Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 517/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 104 ust. 1 i ust. 4
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 6, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1,
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Lidia Serwiniowska (sprawozdawca), Sędziowie sędzia NSA Henryk Ożóg, sędzia NSA Julia Szczygielska, Protokolant Aleksandra Markiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 17 marca 2016 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia w całości od żądania zwrotu wydatków z tytułu opłaty za pobyt członka rodziny w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 19 lipca 2013 r. M. H. (zwany dalej wnioskodawcą, stroną lub skarżącym) wystąpił do Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o odstąpienie w całości od żądania zwrotu wydatków za pobyt Z. H. (matki) w domu pomocy społecznej. Wniosek strony wynikał z wystawienia przez Prezydenta Miasta G. w dniu 12 lipca 2013 r. upomnienia nr [...] na łączną kwotę 11.842,81 złotych z tytułu opłaty za pobyt Z. H. w domu pomocy społecznej od października 2012 r. do czerwca 2013 r., zgodnie z decyzją z dnia [...] marca 2009 r., nr [...].

W uzasadnieniu wnioskodawca podał, że wskazane upomnienie zostało wystawione z rażącym naruszeniem prawa – bez dysponowania żądaniem zwrotu wyszczególnionych wydatków przez gminę. Dalej wyjaśnił, że konieczność zwrócenia żądanych opłat byłaby dla niego znacznym obciążeniem. Po stronie przychodowej wnioskodawca wskazał kwotę ok. 6677 złotych z tytułu emerytury, wynagrodzenia za pracę, renty socjalnej wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym syna oraz zasiłkiem opiekuńczym żony. Po odliczeniu od tej kwoty comiesięcznych wydatków w kwocie ok. 4746 złotych, uzyskiwany dochód kształtowałby się na poziomie ok. 1931 złotych, a po odjęciu od niego obciążeń egzekucyjnych w kwocie ok. 2137 złotych, przybierał by on wręcz wartość ujemną.

Pismem z dnia 23 lipca 2013 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w G. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o przeprowadzenie z wnioskodawcą wywiadu środowiskowego w części I i przesłanie dokumentów potwierdzających sytuację materialną rodziny, w tym wydatki związane z leczeniem oraz zaciągniętymi kredytami i pożyczkami.

W odpowiedzi Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w L. nadesłał oświadczenie strony z dnia 26 sierpnia 2013 r., w którym odmówił on przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w części I oraz przedłożenia dokumentów potwierdzających wydatki związane z leczeniem i kopie umów zaciągniętych kredytów i pożyczek z braku podstawy prawnej. Nadmienił on również, że należało przeprowadzić wywiad środowiskowy w części II.

Decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...] Prezydent Miasta G. orzekł m.in. o odmowie odstąpienia w całości od żądania zwrotu wydatków z tytułu opłaty za pobyt członka rodziny wnioskodawcy w domu pomocy społecznej (punkt 2 decyzji). Organ ponadto zmienił własną decyzję z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] zwiększając opłatę za pobyt matki strony w domu pomocy społecznej z kwoty 1.314,89 złotych na kwotę 2.626,72 złotych (punkt 1 decyzji) oraz odstąpił od żądania zwrotu wydatków z tytułu tej opłaty w części ponad kwotę 1.314,89 złotych od dnia 1 września 2013 r. (punkt 3 decyzji).

W wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] organ pierwszej instancji po raz drugi odmówił odstąpienia w całości od żądania zwrotu wydatków z tytułu opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, ustalonej decyzją z dnia [...] marca 2009 r., nr [...].

Na skutek odwołania wnioskodawcy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., decyzją z dnia [...] września 2014 r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i ponownie przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, wskazując na konieczność ustalenia aktualnej sytuacji życiowej wnioskodawcy i jego rodziny.

W tym celu Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w G., pismem z dnia 7 października 2014 r., wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o przeprowadzenie części I wywiadu środowiskowego z uwzględnieniem dochodów jakimi rodzina dysponowała w okresie od czerwca 2013 r. do bieżącego miesiąca z wyszczególnieniem za poszczególne miesiące.

