Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 895/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Gdesz Sędziowie WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Iwona Kosińska Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2015 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J. D. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia [...] marca 2015 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] grudnia 1977 r. orzekającej o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego.

W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał na następujący stan sprawy.

Naczelnik Gminy S. decyzją z dnia [...] grudnia 1977 r., nr [...], orzekł o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego (należącego wcześniej do nieżyjącego od 1963 r. J. P.) o powierzchni [...] ha, składającego się z działek oznaczonych numerami [...] i [...] o powierzchni [...] ha położonych we wsi O. oraz z działek nr [...], [...] i [...] o powierzchni [...] ha, położonych we wsi J., gmina S., zapisanych w rejestrze gruntów wsi O. pod poz. rej. [..] i wsi J. pod poz. nr [..]. Decyzja ta wydana została na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 174 i z 1961 r. Nr 32, poz. 161) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1961 r. Nr 39, poz. 198).

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] grudnia 1977 r. wystąpili spadkobiercy J. P.: J.D., B. S., I. W., G. P. i Z.W. We wniosku podniesiono, że decyzja została podjęta bez należytego i wnikliwego zbadania sprawy, a jej uzasadnienie było lakoniczne. Wskazano również, że brak było potwierdzenia, że decyzja dotarła do spadkobierców.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] grudnia 1977 r. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał, że zaskarżona decyzja nie jest dotknięta żadną z wad wskazanych w art. 156 k.p.a. Odnosząc się do nowych dowodów przedstawionych przez stronę organ pierwszej instancji zwrócił uwagę, że przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności nie jest ponowne rozpoznanie sprawy już rozstrzygniętej decyzją ostateczną, gdyż do tego celu służy inna regulacja k.p.a., tj. art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. przewidujący możliwość wznowienia postępowania w przypadku wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi wydającemu decyzję. Rozpatrując natomiast zarzut podniesiony we wniosku o braku doręczenia decyzji stronie Wojewoda wskazał, że fakt ten również może być co najwyżej podstawą do wznowienia postępowania, nie zaś stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.

Odwołania od decyzji Wojewody [...] wnieśli J. D., B. S., I. W., G. P. i Z. W.. Odwołujący wnieśli o uchylenie decyzji Wojewody [...] w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zarzucili organowi pierwszej instancji brak należytego ustaleń co do niskiego poziomu produkcji w przedmiotowym gospodarstwie rolnym, a także co do faktu opuszczenia tego gospodarstwa. Odwołujący się wskazali także na nie odniesienie się przez Wojewodę do braku zawiadomień adresowanych do spadkobierców J. P..

Po rozpatrzeniu tego odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] marca 2015 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r.

Minister stwierdził, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. O przejęciu gospodarstwa rolnego lub działki na własność Państwa oraz o utrzymaniu ciążących na tym gospodarstwie rolnym lub działce służebności gruntowych orzeka właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej.

W myśl § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Z kolei zgodnie z § 2 rozporządzenia, przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa następuje bez odszkodowania w stanie wolnym od obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne.

Przepisy dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych reformą rolną i osadnictwem rolnym, ustawy o zmianie ww. dekretu z dnia 13 lipca 1957 oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych nie definiowały pojęcia gospodarstwa rolnego. Należy zatem stosować do niego obowiązujące w dniu wydania zaskarżonej decyzji przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U nr 45, poz. 304). Zgodnie z § 2 ww. rozporządzenia za gospodarstwo rolne uważało się wszystkie należące do tej samej osoby nieruchomości rolne, jeżeli stanowiły lub mogły stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Strony nie kwestionują w niniejszej sprawie, że przejęte na rzecz Państwa grunty stanowiły gospodarstwo rolne w rozumieniu powyższych przepisów. Natomiast we wniosku podnoszą, iż nie została na mocy decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] grudnia 1977 r. przejęta część gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, położona w obrębach: C. K. i O. K., którą to częścią została uwłaszczona na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] grudnia 2009 r., [..] J.W. Ze znajdującego się w aktach sprawy wypisu z rejestru gruntów wynika, że uwłaszczeniem na rzecz ww. objęte zostały grunty stanowiące działki ewidencyjne oznaczone nr [..], [...], [..] i [...] o powierzchni [...] ha z obrębu [...] oraz nieruchomości składające się z działek oznaczonych nr [...] i [...] o powierzchni [...] ha, położonych w obrębie C.. Strony nie wykazały, aby nieruchomości, którymi została uwłaszczona na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [..] grudnia 2009 r. J. W. [...] stanowiły całość gospodarczą razem z nieruchomościami przejętymi na podstawie decyzji Naczelnika Gminy S.z dnia [..] grudnia 1977 r. określonymi jako gospodarstwo rolne, a stanowiące działki oznaczone numerami [...] i [...], o powierzchni [...] ha położone we wsi O. oraz działki nr [...], [...] i [...] o powierzchni [...] ha, położone we wsi J., gmina S.

