Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 3280/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Burmistrz Miasta i Gminy~Burmistrz Miasta i Gminy
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i stwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności
Powołane przepisy: article: art. 39 ust 4 pkt 2, 1 pkt 1, 1 pkt 6, 1 pkt 7, 1 pkt 16, 39a ust 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1148
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 lipca 2020 r. sygn. akt II SA/Po 115/20 w sprawie ze skargi A. L. na czynność Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. Nr [...] w przedmiocie dowozu dzieci do szkoły 1. uchyla zaskarżony wyrok i stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności oraz uznaje obowiązek Burmistrza Gminy [...] do zapewnienia M. L. bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego im. [...] w [...], 2. zasądza od Gminy [...] na rzecz A. L. 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 1 lipca 2020 r. sygn. akt II SA/Po 115/20 oddalił skargę A.L. na czynność Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. Nr [...] w przedmiocie dowozu dzieci do szkoły.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Burmistrz [...] w piśmie z dnia [...] grudnia 2019 r. odpowiadając na wniosek skarżącej z [...] listopada 2019 r. poinformował, że nie ma możliwości zorganizowania dowozu córki A.L. do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w M. Jednocześnie Burmistrz zaproponował, zgodnie z art. 39a ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe zawarcie umowy na zwrot kosztów przewozu dziecka do SOSW.

Pismem z [...] stycznia 2020 r. A.L. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na ww. czynność Burmistrza Gminy [...] z [...] grudnia 2019 r. o odmowie zorganizowania dowozu dziecka skarżącej do SOSW.

Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku wskazał, że przepis art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy z 14 grudnia 2016 r., Dz.U. 2017, poz. 57, ze zm.) przyznaje dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu, ale tylko pod warunkiem, że uczęszczają do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. Takiego uprawnienia nie nabywają dzieci z tego rodzaju niepełnosprawnościami uczęszczające do innego rodzaju placówek. Rodzaje placówek publicznych działających na podstawie przepisów Prawa oświatowego określa rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie publicznych placówek oświatowo-wychowawczych, młodzieżowych ośrodków wychowawczych, młodzieżowych ośrodków socjoterapii, specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych, specjalnych ośrodków wychowawczych, ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych oraz placówek zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania (Dz. U. poz. 1606, dalej: "rozporządzenie"). Z powyższych przepisów wynika, że istnieją różnice pomiędzy specjalnymi ośrodkami szkolno-wychowawczymi a ośrodkami rewalidacyjno-wychowawczymi. Są to innego rodzaju placówki, nawet jeżeli do specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego uczęszczają dzieci i młodzież, które wymagają zajęć rewalidacyjnych (§ 33 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).

Sąd I instancji wyjaśnił, na podstawie art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o. gmina ma obowiązek zapewnić bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej i ponadopodstawowej. W piśmie z [...] września 2019 r. Burmistrz [...] wyjaśnił zaś skarżącej, że Gmina zapewnia dowozy uczniom niepełnosprawnym do Zespołu Szkół Specjalnych w K. oraz do Ośrodka Rehabilitacyjnego w K., które to są najbliższymi placówkami.

W związku z powyższym Sąd I instancji wskazał, że pomimo tego, że M.L.– córka skarżącej jest dzieckiem z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, to nie uczęszcza do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, lecz specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego – SOSW w M. Prawidłowo zatem, zdaniem Sądu I instancji, Burmistrz [...] zaskarżoną czynnością z [...] grudnia 2019 r. odmówił A.L. zapewnienia dowozu jej córki do tegoż Ośrodka.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła A.L.. Zaskarżonemu w całości ww. wyrokowi zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj.:

1.1. art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 roku Prawo oświatowe (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 910, 1378, ze zm., dalej: "Prawo oświatowe") w związku z art. 1 pkt 1 Prawa oświatowego, art. 1 pkt 6 Prawa oświatowego, art. 1 pkt 7 Prawa oświatowego, art. 1 pkt 16 Prawa oświatowego, a także w związku z art. 70 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 70 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jak również w związku z przepisem art. 23 Konwencji o Prawach Dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 roku - poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że Gmina nie ma obowiązku zapewnienia córce skarżącej bezpłatnego transportu i opieki, zgodnie z wnioskiem składanym w niniejszej sprawie, na podstawie powyższej regulacji art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego, w sytuacji, gdy córka skarżącej nie będzie przewożona do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, podczas gdy powyższa regulacja art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego znajduje zastosowanie również w sytuacji, gdy przewóz dotyczy ośrodka szkolno-wychowawczego (jak i innego typu ośrodka), szczególnie jeśli w tego typu ośrodku realizowane są zajęcia o charakterze rewalidacyjno-wychowawczym (w których zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności córka skarżącej uczestniczy), bowiem o tym czy w stosunku do danego ucznia znajduje zastosowanie przepis art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego decyduje charakter prowadzonych zajęć, ich rodzaj, nie natomiast szczegółowa nazwa określonej placówki, taki był bowiem cel ustawodawcy, co potwierdza choćby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, który w wyroku z dnia 16 stycznia 2020 roku (sygnatura akt: II SA/Bk 691/19, źródło: www.sip.lex.pl) stwierdza jednoznacznie, w analogicznym (do niniejszego) stanie faktycznym, że: "Celem art. 39 ust. 4 ustawy jest pomoc rodzinom wychowującym uczniów niepełnosprawnych w wieku do 21 roku życia oraz wychowującym młodzież i dzieci niepełnosprawne w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi - nawet do 25 roku życia - i ułatwienie realizacji przez takie osoby obowiązku nauki, który zwłaszcza w przypadku osób dotkniętych niepełnosprawnościami kwalifikowanymi trwa dłużej niż w przypadku osób dotkniętych lżejszą niepełnosprawnością. Kontynuowanie nauki w ośrodku zapewniającym najkorzystniejszą formę kształcenia specjalnego D. D. przy wykorzystaniu zajęć rewalidacyjnych należy uznać za objęte dyspozycją art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe";

w związku z powyższym - doszło do naruszenia regulacji zawartych w art. i Prawa oświatowego, szczególnie w punktach oznaczonych numerami: 1, 6, 7, 16, gdyż na skutek wydanego orzeczenia - jeśli uzyskałoby ono status prawomocnego - doszłoby do braku zapewnienia przez system oświaty realizacji słusznych praw rodziców i ich dzieci, wskazanych w przytoczonych punktach zawartych w art. 1 Prawa oświatowego, a w szczególności realizacji prawa dzieci i młodzieży do opieki i wychowania odpowiednich do ich wieku i osiągniętego rozwoju, możliwości pobierania nauki zgodnie z indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz predyspozycjami, umożliwienia realizowania zindywidualizowanego procesu kształcenia, w tym zajęć rewalidacyjnych, opieki nad uczniami pozostającymi w trudnej sytuacji materialnej i życiowej;

nadto doszło również do naruszenia powołanych postanowień zawartych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż poprzez wydane orzeczenie, jeśli się uprawomocni, dojdzie do naruszenia zasad wymienionych w tych postanowieniach, w szczególności w zakresie prawa do nauki, obowiązku władz publicznych do tworzenia i wspierania indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów, konieczności szczególnej dbałości o dobro rodziny;

finalnie, zdaniem autora skargi kasacyjnej, mamy do czynienia także z naruszeniem normy wynikającej z przepisu art. 23 powołanej wyżej Konwencji o Prawach Dziecka, bowiem wedle przytoczonego aktu prawa międzynarodowego - organy władzy publicznej danego państwa, są zobowiązane do zapewnienia, aby niepełnosprawne dziecko posiadało skuteczny dostęp do oświaty, nauki, opieki rehabilitacyjnej, realizowany w sposób prowadzący do osiągnięcia przez dziecko jak najwyższego stopnia zintegrowania ze społeczeństwem oraz osobistego rozwoju;

1.2. art. 39a ust. 1 Prawa oświatowego - poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieuwzględnieniu okoliczności, że obowiązkiem Gminy jest zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży, uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu; zatem wobec naruszenia powołanej regulacji, doszło także do naruszenia przytoczonych wyżej (w ramach zarzut dotyczącego art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego) przepisów Prawa oświatowego (zawartych w art. 1), przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskie, a także Konwencji o Prawach Dziecka;

2. naruszenie przepisów postępowania, bowiem uchybienia w tym zakresie miały istotny wpływ na wynik postępowania, to jest:

- naruszenie przepisu art. 90 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. oraz art. 113 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 146 § 1 i § 2 p.p.s.a. -

poprzez nie wyznaczenie rozprawy pomimo braku wniosku skarżącej o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, wydanie wyroku w postępowaniu uproszczonym na podstawie akt, w sytuacji gdy sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona, a w konsekwencji poprzez brak wydania orzeczenia zgodnie z art. 146 p.p.s.a., w sytuacji gdy Sąd I instancji bezpodstawnie przyjął, że przepis art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, poprzez fakt, że dziecko skarżącej nie uczęszcza do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, w sytuacji gdy wszechstronne rozważenie materiału dowodowego winno doprowadzić do konkluzji, że w placówce, do której uczęszcza córka skarżącej, są realizowane zajęcia o charakterze rewalidacyjno- wychowawczym, a zatem na tej podstawie w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie przytoczony art. 39 ust. 4 pkt 2 p.p.s.a., w rezultacie winno dojść do wydania orzeczenia zgodnego ze skargą składaną przez skarżącą, na mocy art. 146 § 1 i § 2 p.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniesiono w pierwszej kolejności o uchylenie wyroku w całości, a zatem o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej i wydanie orzeczenia zgodnego z pierwotną skargą składaną w niniejszej sprawie, a zatem w tym zakresie wniesiono o:

1.1. stwierdzenie bezskuteczności czynności Burmistrza Gminy [...] określonych w piśmie z [...] grudnia 2019 roku - w przedmiocie braku możliwości zorganizowania przez Gminę bezpłatnego dowozu dziecka skarżącej do wybranego przez skarżącą ośrodka, a w konsekwencji odmowy zapewnienia małoletniej M.L. bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do Specjalistycznego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w M. i z powrotem;

1.2. uznanie przez Sąd uprawnienia wynikającego z przepisów prawa, że małoletniej M.L. przysługuje z mocy prawa uprawnienie do bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do placówki wskazanej powyżej, umożliwiającej jej realizację obowiązku szkolnego;

1.3. zobowiązanie Burmistrza Gminy [...] do zorganizowania małoletniej córce skarżącej bezpłatnego dowozu do ww. ośrodka, począwszy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia w niniejszej sprawie;

1.4. zasądzenie od organu administracji publicznej na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych (za obie instancje), w tym kosztów zastępstwa procesowego i uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

2. Ewentualnie, jeśli Sąd II instancji uzna za konieczne ponowne zbadanie sprawy przez Sąd I instancji, wówczas wniesiono o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Przy czym - w tym zakresie wniesiono o zasądzenie od organu administracji publicznej na rzecz skarżącej kosztów postępowania wynikającego ze złożonej skargi kasacyjnej, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

3. W każdym z wyżej wymienionych przypadków – wniesiono o przeprowadzenie rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przedstawił argumentację mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych zarzutów.

Odpowiadając na powyższą skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości, zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego oraz oświadczył, iż nie wnosi o przeprowadzenie rozprawy.

Dodatkowo pełnomocnik strony kasacyjnej wniósł pismo procesowe z 11 marca 2022 r., w którym podtrzymał skargę kasacyjną z 2 września 2020 r. oraz wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów w trybie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że w niniejszej sprawie strona skarżąca kasacyjnie pismem z 14 grudnia 2021 r. oraz strona przeciwna pismem z 17 grudnia 2021 r. wyraziły zgodę na skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne, dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej, stosownie do art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art.174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Jednocześnie podkreślić należy, że w sytuacji, gdy strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca wyrokowi Sądu I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego.

