Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1039/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3, art. 106 § 4, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 8, art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 21 ust. 2, art. 64 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 1 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 136 ust. 1 i 3, art. 137 ust. 1 pkt. 2
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Paweł Tarno (spr.) sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz sędzia NSA Monika Nowicka Protokolant asystent sędziego Dorota Chromicka po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej T. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 1024/10 w sprawie ze skargi T. S. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 8 grudnia 2010 r., II SA/Kr 1024/10 oddalił skargę T. S. na decyzję Wojewody Małopolskiego z [...] czerwca 2010 r., nr [...] o odmowie zwrotu nieruchomości, części działki nr [...] o pow. 93070 m2 i części działki nr [A] o pow. 26008 m2 położonych w obrębie geodezyjnym [...] jednostki ewidencyjnej Kraków-K., objętych księgą wieczystą [...], w granicach wywłaszczonej działki nr [B] obr. [...] (mały) P. B.

W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają przepisom prawa.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ab initio ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) – zwanej dalej u.g.n. - poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie natomiast z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości musi pochodzić od wszystkich współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości lub ich spadkobierców (por. wyrok NSA OZ w Gdańsku z 6 grudnia 1995 r., SA/Gd 374/95; T. Woś, Wywłaszczenie nieruchomości i ich zwrot, LexisNexis 2007, s. 229; G. Bieniek, S. Kalus, Z. Marmaj, E. Mzyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, LexisNexis 2007, s. 475).

Osoby uprawnione do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości mogą skutecznie domagać się realizacji tego roszczenia wyłącznie od Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego. Roszczenie to nie jest zatem skuteczne względem każdoczesnego właściciela nieruchomości, a może być zrealizowane tylko w sytuacji, gdy podmiot publicznoprawny jest nadal właścicielem nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. O zwrocie nieruchomości orzekają organy administracji publicznej, którym w oparciu o obowiązujące prawo nie przysługują kompetencje uprawniające w drodze decyzji administracyjnej do odebrania wnioskowanej do zwrotu nieruchomości aktualnemu właścicielowi celem przekazania jej poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy. Powyższe oznacza, że dopóki w obrocie prawnym pozostają czynności prawne w oparciu, o które podmiot publiczno-prawny - na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie - wyzbył się nieruchomości na rzecz osoby trzeciej - zwrot takiej nieruchomości jest niemożliwy. A zatem beneficjent wywłaszczenia nie może zwrócić wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli w dacie rozstrzygania sprawy o jej zwrot nie stanowi ona już jego własności (wyrok WSA w Lublinie z 9 maja 2008 r., II SA/Lu 144/08, Lex 500935). W takiej sytuacji wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości (którą to decyzją w wyżej opisanej sytuacji organ musiałby odmówić zwrotu nieruchomości) powinno być poprzedzone rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego, jakim jest ewentualne stwierdzenie niezgodności z prawem umowy przenoszącej własność wywłaszczonej nieruchomości na rzecz osoby trzeciej (por. np. wyrok WSA w Krakowie z 20 kwietnia 2010 r. II SA/Kr 324/10). Do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, postępowanie zwrotowe powinno być zawieszone zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 kpa.

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy należy wskazać, że poza sporem jest, iż wnioskowana do zwrotu część działki nr [...] i działki nr [A] obr. [...] jedn. ewid. K. w Krakowie w granicach wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [B] obr. [...] (mały) P. B. na rzecz byłych właścicieli tj. H. S., T. S. i G. S. została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji z [...] lipca 1985 r. w celu realizacji Bazy Zajezdni Autobusowej Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w Krakowie przy ul. Ł. Niesporne jest także, że nieruchomość ta jest zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej w rozumieniu art. 137 ust. 1 u.g.n. Niewątpliwe jest również, że ani Skarb Państwa ani gmina nie są właścicielami przedmiotowych działek, gdyż Gmina Kraków umową przeniesienia własności (aport) z [...] września 1997 r., nr Rep. [...] zbyła przedmiotową nieruchomość na rzecz [...] S.A. W wyniku kolejnych umów cywilnoprawnych przedmiotowa nieruchomość zmieniała właścicieli i obecnie również pozostaje własnością osób trzecich.

Wskazano, że w sprawie dotyczącej ważności ww. umowy z [...] lipca 1997 r. podejmowane były działania mające na celu stwierdzenie przez sąd powszechny jej nieważności. W postępowaniu toczącym się z powództwa poprzednich właścicieli działki oznaczonej nr [...] obr. [...] (mały) P., stanowiącej obecnie część działki nr [...] Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z 23 stycznia 2003 r., [...] stwierdził nieważność ww. umowy [...] września 1997 r. przenoszącej własność na rzecz "[...]" S.A. Wyrok ten jednak został uchylony przez Sąd Apelacyjny wyrokiem z 7 maja 2003 r., [...], a kasacja byłego właściciela została odrzucona przez SN postanowieniem z 29 stycznia 2004 r.

