Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego, sygn. akt III AZP 8/84
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 1985-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Wywłaszczanie nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 34
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64
law: Obwieszczenie Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 21 lutego 1974 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Teza: Nieruchomością wywłaszczoną w rozumieniu art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /t.j. Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64/ jest także nieruchomość zbyta na podstawie umowy przewidzianej przez art. 6 tej ustawy.

Sprawa o zwrot wymienionej nieruchomości /i o spowodowane nim rozliczenie/ podlega rozpoznaniu na drodze sądowej.

Rozstrzygnięcie takiej sprawy nie może nastąpić bez wydania ostatecznej decyzji organu administracji orzekającej, że nieruchomość nie została użyta i jest zbędna na cele, dla których nastąpiło jej nabycie.

TEZY

Nieruchomością wywłaszczoną w rozumieniu art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /t.j. Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64/ jest także nieruchomość zbyta na podstawie umowy przewidzianej przez art. 6 tej ustawy.

Sprawa o zwrot wymienionej nieruchomości /i o spowodowane nim rozliczenie/ podlega rozpoznaniu na drodze sądowej.

Rozstrzygnięcie takiej sprawy nie może nastąpić bez wydania ostatecznej decyzji organu administracji orzekającej, że nieruchomość nie została użyta i jest zbędna na cele, dla których nastąpiło jej nabycie.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 27 października 1984 r. SA/Lu 145/83

Czy pod pojęciem "nieruchomość wywłaszczona" w rozumieniu art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /t.j. Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64/ należy rozumieć również nieruchomość nabytą na podstawie umowy, stosownie do art. 6 tej ustawy, czy też żądanie zwrotu takiej nieruchomości, która nie została użyta i jest zbędna na cele, dla których orzeczono by jej wywłaszczenie, podlega rozpoznaniu na drodze sądowej?

podjął następującą uchwałę:


UZASADNIENIE

I. W 1971 r. Skarb Państwa zawarł z rodzicami Zofii B. umowę nabycia nieruchomości przewidzianą przez art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /t.j. Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64/. W 1982 r. Zofia B. wystąpiła do Naczelnika Miasta z żądaniem zwrotu nieruchomości, twierdząc, że nie została ona użyta na cele, dla których doszło do jej nabycia. Naczelnik Miasta odmówił zwrotu nieruchomości, ale Wojewoda w T. uchylił jego decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji, przy czym zajął stanowisko, że "o odmowie zwrotu nieruchomości nabytej w trybie art. 6 powołanej ustawy wypowiada się sąd". Jednakże Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję Wojewody w T. z uzasadnieniem, że według art. 34 ustawy orzeczenie o zwrocie nieruchomości należy do właściwości organu administracji państwowej także w wypadku, gdy własność nieruchomości została przeniesiona w drodze umowy z art. 6 ustawy. Od wyroku powołanego Sądu Minister Sprawiedliwości złożył rewizję nadzwyczajną. W toku postępowania wywołanego złożeniem tej rewizji Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym rozstrzygnęło spór między organem administracji a sądem w innej sprawie o zwrot nieruchomości nabytej na podstawie art. 6 ustawy, mianowicie w ten sposób, że uznało, iż sąd jest właściwy do rozpoznania żądania zbywczyni nieruchomości w przedmiocie zobowiązania Przedsiębiorstwa Transportu do przeniesienia na nią własności nieruchomości zbytej uprzednio temu Przedsiębiorstwu, z tym zastrzeżeniem, że organ administracji orzeka o niewykorzystaniu i zbędności nieruchomości na cele, dla których nabycie nastąpiło.

Na tle zróżnicowania zajętych stanowisk, skład trzech sędziów odroczył rozpoznanie sprawy na skutek rewizji nadzwyczajnej i przedstawił do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów zagadnienie prawne, na wstępie przytoczone.

