Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1245/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 2 października 2018 r. sygn. akt II SA/Bd 481/18 w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 7 lutego 2018 r. nr WSPN.IV.7581.104.2017.HC w przedmiocie odszkodowania z tytułu ograniczenia własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 2 października 2018 r. sygn. akt II SA/Bd 481/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę M. R. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 7 lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania z tytułu ograniczenia własności nieruchomości.

Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z 18 września 2017 r. nr [...] (dalej decyzja z 18 września 2017 r.), na podstawie art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2016 poz. 2147 ze zm., dalej ugn) Starosta [...] (dalej Starosta) odmówił M. R. (dalej skarżący) ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia decyzją Wojewody Bydgoskiego nr [...] z dnia [...] lipca 1998 r. prawa własności nieruchomości położonej w obrębie [...], gmina [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą [...].

Starosta ustalił, że decyzją z [...] lipca 1998 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] lipca 1998 r.) Wojewoda Bydgoski, na podstawie art. 124 ust. 1 ugn [Dz. U. nr 115 poz. 741] ograniczył władztwo nad nieruchomością, a zakres tego ograniczenia wynikał z decyzji Wojewody Bydgoskiego z 14 grudnia 1994 r. nr [...] o ustaleniu lokalizacji inwestycji p.n. "System gazociągów tranzytowych przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - gazociąg [...] na terenie województwa bydgoskiego" [k. 2-1 akt Starosty].

Ostateczną decyzją z [...] września 2008 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] września 2008 r.) Starosta [...], na podstawie art. 128 ust. 4 w zw. z art. 124 ugn [Dz. U. z 2004 r. nr 261 poz. 2603 ze zm.] ustalił skarżącemu odszkodowanie z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości, obejmujące odszkodowanie za zniszczone zasiewy, niemożność zbioru plonów z części odciętego pola, za utracony dochód z pola, zmniejszenie plonowania, koszty rekultywacji biologiczno-chemicznej, odchwaszczania gruntu i zmniejszenie wartości gruntu. Skoro w niniejszej sprawie doszło jedynie do ograniczenia prawa własności, to brak jest podstaw do wydania, zgodnie z wnioskiem, decyzji w sprawie odszkodowania na podstawie art. 128 ust. 1 ugn [k. 9-8; 107-106v akt Starosty].

W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącego Wojewoda Kujawsko-Pomorski (dalej Wojewoda) z decyzją 7 lutego 2018 r. nr [...] (dalej decyzja z 7 lutego 2018 r.) utrzymał w mocy decyzję z 12 września 2017 r.

Wojewoda wskazał, że konieczność uwzględnienia przy ustalaniu kwoty odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości polegające na decyzyjnym ograniczeniu uprawnień właścicielskich, elementu związanego z obniżeniem użyteczności lub wartości nieruchomości wskutek trwałego obciążenia jej urządzeniami przesyłowymi wynika z przepisów Konstytucji RP (art. 21 ust. 2 Konstytucji), ustawy o gospodarce nieruchomościami (art. 128 ust. 4 ugn) i rozporządzenia wykonawczego (§ 43 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego - Dz. U. nr 207 poz. 2109, dalej rozporządzenie).

W niniejszej sprawie decyzją z [...] lipca 1998 r. nr [...] Wojewoda Bydgoski na podstawie art. 124 ust. 1 i art. 216 ugn zezwolił Spółce Akcyjnej [...] w W. na założenie i przeprowadzenie na nieruchomości nr [...], położonej we wsi [...], gm. [...], stanowiącej współwłasność B. i Z. R., podziemnego przewodu o średnicy [...] do przesyłania gazu i kabla światłowodowego, według miejsca i granic lokalizacji obejmujących powierzchnie 2800 m2, oznaczonych na załącznikach graficznych do decyzji Wojewody Bydgoskiego z [...] grudnia 1994 r. nr [...] o lokalizacji inwestycji polegającej na budowie gazociągu tranzytowego [...] na terenie województwa bydgoskiego.

Umową darowizny z 12 lutego [...] r. nieruchomość została zbyta na rzecz skarżącego M. R. [k. 4-3 akt Starosty].

Decyzją z [...] września 2008 r. nr [...], na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 1, art. 128 ust. 4 i art. 132 ugn, Starosta [...] ustalił na rzecz skarżącego M. R. odszkodowanie w wysokości 20.375 zł za szkody powstałe wskutek prac inwestycyjnych określonych w decyzji z [...] lipca 1998 r. Wartość odszkodowania określił rzeczoznawca majątkowy; strony jej nie kwestionowały. Z dołączonego do akt operatu szacunkowego wynika, że odszkodowanie obejmowało wartość poniesionych szkód, pieniężne wyrównanie zniszczeń i zmniejszenie wartości gruntu.