Wskazano również, że Prezydent Miasta Krakowa postanowieniem z [...] sierpnia 2008 r. nr [...] zawiesił postępowanie w sprawie zwrotu części działek nr [...] i [A] obr. [...] jedn. ewid. K. w Krakowie na rzecz H. S., G. S. i T. S. do czasu zakończenia postępowania prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Krakowie o sygn. [...] w sprawie stwierdzenia nieważności ww. umowy z [...] września 1997 r. Organ I instancji podjął postępowanie zwrotowe po uprawomocnieniu się wyroku Sądu Okręgowego z 24 kwietnia 2008 r. ([...]), którym to wyrokiem sąd oddalił powództwo dotyczące stwierdzenia nieważności ww. umowy. Powołując się na powyższe rozstrzygnięcie, Prezydent M. Krakowa odmówił zwrotu. W ocenie Sądu decyzje organów obu instancji odpowiadają prawu, ponieważ ani Skarb Państwa ani gmina nie są już właścicielami przedmiotowej nieruchomości.

Dodano, że art. 100 § 1 kpa nie uprawnia organu administracji publicznej do wniesienia pozwu o stwierdzenie nieważności umowy z [...] września 1997 r. ze względu na brak interesu prawnego po stronie Gminy Kraków do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tej umowy, interes taki przysługiwał natomiast wnioskodawcom, którzy jednak - jak wynika z materiału zebranego w sprawie - nie wystąpili z powództwem o stwierdzenie nieważności ww. umowy. W związku z powyższym zarzut naruszenia w niniejszej sprawie art. 136 ust. 3 u.g.n. nie jest on zasadny.

Nie zasługują również na uwzględnienie pozostałe zarzuty skargi, w tym zarzut naruszenia przepisu art. 229 ustawy, ani pozostałych przepisów kpa wskazanych w skardze ponieważ organ odwoławczy nie oparł decyzji na art. 229 u.g.n. stanowiącym, że roszczenie z art. 136 ust. 3 u.g.n. nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Błędny jest również pogląd, że organy naruszyły przepis art. 304 § 2 kpk, ponieważ obowiązek wynikający z ww. przepisu obejmuje jedynie instytucje państwowe i samorządowe, które w związku ze swoją działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, a zatem nie dotyczy przedmiotowej sprawy.

Wymieniony wyżej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie został zaskarżony w całości przez T. S. W skardze kasacyjnej zarzucono temu wyrokowi:

I. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

art. 106 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej p.p.s.a. - poprzez niewzięcie pod uwagę przez Sąd faktów powszechnie znanych i znanych Sądowi z urzędu, istotnych dla podjętego w tej sprawie rozstrzygnięcia.

art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu wyroku istotnych dla rozstrzygnięcia faktów, argumentów i zarzutów skarżącego oraz niewyjaśnienie podstawy prawnej podjętego rozstrzygnięcia,

art. 145 § 1 pkt l lit. a i c p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że nie można zakwestionować zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Wojewody Małopolskiego z [...] czerwca 2010 r., nr [...] i niezastosowanie tego przepisu.

art. 145 § 1 pkt l lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 kpa poprzez nieuchylenie zaskarżonych decyzji, wydanych z naruszeniem tych przepisów, w wyniku czego nie ustalono istotnych okoliczności mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

art. 145 § 1 pkt l lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 21 ust. 2 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji, w związku z art. 136 ust. 1 i 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. poprzez nieuchylenie zaskarżonych decyzji, wydanych z ewidentnym naruszeniem przepisów art. 21 ust. 2 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji, a także art. 136 ust. 1 i 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n.

art. 145 § 1 pkt l lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez niezastosowanie art. 145 § 1 pkt l lit. c p.p.s.a. w sytuacji naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego wyrażonych art. 7 i 8 k.p.a.

art. 151 p.p.s.a. przez zastosowanie go, mimo wskazanych uchybień przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, za zatem Sąd orzekający winien był zastosować art. 145 § 1 pkt l lit. a i c p.p.s.a.

art. l § 1 i 2 ustawy z 25 lipca Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., dalej; p.u.s.a.) oraz art. 3 p.p.s.a. poprzez brak należytej kontroli działalności organów administracji publicznej przejawiającej się w przyjęciu, że w niniejszej sprawie organy administracji publicznej przeprowadziły postępowanie administracyjne nie naruszając przepisów postępowania administracyjnego w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy i nie naruszyły również prawa materialnego.

art. l p.u.s.a. oraz przepisy rozdziału pierwszego p.p.s.a. w zw. z art. 184 Konstytucji RP poprzez naruszenie kompetencji sądów administracyjnych określonych w tych przepisach przez przyjęcie, iż organy administracyjne nie posiadają interesu prawnego do wniesienia pozwu do sądu powszechnego o stwierdzenie nieważności umowy z [...] września 1997 r.

art. 4 p.u.s.a. w zw. z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP poprzez wydanie orzeczenia nie w oparciu o przepisy powszechnie obowiązujące, lecz w oparciu o fakt nieposiadania tytułu prawnego do zbytej bezprawnie nieruchomości przez Gminę Kraków.

