Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 423/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2017-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002
journal: Dz.U. 2016 poz 1066
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity
article: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002, art. 190, art. 153 , art. 190 , art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: § 2
journal: Dz.U. 2015 poz 1800
law: Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
article: art. 151 § 1 pkt 2,  art. 149 § 1 i art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. oraz § 17 ust. 1 pkt 1 i § 19 ust. 1, ust. 2  i ust. 6 art. 151 § 1 pkt 2,  art. 149 § 1 i art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. oraz § 17 ust. 1 pkt 1 i § 19 ust. 1, ust. 2  i ust. 6 art. 151 § 1 pk
journal: Dz.U. 2007 nr 109 poz 750
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozowju Wsi  z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z dnia 21  czerwca 2007 r.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi H.K. na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach na rzecz H.K. kwotę 3817 (trzy tysiące osiemset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w K. decyzją z [...]r.

nr [...]utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR

w K. z [...]r. nr [...] o ustaleniu H. Ś. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej

w wysokości 97 084,82 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że [...]r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej renty strukturalnej, wskazując jako osobę przejmującą gospodarstwo swoją córkę J. K. i przedkładając zaświadczenie Placówki Terenowej KRUS w K., z którego wynikało, że J. K. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w jako domownik rolnika od J. K.r.

W dniu J. K.r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. wydał decyzję nr [...] o przyznaniu skarżącej renty strukturalnej. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Agencji z [...] r.

W dniu [...] r. KRUS wydał dwie decyzje dotyczące J. K.: nr [...] stwierdzającą ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w okresie od 1 kwietnia 2004 r. do 3 maja 2007 r. oraz od 1 października 2007 r. do 22 stycznia 2008 r. i nr [...] stwierdzającą ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w okresie od 23 stycznia 2008 r. do 10 marca 2008 r. i w okresie od 1 października 2008 r. W związku z powyższym postanowieniem z 4 marca 2009 r. Dyrektor Agencji wznowił z urzędu postępowanie zakończone ostateczną decyzją z 6 czerwca 2008 r., a następnie decyzją

z 2 kwietnia 2009 r. nr [...], na podstawie art. 151 § 1 pkt 2,

art. 149 § 1 i art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. oraz § 17 ust. 1 pkt 1 i § 19 ust. 1, ust. 2

i ust. 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 19 czerwca 2007 r.

w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej

w ramach działania "Renty Strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 109, poz. 750 ze zm.), uchylił decyzję z 6 czerwca 2008 r. i odmówił przyznania skarżącej renty strukturalnej.

W wyniku odwołania skarżącej, decyzją z 4 listopada 2009 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Agencji z 2 kwietnia 2009 r.

Po rozpoznaniu sprawy ze skargi na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. prawomocnym wyrokiem z [...] r.

sygn. akt V [...] oddalił skargę. W związku z powyższym Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją z [...] r.

nr [...] ustalił skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności

z tytułu renty strukturalnej w wysokości 97.084,82 zł. Dyrektor Agencji decyzją

z 7 stycznia 2016 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu stwierdził, że w tej sprawie nie znajduje zastosowania art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji Europejskiej nr [...] r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr [...] oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej

w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz.Urz.UE.L.2004.141.18 ze zm.),

art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji Europejskiej nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzaje mnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.Urz.UE.L.2009.316.65) oraz art. 5 ust. 2 rozporządzenia Komisji Europejskiej

nr 65/2011 z 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzania Rady (WE) Nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.Urz.UE.L.2011.25.8 ze zm.) zgodnie, z którymi obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Organ I instancji wydając decyzję o przyznaniu skarżącej renty strukturalnej dysponował zaświadczeniem KRUS w K. wydanym w oparciu o decyzje KRUS z 24 lipca 2007 r. o okresie podlegania przez J. K. ubezpieczeniu społecznym rolników, jak również świadectwem dojrzałości i świadectwem otrzymania przez nią tytułu zawodowego rolnika, co potwierdzało posiadanie przez nią kwalifikacji zawodowych do objęcia gospodarstwa rolnego jako następca prawny rolnika. Jej staż pracy był jednak inny, czego dowodzi zaświadczenie KRUS oparte na ostatecznych decyzjach KRUS

