Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1028/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 13 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2018 roku sprawy ze skargi E. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] sierpnia 2017 roku Nr [...] w przedmiocie odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę [...]- zł (dwa tysiące sto pięćdziesiąt osiem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia 20 lutego 2017 r., działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; dalej: "K.p.a.") oraz art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.; dalej: "u.g.n."), ustalił na rzecz M. K. W. odszkodowanie w wysokości [...] zł – z tytułu posadowienia na nieruchomości nr [...] w obrębie F. trwałych elementów przesyłowej infrastruktury energetycznej – oraz zobowiązał spółkę z o.o. [...] w P. do wypłaty M. K. W. wskazanego odszkodowania w terminie czternastu dni od dnia, w którym decyzja o odszkodowaniu stała się ostateczna.

W uzasadnieniu organ wskazał, że M. K. W. wnioskiem z dnia 30 sierpnia 2016 r. wystąpił do starosty o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu wydania decyzji w trybie art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1971 r. Nr 27, poz. 249; dalej: "u.z.t.w.n."), wskazując na posadowienie na jego nieruchomości napowietrznej linii elektroenergetycznej WN I 10kV relacji [...], której właścicielem jest E. O. sp. z o.o.

Wnioskodawca wywiódł, że linia ta została wybudowana w latach pięćdziesiątych, a w 1986 r. przeszła remont kapitalny na podstawie decyzji Biura Planowania Przestrzennego w P. z dnia 26 listopada 1982 r. i decyzji Naczelnika Gminy Ł. z dnia 5 grudnia 1983 r. Wobec tego, doszło do ograniczenia własności nieruchomości do niego należącej, stąd wniósł o wypłacenie odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 u.g.n. Podkreślił, że roszczenia o odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 u.z.t.w.n. dotyczą także stanów faktycznych zaistniałych przed dniem wejścia w życie u.g.n. Do wniosku dołączono: kopię decyzji Naczelnika Gminy Ł. z dnia 5 grudnia 1983 r., odpis decyzji Biura Planowania Przestrzennego w P. z dnia 26 listopada 1982 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego oraz kopię pisma spółki z o.o. [...] Oddział Dystrybucji P. z dnia 2 maja 2016 r.

W toku postępowania pierwszoinstancyjnego, w związku z wezwaniem organu, [...] sp. z o.o. Oddział Dystrybucji P. w piśmie z dnia 18 listopada 2016 r. wyjaśniła, że dokumenty dotyczące wypłaty odszkodowań dla poszczególnych właścicieli za ewentualne zniszczenia podczas budowy linii nie zachowały się, natomiast za wejście na grunt w celu dokonania corocznych planowanych oględzin linii odszkodowania dla właścicieli nieruchomości nie są wypłacane. Natomiast wraz z pismem z dnia 7 grudnia 2016 r. spółka przesłała kopie odpisów decyzji: Biura Planowania Przestrzennego w P. z dnia 26 listopada 1982 r., Naczelnika Gminy w Ł. z dnia 5 grudnia 1983 r., Naczelnika Gminy C. z dnia 19 grudnia1983 r., Naczelnika Miasta i Gminy P. z dnia 20 czerwca 1985 r.

Organ pierwszej instancji dokonał przeglądu rejestrów dokumentów z lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku przekazanych przez Gminę Łubowo do zasobu archiwum, jednak nie odnalazł dokumentów dotyczących wypłaty ewentualnych odszkodowań ze wskazanego tytułu. Ponadto Archiwum Państwowe w P. Oddział w G. poinformowało, że w zasobach Archiwum nie przechowuje się decyzji administracyjnych wydawanych w sprawach indywidualnych.

Starosta [...] dopuścił z urzędu dowód z opinii biegłego. Rzeczoznawca majątkowy operatem szacunkowym z dnia 27 grudnia 2016 r. określił wysokość odszkodowania z tytułu posadowienia na działce nr [...] trwałych elementów infrastruktury energetycznej w wysokości [...] zł, na które składa się odszkodowanie za utratę wartości nieruchomości w kwocie [...]zł

i odszkodowanie za straty właściciela nieruchomości w prowadzonej przez niego produkcji rolnej w kwocie [...]zł. Organ uznał, że operat szacunkowy został sporządzony w sposób prawidłowy.

