Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1358/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancji
Powołane przepisy: article: art. 109
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 8 ust. 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.), Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska, Sędzia del. WSA Mariola Kowalska, Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Stojek, po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 20 marca 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 1185/13 w sprawie ze skargi E. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 1185/13, oddalił skargę E. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] października 2013 r. nr w przedmiocie zasiłku stałego.

Wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

E. O. zwrócił się w styczniu 2013 r. do organu pomocy społecznej z wnioskiem o przyznanie zasiłku stałego.

Decyzją z dnia [...].05.2013 r. działający z upoważnienia Prezydenta Białegostoku Zastępca Dyrektora MOPR powołując się na art. 37 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, odmówił przyznania żądanego świadczenia.

Organ wskazał, że zasiłek stały przysługuje osobie niezdolnej z powodu wieku do pracy lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie, są niższe od kryterium dochodowego. Skarżący jest osobą samotnie gospodarującą o znacznym stopniu niepełnosprawności orzeczonym na stałe. Dochód skarżącego przekracza jednak kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej albowiem w czerwcu 2012 r. skarżący otrzymał odszkodowanie w kwocie 4759 złotych z tytułu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji w związku z wypadkiem przy pracy. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej, dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty:

1. kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej,

2. kryterium dochodowego w rodzinie, w przypadku osoby w rodzinie,

- kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Kierując się treścią powołanego przepisu, do dochodu skarżącego z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku tj. z miesiąca stycznia 2013r. należało doliczyć 1/12 kwoty 4759 złotych, czyli 396,58 złotych, które w połączeniu z kwotą zasiłku pielęgnacyjnego wynoszącą 153 złotych, zamykało się sumą 549,58 złotych, a więc sumą przekraczającą wysokość kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, wynoszącego 542 złote. Organ dodał, że skarżący od 10.01.2013r. otrzymuje też zasiłek dla bezrobotnych.

Decyzją z dnia [...].10.2013r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku, po rozpoznaniu odwołania, orzekło o uchyleniu w całości decyzji pierwszoinstancyjnej oraz o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku stałego za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31.05.2013 r. oraz o przyznaniu skarżącemu zasiłku stałego na okres od 1.06.2013 r. do 30.06.2013 r. w kwocie 169,21 złotych.

W uzasadnieniu decyzji odwoławczej organ II instancji wskazał na wynikające z ustawy o pomocy społecznej zasady przyznawania zasiłku stałego. Podzielił ustalenia organu I instancji co do dochodu skarżącego w miesiącu styczniu 2013 r. Podkreślił, że dochód skarżącego stanowił zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 złotych oraz 1/12 kwoty jednorazowego świadczenia wypłaconego w czerwcu 2012 r. z tytułu odszkodowania w związku z wypadkiem przy pracy tj. 396,58 złotych (4759 złotych dzielone przez 12). SKO wskazało, że przepis art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej nakazuje jednorazowy dochód przekraczający pięciokrotność kryterium dochodowego, rozliczać w równych częściach przez kolejne 12 miesięcy. W odniesieniu do skarżącego kwota 4759 złotych podlegała rozliczeniu w okresie od czerwca 2012 r. do maja 2012 r. Uzyskany w styczniu dochód łącznie przekroczył kwotę 542 zł., stanowiącą kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, a w konsekwencji nie należał się stronie zasiłek stały w tych miesiącach, w których dochodem była 1/12 część odszkodowania i zasiłek pielęgnacyjny. W czerwcu 2013r. dochodem skarżącego był wypłacony zasiłek dla bezrobotnych 219,79 złotych oraz zasiłek pielęgnacyjny, łącznie 372,79 złotych. Zatem na okres jednego miesiąca - czerwca 2013 r. należało skarżącemu przyznać zasiłek stały w wysokości różnicy między kryterium dochodowym ustawowym osoby samotnie gospodarującej (542 zł.) a kwotą dochodu własnego z miesiąca czerwca 2013 r. Kolegium końcowo nadmieniło, że decyzją z 23.07.2013 r. przyznany został skarżącemu zasiłek stały od 1.07.2013 r. bezterminowo.

