Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 527/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 20 ust. 1, ust. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 29 listopada 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (sprawozdawca) Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor sądowy WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 listopada 2022 roku sprawy ze skargi R.U. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 13 maja 2022 roku nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji i Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia 16 października 2022 r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu na rzecz strony skarżącej kwotę 300,- (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 13 maja 2022r. Dyrektor W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. (dalej: organ) na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021, poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.) w związku z art. 10 ust. 1 i 2 oraz art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2019r., poz. 1505 ze zm., dalej: ustawa o ARiMR) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we W. z dnia 16 października 2020r. ustalającą R. U. (dalej: skarżący) kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości [...] zł.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Kierownik BP we W. decyzją z dnia 26.02.2009r. nr [...] na wniosek R. U. przyznał mu rentę strukturalną od 02/2009 do 03/2018r. w wysokości 1049,88 zł, w tym;

- 954,44 zł – podstawowa wysokość renty strukturalnej,

- 95,44 zł – zwiększenie w przypadku przekazania osobie w wieku poniżej 40 lat gospodarstwa o powierzchni większej niż 10 ha. Decyzja ta została doręczona skarżącemu 27.02.2009r.

W decyzji tej skarżący został pouczony m.in. o zobowiązaniu do informowania Kierownika BP o wszelkich zaistniałych okolicznościach mających wpływ na prawo do wypłaty i wysokości renty strukturalnej w terminie 14 dni od dnia ich zaistnienia oraz o tym, że w przypadku gdy uprawniony do renty strukturalnej jest zatrudniony lub wykonuje inną pracę zarobkową podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, wypłata renty strukturalnej ulega zwiększeniu począwszy od miesiąca zaistnienia tych okoliczności. W decyzji pouczono również o zmianie wysokości renty w razie zmiany wysokości najniższej emerytury. Przyznawana skarżącemu renta ulegała w związku z tym podwyższeniu.

Dnia 30 kwietnia 2018r. do Biura Powiatowego ARiMR we W. wpłynęła decyzja o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników wydana przez Prezesa KRS, z której wynikało, że w okresie od 2.10.2010r. do 31.07.2015r. dla R. U. ustało ubezpieczenie społeczne rolników w zakresie ubezpieczenia emerytalno – rentowego. Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2017.1778) ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu podlega z mocy ustawy osoba pobierająca rentę strukturalną współfinansowaną ze środków Sekcji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej lub ze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Zgodnie z art. 16 ust. 3 rolnik, który podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub ma ustalone prawo do renty lub emerytury nie może podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników emerytalno – rentowemu jako osoba pobierająca rentę strukturalną na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy. W związku z tym oraz na podstawie art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 2 oraz ze względu na udokumentowane zaświadczenie z ZUS skarżący został wyłączony z ubezpieczenia emerytalno – rentowego z mocy ustawy w w/w okresie.

Z uwagi na powyższe organ I instancji uznał, że skarżący, mimo pouczenia, nie poinformował Kierownika BP ARiMR we W. o fakcie podjęcia pracy zarobkowej na podstawie umowy podlegającej ubezpieczeniu społecznemu a zatem kwota renty strukturalnej wypłacana w okresie od 1.02.2010r. do 31.07.2015r. jest kwotą nienależną. 17.06.2018r. K. J. – Kierownik Biura Powiatowego we W. skontaktował się telefonicznie ze skarżącym z prośbą o przybycie do biura i złożenie wyjaśnień w sprawie. 26.06.2018r. skarżący stawił się do biura i przyznał, że faktycznie w w/w okresie podjął pracę zarobkową. W trakcie rozmowy został poinformowany, że ciążył na nim obowiązek zawiadomienia o tym fakcie Kierownika BP, gdyż zgodnie z § 15 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętej Programem Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz.U. Nr 109, poz. 750), wypłata renty strukturalnej powinna zostać zawieszona na okres, w którym uprawniony do renty strukturalnej jest zatrudniony lub wykonuje inną pracę zarobkową podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. W związku z niedopełnieniem przez skarżącego tego obowiązku, wypłata renty strukturalnej nie została zawieszona a zatem kwota wypłacona w okresie od 1.02.2010r. do 31.07.2015r. podlega zwrotowi. Organ podał, że na podstawie tej rozmowy powstał protokół z 26.06.2018r. Mimo poinformowania skarżący nie przedstawił organowi żadnych dokumentów z tym związanych. Zatem informacje jakie uzyskał organ o podjęciu pracy przez beneficjenta renty strukturalnej, pochodziły z oświadczenia podczas rozmowy z R. U. i informacji uzyskanej z KRUS.