Materiał dowodowy wskazuje, że przedmiotowe gospodarstwo było gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. Jak bowiem wynika z protokołu z oględzin gospodarstwa rolnego, sporządzonego w miejscowości O. dnia 11 sierpnia 1977 r. jedynie część tego gospodarstwa, tj. powierzchnia [...] ha była użytkowana przez J. K., zamieszkałego w miejscowości J., natomiast pozostała część gospodarstwa leżała odłogiem. Ponadto protokół wskazywał, że właściciel nie żyje, zaś dzieci nie zamieszkują na tym terenie i nie interesują się gospodarstwem. Zgodnie natomiast z protokołem spisanym w dniu 31 grudnia 1977 r. we wsi O. i J., grunty o łącznej powierzchni [...] ha leżą odłogiem.

W aktach sprawy dotyczących przejęcia gospodarstwa rolnego, na podstawie których wydana została decyzja Naczelnika Gminy S. z [...] grudnia 1977 r., nie znajdują się żadne dokumenty zaprzeczające treści protokołu z oględzin gospodarstwa rolnego wskazujące na to, aby którakolwiek z osób wskazanych w art. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. zamieszkiwała na jego terenie oraz aby poza częścią gospodarstwa o powierzchni [...] ha użytkowaną przez J. K. pozostała cześć gospodarstwa była uprawiana oraz poddawana odpowiednim zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę.

Natomiast dokumenty takie przedstawiła strona dopiero w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy S., przedkładając oświadczenie C. P. z dnia [...] marca 2012 r. oraz pismo N. W. z dnia 20 kwietnia 2013 r., w których osoby te wskazują, że do czasu przejęcia gospodarstwa nie leżało ono odłogiem. Z pisma N. W. wynika, że po śmierci J. P. zajmowała się gospodarstwem jego córka, zaś w połowie lat 70-tych okoliczni rolnicy. Z oświadczenia C. P. z dnia 9 marca 2012 r. wynika natomiast, że córka J. P. zajmowała się gospodarstwem do ok. 1977 r., a po jej wyjeździe do [...] gospodarstwo użytkowali rolnicy, z którymi zawarła ustne umowy na czas określony.

Zdaniem Ministra oświadczenia złożone ponad trzydzieści lat po przejęciu gospodarstwa rolnego nie mogą służyć jako wiarygodne źródło do podważenia dokumentacji sporządzonej w toku sprawy o przejęcie gospodarstwa. Oświadczenia złożone po tylu latach obarczone są ryzykiem błędów, przeinaczeń i manipulacji, w związku z czym nie można na ich podstawie podważyć protokołu z oględzin gospodarstwa wskazującego, że większa część gospodarstwa leżała odłogiem. Należy mieć ponadto na uwadze, że za użytkownika w rozumieniu § 1 pkt 1 rozporządzenia z 5 sierpnia 1961 r. należy uznać osobę, która zawarła stosowną umowę z właścicielem gospodarstwa. Jak stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 czerwca 2011 r., IV SA/Wa 525/11, uprawianie ziemi przez osoby nie będące stroną umowy z właścicielem gospodarstwa pozostaje bez wpływu dla uznania, że gospodarstwo zostało opuszczone przez jego właściciela.

