Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 663/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-07-14 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 245 par.1,3,4 ,art. 246 par.1 pkt 2)oraz art. 258 par.1 i par.2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2008 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Skarżąca H. W., reprezentowania w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez adwokata, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na wyżej oznaczoną decyzję w kwocie 13.977 zł złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że kwota wpisu sądowego od skargi jest dla niej bardzo wysoka, aktualnie pozostaje w separacji z mężem, na wychowaniu ma dwoje dzieci, z uwagi na swoją sytuację osobistą trudno jej podjąć pracę, środki otrzymywane od męża na dzieci, łącznie 1.500 zł, są skromne i pozwalają na poniesienie opłat za mieszkanie i utrzymanie dzieci.

W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedstawiła dokumenty, z których ponad wcześniej podane informacje wynika, że w stosunku do skarżącej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne dotyczące kwoty 2.386.463,49 zł. W treści pisma procesowego z dnia 18 maja 2014 r. skarżąca podała, że miesięczne wydatki jej gospodarstwa domowego zamykają się w kwocie 6.321 zł i obejmują między innymi raty spłaty kredytów bankowych zaciągniętych przez jej męża na dom w kwocie 2.600 zł, w latach 2012 i 2013 nie osiągnęła żadnego dochodu, nie może przedstawić historii rachunków bankowych z powodu ich zajęcia przez urząd skarbowy, natomiast koszty usług jej profesjonalnego pełnomocnika procesowego ponosi jej mąż. Nadto skarżąca przedstawiła kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającą między nią i jej mężem rozdzielność majątkową, którą, obok separacji, skarżąca tłumaczyła fakt nieprzedłożenia dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej jej męża.

W sprawie zważono, co następuje.

Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) cyt. wyżej ustawy).

Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie.

Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środ-ków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania.

W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie czę-ściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś oce-na ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów sądowych oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny.

Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywi-stego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, do-datkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu mająt-kowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca w sposób lako-niczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła, mimo wezwania i przedłużenia na jego wniosek terminu do jego wykonania, informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych przez skarżącą oświadczeń i dokumentów.

Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz na podstawie doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, tj., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny.

Wskazać trzeba, że z oświadczenia strony skarżącej wynika, że ponosi ona miesięcznie wydatki na utrzymanie siebie i dzieci w kwocie 3.721 zł, mimo że do jej dyspozycji – zgodnie z jej oświadczeniem – pozostaje kwota 1.500 zł. Oznacza to, że skarżąca posiada źródła pozyskiwania środków pieniężnych inne niż wskazane w uzasadnieniu jej wniosku, tj. kwoty pieniężne przekazywane przez jej męża na utrzymanie ich dzieci. Bez względu na źródło pochodzenia dodatkowych kwot pieniężnych wykazana wyżej rozbieżność między kwotami posiadanymi i wydatkowanymi powoduje, że niemożliwe jest przyjęcie wykazania przez wnioskodawcę w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości jego sytuacji majątkowej. Szczególne znaczenie w tym zakresie ma wykazanie sytuacji majątkowej męża skarżącej i jego możliwości wsparcia finansowego skarżącej w ponoszeniu przez nią kosztów sądowych. Nie może bowiem odnieść zamierzonego skutku argumentacja w zakresie wyłączenia ustroju małżeńskiej wspólności majątkowej między skarżącą i jej mężem. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie zniosło bowiem obowiązku wynikającego z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.), który nakazuje obojgu małżonkom przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny, według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. Wedle art. 23 zd. 2 tego Kodeksu małżonkowie są obowiązani między innymi do wzajemnej pomocy i do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. W tej sytuacji nawet istnienie takiej rozdzielności nie zwalnia małżonków z obowiązku łożenia na utrzymanie współmałżonka, który znajduje się w gorszej sytuacji materialnej, w tym np. nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Dodatkowo, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 Kodeksu). Dlatego pomoc materialna udzielana przez męża i żonie oraz jej sytuacja materialna są także brane pod uwagę przy ocenie jej zdolności ponoszenia kosztów sądowych. Powyższe stwierdzenia mają tym większe znaczenie w sprawie, że mąż skarżącej przekazuje jej środki pieniężne na utrzymanie jej oraz jej dzieci oraz płaci za usługi występującego w sprawie adwokata. Uzasadnione jest zatem przyjęcie, że skarżąca korzysta i może nadal korzystać z pomocy materialnej udzielanej przez jej męża i to również w zakresie ciężarów finansowych wynikających z inicjowania przez nią postępowania sądowoadministracyjnego .

Istotne znaczenie dla oceny wykazania podstaw przyznania prawa pomocy ma również fakt, że strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie m. in. wpisu sądowego od skargi. Ocena ta pozostaje aktualna także przy uwzględnieniu faktu ponoszenia kosztów tego zastępstwa procesowego ze środków męża skarżącej. Kwoty pieniężne pochodzące z tego samego źródła mogą bowiem zostać przeznaczone na ponoszenie kosztów sądowych w sprawie, w tym wpisu sądowego od skargi.

W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie po-stępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania H.W. prawa pomocy.