Zawiadomieniem z 19 czerwca 2020r. Kierownik BP wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej przyznanej decyzją z 26.02.2009r. i zmienianej kolejnymi decyzjami. W zawiadomieniu skarżący został pouczony w trybie art. 10 § 1 k.p.a. , z prawa nie skorzystał.

Kierownik BP ARiMR we W. decyzją z dnia 16 października 2020r. na podstawie art. 104 k.p.a., art. 29 ust. 1, 1a, 2 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. 2019.1505 ze zm.), art. 20 ust. 1 lub 3 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2013r. , poz. 173 ze zm.), w zw. z art. 73 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) Nr 1782/2003 i (WE) Nr 479/2008 (Dz.Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18 z późn. zm.; Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3 t. 44, str. 234 ze zm.) ustalił R. U. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 85 781.03 zł.

Organ I instancji podał, że wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR nie jest uzależnione od przyczyny, z powodu której nastąpiła nienależna wypłata świadczeń. Obejmuje więc swoim zakresem każde nienależne lub nadmierne pobranie środków publicznych. Zasada, zgodnie z którą beneficjent zobowiązany jest do zwrotu nienależnie/nadmiernie dokonanej płatności ustalona została w art. 5 ust., 1 rozporządzenia UE nr 65/2011. Przepis ten stanowi, że w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o stosowne odsetki. Organ w decyzji z 16.10.2020r. dokładnie podał w jakiej wysokości i na podstawie jakiej decyzji została skarżącemu wypłacona w okresie od 03/2009 do 03/2018r. renta strukturalna. Po wypłacie renty dnia 30.04.2018r. organ otrzymał informację o braku podstaw do jej wypłaty za okres od 1.02.2010r. do 31.07.2015r. Nienależna kwota renty za ten okres wyniosła 85 781,03 zł. W okresie wykonywania pracy zarobkowej renta strukturalna winna być bowiem zawieszona.

Organ I instancji rozważał możliwość odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności na podstawie art. 28 a ustawy PROW 2007 – 2013 i ustalił, że w żadnym z miesięcy spornego okresu wypłacona renta strukturalna nie była niższą niż równowartości 100 euro, nie ma więc podstaw do odstąpienia od ustalenia nienależnie pobranych kwot.

Zdaniem organu nie ma również możliwości zastosowania odstępstwa od dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności, o którym mowa w art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) Nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 479/2008 (Dz.Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18 z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3 t. 44 str. 234 ze zm., dalej rozporządzenie unijne 796/2004, który stanowi, że:

"4. Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach.

Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeżeli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

5. Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż 10 lat.

Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat."

Organ podał, że w niniejszej sprawie nie było błędu organu. Nie miała również miejsce dobra wiara beneficjenta skutkująca skróceniem przedawnienia do czterech lat. W niniejszej sprawie wypłaty nastąpiła co miesiąc od 22 lutego 2010r. do 27 lutego 2015r., natomiast z beneficjentem rozmowa, z której sporządzono notatkę służbową, stanowiącą pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, miała miejsce w dniu 26.06.2018r., więc przed upływem dziesięciu lat od daty płatności. Zdaniem organu nie można uznać, iż skarżący działał w dobrej wierze, co stanowić mogłoby podstawę do przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, wykluczającego obowiązek zwrotu płatności pobranej nienależnie. Z dokumentacji sprawy wynika bowiem, że od 1.10.2010r. R. U. podlegał innemu ubezpieczeniu społecznemu, o czym miał obowiązek poinformować Kierownika Biura Powiatowego w terminie 14 dni od zaistnienia tej okoliczności, czego nie dokonał.

Zdaniem organu, w przedmiotowej sprawie nie można uznać, iż błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez stronę, bowiem R. U. podejmując pracę na podstawie umowy podlegającej ubezpieczeniu społecznemu był świadomy o konieczności poinformowania o tym fakcie Kierownika Biura Powiatowego. Był również świadomy, iż w takim przypadku wypłata renty strukturalnej ulega zawieszeniu, o czym został poinformowany w decyzji o przyznaniu renty strukturalnej z 26.02.2019r.

