Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1055/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 122, art. 187 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędziowie NSA Anna Robotowska Krystyna Anna Stec (spr.) Protokolant Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej L. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 1 marca 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 17/12 w sprawie ze skargi L. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz L. P. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 marca 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 17/12, oddalił skargę L. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2011 r. w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, z następującym uzasadnieniem.

L. P. (dalej: skarżący, wnioskodawca) wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wniosek skarżący uzasadnił trudną sytuacją materialną i finansową swojej rodziny. Wyjaśnił, że zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej z powodów ekonomicznych od niego niezależnych doprowadziło do całkowitej nieściągalności składek, przy jednoczesnym braku jakiegokolwiek majątku, z którego można egzekwować należności.

Decyzją z dnia [...] września 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności w łącznej kwocie 30.926,31 zł.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy ZUS decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. utrzymał w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu podniesiono, że w przypadku skarżącego nie zachodzi żadna z okoliczności pozwalających na uznanie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, wobec czego nie zachodzi możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej: u.s.u.s.). Organ stwierdził nadto, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.), jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ wskazał, że wnioskodawca wraz z żoną R. K., prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, w którym zamieszkują razem z trójką małoletnich dzieci. Skarżący posiada orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy ważne do dnia [...] listopada 2012 r. i pobiera z tego tytułu świadczenie rentowe w wysokości 677,40 zł brutto miesięcznie. Ze świadczenia tego prowadzona jest skuteczna egzekucja i dokonywane są potrącenia w wysokości 169,35 zł. Organ podniósł, że skarżący, powołując się na majątkową umowę małżeńską, ustanawiającą rozdzielność majątkową, wyjaśnił, iż wszelkie wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego i utrzymaniem dzieci ponosi małżonka, natomiast on sam utrzymuje się z renty, a wcześniej również z pożyczek zaciąganych u osób trzecich. W związku z tym nie posiada żadnego majątku ani wierzytelności, natomiast ma liczne zobowiązania wobec banków i kontrahentów, a także wobec sądu z tytułu nieuregulowanych kosztów sądowych.

Mając na uwadze powyższe okoliczności organ stwierdził, że regulowanie obciążających zobowiązań publicznoprawnych będzie pewnym utrudnieniem w zaspokajaniu potrzeb skarżącego i rodziny, jednakże art. 28 ust. 3a u.s.u.s. uprawnia do uznaniowego wyrażenia zgody na umorzenie należności z tytułu składek. Rozstrzygając wniosek o umorzenie zaległości należy mieć bowiem na uwadze zarówno dbałość o ważny interes strony, jak też fakt, że umorzenie jest nadzwyczajną formą wygaśnięcia wymagalnych należności z tytułu składek i stanowi odstępstwo od określonej w art. 2a u.s.u.s. zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę na powyższą decyzję stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie prawidłowo ustalono, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności w konsekwencji czego nie zaistniała prawna możliwość umorzenia zadłużenia w oparciu o kryterium określone w art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

W dalszej części uzasadnienia Sąd I instancji wskazał na treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s., wprowadzającego możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sąd podniósł, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie powołanego przepisu rozpatrywanego w związku z § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., również istnieje uznanie administracyjne przysługujące organowi. Wobec czego nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje ZUS do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności, w sytuacji gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Sąd I instancji podniósł, że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego obejmuje przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Zaskarżonej decyzji nie ocenia się zaś pod kątem jej celowości czy słuszności.

W ocenie Sądu I instancji, w rozpoznawanej sprawie nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego, bowiem organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy oraz wyraźnie wskazał konkretne okoliczności faktyczne, jakie złożyły się na odmowę umorzenia należności. Sąd wskazał, że w zaskarżonej decyzji wyjaśniono, iż ustanowienie rozdzielności majątkowej, w świetle art. 23 i 24 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie uchybia prawom i obowiązkom wynikającym z zasad obowiązujących w stosunkach rodzinnych, a w szczególności obowiązkom wspólnego rozstrzygania o istotnych sprawach rodziny, wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny. Zdaniem Sądu I instancji, w okolicznościach niniejszej sprawy zasadnie wywiedziono, że skarżący nie przedstawił dokumentów, które całościowo obrazują jego sytuację majątkową, w tym jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość opłat i wydatków ponoszonych w związku z prowadzeniem i utrzymywaniem gospodarstwa domowego. Ponadto nawet w przybliżonej wysokości nie określono chociażby dochodów osiąganych przez żonę. W związku z powyższym za niezasadny Sąd uznał zarzut pominięcia jako dowodu aktu notarialnego ustanawiającego rozdzielność majątkową małżonków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał również, że skarżącego poinformowano o prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, zapewniając mu tym samym możliwość czynnego kształtowania stanu faktycznego poprzez prawo żądania przeprowadzenia dowodów, w tym z dokumentów potwierdzających wysokość opłat i wydatków ponoszonych w związku z prowadzeniem i utrzymywaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów określających wysokość dochodów osiąganych przez małżonkę. Sąd stwierdził, że z uprawnienia tego skarżący nie skorzystał.