Ponadto organ zwrócił się również do wnioskodawcy o umożliwienie pracownikowi socjalnemu przeprowadzenie wywiadu, pouczając go jednocześnie, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu albo nieudzielenie stosownych informacji może skutkować odmową odstąpienia w całości od żądania zwrotu wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej i będzie traktowane jako brak współdziałania z organem (pismo z dnia 7 października 2014 r.).

Pismami z dnia 28 listopada 2014 r. i 18 lutego 2015 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w L. poinformował organ pierwszej instancji, że nie udało się przeprowadzić wywiadu środowiskowego z wnioskodawcą.

Decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] Prezydent Miasta G., działając na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2b, art. 104 ust. 1 w zw. z art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm., zwanej dalej u.p.s.) oraz art. 104 i 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013., poz. 267 ze zm., zwanej dalej k.p.a.), odmówił odstąpienia w całości od żądania zwrotu wydatków z tytułu opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej ustalonej decyzją z dnia [...] marca 2009 r., nr [...].

Uzasadniając swoje stanowisko organ pierwszej instancji na wstępie zauważył, że decyzją z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] wnioskodawca został obarczony obowiązkiem ponoszenia, począwszy od dnia 1 listopada 2008 r., comiesięcznej odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej w kwocie 1.314,89 złotych. Wskazana decyzja została utrzymana w mocy ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] marca 2009 r., nr [...].

Organ podkreślił, że w związku z odmową przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (część I) ze strony wnioskodawcy jego sytuacja życiowa został ustalona na podstawie dokumentacji zgromadzonej samodzielnie przez organ na potrzebny niniejszego postępowania oraz w ramach innych dotychczas prowadzonych postępowań administracyjnych, w tym postępowania o zmianę decyzji z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] i sporządzonego na jego potrzeby wywiadu środowiskowego z dnia 4 lipca 2013 r.

Na tej podstawie organ ustalił, że sytuacja materialna wnioskodawcy i jego rodziny jest zadowalająca. Organ pomocy społecznej, powołując się na art. 61 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2b u.p.s., wskazał, że posiadany dochód w rodzinie strony jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, po czym szczegółowo przedstawił sytuację finansową rodziny w okresie od czerwca 2013 r. do sierpnia 2014 r. W tym okresie uzyskiwane dochody pochodziły ze świadczenia emerytalnego wnioskodawcy i jego wynagrodzenia za pracę, renty socjalnej i zasiłku pielęgnacyjnego syna oraz świadczenia pielęgnacyjnego żony. Łącznie dochody z wymienionych tytułów wahały się od kwoty 6904,09 złotych w grudniu 2013 r. do kwoty 8299,23 złotych we wrześniu 2014 r. Organ stwierdził również, że dochody rodziny wnioskodawcy są na tyle wysokie, że mógłby on ponosić znacznie wyższe opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Ponadto nie wystąpiły żadne szczególne okoliczności, czy zdarzenia losowe, które uzasadniałyby odstąpienie od żądania zwrotu wydatków z tytułu przedmiotowej opłaty.

W szczególności takich wyjątkowych przesłanek nie można – zdaniem Prezydenta – upatrywać w utracie przez wnioskodawcę wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w A. Podjął on bowiem niezwłocznie kolejne zatrudnienie w firmach: B, C.

Organ pomocy społecznej zwrócił również uwagę na fakt, że w toku postępowania strona wykazywała bierną postawę i nie współpracowała w ustaleniu swojej sytuacji rodzinnej pomimo prób podjętych ze strony ośrodka pomocy społecznej w L. jak i pouczeń o konieczności realizacji niezbędnych czynności przez pracowników socjalnych. Swoje negatywne stanowisko w odniesieniu do potrzeby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wyraziła ona również wprost w oświadczeniu z dnia 26 sierpnia 2013 r. Postawa strony uniemożliwiła chociażby ustalenie aktualnej sytuacji zdrowotnej członków rodziny i ewentualnych wydatków z tym związanych.

Wobec wskazanych okoliczności, w ocenie Prezydenta G., nie było podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu przedmiotowych wydatków.

Pismem z dnia 17 kwietnia 2015 r. strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji, dołączając do niego kopie dokumentów związanych z egzekwowaną opłatą za pobyt w domu pomocy społecznej, zestawienie potraceń egzekucyjnych i zestawienie wydatków oraz wnosząc o wydanie postanowienia sygnalizacyjnego na podstawie art. 20 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 1659 ze zm., zwanej dalej u.s.k.o.).