Uwzględniając powyższe organ uznał, że kwota płatności w wysokości 85 781,03 zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 73 ust. 1 rozporządzenia unijnego 796/2004 i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia. Kwota ta podlega zwrotowi powiększona o odsetki.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący podał, że działał w dobrej wierze, a nadto w jego ocenia podjęta przez niego praca nie stanowiła podstawy do ustania ubezpieczenia społecznego rolników, a w konsekwencji wydania decyzji o nienależnie pobranych płatnościach z tytułu renty strukturalnej. Praca ta nie była bowiem pracą zarobkową ale pracą o charakterze społecznym jako kierowca pojazdu uprzywilejowanego w OSP. Jedynie formalnym wymogiem Urzędu Gminy było zawarcie umowy zlecenia. Nadto między datą płatności uznanej za nienależną a datą powiadomienia zobowiązanego o rzekomym nieuzasadnionym charakterze płatności minęło ponad dziesięć lat.

Organ II instancji po wyroku WSA w Poznaniu z dnia 12 stycznia 2022r. (sygn. III SA/Po 1082/21) przywrócił skarżącemu termin do wniesienia odwołania (postanowienie [...] z 25 kwietnia 2022r.).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia 13 maja 2022r. organ II instancji uznał, że w niniejszej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków (art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR) w wysokości 85 781,03 zł.

Zdaniem organu należność nie uległa przedawnieniu. Powiadomienia zobowiązanego o rzekomym nieuzasadnionym charakterze płatności nastąpiło w dniu 16 czerwca 2018r. przez Kierownika BP K. J. w obecności pracownika głównego specjalisty M. M. z czego sporządzono protokół. Zatem od dnia wypłaty nawet pierwszej renty strukturalnej podlegającej zwrotowi (22.02.2010r.) do dnia 13 czerwca 2018r. nie minęło 10 lat. Organ uznał, że beneficjent nie działał w dobrej wierze, gdyż nie poinformował o fakcie Kierownika BP ani także w toku postępowania nie wykazał żadnych dokumentów związanych z podjętą pracą, która podlegała ubezpieczeniu społecznemu. Organ dodał, że rozporządzenie nie wskazuje na ubezpieczenie społeczne rolników, lecz ogólnie na pracę, która podlegała obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, nie wskazuje również, iż kwota wynagrodzenia za pracę zwalnia z zawieszenia wypłaty renty strukturalnej, dodatkowo wskazać należy, iż R. U. nigdy nie przedstawił swojej umowy o pracę, jednak niewątpliwie podlegała ona ubezpieczeniu społecznemu. Organ II instancji podzielił stanowisko organu I instancji, iż w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Skarżący nie działał w dobrej wierze, co stanowić mogłoby podstawę do przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, wykluczającego obowiązek zwrotu płatności pobranej nienależnie. R. U. podjął pracę i podlegał innemu ubezpieczeniu społecznemu, o czym miał obowiązek poinformować Kierownika BP w terminie 14 dni od zaistnienia tej okoliczności, czego nie dokonał. Zdaniem Dyrektora W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P. skarżący w odwołaniu także nie wykazał na czym polegało jego działanie w dobrej wierze. Dodatkowo organ wskazał, iż skoro strona mimo podpisanego oświadczenia (na wniosku) oraz pouczania organu o niezwłocznym informowaniu na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku, nie dopełniła tego wymogu, uznać należy, że nie działała w dobrej wierze.

Organ II instancji uznał, że nie ma możliwości zastosowania w sprawie odstępstwa od dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności, o którym mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Celem wyjątków od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, określonych w tych przepisach, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, gdy błąd ARiMR spowodował wypłatę nadmiernych płatności i jednocześnie brak było możliwości wykrycia błędu przez rolnika, a w przypadku gdy błąd dotyczył elementów stanu faktycznego, które miały wpływ na nienależną płatność, gdy nie doszło do wydania decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji oraz jej doręczenia stronie w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. Organ wskazał, ze wypłata środków nie wynikała z błędu organu, lecz z zaniechania obowiązków informowania o zmianach przez beneficjenta programu. Organ powziął informację z pisma KRUS już po wypłacie należnych środków.