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 21 ust. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie;

art. 136 ust. 1 i 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w związku z przyjęciem przez Sąd, że zaskarżone decyzje odpowiadają prawu, ponieważ ani Skarb Państwa ani gmina nie są już właścicielami przedmiotowej nieruchomości.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 8 grudnia 2010 r., II SA/Kr 1024/10 i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił sprawę niezgodnie z jej faktycznym stanem pomijając istotną dla rozstrzygnięcia część faktów, argumentów i zarzutów podniesionych w skardze i znanych Sądowi z urzędu oraz nie wyjaśnił przyjętej podstawy prawnej podjętego rozstrzygnięcia, co stanowi naruszenie przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. W szczególności dotyczy to podejmowanych działań w sprawie dotyczącej ważności umowy przeniesienia własności, m. in. przedmiotowej nieruchomości, z [...] września 1997 r. nr Rep. [...]. Sąd wziął pod uwagę jedynie fragmentaryczny i niepełny stan tych działań przedstawiony przez Wojewodę Małopolskiego, a całkowicie pominął pełny stan faktyczny przedstawiony w skardze. Na stronie 14 skargi z 28 lipca 2010 r. skarżący wskazuje, że Sąd Okręgowy w Krakowie dwukrotnie, rozpatrując pozwy właścicieli innych wywłaszczonych na budowę zajezdni autobusowej działek, wyrokami z 23 stycznia 2003 r. oraz z 28 czerwca 2006 r. orzekał o stwierdzeniu nieważności umowy przenoszącej wywłaszczone nieruchomości na rzecz [...] SA z siedzibą w Krakowie w zakresie dotyczącym nieruchomości będących niegdyś własnością tych osób. I dwukrotnie, Prezydent Miasta Krakowa zobowiązany wyrokami sądów administracyjnych do przywrócenia władania nieruchomościami i ich zwrotu, złożył apelację od tych wyroków. W drugim przypadku uczynił to, mimo pisemnego wezwania skarżącego, T. S., z 8 stycznia 2007 roku, do jej wycofania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny przywołuje wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 7 maja 2003 r., [...] jako prawomocnie uchylający wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie orzekający o stwierdzeniu nieważności umowy przeniesienia nieruchomości stanowiącej działkę o dawnym numerze [...], oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 29 stycznia 2004 r. odrzucające złożoną kasację. Sąd nie podaje jednak istotnego dla kwestii ważności przedmiotowej umowy faktu, że postanowienie Sądu Najwyższego z 29 stycznia 2004 r., III CK 562/03 nie odnosi się do meritum sprawy, a kasacja została odrzucona jedynie ze względów formalnych, z powodu błędu przygotowującego kasację. Sąd przywołuje tę kwestię mając pełną świadomość (wyroki WSA w Krakowie II SA/Kr 292/09 z 28 kwietnia 2009 r. oraz II SA/Kr 324/10 z 26 kwietnia 2010 r.), że w innej, kolejnej sprawie, Sąd Najwyższy wyrokiem z 21 lipca 2008 r. III CSK 19/08 uchylił zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 29 marca 2007 r., [...] uchylający i zmieniający wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z 28 czerwca 2006 r. [...] stwierdzający, iż umowa przeniesienia własności działki o dawnym numerze [...] o pow. 4597 m2 obr. [...] (mały) jedn. ewid. P. B., która weszła w skład działki ewid. ozn. nr [...], przez Gminę Kraków na rzecz [...] SA w Krakowie jako aport, umową zawartą [...] września 1997 r. w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...] – jest nieważna. Sąd Apelacyjny w Krakowie, w wyniku ww. wyroku Sądu Najwyższego, wyrokiem z 29 października 2008 r. sygn. akt [...] oddalił apelacje Gminy Miejskiej Kraków-Prezydenta Miasta Krakowa i Spółki [...] sp. z o.o. w K. od w/w wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie. Ww. wyroki znajdują się w aktach sprawy II SA/Kr 292/09. Uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 21 lipca 2008 r. nie może budzić żadnych wątpliwości co do oceny prawidłowości postępowania Prezydenta Miasta Krakowa przy zbyciu aktem notarialnym Rep. A nr [...] nieruchomości wywłaszczonych pod budowę zajezdni autobusowej na rzecz spółki "[...]":

"Jeśli więc po złożeniu przez byłego właściciela lub jego następcy prawnego wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, właściwy organ dokonał zbycia tej nieruchomości, to umowa zbycia jest nieważna (art. 58 § 1 k.c.). Takie stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z 15.02.2002 r., III CKN 543/00, a takie w wyroku z 8.08.2001 r. I CKN 1102/98 (niepubl.). W uzasadnieniu tych orzeczeń podkreślono, że art. 47 ust. 4 ustawy z 1985 r. statuujący ustawowy zakaz użycia wywłaszczonej nieruchomości na inne cele, niż określone w decyzji o wywłaszczeniu, gdy nieruchomość podlega zwrotowi w trybie art. 69 ustawy, zawierał normę o charakterze imperatywnym. W konsekwencji, czynność prawna dokonana z naruszeniem zakazu wynikającego z przepisu bezwzględnie obowiązującego jest - stosownie do art. 58 § 1 k.c. czynnością nieważną. Sąd Najwyższy nie podzielił odmiennego poglądu wyrażonego w uchwale z 30.04.1987 r., III CZP 19/87 (OSNCP 1988, nr 7-8, poz. 96). Należy przy tym odnotować także wyrok Sądu Najwyższego z 21.06.2007 r. IV CSK 81/07 (niepubl.), w którym stwierdzono, że "umowa, na podstawie której wywłaszczona nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste, nie jest nieważna z powodu zawarcia jej z naruszeniem obowiązków wynikających z art. 47 ust. 4 i art. 69 ust. 1 ustawy z 29.04.1985 r. o gospodarce (...); jej zawarcie z naruszeniem tych przepisów może uzasadniać tylko odpowiedzialność odszkodowawczą".