z 11 września 2008 r. Z treści tego dokumentu wynika, że przed złożeniem wniosku przez skarżącą J. K. posiadała tylko 4-miesieczny staż pracy w rolnictwie, a ponowna weryfikacja sprawy wynikała z otrzymania przez KRUS informacji z ZUS dotyczącej zatrudnienia i pobierania zasiłku dla bezrobotnych przez J. K.. Powyższe stanowi podstawę, że nie można mówić o błędach organów, a o danych nieodpowiadających rzeczywistości wskazanych przez wnioskodawcę wraz

z wnioskiem o przyznanie płatności. Skoro osoba przejmująca gospodarstwo rolne była córką wnioskodawcy to należy uznać, że skarżąca w dniu złożenia wniosku

o przyznanie renty strukturalnej posiadała wiedzę o faktycznym przebiegu zatrudnienia swej córki w okresie objętym wnioskiem, czego nie ujawniła. Skarżącej znane jest od roku 2009 uzasadnienie decyzji Dyrektora Agencji

nr [...] oraz decyzji Prezesa ARiMR nr [...] r., zatem miała ona świadomość otrzymywania renty strukturalnej wyłącznie na skutek niezakończonego postępowania sądowego w sprawie prawa do renty strukturalnej. W tej sytuacji obowiązkiem skarżącej było wykazanie zainteresowania przewlekłym prowadzeniem postępowania skargowego. Zatem jeżeli nawet przyjąć, że wypłata renty strukturalnej oraz decyzje o zmianie wysokości renty strukturalnej po wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji nr [...] nastąpiły w wyniku błędu organu, to z pewnością skarżąca mogła ten błąd wykryć. W sprawie nie znajduje także zastosowania art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, gdyż skarżąca nie działała w dobrej wierze. Ponadto, skarżąca składając wniosek

o przyznanie renty strukturalnej podpisała oświadczenie, że podane we wniosku dane są zgodne z prawdą, przy czym wiedziała, że jej córka w okresie 3 lat przed złożeniem wniosku podlegała ubezpieczeniu w ZUS a nie KRUS, a zatem miała świadomość, że informacje złożone wraz z wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej nie odpowiadają rzeczywistemu stanowi faktycznemu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 140 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. przez brak odniesienia się do zarzutu odwołania wskazującego na naruszenie wydaną przez organ I instancji decyzją art. 8 K.p.a. zasady pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa w powiązaniu

z konstytucyjną zasadą demokratycznego państwa prawnego wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP poprzez zobligowanie do zwrotu świadczenia, pomimo wydania przez organ na przestrzeni lat 2009-2014 decyzji o zmianie renty strukturalnej;

2. błędne ustalenie, że skarżąca nie działała w dobrej wierze, nie zaistniał błąd po stronie organu, a tym samym, że nie nastąpiło naruszenie art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 i art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009, podczas gdy zapadały kolejne decyzje o zmianie wysokości renty strukturalnej, a błąd nie mógł być wykryty przez rolniczkę, której skarga od decyzji odmawiającej przyznania renty strukturalnej nie była rozpoznawana przez blisko 6 lat i która w dobrej wierze miała prawo przypuszczać, że skoro otrzymuje decyzje o waloryzacji renty nawiązujące do decyzji o przyznaniu jej renty strukturalnej, to jest to efektem uwzględnienia jej skargi;

3. art. 6, art. 7, art. 9 i art. 12 K.p.a. przez przyjęcie w zaskarżonej decyzji, że to skarżąca miała obowiązek zainteresować się terminowością rozstrzygnięcia, a nie czyniąc tego nie działała w dobrej wierze, podczas gdy to nie obywatel a organ administracji ma działać wnikliwie i szybko, niezwłocznie załatwiać sprawy, wyczerpująco informować o okolicznościach prawnych i faktycznych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków i podejmować niezbędne czynności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2016.718 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." wskazał, że uwagi na oddalenie skargi na decyzję z 4 listopada 2009 r. wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z 2 czerwca 2015 r. sygn. akt V [...] zasadne jest ustalenie organu, że renta strukturalna wypłacona skarżącej została pobrana nienależnie. Zdaniem Sądu, bezzasadny jest zarzut skarżącej, że doszło do naruszenia art. 140 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. przez brak odniesienia się do zarzutu odwołania wskazującego na naruszenie wydaną przez organ I instancji decyzją art. 8 K.p.a. zasady pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa w powiązaniu