Decyzją z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy – powołując się na art. 104 ust. 4 u.p.s. – wskazał, że możliwość odstąpienia od domagania się zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, umorzenia nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty dochodzonej należności jest instytucją wyjątkową. Zastosowanie ulgi jedynie w "przypadkach szczególnie uzasadnionych" oznacza, że ocena czy w sprawie mamy do czynienia z takim przypadkiem może być dokonana na tle konkretnego i szczegółowo ustalonego stanu faktycznego w dacie podejmowania rozstrzygnięcia. W przypadku bowiem stosowania tej nadzwyczajnej instytucji określonej w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, chodzi o to, aby zbadać czy wnioskodawca aktualnie (na bieżąco) nie jest w stanie realizować, z określonych przyczyn, swojego obowiązku i czy ewentualna egzekucja tego obowiązku nie podważy podstaw jego egzystencji.

W ocenie Kolegium, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do ustalenia sytuacji rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy oraz mógł stanowić podstawę faktyczną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Z jego analizy wynikało zaś, że sytuacja finansowa rodziny jest stabilna. Dochód jakim obecnie dysponuje trzyosobowa rodzina strony wynosi 5.651,59 złotych i obejmuje: świadczenie emerytalne strony w wysokości 3.679,09 złotych, rentę socjalną syna w wysokości 619,50 złotych oraz zasiłek pielęgnacyjny (153,00 złotych), a także świadczenie pielęgnacyjne pobierane przez żonę wnioskodawcy w wysokości 1.200,00 złotych. Ponadto w okresie od czerwca 2013 r. do sierpnia 2014 r. dochód rodziny znacznie przekraczał 300% kryterium dochodowego rodziny, co uzasadnia ponoszenie odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej.

Zdaniem organu odwoławczego w sprawie niezbędne było przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i zgromadzenie dokumentów obrazujących sytuację materialną, dochodową, zdrowotną i rodzinną wnioskodawcy, co wynika z art. 107 ust. 1 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Realizacja tej czynności odbyć się może wyłącznie przy współpracy osoby zainteresowanej, w której interesie leży dostarczenie organowi prowadzącemu postępowanie odpowiedniego zasobu informacji i dokumentów potwierdzających jej prawo do ewentualnej ulgi. Niewspółdziałanie z organem administracji podejmującym decyzję może skutkować w takich przypadkach negatywnym załatwieniem podania, z uwagi na brak szczególnych okoliczności, których wskazanie i udowodnienie wymaga aktywności osoby ubiegającej się o ulgę.

W niniejszej sprawie strona odmówiła udzielenia informacji o stanie majątkowym oraz o dochodach rodziny w miesiącu czerwcu 2013 r., a także przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (części I) oraz dostarczenia dokumentów potwierdzających sytuację materialną rodziny oraz wydatki związane z leczeniem. Nie zareagowała również na wezwanie do skontaktowania się z pracownikiem socjalnym ośrodka pomocy społecznej w L., mimo że zawierało ono również pouczenie o konsekwencjach biernego zachowania się względem koniecznych czynności. Wobec czego Kolegium uznało, że wnioskodawca nie stworzył organowi pomocy społecznej możliwości dokonania istotnych dla niniejszej sprawy ustaleń.

Podsumowując swoje rozstrzygnięcie Kolegium stwierdziło, że ustalony stan faktyczny odnoszący się do sytuacji dochodowej i zawodowej wnioskodawcy i jego rodziny – która jak wynika z dokumentów jest stabilna – wskazuje, że miał on możliwość realizacji ustawowego obowiązku z tytułu odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. W sprawie nie wystąpiła również jakaś nadzwyczajna okoliczność, która uzasadniałaby zastosowanie wyjątkowej instytucji jaką jest odstąpienie od żądania zwrotu poniesionych wydatków za pobyt matki strony w domu pomocy społecznej. Wnioskodawca zaś, choć miał świadomość skutków swojego działania, uniemożliwiał organowi pomocy społecznej dokonanie bardziej szczegółowych ustaleń w tym zakresie.