E. O. w skardze na powyższą decyzję, zarzucił niewłaściwe uznanie, że brak było podstaw do przyznania zasiłku stałego za okres od stycznia 2013 r. do maja 2013 r. Jego zdaniem odszkodowanie przyznane w 2012 r. w związku z wypadkiem przy pracy w wysokości 11 998 złotych, wypłacone w 40 %, nie było jego dochodem, gdyż zostało przekazane byłej żonie I. O. jako zaległe alimenty na trójkę dzieci. Jednorazowym dochodem uzyskanym w 2012 r. było natomiast wyrównanie dodatku pielęgnacyjnego za okres od 1.06.2011 r. do maja 2012 r. wypłacone w kwocie 2071,73, które jednakże nie podlega wliczeniu do dochodu z racji, że nie przewyższa pięciokrotności kryterium dochodowego.

SKO w Białymstoku w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w uzasadnieniu wyroku wskazał, że zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje osobie pełnoletniej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód (w przypadku osoby samotnie gospodarującej) a także dochód na osobę w rodzinie (w przypadku osoby pozostającej w rodzinie) są niższe od obowiązującego kryterium dochodowego. Jak stanowi zaś art. 37 ust. 2 ustawy zasiłek stały ustala się w wysokości:

- w przypadku osoby samotnie gospodarującej – różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym, że kwota zasiłku stałego nie może być wyższa niż 529 złotych (zgodnie z Rozporządzeniem rady Ministrów z 17.07.2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. z 2012r. poz. 823),

- w przypadku osoby w rodzinie – różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie.

Jednocześnie ustęp 3 art. 37 wprowadza zasadę, że kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 30 złotych miesięcznie.

Ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosiło na datę orzekania przez organy (i wynosi obecnie) 542 złote, a ustawowe kryterium dochodowe na osobę w rodzinie kształtuje się w kwocie 456 złotych.

Skarżący jest osobę pełnoletnią, samotnie gospodarującą, zaliczoną na stałe do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc całkowicie niezdolną do pracy. Co do zasady zatem spełniał przesłanki do ubiegania się o zasiłek stały. Jak stanowi art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym został złożony wniosek, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenie społeczne, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Jak dalej stanowi art. 8 ust. 4 do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczenia w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społeczne użytecznych, dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego.

Jak stanowi art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Przepis art. 8 ust. 12 ustawy stanowi zaś, że w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny za okres, za który uzyskano ten dochód.

Dokonując kontroli ustaleń organu dotyczących dochodu skarżącego w miesiącu styczniu 2013 r. poprzez pryzmat przytoczonych wyżej ustawowych zasad ustalania dochodu, Sąd stwierdził ich zgodność z ustawową regulacją. Na dochód skarżącego złożyła się 1/12 jednorazowego dochodu wypłaconego skarżącemu przez ZUS w czerwcu 2012 r. w kwocie 4759 złotych, stanowiącego 40 % odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy. Ponieważ jednorazowy dochód przekroczył pięciokrotność kryterium dochodowego, podlegał rozliczeniu – stosownie do przytoczonego wyżej brzmienia art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej – w równych częściach przez okres 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym został wypłacony. Zatem w okresie od czerwca 2012 r. do maja 2013 r. każdego miesiąca dochodem skarżącego była 1/12 kwoty 4759 złotych, czyli 396,58 złotych. Nadto dochodem skarżącego od stycznia 2013 r. był też zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł., który, mimo, iż za styczeń 2013 r. został wypłacony w lutym 2013r, musiał być – stosownie do treści art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej - uwzględniony jako dochód styczniowy. Zsumowanie 1/12 jednorazowego dochodu wypłaconego w czerwcu 2012r. oraz kwoty zasiłku pielęgnacyjnego, zamykające się wynikiem 549,58 złotych nie pozwalało na przyznanie zasiłku stałego od stycznia 2013 r. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej 542 złote. Z zebranej dokumentacji wynika nadto, że skarżący od 2.01.2013 r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna, której od 10.01.2013 r. do 30.06.2013 r. przysługiwał zasiłek dla bezrobotnych. Jego wysokość za styczeń 2013 r. pozostawała bez wpływu na prawo do zasiłku stałego za miesiące, w których zsumowanie pozostałych składników dochodu skarżącego nie pozwalało na przyznanie tego świadczenia z racji przekroczenia kryterium dochodowego. Dopiero z upływem okresu rozliczania jednorazowego dochodu uzyskanego w czerwcu 2012 r. tj. z końcem maja 2013r., miesięczny dochód skarżącego stał się dochodem niższym niż kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. W czerwcu 2013 r. dochodem skarżącego był już tylko zasiłek pielęgnacyjny oraz zasiłek dla bezrobotnych w kwocie - za czerwiec 2013r. - wynoszącej 219,79 złotych, łącznie kwota 372,79 złotych, czyli o 169,21 złotych niższa niż ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. W takiej właśnie wysokości, stanowiącej różnicę między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem własnym strony, został przyznany skarżącemu zaskarżoną decyzją zasiłek stały na okres od 1.06.2013r. do 30.06.2013r.