Zdaniem organu skarżący zdawał sobie sprawę, iż podjęcie pracy i podpisanie umowy skutkującej ubezpieczeniem społecznym zobowiązywało go do zgłoszenia tego faktu , co skutkowałoby zawieszeniem wypłaty renty strukturalnej. Na każdym etapie postępowania skarżący był informowany o przysługujących mu prawach i ciążących na nim obowiązkach. Pouczenia znajdowały się w pkt 8 decyzji przyznającej rentę i w decyzjach o zmianie wysokości renty. Zatem obowiązki prawne skarżącego zostały wprost wyartykułowane, jasno określone i wyrażone w sposób nie budzący wątpliwości co do ich zakresu nawet dla osoby nieobeznanej z prawem. Jednak pomimo powyższego zobowiązania beneficjent nie przedłożył żadnego pisma, w którym by informował organ o powyższym istotnym fakcie. Wobec tego bezspornym było, że nie wywiązał się ze swoich obowiązków.

Organ II instancji stwierdził, że nie było podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności na podstawie art. 28 a ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz.U. z 2013r., poz. 173 z późn. zm.), gdyż kwota wypłacanej renty nie była niższa niż 100 euro. Sumując organ II instancji uznał, że kwota płatności w wysokości 85 781,03 zł jest płatnością nienależną zgodnie z art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 73 ust. 4 i 5 w/w rozporządzenia.

W terminowo wniesionej skardze skarżący nie zgodził się z decyzją. Podał, że był zatrudniony w OSP jako kierowca pojazdu uprzywilejowanego. Przed podjęciem zatrudnienia informował się o wpływie zatrudnienia na pobieraną rentę. Zarówno radca prawny Urzędu gminy, jak i Kierownik BP stwierdzili, że nie ma to wpływu na przyznanie renty strukturalnej. Podał, że w trakcie zatrudnienia wpłynął na niego donos do organu dotyczący bezprawnego pobierania renty i kierownik BP uznał, że jest on bezpodstawny. W trakcie zatrudnienia w OSP miał kontrolę na miejscu pracowników organu, których informował o zatrudnieniu i uzyskał informację, że nie ma to znaczenia w sprawie. Zdaniem skarżącego był on wobec Agencji całkowicie w porządku. Nie otrzymał dodatku do emerytury za dodatkowe zatrudnienie, nie wiedział, że były od jego zatrudnienia odprowadzane składki. Podał, że otrzymuje emeryturę w wysokości 1891, 11 zł, jest schorowany i nie stać go na spłacenie żadnej kwoty. Zwrócił się o umorzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Podał, ze zawarte w skardze argumenty nie mają potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym a strona nie wnosiła żadnych dowodów ani wyjaśnień mimo, iż była o takiej możliwości informowana. Skarżący nigdy nie przedstawił żadnych dokumentów, które by zaprzeczały ustaleniom organu. Natomiast z zebranej przez organ I instancji dokumentacji wynika, że R. U. pracował na umowie, która podlegała ubezpieczeniu społecznemu. W tym okresie renta strukturalna winna być zawieszona a zatem kwota wypłacona w okresie od 1.02.2010r. do 31.07.2015r. podlega zwrotowi. Nadto zebrany materiał dowodowy nie potwierdza sytuacji zawartych w skardze, które mogłyby wpłynąć na odstąpienie od ustalenia nienależnie pobranych płatności.

W piśmie z dnia 22 listopada 2022r. pełnomocnik skarżącego, uzupełniając skargę wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały uiszczone w całości ani w części. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

I. naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

1. art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 86 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na ich niezastosowaniu i niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy poprzez:

- niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w szczególności zaniechanie zbierania dowodów dotyczących podstawy objęcia skarżącego obowiązkiem ubezpieczenia społecznego,

- nieprzeprowadzenie, pomimo pozostania niewyjaśnionych faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy po wyczerpaniu środków dowodowych, dowodu z przesłuchania strony,

- nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego na okoliczność dobrej bądź złej wiary skarżącego,

- nieodniesienie się w decyzjach do faktów istotnych dla sprawy;

2. art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 67, art. 68 i art. 69 § 1 k.p.a. polegające na poczynieniu ustaleń faktycznych w zakresie daty pierwszego powiadomienia o nieuzasadnionym charakterze płatności wyłącznie w oparciu o notatkę rozmowy ze skarżącym z dnia 26 czerwca 2018r., która nie spełnia wymogów stawianych dla protokołu w świetle przepisów k.p.a., tj.