Wojewoda wskazał, że z akt sprawy wynika, że poniesione przez właściciela szkody, łącznie z obniżeniem wartości nieruchomości, uwzględnił rzeczoznawca majątkowy przy ustaleniu odszkodowania. Brak podstaw do orzeczenia o dalszym odszkodowaniu na podstawie art. 128 ust. 1 ugn, bowiem odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości polegające na ograniczeniu sposobu jej korzystania przez założenie i przeprowadzenia na niej urządzeń przesyłowych zostało objęte decyzją wydaną na podstawie art. 128 ust. 4 ugn. Zarzut naruszenia art. 128 ust. 1 ugn nie zasługiwał na uwzględnienie. Za nieuzasadniony Wojewoda uznał zarzut pominięcia przystąpienia do sprawy rodziców skarżącego jako uprawnionych do żądania przedmiotowego odszkodowania. Zakresem roszczeń odszkodowawczych objęci są właściciele i użytkownicy wieczyści nieruchomości. Zaspokojenie roszczeń zgłoszonych przez uprawnione do tego podmioty wyłącza dopuszczalność ich zgłoszenia w przyszłości przez następców prawnych podmiotów uprawnionych. Jeżeli roszczenia te nie zostały dotychczas zgłoszone, a nieruchomość została zbyta na rzecz innego podmiotu, to wtedy nabywca tej nieruchomości może zgłosić takie roszczenie.

W dniu wydania decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości tj. [...] lipca 1998 r. stanowiła ona własność rodziców skarżącego – B. i Z. R. Dnia 12 lutego [...] r. stała się własnością skarżącego na podstawie umowy darowizny. Wobec tego odszkodowanie ustalono i wypłacono na rzecz M. R. - następcy prawnego B. i Z. R.

Wniosek w przedmiotowej sprawie wniósł M. R.; poprzednia właścicielka nieruchomości przystąpiła do sprawy na etapie odwołania. Wobec tego stwierdzono, że nie ma ona przymiotu strony, a wniesione przez nią odwołanie zostało uznane postanowieniem z "18 września 2017" [winno być "30 stycznia 2018"; k. 14-13 akt Wojewody] r. za niedopuszczalne [na podstawie art. 134 w zw. z art. 127 § 1 kpa - uw. NSA].

Wojewoda uznał za nieuzasadniony zarzut błędnego przyjęcia przez Starostę, że okres ograniczenia prawa własności minął i nie ma podstaw prawnych do ustalenia odszkodowania na rzecz obecnego właściciela przedmiotowej działki, gdy skarżący jako następca prawny swych rodziców jest uprawniony do odszkodowania za wywłaszczenie, a tym samym ma legitymację czynną do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania zgodnie ze złożonym wnioskiem. W tym względzie Wojewoda podniósł, że Starosta nie przestawił stanowiska dotyczącego stwierdzenia "że okres ograniczenia prawa własności minął". Odmowa nastąpiła w związku z tym, że na rzecz wnioskodawcy ustalono i wypłacono odszkodowanie za szkody spowodowane ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości, brak zatem podstaw wydania decyzji o przyznaniu dalszego odszkodowania.

Nieuzasadniony jest zarzut błędnego przyjęcia przez Starostę, że wypłata dotychczas ustalonego odszkodowania za zniszczone zasiewy, niemożność zbioru plonów i zmniejszenie wartości gruntów wyczerpuje roszczenie uprawnionego. Wojewoda wskazał, że Starosta decyzją z [...] września 2008 r. ustalił odszkodowanie za utracony dochód w sezonie 1999/2000, za zniszczone plony i utracony dochód w sezonie 2000/2001, za zmniejszenie plonowania, koszty rekultywacji biologiczno-chemicznej, koszty zastosowania środków chemicznych i za zmniejszenie wartości gruntów. Wobec tego należy uznać, że odszkodowanie zostało ustalone i wypłacone za szkody jak i obniżenie wartości ww. działki, obejmuje zatem nie tylko niemożność zbioru plonów i zmniejszenie wartości gruntów za lata 1999/2001, lecz całość poniesionej szkody.

W sprawie brak jest przesłanek do ustalenia i wypłaty odszkodowania na podstawie art. 128 ust. 1 ugn, bowiem na rzecz wnioskodawcy ustalono już i wypłacono odszkodowanie w związku z wywłaszczeniem nieruchomości polegającym na ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości.

Analiza akt wskazuje, że intencją wnioskodawcy jest ustalenie odszkodowania odpowiadającego wynagrodzeniu za służebność przesyłu, której ustanowienia odmówił właściciel urządzeń przesyłowych. Odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości polegające na ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości uregulowane jest w przepisach ugn i nie może być ono utożsamiane z wynagrodzeniem z tytułu ustanowienia służebności, które jako sprawa cywilnoprawna może stanowić przedmiot umowy lub orzeczenia sądu powszechnego [k. 23-20v akt Wojewody].