W ocenie Sądu twierdzenie o niemożności zaliczenia do dochodu strony jednorazowej kwoty odszkodowania uzyskanego w czerwcu 2012 r. tylko dlatego, że skarżący dobrowolnie przekazał ją byłej żonie I. O. jako zaległe alimenty na trójkę dzieci, nie jest trafne. W rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, przychód strony pomniejsza jedynie kwota alimentów bieżących i nie ma podstaw do pomniejszania dochodu o zaległości alimentacyjne przekazane dzieciom. Z pomniejszenia dochodu korzystać może tylko ten zobowiązany, który świadczy alimenty w terminie. W innym przypadku, z wyjątkowego pomniejszenia dochodu korzystałyby osoby, które nie dostarczają uprawnionym środków utrzymania na bieżąco (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2012 r., I OSK 1433/11, wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2012 r., I OSK 957/12)

Z tych względów Sąd oddalił skargę jako niezasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a. Końcowo Sąd nadmienił, że nie uwzględnił wniosku skarżącego o odroczenie rozprawy z uwagi na brak potwierdzenia zaświadczeniem lekarskim niemożności osobistego stawiennictwa w sądzie.

E. O. w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego tj. art. 8 ust 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przez kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób, o której mowa w tym przepisie rozumie się tylko kwotę alimentów bieżących tj. płaconych przez zobowiązanego w terminach właściwych dla tego zobowiązania, w sytuacji gdy w przepisie tym mowa jest tylko i wyłącznie o świadczeniach alimentacyjnych i nie jest wskazane, by miały być to świadczenia alimentacyjne płacone w sposób dobrowolny, a nie przymusowy, ani też o tym że mają być to świadczenia alimentacyjne bieżące, a nie zaległe.

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 109 p.p.s.a. w zw. z art. 6 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieodroczeniu rozprawy w dniu 20 marca 2014 r., w sytuacji gdy skarżący, działający bez profesjonalnego pełnomocnika, nie będąc pouczonym o obowiązku prawidłowego wykazanie okoliczności usprawiedliwiającej nieobecność na rozprawie (wykazania zaświadczeniem lekarskim choroby, która uniemożliwiła mu stawiennictwo do sądu w dniu rozprawy) wnosił o jej odroczenia wskazując, że chce wziąć w niej udział osobiście i przedstawić swe stanowisko Sądowi, co w konsekwencji doprowadziło do pozbawienia skarżącego możności obrony swych praw i nieważności postępowania (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.)

W uzasadnieniu podkreślono, że ustalony w sprawie dochód powinien być pomniejszony o świadczenia alimentacyjne, jakie skarżący spełnił na rzecz dzieci w związku z ciążącym na nim obowiązkiem alimentacyjnym. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie został zakwestionowany fakt, że skarżący przekazał swej byłej żonie wypłacone mu odszkodowanie tytułem alimentów. Oceniając jednak fakt wypełniania obowiązku alimentacyjnego przez skarżącego Sąd I instancji uznał, iż nie ma podstaw do pomniejszenia dochodu uzyskiwanego przez E. O. o uiszczone przez skarżącego, ale zaległe świadczenia alimentacyjne. Zdaniem Sądu pomniejszenie dochodu może mieść miejsce tylko w przypadku alimentów płaconych na bieżąco. Sąd I instancji podzielił wykładnię art. 8 ust 3 ustawy o pomocy społecznej, która dokonana została w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1803/10.