Ponadto w odpowiedzi na pismo strony z dnia 12 czerwca 2015 r. w sprawie wydania postanowienia sygnalizacyjnego, Kolegium poinformowało go, że w niniejszej sprawie nie zostało wydane takie orzeczenie, a jego podjęcie należy do wyłącznych kompetencji Prezesa Kolegium, w związku z czym żądanie wydania takiego postanowienia przez stronę postępowania administracyjnego nie ma charakteru wiążącego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na opisaną powyżej decyzję organu drugiej instancji wnioskodawca podniósł, że organy władzy publicznej zobowiązane są na podstawie art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 k.p.a. do działania na podstawie i w granicach prawa. Dalej skarżący powołał się na treść swojego wniosku z dnia 19 lipca 2013 r., w którym podważył możliwość egzekwowania świadczenia z uwagi na brak "(...) dysponowania żądaniem gminy zwrotu wyszczególnionych wydatków /art. 61 ust. 3, art. 104 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej/". Stwierdzenie to poparte dołączonymi do odwołania dokumentami miały – w ocenie skarżącego – uświadomić organowi odwoławczemu, że żądanie uregulowania ok. 100.000,00 złotych bez stosownego tytułu stanowi istotne uchybienie w pracy organu jednostki samorządu terytorialnego wymagające wydania postanowienia sygnalizacyjnego na podstawie art. 20 u.s.k.o.

Wobec tego że wydane rozstrzygnięcie tej materii nie uwzględniło skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie, że "(...) decyzja z dnia [...].03.2009 r. dyr. Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. nr [...] nie jest podstawą prawną do dochodzenia zwrotu zastępczo wnoszonych przez gminę opłat za pobyt w domu pomocy społecznej mojej matki (...)".

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, stwierdzając że podnoszone zarzuty pozostają bez związku z prowadzonym postępowaniem i nie mają wpływu na ocenę prawidłowości podjętej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została podjęta zgodnie z obowiązującym prawem i na podstawie należycie ustalonych okoliczności faktycznych.

Z treści wniosku skarżącego wprost wynika, że podstawą prawną jego żądania był art. 104 ust. 4 u.p.s., zgodnie z którym w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty.

Do należności objętych zakresem zastosowania powyższego przepisy – zgodnie z art. 104 ust. 1 u.p.s. – zaliczają się należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń.

W niniejszej sprawie skarżący wniósł o odstąpienie w całości od żądania zwrotu wydatków za pobyt matki – Z. H. w domu pomocy społecznej, a bezpośrednią przyczyną złożenia wniosku było wystawienie przez Prezydenta Miasta G. upomnienia nr [...] z dnia [...] lipca 2013 r., obejmującego opłatę za okres od października 2012 r. do czerwca 2013 r., zgodnie z decyzją z dnia [...] marca 2009 r., nr [...].

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że przedmiotem niniejszej sprawy nie jest kwestia zbadania prawidłowości ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, którą został obciążony skarżący, czy też uznania, że organ pomocowy pozostaje w bezczynności w zakresie wyrażenia żądania zwrotu zastępczo poniesionych opłat obciążających stronę. Istota niniejszej sprawy sprowadza się bowiem wyłącznie do oceny, czy po stronie skarżącego występują jakieś szczególne przypadki uzasadniające odstąpienie od domagania się zwrotu opłaty za pobyt w domu opieki społecznej. W tak zakreślonych ramach należało zatem przyjąć wyłącznie jako istotną okoliczność faktyczną, że w dacie złożenia wniosku skarżący zobowiązany był do uiszczania opłaty w kwocie 1.314,89 złotych miesięcznie na podstawie decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] i obowiązku tego nie dopełnił. Objęcie zakresem rozpatrzenia innych kwestii aniżeli wynikałoby to z istoty sprawy byłoby przekroczeniem jej granic, a w konsekwencji prowadziłoby do naruszenia art. 134 p.p.s.a.