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy M. R. wniósł o uchylenie decyzji Wojewody i poprzedzającej ją decyzji I instancji zarzucając naruszenie:

1. art. 7 i 77 § 1 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej kpa) przez nieustalenie wszystkich przesłanek niezbędnych do uznania, czy skarżący ma prawo do przyznania odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości - działki nr [...] w wyniku posadowienia na tej działce gazociągu [...] użytkowanego przez [...] S.A. - podczas gdy spełnione zostały wszystkie przesłanki do przyznania odszkodowania zgodnie z art. 128 ust. 1 ugn, a dotychczas wypłacone odszkodowanie z tytułu obniżenia wartości użytkowej nieruchomości ustalone w opinii szacunkowej rzeczoznawcy majątkowego z 31 maja 2008 r. nie rekompensuje szkody w ograniczeniu własności skarżącego skutkiem posadowienia ww. gazociągu;

2. art. 128 ust. 1 ugn przez przyjęcie, że skarżący uzyskał odszkodowanie w związku z ograniczeniem prawa własności przez posadowienie gazociągu [...] użytkowanego przez [...] S.A.;

3. art. 130 ust. 1 i 2 ugn i § 43 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego przez wydanie zaskarżonej decyzji bez posiadania wiadomości specjalnych wymagających sporządzenia opinii przez rzeczoznawcę majątkowego, gdy dotychczas wypłacone odszkodowanie nie uwzględnia trwałego ograniczenia prawa własności skarżącego wskutek trwałego posadowienia gazociągu, w tym nieuwzględnienie przez organ odszkodowania za spadek wartości nieruchomości zajętej pod inwestycję, zmiany warunków korzystania z nieruchomości, zmiany przydatności użytkowej nieruchomości i skutków spowodowanych obowiązkiem udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń (k. 2-5 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Kujawsko-Pomorski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko (k. 8-12v akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem II SA/Bd 481/18 na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że przedmiotem kontrolowanego postępowania była kwestia ustalenia i wypłaty odszkodowania w trybie art. 128 ust. 1 ugn za ograniczenie sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości w wyniku założenia i przeprowadzenia przez nią urządzeń przesyłowych.

Niekwestionowane jest, że w sprawie miało miejsce ograniczenie prawa własności polegające na ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości i że ograniczenie to dokonane zostało na podstawie decyzji z [...] lipca 1998 r., którą Wojewoda Bydgoski na podstawie art. 124 ust. 1 ugn zezwolił na założenie na nieruchomości podziemnego przewodu do przesyłania gazu i kabla światłowodowego.

W sprawie doszło do ograniczenia prawa własności w trybie art. 124 ust. 1 ugn. Przepis ten stanowił w dniu wydania decyzji ograniczającej własność nieruchomości, że wojewoda może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzanie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania [...] gazów [...] oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel [...] nieruchomości nie wyraża na to zgody. Ograniczenie to następuje zgodnie z decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu.

Zgodnie z art. 112 ust. 2 ugn wywłaszczenie może polegać na pozbawieniu (odebraniu) prawa własności (prawa użytkowania wieczystego, innego prawa rzeczowego) lub też tylko na ograniczeniu tego prawa. Unormowanie zawarte w art. 124 ust. 1 ugn jest tym drugim rodzajem wywłaszczenia, polegającym na ograniczeniu prawa własności nieruchomości.

Wywłaszczenie własności nieruchomości [...] następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tego prawa (art. 128 ust. 1 ugn). Wywłaszczenie, o którym mowa w tym przepisie, należy rozumieć w znaczeniu nadanym w art. 112 ust. 2 ugn, co oznacza, że odszkodowanie przysługuje zarówno w przypadku pozbawienia, jak i ograniczenia prawa własności.

Odszkodowanie za wywłaszczenie winno odpowiadać wartości wywłaszczonego prawa, co wynika wprost z art. 128 ust. 1 ugn. W przypadku zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126, odszkodowanie ustala się według wysokości powstałej szkody, chyba że zmniejszy się także wartość nieruchomości, gdyż w tym wypadku odszkodowanie powiększa się o kwotę zmniejszonej wartości nieruchomości. Odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu (art. 128 ust. 4 ugn).

Z powyższego wynika, że w przypadku wywłaszczenia polegającego na ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości, o którym mowa w art. 124 ugn, a z takim mamy do czynienia w przypadku przedmiotowej nieruchomości, odszkodowanie przysługuje uprawnionemu podmiotowi na mocy art. 128 ust. 4, a nie art. 128 ust. 1 ugn. Odszkodowanie, o którym mowa w art. 128 ust. 1 ugn odnosi się do wartości odejmowanych praw, a odszkodowanie z art. 128 ust. 4 ugn (m.in. z tytułu zdarzenia określonego w art. 124 ugn), ustala się według wysokości powstałej szkody, chyba że zmniejszy się także wartość nieruchomości. W świetle art. 124 ust. 4 ugn, przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego, które jest obowiązkiem podmiotu realizującego inwestycję, wyłącza odpowiedzialność odszkodowawczą, jeżeli na nieruchomości nie zaistnieją jakiekolwiek szkody i jej wartość nie uległa zmniejszeniu.

Sąd I instancji podzielił stanowisko orzekających w sprawie organów, że skoro w sprawie ograniczenie prawa własności nieruchomości nastąpiło w trybie art. 124 ust. 1 ugn, to podstawę prawną do ustalenia odszkodowania stanowi art. 128 ust. 4 ugn. W tym kontekście istotną okolicznością jest, że w sprawie wydana została już ostateczna decyzja odszkodowawcza w trybie art. 128 ust. 4 ugn. Decyzją z [...] września 2008 r. nr [...] Starosta [...], na podstawie art. 128 ust. 4 ugn, ustalił na rzecz skarżącego odszkodowanie w wysokości 20.375 zł za szkody powstałe na skutek prac wynikających określonych decyzją Wojewody Bydgoskiego z [...] lipca 1998 r.