Powyższe potwierdza, że stanowisko judykatury w kwestii interpretacji zakazu użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel, niż cel określony w decyzji wywłaszczeniowej jest jednoznaczne. Stwierdzenia Sądu, że umowa Rep. A Nr [...] jest nadal ważna i pozostaje w obrocie prawnym i dlatego też należy stwierdzić, że ze względu na fakt, iż Skarb Państwa lub gmina nie władają przedmiotową nieruchomością, nie możliwe jest aktualnie orzeczenie o jej zwrocie, pomimo że nieruchomość spełnia przesłankę zbędności w rozumieniu art. 137 u.g.n. świadczy o pomijaniu niewygodnych faktów i niestosowaniu obowiązującego prawa. W wyroku z 28 kwietnia 2009 r. II SA/Kr 292/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w odniesieniu do przedmiotowej umowy stwierdza, że "W zaskarżonej decyzji doszło do (...) przerzucenia skutków niezgodnego z prawem działania organów administracji - przedstawicieli Gminy Kraków na stronę postępowania. Fakt, że naruszenie miało miejsce przy zawieraniu umowy cywilnoprawnej (dominium), a nie przy działaniach o charakterze władczym (imperium) tej oceny nie zmienia. Umowa z [...] września 1997 r. o przeniesieniu własności działek nr [...], nr [...] / nr [A] obr. [...] jedn. ewid. K. m. Kraków wywołała bowiem określone skutki w sferze prawa cywilnego, ale również wykluczyła możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości spadkobiercom poprzednich właścicieli. (...) Skoro bowiem istniały podstawy do uznania, że umowa przenosząca własność nieruchomości została zawarła z naruszeniem prawa, należało podjąć działania zmierzające do doprowadzenia do stanu, w którym gmina na powrót włada i jest właścicielem nieruchomości podlegającej zwrotowi. W chwili obecnej w obrocie prawnym funkcjonuje wyrok stwierdzający nieważność przedmiotowej umowy."

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 11 marca 2009 r., II SA/Kr 1308/08 oddalił skargę na postanowienie Wojewody Małopolskiego z [...] października 2008 r., nr [...] utrzymujące w mocy zaskarżone postanowienie Prezydenta Miasta Krakowa z [...] sierpnia 2008 r. nr [...] zawieszające z urzędu postępowanie o zwrot przedmiotowej nieruchomości do czasu prawomocnego zakończenia postępowania prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Krakowie pod sygn. akt [...] w sprawie stwierdzenia nieważności umowy w formie aktu notarialnego Rep. [...] z [...].09.1997 r. Tym samym Sąd podzielił pogląd, że "Ewentualne stwierdzenie nieważności wyżej wymienionej umowy oznaczać będzie zupełną zmianę stanu prawnego przedmiotowej sprawy o zwrot części działki nr [...] w granicach małoobrębowej działki nr [B]. Jakkolwiek bowiem nie usunie wprost przesłanki odmowy zwrotu, jaką jest brak możliwości dysponowania zawnioskowaną nieruchomością przez organ administracji, to jednak otworzyć może drogę do dalszych czynności w tym kierunku."

W skardze z 24 listopada 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na ww. postanowienia, do której dołączono odpis wyroku Sądu Najwyższego z 21 lipca 2008 r., III CSK 19/08 oraz kopie wyroków Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 29 października 2008 r., [...] i Sądu Okręgowego w Krakowie z 28 czerwca 2006 r., [...], wskazano jednoznacznie, że powyższe wyroki w pełni wypełniają przesłanki stanowiące przyczynę zawieszenia postępowania. Pismem z 2 grudnia 2008 r. skarżący zwrócił się do Prezydenta Miasta Krakowa z wnioskiem o wznowienie postępowania o zwrot przedmiotowej nieruchomości wskazując na wyroki unieważniające umowę z [...] września 1997 r. Prezydent Miasta Krakowa postanowieniem z [...] kwietnia 2009 r. nr [...] postanowił podjąć na wniosek strony - T. S. przedmiotowe postępowanie uzasadniając to jednak zakończeniem postępowania oddalającego powództwo o ustalenie nieważności umowy z [...] września 1997 r., a nie wskazanymi przez skarżącego wyrokami unieważniającymi tę umowę. Z powyższego wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie akceptujący zawieszenie postępowania ze względu na możliwość powstania zupełnej zmiany stanu prawnego przedmiotowej sprawy po ewentualnym stwierdzeniu nieważności umowy z [...] września 1997 r., całkowicie ignoruje taki fakt powstały w wyniku wyroku Sądu Najwyższego z 21 lipca 2008 r., III CSK 19/08.