Przechodząc do podstawy prawnej żądania skarżącego tj. art. 104 ust. 4 u.p.s. wskazać należy, że przepis ten, ani też żaden inny przepis powołanej ustawy, nie określa jak należy rozumieć szczególnie uzasadniony przypadek. Jedynie tytułem przykładu ustawa wskazuje na dwie sytuacje szczególne: żądanie zwrotu należności stanowiłoby dla osoby zainteresowanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy. Niewątpliwie jednakże w każdym takim przypadku możliwość zastosowania przywołanego przepisu wymagałaby uprzedniego zbadania sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej osoby zainteresowanej w drodze wywiadu środowiskowego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2010 r. sygn. akt I OSK 204/10).

W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że żądanie skarżącego wynikało z sygnalizowanego przez niego nadmiernego obciążenia w uiszczeniu opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej.

Powyższa okoliczność wymaga zdaniem Sądu poczynienia ustaleń nie tylko co do sytuacji osobistej skarżącego, ale nade wszystko do określenia sytuacji materialnej jego rodziny z uwzględnieniem zarówno uzyskiwanych dochodów jak i ponoszonych wydatków. Zatem szczególnie istotnym środkiem dowodowym w tej sytuacji był wywiad środowiskowy, którego doniosła rola w procesie udzielania pomocy społecznej została mu przypisana przez ustawę (np. art. 11 u.p.s.) i dostrzeżona w orzecznictwie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2002 r., sygn. akt I SA 333/01).

W toku postępowania przed organem pierwszej instancji podjęte zostały starania w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, który ograniczony został do I części i prowadzić miał do ustalenia do sytuacji materialno – bytowej rodziny w okresie od czerwca 2013 r. do października 2014 r. oraz pozyskania dokumentów potwierdzających ustaloną sytuację, w tym także dotyczących wydatków związanych z leczeniem i istniejącymi obciążeniami finansowymi. W takim też celu organ pierwszej instancji – pismami z dnia 23 lipca 2013 r. i 7 października 2014 r. – zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z prośbą o przeprowadzenie tej czynności, jednocześnie informując o tym skarżącego i wzywając go do skontaktowania się z pracownikiem socjalnym. Został on również pouczony, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu lub nie udzielenie informacji dotyczącej sytuacji rodziny może zostać potraktowane jako brak współdziałania z organem i skutkować odmową odstąpienia w całości od żądania zwrotu (pismo z dnia 7 października 2014 r.).

Pomimo starań podjętych przez organ pomocy społecznej właściwy dla miejsca zamieszkania skarżącego, nie udało się przeprowadzić wywiadu środowiskowego ze skarżącym, o czym organ ten informował w pismach z dnia 27 sierpnia 2013 r., 28 listopada 2014 r. i 18 lutego 2015 r. W szczególności należy zwrócić uwagę na treść oświadczenia skarżącego z dnia 26 sierpnia 2013 r., w który odmówił on wprost przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz wydania stosownych dokumentów związanych z sytuacją materialną rodziny, leczeniem oraz zaciągniętymi kredytami i pożyczkami.

Z powyższego wynika zatem, że strona skarżąca nie współpracowała z organem pomocowym w celu rzetelnego ustalenia sytuacji materialno – bytowej swojej rodziny. Pozbawiła ona tym samym organ pierwszej instancji możliwości zweryfikowania twierdzeń o nadmiernym obciążeniu opłatami z rzeczywistym stanem faktycznym. Okoliczność tę organ – zasadnie – potraktował nie tyle jako przyczynę odmowy odstąpienia w całości od żądania zwrotu dochodzonych należności, ale przede wszystkim jako niezrozumiałą utratę możliwości szczegółowego przedstawienia sytuacji przemawiającej za rzeczonym odstąpieniem.

Nie dysponując więc głównym środkiem dowodowym, organ zmuszony był do samodzielnego ustalenia sytuacji rodziny skarżącego na podstawie dostępnej lub pozyskanej dokumentacji, co znajdowało podstawę w art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 14 u.p.s., zgodnie z którym, organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Kierując się przywołanym przepisem oraz normą wyrażoną w art. 75 § 1 zd. 1 k.p.a., wskazującą że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, organy pozyskały dokumenty na temat sytuacji skarżącego i jego rodziny z innych toczących się równolegle postępowań administracyjnych, w tym postępowania o zmianę decyzji z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] i sporządzonego na jego potrzeby wywiadu środowiskowego z dnia 4 lipca 2013 r.