Odszkodowanie, o którym mowa w art. 128 ust. 4 ugn, obejmuje zarówno wartość poniesionych szkód, jak i kwotę zmniejszenia wartości nieruchomości, w sytuacji gdy takie zmniejszenie wartości będzie miało miejsce. Wysokość tego odszkodowania określa organ po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego. Szczegółowe zasady określania wartości poniesionych szkód na nieruchomości i określenia zmniejszenia wartości nieruchomości, zawiera § 43 rozporządzenia. Przy określaniu wartości poniesionych szkód na nieruchomości, o których mowa w art. 128 ust. 4 ugn, uwzględnia się w szczególności: 1) stan zagospodarowania nieruchomości na dzień wydania decyzji odpowiednio o wywłaszczeniu, ograniczeniu sposobu korzystania albo zezwoleniu na czasowe zajęcie nieruchomości oraz stan zagospodarowania nieruchomości na dzień zakończenia działań uzasadniających wydanie tej decyzji; 2) utratę pożytków w okresie od dnia wydania decyzji do dnia zakończenia działań uzasadniających jej wydanie (§ 43 ust. 1 rozporządzenia).

Przy określaniu zmniejszenia wartości nieruchomości, o którym mowa w art. 128 ust. 4 ustawy, uwzględnia się: 1) zmianę warunków korzystania z nieruchomości; 2) zmianę przydatności użytkowej nieruchomości; 3) trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości; 4) skutki spowodowane obowiązkiem udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w art. 124 ust. 1 ugn (§ 43 ust. 3 rozporządzenia).

W świetle przytoczonej regulacji nie ulega wątpliwości, że przy ustalaniu zmniejszenia wartości nieruchomości bierze się pod uwagę zarówno zmianę warunków korzystania z nieruchomości i jej przydatności użytkowej, jak i trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości oraz obowiązek udostępnienia jej w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń. Z akt sprawy wynika, że w sprawie wydano w trybie art. 128 ust. 4 ugn decyzję z [...] września 2008 r. ustalającą odszkodowanie na rzecz skarżącego za ograniczenie sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości i że decyzję tę wydano na podstawie Opinii szacunkowej wartości odszkodowania (dalej Opinia) rzeczoznawcy majątkowego L. D. (dalej biegły). W Opinii, w dziale V pkt 10, biegły oszacował wartość odszkodowania również za obniżenie wartości użytkowej gruntu, wskazując że po rewaloryzacji na dzień 31 maja 2008 r. wynosi ono 123 zł. Kwotę tę uwzględniono w ogólnej kwocie oszacowania wartości odszkodowania.

Właściciel [...] nieruchomości jest obowiązany udostępnić nieruchomość w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w ust. 1. Obowiązek udostępnienia nieruchomości podlega egzekucji administracyjnej. Przepisy ust. 4 stosuje się odpowiednio (art. 124 ust. 6 ugn). Art. 124 ust. 4 ugn do którego odsyła ów przepis stanowi, że na osobie lub jednostce organizacyjnej występującej o zezwolenie ciąży obowiązek przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego, niezwłocznie po założeniu lub przeprowadzeniu ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w ust. 1. Jeżeli przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego jest niemożliwe albo powoduje nadmierne trudności lub koszty, stosuje się odpowiednio przepis art. 128 ust. 4. Art. 128 ust. 4 ugn statuuje obowiązek odszkodowania za szkody, które winno odpowiadać wartości poniesionych szkód, a także obowiązek powiększenia odszkodowania o kwotę odpowiadającą ewentualnemu zmniejszeniu wartości nieruchomości. Prowadzi to do wniosku, że nawet jeżeli wskutek realizacji obowiązku udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii gazociągu powstaną szkody skutkujące obniżeniem wartości nieruchomości, których nie można było przewidzieć w momencie ograniczania sposobu korzystania z nieruchomości w trybie art. 124 ust. 1 ugn, ustawodawca przewidział procedurę pozwalającą właścicielowi nieruchomości na uzyskanie stosownego odszkodowania, tak by odpowiadało ono zarówno obniżeniu wartości nieruchomości wskutek samego ograniczenia prawa własności, jak też wskutek wykonywania czynności związanych z konserwacją i usuwaniem awarii przewodu i urządzeń o których mowa w art. 124 ust. 1 ugn.

Nie można uznać, że przyznane skarżącemu dotychczas odszkodowanie jest odszkodowaniem niepełnym, nieekwiwaletnym i wymaga uzupełnienia przez ustalenie odszkodowania w oparciu o art. 128 ust. 1 ugn. Możliwy do oszacowania w momencie ograniczenia prawa własności ubytek wartości tego prawa uwzględniający zmianę warunków korzystania z nieruchomości i jej przydatności użytkowej, jak i trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości oraz obowiązek udostępnienia jej w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń - winien zostać uwzględniony przy wydawaniu decyzji z [...] września 2008 r., tak jak przewidują to przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami i rozporządzenia. O ile skarżący uznaje, że określona wówczas kwota odszkodowania nie spełniała warunku ekwiwalentności, winien zakwestionować w odpowiednim trybie tę decyzję. Na wypadek zmniejszenia wartości nieruchomości wskutek wykonania konkretnych czynności związanych z konserwacją lub usuwaniem awarii założonych przewodów i urządzeń ustawodawca w art. 124 ust. 6 ugn przewidział możliwość uzyskania stosownego odszkodowania, tak by nie doszło do naruszenia zasady ekwiwalentności odszkodowania.