- nie wskazywała jakie osoby oraz w jakim charakterze były obecne podczas przesłuchania skarżącego w dniu 26 czerwca 2018r.,

- nie wskazywała, czy skarżący zgłaszał jakiekolwiek uwagi,

- nie została odczytana skarżącemu,

- nie została przedstawiona skarżącemu do podpisania niezwłocznie po złożeniu zeznania, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego ustalenia daty, w której skarżący został po raz pierwszy powiadomiony o nieuzasadnionym charakterze płatności, a w dalszej kolejności do niewłaściwego uznania, że obowiązek zwrotu nie wygasł,

3. art. 9 k.p.a. polegające na :

- niedoinformowaniu skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków będących przedmiotem niniejszego postępowania;

- niedoinformowanie skarżącego od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez skarżącego,

- tym, że organy obu instancji nie czuwały nad tym, aby skarżący nie poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa;

II. w konsekwencji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 73 ust. 5 w zw. z art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników poprzez jego niezastosowanie i wydanie decyzji ustalającej wysokość nienależnie pobranej renty strukturalnej w sytuacji, w której istniała przesłanka wyłączająca obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia przez skarżącego, gdyż upłynął termin przedawnienia określony w art. 73 ust. 5 Rozporządzenia nr 796/2004.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów (art. 119 pkt 2 i art. 121 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2022.329). Skarżący pismem z dnia 18.07.2022r. wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym (k. 16) a organ w terminie 14 dni od doręczenia pisma nie wnosił o przeprowadzenie rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, który mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów prawa materialnego.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ( w brzmieniu na dzień wydania decyzji Dz. U. z 2019 r., poz. 1505). Zgodnie z tym przepisem ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 1). Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (ust. 2).

Przepis ten nakazuje zatem właściwemu organowi wydanie decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych środków finansowych wypłaconych z tytułu renty strukturalnej, a pochodzących ze środków publicznych, o których mowa w wymienionym przepisie. Decyzja nie ma charakteru uznaniowego, obowiązkiem organu jest jej wydanie, jeżeli do nienależnego pobrania doszło, a nie zachodzi żadna z przesłanek negatywnych uzasadniających odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności i żądania ich zwrotu.

Materialnoprawne przesłanki przyznania skarżącemu renty strukturalnej uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2007.750), wydanym na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2018 r. poz. 1936).

W sprawie pozostaje poza sporem, że decyzją z dnia 26 lutego 2009r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W. przyznał skarżącemu R. U. rentę strukturalną na okres od 02/2009 r. do 03/2018 r. Renta strukturalna, w kwotach wynikających z kolejnych decyzji zmieniających jej wysokość, była wypłacana co miesiąc w okresie od 24 marca 2009 r. do 21 marca 2018 r.

Sąd podziela ustalenia organu, który pobrane przez skarżącego z tytułu renty strukturalnej środki w łącznej wysokości 85 781,03 zł uznał za płatności nienależnie pobrane.

Zgodnie z § 15 § ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia z 19 czerwca 2007r.:

W przypadku gdy: uprawniony do renty strukturalnej jest zatrudniony lub wykonuje inną pracę zarobkową podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej lub pełnienia funkcji członka rady nadzorczej - wypłata renty strukturalnej ulega zawieszeniu od miesiąca zaistnienia tych okoliczności.

W okresie od 1 lutego 2010r. do 31 lipca 2015r. skarżącemu ustało ubezpieczenie społeczne rolników w zakresie ubezpieczenia emerytalno – rentowego z uwagi na podleganie w tym okresie ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia. Zostało to stwierdzone decyzją Prezesa KRUS z 23 kwietnia 2018r. W toku postępowania ZUS nie udostępnił organowi informacji dotyczących podlegania ubezpieczeniu społecznemu przez skarżącego. Skarżący również żadnej dokumentacji nie złożył ani nie podał, że decyzję Prezesa KRUS zaskarżył. Organ więc nie miał możliwości podważenia ustaleń wynikających z decyzji Prezesa KRUS wyłączającej skarżącego z ubezpieczenia społecznego rolników w okresie od 1.02.2010r. do 31.07.2015r. z uwagi na podjęcie zatrudnienia. Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. 2022.933) ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy osoba pobierająca rentę strukturalną współfinansowaną ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej lub ze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Zgodnie natomiast z art. 16 ust. 3 w/w ustawy: przepisów ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1, 2 i 4 nie stosuje się do osoby, która podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub ma ustalone prawo do emerytury lub renty, lub ma ustalone prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. W przepisach tych nie wskazano na wysokość wynagrodzenia, okoliczność ta nie miała więc znaczenia. Wyłączenie skarżącego z ubezpieczenia społecznego rolników z uwagi na podleganie ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia w okresie od 1.02.2010r. do 31.07.2015r. stanowiło podstawę do zawieszenia wypłaty renty strukturalnej w tym okresie. Skoro świadczenie zostało pobrane zasadnie uznano je za nienależnie pobrane.