z konstytucyjną zasadą demokratycznego państwa prawnego wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP poprzez zobligowanie do zwrotu świadczenia, pomimo wydania przez organ na przestrzeni lat 2009-2014 szeregu decyzji o zmianie renty strukturalnej. Jak słusznie w tym zakresie wskazywał organ, skarżącej od roku 2009 było znane uzasadnienie decyzji Dyrektora Agencji nr [...] oraz decyzji Prezesa ARiMR nr 5/09 z 4 listopada 2009 r., miała więc świadomość otrzymywania renty strukturalnej wyłącznie na skutek niezakończonego postępowania sądowego

w sprawie prawa do renty strukturalnej. Zatem jeżeli nawet przyjąć, że wypłata renty strukturalnej oraz decyzje o zmianie wysokości renty strukturalnej po wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji nr 0238-2008-015066 nastąpiły w wyniku błędu organu, to z pewnością skarżąca mogła ten błąd wykryć i z tego względu art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009 oraz

art. 5 ust. 2 rozporządzenia nr 65/2011 nie mogły mieć zastosowania w sprawie.

Sąd I instancji uznał też za bezzasadny zarzut braku przyjęcia przez organ działania skarżącej w dobrej wierze. Skarżąca jako matka J. K. posiadała wiedzę, że jej córka w okresie 3 lat przed złożeniem wniosku podlegała ubezpieczeniu w ZUS a nie KRUS, a zatem mała świadomość, że informacje złożone wraz z wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej nie odpowiadają rzeczywistemu stanowi faktycznemu. Okoliczność związana z okresem ubezpieczenia w KRUS przez córkę skarżącej miała znaczenie przesądzające dla otrzymania prawa do renty strukturalnej. Nie sposób więc przyjąć, że okoliczność ta nie była przedmiotem analizy przez skarżącą i wyjaśnień z córką. O ile dobra wiara rolnika nie wynika wprost z dokumentacji dostępnej organowi, to jej wykazanie należy do beneficjenta.

Od powyższego wyroku skarżąca złożyła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wyrokiem z 24 maja 2017 r. II GSK 5538/16 NSA uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w K.. Sąd II instancji wskazał, że z zarzutów skargi kasacyjnej wynika, że istota sporu prawnego dotyczy zagadnienia ziszczenia się określonej przepisem art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004

z 21 kwietnia 2004 r. (art. 80 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009

z 30 listopada 2009 r. oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011

z 27 stycznia 2011 r.) przesłanki braku obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za okres od stycznia 2008 r. do marca 2015 r.,

a mianowicie braku możliwości wykrycia przez stronę dokonania (dokonywania) płatności na skutek błędu organu.

Sąd I instancji w ślad za organem administracji przyjął, że o braku ziszczenia się w okolicznościach rozpatrywanej sprawy omawianej przesłanki, wnioskować należy - między innymi - na tej podstawie, że już składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej strona skarżąca, z oczywistych wręcz względów musiała posiadać wiedzę, że jej córka - na rzecz której doszło do przekazania gospodarstwa rolnego - nie spełniała przewidzianych prawem wymogów do jego przejęcia w zamian za rentę strukturalną, a mimo to wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej prawa do renty strukturalnej. W ocenie NSA stanowisko to nie uwzględnia, że w sprawie

o przyznanie skarżącej prawa do renty strukturalnej ocena spełniania przez przejmującego gospodarstwo rolne wymienionego wymogu wynikającego z § 7 ust. 1 pkt 1 lit. b) w związku z ust. ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi z 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego programem Rozwoju Obszarów Wiejskich, była dokonywana na podstawie dołączonego w ślad za wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej zaświadczenia KRUS z 24 lipca 2007 r. i stanowiącej podstawę jego wydania decyzji KRUS

z dnia 23 lipca 2007 r. Jakkolwiek faktem jest, że w przeciwieństwie do decyzji administracyjnej, zaświadczenie - zważywszy na jego charakter i funkcje - nie wiąże organu i może być zawsze uchylone lub zmienione w sytuacji, gdy dojdzie do zmiany faktów lub stanu prawnego () ..., to jednak nie można tracić z pola widzenia tego, że wydawane jest ono przez uprawniony organ na podstawie posiadanych już danych na żądanie osoby o nie się ubiegającej, potwierdzając określone fakty lub stan prawny mający znaczenie dla adresata podczas ustalania jego praw i obowiązków określonych uprzednio indywidualnym aktem prawnym albo opartych na akcie generalnym. W rekapitulacji przedstawionych uwag NSA uznał podejście Sądu I instancji za dowolne, a przez to i wadliwie. Bez należytego uwzględnienia

i rozważenia omawianej okoliczności nie sposób jest twierdzić, że już na etapie składania wymienionego wniosku strona manifestowała zamiar i wolę, których treść nie korespondowała z przepisami obowiązującego prawa, co miałoby w konsekwencji nie pozostawać bez wpływu na ocenę odnośnie do możliwości wykrycia przez nią błędu organu, a więc braku zaistnienia przesłanki, o której mowa w przywołanej na wstępie regulacji unijnej. Jednocześnie NSA wskazał kiedy można stwierdzić, że dana osoba jest w złej wierze.

