego związku nieruchomości bądź jej części z resztą przejętego majątku należy do organu administracji, a nie do sądu administracyjnego. Wskazał, że w tym zakresie odpowiednie zastosowanie mają przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, regulujące postępowanie dowodowe i zasady oceny już zgromadzonego materiału dowodowego. Naczelny Sad Administracyjny podniósł, że rolą sądu administracyjnego jest jedynie ewentualne dokonanie następczej oceny sprawy pod

Sygn. akt IV SA/Wa 79/08

kątem, czy przeprowadzone przez organ administracji publicznej postępowanie dowodowe zrealizowało cele wyznaczone zasadami, wynikającym z kodeksu postępowania administracyjnego oraz czy było prowadzone zgodnie z przepisami kodeksu.

Rozpoznając ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia (...) listopada 2007 r. - będącą przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie -uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody W. z dnia (...) stycznia 2004 r. w całości i orzekł, że część nieruchomości ziemskiej położnej w K., gm. D. o pow. 11, 3829 ha zapisana w KW K. tom I, karta 1, stanowiąca zespół pałacowo - parkowy podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu organ podał, iż zgodnie z zapisem w księdze wieczystej "K. Tom I karta 1" właścicielem majątku ziemskiego w K. o pow. 1821, 8072 ha był J. C., a następnie w miejsce dotychczasowego właściciela wpisano - odniesieniu do całości obszaru - Skarb Państwa. Majątek przeszedł na własność Skarbu Państwa ex legę z dniem 13 września 1944 r. , na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ - powołując się na art. 1 ust. 2 wymienionego dekretu, w którym wskazano cele reformy rolnej - podał, że pojęcie nieruchomości znacjonalizowanej jest znacznie szersze od nieruchomości parcelowanej na rzecz rolników, bowiem ówczesny ustawodawca za nieruchomość ziemską uznawał nie tylko użytki rolne, ale (co wynika z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu) również inne użytki, zatem również tereny z zabudowaniami i to nie tylko gospodarczymi, wchodzącymi w skład majątku

o charakterze rolniczym. Organ podniósł, iż dla tworzenia wymienionych w art. 1

dekretu ośrodków przejmowane były także zabudowania, w tym pałace, dwory czy

wille, z reguły położone w parku, stanowiące przed przejęciem na własność państwa

tzw. ośrodek majątku, będący siedzibą jego właściciela.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał , że żaden przepis dekretu nie wskazuje , iż zespoły dworsko - parkowe podlegały wyłączeniu spod działania przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W ocenie organu przejęciu na cele reformy rolnej podlegały całe nieruchomości, bez wyłączeń powierzchniowych, w tym wszystkie budynki znajdujące się na znacjonalizowanej nieruchomości, a zatem również pałace

i dwory. Podał także, że gdyby przyjąć, iż dwory, pałace czy parki były wyłączone

z przejęcia na cele reformy rolnej, to niezrozumiałym jest, w jakim celu właściciele

Sygn. akt IV SA/Wa 79/08

tych nieruchomości musieli opuszczać powiat, w którym zamieszkiwali i mieli prawo występować jako bezrolni o nadział ziemi z reformy w innym powiecie.

Dokonując oceny pojęcia "związku funkcjonalnego" pomiędzy częścią określonej nieruchomości, a pozostałymi gruntami o charakterze rolnym - organ wskazał, że w niniejszej sprawie istniał związek terytorialny pomiędzy zespołem pałacowo - parkowym, a majątkiem ziemskim J. C., gdyż następcy prawni byłego właściciela nie wykazali, że zespół pałacowo - parkowy był odrębną częścią nieruchomości ziemskiej, wyodrębnioną w wyniku dokonanego podziału prawnego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził także, iż z materiału dowodowego niniejszej sprawy nie wynika, aby opisana część nieruchomości w dacie przejęcia na własność Skarbu Państwa była w jakikolwiek sposób wyodrębniona prawnie od reszty majątku, a zwłaszcza aby posiadała oddzielnie urządzoną księgę wieczystą, czy też aby w inny sposób była wydzielona prawnie. O wyodrębnieniu zespołu pałacowo - parkowego wchodzącego w skład majątku ziemskiego K. od reszty przejętej nieruchomości nie może świadczyć fakt istnienia ogrodzenia, czy bram wjazdowych do tego zespołu.