Wojewoda słusznie zauważył, że organ badający sprawę o stwierdzenie nieważności zobligowany jest do zbadania, czy nie doszło do rażącego naruszenia prawa materialnego, stanowiącego podstawę wydania decyzji, jak też, czy nie doszło do spełnienia którejkolwiek z pozostałych przesłanek wymienionych enumeratywnie w art. 156 k.p.a. Istotne jest przy tym, że organ winien oprzeć się na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu zwykłym. Nie jest natomiast rzeczą organu gromadzenie nowego materiału dowodowego, który może mieć znaczenie, ale przy rozpatrywaniu sprawy wniesionej na innej podstawie prawnej, tj. art. 145 k.p.a. przewidującego możliwość wznowienia postępowania w przypadku wskazanym w art. 145 § 1 pkt 5, tj. gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi wydającemu decyzję.

Odnosząc się do zarzutu braku zawiadomień adresowanych do spadkobierców J.P. Minister wskazał, że zgodnie z obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji art. 57 § 3 k.p.a. (Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168) o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należało zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Art. 45 k.p.a. stanowił zaś, że pisma skierowane do osób nieznanych z miejsca pobytu, dla których sąd nie wyznaczył przedstawiciela, pozostawia się w aktach sprawy, o czym wywiesza się obwieszczenie na okres czternastu dni w biurze gromadzkiej rady narodowej (prezydium miejskiej, dzielnicowej rady narodowej, rady narodowej osiedla). Pisma te uznawane były za doręczone w ostatnim dniu okresu, na który wywieszono obwieszczenie.

Zawiadomieniem z dnia 27 października 1977 r. Naczelnik Gminy w S.zawiadomił spadkobiercę J. P. – M.P. o wszczęciu postępowania w przedmie przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa oraz polecił sołtysom wsi J. i O. wywiesić zawiadomienie na okres 14 dni na tablicach ogłoszeń. Zainteresowane osoby, a w szczególności spadkobiercy mieli możliwość zgłaszania zastrzeżeń do postępowania w sprawie przejecie gospodarstwa rolnego. Również decyzja naczelnika Gminy z dnia [..] grudnia 1977 r., która została doręczona m.in. M.P. wywieszona była w Urzędzie Gminy w S. przez okres od 14 grudnia 1977 r. do 30 grudnia 1977 r. Uznać zatem należy zawiadomienie i decyzję za skutecznie doręczone do spadkobierców, zgodnie z art. 45 k.p.a. Spadkobiercy mieli zatem możliwość odwołania się od niej. Nie kwestionowali jednak wówczas rozstrzygnięcia Naczelnika Gminy w S..

Odnosząc się do zarzutu niezgodności powierzchni gospodarstwa rolnego wskazanej w decyzji administracyjnej jako [...] ha oraz protokole z oględzin gospodarstwa z dnia 11 sierpnia 1977 r., w którym widnieje powierzchnia [...] ha Minister wskazał, że decyzja administracyjna została wydana w oparciu o wypis z rejestru gruntów, który określał powierzchnię przejmowanych na rzecz Państwa gruntów J. P. jako [...] ha. Dane zawarte w ewidencji mają walor dokumentu urzędowego, stanowią zatem dowód tego, co zostało w nim stwierdzone. Zatem protokół z oględzin nie miał decydującego znaczenia w tej kwestii. Ponadto, jak już wskazano wyżej, żaden ze spadkobierców nie kwestionował ani przesłanek opuszczenia tego gospodarstwa, jak i samej jego powierzchni.