II. Ustawa o wywłaszczeniu nie ma charakteru nacjonalizacyjnego. Inaczej też, niż stosownie do przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach /t.j. Dz.U. 1969 nr 22 poz. 159 ze zm./ w przedmiocie obszarów urbanistycznych, dalej - ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach /Dz.U. nr 27 poz. 192 ze zm./, wreszcie - ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi /t.j. Dz.U. 1969 nr 27 poz. 216 ze zm./, na podstawie przepisów ustawy o wywłaszczeniu nie dochodzi do kształtowania określonych struktur terenów w miastach czy terenów lub gruntów rolnych na obszarach wsi. Natomiast, podobnie np. do roli prawa pierwokupu przysługującego w wyniku dyspozycji art. 599 par. 2 zdanie pierwsze Kc Skarbowi Państwa, rola rozważanej ustawy ogranicza się do realizacji w indywidualnych wypadkach konkretnych celów, które jej art. 3 określa w sposób wyczerpujący. Jest dopuszczalne wywłaszczenie nieruchomości stanowiącej przedmiot nawet własności osobistej, ale dopiero wtedy, kiedy nieruchomość ta okazuje się niezbędna z punktu widzenia jednego z nadrzędnych celów, o których mowa w art. 3 ustawy. Przy uwzględnieniu charakteru i roli ustawy, wymienionej przesłanki co do niezbędności, poszanowania własności osobistej i indywidualnej, a nawet - podstawowych zasad prakseologii, przedstawia się jako oczywiste, iż art. 34 ust. 1 ustawy zastrzega, że nieruchomość wywłaszczona podlega zwrotowi na rzecz wywłaszczonego właściciela, jeżeli nie została ona użyta i jest zbędna na cele, dla których orzeczono jej wywłaszczenie.

Własność nieruchomości wywłaszczonej przechodzi na Państwo /art. 2 ust. 1 ustawy o wywłaszczeniu/, a zbycie nieruchomości, która już stała się własnością Państwa, może mieć miejsce tylko w wypadkach przewidzianych w ustawach. Ponadto, jeżeli nieruchomość, o której mowa, jest położona na obszarze określonym w art. 1 ust. 1 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, to już stała się ona terenem państwowym, według zaś art. 3 tej ustawy taki teren może być przekazany tylko bądź w użytkowanie, bądź w użytkowanie wieczyste. Niemniej jednak, po wejściu w życie ustawy o gospodarce terenami, treść art. 34 ust. 1 ustawy o wywłaszczeniu pozostała niezmieniona. Przewidziana w tym przepisie dyspozycja w przedmiocie "zwrotu" nieruchomości na rzecz wywłaszczonego właściciela oznacza, że jeżeli spełni się przesłanka zwrotu, to także w sytuacji, gdy chodzi o teren państwowy, wywłaszczony właściciel staje się z powrotem właścicielem nieruchomości, a nie - tylko jej wieczystym użytkownikiem.

III. Ubiegającym się o wywłaszczenie może być jedynie organ administracji państwowej, tj. - Skarb Państwa, i to również wtedy, kiedy wywłaszczenie nieruchomości ma nastąpić z jej przeznaczeniem dla spółdzielni mieszkaniowej czy spółdzielni kółek rolniczych, a ponadto - instytucja państwowa oraz przedsiębiorstwo państwowe /art. 2 ust. 2, art. 3 ust. 3 ustawy o wywłaszczeniu/. Do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego dochodzi na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie /art. 16 ust. 1 tej ustawy/. Jednakże przed jego wszczęciem ubiegający się o wywłaszczenie jest obowiązany wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim /w formie aktu notarialnego, art. 158 Kc/ umowę nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania określonych w tej ustawie lub umowę zamiany nieruchomości także według zasad tej ustawy; umowa taka może być zawarta w razie porozumienia stron dopiero w toku postępowania wywłaszczeniowego /art. 6 ust. 1 ustawy/. Własność nieruchomości przechodzi na Państwo z dniem zawarcia umowy /art. 2 ust. 1 ustawy w związku z art. 155 par. 1 Kc/. W ciągu trzech miesięcy od tego dnia płatna jest cena kupna. Obowiązek jej zapłaty obciąża ubiegającego się o wywłaszczenie, który jest stroną rozważanej umowy /art. 6 ust. 1, 2 w związku z art. 7 ustawy/. Z powyższego wynika, że umowa przewidziana przez art. 6 ustawy pomimo istotnego ograniczenia wolności kontraktowej, ma charakter cywilnoprawny.