O funkcjonalnym powiązaniu majątku ziemskiego w K. z zespołem pałacowo - parkowym świadczy również istniejący w tym majątku związek organizacyjny. Okoliczność, że w majątku zatrudniony był zarządca majątku, nie pozwala na przyjęcie, iż w ten sposób właściciel trwale wyzbył się wszystkich władczych kompetencji w stosunku do swojego majątku ziemskiego. Organ podał, że zatrudnienie zarządcy nie zmienia faktu, iż nadal przy właścicielu majątku pozostawały władcze kompetencje i głos decydujący w sprawach związanych z bieżącym jego funkcjonowaniem, bowiem działania właściciela nie mogły się sprzeciwiać woli właściciela.

Ponadto, w ocenie organu powiązania funkcjonalne dworu z resztą majątku istniały również poprzez więzi finansowe, gdyż majątek, w którym zdecydowaną część stanowiły użytki rolne dostarczał środków finansowych na utrzymanie zespołu pałacowo - parkowego, dostarczał żywność dla mieszkańców pałacu. Według organu, spadkobiercy J. C. nie wykazali, że właściciel majątku ziemskiego w K. w dniu 13 września 1944 r. , tzn. w dniu wejścia w życie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej miał odrębne źródło dochodów, z których utrzymywał zespół pałacowo - parkowy albo miał odrębnych dostawców produktów rolnych na potrzeby pałacu, zatem pałac,

Sygn. akt IV SA/Wa 79/08

jak i mieszkające w nim osoby utrzymywane były z dochodów i produktów uzyskiwanych z majątku. Organ powołał się przy tym na zeznania świadka T. N., która zeznała , iż były właściciel osobiście zarządzał majątkami ziemskimi w K. oraz w D. i nie jest jej wiadomo, aby pracował poza majątkiem.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ocenił również, że sama okoliczność, iż majątek ziemski służył utrzymaniu zespołu pałacowo - parkowego choćby w części, przesądza o istnieniu związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem pałacowo -parkowym, a pozostałą częścią majątku ziemskiego J. C.. Stwierdził zatem, iż przedstawione w niniejszej sprawie okoliczności wskazują, iż pomiędzy zespołem pałacowo - parkowym, a majątkiem położonym w K. zachodził związek funkcjonalny, uzasadniający podpadanie tego pałacu i parku wraź z całym majątkiem ziemskim, stanowiącym własność J. C. o ogólnej powierzchni 1821, 8072 ha pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W skardze na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) listopada 2007 r. następca prawny byłego właściciela majątku – S. C., reprezentowany przez pełnomocnika wniósł o jej uchylenie w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Skarżący zarzucił naruszenie art. 1 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz przepisów § 5, § 6 oraz § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez błędne przyjęcie, iż przepisy te nie dają podstawy do wyłączenia spod działania dekretu nieruchomości stanowiących zespoły pałacowo - parkowe.

Skarżący zarzucił także naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niezastosowanie przez organ oceny prawnej wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2004 r. oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2007 r. , w których stwierdzono, że przy przejmowaniu na własność Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej powinna być oceniana możliwość wyłączenia tej części nieruchomości, która nie była funkcjonalnie powiązana gospodarstwem

Sygn. akt IV SA/Wa 79/08

rolnym. W ocenie skarżącego przesłanka braku funkcjonalnego związku jako podstawa do wydania decyzji o wyłączeniu spod działania przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej powinna być przy tym rozumiana możliwie szeroko. W skardze podniesiono również zarzut naruszenia art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie przez organ granic swobodnej oceny dowodów.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że przeciwko orzekaniu o niepodpadaniu zespołów pałacowo - parkowych pod przepisy dekretu nie świadczy art. 1 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, ani treść art. 6 dekretu. Wymieniony przepis - zdaniem skarżącego - nie może uzasadniać obejmowania w zarząd nieruchomości stanowiących zespoły pałacowo - parkowe, które nie mają charakteru rolniczego. Skarżący zakwestionował stanowisko organu, iż żaden przepis dekretu nie wskazywał, aby zespoły dworsko - parkowe podlegały wyłączeniu spod działania przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Skarżący zarzucił także, że oba sądy orzekające w sprawie podkreśliły, iż dla ustalenia braku funkcjonalnego powiązania zespołu pałacowo - parkowego z nieruchomością rolną nie jest konieczne wyodrębnienie prawne tego zespołu, bowiem wystarczające jest jego faktyczne wyodrębnienie. Wskazał, że oznaką faktycznego wyodrębnienia nieruchomości są jej granice.