Przepisy prawa materialnego nie przewidywały stosowania szczególnej procedury postępowania w sprawie ustalania, czy w konkretnym przypadku zachodzą przesłanki do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa jako opuszczonego, w szczególności nie wskazywały konieczności sporządzania protokołu z oględzin gospodarstwa ani wymogów, jakim powinien on odpowiadać. Wobec tego organy prowadzące postępowanie, zgodnie z art. 70 k.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji) uprawnione były do tego, aby jako dowód dopuścić wszystko, co mogłoby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy (okoliczności opuszczenia gospodarstwa rolnego), a co nie było sprzeczne z prawem. Stąd w sprawie oparły się na protokole z oględzin przeprowadzonych na gruncie dnia 11 sierpnia 1977 r. Pomimo tego, że sam protokół z oględzin nie został podpisany przez właściciela gospodarstwa rolnego ani jego spadkobierców, to nie można pominąć przy ocenie okoliczności opuszczenia gospodarstwa rolnego przez J. P. faktu, że przepisy procedury administracyjnej dopuszczają możliwość uznania za udowodnioną okoliczność faktyczną, w sytuacji, gdy strona postępowania miała możliwość wypowiedzenia się, co do przeprowadzonego przez organ na tę okoliczność dowodu. Jak już zaś wskazywano, spadkobiercy mieli taką możliwość.

W stosunku do omawianego gospodarstwa zachodziły okoliczności, o których mowa w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r., co oznacza brak przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] grudnia 1977 r. Z uwagi na to, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, iż w omawianej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., Minister orzekł jak w decyzji.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. D. Zaskarżonej decyzji zarzuciła rażące naruszenie prawa i brak należytej staranności w ocenie dowodów – zgromadzonych dokumentów, zeznań świadków, jak również bardzo lakoniczne ustosunkowanie się do rzeczy istotnych podnoszonych we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, mających kluczowe znaczenie w sprawie.

W uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że w kwestionowanej w trybie nadzoru decyzji z 1977 r. brak jest adnotacji, z której by wynikało, że tylko część gospodarstwa zostało przejęta na własność państwa. Nieprawdziwe jest stwierdzenie zawarte w decyzji, że w dniu jej wydania gospodarstwo było opuszczone. W tym czasie grunty rolne o powierzchni [...] ha (protokół z oględzin) były użytkowane przez J. K. zamieszkałego we wsi J. Część gruntów rolnych w ogóle nie została uwzględniona w decyzji. To grunty położone w dalszych obrębach od siedliska: O. K. o pow. [..] ha, oraz C. K. o pow. [...] ha – łącznie [...] ha. W wypisach z rejestru gruntów dołączonych do akt, zaewidencjonowane są na naszego ojca J. P.. Dodając pow. [...] ha do pow. [...] ha użytkowanej przez J. K. (wymienionej w protokole) otrzymujemy pow. [...] ha, na ogólną pow. wymienioną w decyzji [...] ha. W przedmiotowej sprawie organ nie potrafił nawet ustalić ogólnej powierzchni gospodarstwa rolnego stanowiącego własność zmarłego J. P..

Odnosząc się do stwierdzenia Ministra Rolnictwa, że strony nie wykazały, że pow. [...] ha – obręby C. K. i O. K. stanowiły całość gospodarczą wraz z działkami objętymi decyzją Naczelnika Gminy S. skarżąca wskazuje, że zarówno dawniej jak i teraz podstawą do określenia powierzchni gospodarstwa rolnego stanowi ewidencja gruntów. W dacie przejmowania na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego w wypisach z rejestru gruntów na wszystkie obręby zaewidencjonowany był J. P. syn M.. Wypisy z rejestru gruntów znajdują się w aktach i stanowią dowód w sprawie.

W przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione łącznie dwa warunki przewidziane prawem w dacie przejęcia: opuszczenie gospodarstwa oraz zaniechanie uprawy w całości lub w większej części. Potwierdzeniem tego są dowody z dokumentów – wypisy z rejestru gruntów wskazujące, że gospodarstwo stanowiące własność J. P. stanowiło większą powierzchnię o [...] ha, która nie została przejęta. Ponadto z oceny Naczelnika Gminy wynika, że powierzchnia [...] ha, z ogólnej pow. wymienionej w decyzji [...] ha, w roku 1977 nie leżała odłogiem. Z wyliczeń matematycznych wynika, że powierzchnia [...] ha nie mogła leżeć odłogiem. Organ nie ustalił, czy istotnie gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji rolnej i w jakim okresie było opuszczone. Aby dokonać takiego ustalenia trzeba byłoby ustalić, jak wyglądało gospodarowanie w tym gospodarstwie w przeciągu trzech ostatnich lat przed jego przejęciem. Brak jest takiego ustalenia.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie sądu skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż organy nadzoru nie wyjaśniły okoliczności sprawy w sposób, który umożliwiłby jej ostateczne rozstrzygnięcie.