W wypadku niezawarcia umowy na podstawie art. 6 ustawy o wywłaszczeniu sprawa o wywłaszczenie należy do właściwości organu administracji, który ją rozstrzyga w przedmiocie utraty i nabycia własności nieruchomości wywłaszczonej oraz w przedmiocie ustalenia odszkodowania za tę nieruchomość /art. 15 i 23 tej ustawy, art. 104 par. 1 Kpa/. Własność nieruchomości przechodzi na Państwo z dniem, w którym decyzja o wywłaszczeniu uzyskała przymiot ostateczności /art. 2 ust. 1, art. 30 ust. 1 ustawy/. W ciągu trzech miesięcy od dnia, w którym decyzja ustalająca odszkodowanie stała się ostateczna, płatne jest odszkodowanie za nieruchomość stanowiącą gospodarstwo rolne, rybne, hodowlane lub ogrodnicze, za dom jednorodzinny, lokale w małym domu mieszkalnym i za działkę pod budowę takich domów. Odszkodowanie za inną nieruchomość płatne jest we wskazanym terminie do wysokości 50.000 zł, a nadwyżka ponad tę kwotę - w równych, oprocentowanych ratach rocznych nie przekraczających 50.000 zł /art. 12 ust. 1, 3 ustawy/. Obowiązek odszkodowania ciąży na ubiegającym się o wywłaszczenie /art. 7 ustawy/.

To, co przedstawiono, świadczy, że właściciel nieruchomości, który zawiera umowę przewidzianą przez art. 6 ustawy o wywłaszczeniu, odstępuje swą nieruchomość ubiegającemu się o wywłaszczenie za cenę nie wyższą od odszkodowania. Cena ta, tak samo jak odszkodowanie w sytuacjach wymienionych w art. 12 ust. 1 ustawy, płatna jest w całości w ciągu trzech miesięcy. Wcześniej niż w wypadku, gdyby została wydana ostateczna decyzja organu administracji, właściciel uzyskuje sumę pieniędzy, a ubiegający się o wywłaszczenie - nieruchomość. Ponadto, organ administracji zaoszczędza kosztów postępowania. Innymi słowy, w razie zawarcia rozważanej umowy obniżają się społeczne koszty realizacji celu wywłaszczenia.

IV. Zgodnie z art. 34 ustawy o wywłaszczeniu nieruchomość wywłaszczona w jej trybie podlega zwrotowi na rzecz wywłaszczonego właściciela, jeżeli organ administracji państwowej ustali, że nieruchomość nie została użyta i jest zbędna na cele, dla których orzeczono jej wywłaszczenie /art. 1/. Organ administracji orzeka o zwrocie nieruchomości za zgodą wywłaszczonego właściciela /ust. 2/. Decyzja o zwrocie nieruchomości powinna zawierać rozliczenie pomiędzy ubiegającym się o wywłaszczenie a wywłaszczonym właścicielem /ust. 3/. Dotyczący odwołania od decyzji o wywłaszczeniu przepis art. 29 ustawy stosuje się odpowiednio do odwołania od decyzji o zwrocie nieruchomości /ust. 4/.

Według uchwały Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 1964 r. /OSNCP 1965, z. 3 poz. 39/ "w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i o zwrot pobranego odszkodowania /rozliczenia/, droga sądowa jest niedopuszczalna". Uchwała ta została podjęta w stanie faktycznym polegającym na tym, że organ administracji orzekł o wywłaszczeniu, a po dziewięciu latach uchylił tę decyzję i orzekł o zwrocie nieruchomości. Uchwała więc wypowiada prawidłowy pogląd, że w sytuacji, gdy orzeczono wywłaszczenie nieruchomości /art. 34 ust. 1 zdanie drugie ustawy o wywłaszczeniu/, sprawa o zwrot takiej nieruchomości i spowodowane nim rozliczenie należy do właściwości organu administracji /art. 34 ust. 2-3 tej ustawy/.