W ocenie skarżącego w niniejszej sprawie zespół pałacowo - parkowy położony w K. został faktycznie wyodrębniony od reszty nieruchomości, na co wskazywało m.in. istnienie ogrodzenia oddzielającego od reszty przejętej nieruchomości oraz bramy wjazdowej, droga wewnątrz folwarczna oraz karty ewidencyjne zabytków architektury i budownictwa W..

Skarżący wskazał, iż brak funkcjonalnego związku pomiędzy pałacem, a pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej potwierdza również funkcjonowanie w majątku K. zarządcy nieruchomości oraz osób mu podległych, tj. włodarza, księgowego oraz kasjera.

W odniesieniu do związku funkcjonalnego zarzucono, że organ niesłusznie przyjął istnienie tego rodzaju powiązania jako związku podmiotowego pomiędzy właścicielem zespołu pałacowo - parkowego a właścicielem gospodarstwa rolnego. W ocenie skarżącego takie powiązanie nie jest wystarczające. Strona wskazała, że zdecydowana większość nieruchomości ziemskich należących do R. J. C. oddanych była w dzierżawę. Oddanie wskazanych nieruchomości w dzierżawę powodowało zerwanie związku funkcjonalnego zespołu pałacowo -

Sygn. akt IV SA/Wa 79/08

parkowego z tymi nieruchomościami, zaś faktyczne decyzje organizacyjne podejmowali w nich dzierżawcy.

Skarżący wskazał, że nie jest prawdą, iż utrzymywanie zespołu pałacowo -parkowego odbywało się w całości z nieruchomości rolnych, gdyż na terenie majątku znajdowała się gorzelnia i cegielnia. Nawet jednak, gdyby przyjąć, iż taki pogląd jest zasadny, to fakt ten - w ocenie skarżącego - nie przesądza o związku funkcjonalnym zespołu z nieruchomością rolną. W niniejszej sprawie gospodarstwo rolne mogło funkcjonować bez zespołu pałacowo - parkowego, będącego jedynie miejscem zamieszkania spadkodawcy skarżącego i jego rodziny, natomiast zarządzanie nieruchomościami rolnymi odbywało się z wyodrębnionego z zespołu pałacowo -parkowego "ośrodka organizacyjnego".

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonywana jest więc kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kontrolowanego rozstrzygnięcia, nie zaś według kryteriów słusznościowych.

Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153 , poz. 1270

ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc

jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych kryteriów Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zauważyć, iż w niniejszej sprawie Minister Rolnictwa

i Rozwoju Wsi przy wydawaniu decyzji z dnia (...) listopada 2007 r. związany był - na podstawie art. 153 ustawy P.p.s.a. - oceną prawną i wskazaniami co do dalszego

Sygn. akt IV SA/Wa 79/08

postępowania wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2004 r., sygn. akt IV SA/Wa 182/04 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2007 r. , sygn. akt I OSK 728/05.

Na mocy wskazanego przepisu art. 153 ustawy P.p.s.a. również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekający w niniejszej sprawie związany był wskazaną w tych wyrokach oceną prawną i wskazaniami w nich zawartymi.

Związanie sądu administracyjnego oraz organów administracyjnych oceną prawną oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej w orzeczeniu sądowym poglądem (por. m. in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 1999 r., IV SA 527/97, LEX nr 47275).

Stwierdzić należy, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przy wydawaniu decyzji z dnia (...) listopada 2007 r. naruszył przepis art. 153 ustawy P.p.s.a. Nie zastosował się bowiem do wskazań zawartych we wcześniej zapadłych w niniejszej sprawie wyrokach.

Podkreślenia wymaga, iż Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 lutego 2007 r. przesądził, że przesłanka "braku funkcjonalnego związku" jako podstawa wydania przez organ orzeczenia o niepodpadaniu danej nieruchomości bądź jej części, powinna być rozumiana możliwie szeroko. Przesłanka związku funkcjonalnego nie została wprowadzona w przepisach dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13 ze zm.) ani w przepisach rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10, poz. 51) i w żadnym z wymienionych wyżej aktów prawnych nie zawarto definicji pojęcia "związku funkcjonalnego" ani też wskazań odnoszących się do tego pojęcia.