Reasumując Sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, bowiem organy, wydając decyzję, nie naruszyły zasady ochrony słusznego interesu skarżącego, zasady zaufania obywateli do organów państwa, czy też zasady przekonywania. Odnosząc się zaś do argumentacji skarżącego, wskazującej na zmianę okoliczności istotnych dla sprawy po wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia (tj. wniesienie pozwu rozwodowego przez małżonkę) Sąd stwierdził, że każda zmiana okoliczności faktycznych - w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej - może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości, gdyż odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej.

L. P. skargą kasacyjną zaskarżył powyższy wyrok i wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym wynagrodzenia radcy prawnego, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzucono naruszenie:

1. prawa materialnego - art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS z 31 lipca 2003 r., polegającym na bezzasadnej odmowie zastosowania wymienionych przepisów w niniejszej sprawie na skutek błędnego przyjęcia braku związku ustalonych dowodów z wymienionymi przepisami;

2. przepisów postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., polegającym na zaniechaniu Sądu I instancji stwierdzenia naruszenia przez ZUS przepisów postępowania w procesie oceny istniejących dowodów w sprawie oraz sporządzeniu wadliwego, zawierającego wewnętrzną sprzeczność, uzasadnienia zaskarżonego wyroku w części dotyczącej istnienia przesłanek ustawowych, umożliwiających umorzenie składek ubezpieczeniowych

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd I instancji nie rozważył przesłanek przewidujących możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., odnośnie konkretnych dowodów zebranych w rozpoznawanej sprawie. Sąd nie przytoczył bowiem żadnego dowodu przedstawionego przez stronę (również w piśmie z dnia [...] stycznia 2012 r.), w celu wykazania istnienia przesłanek umożliwiających umorzenie nieopłaconych składek. Strona wnosząca skargę kasacyjną kategorycznie sprzeciwiła się zatem twierdzeniu, że nie przedstawiono żadnych dokumentów, które całościowo obrazują sytuację majątkową. Dokument taki stanowiło bowiem oświadczenie strony o stanie rodzinnym i majątkowym, dołączone do wniosku z dnia [...] lipca 2011 r. o umorzenie należności oraz pozostałe załączniki do tego wniosku, jak też zgłoszone w toku postępowania dowody, np. na zakup lekarstw.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano ponadto, że w sprawie organy naruszyły zasadę prawdy obiektywnej, tj. art. 122 Ordynacji podatkowej oraz zasadę zupełności postępowania dowodowego, tj. art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej.

Zdaniem skarżącego, szczegółowa analiza uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia nie wyjaśnia, czy zdaniem Sądu I instancji – w świetle dowodów uznanych przez organ za prawidłowe - zostało wykazane, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżący jest, czy też nie jest w stanie opłacić zaległych składek w łącznej wysokości 30.926,31 zł. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia tym samym wymogów ustawowych, uniemożliwiając sądowi kasacyjnemu oraz stronom skontrolowanie toku rozumowania Sądu I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku zasługiwał na uwzględnienie, mimo iż nie wszystkie podstawy, na których skargę kasacyjną oparto, można uznać za usprawiedliwione.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, przesłanki której określa art. 183 § 2 p.p.s.a. Zasadność wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku rozważana była zatem w kontekście postawionych Sądowi I instancji zarzutów. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, że przedmiotem oceny mogą być jedynie te zarzuty kasacyjne, które strona sformułowała i uzasadniła zgodnie z wymogami prawnymi wynikającymi z art. 174 i art. 176 p.p.s.a.

Art. 174 p.p.s.a. wskazuje możliwy zakres podstaw zaskarżenia skargą kasacyjną orzeczeń wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zgodnie z nim skargę kasacyjną można oprzeć na: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Odnosząc się do sformułowanego w podstawach kasacyjnych zarzutu naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazać wypada, że uchybienie prawu materialnemu poprzez niewłaściwe zastosowanie – bo taki właśnie zakres naruszenia został w rozpoznawanej sprawie zarzucony - polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, względnie że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto’ pod hipotezę określonej normy prawnej (v. postanowienie SN z dnia 15 października 2001 r., sygn. akt I CKN 102/99).