V. Wyłania się jednak zagadnienie, czy hipoteza art. 34 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o wywłaszczeniu dotycząca "nieruchomości wywłaszczonej w trybie niniejszej ustawy" obejmuje tylko nieruchomość nabytą dla Państwa na podstawie art. 6 tej ustawy.

Otóż rozważana ustawa przewiduje trzy rodzaje wywłaszczenia, i im odpowiada jej systematyka. Artykuły 2-34 ustawy normują pierwszy z rodzajów wywłaszczeń /dwa dalsze - to wywłaszczenie w trybie szczególnym oraz zajęcie nieruchomości/, mianowicie wywłaszczenie w trybie ogólnym /zwykłym/. W dziale tym mieści się zarówno art. 34 ustawy, jak i jej art. 6. Wykładnia systemowa pozwala co najmniej na zajęcie stanowiska, że hipoteza art. 34 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy co do "nieruchomości wywłaszczonej w trybie ustawy" liczy się z istnieniem jej art. 6.

Zarówno uzyskanie przez decyzję organu administracji państwowej, orzekającą wywłaszczenie za odszkodowaniem, przymiotu ostateczności, jak i zawarcie umowy przewidzianej przez art. 6 ustawy o wywłaszczeniu wywołują bezpośrednie skutki cywilnoprawne, sprawiają bowiem m.in., że własność nieruchomości przechodzi ze zbywcy na Państwo. Innymi słowy, również zawarcie umowy z art. 6 ustawy w pełni realizuje cel wywłaszczenia, a ponadto - z punktu widzenia społecznych kosztów wywłaszczenia - realizuje ten cel lepiej niż decyzja organu administracji. Nieruchomość zbyta przez właściciela i nabyta dla Państwa na podstawie art. 6 ustawy jest zatem "nieruchomością wywłaszczoną". Zgodnie z tym, np. par. 1 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 marca 1981 r. w sprawie zasad i trybu przydziału lokali mieszkalnych /Dz.U. nr 9 poz. 37/ czy art. 43 ust. 5 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. 1983 nr 11 poz. 55/ traktuje nabycie nieruchomości stosownie do art. 6 ustawy o wywłaszczeniu jako nabycie "na podstawie przepisów o wywłaszczeniu nieruchomości".

W myśl art. 6 ustawy o wywłaszczeniu ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany jest przed wszczęciem postępowania wystąpić do właściciela nieruchomości o jej zbycie, przy czym bez tego wystąpienia nie wszczyna się postępowania wywłaszczeniowego. Stroną umowy z art. 6 ustawy może być wyłącznie ubiegający się o wywłaszczenie. Zawarcie tej umowy jest dopuszczalne tylko wtedy, kiedy nieruchomość jest niezbędna na jeden z celów wymienionych w art. 3 ustawy. Własność nieruchomości może przejść jedynie na Państwo za cenę nie wyższą od odszkodowania, płatną w terminie wskazanym w ustawie. Wymienione warunki, które muszą być spełnione, żeby została zawarta umowa przewidziana przez art. 6 ustawy, przemawiają za przyjęciem, że do jej zawarcia, a tym samym do nabycia nieruchomości dla Państwa, dochodzi "w trybie" ustawy o wywłaszczeniu, ściślej - "w trybie" rozważanego przepisu tej ustawy. Stanowisko, że termin co do "trybu" nie odnosi się wyłącznie do wypadku, gdy "orzeczono" wywłaszczenie, tzn. - do wypadku, gdy po przeprowadzeniu postępowania wywłaszczeniowego organ administracji orzekł o wywłaszczeniu, potwierdza np. sformułowanie par. 11 ust. 1 uchwały nr 280 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1971 r. w sprawie zasad przydziału mieszkań /M.P. nr 60 poz. 397/, który nabycie nieruchomości stosownie do art. 6 ustawy o wywłaszczeniu określał jako nabycie "w trybie" przepisów o wywłaszczeniu nieruchomości. Ponadto termin co do "trybu" bywa używany w szerokim znaczeniu. Na przykład - obowiązujący przed wejściem w życie ustawy o wywłaszczeniu - dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnym dla realizacji narodowych planów gospodarczych /Dz.U. 1952 nr 4 poz. 31/ zawierał w art. 25 w związku z art. 8 normę podobną do normy art. 6 ustawy o wywłaszczeniu. Artykuł 8 dekretu nakładał na wykonawcę narodowego planu gospodarczego obowiązek wezwania właściciela nieruchomości do jej odstąpienia, a ust. 3 tego przepisu przewidywał ustalenie "trybu" wzywania.