Przesłanka związku funkcjonalnego pojawiła się w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. (W 3/98, OTK 1990, poz. 26), w którym podkreślono, iż na cele reformy rolnej nie były przeznaczane nieruchomości nie mające charakteru rolnego, tj. takie, które nie pozostawały w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem rolnym. Ustalenie istnienia tej przesłanki zależy od okoliczności konkretnej sprawy i należy do organów orzekających w sprawie, nie zaś do sądu administracyjnego.

Sygn. akt IV SA/Wa 79/08

Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 lutego 2007 r. rolą sądu administracyjnego jest jedynie ewentualne dokonanie następczej oceny sprawy, pod kątem, czy przeprowadzone przez organ postępowanie dowodowe zrealizowało cele wyznaczone zasadami wynikającymi z k.p.a. i było prowadzone zgodnie z przepisami kodeksu.

Należy stwierdzić, iż w niniejszej sprawie organ dokonał oceny przesłanki "związku funkcjonalnego" w sposób dowolny i sprzeczny z wytycznymi sądów orzekających w sprawie, nakazujących jak najszerszą interpretację przesłanki "braku związku funkcjonalnego". Organ podał w tym zakresie, iż następcy prawni nie wykazali, że zespół pałacowo - parkowy był odrębną częścią nieruchomości ziemskiej, wyodrębnioną w wyniku dokonanego podziału prawnego, a z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby opisana cześć nieruchomości w dacie przejęcia na własność Skarbu Państwa była w jakikolwiek sposób wyodrębniona prawnie od reszty majątku, a zwłaszcza aby posiadała oddzielnie urządzoną księgę wieczystą, czy też aby w inny sposób była wydzielona prawnie.

Tymczasem, w wyroku z dnia 5 listopada 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny, którym to wyrokiem organ orzekający w sprawie był związany na podstawie art. 153 ustawy P.p.s.a., wprost wskazał, że uznanie, iż nie istniał związek funkcjonalny nie jest uzależnione od tego, aby zespół pałacowo - parkowy był prawnie wyodrębniony z reszty majątku. Przy tak sformułowanych wytycznych Sądu, treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje, iż organ odwoławczy uchybił ocenie prawnej Sądu Administracyjnego, przez co naruszył art. 153 ustawy P.p.s.a. i to w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto należy stwierdzić, iż organ nie dokonał w sposób dokładny analizy powiązań składających się na ów związek funkcjonalny. W szczególności dotyczy to powiązań finansowych majątku z owym zespołem. W tym zakresie bowiem Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, iż majątek, w którym zdecydowaną część stanowiły użytki rolne dostarczał środków finansowych na utrzymanie zespołu pałacowo - parkowego, zatem pałac, jak i mieszkające w nim osoby utrzymywane były z dochodów i produktów uzyskiwanych z majątku. Pominął natomiast podniesiony przez skarżącego fakt, że na terenie majątku znajdowały się zarówno gorzelnia, jak i cegielnia. Zadaniem organu powinno być zatem dokonanie analizy, jaki wpływ na finansowanie owego zespołu miało istnienie wymienionych - cegielni i gorzelni. Niewątpliwie bowiem prowadzenie tego rodzaju przedsięwzięć, nie może

Sygn. akt IV SA/Wa 79/08

być uznane za działalność rolniczą. Okoliczność ta wymaga wyjaśnienia. Nadto nie ustalono, czy istotnie część przedmiotowego majątku została oddana w dzierżawę -co podniesiono w skardze. Organ odwoławczy ponownie badając sprawę winien zatem ocenić także jakie znaczenie dla istnienia owego związku funkcjonalnego w zakresie powiązania finansowego ma podniesiona okoliczność, iż zdecydowana większość nieruchomości ziemskich należących do R. J. C. oddanych była w dzierżawę, ustalając uprzednio, czy stwierdzenie to odpowiada faktom.