Wobec tego brak jest podstaw prawnych do określania w odrębnym trybie, na podstawie art. 128 ust. 1 ugn niejako "uzupełniającego" (względem decyzji z [...] września 2008 r.) odszkodowania, czego w istocie domaga się skarżący (k. 41, 56-60 akt sądowych).

Skargę kasacyjną wywiódł M. R., reprezentowany przez r.pr. A. K., zaskarżając wyrok II SA/Bd 481/18 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie:

I. prawa materialnego przez błędną wykładnię:

1. art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 poz. 121 ze zm.) przez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje odszkodowanie w związku z trwałym ograniczeniem prawa własności przez posadowienie gazociągu [...] użytkowanego przez [...] S.A.;

2. art. 130 ust. 1 i 2 ugn oraz § 43 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. nr 207 poz. 2109 ze zm.) przez pominięcie oceny trwałego ograniczenia prawa własności skarżącego wskutek trwałego posadowienia gazociągu [...] użytkowanego przez [...] S.A., w tym nieuwzględnienie wartości odszkodowania za spadek wartości nieruchomości zajętej przez gazociąg i światłowód, zmiany warunków korzystania z nieruchomości, zmiany przydatności użytkowej nieruchomości oraz skutków spowodowanych obowiązkiem udostępniania nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń w związku z ich użytkowaniem;

II. przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi: art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa, przejawiające się w tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego, mogły przechylić szalę na korzyść skarżącego. Sąd przyjął uzasadnienie organu oparte głównie o materiał dowodowy opinii rzeczoznawcy majątkowego, która nie dokonuje wyceny odszkodowania z tytułu trwałego ograniczenia prawa własności i obniżenia jej wartości wskutek użytkowania gazociągu i światłowodu po oddaniu tych urządzeń do użytkowania a jedynie dokonuje wyceny odszkodowania z tytułu obniżenia wartości nieruchomości za czas budowy tych urządzeń - za lata 1999-2001. Sąd nie dostrzegł, że materiał ten mógłby zostać uzupełniony o kolejną opinię rzeczoznawcy majątkowego z uwzględnieniem stref kontrolowanego gazociągu o szerokości sięgającej 100 m w każdą stronę od osi gazociągu.

Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku z całości i uchylenie zaskarżonej decyzji, i poprzedzającej ją decyzji; zasądzenie na rzecz skarżącego [zwrotu] kosztów postępowania według norm przepisanych; oświadczył, że zrzekł się rozpoznania sprawy na rozprawie (k. 67-70v, 79 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik [...] S.A. (dalej uczestnik), reprezentowany przez r.pr. I. F., wniósł o: oddalenie skargi kasacyjnej w całości; zasądzenie od skarżącego na rzecz uczestnika [zwrotu] kosztów postępowania, w tym wynagrodzenia radcy prawnego, według norm przepisanych; rozpoznanie sprawy na rozprawie (k. 89-91 akt sądowych).

Pismem z 29 kwietnia 2022 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym (k. 118-120 akt sądowych).

Pismem z 6 maja 2022 r. uczestnik, reprezentowany przez r.pr. I. F.: wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym; przedstawił dodatkowe stanowisko uczestnika; wskazał, że ma możliwości techniczne uczestniczenia w rozprawie zdalnej (k. 112-113 akt sądowych).

Zarządzeniem z 27 maja 2022 r. I OSK 1245/19 Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym (k. 102-121 akt II SA/Bd 481/18).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Zarzut naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa okazał się niezasadny.

Art. 3 § 1 ppsa zakreśla granice właściwości sądu administracyjnego do dokonywania kontroli legalności działalności administracji publicznej, nadto uprawnia do stosowania przewidzianych w ustawie środków. Jest to przepis, który w zasadzie może być naruszony w wyjątkowych tylko wypadkach, a to np. w razie zastosowania niewłaściwego środka kontroli. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m.in. w wyroku z 9.8.2016 r. II OSK 2929/14, Lex 2119367, że art. 3 § 1 ppsa zawiera normę o charakterze ustrojowym, więc przesłanka wskazująca na naruszenie go mogłaby wystąpić, gdyby Sąd I instancji odmówił rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa; nie przeprowadził kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego lub dokonał tej kontroli według kryteriów innych niż zgodność z prawem, lub zastosował środek nieprzewidziany w ustawie. Przepis ten nie zawiera wzorca, według którego kontrola ta ma być wykonana. Żadna z tych sytuacji w wyroku II SA/Bd 481/18 nie miała miejsca.