Z powyższego wypływa wniosek, że nieruchomość nabyta dla Państwa na podstawie art. 6 ustawy o wywłaszczeniu także jest "nieruchomością wywłaszczoną w trybie ustawy", w rozumieniu jej art. 34 ust. 1 zdanie pierwsze, mianowicie - nieruchomością wywłaszczoną w ramach zwykłego wywłaszczenia, w istocie - stosownie do jednego z przepisów ustawy dotyczących zwykłego wywłaszczenia, tj. jej art. 6. Hipoteza art. 34 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy obejmuje więc i taką nieruchomość.

Od dawna zaś podnoszona w judykaturze i piśmiennictwie myśl, że do zawarcia umowy z art. 6 ustawy o wywłaszczeniu dochodzi pod wpływem zagrożenia, iż gdy właściciel nie odstąpi nieruchomości ubiegającemu się o jej wywłaszczenie, to zostaną podjęte, czy też już zostały podjęte, kroki zmierzające do przymusowego wywłaszczenia tej nieruchomości, wobec czego zbycie własności na podstawie tej umowy jest też swoistym wywłaszczeniem, stanowi potwierdzenie przyjętej wykładni.

VI. Artykuł 34 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o wywłaszczeniu ma na względzie zarówno nieruchomość, co do której organ administracji państwowej wydał decyzję o jej wywłaszczeniu, jak i nieruchomość nabytą dla Państwa na podstawie art. 6 tej ustawy. Według tego przepisu każda z tych nieruchomości wywłaszczonych podlega zwrotowi na rzecz wywłaszczonego właściciela. Rozważany przepis w zdaniu drugim ustanawia przesłankę zwrotu w nawiązaniu do nieruchomości, co do której organ administracji wydał decyzję o jej wywłaszczeniu. Skoro jednak art. 34 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy rozróżnia nieruchomości, o których mowa, przy czym także nieruchomość nabyta dla Państwa na podstawie art. 6 ustawy podlega zwrotowi na rzecz wywłaszczonego właściciela, to przesłanką tego zwrotu jest brak użycia nieruchomości i jej zbędność na cele, dla których nastąpiło jej nabycie.

VII. Zamieszczenie dyspozycji zastrzegającej właściwość organu administracji państwowej w sprawie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej i o spowodowane nim rozliczenie nie w odrębnym przepisie, lecz w ust. 2-4 art. 34 ustawy o wywłaszczaniu, przemawia za wyciągnięciem wniosku, że również ta dyspozycja uwzględnia rozróżnienie wprowadzone w ust. 1 tego artykułu pomiędzy nieruchomością, w odniesieniu do której organ administracji wydał decyzję o jej wywłaszczeniu, a nieruchomością nabytą dla Państwa na podstawie art. 6 ustawy. W konsekwencji, art. 34 ust. 2-4 ustawy nie stanowi, żeby sprawa o zwrot nieruchomości wywłaszczonej w drodze jej nabycia dla Państwa na podstawie art. 6 ustawy oraz o spowodowane tym zwrotem rozliczenie należy do właściwości organu administracji. Również żaden inny przepis nie przekazuje wymienionej sprawy do właściwości tego organu. Jest zaś ona sprawą o przeniesienie własności nieruchomości z powrotem na wywłaszczonego i o jej wydanie, a ponadto o spowodowane tym rozliczenie, tj. sprawą ze stosunku cywilnoprawnego, a zatem - sprawą cywilną. Dlatego w sprawie tej droga sądowa jest dopuszczalna.