Organ poddał badaniu treść księgi wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G., z której wynika, że M. K. W. został wpisany w dziale II jako właściciel w dniu 5 grudnia 1980 r., a zatem był właścicielem działki nr [...] na dzień wydania decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia 5 grudnia 1983 r.

Organ pierwszej instancji stwierdził, że odszkodowania uregulowane w u.g.n. mają charakter cywilnoprawny. W stanie prawnym istniejącym w dniu posadowienia napowietrznej linii elektroenergetycznej m.in. przez działkę nr [...] w obrębie F. - nie było przepisu ustalającego terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych opartych na innych tytułach związanych z czasowym zajęciem nieruchomości. Według organu, co do zasady prawo administracyjne nie przewiduje instytucji przedawnienia, co ma miejsce w prawie cywilnym. Tylko wówczas, gdy przepisy wyraźnie regulują wygaśniecie roszczenia, przedawnienie na gruncie prawa administracyjnego istnieje. Inwestycja została oddana w roku 1986. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wyniknęło, że odszkodowanie nie zostało ustalone i wypłacone ani pod rządami u.z.t.w.u., u.g.g.w.n. oraz u.g.n.

W ocenie organu, w wyniku przekształceń własnościowych [...] spółka z o.o. stała się następcą prawnym dawnego Zakładu Energetycznego oraz właścicielem linii elektroenergetycznej, a zatem zobowiązana jest do wypłaty odszkodowania.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła spółka z o.o. [...], zaskarżając decyzję Starosty [...] z dnia 20 lutego 2017 r. w całości i zarzucając jej:

- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n. poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa;

- naruszenie art. 118 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r., poz. 459, z późn. zm., dalej: "K.c.") poprzez zasądzenie odszkodowania, podczas gdy organ powinien przy wydawaniu decyzji uwzględnić, że roszczenie o odszkodowanie przedawniło się na zasadach określonych w K.c;

- naruszenie prawa procesowego, tj. art. 11 K.p.a. poprzez niewystarczające umotywowanie i wyjaśnienie zapadłego rozstrzygnięcia;

- naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7, 77, 78, 80 i 84 K.p.a. poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności: niezbadanie relacji podmiotowych związanych z sukcesją między Skarbem Państwa a Zakładem Energetycznym P. w P., Zakładem Energetycznym P. w P. a E. S.A., [...] S.A. a [...] sp. z o.o.; niezbadanie podstaw nabycia urządzeń przesyłowych przez [...] niewystąpienie o udzielenie informacji i przesłanie dokumentów w stosunku do [...] sp. z o.o. w zakresie własności urządzeń przesyłowych; ustalenie stanu faktycznego na podstawie kserokopii decyzji administracyjnych, które nie mają przymiotu decyzji w rozumieniu K.p.a.; brak zbadania pochodzenia działki nr [...], tj. sprawdzenia czy decyzje administracyjne, będące podstawą wywłaszczenia, odnoszą się do nieruchomości wnioskodawcy; brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego, wskutek czego nieprawidłowo ustalono wartość odszkodowania za wywłaszczenie, w szczególności w zakresie strat właściciela w produkcji rolnej.

Od decyzji pierwszoinstancyjnej odwołanie wniósł również M. K. W., zaskarżając ją w części co do rozstrzygnięcia o wysokości przysługującego stronie odszkodowania. Skarżący zarzucił decyzji: art. 77 § 1, art. 107 § 1 i 3 K.p.a. oraz art. 129 ust. 5 u.g.n. Odwołujący wniósł o przeprowadzenie dowodu z załączonych do odwołania pism: operatu geodezyjnego technicznego oraz szacowanie wartości odszkodowania za utratę korzyści majątkowych w związku z posadowieniem na nieruchomości urządzeń energetycznych - na okoliczność wyliczenia prawidłowych wartości odszkodowania.