Po dokonaniu ustalenia, że doszło do pobrania nienależnych płatność z tytułu renty strukturalnej organ słusznie rozważał możliwość odstąpienia od pobrania tych kwot.

Nie było sporne, że kwoty miesięcznych płatności z tytułu renty strukturalnej nie były niższe niż 100 euro. Kwestia odstąpienia z tego tytułu nie wymaga więc szczegółowego uzasadnienia.

Odnośnie spornej w sprawie możliwości odstąpienia na podstawie art. 73 ust. 5 w zw. z art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 należy wyjaśnić, że świadczenia nienależnie pobrane za kolejne lata podlegają zwrotowi stosownie do powołanych niżej przepisów rozporządzeń unijnych, to jest:

- w odniesieniu do płatności na lata 2005 - 2009 – art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz.U.UE.L.2004.141.18 z dnia 30 kwietnia 2004 r., z późn. zm., dalej jako "rozporządzenie nr 796/2004");

- w odniesieniu do płatności na rok 2010 – art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora win (Dz.U.UE.L.2009.316.65 z dnia 2 grudnia 2009 r. z późn. zm., dalej jako "rozporządzenie nr 1122/2009"););

- w odniesieniu do płatności na lata 2011 - 2014 – art. 5 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.UE.L.2011.25.8 z dnia 28 stycznia 2011 r., z późn. zm., dalej jako "rozporządzenie nr 65/2011");

- w odniesieniu do płatności na rok 2015 - art. 7 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.UE.L.2014.227.69 z dnia 31 lipca 2014 z późn. zm., dalej jako "rozporządzenie nr 809/2014").

Wymienione wyżej przepisy przewidują obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności powiększonej o odsetki. Obowiązek zwrotu nie ma jednak charakteru bezwzględnego. Przepisów o obowiązku zwrotu nie stosuje się bowiem, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika (art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 – który nie obejmuje spornych płatności jak i art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009, art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011 i art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 ). Zauważyć należy, że przepisy wszystkich wymienionych wyżej rozporządzeń mówią o pomyłce właściwego organu lub innego organu. Nie chodzi zatem tylko o pomyłkę organu, który płatność przyznaje i ją wypłaca.

W rozpoznawanej sprawie organy stwierdziły, że płatność nie została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu ani innego organu. Podały, że w okresie wypłaty renty strukturalnej organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nie miały wiedzy o okolicznościach wyłączających podleganie skarżącego ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 1.02.2010r. do 31.07.2015r. Decyzja Prezesa KRUS z 23.04.2018r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników wpłynęła do organu 30.04.2018r., czyli po wypłacie renty strukturalnej. Bezsprzecznie zatem obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej nie wynikał z pomyłki organów przy dokonywaniu płatności renty, a był następstwem ujawnienia, po wydaniu decyzji przyznającej rentę strukturalną i po upływie okresu jej wypłaty nowych okoliczności faktycznych, to jest faktu niepodlegania przez skarżącego w dniu złożenia wniosku ubezpieczeniu społecznemu rolników z tytułu podjęcia zatrudnienia podlegającego ubezpieczeniu społecznemu. Ocena ta nie była wprost kwestionowana przez skarżącego. Powoływał się on bowiem na istnienie dobrej wiary a nie błąd organu, jednakże z okoliczności wskazanych w skardze i jej uzupełnieniu wynika, że skarżący powołuje się na wprowadzenie go w błąd przez ARiMR jak i inny organ, tj. Urząd Gminy P. oraz na fakt, że zawiadomił ustnie organ o zatrudnieniu. Podał bowiem, że przy podejmowaniu zatrudnienia jaki kierowca pojazdu uprzywilejowanego w OSP robił to z chęci pomocy a nie uzyskiwania zarobków, że kwota otrzymywana z tego tytułu była bardzo niska i konieczność wykonywania tej pracy, która w jego ocenie miała bardziej społeczny niż zarobkowy charakter, w ramach umowy wynikał ze stanowiska pracowników Urzędu Gminy P.. Skarżący podał, że możliwość wykonywania tego zatrudnienia bez wpływu na pobieranie renty strukturalnej konsultował z Burmistrzem P. – K. S., radcą prawnym urzędu, z ówczesnym Kierownikiem BP J. S. a także pracownikami ARiMR przeprowadzającymi czynności kontrolne w 2016r. – P. P. i W. C.. Wszystkie te osoby zapewniły skarżącego, że umowa nie koliduje z pobieraną przez niego rentą. W tym miejscu wskazać należy, że na organach ciąży obowiązek informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony (art. 9 k.p.a.). Postępowanie administracyjne zasadniczo winno mieć charakter pisemny (art. 14 k.p.a.), skarżący nie zadbał o pisemne potwierdzenie braku kolizji zatrudnienia z pobieraną rentą, to jednak w sytuacji, gdy konkretne wskazywane przez niego osoby – urzędnicy wprowadzili go w błąd, mieli wiedzę o okolicznościach mających wpływ na wypłatę świadczenia (ówczesny Kierownik BP) i nie podjęli prawidłowych działań zawieszających wypłatę renty, co skutkować może odstąpieniem od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, okoliczności te winny być przez organ wyjaśnione (art. 77 § 1, art. 75 § 1 k.p.a.) przez przesłuchanie wskazanych przez skarżącego osób jako świadków (o ile jest to możliwe), pozyskanie protokołu kontroli na miejscu z 2016r. i wysłuchanie w tym zakresie skarżącego. Na tym etapie formułowanie tezy, że nie doszło do błędu organu (nie tylko ARiMR) jest przedwczesne.