Stwierdzenie Sądu I instancji, że po stronie Gminy Kraków brak interesu prawnego do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności umowy z [...] września 1997 r. oraz, że interes taki przysługiwał wnioskodawcom, którzy jednak — jak wynika z materiału zebranego w sprawie - z takim powództwem nie wystąpili, nie jest uzasadnione w rozstrzygnięciu żadnym przepisem obowiązującego prawa, jest niezgodne z orzecznictwem tegoż Sądu oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego i wykracza poza zakres określony w ustawie, sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej, co stanowi równocześnie naruszenie kompetencji sądów administracyjnych wynikających z art. 184 Konstytucji, a także z art. 1 p.u.s.a. i przepisów rozdziału pierwszego p.p.s.a. Art. 100 § 1 kpa nie zabrania organom administracyjnym wnoszenia pozwu o stwierdzenie nieważności umowy. Stanowi on natomiast jednoznacznie, że organ administracji państwowej, który zawiesił postępowanie z przyczyny określonej w art. 97 § 1 pkt 4, wystąpi równocześnie do właściwego organu lub sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego albo wezwie stronę do wystąpienia o to w oznaczonym terminie, chyba że strona wykaże, że już zwróciła się w tej sprawie do właściwego organu lub sądu.

Z zebranego w sprawie materiału wynika, że organ administracyjny nie wystąpił do sądu i nie wezwał również strony do takiego wystąpienia. W tej sytuacji trudno zrozumieć przesłanki, jakimi kierował się Sąd I instancji uznając za rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego w tej sprawie wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z 24 kwietnia 2008 r., [...] oddalający powództwo dotyczące stwierdzenia nieważności przedmiotowej umowy i nie uznając za takowe wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 28 czerwca 2006 r., [...] uwzględniającego powództwo i orzekającego o nieważności umowy przeniesienia własności działki o dawnym numerze [...] o pow. 4597 m2 obr. [...] (mały) jedn. ewid. P. B., która weszła w skład działki ewid. ozn. nr [...], przez Gminę Kraków na rzecz [...] "[...]" SA z siedzibą w Krakowie jako aport, zawartej [...] września 1997 r. w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...].

Podkreślono, że interes prawny wszystkich wnioskodawców o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, którzy decydują się na wystąpienie do sądów powszechnych z wnioskami o unieważnienie aktów przekazania tych nieruchomości występuje jedynie w granicach ich byłej własności i nie może dotyczyć całej umowy. Takie wystąpienie do sądu powszechnego niesie dla każdego z wnioskodawców poważne ryzyko związane zarówno z dużymi kosztami postępowania, jego długotrwałością i znaczną możliwością popełnienia błędów formalnych, skutkujących odrzuceniem pozwu, apelacji czy też kasacji. Dopiero wnioski wyciągnięte z zakończonej niepomyślnie sprawy [...] pozwoliły na skuteczne zakończenie sprawy [...]. Powód w pierwszej z tych spraw uczestniczył, w drugiej jako interwenient uboczny. Pozew w pierwszej z tych spraw, zakończonej niepomyślnie, złożony został 5 sierpnia 2002 r., a wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie oddalający apelacje pozwanych w drugiej sprawie zapadł 29 października 2008 r. Łącznie więc potrzeba było 6 lat na uzyskanie wyroku unieważniającego. Łączne koszty pokryte przez pozwanych w drugiej ze spraw wyniosły 134.164 zł. Z przedstawionych względów to Gmina Kraków może mieć interes prawny w wystąpieniu z wnioskiem do sądu powszechnego o stwierdzenie nieważności całej umowy i dokonania zwrotu nieruchomości.

Potwierdza to orzecznictwo sądów administracyjnych. W wyroku NSA z 29 sierpnia 2006 r., I OSK 879/05, stwierdzono m. in.: "zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. materialnoprawną przesłanką zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz jej byłego właściciela lub jego następcy prawnego jest zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia. Takiego materialnoprawnego wymogu nie stanowi zaś kwestia władania nieruchomością. Podstawowe znaczenie dla toku postępowania ma zatem ustalenie, czy wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a więc czy w dniu złożenia przez uprawnionego wniosku został zrealizowany cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej. Natomiast to, iż Skarb Państwa lub gmina nie władają wywłaszczoną nieruchomością, ma tylko takie znaczenie, że organ orzekający nie może do czasu przejęcia we władanie wydać decyzji pozytywnej, tj. orzekającej o zwrocie. Skarb Państwa lub gmina, które z naruszeniem zakazu przewidzianego w art. 136 ust. 1 u.g.n. utraciły własność wywłaszczonej nieruchomości, nie mogą skutków tych niezgodnych z prawem działań przerzucać wyłącznie na byłego właściciela (następcę prawnego) nieruchomości. To przede wszystkim na organie spoczywa obowiązek doprowadzenia do stanu, w którym Skarb Państwa lub gmina na powrót władają i są właścicielami nieruchomości podlegającej zwrotowi." Takie samo stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 listopada 2008 r.