W podobny sposób NSA ocenił również argument, że o istnieniu możliwości wykrycia błędu organu należało wnioskować na podstawie treści uzasadnienia decyzji z 4 listopada 2009 r., która znana była stronie, a ponadto i na tej podstawie, że - jak ujął to Sąd - strona miała "świadomość otrzymywania renty strukturalnej wyłącznie na skutek nie zakończonego postępowania sądowego w sprawie prawa do renty strukturalnej:", a w związku z tym, że wystąpiła ona do sądu administracyjnego ze skargą na wymienioną decyzję, to jej obowiązkiem było "[...] wykazanie zainteresowania przewlekłym prowadzeniem postępowania skargowego". Sąd II instancji wskazał, że w sytuacji gdy na gruncie przywołanej regulacji prawodawca unijny operuje pojęciem "zwykłych okoliczności", jako dopełnieniem opisu sytuacji objętej hipotezą normy prawnej dekodowanej z wymienionych unormowań prawnych, to za uzasadniony uznać należałoby wniosek, że ocena wystąpienia przesłanki nimi określonej nie dość, że nie może pomijać wymienionego elementu, to również wymaga analizy, a następnie oceny, czy dane okoliczności występujące w sprawie mają wskazany charakter, a ponadto czy nie towarzyszą im - albo czy nie występują jako wyłączne - inne jeszcze okoliczności, które wymienionego charakteru jednak nie posiadają. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby wskazana kwestia stanowiła przedmiot jakiejkolwiek analizy Sądu I instancji i to w sytuacji, gdy potrzebę jej podjęcia i wnikliwego rozważenia uzasadniał stan faktyczny rozpatrywanej sprawy, którego Sąd ten przecież nie zakwestionował.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że istotnym elementem stanu faktycznego było to, że mimo wydania we wznowionym postępowaniu ostatecznej decyzji z 4 listopada 2009 r., którą uchylono decyzję z dnia 6 czerwca 2008 r.

i odmówiono przyznania stronie renty strukturalnej, wymienione świadczenie było skarżącej konsekwentnie i regularnie wypłacane przez organ aż do kwietnia 2015 r., z uwzględnieniem corocznej waloryzacji jego wysokości. Organ prowadził inne jeszcze postępowania administracyjne, a mianowicie postępowania, w których

w oparciu o pierwotnie wydaną (i następnie uchyloną) decyzję o przyznaniu prawa do renty strukturalnej wydał (aż) siedem decyzji waloryzujących wymienione świadczenie. Sąd I instancji nie wziął pod uwagę również i tego, że wypłata środków następująca po uchyleniu pierwotnie wydanej w sprawie decyzji i odmowie przyznania prawa do renty strukturalnej, nie sprowadzała się wyłącznie do technicznych czynności przekazywania środków finansowych na rachunek strony. Skarżąca uczestniczyła bowiem, jako strona w postępowaniach administracyjnych,

w rezultacie których wydano wymienione decyzje waloryzujące świadczenie, realizując następnie jego wypłatę w nowej już wysokości.

Niezależnie od dotychczas przedstawionych argumentów, stanowisku Sądu I instancji eksponującemu, że obowiązkiem skarżącej było wykazanie zainteresowania przewlekłym prowadzeniem postępowania w sprawie z jej skargi na decyzję

z [...] r., NSA przeciwstawił argument z ustaleń WSA w W., który wyrokiem z [...] r., w sprawie sygn. akt [...] oddalił skargę strony na wymienioną decyzję. Ustalenia te stanowią bowiem istotny element kontekstu rozpatrywanej sprawy. Mianowicie, z części sprawozdawczej uzasadnienia tego wyroku wynika, że akta sprawy administracyjnej zaginęły i musiały zostać odtworzone, zaś mimo prób ustalenia dokładnej daty doręczenia skarżącej decyzji