Wojewoda decyzją z dnia 28 czerwca 2017 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w sprawie ziściły się przesłanki uprawniające do wydania przez Starostę Gnieźnieńskiego decyzji o przyznaniu na rzecz M. W. odszkodowania w wysokości [...] zł z tytułu posadowienia na nieruchomości trwałych elementów przesyłowej infrastruktury energetycznej. Według organu drugiej instancji, w wyniku dokonanej analizy operatu szacunkowego, sporządzonego przez R. R., należało stwierdzić, że operat ten został wykonany zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, jak również nie zawiera żadnych niejasności ani pomyłek i posiada wszystkie elementy treści wymagane przez obowiązujące przepisy prawa i tym samym nie znaleziono podstaw do jego podważenia.

Organ odwoławczy stwierdził, że chybiony jest argument o przedawnieniu roszczenia o odszkodowanie, przysługującego M. K. W.. Do niniejszego postępowania administracyjnego nie mają zastosowania przepisy K.c. Wojewoda przyjął, iż obowiązek zapłaty odszkodowania leży po stronie [...] spółki z o.o., jako beneficjenta ograniczenia prawa własności nieruchomości, obejmującej działkę nr [...].

Według organu drugiej instancji, w toku postępowania przed organem pierwszej oraz drugiej instancji, zgromadzone zostały wszystkie niezbędne dla wyjaśnienia sprawy dokumenty. Natomiast organ odwoławczy uznał, iż zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 107 § 1 i 3 K.p.a., polegającego na braku dostatecznego wyjaśnienia przyjętych przez rzeczoznawcę majątkowego kwot. W tym celu Wojewoda wystąpił do R. R. o udzielenie odpowiedzi na pytanie - jakie dokładnie działki stanowią nieruchomości podobne, przyjęte do końcowych obliczeń operatu szacunkowego. Odpowiedź biegłego jest satysfakcjonująca i precyzuje niejasności, które wystąpiły w opinii.

Na decyzję Wojewody z dnia 23 sierpnia 2017 r. [...] spółka z o.o. w P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenia decyzji organu pierwszej instancji.

Zaskarżonej decyzji spółka zarzuciła niezgodność z prawem poprzez:

1. naruszenie prawa procesowego - art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie podstaw, przyczyn i ocen prawnych, skutkujących utrzymaniem zaskarżonej decyzji w mocy, a nadto nieustosunkowanie się przez organ drugiej instancji do jakiegokolwiek zarzutu podniesionego przez skarżącą w odwołaniu złożonym na decyzję Starosty [...]

2. naruszenie prawa materialnego – art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n. poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa pod tytułem ogólnym i szczególnym (uniwersalnym i syngularnym),

3. naruszenie prawa materialnego – art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n. poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, to jest za działania Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa, a który działa w sferze publicznej wyłącznie w zakresie sfery dominium,

4. naruszenie prawa procesowego – art. 11 K.p.a. poprzez niewystarczające umotywowanie i wyjaśnienie zapadłego rozstrzygnięcia, w szczególności z uwagi na lakoniczne i nieumotywowane stwierdzenie, że: "(...) obowiązek zapłaty odszkodowaniu leży po stronie [...] sp. z o.o. jako beneficjenta ograniczenia prawa własności nieruchomości" i pominięcie w uzasadnieniu skarżonej decyzji kwestii prawnych dotyczących sukcesji między Skarbem Państwa, Zakładem Energetycznym, [...] S.A. oraz [...] sp. z o.o., tj. jej rodzaju, charakteru i skutków, a także podstaw przejścia publicznoprawnego obowiązku wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie ze Skarbu Państwa na rzecz podmiotu prywatnego,

5. naruszenie art. 118 K.c. poprzez zasądzenie odszkodowania, podczas gdy organ powinien przy wydawaniu decyzji uwzględnić, że roszczenie o odszkodowanie przedawniło się na zasadach określonych w kodeksie cywilnym,