Przywołane orzeczenia Sądów Administracyjnych - WSA z 5.11.2004 r. oraz NSA z 15.02.2007 r. zobowiązały organ administracji do dokonania wnikliwej oceny, czy wnioskowana część nieruchomości zabudowana obiektami pałacowymi i dworskimi oraz wykorzystywana na cele parkowe, pozostawała w funkcjonalnej łączności z pozostałą częścią majątku bezspornie wykorzystywaną rolniczo. Nie można stwierdzić, aby organ odwoławczy spełnił ten obowiązek. Taki stan rzeczy skutkował naruszeniem art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a., w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Należy przy tym zaznaczyć, iż wskazana przez Sąd nie do końca właściwa interpretacja przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przesłanki "związku funkcjonalnego" jako taka nie przesądza o tym, że przedmiotowy obszar podpadał bądź nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W zaskarżonej decyzji organ orzekający odmówił zastosowania w sprawie takiej wykładni przepisów dekretu, na którą wskazał skarżący, a która - mając swoje źródło w powołanych przez skarżącego orzeczeniach sądowych - uwzględniałaby jego słuszny interes. Stwierdzając dopuszczalność przyjęcia różnych wykładni tych samych przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, zwłaszcza gdy ich źródłem są powołane w zaskarżonej decyzji orzeczenia sądowe, organ orzekający w sprawie zobowiązany jest, w kontekście art. 7 K.p.a., wykazać, dlaczego przyjmuje taką wykładnię przepisów, która nie uwzględnia interesów skarżącego. W ocenie Sądu, organ orzekający może zastosować wykładnię prawa nie uwzględniającą oczekiwań skarżącego, musi jednak wtedy wykazać, iż przyjęcie takiej wykładni, jednej z wielu możliwych, znajduje uzasadnienie w art. 7 K.p.a. i nie narusza art. 8 K.p.a., a nadto nie uchybia ocenie prawnej i wskazaniom zawartym w uprzednich w orzeczeniach Sądów Administracyjnych.

.

Sygn. akt IV SA/Wa 79/08

Minister niedokładnie odniósł się do wielu okoliczności faktycznych w sprawie, co stanowiło także naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. W uzasadnieniu decyzji wskazał bowiem, iż pomiędzy zespołem pałacowo - parkowym a majątkiem położonym w K. zachodził związek funkcjonalny, uzasadniający podpadanie tego pałacu i parku wraz z całym majątkiem ziemskim pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Tymczasem - jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz z uzasadnienia decyzji Wojewody W. z dnia (...) stycznia 2004 r. -nieruchomość składała się z trzech części tj. zespołu pałacowo - parkowego o powierzchni 8, 1 ha, części drugiej - podwórza gospodarczego o powierzchni 3,5 ha, części trzeciej - koloni mieszkalnej o powierzchni 1, 7 ha. Należy podkreślić, iż z materiałów Ośrodka Dokumentacji Zabytków w W. wynika, że wskazana całość złożona z owych trzech części stanowiła łącznie kompozycję zespołu pałacowo-folwarcznego, a nie pałacowo-parkowego. Z tego samego źródła wynika także, iż usytuowany na wschód od pałacu budynek mieszkalny pracowników PGR został wzniesiony na fundamentach dawnego budynku mieszczącego stajnię, wozownię, garaże, mieszkanie księgowego, mieszkanie dla służby pałacowej i kuchnię dla służby. Z budynków gospodarczych zaś nie zachował się magazyn oraz 3 stodoły polne usytuowane na podwórzu gospodarczym. Tak szerokie ujęcie terytorialne owego zespołu pałacowo-parkowego, jak uczynił to Wojewoda W. wydaje się więc nie znajdować uzasadnienia w zgromadzonej w sprawie dokumentacji archiwalnej. Należy zauważyć, iż rozważaniami odnośnie owego związku funkcjonalnego objęty został wyłącznie pałac i otaczający go park, analiza ta nie dotyczyła więc całego zespołu pałacowo-parkowego, a właściwie pałacowo-folwarcznego, o którego "niepodpadaniu" w całości orzekł Wojewoda. Nadto nie uwzględniono również i tego, iż przejęty majątek wraz z zespołem pałacowo-folwarcznym został przeznaczony na cele gospodarki rolnej. W szczególności zespół ów został przekazany PGR-owi, przekształconemu następnie w Kombinat PGR K.. Okoliczności te zatem winny być wzięte pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy odnośnie określenia obszaru tego zespołu, jako że organ odwoławczy w myśl art. 15 Kpa zobowiązany jest do ponownego zbadania sprawy w jej całokształcie.

Sygn. akt IV SA/Wa 79/08

Mając na uwadze wskazane okoliczności orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c oraz art. 152 ustawy P.p.s.a.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz 205 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r., nr 163, poz. 1349 ze zm.).