Na ich podstawie ustalono, że sytuacja finansowa rodziny jest stabilna. Jej aktualny dochód wynosi 5.651,59 złotych i składają się na niego: świadczenie emerytalne skarżącego w wysokości 3.679,09 złotych, renta socjalna syna w wysokości 619,50 złotych oraz zasiłek pielęgnacyjny (153,00 złotych), a także świadczenie pielęgnacyjne pobierane przez żonę wnioskodawcy w wysokości 1.200,00 złotych. Oznacza to, że dochód przekraczał 300% kryterium dochodowego rodziny, co uzasadnia ponoszenie odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Organ nie odnotował również występowania innych, niezwiązanych z sytuacją materialną, okoliczności przemawiających za odstąpieniem od żądania zwrotu.

Mając na uwadze ustalenia w zakresie stanu majątkowego, rodzinnego i osobistego skarżącego brak jest szczególnych okoliczności dających podstawę do odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Zgodzić się bowiem należy ze stanowiskiem organu, że za zastosowaniem tego przepisu nie przemawia ani sytuacja materialna rodziny, która jest zadowalająca, ani też inne okoliczności mające wpływ na zdolności płatnicze skarżącego. Wskazać przy tym należy, że ocena wystąpienia innej, niż dochodowa, przesłanki uzasadniającej zastosowanie ulgi został wzięta pod uwagę w takim zakresie, w jakim wynikało to z sytuacji zdrowotnej rodziny (choroba syna), czy też sytuacji zawodowej skarżącego (utrata i pozyskanie dalszej możliwości zarobkowania). Wobec bierności skarżącego i wyrażonej wprost odmowie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, organ nie mógł poczynić wiążących ustaleń, choćby co do wysokości uiszczanych wydatków.

Przy ocenie zaskarżonej decyzji należy wziąć pod uwagę również i to, że została ona podjęta w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może, lecz nie musi udzielić ulgi w zwrocie dochodzonej należności. Rozstrzygając wniosek organ nie działa jednak w oparciu o pełną dowolność, lecz winien dokonać rzetelnej analizy wszystkich okoliczności przemawiających zarówno za udzieleniem ulgi jak i odmową jej udzielenia.

Zdaniem Sądu organ dochował należytej staranności w rozpoznaniu niniejszej sprawy w ramach uznania administracyjnego i zasadnie stwierdził, że zwrot wydatków w sytuacji majątkowej skarżącego nie stanowi nadmiernego obciążenia i nie zachodzą również inne okoliczności szczególne uzasadniające uwzględnienie wniosku.

Nie można podzielić zarzutu skargi w postaci naruszenia przez organ odwoławczy art. 20 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych poprzez niewydanie przez prezesa Kolegium postanowienia sygnalizacyjnego. Podkreślić bowiem trzeba, że zgodnie z treścią powołanego przepisu, na co zresztą zwraca uwagę również i skarżący, organem właściwym do wydania postanowienia o stwierdzeniu istotnych uchybień w pracy organu jednostki samorządu terytorialnego nie jest skład orzekający samorządowego kolegium odwoławczego, lecz jego prezes. Stąd też skoro Kolegium wydając zaskarżoną decyzję nie było ani uprawnione, ani zobowiązane do zastosowania wskazanego przepisu, to nie można czynić mu na jego podstawie jakiegokolwiek zarzuty. Nadmienić przy tym należy, że w piśmie z dnia 26 czerwca 2015 r., nr [...] Prezes Kolegium przedstawił skarżącemu swoje stanowisko względem potrzeby wydania postanowienia sygnalizacyjnego.

Reasumując powyższe rozważania należało stwierdzić, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dawał podstawę do uznania, że w sprawie nie występują szczególnie uzasadnione przypadki przemawiające za odstąpieniem od żądania zwrotu wydatków z tytułu opłaty za pobyt Z. H. w domu opieki społecznej. Tym samym zaskarżona decyzja została wydana – wbrew zarzutom skargi – zgodnie z prawem i w jego granicach, a więc z poszanowaniem zasady praworządności wynikającej z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 6 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze skargę – jako nieuzasadnioną – należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.

-----------------------

12