W uzasadnieniu wyroku z 9 grudnia 2009 r., II SA/Kr 1305/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdza: "Przepis art. 97 § 1 pkt 4 (...) k.p.a., stanowi, iż organ administracji publicznej zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Z kolei art. 100 § 1 k.p.a. przesądza, iż organ administracji publicznej, który zawiesił postępowanie z przyczyny określonej w art. 97 § 1 pkt 4, wystąpi równocześnie do właściwego organu lub sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego albo wezwie stronę do wystąpienia o to w oznaczonym terminie, chyba że strona wykaże, że już zwróciła się w tej sprawie do właściwego organu lub sądu. Wprawdzie ustawodawca kwestię wystąpienia do właściwego organu lub sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego sformułował tworząc alternatywę rozłączną i nie określając zasad w jakich organ ten sam winien wystąpić o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego, a kiedy może zobowiązać do tego stronę, jednak zdaniem sądu brak podstaw by uznać, iż mamy tu do czynienia z pełną swobodą organu administracji, który w każdej sytuacji dowolnie może decydować, czy sam wystąpić o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego, czy zobowiązać do tego stronę. O okoliczności tej każdorazowo powinny decydować względy celowości podyktowane oceną prawną i faktyczną zagadnienia wstępnego. Zawieszając postępowanie i nakładając na stronę obowiązek zwrócenia się do właściwego organu lub sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego, organ administracji powinien także kierować się ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego. Przede wszystkim organ powinien tu mieć na uwadze wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadę praworządności oraz zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa o której mowa w art. 8 k.p.a. W sytuacji kiedy na skutek własnych działań, noszących cechy rażącego naruszenia obowiązującego prawa, organ administracji doprowadza do powstania stanu faktycznego, w którym zagadnieniem wstępnym jest sądowe wzruszenie aktów prawnych w oparciu o które ten stan faktyczny zaistniał, zobowiązanie strony do podjęcia środków prawnych, które doprowadzą do stanu, w którym organ administracji będzie mógł zadośćuczynić słusznym roszczeniom tej strony, tj. przerzucanie na nią wszystkich skutków własnych pozaprawnych działań, literalnie wprawdzie nie kłóci się z dyspozycją art. 100 k.p.a., ale wykracza znacznie poza zakres uznania administracyjnego i narusza zasady postępowania administracyjnego określone w wyżej przytoczonych przepisach art. 7 k.p.a. i 8 k.p.a. (...) Przenosząc własność nieruchomości które obecnie objęte są roszczeniem o ich zwrot, w sytuacji kiedy obowiązujące przepisy u.g.n. nie pozwalały na rozdysponowanie tymi nieruchomościami, bez zachowania procedury o której mowa w art. 136 tej ustawy, doprowadziło do powstania stanu faktycznego w którym zaspokojenie roszczeń byłych właścicieli o zwrot tych nieruchomości uzależniane jest od wcześniejszego odzyskania nad nimi władztwa. Mieć tu jednak należy na uwadze, że do sytuacji tej doszło na skutek bezprawnych działań organu administracji a nie strony. To organ zatem powinien podjąć działania by ten stan zmienić. Powstrzymywanie się przez organ od jakichkolwiek działań które mają na celu doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem i zobowiązanie strony by ta chcąc odzyskać nieruchomość, wcześniej doprowadziła do stanu w którym organ będzie mógł jej tą nieruchomość zwrócić, stoi w sprzeczności z zasadą praworządności i zasadą pogłębiania zaufania obywatela do organów Państwa i jako takie nie może podlegać ochronie. (...).

Sąd stwierdzając, że decyzje organów obu instancji odpowiadają prawu, ponieważ ani Skarb Państwa, ani gmina nie są już właścicielami przedmiotowej nieruchomości oraz, że w związku z brakiem interesu prawnego po stronie Gminy Kraków do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności przeniesienia własności przedmiotowych nieruchomości i niewystąpienie z takim powództwem wnioskodawców, zarzut skargi wskazujący na naruszenie w niniejszej sprawie przepisu art. 136 ust. 3 u.g.n. jest niezasadny, narusza ten przepis przez wydanie decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, w której zostały spełnione wszystkie przesłanki pozytywne zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a nie została spełniona jakakolwiek przewidziana przepisami u.g.n. negatywna przesłanka zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostały w sposób zupełny określone w przepisach Rozdziału VI u.g.n. i dodatkowo w art. 229 u.g.n. Przewidują one zarówno przesłanki pozytywne zwrotu nieruchomości, jak i przesłanki negatywne. Oczywistym jest, że spełnienie przesłanek pozytywnych zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, przy jednoczesnym braku spełnienia przesłanek negatywnych, prowadzić powinno do wydania decyzji pozytywnej dla wnioskującego o zwrot takiej nieruchomości. W niniejszej sprawie, powyższa zależność nie była dla Sądu I instancji wystarczającą podstawą do uchylenia decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że spełniona została druga z alternatywnych przesłanek z art. 137 ust. 1 u.g.n., ponieważ Baza Zajezdni Autobusowej MPK przy ul. [...] w Krakowie, pod budowę której przeznaczona miała być wywłaszczona nieruchomość, nie została wybudowana w ciągu 10 lat od wywłaszczenia przedmiotowej działki nr [B]. Okoliczność powyższa jest w niniejszej sprawie niewątpliwa i przyznał ją także Wojewódzki Sąd Administracyjny (s. 8 uzasadnienia). Wobec powyższych faktów, na przeszkodzie do wydania pozytywnej decyzji w przedmiocie zwrotu na rzecz byłych właścicieli nieruchomości, stanąć mogłoby jedynie zaistnienie wskazanych w przepisach u.g.n. przesłanek negatywnych, wyłączających możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Taką negatywną przesłankę przewiduje art. 229 u.g.n., zgodnie z którym Przepisy u.g.n. nie przewidują żadnych innych przesłanek negatywnych, powodujących wyłączenie roszczenia dawnego właściciela o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, mimo spełnienia warunków wskazanych w art. 136-137 u.g.n. Zatem, w braku zaistnienia okoliczności wskazanych w art. 229 u.g.n., nie ma podstaw do odmowy zwrotu na rzecz byłego właściciela nieruchomości, która stała się zbędna na cel wywłaszczenia. W niniejszej sprawie żadna z okoliczności wskazanych w art. 229 u.g.n. nie zachodzi. Brak jest zatem okoliczności, które stałyby na przeszkodzie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Zgodnie z art. 4 p.u.s.a., sędziowie sądów administracyjnych w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Przepis ten stanowi transponowanie na grunt władzy sądowniczej sformułowanej w art. 178 ust. 1 Konstytucji RP zasady niezawisłości sędziowskiej. Jak bowiem stanowi art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, sędziowie w sprawowaniu swego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. "Przepisami prawa", bądź też "prawem" w rozumieniu przytoczonych przepisów są akty powszechnie obowiązującego prawa wskazane wyczerpująco w art. 87 Konstytucji RP. Z przytoczonych przepisów wynika nakaz opierania się na przepisach Konstytucji, ustaw, ratyfikowanych umów międzynarodowych oraz rozporządzeń, a jednocześnie zakaz opierania się przy wydawaniu rozstrzygnięć na podstawach, nie będących źródłami powszechnie obowiązującego prawa. W niniejszej sprawie Sąd naruszył nakazy wynikające z powołanych przepisów p.u.s.a. oraz Konstytucji RP. W treści uzasadnienia wyroku, Sąd ograniczył się jedynie do powtórzenia odpowiadających mu tez kilku wydanych w innych sprawach orzeczeń sądów, że w sytuacji nieposiadania tytułu prawnego do wywłaszczonej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego sam fakt nieposiadania tytułu prawnego stanowi sam w sobie przyczynę odmowy jej zwrotu.