Brzmienie przytoczonych regulacji jednoznacznie wskazuje zatem, że do umorzenia należności z tytułu składek może dojść tylko wówczas, gdy spełnione zostaną określone prawem przesłanki. Według ogólnej reguły, wymogiem umorzenia należności jest ich "całkowita nieściągalność", w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W przypadku zaś ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, brak "całkowitej nieściągalności" nie jest konieczny. W tej sytuacji umorzenie należności jest bowiem możliwe także w razie zaistnienia "uzasadnionych przypadków", o czym stanowi powołany powyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Te "uzasadnione przypadki" dookreśla zaś § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Zgodnie z ust. 1 tego paragrafu Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że niewątpliwie Sąd I instancji - orzekając w sprawie ze skargi na decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia - zobowiązany był w uzasadnieniu swego orzeczenia przedstawić przyjęty przy wyrokowaniu stan faktyczny sprawy, stosowny do przytoczonych unormowań. Należy zauważyć, że ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organy nie zostały wyraźnie przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, ani też Sąd nie dokonał ich prawidłowej analizy w zestawieniu z normą prawną warunkującą umorzenie zaległych składek. Tymczasem, co wymaga podkreślenia na gruncie rozpoznawanej sprawy, Wojewódzki Sad Administracyjny ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym i nawet stwierdzenie przesłanek przewidzianych przepisami prawa nie obliguje organu do umorzenia należności.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku wskazuje nadto, że okoliczności przedstawione przez skarżącego w celu wykazania spełnienia przez niego przesłanek określonych powołanymi przepisami, były przedmiotem oceny wyłącznie z punktu widzenia granic uznania administracyjnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko to pozostaje w sprzeczności z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem odnoszącym się do uznaniowego charakteru kwestionowanych decyzji, a co za tym idzie również poglądem dotyczącym relacji pomiędzy spełnieniem przesłanek, a zastosowaniem uznania administracyjnego. W tym miejscu wskazać należy, że z uwagi na użyte w cytowanych przepisach sformułowanie: "należności /.../ mogą być umarzane", decyzjom w tym przedmiocie przypisuje się charakter decyzji uznaniowych. Organ administracji publicznej ma zatem możliwość dokonania wyboru podejmowanego rozstrzygnięcia. Jednakże - co istotne - organ może (a nie musi) uwzględnić wniosku o umorzenie należności z tytułu składek tylko i wyłącznie wówczas, gdy spełnione są ustawowe przesłanki (tzn. nieściągalność - art. 28 ust. 2 lub uzasadnione przypadki - art. 28 ust. 3a oraz § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.). W przypadku zaś, gdy ustawowe przesłanki możliwości umorzenia składek nie zaistnieją, organ nie ma żadnych podstaw prawnych do uwzględnienia złożonego wniosku. Odmowa umorzenia z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek nie następuje zatem na zasadzie uznania administracyjnego. Dopiero stwierdzenie, że przesłanki przemawiające za zastosowaniem instytucji umorzenia zostały spełnione przez stronę zobowiązaną, daje organowi możliwość podjęcia uznaniowej decyzji administracyjnej - umarzającej, lub odmawiającej umorzenia należności.

W związku z powyższymi rozważaniami Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w skardze kasacyjnej zasadnie podniesiono, iż uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia zaległych składek nie odnosi się do ustalania przesłanek ich umorzenia. Wobec tego, za trafny sąd kasacyjny uznaje zarzut nierozważenia przesłanek przewidujących umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w oparciu o art. 28 ust. 3a i § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W konsekwencji trafnie wskazano również, że uzasadnienie wyroku nie wyjaśnia, czy zdaniem Sądu I instancji - w świetle materiału dowodowego - strona skarżąca wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie zapłacić zaległych składek. Skoro zatem w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji nie przedstawił stanu faktycznego sprawy, uzasadniającego stwierdzenie spełnienia przesłanek umorzenia (v. uchwała 7 sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r. II FPS 8/09) – oparcie rozstrzygnięcia na prawie do uznania administracyjnego było, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - przedwczesne. W tym stanie rzeczy również ocena prawidłowości zastosowania w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. była przedwczesna.

Naczelny Sąd Administracyjny za zasadny uznał ujęty w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Według tej normy prawnej uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego poprzez zarzucenie naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo wówczas, gdy nie zawiera stanowiska odnośnie stanu faktycznego, przyjętego jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia – z którą to sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie (v. powołana powyżej uchwała 7 sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09), jak również, gdy uzasadnienie sądu I instancji sporządzone jest w sposób uniemożliwiający instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku (por. np.: wyrok NSA z 12 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1620/10; wyrok NSA z 5 kwietnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1002/11, bazaorzeczeń.nsa.gov.pl). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności, skoro uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie przedstawia stanowiska odnośnie stanu faktycznego, przyjętego jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia, zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jest trafny. Wskazać jednakże należy, że autor skargi kasacyjnej wadliwie powyższy zarzut powiązał z zarzutem naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Przepis ten stanowi bowiem, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję /.../ uchyla decyzję /.../ w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przywołana regulacja dotyczy zatem oceny przez Sąd I instancji prawidłowości zastosowania przepisów proceduralnych przez organ. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. - określając elementy uzasadnienia wyroku - jest zaś przepisem stosowanym przez sąd.

Odnosząc się do podniesionych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzutów naruszenia art. 122 oraz art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że przepisy tej ustawy nie znajdują zastosowania w postępowaniu wszczętym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. WSA nie mógł oceniać i nie oceniał ich zastosowania.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji zobligowany będzie do wnikliwej oceny ustaleń poczynionych przez organy, w szczególności co do tego, czy powołane przez skarżącego okoliczności faktyczne oraz przedstawione przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumenty, przytoczone dla uzasadnienia odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w ogóle zostały spełnione. Dopiero – jak już wskazano - po dokonaniu oceny tej kwestii, wniosek może być rozpoznany w granicach uznania administracyjnego.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 oraz art. 203 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.