6. naruszenie art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz. U. nr 51, poz. 298) poprzez:

a. niewezwanie do udziału w niniejszym postępowaniu [...] S.A.,

b. przyjęcie, że [...] sp. z o.o. jest następcą prawnym Skarbu Państwa bądź przedsiębiorstwa państwowego Zakład Energetyczny P. w P.,

c. przyjęcie wbrew treści art. 8 ust 3 ustawy, że na [...] sp. z o.o. przechodzą z mocy ustawy uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa wynikające z decyzji administracyjnych,

7. naruszenie art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 2 oraz art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. nr 16, poz. 69) poprzez a. niewezwanie do udziału w niniejszym postępowaniu [...] S.A.,

b. przyjęcie, że [...] sp. z o.o. jest następcą prawnym Skarbu Państwa bądź przedsiębiorstwa państwowego Zakład Energetyczny P. w P.

c. przyjęcie, że [...] sp. z o.o. jest następcą prawnym [...] S.A. w znaczeniu pełnej sukcesji praw i obowiązków, które [...] S.A. (poprzednia nazwa Energetyka P.) nabyła na podstawie ustawy z 1993 r.

8. naruszenie prawa procesowego - art. 7, 77, 80 i 84 K.p.a., poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności:

a. niezbadanie i brak jakiejkolwiek oceny relacji podmiotowych związanych z sukcesją między: i. Skarbem Państwa a Zakładem Energetycznym P. w P., ii. Zakładem Energetycznym w P. a [...] S.A., iii. [...] SA a [...] sp. z o.o.,

b. niezbadanie podstaw nabycia urządzeń przesyłowych przez [...] sp. z o.o.,

c. niewystąpienie o udzielenie informacji i przesłanie dokumentów w stosunku do [...] S.A., tj. następcy Skarbu Państwa w zakresie dominium dotyczącej urządzeń przesyłowych po dniu 5 grudnia 1990 r.,

d. brak zbadania księgi wieczystej wnioskodawcy, tj. sprawdzenia pochodzenia działki nr [...] w celu weryfikacji, czy decyzja wywłaszczeniowa dotyczy omawianej nieruchomości,

e. brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego wskutek czego nieprawidłowo ustalono wartość odszkodowania za wywłaszczenie, w szczególności w zakresie strat właściciela w produkcji rolnej w kwocie [...]zł.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Występujący ba rozprawie pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek nie okazały się zasadne wszystkie podniesione w niej zarzuty.

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Innymi słowy, sąd obowiązany jest zasadniczo dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub czynności także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Spór pomiędzy stronami niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego dotyczy kwestii podmiotowych oraz przedmiotowych związanych z ustaleniem na rzecz M. K. W. odszkodowania w wysokości [...] zł z tytułu posadowienia na nieruchomości nr [...] w obrębie F. trwałych elementów przesyłowej infrastruktury energetycznej – oraz zobowiązania spółki z o.o. [...] Oddział Dystrybucji w P. do wypłaty M. K. W. wskazanego odszkodowania w terminie czternastu dni od dnia, w którym decyzja o odszkodowaniu stała się ostateczna.

Według stanowiska skarżącej spółki, organ drugiej instancji nie wskazał jakiegokolwiek przepisu, który statuowałby obowiązek zapłaty odszkodowania przez E. P., w sytuacji w której w przestrzeni prawnej funkcjonuje podmiot [...] SA., która jak wynika ze zgromadzonych dokumentów jest następcą prawnym w ramach sukcesji uniwersalnej po E. S.A. Strona skarżąca podkreśliła, że organy pierwszej i drugiej instancji nie ustaliły, czy – a jeśli tak, to na jaki podmiot przeszedł obowiązek zapłaty odszkodowania. Zdaniem skarżącej, obowiązek ten nie może stanowić przedmiotu swobodnego obrotu i jako taki wygasa wraz z zakończeniem bytu prawnego przez zobowiązanego. Równocześnie, zdaniem skarżącej, ustalenie odszkodowania i nałożenie obowiązku jego zapłaty stanowi naruszenie art. 118 K.c. – organ drugiej instancji winien przy wydawaniu decyzji uwzględnić, że roszczenie o odszkodowanie przedawniło się na zasadach określonych w kodeksie cywilnym.