VIII. Jak już wspomniano, przesłanką zwrotu nieruchomości wywłaszczonej w drodze jej nabycia dla Państwa na podstawie art. 6 ustawy o wywłaszczeniu /i spowodowanego tym rozliczenia/ jest brak użycia tej nieruchomości i jej zbędność na cele, dla których doszło do jej nabycia, a art. 34 ust. 1 ustawy nie zastrzega, żeby o tej przesłance orzekał organ administracji państwowej. Jednakże, gdyby przesłanka co do braku użycia nieruchomości i jej zbędności na cele, dla których nastąpiło jej nabycie, wynikała ze stosunku administracyjnoprawnego, zachodziłaby w tym zakresie niedopuszczalność drogi sądowej, właściwy do jej rozpatrzenia byłby organ administracji, a jego ostateczna decyzja stanowiłaby dla sądu przesłankę prejudycyjną.

W sprawie o przeniesienie własności nieruchomości nabytej dla Państwa na podstawie art. 6 ustawy o wywłaszczeniu z powrotem na wywłaszczonego legitymację bierną ma ubiegający się o wywłaszczenie /art. 2 ust. 2 ustawy/ jako strona umowy z jej art. 6, a także Skarb Państwa, jeżeli stroną tej umowy jest tylko instytucja państwowa lub przedsiębiorstwo państwowe. W szczególności, co się tyczy przedsiębiorstwa państwowego, to chociaż na gruncie przepisów ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych /Dz.U. nr 24 poz. 122 ze zm./ jest ono samodzielne i samorządne, to jednak rozpatrzenie kwestii, czy nieruchomość nie została użyta i jest zbędna na cele, dla których nastąpiło jej nabycie, jako wchodzące w zakres władczej działalności Państwa, należy do właściwości organu administracji art. 35 i nast. ustawy z dnia 12 lipca 1984 r. o planowaniu przestrzennym /Dz.U. nr 35 poz. 185/. Dlatego w zakresie tego stosunku administracyjnoprawnego zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej, a o wymienionej przesłance orzeka organ administracji. Również wtedy, kiedy stroną pozwaną jest Skarb Państwa lub także instytucja państwowa, ostateczna decyzja organu administracji stanowi dla sądu przesłankę prejudycjalną jego rozstrzygnięcia. Związanie przez sąd orzeczeniem, że nieruchomość nabyta dla Państwa nie została użyta i jest zbędna na cele, dla których nastąpiło jej nabycie, uzasadnia na tle art. 34 ust. 1 ustawy o wywłaszczaniu obowiązek przeniesienia własności tej nieruchomości z powrotem na wywłaszczonego. Tym samym, powstaje podstawa do stwierdzenia w rozumieniu art. 64 Kc obowiązku Skarbu Państwa do złożenia oświadczenia woli w przedmiocie przeniesienia własności nabytej nieruchomości z powrotem na wywłaszczonego, przy czym stwierdzeniu temu nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że np. przedsiębiorstwo państwowe zajmuje w procesie stanowisko odmienne od wynikającego z przesłanki prejudycjalnej.

W sytuacji gdy miało miejsce nabycie nieruchomości dla Państwa stosownie do art. 6 ustawy o wywłaszczeniu z przeznaczeniem tej nieruchomości dla spółdzielni mieszkaniowej czy spółdzielni kółek rolniczych /art. 3 ust. 3 tej ustawy/, w sprawie o wydanie nieruchomości, a także w sprawie o rozliczenie, pozwanym nie może nie być dotychczasowy użytkownik wieczysty nieruchomości czy jej dotychczasowy użytkownik /art. 3 ust. 3 ustawy o gospodarce terenowej w miastach i osiedlach/.

Powyższe rozważania uzasadniają treść uchwały przytoczonej w sentencji.