z [...] r. i daty złożenia skargi do organu, nie udało się tego uczynić,

w związku z czym WSA w W. uznał za konieczne przyjęcie, że skarga ta została złożona w terminie i rozpoznał skargę przesłaną wraz z aktami administracyjnymi i odpowiedzią na skargę w dniu [...] r. Według NSA zaginięcie akt administracyjnych, ich odtworzenie, a następnie przesłanie przez organ wraz z odpowiedzią na skargę do sądu administracyjnego dopiero [...] r., a więc okoliczność przez stronę niezawiniona oraz niezależna od niej - wbrew stanowisku Sądu I instancji - ze swej istoty nie mogła stanowić przesłanki wnioskowania o braku zainteresowania strony wynikiem, zwłaszcza zaś tempem prowadzenia zainicjowanego przez nią postępowania w sprawie kontroli zgodności

z prawem decyzji z [...] r., ani też nie mogło stanowić podstawy sugestii, że czas trwania wymienionego postępowania w relacji do (niezasadnie) zarzucanej stronie pasywności nie mógł pozostawać bez wpływu na ocenę odnośnie do braku zaistnienia w rozpatrywanej sprawie przesłanki braku obowiązku zwrotu nienależnej płatności.

Przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji, NSA polecił uwzględnić przedstawione argumenty oraz formułowane na ich podstawie oceny prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Stosownie do treści art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei po myśli art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – dalej: "P.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (dotyczącym skargi na indywidualną interpretację podatkową a zatem niemającym zastosowania w niniejszej sprawie).

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie była decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w K. z [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. z 16 listopada 2015 r. o ustaleniu H. Ś. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 97 084,82 zł.

Na wstępie należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. rozpoznaje sprawę po raz kolejny, po uchyleniu wcześniejszego wyroku z 21 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Ke 193/16 przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z

24 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 5538/16.

W związku z tym kluczowe znaczenie ma przepis art. 190 P.p.s.a., według którego sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, jak i prawo procesowe. Nie obejmuje natomiast co do zasady ocen dotyczących stanu faktycznego. Jeżeli zatem Sąd II instancji uchylił w całości pierwotny wyrok sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, to Sąd ten ma obowiązek rozpoznać ją w całości uwzględniając ocenę prawną wyrażoną przez Sąd kasacyjny we wskazanym zakresie (por. wyrok NSA z dnia 14 maja 2015 r., II FSK 68/14, dostępny na stronie internetowej:orzeczenia.nsa.gov.pl).

Poza sporem jest, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją z 25 marca 2008 r. przyznał H. Ś. od grudnia 2010 r. do maja 2018 r. rentę strukturalną w wysokości 1791,00 zł za każdy miesiąc. Płatności przyznane powyższą decyzją zostały waloryzowane i realizowane na rachunek bankowy skarżącej w łącznej kwocie 97 084,82 zł.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy, zważywszy na istotę sporu zakreślonego zarzutami skargi oraz wytycznymi zawartymi w wyroku NSA, istotna jest kwestia ziszczenia się określonej przepisem art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 80 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 oraz

art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 z 27 stycznia 2011 r.) - przesłanki braku obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za okres od stycznia 2008 r. do marca 2015 r., a mianowicie braku możliwości wykrycia przez stronę dokonania (dokonywania) płatności na skutek błędu organu.

Zważywszy zatem na granice przedmiotowe niniejszego postępowania wyznaczone treścią ww. przepisów rozporządzeń unijnych uznać należy zasadność zarzutów skargi odnoszących się do naruszenia art. 6, 7, 8, 9 i 12 K.p.a. Argumentacja skargi w tym zakresie wskazuje na błędne ustalenia: istnienia obowiązku zwrotu świadczenia, pomimo wydania przez organ na przestrzeni lat 2009-2014 decyzji o zmianie renty strukturalnej; że skarżąca nie działała w dobrej wierze; że nie zaistniał błąd po stronie organu, a tym samym, iż nie nastąpiło naruszenie art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 i art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009, podczas gdy zapadały kolejne decyzje o zmianie wysokości renty strukturalnej, a błąd nie mógł być wykryty przez rolniczkę, której skarga od decyzji odmawiającej przyznania renty strukturalnej nie była rozpoznawana przez blisko 6 lat i która w dobrej wierze miała prawo przypuszczać, że skoro otrzymuje decyzje o waloryzacji renty nawiązujące do decyzji o przyznaniu jej renty strukturalnej, to jest to efektem uwzględnienia jej skargi.