Sąd I instancji trafnie uznał, że jeśli skarżący uznaje, że kwota odszkodowania przyznana ostateczną decyzją z [...] września 2008 r. nr [...] Starosty [...] nie spełnia warunku ekwiwalentności, winien tę decyzję zakwestionować w trybie przewidzianym w kodeksie postępowania administracyjnego lub w ustawach szczególnych (art. 16 § 1 kpa), czego skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie uczynił.

W doktrynie i orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalonym jest pogląd, że decyzja administracyjna jest to oświadczenie woli i wiedzy (podobnie jak oświadczeniem woli i wiedzy jest wyrok sądowy - K. Knoppek, Dokument w procesie cywilnym, Poznań 1993, s. 90-91) kompetentnego organu administrującego, podjęte w wyniku zastosowania normy materialnego prawa administracyjnego lub w określonym zakresie normy prawa procesowego do ustalonego stanu faktycznego, w trybie, formie, strukturze uregulowanej prawem procesowym, zakomunikowany stronie, w celu wywołania skutku prawnego w sferze stosunku materialnoprawnego (decyzja rozstrzygająca w sprawie co do jej istoty w całości lub części) bądź w sferze stosunku procesowego (decyzja w inny sposób kończąca sprawę w danej instancji; B. Adamiak, Wadliwość decyzji administracyjnej, Wrocław 1986, s. 22-23; Borkowski/Adamiak w: B. Adamiak J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2022, s. 661-662, nb 5).

Decyzja z [...] września 2008 r. nr [...] wydana została na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 1, art. 128 ust. 4, art. 132 w zw. z art. 124 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. nr 261 poz. 2603 ze zm.). W okresie wydania decyzji z [...] września 2008 r. w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie przyjęto, że zestawienie unormowań art. 128 ust. 1 i art. 130 prowadzi do wniosku, że samą zasadę wywłaszczania za odszkodowaniem według wartości tego prawa określa art. 128 ust. 1, natomiast kryteria ustalenia tej wartości określa art. 130 ust. 1 ugn. Odszkodowanie będące wynikiem zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126, ustala się według wysokości powstałej szkody, chyba że zmniejszy się także wartość nieruchomości. W art. 128 zapisana została zasada, że odszkodowanie ma odpowiadać wartości wywłaszczonej nieruchomości [...]. Art. 130 ust. 1 natomiast określa dwa kryteria, według których następuje ustalenie wysokości odszkodowania: 1. decyduje stan nieruchomości istniejący w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu, chodzi tu oczywiście o stan faktyczny, a nie prawny; 2. wartość tej nieruchomości ustala się na dzień wydania decyzji o wywłaszczeniu. Jest to ogólna reguła ustalania odszkodowania w prawie cywilnym (art. 363 § 2 kc; E. Mzyk w: red. G. Bieniek, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, LexisNexis 2008, s. 478 uw. 2, 3 do art. 128, s. 480-481, uw. 1 do art. 130).

Treść decyzji z [...] września 2008 r. jednoznacznie wskazuje, że ustalone odszkodowanie na rzecz M. R. w wysokości 20.375,00 zł za szkody powstałe wskutek prac inwestycyjnych określonych decyzją Wojewody Bydgoskiego z [...] lipca 1998 r. nr [...], na nieruchomości położonej w [...], oznaczonej jako działka nr [...], stanowiącą od 12 lutego [...] r. własność M. R., obejmuje również odszkodowanie za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 124 ugn; odszkodowanie odpowiada wartości poniesionych szkód; odszkodowanie powiększono o kwotę odpowiadającą zmniejszeniu wartości nieruchomości wskutek zdarzeń o których mowa w art. 124 ugn (w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia decyzji z [...] września 2008 r.). Wskazuje na to nie tylko podstawa prawna, wskazana w komparycji decyzji, ale także wprost zdanie ostatnie punktu 1 tenoru decyzji: "Wartość odszkodowania została określona przez rzeczoznawcę majątkowego Pana L. D. w formie opinii szacunkowej sporządzone w dniu 31 maja 2008 roku." i uzasadnienie decyzji: "W dniu 5 września 2008 roku w Starostwie Powiatowym w [...] przeprowadzona została na okoliczność ustalenia wysokości odszkodowania rozprawa administracyjna z udziałem Pana R. M. i pełnomocnika Firmy [...] S.A. [...] Wyżej wymienione strona i pełnomocnik nie wnieśli żadnych uwag do sporządzonej opinii akceptując jednocześnie wysokość odszkodowania wynoszącego 20.375,00 zł [...]" (k. 9-8 akt Starosty). Sąd I instancji trafnie wskazał, że "w sprawie została wydana w trybie art. 128 ust. 4 ugn decyzja z [...] września 2008 r. ustalająca odszkodowanie na rzecz skarżącego za ograniczenie sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości i że decyzja ta wydana została na podstawie "Opinii szacunkowej wartości odszkodowania" wykonanej przez rzeczoznawcę majątkowego L. D. W we wskazanej opinii, w dziale V pkt 10, rzeczoznawca majątkowy oszacował wartość odszkodowania również za obniżenie wartości użytkowej gruntu, wskazując że po rewaloryzacji na dzień 31 maja 2008 r. wynosi ono 123 zł. Kwota ta uwzględniona została w ramach ogólnej kwoty oszacowania wartości odszkodowania" (s. 8/9 uzasadnienia wyroku II SA/Bd 481/18). Za prawidłowością ustalenia Sądu I instancji przemawia treść całej Opinii - w szczególności wskazanie przez biegłego: "Z uwagi na harmonogram wykonywanych przez inwestora prac oszacowany zostanie również: [...] oraz odszkodowanie za spadek wartości gruntu pasa eksploatacyjne szerokości 10 m wzdłuż osi gazociągu spowodowanego reglamentacją upraw drzewostanów i nasadzeń w tym pasie [...] Właścicielem gruntu - działki nr [...] w okresie od 12 lutego [...] r. do dnia wykonania rekultywacji był p. M. R. [...] Odszkodowanie w tym okresie obejmuje: [...] 9. zmniejszenie wartości gruntu o pow. 0,0833 ha [...] I.3. CEL WYCENY Określenie wartości rynkowej odszkodowania za straty w produkcji rolnej wywołane budową gazociągu realizowanego na działce w okresie od października 1998 r. do 26 maja 2001 roku oraz za zmniejszenie wartości części gruntu z tytułu reglamentacji upraw. [...] " (s. 4 i 5 pkt I.2, I.3 Opinii) i przywołany przez Sąd I instancji dział V punkt 10 Opinii, w którym biegły wskazał "Trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości powoduje zmniejszenie wartości nieruchomości w pasie gruntu na którym znajduje się element infrastruktury." (s. 20 dział V pkt 10 Opinii).