Natomiast organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji skupił się na wyjaśnieniu kwestii prawidłowości operatu szacunkowego sporządzonego przez biegłego, dotyczącego wysokości odszkodowania, które skarżąca spółka miałaby uiścić na rzecz M. K. W.. Wojewoda w sposób pobieżny i lakoniczny odniósł się do argumentacji zawartej w odwołaniu spółki z o.o. [...], dotyczącej przedawnienia roszczenia o odszkodowanie oraz dopuszczalności nałożenia nią obowiązku jego zapłaty. Organ stwierdził, że chybiony jest zarzut spółki o przedawnieniu roszczenia o odszkodowanie, przysługującego M. K. W., gdyż do niniejszego postępowania administracyjnego nie mają zastosowania przepisy K.c. Wojewoda stwierdził także, iż obowiązek zapłaty odszkodowania leży po stronie [...] spółki z o.o., jako beneficjenta ograniczenia prawa własności nieruchomości, obejmującej działkę nr [...]. Organ odwoławczy nie uzasadnił swojego stanowiska w powyższym zakresie.

W ocenie Sądu, Wojewoda naruszył w niniejszej sprawie przepisy postępowania dotyczące reguł prowadzenia postępowania wyjaśniającego mającego na celu dokonanie prawidłowych ustaleń faktycznych: art. 7 w związku z art. 77 § 1 K.p.a. oraz w zakresie obowiązku odzwierciedlenia ustaleń faktycznych i prawnych organu w uzasadnieniu decyzji – art. 107 § 3 K.p.a.

W rozpoznawanym przypadku kwestią kluczową dla ustalenia odszkodowania z tytułu posadowienia na przedmiotowej nieruchomości trwałych elementów przesyłowej infrastruktury energetycznej oraz nałożenia obowiązku zapłaty tego odszkodowania na określony podmiot – było ustalenie możliwości ukonstytuowania obowiązku zapłaty odszkodowania ze wskazanego tytułu oraz podmiotu obowiązanego do jego zapłaty na rzecz M. K. W.. W badanej sprawie istniały ku temu wątpliwości – na co wskazywała skarżąca spółka w toku postępowania administracyjnego, zwłaszcza zaś w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie wyjaśnił tych wątpliwości, nade wszystko zaś tego, czy [...] sp. z o.o. powinna ponosić odpowiedzialność za działania Skarbu Państwa – Naczelnika Gminy Ł., który wydał decyzję z dnia 5 grudnia 1983 r. rodzącą odpowiedzialność odszkodowawczą na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1971 r. Nr 27, poz. 249; dalej: "u.z.t.w.n."). Z problemem tym w sposób immanentny związana jest kwestia sukcesji obowiązku zapłaty wskazanego odszkodowania i równocześnie charakteru prawnego prawa do tego odszkodowania.

Rację ma przy tym strona skarżąca zarzucając, że organ odwoławczy nie zbadał w najmniejszym stopniu relacji podmiotowych związanych z sukcesją między Skarbem Państwa a Zakładem Energetycznym P. w P., pomiędzy Zakładem Energetycznym w P. a [...] S.A. oraz między [...] S.A. a E. P.. Wojewoda powinien rozważyć okoliczności podnoszone przez skarżącą spółkę – zarówno w odwołaniu od decyzji Starosty [...], jak i w treści skargi – związane z faktem, że na mocy umowy zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa spółki [...] S.A., [...] sp. z o.o. stała się podmiotem uprawnionym z tytułu wszelkich praw wchodzących w zakres oddziału przeznaczonego do realizacji zadań gospodarczych związanych z dystrybucją energii elektrycznej: linii kablowych i napowietrznych, sieci dystrybucyjnych oraz zespołów elektroenergetycznych, stacji i rozdzielni energetycznych, transformatorów. [...] S.A. wniosła aportem na rzecz skarżącej całe przedsiębiorstwo dystrybucyjne, nie pozostawiając dla siebie własności i posiadania jakichkolwiek urządzeń energetycznych; realizowała tym samym obowiązek z ustawy prawo energetyczne (zob. też postanowienie SN z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. akt IV CSK 606/11).

