Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 402/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1, art.39  ust. 1 i 2, art. 41
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Krupiński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Protokolant St. sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2015 r. sprawy ze skargi M. M. reprezentowanego przez kuratora J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez M. M., reprezentowanego przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 stycznia 2015 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Nysy z dnia 29 sierpnia 2014 r., nr [...], o odmowie przyznania zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu odzieży, leków, obuwia, artykułów czystości i higieny osobistej, artykułów spożywczych, bielizny oraz o odmowie przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2014 r. J. M. - działając jako kurator ubezwłasnowolnionego częściowo syna M. M., wystąpiła o przyznanie zasiłku celowego lub specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu odzieży, leków, obuwia, środków czystości i higieny osobistej, artykułów spożywczych oraz bielizny. Wyjaśniła, że M. M. jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do pracy, prowadzącą samodzielnie gospodarstwo domowe i nie dysponuje on jakimikolwiek środkami pieniężnymi za wyjątkiem zasiłku stałego, którego kwota jest ograniczona do 30%, gdyż pozostałe 70% przekazywane jest na pokrycie kosztów pobytu w domu pomocy społecznej. Nie wystarcza to jednak na zakup artykułów wskazanych we wniosku.

Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, działający z upoważnienia Burmistrza Nysy, opisaną na wstępie decyzją z dnia 29 sierpnia 2014 r. odmówił przyznania M. M. zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego we wnioskowanym zakresie. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 2, art. 8 ust. 1 i ust. 3, art. 39, art. 41 i art. 101 ust. 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182, z późn. zm. [obecnie Dz. U. z 2015 r., poz. 163 z późn. zm.] - zwanej dalej: "ustawą", "ustawą o pomocy społecznej"). W uzasadnieniu wyjaśnił, że od dnia 4 marca 2014 r. M. M. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w [...] (dalej: DPS), do którego skierowany został przez gminę Nysa na podstawie decyzji z dnia 25 lutego 2013 r. Kryterium dochodowe, ustalone zgodnie z art. 8 ustawy, na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823 - zwanego dalej rozporządzeniem), od spełnienia którego ustawodawca uzależnił przyznanie zasiłku celowego, wynosi dla M. M. 542 zł. Organ stwierdził, że wysokość zasiłku stałego przyznano stronie na mocy decyzji z dnia 15 maja 2014 r. w kwocie 529 zł, stąd dochodem strony w lipcu 2014 r. był zasiłek stały w wysokości 529 zł oraz zasiłek okresowy w kwocie 20,00 zł. Łącznie dochód wyniósł 549,00 zł i przekroczył kryterium dochodowe o 7,00 zł.

Organ stwierdził, że nie znalazł także przesłanek do przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. W tym zakresie wyjaśnił, że na podstawie notatki służbowej z dnia 13 sierpnia 2014 r. ustalono, iż M. M., jako podopieczny DPS, ma zapewnione całodobowe wyżywienie oraz bezpłatne usługi fryzjerskie dwa razy w tygodniu (strzyżenie i golenie). Ponadto jest pod stałą kontrolą lekarską (internistyczną i psychiatryczną) oraz systematycznie przyjmuje leki psychotropowe, które zapewnia DPS, natomiast obecnie nie posiada recept na leki zalecone przez lekarza specjalistę, które powinny być zrealizowane z posiadanych przez niego środków. Ustalono również, na podstawie pisma DPS z dnia 12 sierpnia 2014 r., że na koncie depozytowym M. M. jest zgromadzona kwota 1389,92 zł, do której ma on pełny dostęp. Organ uznał, że oznacza to, iż wnioskodawca posiada własne zasoby finansowe i jest w stanie z tych środków samodzielnie zaspokoić niezbędne potrzeby bytowe, takie jak zakup odzieży, obuwia, leków, artykułów spożywczych. Poza tym organ wskazał, że M. M. jest objęty systematyczną pomocą Ośrodka w postaci zasiłku stałego, okresowego oraz pokrywania kosztów utrzymania w DPS, gdzie ma zapewnione niezbędne potrzeby bytowe. Odnosząc się do celów i zasad przyznawania pomocy społecznej wyjaśnił, że osoby ubiegające się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony. Na organie nie ciąży bowiem obowiązek zaspokajania wszystkich potrzeb, a rodzaj, forma i rozmiar pomocy uzależnione są nie tylko od okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale także od możliwości finansowych Ośrodka. Końcowo organ wskazał na wysokość środków, jakimi dysponował na wypłatę zasiłków we wnioskowanym okresie oraz przedstawił sposób ich rozdysponowania.

Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem J. M. wniosła o zmianę decyzji, zastosowanie nadzwyczajnego trybu postępowania i zasądzenie na jej rzecz kosztów zastępstwa oraz zobowiązanie organu do doręczenia kompletnych akt. Zarzuciła organowi naruszenie czynności materialno – proceduralnej, bezpodstawnie pozbawiającej ubezwłasnowolnionego częściowo M. M. prawa do pomocy w formie zasiłku celowego przepisanego ustawą. W ocenie kuratora, organ w zaskarżonej decyzji powołał się na akty i okoliczności nie mające związku ze sprawą. W szczególności w kwestii posiadanych przez M. M. w depozycie środków organ winien był wskazać na jakie cele były one przeznaczone. Przyznała, iż wielokrotnie było wyjaśniane, że środki te są przeznaczone na zakup sprzętu w postaci telewizora i czajnika bezprzewodowego, do którego podopieczny DPS nie ma dostępu, w związku z czym nie mogą być one wykorzystane na inny cel. Wskazała, iż dużą wątpliwość budzi sposób naliczania kryterium dochodowego i wliczenie do dochodu jej podopiecznego zasiłku okresowego.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 23 stycznia 2015 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy powołał treść art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, ust. 3 i ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3 i ust. 4, art. 39 ust. 1 i 2 oraz 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej oraz wyjaśnił uznaniowy charakter specjalnego zasiłku celowego, przyznawanego w szczególnie uzasadnionych przypadkach pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. W tym zakresie, powołując się na orzecznictwo podkreślił, że beneficjenci tego świadczenia nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom wymaga zaistnienia wyjątkowych okoliczności. Nie oznacza to jednak, że przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu. Następnie Kolegium podało, że zgromadzony w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy wskazuje, że M. M. od marca 2013 r., przebywa w DPS. Stwierdziło, że jego dochód w miesiącu lipcu 2014 r., na który składa się zasiłek stały w wysokości 529 zł miesięcznie oraz zasiłek okresowy w wysokości 20,00 zł, stanowi łącznie 549 zł i przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące 542 zł. Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego i ocenił w sposób prawidłowy dowody zgromadzone w aktach sprawy, co uzasadniało podjęte rozstrzygnięcie. Kolegium zgodziło się z oceną, że posiadając w depozycie środki finansowe, strona jest w stanie samodzielnie zabezpieczyć zgłoszone potrzeby. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że wnioskodawca jest objęty systematyczną pomocą Ośrodka Pomocy Społecznej i ma zaspokojone przez DPS niezbędne potrzeby bytowe. Ponadto Gmina od marca 2013 r. ponosi także koszty utrzymania M. M. w DPS, w miesiącu lipcu 2014 r. był to koszt w wysokości 2108,21 zł. Wnioskodawca nie jest zatem pozostawiony bez jakiegokolwiek wsparcia finansowego. Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji zachował przewidziane prawem wymogi rzetelnego prowadzenia postępowania, a w szczególności dokładnie wyjaśnił stan faktyczny, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy istotny dla załatwienia wniosku strony. Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczącego błędnego ustalenia dochodu strony Kolegium stwierdziło, że zasiłek okresowy w kwocie 20 zł powinien być zaliczony jako dochód strony, zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Na skutek wniosku J. M. z dnia 1 lipca 2015 r., postanowieniem referendarza sądowego z dnia 7 lipca 2015 r., sygn. akt II SO/Op 27/15, przyznano M. M. prawo pomocy w formie ustanowienia radcy prawnego. Następnie, ustanowiony z urzędu pełnomocnik wystąpił do tut. Sądu z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 stycznia 2015 r. Wniosek ten został uwzględniony postanowieniem z dnia 21 września 2015 r.