Prawidłowa wykładnia decyzji z [...] września 2008 r. i treści Opinii czyni nietrafnym zarzut z punktu II petitum skargi kasacyjnej, że opinia rzeczoznawcy majątkowego "która nie dokonuje wyceny odszkodowania z tytułu trwałego ograniczenia prawa własności i obniżenia jej wartości wskutek użytkowania gazociągu i światłowodu po oddaniu tych urządzeń do użytkowania a jedynie dokonuje wyceny odszkodowania z tytułu obniżenia wartości nieruchomości za czas budowy tych urządzeń - za lata 1999-2001". W świetle prawidłowo zebranego i ocenionego materiału dowodowego trafnie Sąd I instancji uznał, że nie można uznać, że przyznane skarżącemu dotychczas odszkodowanie jest odszkodowaniem niepełnym, nieekwiwaletnym i wymaga uzupełnienia poprzez ustalenie odszkodowania w oparciu o art. 128 ust. 1 ugn. W sprawie nie doszło bowiem do odjęcia prawa własności przedmiotowej nieruchomości, a wyłącznie do czasowo nieokreślonego ograniczenia prawa wynikającego z zastosowania zezwolenia (art. 124 ugn), skutkiem którego na nieruchomości pozostawione zostały urządzenia infrastruktury technicznej (fragment gazociągu i fragment światłowodu), co do którego właściciel nieruchomości nie może skutecznie korzystać z uprawnień eksmisyjnych (art. 222 § 2 kc; M. Wolanin w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 632, nb 13 i 14). Możliwy do oszacowania w momencie ograniczenia prawa własności ubytek wartości tego prawa uwzględniający zmianę warunków korzystania z nieruchomości i jej przydatności użytkowej, jak i trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości oraz obowiązek udostępnienia jej w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń - został uwzględniony przy wydawaniu decyzji Starosty [...] z [...] września 2008 r., tak jak przewidują to przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami i rozporządzenia.

Wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, treść decyzji z [...] września 2008 r. i treść Opinii (k. 59-38 akt Starosty) w żaden sposób nie pozwalają na przyjęcie, że decyzja z [...] września 2008 r. "jedynie dokonuje wyceny odszkodowania z tytułu obniżenia wartości nieruchomości za czas budowy tych urządzeń - za lata 1999-2001" (zarzut II petitum skargi kasacyjnej i jego uzasadnienie - s. 2 i 5 akapit 1 i 3 skargi kasacyjnej).

W kontekście powyższych uwag, za nieuzasadniony należy uznać zarzut kasacyjny odnośnie do tego, że materiał dowodowy w tej sprawie był niewystarczający i należało dopuścić i przeprowadzić dowód z kolejnej opinii rzeczoznawcy majątkowego z uwzględnieniem stref kontrolowanych gazociągu o szerokości sięgającej 100 m w każdą stronę od jego osi. Brak było potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego w tej sprawie w sposób wskazywany przez skarżącego kasacyjnie. W tej sprawie oszacowano odszkodowanie odpowiadające ograniczeniu w użytkowaniu pasa po 5 m od osi obiektu infrastrukturalnego w obie strony zgodnie z projektem technicznym gazociągu. W pasie tym występują ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości. Parametry części nieruchomości, na której występują ograniczenia ustalono w oparciu o miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego: Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego gminy [...] zatwierdzony uchwałą nr [...] Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] 1993 r. i Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego gminy [...] zatwierdzony uchwałą nr [...] Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] 2000 r., jak i wytyczne opinii dotyczącej procedur i metodyki określania odszkodowań za straty wynikające z realizacji gazociągu [...] Zachodnia, [...], marzec 1999 r. Tym samym, brak jest faktycznego ograniczenia sięgającego po 100 m w każdą stronę od osi zainstalowanego gazociągu. Istotne jest również, że przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 30 lipca 2001 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe (Dz.U. nr 97 poz. 1055), jak i przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie (Dz.U. poz. 640), na które powołuje się skarżący kasacyjnie, a które są przepisami technicznymi dotyczącymi gazociągów, zostały wprowadzone po wywłaszczeniu, wobec czego nie mogą wpływać na wymiar odszkodowania, zgodnie z art. 130 ust. 1 ugn (M. Wolanin - op. cit., s. 795-796, nb 1, 2, s. 798, nb 5). Powoływanie się przez skarżącego kasacyjnie na te regulacje było nieuprawnione i miało jedynie polemiczny charakter wobec decyzji organów i zaskarżonego wyroku.