Skarżący, powołując się na odmienną wykładnię art. 8 ust 3 ustawy o pomocy społecznej dokonaną w wyrokach sądów administracyjnych: z dnia 15 września 2009 r. I OSK 94/09, z dnia 17 lipca 2013 r., II SA/Rz 465/13, z dnia 18 października 2011 r., II SA/Rz 697/11, z dnia 18 stycznia 2011 r., IV SA/G1 406/2010, podkreślił, że jego dochody winny być pomniejszone o kwotę przekazanych żonie, zaległych alimentów świadczonych na rzecz dzieci.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu.

Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonych w niej podstaw.

Jako nieusprawiedliwiony należało uznać zarzut naruszenia art. 109 p.p.s.a. w zw. z art. 6 p.p.s.a. przez zaniechanie odroczenia rozprawy wyznaczonej na dzień 20 marca 2014 r. Złożony przez skarżącego wniosek o odroczenie rozprawy nie stanowił bezwzględnej przeszkody do przeprowadzenia rozprawy w wyznaczonym terminie. Obowiązkiem Sądu Wojewódzkiego było bowiem zweryfikowanie tego wniosku w kontekście regulacji prawnej wynikającej m.in. z przepisów art. 109, 107, 108, 7 p.p.s.a. oraz okoliczności rozpatrywanej sprawy.

Wbrew wywodom skargi kasacyjnej Sąd na podstawie art. 6 p.p.s.a. nie ma obowiązku udzielania stronie pouczeń co do wszystkich możliwych zachowań. Obowiązek sądu odnosi się do pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu postępowania i dających stronie gwarancje prawa do obrony. Obowiązek odroczenia rozprawy z uwagi na brak przesłanek zawartych w art. 109 p.p.s.a. nie mieści się w treści art. 6 p.p.s.a.

W orzecznictwie sądowym uznaje się, że jedynie potwierdzona zaświadczeniem lekarskim choroba strony uniemożliwiająca stawienie się w sądzie jest znaną sądowi przeszkodą w rozumieniu art. 109 p.p.s.a., co w zasadzie w każdym przypadku pociąga za sobą konieczność odroczenia rozprawy. Należy jednak dodać, że choroba, na która powołuje się strona, musi być nie tylko znaną sądowi przeszkodą, ale i przeszkodą, której nie można przezwyciężyć. Dopiero łączne spełnienie tych warunków stanowi podstawę do odroczenia rozprawy (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. prof. R. Hausera, prof. M. Wierzbowskiego, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2011, s. 456 i powołane tam orzecznictwo).

Wobec powyższego zaakceptować należało stanowisko Sądu Wojewódzkiego, który w zaistniałych okolicznościach nie uwzględnił wniosku skarżącego o odroczenie rozprawy. Sąd rozważając potrzebę odroczenia rozprawy musi brać również pod uwagę zawarty w art. 7 p.p.s.a. postulat szybkości postępowania wyrażający się w dążeniu do rozstrzygnięcia sprawy na pierwszym posiedzeniu.

W zakresie naruszenia prawa materialnego w skardze kasacyjnej zarzucono błędna wykładnię art. 8 ust 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej w zakresie w jakim dopuszcza on odliczeniu od dochodu uprawniającego do otrzymania zasiłku kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Sąd Wojewódzki dokonując interpretacji tego przepisu przyjął, że przychód strony pomniejsza jedynie kwota alimentów bieżących i nie ma podstaw do jego pomniejszenia o zaległości alimentacyjne przekazane na rzecz dzieci.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej prawidłowa wykładnia wskazanego przepisu powinna uwzględniać wszelkie świadczenia alimentacyjne zarówno te bieżące jaki zaległe, jak również płacone w sposób dobrowolny i przymusowy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego postawiony zarzut jest częściowo zasadny, bowiem przy podejmowaniu rozstrzygnięć w sprawie doszło do naruszenia wymienionego przepisu. Przepis art. 8 ust. 3 u.p.s. definiuje dla celów pomocy społecznej pojęcie dochodu, stanowiąc, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z powołanego przepisu wynika, że po pierwsze, ustawodawca jednoznacznie zdefiniował pojęcie dochodu, a po drugie, taksatywnie wymienił składniki, których do dochodu nie wlicza się. Oznacza to, że pod pojęciem dochodu rozumieć należy wszelkie dochody, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie wymienionych w przepisach art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. Katalog obciążeń pomniejszających dochód oraz katalog przychodów odliczanych od dochodu na gruncie u.p.s. mają zatem charakter zamknięty.