W skardze pełnomocnik zarzucił naruszenie prawa materialnego: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 oraz art. 413 ust. 1 (winno być 41) ustawy poprzez błędną interpretację treści i znaczenia tych przepisów, polegającą na przyjęciu, że skarżącemu nie przysługuje pomoc we wnioskowanym zakresie i nie jest ona konieczna, a w niniejszej sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek dla przyznania specjalnego zasiłku celnego. Ponadto zarzucił naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a., poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i dowolną ocenę materiału dowodowego i przyjęcie, że skarżący jest osobą mogącą samodzielnie przezwyciężyć trudności życiowe. Wnosząc o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, bądź kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu, pełnomocnik skarżącego podniósł, że na szczególną uwagę zasługuje fakt, iż skarżący jest osobą legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Wywodził, że cierpi na zaburzenia osobowości organiczne wieloprzyczynowe, co uniemożliwia mu samodzielne egzystowanie w społeczeństwie. Tymczasem zarówno organ I jak i II instancji uznał, iż jest on w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wobec czego wsparcie ze środków pomocy społecznej jest mu zbędne. W ocenie pełnomocnika, stanowisko to nie zasługuje na aprobatę, gdyż skarżący nie jest w stanie sam polepszyć sobie poziomu życia. Pełnomocnik wyliczył, iż po odliczeniu odpłatności za pobyt w DPS skarżącemu pozostaje miesięcznie jedynie 178 zł, które po zaspokojeniu podstawowych potrzeb przeznaczał na zakup sprzętu RTV, do którego nie miał dostępu w DPS. Zaakcentował także, iż co prawda DPS zapewnia skarżącemu wyżywienie leki, opiekę lekarską, pranie odzieży, usługi fryzjerskie, ale na godny poziom życia mają również inne czynniki takie jak nowa odzież, obuwie, artykuły czystości i higieny osobistej. Zdaniem pełnomocnika nie sposób też uznać, iż w przypadku gdy kryterium dochodowe przekroczone zostało jedynie o 7,00 zł, to sytuacja materialna skarżącego jest na tyle dobra, że powinien samodzielnie przezwyciężyć trudności życiowe.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o odrzucenie skargi z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia, a w przypadku jego przywrócenia - o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647, z późn. zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) zwanej P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie narusza ona przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi i orzeczenie na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a.

W niniejszej sprawie ocenie Sądu poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu utrzymująca w mocy decyzję orzekającą o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego.

Odnosząc się do przedmiotu kontroli zauważyć w pierwszej kolejności trzeba, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej, która w art. 2 ust. 1 stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna służy wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). W myśl art. 3 ust. 2 ustawy, zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Na zasadzie art. 7 ustawy, pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, trudności w integracji cudzoziemców (...), trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej.

Z powołanych przepisów, ustalających ogólne zasady pomocy, wynika, że przyznanie pomocy społecznej jest zależne od oceny całokształtu sytuacji życiowej osoby bądź rodziny, a także od zasobu środków publicznych przeznaczanych na ten cel. Oznacza to, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, nawet jeśli jest ona związana z okolicznością mieszczącą się w katalogu określonym w art. 7 ustawy, nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej, będące dysponentami środków publicznych, przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej.

Skarżący, jako osoba niepełnosprawna i z tej przyczyny bierna zawodowo, a z uwagi na swoją niepełnosprawność wymagająca wsparcia osób trzecich w sprawach codziennych, niewątpliwie mieścił się w szeroko rozumianej kategorii osób uprawnionych do ubiegania się o przyznanie pomocy. W złożonym wniosku reprezentujący skarżącego kurator domagał się udzielenia pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego lub specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu odzieży, bielizny, obuwia, środków czystości i higieny osobistej, artykułów spożywczych oraz leków.

W świetle tak sprecyzowanego żądania w pierwszej kolejności dostrzec należy, że w myśl art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie tego rodzaju zasiłku, zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy, w każdym przypadku uzależnione jest jednak od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu nieprzekaraczajacego kwoty kryterium dochodowego, ustalonego w § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823), zwanego nadal rozporządzeniem. Oznacza to, że stwierdzenie, iż uzyskiwany przez wnioskodawcę dochód jest wyższy od ustalonego w rozporządzeniu kryterium dochodowego, bezwzględnie wyłącza możliwość przyznania pomocy w tej formie, niezależnie od zaistniałych trudności życiowych i istnienia "niezbędnej potrzeby bytowej", co obliguje organ do odmowy przyznania tego rodzaju świadczenia.

Odnosząc się do powyższej przesłanki wskazać należy, że skarżący jest w rozumieniu ustawy osobą samotnie gospodarującą. W myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia, prawo do zasiłku celowego przysługuje natomiast osobie samotnie gospodarującej wówczas, gdy jej dochód nie przekracza kwoty 542 zł. Stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych (pkt 1); składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach (pkt 2); kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (pkt 3). Na zasadzie art. 8 ust. 4 ustawy, do tak ustalonego dochodu nie wlicza się: jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego (pkt 1); zasiłku celowego (pkt 2); pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty (pkt 3); wartości świadczenia w naturze (pkt 4); świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych (pkt 5); dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego (pkt 6). Na tle tych przepisów stwierdzić przyjdzie, że konstruując pojęcie "dochodu", ustawodawca precyzyjnie wskazał składniki, jakie podlegają odliczeniu od dochodu stanowiącego podstawę przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, jak i te, które nie są do niego wliczane. Katalog wyłączeń jest katalogiem zamkniętym, co oznacza, że wszystkie inne składniki - poza wymienionymi przez ustawodawcę - podlegają wliczeniu do dochodu.