Na wstępie rozważań zaznaczyć należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o dopuszczenie dodatkowych dowodów uzupełniających z dokumentów wskazanych w piśmie procesowym pełnomocnika strony skarżącej kasacyjnie z 11 marca 2011 r. w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. Pomijając fakt, że są to dokumenty powstałe po dacie dokonania kontrolowanej czynności, to "możliwość przeprowadzenia dowodów uzupełniających z dokumentów dotyczy postępowania przed sądem I instancji. Wniosek taki wynika już z samej systematyki ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Regulujący omawianą kwestię art. 106 § 3 tej ustawy znajduje się w Dziale III ustawy zatytułowanym: Postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zgodnie z powołanym przepisem, sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Wprawdzie w postępowaniu kasacyjnym, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 193 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jednak nie znaczy to, że do tego postępowania stosuje się art. 106 § 3 p.p.s.a. Należy mieć na względzie, że "odpowiednie" stosowanie przepisów może polegać na zastosowaniu przepisu (lub jego części) wprost, z modyfikacją lub nawet na odmowie zastosowania (por. uchwała SN z dnia 18 grudnia 2001 r., sygn. akt III ZP 25/01). Wykluczyć należy, by Naczelny Sąd Administracyjny w ramach kontroli instancyjnej mógł podjąć się ustalenia stanu faktycznego sprawy. (...) Pogląd taki został już wyrażony w uzasadnieniach do wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in w sprawach o sygn. akt II GSK 372/10, II GSK 373/10, I GSK 253/10, II OSK 1051/06 (...)" - zob. wyrok NSA z 23 maja 2013 r., I GSK 385/12, LEX nr 1329324. Podobny pogląd został jeszcze powtórzony w uzasadnieniach wyroków w sprawach I OSK 3113/14 i I GSK 1048/18.

Jako nieuzasadniony ocenić należy zarzut naruszenia art. 90 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. oraz art. 113 § 1 p.p.s.a.

Wprawdzie Sąd I instancji nie wyartykułował tego wyraźnie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, lecz rozpoznanie skargi w przedmiotowej sprawie przez WSA w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym nastąpiło w związku z zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II z 16 czerwca 2020 r. wydanym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Brak wyjaśnienia przez Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku dlaczego skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym jest oczywiście błędem, który jednak sam w sobie pozostaje bez wpływu na ocenę prawidłowości zapadłego orzeczenia. W konsekwencji bezzasadne są zarzuty dotyczące art. 90 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz art. 113 § 1 p.p.s.a.

Przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. mógłby zostać naruszony, gdyby Sąd I instancji na przykład przesłuchał świadków lub oparł swe rozstrzygnięcie na materiale innym niż ten, który zawarty jest w aktach sprawy. Tymczasem podstawą orzekania przez Sąd I instancji w niniejszej sprawie był materiał dowodowy zgromadzony i przedstawiony przez organ administracyjny w ramach przedmiotowego postępowania. Nie można zatem zarzucić Sądowi I instancji, że orzekł w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy. Zresztą autor skargi kasacyjnej sam to potwierdza wskazując w treści zarzutu na "wydanie wyroku w postępowaniu uproszczonym na podstawie akt."

Należy ponadto zauważyć, że stosownie do art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., podstawy kasacyjne powinny być nie tylko wskazane, ale również uzasadnione. Oznacza to, że autor skargi kasacyjnej nie może ograniczyć się tylko do powołania przepisu prawa, który w jego ocenie został naruszony, ma bowiem obowiązek uzasadnić w czym upatruje uchybienia temu przepisowi. Podkreślenia wymaga, że o skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania nie decyduje każde uchybienie, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., rozumieć należy bowiem istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Zaznaczyć należy, że niestety skarga kasacyjna nie spełnia wymogów w tym zakresie. Odnośnie podniesionych zarzutów autor skargi kasacyjnej nie sprecyzował, czy chodzi mu o błędną ich wykładnię, czy też o niewłaściwe ich zastosowanie (posługując się ogólną formułą "naruszenia"), lecz nawet w żaden sposób nie uzasadnił naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. – co czyni ten zarzut bezskutecznym.

W końcu niezasadny jest zarzut naruszenia art. 146 § 1 i § 2 p.p.s.a. Przepis ten nie był stosowany przez Sąd I instancji, określa on kompetencje sądu administracyjnego w fazie wyrokowania, a nadto ma charakter wynikowy. Jego zastosowanie przez Sąd I instancji jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie zaistniały (bądź nie zaistniały) okoliczności umożliwiające wyrokowanie na jego podstawie.

Natomiast jako zasadny ocenić należy zarzut naruszenia art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 roku Prawo oświatowe (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 1148 ze zm., dalej: "Prawo oświatowe") w związku z art. 1 pkt 1 i 7 Prawa oświatowego przez błędną jego wykładnię.

Zgodnie z brzmieniem art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego obowiązkiem gminy jest zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą:

a) 24. rok życia - w przypadku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna,

b) 25. rok życia - w przypadku uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych.