Przechodząc do oceny merytorycznej zaskarżonej decyzji w kontekście zarzutów skargi, odwołać się należy do oceny prawnej wyrażonej w wyroku NSA.

Jak wynika z uzasadnienia wyroku NSA, zakwestionowane zostało stanowisko organów administracji, że o braku ziszczenia się w okolicznościach rozpatrywanej sprawy omawianej przesłanki, wnioskować należy - między innymi - na tej podstawie, że już składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej skarżąca, z oczywistych wręcz względów musiała posiadać wiedzę, że jej córka - na rzecz której doszło do przekazania gospodarstwa rolnego - nie spełniała przewidzianych prawem wymogów do jego przejęcia w zamian za rentę strukturalną, a mimo to wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej prawa do renty strukturalnej. Zgodnie z tezą wyroku NSA, Sąd wskazuje, że organy ponownie rozstrzygając niniejszą sprawę, przy ocenie powyższej kwestii uwzględnią - stosownie do art. 153 P.p.s.a. - charakter i funkcję zaświadczenia KRUS z 24 lipca 2007 r. i stanowiącej podstawę jego wydania decyzji KRUS z dnia 23 lipca 2007 r. wskazującego o spełnieniu przez przejmującego gospodarstwo rolne wymogu wynikającego z § 7 ust. 1 pkt 1 lit. b)

w związku z ust. ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia w/s rent strukturalnych. Jak wskazuje NSA w przeciwieństwie do decyzji administracyjnej, zaświadczenie takie o którym mowa nie wiąże organu i może być zawsze uchylone lub zmienione w sytuacji, gdy dojdzie do zmiany faktów lub stanu prawnego () ..., to jednak nie można tracić z pola widzenia tego, że wydawane jest ono przez uprawniony organ na podstawie posiadanych już danych na żądanie osoby o nie się ubiegającej, potwierdzając określone fakty lub stan prawny mający znaczenie dla adresata podczas ustalania jego praw i obowiązków określonych uprzednio indywidualnym aktem prawnym albo opartych na akcie generalnym. Organy będą mieć zatem na uwadze, że bez należytego uwzględnienia i rozważenia omawianej okoliczności nie sposób jest twierdzić, iż już na etapie składania wymienionego wniosku strona manifestowała zamiar i wolę, których treść nie korespondowała z przepisami obowiązującego prawa, co miałoby w konsekwencji nie pozostawać bez wpływu na ocenę odnośnie do możliwości wykrycia przez nią błędu organu, a więc braku zaistnienia przesłanki, o której mowa w przywołanej na wstępie regulacji unijnej. Analiza zaskarżonej decyzji wskazuje na ewidentny brak należytego uwzględnienia i rozważenia omawianej okoliczności, co w konsekwencji doprowadziło do dowolnego a zarazem przedwczesnego formułowania wniosku co do możliwości wykrycia przez skarżącą błędu organu, a więc braku zaistnienia przesłanki, o której mowa w przywołanych na wstępie przepisów unijnych.

W podobny sposób, zgodnie z wytycznymi NSA, ocenić należy również argument, że o istnieniu możliwości wykrycia błędu organu należało wnioskować na podstawie treści uzasadnienia decyzji z [...] r., która znana była stronie, a ponadto i na tej podstawie, że - jak twierdzi organ - strona miała "świadomość otrzymywania renty strukturalnej wyłącznie na skutek nie zakończonego postępowania sądowego w sprawie prawa do renty strukturalnej:", a w związku z tym, że wystąpiła ona do sądu administracyjnego ze skargą na wymienioną decyzję, to jej obowiązkiem było "[...] wykazanie zainteresowania przewlekłym prowadzeniem postępowania skargowego". W tej sytuacji, mając na uwadze brzmienie przywołanej regulacji unijnej, ocena wystąpienia przesłanki nimi określonej nie może pomijać tzw. "zwykłych okoliczności", a następnie wymaga analizy i oceny, czy dane okoliczności występujące w sprawie mają wskazany charakter, a ponadto czy nie towarzyszą im - albo czy nie występują jako wyłączne - inne jeszcze okoliczności, które wymienionego charakteru jednak nie posiadają. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby wskazana kwestia stanowiła przedmiot jakiejkolwiek analizy organu poza stwierdzeniem faktu znajomości u strony treści decyzji z [...] r. uchylającej decyzję o przyznaniu renty strukturalnej i odmawiającej jej przyznania.