Przedmiotem kontroli sądu były decyzje wydane w postępowaniu nadzorczym, odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [..] grudnia 1977 r., orzekającej o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego (należącego w przeszłości do J. P., nieżyjącego od [...] stycznia 1963 r.) o powierzchni [...] ha, składającego się z działek oznaczonych numerami [...] i [...] o powierzchni [...] ha położonych we wsi O. oraz z działek nr [...], [...] i [...] o powierzchni [...] ha, położonych we wsi J., gmina S., zapisanych w rejestrze gruntów wsi O. pod poz. rej. [...] i wsi J. pod poz. nr [...]. Decyzja ta wydana została na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 174 i z 1961 r. Nr 32, poz. 161). Według art. 2 ust. 1 powołanej ustawy z 13 lipca 1957 r. "Gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne." Ponadto, z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.) wynika, że "Za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę."

Ustawa z 13 lipca 1957 r. nie zawierała definicji gospodarstwa rolnego. Dla ustalenia, czy nieruchomość spełnia cechy gospodarstwa rolnego opuszczonego należało zastosować przepisy prawa definiujące pojęcie gospodarstwa rolnego w dniu wydania decyzji o przejęciu. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że w niniejszej sprawie należy posłużyć się definicją gospodarstwa rolnego zawartą w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 45, poz. 304). Zgodnie z § 2 tego rozporządzenia za gospodarstwo rolne uważało się wszystkie należące do tej samej osoby nieruchomości rolne, jeżeli stanowiły lub mogły stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Do gospodarstwa rolnego zaliczało się również lasy i grunty leśne oraz nieużytki, jeśli mogły stanowić z gospodarstwem zorganizowaną całość. Rozporządzenie to wydane zostało na podstawie szeregu przepisów kodeksu cywilnego do celów wskazanych w tytule rozporządzenia i nawet gdyby przyjąć, że mogło wskazywać na rozumienie gospodarstwa rolnego na gruncie art. 2 ust. 1 ustawy z 13 lipca 1957 r., to organy nadzoru nie wyjaśniły również według kryteriów tego rozporządzenia, co wchodziło w skład gospodarstwa rolnego pozostałego po śmierci J. P., i czy rzeczywiście nie było ono "w większej części uprawiane" przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę (§ 1 ust. 1 rozporządzenia RM z 5 sierpnia 1961 r.).

Organy nadzoru nie wyjaśniły bowiem, jakie były losy tej części nieruchomości rolnej, którą nabyła z mocy prawa z dniem [...] listopada 1971 r. J. W., co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] J. W. była bowiem spadkobierczynią J. P, co wynika z innego postanowienia tego Sądu z dnia [...] maja 2012 r., [...]. W szczególności organy nadzoru powinny ustalić i rozważyć, czy fakt nabycia z mocy prawa (na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych) przez J. W. własności tej części nieruchomości, która wcześniej należała do jej ojca, wyklucza uznanie, że działki nr [...], [...], [...], [...] i [...] o powierzchni [...] ha z obrębu O. K. oraz działki nr [...] i [...] o powierzchni [...] ha, położone w obrębie C., mogły stanowić jedno gospodarstwo rolne – na gruncie art. 2 ust. 1 ustawy z 13 lipca 1957 r. – z pozostałymi gruntami, przejętymi na podstawie decyzji z [...] grudnia 1977 r.