Niewątpliwie celem art. 39 ust. 4 Prawa oświatowego jest pomoc rodzinom wychowującym uczniów niepełnosprawnych w wieku do 21 roku życia oraz wychowującym młodzież i dzieci niepełnosprawne w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi - nawet do 25 roku życia - i ułatwienie realizacji przez takie osoby obowiązku nauki, który zwłaszcza w przypadku osób dotkniętych niepełnosprawnościami kwalifikowanymi trwa dłużej niż w przypadku osób dotkniętych lżejszą niepełnosprawnością (zob. wyrok NSA z 30 października 2020 r., sygn. I OSK 1087/20).

W art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego zawarty został obowiązek gminy zapewnienia uczniom bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. W przeciwieństwie obowiązku zawartego w art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego obowiązek ten nie został ograniczony warunkiem, że ma to być najbliższy ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy. Tym samym wyboru ośrodka dokonują rodzice (opiekunowie prawni) ucznia niepełnosprawnego, a realizacja obowiązku gminy w zakresie zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego takiego dziecka nie jest uzależniona od odległości ośrodka do miejsca zamieszkania niepełnosprawnego dziecka. A zatem nie musi to być ośrodek najbliższy.

Wspomniany w art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego obowiązek gminy zapewnienia uczniom bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dotyczy:

1. dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim (art. 36 ust. 17 Prawa oświatowego) – do 25. roku życia,

2. dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna - do 24. roku życia,

3. przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego.

Obowiązek ten gmina może spełniać poprzez organizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców – co następuje na podstawie umowy zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami takiego dziecka, przy czym zwrot kosztów jednorazowego przewozu następuje w wysokości określonej według wskazanego w ustawie wzoru (art. 39 a Prawa oświatowego). O ile przez zawarcie umowy z rodzicami dziecka gmina może się "zwolnić" z realizacji tego obowiązku w formie organizowania we własnym zakresie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów, o tyle gmina nie może "zmusić" do zawarcia takiej umowy, czy też narzucić taką formę realizacji nałożonego na nią obowiązku.

Minister Edukacji Narodowej precyzyjnie określił w rozporządzeniu z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie publicznych placówek oświatowo-wychowawczych (...) rodzaje i szczegółowe zasady działania m.in. specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych oraz ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych. Zgodnie z § 50 ust. 1 rozporządzenia ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze umożliwiają dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki. Wychowankami ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych są:

1) dzieci i młodzież z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim posiadające orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych;

2) dzieci i młodzież z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, posiadające orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego (§ 50 ust. 2 rozporządzenia).

Jak wynika z § 51 ust. 2 rozporządzenia ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy zapewnia wychowankom, o których mowa w § 50 ust. 2 pkt 2:

1) rozpoznawanie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych, możliwości psychofizycznych i zainteresowań wychowanków;

2) udział w zajęciach:

a) umożliwiających nabywanie umiejętności życiowych i społecznych ułatwiających prawidłowe funkcjonowanie w środowisku rodzinnym i społecznym:

– rewalidacyjnych,

– profilaktyczno-wychowawczych,

– innych o charakterze terapeutycznym,

b) sportowych, turystycznych, rekreacyjnych i kulturalno-oświatowych, z uwzględnieniem możliwości psychofizycznych wychowanków,

c) rozwijających zainteresowania;

3) realizację odpowiednio podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego.

Podstawową formą organizacyjną pracy z wychowankami w ośrodku rewalidacyjno-wychowawczym jest grupa wychowawcza. Grupa wychowawcza obejmuje wychowanków w zbliżonym wieku, z uwzględnieniem ich indywidualnych potrzeb rozwojowych. Liczba wychowanków w grupie wychowawczej wynosi:

1) w przypadku wychowanków z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim - do 4;

2) w przypadku wychowanków z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna - do 8;

3) w przypadku wychowanków z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, a drugą niepełnosprawnością jest autyzm, w tym zespół Aspergera - do 4 (§ 52 ust. 1 - 2 rozporządzenia).