Organy były zobligowane do wnikliwego rozważenia i oceny zaistnienia "zwykłych okoliczności", na co wskazywał stan faktyczny rozpatrywanej sprawy, który w kwestii wydania decyzji z [...] r., przecież nikt nie zakwestionował.

A przeprowadzenie tej oceny było konieczne zwłaszcza, gdy mimo wydania we wznowionym postępowaniu ostatecznej decyzji z [...] r., którą uchylono decyzję z dnia [...] r. i odmówiono przyznania stronie renty strukturalnej, wymienione świadczenie było skarżącej konsekwentnie i regularnie wypłacane przez organ aż do kwietnia 2015 r., z uwzględnieniem corocznej waloryzacji jego wysokości. Poza sporem jest bowiem fakt, że organ prowadził inne jeszcze postępowania administracyjne, a mianowicie postępowania, w których w oparciu o pierwotnie wydaną (i następnie uchyloną) decyzję o przyznaniu prawa do renty strukturalnej wydał (aż) siedem decyzji waloryzujących wymienione świadczenie. Okoliczność ta powinna być, w ocenie Sądu wzięta pod uwagę w ponownym postępowaniu administracyjnym jak i ta, że wypłata środków następująca po uchyleniu pierwotnie wydanej w sprawie decyzji i odmowie przyznania prawa do renty strukturalnej, nie sprowadzała się wyłącznie do technicznych czynności przekazywania środków finansowych na rachunek strony. Skarżąca uczestniczyła bowiem, jako strona w postępowaniach administracyjnych, w rezultacie których wydano wymienione decyzje waloryzujące świadczenie, realizując następnie jego wypłatę w nowej już wysokości. Dlatego zrozumiały w kontekście powyższych faktów jest zarzut skargi wskazujący na naruszenie przez organ zasady zaufania do organów państwa (art. 8 k.p.a.), w sytuacji gdy strona napisała skargę i po jej wniesieniu ma waloryzowane 7 decyzjami rentę strukturalną, wypłacaną sukcesywnie.

Wymienione wyżej okoliczności obrazują sposób działania organu, polegający z jednej strony na odmowie przyznania renty strukturalnej, z drugiej zaś, na ,,realizacji" uprawnień strony ,,wynikających" z uchylonej już decyzji oraz ,,wykonywaniu obowiązku" waloryzowania (wciąż) wypłacanego stronie świadczenia rentowego w drodze decyzji waloryzujących równolegle z toczącym się do 2 czerwca 2015 r. postępowaniem sądowoadministracyjnym w sprawie ze skargi strony na decyzję z [...] r. Tak jak wskazuje NSA, okoliczności te będą wymagały oceny z punktu widzenia przywołanego powyżej elementu dopełniającego opis przesłanki braku obowiązku zwrotu nienależnej płatności, a mianowicie elementu ,,zwykłych okoliczności".

Wskazane okoliczności obrazujące sposób działania organów i w żaden sposób na co wskazuje analiza zaskarżonej decyzji, nie były przedmiotem jakiejkolwiek oceny organów w relacji do możliwości zaistnienia u strony usprawiedliwionego nimi przekonania o istnieniu uprawnienia do otrzymywania świadczenia. Przy ocenie tych okoliczności, organy naprawiając błędy swoich działań, uwzględnią brak stosownej wiedzy strony, a tym samym i jej rozeznania co do konsekwencji wynikających z zainicjowanego przez stronę postępowania sadowoadministracyjnego w sprawie skargi na decyzję z 4 listopada 2009 r. Zwłaszcza, że skarżąca, mimo istnienia takiej możliwości prawnej przewidzianej w art. 9 K.p.a., nie uzyskała od organu żadnej informacji o zaistniałych w jej sprawie okolicznościach faktycznych i prawnych dotyczących wątpliwości związanych z wypłacaną na jej rzecz rentą strukturalną. Działanie organów w zakresie braku informowania strony pozostawało w związku z naruszeniem zasady pogłębiania zaufania obywateli przewidzianej w art. 8 K.p.a. Stan faktyczny sprawy wskazuje zatem na naruszenie przez organy orzekające w sprawie, podstawowych zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 8 i art. 9 k.p.a., ze szkodą dla strony.

Przedstawione uwagi i formułowane na ich podstawie wnioski wskazują już w wystarczającym stopniu na nieprawidłowości zastosowania przez organ regulacji unijnej zawartej w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004,

art. 80 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, a także na krytyczną ocenę kontroli prawidłowości działania organu dokonywaną z punktu widzenia zasady wyrażonej w art. 7 k.p.a. (prawdy obiektywnej), a zwłaszcza zasady ustanowionej na gruncie

art. 8 k.p.a. (pogłębiania zaufania obywateli) i zasady ustanowionej w art. 2 Konstytucji (demokratycznego państwa prawnego).