Decyzja z [...] września 2008 r., mocą której ustalono na rzecz skarżącego odpowiednie odszkodowanie, nie miała charakteru decyzji częściowej i załatwiała sprawę odszkodowania z tytułu wywłaszczenia (w tym również ograniczenia możliwości korzystania z nieruchomości) w całości.

Obowiązek późniejszego udostępniania nieruchomości objętej decyzją o ograniczeniu sposobu korzystania wynika z art. 124 ust. 6 ugn. Nie daje to podstaw do okresowego ustalania odszkodowania, do czego dąży skarżący. Zgodnie bowiem z art. 130 ust. 1 ugn, decydujące znaczenie ma data wydania decyzji o wywłaszczeniu, zaś odszkodowanie jest ustalane jednorazowo. Zdarzenia późniejsze nie stanowią podstawy do uaktualnienia wymiaru odszkodowania lub ponownego przyznania odszkodowania. W tym stanie rzecz zarzuty skargi kasacyjnej w tym zakresie nie zasługują na uwzględnienie.

Skoro Sąd I instancji trafnie uznał, że ostateczna decyzja z [...] września 2008 r. (art. 16 § 1 kpa) orzekła o całości odszkodowania, w tym o powiększeniu odszkodowania o kwotę odpowiadającą zmniejszeniu wartości nieruchomości (art. 128 ust. 4 ugn) i na takie ustalenie odszkodowania wskazuje Opinia, to Sąd I instancji trafnie uznał, że organy obu instancji nie naruszyły art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa).

Nieusprawiedliwiony okazał się zarzut naruszenia art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 poz. 121 ze zm.).

Poprzednicy skarżącego w wyniku wydania decyzji z [...] lipca 1998 r. nie zostali pozbawieni prawa własności przedmiotowej nieruchomości, a jedynie trwale ograniczono ich prawo własności (art. 112 ust. 2 in medio ugn). Brak było podstaw do przyznania ich następcy prawnemu odszkodowania odpowiadającego wartości odebranego prawa (M. Wolanin - op. cit., s. 767, nb 4), skoro do odebrania prawa własności nieruchomości nie doszło.

Zarzut naruszenia art. 130 ust. 1 i 2 ugn oraz § 43 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. nr 207 poz. 2109 ze zm.) przez pominięcie oceny trwałego ograniczenia prawa własności skarżącego wskutek trwałego posadowienia gazociągu [...] użytkowanego przez [...] S.A., w tym nieuwzględnienie wartości odszkodowania za spadek wartości nieruchomości zajętej przez gazociąg i światłowód, zmiany warunków korzystania z nieruchomości, zmiany przydatności użytkowej nieruchomości oraz skutków spowodowanych obowiązkiem udostępniania nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń w związku z ich użytkowaniem, nie zasługiwał na uwzględnienie.

Trafnie Sąd I instancji przyjął, że organy obu instancji prawidłowo uznały, że nie doszło do naruszenia art. 128 ust. 4 ugn, gdzie wysokość odszkodowania ustalono odrębną decyzją o odszkodowaniu z [...] września 2008 r., według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu ograniczenia praw (art. 130 ust. 1 ugn), po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego (art. 130 ust. 2 ugn), przy uwzględnieniu § 43 ust. 3 rozporządzenia.

Podobne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 czerwca 2022 r. I OSK 1077/19 (cbosa).

Zarzut niedopuszczenia do udziału w postępowaniu poprzedniej właścicielki nieruchomości nie jest uzasadniony, ponieważ okoliczność ta nie miała wpływu na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia. Matka skarżącego kasacyjnie – Z. R. nie została dopuszczona do udziału w niniejszym postępowaniu, ponieważ w toku postępowania administracyjnego odmówiono jej przymiotu strony. Nie miała ona interesu prawnego w uczestnictwie w postępowaniu sądowoadministracyjnym w tej sprawie. Jej udział nie jest w żaden sposób powiązany z interesem prawnym skarżącego kasacyjnie, wobec czego nie ma znaczenia dla treści zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.

Orzeczenie nie obejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną, gdyż [...] S.A. w postępowaniu sądowym występuje w charakterze uczestnika, a zwrot kosztów przysługuje wyłącznie stronie, która wniosła skargę kasacyjną (art. 203 ppsa) albo skarżącemu lub organowi (art. 204 ppsa).