Należy także zwrócić uwagę, że kwestię zapewnienia nauki, zajęć rewalidacyjno-wychowawczych i rehabilitacji dzieciom i młodzieży upośledzonej umysłowo reguluje ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1878 oraz z 2019 r. poz. 730, dalej: u.o.z.p.). Otóż dla dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo bez względu na stopień upośledzenia organizuje się naukę i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze, w szczególności w przedszkolach, szkołach, placówkach opiekuńczo-wychowawczych, ośrodkach rehabilitacyjno-wychowawczych, w domach pomocy społecznej i podmiotach leczniczych, a także w domu rodzinnym (art. 7 ust. 1 u.o.z.p.). Co więcej naukę, zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze i rehabilitację mogą także organizować stowarzyszenia i inne organizacje społeczne, fundacje, samorządy zawodowe, kościoły i inne związki wyznaniowe oraz grupy samopomocy pacjentów i ich rodzin, a także inne osoby fizyczne i prawne (art. 7 ust. 5 w zw. z art. 1 ust. 2 u.o.z.p.).

Jak wynika z art. 39 ust. 4 pkt 2 w zw. z art. 36 ust. 17 Prawa oświatowego oraz art. 7 ust. 3 u.o.z.p. spełnianie obowiązku, o którym mowa w art. 31 ust. 4 Prawa oświatowego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki uznaje się również udział dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych, organizowanych zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 23 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim (Dz. U. poz. 529). Zajęcia w przedszkolu, w tym przedszkolu specjalnym, szkole, w tym szkole specjalnej, ośrodku umożliwiającym dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki lub innej jednostce systemu oświaty organizuje dyrektor jednostki systemu oświaty, w której zajęcia te są prowadzone (§ 5 rozporządzenia z 23 kwietnia 2013 r.). Zajęcia są prowadzone w formie zajęć indywidualnych lub zajęć zespołowych, organizowanych we współpracy z rodzicami (prawnymi opiekunami). Zajęcia zespołowe prowadzi się w zespołach liczących od 2 do 4 uczestników zajęć (§ 9 ust. 1 i 2 rozporządzenia z 23 kwietnia 2013 r.).

Zatem również udział w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych zorganizowanych w ośrodku, który umożliwia dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki lub innej jednostce systemu oświaty, a nie wyłącznie w ośrodku rewalidacyjno-wychowawczym, należy uznać za objęty dyspozycją art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawo oświatowego, jeżeli tylko zajęcia te spełniają wymogi wynikające z rozdziału 5 rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie publicznych placówek oświatowo-wychowawczych, młodzieżowych ośrodków wychowawczych, młodzieżowych ośrodków socjoterapii, specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych, specjalnych ośrodków wychowawczych, ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych oraz placówek zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania (Dz. U. poz. 1606). Tym samym o zaistnieniu obowiązku gminy zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego takiego dziecka z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi decyduje nie nazwa takiego ośrodka, lecz realizacja zajęć rewalidacyjno-wychowawczych spełniających standardy powołanego rozporządzenia.

Nie budzi wątpliwości, że M.L. – córka skarżącej jest dzieckiem z niepełnosprawnościami intelektualną (w stopniu znacznym) z niepełnosprawnością sprzężoną (autyzm). Uczęszcza na zajęcia do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego im. [...]. W Ośrodku funkcjonują cztery oddziały rewalidacyjno-wychowawcze, w których może uczyć się od 2 do 4 wychowanków. Nauką objęte są dzieci i młodzież z niepełnosprawnością intelektualną i ruchową w wieku od 7 do 25 roku życia. Celem zajęć edukacyjno-terapeutycznych jest wspomaganie rozwoju dzieci i młodzieży poprzez stosowanie form terapii dostosowanych do potrzeb i możliwości każdego ucznia. Dla każdego ucznia tworzone są indywidualne programy rewalidacyjno-wychowawcze, w których wyznaczane są cele ogólne i szczegółowe realizowane w danym roku szkolnym.

Tym samym Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy im. [...] spełnia przesłanki do uznania go za ośrodek w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawo oświatowego.

W konsekwencji stwierdzając, że skarga kasacyjna jest uzasadniona, Naczelny Sąd Administracyjny miał podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku oraz do rozpoznania skargi w oparciu o art. 188 p.p.s.a., a w następstwie tego do stwierdzenia bezskuteczność zaskarżonej czynności oraz uznania obowiązku Burmistrza Gminy [...] do zapewnienia M.L. bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego im. [...] na podstawie art. 146 § 1 i 2 p.p.s.a.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.