W orzecznictwie NSA prezentowane jest stanowisko przeciwne. I tak, NSA w uzasadnieniu wyroku wskazał między innymi:

- o tym, czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu decydowały okoliczności stanowiące przesłanki art. 137 ust. 1 pkt l i 2 u.g.n., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji. W świetle art. 136 ust 3 tej ustawy to, iż Skarb Państwa lub gmina nie władają wywłaszczoną nieruchomością, ma tylko takie znaczenie, że organ orzekający nie może do czasu przejęcia jej we władanie wydać decyzji pozytywnej, tj. orzekającej o zwrocie (patrz: wyrok NSA z 29 sierpnia 2006 r., 879/05, LEX nr 266491);

- ...przypomnieć trzeba przede wszystkim ocenę prawną wyrażoną w wyroku NSA z 17 kwietnia 2002 r. II SA/Kr 1234/01, że brak w przepisach rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami regulacji określającej z mocy prawa następstwa naruszenia, przepisu art. 136 ust. 2 tej ustawy, nie oznacza wyłączenia oceny tych skutków na płaszczyźnie prawa cywilnego przed właściwym organem. Nadto, przepisy art. 7 i 9 k.p.a. w związku z art. 8 k.p.a. nakładają na organy administracji obowiązek udzielenia skarżącym informacji, co do właściwego organu i trybu postępowania, w jakim wnioskodawcy mogą podnosić wady czynności cywilnoprawnej. W tym kontekście ewentualne skorzystanie przez skarżących w zakreślonym terminie z dochodzenia przed sądem powszechnym roszczeń cywilnoprawnych względem umowy z 21 września 1998 r. może prowadzić do powstania zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., mającego znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku o zwrot nieruchomości. (...) Skarb Państwa lub gmina, które z naruszeniem zakazu przewidzianego w art. 136 ust. 1 u.g.n. utraciły wywłaszczoną nieruchomość, nie mogą skutków tych niezgodnych z prawem działań przerzucać wyłącznie na byłego właściciela (spadkobiercę) nieruchomości. To przede wszystkim na organie spoczywa obowiązek doprowadzenia do stanu, w którym Skarb Państwa lub gmina na powrót władają i są właścicielami nieruchomości podlegającej zwrotowi. Do czasu zakończenia takich działań, postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości powinno zostać zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Z przytoczonego unormowania wynika niezbicie, że brak prawa własności po stronie Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli zbycie nastąpiło po 1 stycznia 1998 r. nie stanowi przesłanki negatywnej do orzeczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zatem mimo braku własności przedmiotowej nieruchomości po stronie Skarbu Państwa, należało przy zastosowaniu kryteriów wynikających z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n., ustalić, czy przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel, z powodu którego została nabyta przez Skarb Państwa. Interpretacja ta znajduje uzasadnienie również na gruncie reguł wykładni systemowej. Przyjęcie punktu widzenia organu administracji, że brak własności nieruchomości po stronie Skarbu Państwa uzasadnia decyzję o odmowie zwrotu tej nieruchomości, legalizowałoby bezprawne działania organów Państwa (wszak przedmiotowa nieruchomość została zbyta z naruszeniem art. 136 ust.2 u.g.n.). To zaś pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z art. 2 Konstytucji RP.