Zdaniem składu orzekającego Sąd Wojewódzki dokonał błędnej wykładni art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s., akceptując stanowisko, że dobrowolnie dokonana przez skarżącego spłata zaległych alimentów na rzecz dzieci nie ma wpływu na wysokość dochodu osoby ubiegającej się oświadczenie przewidziane w u.p.s., w tym zasiłku stałego. Art. 8 ust. 3 i art. 8 ust. 4 u.p.s. zawierają regulację szczególną, która umożliwia pomniejszenie dochodu beneficjenta o enumeratywnie wymienione należności. Przepisy te muszą być zatem wykładane ściśle. Ich rozszerzająca wykładnia nie jest dopuszczalna.

Artykuł 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. daje podstawę do pomniejszenia dochodu o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ustawa o pomocy społecznej nie zawiera definicji pojęcia "alimenty", dlatego przy interpretacji tego pojęcia należy przede wszystkim sięgnąć do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: k.r.i o.). Zgodnie z art. 128 k.r.i o. obowiązek alimentacyjny - co do zasady - obciąża krewnych i rodzeństwo osób uprawnionych. Obowiązek ten sprowadza się do obowiązku osoby zobowiązanej do dostarczania określonej osobie uprawnionej środków utrzymania a w miarę potrzeby także środków wychowania. Krąg osób uprawnionych wynika z regulacji zawartych w art. 130 i nast. k.r.i o. Zatem alimenty to świadczenie uiszczane na rzeczy osoby uprawnionej przez zobowiązanego w związku z realizacją ustawowego obowiązku określonego w art. 128 k.r.i o. Są one przeznaczane na utrzymanie osoby uprawnionej. W konsekwencji nie powinno ulegać wątpliwości, że osoba, na rzecz której świadczone są alimenty, o czym mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s., to jedna z uprawnionych osób wymienionych w art. 130 i nast. k.r.i o. Dlatego też na gruncie ustawy o pomocy społecznej przy ustalaniu dochodu wnioskodawcy należy uwzględniać wyłącznie alimenty świadczone przez niego na rzecz tak rozumianych osób uprawnionych, niezależnie od tego czy świadczone są terminowo. Natomiast inne należności wynikające z obowiązku zwrotu świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego nie podlegają odliczeniu od dochodu. Jak wskazane zostało w orzecznictwie w wymienionych przypadkach są to odrębne świadczenia, co wynika między innymi z powołanych przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz z przepisów nieobowiązującej już ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Dz. U. z 1991 r. Nr 45, poz. 200 ze zm.) i obecnie obowiązującej ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r. poz.1228 ze zm.) (por. wyrok NSA z 21 maja 2014 r., I OSK 571/13, wyrok NSA z 14 listopada 2014 r., I OSK 1125/14).

Wobec powyższego należało przyjąć, że na podstawie art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. od dochodu odliczeniu podlegają wyłącznie alimenty świadczone przez stronę na rzecz osoby uprawnionej, niezależnie od tego czy świadczone są terminowo, czy też, jak w rozpoznawanej sprawie, z opóźnieniem.

W ocenie składu orzekającego w zakresie spornego zagadnienia nie jest przekonujące stanowisko wyrażone w wyrokach NSA, którymi kierował się Sąd Wojewódzki przy rozstrzyganiu sprawy. Trafnie bowiem już w wyroku NSA z dnia 15 września 2009 r., I OSK 94/09, zwrócono uwagę, że art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. nie precyzuje, czy alimenty świadczone na rzecz innych osób, to wyłącznie alimenty świadczone na bieżąco, czy też takie, które są zaległe. Rozwinięcie takiego kierunku wykładni wymienionego przepisu znalazło wyraz w wyrokach przywołanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Z tych względów na uwzględnienie zasługiwał wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku. W takim stanie sprawy zasadne stało się również rozpatrzenie przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi, zgodnie z art. 188 p.p.s.a. Niewątpliwie stwierdzone naruszenie prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy.

W związku ze wskazaną powyżej interpretacją art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s., rzeczą organu będzie wyjaśnienie okoliczności faktycznych dotyczących świadczonych przez skarżącego alimentów w spornym okresie. Na etapie rozstrzygania sprawy organ będzie oczywiście związany wykładnią wymienionego przepisu, dokonaną przez skład orzekający.

W konsekwencji orzeczono na podstawie art. 188 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.