Organ orzekający w kontrolowanej sprawie winien dokonać oceny powyższych zdarzeń prawnych również w kontekście sukcesji praw i obowiązków w obszarze prawa administracyjnego, konkretnie zaś w zakresie prawa do odszkodowania właściciela przedmiotowej nieruchomości i skorelowanego z tym prawem obowiązku zapłaty odszkodowania.

Na podstawie treści zaskarżonej decyzji nie sposób zaś odtworzyć przebiegu procesu myślowego w odniesieniu do wspomnianych problemów zaistniałych na gruncie analizowanej sprawy, który doprowadził Wojewodę do zajęcia stanowiska, że to właśnie skarżąca Spółka jest podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania. Stąd w obecnym kształcie decyzja organu odwoławczego nie poddaje się kontroli sądowoadministracyjnej, co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. jako wydanej z naruszeniem przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a.), które mogło mieć istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Odnosząc się do drugiego z zasadniczych zarzutów skargi, to jest zarzutu dotyczącego rzekomego przedawnienia przedmiotowego roszczenia odszkodowawczego przypomnieć należy, iż w kontrolowanej sprawie podstawę rozstrzygnięcia tworzy w pierwszej kolejności przepis art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n., w myśl którego organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem naczelnika gminy – w a miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy) – zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach – zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową – ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów. Ponadto, według art. 35 ust.2 u.z.t.w.n., osobom upoważnionym przez właściwy organ, instytucję lub przedsiębiorstwo państwowe przysługiwało prawo dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich konserwacją. Jak wynika z treści art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n., odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 tej ustawy strony ustalały na podstawie porozumienia. W razie sporu wysokość odszkodowania ustalał natomiast na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach – prezydent lub naczelnik miasta (dzielnicy). Z kolei art. 36 ust. 2 u.z.t.w.n. stanowił, że odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach powinno być ustalone w przeciągu trzydziestu dni od daty zgłoszenia wniosku o odszkodowanie. Roszczenie o to ostatnie odszkodowanie przedawniało się z upływem trzech lat od powstania szkody. Zgodnie z art. 36 ust. 3 u.z.t.w.n. właścicielowi nie przysługiwało prawo do odszkodowania, jeżeli mimo wspomnianego ograniczenia prawa własności nie poniósł on szkody. Porównując regulacje u.z.t.w.n. i u.g.n. nasuwa się wniosek, że przepis art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n. odpowiada w swej treści przepisowi art. 124 ust. 1 u.g.n. Przepisy obu przywołanych ustaw przewidują odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 (art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n.) albo szkody powstałe wskutek zdarzeń, o jakich mowa w art. 120 i 124-126 (art. 128 ust. 4 u.g.n.).

Na gruncie u.g.n. sytuacja, w której nastąpiło ograniczenie własności nieruchomości z przyczyn wskazanych w art. 124 u.g.n., bez odszkodowania przewidzianego w art. 128 ust. 4 u.g.n., wypełnia hipotezę art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. W konsekwencji zatem należało rozważyć w przedmiotowej sprawie zastosowanie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., który stanowi, że starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji publicznej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Przez użyty w powołanym przepisie termin "pozbawienie praw do nieruchomości" należy rozumieć także częściowe pozbawienie takich praw polegające m.in. na ograniczeniu możliwości korzystania z nieruchomości. Tym samym skoro odszkodowanie z tytułu posadowienia na nieruchomości nr [...] w obrębie F. trwałych elementów przesyłowej infrastruktury energetycznej nie zostało dotychczas przyznane wnioskodawcy, a przepisy u.g.n., w szczególności zaś jej art. 124 ust. 1 w związku z art. 128 ust. 4 nakazują wypłatę odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa m.in. w art. 124 u.g.n., to brak jest przeszkód, aby odszkodowanie takie zostało ustalone w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. (zob. wyroki NSA: z dnia 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 147/13; z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 397/11; oraz uchwałę NSA z dnia 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OPS 1/06, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w uzasadnieniu CBOSA).