Zaskarżony wyrok narusza obowiązujące prawo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie naruszył art. 4 p.u.s.a. oraz art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, a ponadto - poprzez zaniechanie sporządzenia należytego uzasadnienia prawnego - art. 141 § 4 in fine p.p.s.a. Należy bowiem podkreślić, że zgodnie z wolą ustawodawcy, tylko okoliczności wyrażone w art. 229 u.g.n. mogą powodować pozbawienie dawnego właściciela nieruchomości albo jego spadkobierców, która stała się zbędna na cele wywłaszczenia, roszczenia o jej zwrot. Nie jest zatem dopuszczalne jakiekolwiek "nadbudowywanie" woli ustawodawcy dodatkowymi przesłankami negatywnymi, które nie są wyrażone w przepisach obowiązującego prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu przed NSA prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 p.p.s.a.). NSA jako sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie nie są trafne.

Skarżący zwrócił uwagę na pogląd, wyrażony przez NSA w wyroku z 29 sierpnia 2006 r., I OSK 879/05, że "Skarb Państwa lub gmina, które z naruszeniem zakazu przewidzianego w art. 136 ust. 1 u.g.n. utraciły własność wywłaszczonej nieruchomości, nie mogą skutków tych niezgodnych z prawem działań przerzucać wyłącznie na byłego właściciela (następcę prawnego) nieruchomości. To przede wszystkim na organie spoczywa obowiązek doprowadzenia do stanu, w którym Skarb Państwa lub gmina na powrót władają i są właścicielami nieruchomości podlegającej zwrotowi. Niemniej jednak przytoczona przez skarżącego ocena prawna jest niepełna, albowiem NSA zakończył swój wywód stwierdzeniem, że "Do czasu zakończenia takich działań postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, powinno zostać zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt. 4 kpa". Oznacza to, że w sytuacji, gdy Skarb Państwa lub gmina przeniosły własność wywłaszczonej nieruchomości na osobę trzecią z naruszeniem zakazu przewidzianego w art. 136 ust. 1 u.g.n., były właściciel (następca prawny) nieruchomości musi mieć stworzoną sposobność dochodzenia ustalenia niezgodności z prawem czynności cywilnoprawnej przenoszącej własność tej nieruchomości. W konsekwencji, do czasu prawomocnego zakończenia postępowania cywilnego o ustalenie nieważności umowy przenoszącej własność wywłaszczonej nieruchomości na osobę trzecią, organy właściwe w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie są władne wydać decyzji o odmowie zwrotu tej nieruchomości byłemu właścicielowi lub jego następcy prawnemu z tego względu, że Skarb Państwa lub gmina nie władają wywłaszczoną nieruchomością.

Niemniej jednak, w rozpoznawanej sprawie powyższa sytuacja nie miała miejsca, bo skarżącemu taką możliwość stworzono. Wszak z akt sprawy jednoznacznie wynika, że postanowieniem z [...] marca 2007 r., [...] zawiesił z urzędu postępowanie prowadzone na wniosek H. S., T. S. i G. S. w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości składającej się z części działki nr [...] położonej w obrębie geodezyjnym [...] jednostki ewidencyjnej Kraków-K., objętych księgą wieczystą [...], w granicach wywłaszczonej działki nr [B] obr. [...] (mały) P. B. do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego polegającego na ustaleniu zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej - umowy z [...] września 1997 r., Rep. A nr [...] - przenoszącej prawo własności do ww. nieruchomości w postępowaniu cywilnym prowadzonym z powództwa A. C., B. N.-P., A. C. i K. D.-C. Postępowanie to zostało zakończone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie z 24 kwietnia 2008 r. ([...]), którym to wyrokiem sąd oddalił powództwo dotyczące stwierdzenia nieważności ww. umowy.

W tej sytuacji uznać należy, że trafna jest ocena prawna Sądu administracyjnego I instancji, że decyzje organów obu instancji odpowiadają prawu, ponieważ ani Skarb Państwa ani gmina nie są już właścicielami przedmiotowej nieruchomości, co zostało potwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu cywilnego. Nie można bowiem zwrócić wywłaszczonej nieruchomości, choćby zostały spełnione przesłanki pozytywne jej zwrotu (136-137 u.g.n.) i nie zachodziła przesłanka negatywna wskazana w art. 229 u.g.n., jeżeli w dacie wydawania decyzji jest ona własnością osoby trzeciej, albowiem organy administracji publicznej nie mają kompetencji do orzekania w przedmiocie nieruchomości, stanowiących własność prywatną, z wyjątkiem przypadków wynikających z przepisów szczególnych. Taki jednak przypadek nie zachodzi w niniejszej sprawie. Oczywistym przy tym jest, że Sąd ten oparł się na rozstrzygnięciu zawartym w wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 24 kwietnia 2008 r. ([...]), ponieważ w postępowaniu cywilnym zakończonym tym wyrokiem zostało rozstrzygnięte zagadnienie wstępne, z powodu którego zostało zawieszone postępowanie administracyjne z wniosku H. S., T. S. i G. S.

Mając powyższe na uwadze, należało uznać, że wszystkie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej nie mają uzasadnionych podstaw, ponieważ wydanie zaskarżonej decyzji zostało poprzedzone wyczerpaniem trybu, w którym można było wykazać, że umowa o przeniesieniu własności przedmiotowej nieruchomości była nieważna, co zresztą wykazał Sąd I instancji zgodnie z postanowieniami art. 141 § 4 p.p.s.a. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany był skargę kasacyjną oddalić na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.