W kontekście powyższych rozważań prawnych oraz zgromadzonych dowodów stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organy obu instancji w sposób prawidłowy ustaliły, że dochód skarżącego w lipcu 2014 r., tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, wyniósł 549,00 zł i przekroczył o 7,00 zł wymagane kryterium dochodowe. Źródłem dochodu skarżącego w tym okresie był bowiem zasiłek okresowy przyznany w maju 2014 r. w kwocie 20,00 zł oraz zasiłek stały, który w lipcu 2014 r. ustalony został na kwotę 529 zł. Obydwa świadczenia te nie zostały wskazane w art. 8 ust. 4 ustawy jako wyłączone z dochodu, ustalanego zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy. Z tego też względu, odmowę przyznania skarżącemu zasiłku celowego, uznać należało za prawidłową. Skarżący nie spełnił bowiem koniecznego warunku przyznania tej formy pomocy w postaci uzyskiwania dochodu w wysokości nieprzekraczającej kwoty 542 zł.

Z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, złożony wniosek mógł zostać więc rozpatrzony wyłącznie pod kątem przyznania specjalnego zasiłku celowego, czyli formy pomocy uregulowanej w art. 41 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

W świetle przytoczonego przepisu, przyznawanie świadczenia w tej formie ma charakter wyjątkowy, gdyż nie muszą zostać spełnione ogólne kryteria otrzymania pomocy, w tym nie obowiązują limity dochodu określone w art. 8 ustawy. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego decyduje jedynie zaistnienie wyjątkowych okoliczności w sytuacji życiowej strony. Organ pomocy społecznej jest więc zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc pod kątem wystąpienia "przypadku szczególnie uzasadnionego". Zgodzić trzeba się ze stanowiskiem, iż z tej formy pomocy społecznej nie można wyprowadzać wniosku, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego jest obowiązkiem organu. Szczególne przypadki, o których mowa w art. 41 pkt 1 ustawy, muszą być wyraziste i odmienne od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego. Należy przyjąć, że specjalny zasiłek celowy winien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód wnioskodawcy przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a jednocześnie nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej (por. wyrok NSA z 2 kwietnia 2014 r., I OSK 615/13, LEX nr 1574679).

Odnotowania ponadto wymaga, że decyzja o przyznaniu pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w art. 41 ustawy zapis, że tego rodzaju zasiłek "może być przyznany" w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Uznanie administracyjne daje zatem organowi prawo do załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny oraz możliwości organu związane z posiadanymi uprawnieniami i środkami. Jednocześnie uznanie administracyjne oznacza, że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania świadczenia, świadczenie takie otrzyma, a także, że otrzyma je w oczekiwanej formie i wysokości. Jak zasadnie wskazano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, uznanie administracyjne pozwala organowi administracyjnemu na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe przy uwzględnieniu celów pomocy społecznej, możliwości finansowych organu oraz liczby osób wnioskujących o udzielenie tej formy świadczenia. Organ nie ma obowiązku spełnienia każdego żądania osoby ubiegającej się o pomoc, gdyż uwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych oznacza z jednej strony uwzględnienie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej świadczeniobiorcy, z drugiej zaś uwzględnienie możliwości finansowych organu pomocy (por. wyrok NSA z 2 sierpnia 2012 r., I OSK 407/12, LEX nr 1264795).

Działanie organu w sferze uznania administracyjnego powoduje też, że dokonywana przez Sąd kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, nie naruszając zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądowa w takich przypadkach obejmuje proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu czy wszechstronność oceny faktów. Dotyczy ona zatem jedynie tej części treści decyzji uznaniowej, która jest powiązana z kryteriami prawnymi, natomiast nie obejmuje tej części treści rozstrzygnięcia, która wiąże się z realizowaniem określonej polityki administracyjnego stosowania prawa (w rozumieniu celowości administracyjnej czy zasad słuszności w kształtowaniu treści decyzji), w ramach luzów decyzyjnych stworzonych przez podstawy decyzji uznaniowej (por. wyroki NSA z 8 maja 2015 r., OSK 2886/13; z 30 marca 2012 r., I OSK 115/12; z 20 kwietnia 2010 r., I OSK 130/10, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dokonując kontroli w tak określonych granicach, Sąd stwierdził, że rozstrzygając o odmowie przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego organy obu instancji, wbrew sformułowanym zarzutom skargi, dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie administracyjne, a więc zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Na tej podstawie prawidłowo uznały, że ustalone i uwzględnione okoliczności, mające wpływ na podjęte rozstrzygnięcie, uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu dochodzonego świadczenia.