Odnosząc się do kwestii zastosowania w sprawie przepisów normujących brak obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności ze względu na upływ czasu organy jak i skarżący wskazywali na treść art. 73 ust 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, który przewiduje, że obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat (akapit pierwszy). Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat (akapit drugi).

Organy obu instancji uznały, że w sprawie nie można uznać, że skarżący działał w dobrej wierze, nie mógł więc mieć zastosowania krótszy okres przedawnienia. Skarżący wskazywał na działanie w dobrej wierze.

Należy podkreślić, że przepisy rozporządzenia nr 796/2004, w tym art. 73 ust. 5 akapit drugi, znajdują zastosowanie wyłącznie do płatności zrealizowanych do końca grudnia 2009 r. Zgodnie z art. 86 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009 rozporządzenie nr 796/2004 traci moc z dniem 1 stycznia 2010 r., a jednocześnie w kolejnych zastosowanych przez organ rozporządzeniach unijnych brak wyraźnych przepisów, z których wynikałaby możność zastosowania rozporządzenia nr 796/2004 do płatności wypłaconych począwszy od stycznia 2010 r. Ponadto w odniesieniu do przedawnienia dla płatności wypłaconych od stycznia 2010 r. zastosowanie znajdują przepisy rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L. 1995.312.1 z dnia 23 grudnia 1995 r. z późn. zm., dalej jako "rozporządzenie nr 2988/95").

W orzecznictwie wskazywano, że przepis art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 ma zastosowanie wobec wszystkich płatności dokonanych na rzecz strony – także tych dokonanych w latach 2010 - 2015 i w odniesieniu także do tych płatności obowiązek zwrotu winien być zawężony do okresu czteroletniego w związku z przyjęciem przez organ dobrej wiary skarżącego. Uzasadniane to było tym, że wprawdzie rozporządzeniem nr 1122/2009 doszło do uchylenia rozporządzenia nr 796/2004 z dniem 1 stycznia 2010 r., to jednak zgodnie z art. 86 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1122/2009 rozporządzenie nr 79612004 ma nadal zastosowanie w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r., przy czym odesłania do rozporządzenia nr796/2004 traktuje się jako odesłania rozporządzenia nr 1122/2009 i odczytuje z tabelą korelacji zawartą w załączniku II.

Orzekający w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie podziela jednak tego stanowiska. Przepis art. 86 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009 wyraźnie stanowi, że rozporządzenie nr 796/2004 stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r., co oznacza, że do kolejnych lat gospodarczych, następujących po 1 stycznia 2010 r. (rozpoczynających się po tej dacie) przepisy rozporządzenia nr 796/2004 nie znajdują już zastosowania.

Wymaga podkreślenia, że renta strukturalna nie jest wypłacana jednorazowo, ale ma charakter świadczenia okresowego. Zgodnie z jednoznaczną treścią § 13 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania " Renty strukturalne objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013, rentę strukturalną wypłaca się za każdy miesiąc, w terminie określonym w decyzji administracyjnej o przyznaniu renty strukturalnej, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia przez pobierającego rentę strukturalną 65 lat.