Niezależnie od dotychczas przedstawionych argumentów, stanowisku organu, że obowiązkiem skarżącej było wykazanie zainteresowania przewlekłym prowadzeniem postępowania w sprawie z jej skargi na decyzję

z [...] r., zgodnie z sugestią NSA przeciwstawić należy argument z ustaleń WSA w W., który wyrokiem z [...] r., w sprawie sygn. akt V [...] oddalił skargę strony na wymienioną decyzję. Z części sprawozdawczej uzasadnienia tego wyroku wynika, że akta sprawy administracyjnej zaginęły i musiały zostać odtworzone, zaś mimo prób ustalenia dokładnej daty doręczenia skarżącej decyzji z 4 listopada 2009 r. i daty złożenia skargi do organu, nie udało się tego uczynić, w związku z czym WSA w W. uznał za konieczne przyjęcie, że skarga ta została złożona w terminie i rozpoznał skargę przesłaną wraz z aktami administracyjnymi i odpowiedzią na skargę w dniu 5 stycznia 2015 r. A więc powyższe okoliczności przez stronę niezawinione oraz niezależne od niej ze swej istoty nie mogły stanowić przesłanki wnioskowania o braku zainteresowania strony wynikiem, zwłaszcza zaś tempem prowadzenia zainicjowanego przez nią postępowania w sprawie kontroli zgodności z prawem decyzji z 4 listopada 2009 r. Nie mogły też stanowić podstawy sugestii, że czas trwania wymienionego postępowania w relacji do (niezasadnie) zarzucanej stronie pasywności nie mógł pozostawać bez wpływu na ocenę odnośnie do braku zaistnienia w rozpatrywanej sprawie przesłanki braku obowiązku zwrotu nienależnej płatności.

Ustalenia wynikające z prawomocnego wyroku WSA w W. stanowią zatem istotny element kontekstu rozpatrywanej sprawy i jednocześnie wskazują na zasadność zarzutu naruszenia przez organ, przy ocenie stanu faktycznego sprawy, art. 6, art. 7, art. 9 i art. 12 K.p.a. - przez przyjęcie w zaskarżonej decyzji, że to skarżąca miała obowiązek zainteresować się terminowością rozstrzygnięcia, a nie czyniąc tego nie działała w dobrej wierze. Podkreślić bowiem należy, że według

art. 12 i art. 9 K.p.a., to nie obywatel, a organ administracji ma działać wnikliwie

i szybko, niezwłocznie załatwiać sprawy, wyczerpująco informować o okolicznościach prawnych i faktycznych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków

i podejmować niezbędne czynności. Podczas gdy to organy, pomijając treść ww. przepisów K.p.a., przerzucają w całości na skarżącą obowiązek czuwania nad sprawnością i terminowością postępowania z jej skargi na decyzję z [...] r.

Ponownie rozpatrując skargę strony na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w K. decyzją z 7 stycznia 2016 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. z 16 listopada 2015 r. o ustaleniu H. Ś. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 97 084,82 zł. – Sąd przedstawił oceną prawną zaskarżonej decyzji, w całości realizując wiążące wytyczne zawarte w wyroku NSA z 24 maja 2017 r.

Ponownie rozpatrując sprawę o ustalenie kwoty nienależnej płatności organy będą mieć na uwadze art. 153 P.p.s.a. Zgodnie z którym: ocena prawna

i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ma to szczególne znaczenie w sprawie niniejszej, ponownie rozpoznawanej przez tutejszy Sąd, z uwagi na podjęte rozstrzygnięcie przez NSA

i związanie oceną prawną tam zawartą (art. 190 P.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę ponownie, organy uwzględnią i ocenią wszystkie okoliczności we wzajemnym powiązaniu w kierunku przedstawionym w uzasadnieniu wydanego wyroku, konieczne dla stwierdzenia czy zaistniały przesłanki co do braku obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za okres od stycznia 2008 r. do marca 2015 r., a mianowicie braku możliwości wykrycia przez stronę dokonania (dokonywania) płatności na skutek błędu organu.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku (pkt I) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135 P.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania w pkt II wyroku orzeczono w oparciu o art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2015.1800).