Podkreślić trzeba, że organy szczegółowo przeanalizowały zarówno sytuację osobistą, jak i majątkową skarżącego. W tym celu zgromadzone zostały konieczne dowody, na podstawie których ustalono, że skarżący jest objęty systematyczną pomocą społeczną Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie w postaci zasiłku okresowego i stałego, a przez DPS w [...] ma zabezpieczone podstawowe potrzeby bytowe w zakresie mieszkania, wyżywienia, opieki lekarskiej i niezbędnych leków, czy usług. Nadto, po potrąceniu odpłatności za pobyt w DPS, do dyspozycji skarżącego pozostaje miesięcznie kwota 30% uzyskiwanego dochodu, która jest wypłacana w całości skarżącemu. W świetle zgromadzonej dokumentacji nie budzi wątpliwości, że wbrew temu co twierdzi kurator skarżącego, strona posiada swobodny dostęp do środków finansowych w kwocie 1389,92 zł, zgromadzonych na koncie depozytowym i może nimi dysponować, a w maju do jego dyspozycji pozostała również część dochodu. Z tych funduszy jest w stanie samodzielnie zabezpieczyć swoje potrzeby zgłoszone we wniosku, dotyczące zakupu odzieży, obuwia, bielizny, czy artykułów spożywczych. Okoliczności te nie zostały w skuteczny sposób podważone przez kuratora strony. Fakt możliwości gromadzenia przez stronę oszczędności w sytuacji, gdy jej jedynym dochodem są środki pomocowe, potwierdza że są to środki wystarczające. Jednocześnie postępowanie wyjaśniające wykluczyło, aby skarżący w okresie składania wniosku potrzebował opieki lekarskiej, bądź wymagał leczenia w zakresie wykraczającym poza gwarantowany i zapewniony przez DPS, a w szczególności, aby posiadał dodatkowe, niezrealizowane recepty na leki, na których zakup domagał się dofinansowania w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją. W ocenie Sądu, uzasadniało to dostatecznie odmowę przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego i organy orzekając w tym zakresie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, ani nie naruszyły przepisów ustawy. Jak wskazano już wyżej, specjalny zasiłek celowy służy przede wszystkim zaspokojeniu podstawowych środków koniecznych do prawidłowej egzystencji, które nie mogą być zabezpieczone w inny sposób, w tym samodzielnie przez stronę. Organy swoje stanowisko uzasadniły w sposób należyty. W tej kwestii organ pierwszej instancji, a za nim organ odwoławczy - utrzymując w mocy podjęte rozstrzygnięcie - w sposób właściwy wyjaśnił, że wpływ na odmowę przyznania świadczenia miała także ograniczona wysokość środków finansowych pozostających w dyspozycji Ośrodka, jak i duża liczba osób wymagających wsparcia. W świetle zasad zawartych art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej nie ulega wątpliwości, że wobec ograniczonych środków finansowych pozostających w dyspozycji organów pomocy społecznej, niemożliwe jest zaspokojenie wszystkich potrzeb osób ubiegających się o taką pomoc. Dlatego, mając na uwadze, że skarżący ma zabezpieczone podstawowe potrzeby egzystencjalne i posiada środki, z których mogą być zaspokojone dalsze jego potrzeby, nie można przyjąć, że odmowa przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego nastąpiła z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. W realiach rozpoznawanej sprawy należy zaakceptować stanowisko, że nie zachodzą żadne szczególne okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego, o którym mowa w art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy, z przeznaczeniem na potrzeby zgłoszone we wniosku.

Z powyższych względów zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego uznać należało za bezzasadne. Sąd nie dopatrzył się również z urzędu naruszeń uzasadniających uwzględnienie skargi. Odmawiając skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia w formie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego, organ odwoławczy, stosownie do art. 107 § 3 K.p.a., wskazał podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia, a wyjaśniając jego motywy, prawidłowo odniósł się do zarzutów stawianych w odwołaniu.

Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.