W ocenie sądu relewantny dla takich ustaleń będzie okres do dnia uwłaszczenia J. W. z mocy prawa, bowiem zmiana właściciela części gospodarstwa rolnego po tej dacie była wynikiem zupełnie innej regulacji, która premiowała posiadacza samoistnego nieruchomości rolnej, a który zarazem mógł być na gruncie § 1 ust. 1 rozporządzenia RM z 5 sierpnia 1961 r. traktowany jako dziecko właściciela i użytkownik części gospodarstwa. W tym celu niezbędne było zapoznanie się przez organ nadzoru z aktami sprawy zakończonej postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] Istotne są tu bowiem okoliczności wejścia w posiadanie tej części nieruchomości przez J. W., z punktu widzenia przesłanek opuszczenia gospodarstwa rolnego przez właściciela bądź jego rodzinę, a także związku gospodarczego z pozostałą częścią gospodarstwa J. P..

Jeśli okazało by się, że te nieruchomości, które nabyła z mocy prawa J. W., można uznać za część (powiązaną gospodarczo z całością) gospodarstwa rolnego należącego w przeszłości do J. P., to nie byłoby to obojętne z punktu widzenia definicji opuszczenia gospodarstwa rolnego, zawartej w § 1 ust. 1 rozporządzenia RM z 5 sierpnia 1961 r. Przepis ten stanowi bowiem, że gospodarstwo rolne, aby mogło być uznane za opuszczone, musi być opuszczone również przez dzieci właściciela i nie może być uprawiane "w większej części". Tymczasem gdyby dodać powierzchnię gospodarstwa przejętego z mocy decyzji z [...] grudnia 1977 r. ([...] ha) z tą częścią, którą uwłaszczona została J. W.z ([...] ha), to w sumie dałoby [...] ha (na marginesie zauważyć należy, że byłaby to powierzchnia zbliżona do tej, o jakiej mowa w protokole z 11 sierpnia 1977 r. – [...] ha). Z protokołu z 11 sierpnia 1977 r. wynika także, że część gospodarstwa o powierzchni [...]ha była uprawiana przez J. K.. Jeżeli do tego można byłoby dodać powierzchnię, na której uwłaszczyła się J. W. ([...]ha), to dałoby to w sumie [...] ha, co mogłoby świadczyć o tym, że "większa część" gospodarstwa ([...] ha z ogólnej powierzchni [...] ha) była uprawiana, a zatem przesłanki do uznania gospodarstwa za opuszczone mogły nie wystąpić, co dałoby podstawę do uznania rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) w decyzji z [...] grudnia 1977 r. Przejęcie gospodarstwa rolnego na wskazanej wyżej podstawie prawnej uzależnione było od spełnienia łącznie dwóch przesłanek: - po pierwsze, przejęciu podlegało gospodarstwo rolne, - po drugie, gospodarstwo rolne opuszczone. Ustalenie wystąpienia tak założonego hipotetycznego stanu faktycznego może być podstawą do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Rażące naruszenie prawa to zastosowanie przepisu prawa do stanu faktycznego niezapisanego w tym przepisie (zob. wyrok NSA z 17.12.2010 r., I OSK 282/10, LEX nr 745198 – w tym również co do przesłanek przejęcia gospodarstwa rolnego w powyższym trybie).

Mając powyższe na uwadze sąd uznał, że nie dokonując analizy akt postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Rejonowego w [...], organy nadzoru nie wyjaśniły dostatecznie przesłanek zastosowania art. 2 ust. 1 ustawy z 13 lipca 1957 r. i § 1 ust. 1 rozporządzenia RM z 5 sierpnia 1961 r. – jeśli chodzi o rozumienie gospodarstwa rolnego i definicję jego opuszczenia – przez Naczelnika Gminy S. w decyzji z dnia [...] grudnia 1977 r. Tym samym naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i w związku z powołanymi przepisami ustawy z 13 lipca 1957 r. i rozporządzenia RM z 5 sierpnia 1961 r., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz na podstawie art. 200 p.p.s.a., sąd orzekł jak w wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ nadzoru weźmie pod uwagę ocenę prawną i wskazania, co do dalszego postępowania, wyrażone wyżej w rozważaniach sądu.