Odnosząc się do charakteru prawnego tego odszkodowania zauważyć należy, iż nie wykazuje on cech cywilistycznych. W licznych swoich wyrokach Naczelny Sąd Administracyjny uznawał (a który to pogląd w całości podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie), że odszkodowanie należne za odebranie lub ograniczenie korzystania z nieruchomości w sposób władczy, a przez to mający charakter publicznoprawny, nie ma charakteru cywilnoprawnego, lecz publicznoprawny (zob. wyrok NSA z 6 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 335/08, ONSAiWSA 2010, nr 4, poz. 72). Argumentem przemawiającymi za publicznoprawnym charakterem odszkodowania jest też to, że ograniczenie korzystania z nieruchomości (obniżenie jej wartości z przyczyn, o jakich mowa w art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n., czy przyczyn, o jakich mowa w art. 124 ust. 1 u.g.n.) następuje na skutek decyzji, a więc działania o charakterze publicznoprawnym, pomijającego wolę dotychczasowych właścicieli, natomiast odszkodowanie ma w tym przypadku charakter akcesoryiny, niesamodzielny, pozostający w relacji zależności o charakterze wynikowym wobec administracyjnoprawnego sposobu ograniczenia korzystania lub odebrania własności działek. Poza tym strony stosunku odszkodowawczego nie pozostają ze sobą w pozycji równości, nie mają bowiem wpływu na powstanie zdarzenia publicznoprawnego, którego skutkiem jest odjęcie prawa własności nieruchomości, ani tym bardziej na stosunek odszkodowawczy będący jego konsekwencją (zob. wyrok NSA z 17 czerwca 2009 r., sygn. I OSK 874/08). Dodatkowym argumentem przywołanym na poparcie twierdzenia o publicznoprawnym charakterze tego odszkodowania jest to, że kwestie odszkodowania są uregulowane kompleksowo w u.g.n., a jedynie w art. 132 wskazuje się, że do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy k.c., a zatem a contrario pozostałych przepisów k.c. się nie stosuje (wyrok NSA z 6 lutego 2009 r., I OSK 335/08, ONSAiWSA2010, nr 4, poz. 72; podobnie uchwała składu 7 sędziów NSA z 20 maja 2010 r, I OPS 14/09, ONSAWSA2010, nr 4, poz. 55, oraz wyrok NSA z 17 czerwca 2009 r., I OSK 874/08; dostępny w CBOSA).

Konsekwencją powyższej oceny, przyjmującej administracyjnoprawny charakter przedmiotowego prawa do odszkodowania, jest konieczność stwierdzenia, że roszczenie o to odszkodowanie nie przedawnia się. Wobec tego zarzut strony odnoszący się do naruszenia przepisu art. 118 K.c. należało uznać za nieuzasadniony.

W toku ponownego rozpoznania sprawy Wojewoda przeprowadzi postępowanie wyjaśniające we wskazanym przez Sąd zakresie, poddając analizie istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności odnoszące się do podmiotu obowiązanego do zapłaty wspomnianego odszkodowania oraz charakteru prawnego prawa do tego odszkodowania.

Inaczej rzecz ujmując w wyniku powyższych ustaleń organ odwoławczy powinien stwierdzić, który podmiot obowiązany jest do zapłaty wskazanego odszkodowania na rzecz M. K. A., a stanowisko swoje w tym zakresie winien uargumentować z powołaniem się na odpowiednie ustalenia faktyczne i znajdujące w sprawie zastosowanie przepisy prawa regulujące to zagadnienie.

O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono w punkcie II. sentencji w oparciu o art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).