Z faktu, że wypłata przyznanej skarżącemu renty rozpoczęła się przed 1 stycznia 2010 r., nie można wywodzić, że cały okres, na jaki renta została przyznana, stanowi jeden okres gospodarczy (rok gospodarczy) w rozumieniu art. 86 rozporządzenia nr 1122/2009. Nie można więc uznać, że wszystkie kolejne lata wypłaty renty, od 02/ 2009 r. do 03/ 2015 r., to lata gospodarcze zaczynające się przed 1 stycznia 2010 r. w rozumieniu art. 86 rozporządzenia nr 1122/2009.

Trzeba zauważyć, że wysokość przyznanej skarżącemu renty była co roku podwyższana w związku z waloryzacją kwoty najniższej emerytury. W związku z tym organ pierwszej instancji w każdym roku przysługiwania renty wydawał decyzję zmieniającą decyzję z dnia 26 lutego 2009 r. przyznającą rentę strukturalną. Powyższa okoliczność przemawia przeciwko stanowisku, który wiąże dalsze stosowanie rozporządzenia nr 796/2004 z samym faktem przyznania renty decyzją wydaną przed 1 stycznia 2010 r., gdyż w każdym kolejnym roku wydawane były odrębne decyzje stanowiące podstawę wypłaty renty w zwiększonej wysokości.

W ocenie Sądu nie znajduje zatem uzasadnienia stosowanie przepisów obowiązujących w dacie przyznania renty do oceny obowiązku zwrotu płatności pobieranych nienależnie przez dalsze lata. Nie jest to stanowisko na niekorzyść skarżącego, gdyż błędnie zastosowane przepisy i tak w ocenie organu nie uzasadniały przyjęcia istnienia dobrej wiary.

Przedstawione stanowisko Sądu orzekającego w niniejszej sprawie prezentowane jest także w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 8 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Op 402/16, od którego skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2017 r., sygn. akt II GSK 1302/17 oraz wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 stycznia 2021 r., sygn. akt III SA/Lu 402/20, z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 692/19, z dnia 27 grudnia 2018 r., sygn. akt III SA/Lu 498/18, wyrok WSA w Lublinie z 18 maja 2021r., III SA/Lu 99/21). Wprawdzie stanowisko to nie jest prezentowane jednolicie, jednakże w ocenie Sądu przedstawione wyżej argumenty przemawiają za jego trafnością.

Trzeba zauważyć, że także Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 czerwca 2019 r., w sprawie I GSK 192/18 dotyczącej ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej przyznanej decyzją wydaną w roku 2005, podkreślił, że dla płatności zrealizowanych w okresie do grudnia 2009 r. zastosowanie w tym zakresie mają regulacje art. 73 rozporządzenia nr 796/2004, z kolei dla płatności realizowanych w 2010 r. i od stycznia 2011 r. do grudnia 2014 r. stosuje się przepisy – odpowiednio – art. 80 rozporządzenia nr 1122/2009 i art. 5 rozporządzenia nr 65/2011. Odnosząc się do przesłanki zwalniającej z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych środków pomocowych, tj. przesłanki przedawnienia, o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 Naczelny Sąd Administracyjny zaakcentował, że przedmiotowy przepis ma zastosowanie tylko i wyłącznie do płatności wypłaconych beneficjentowi w terminie do końca 2009 r. Natomiast dla środków zrealizowanych w kolejnych latach, z uwagi na brak wyraźnego przepisu w tym zakresie, zastosowanie mają regulacje art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, analiza przesłanki przedawnienia, a co za tym idzie ocena działania strony pod kątem wystąpienia dobrej wiary może zatem dotyczyć tylko i wyłącznie płatności zrealizowanych w okresie do 31 grudnia 2009 r., a więc środków wypłaconych w trakcie obowiązywania regulacji rozporządzenia nr 796/2004, co do których upłynął już czteroletni okres pomiędzy wypłatą płatności a zawiadomieniem o jej nienależnym charakterze. W stosunku natomiast do pozostałej kwoty nienależnie pobranych płatności – wypłaconej w okresie od stycznia 2010 r. nie ma podstaw do rozważania na temat dobrej wiary, gdyż brak jest przepisów nakładających na organ obowiązek badania wystąpienia dobrej wiary. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał za błędne stanowisko Sądu pierwszej instancji, który przyjął, że w sprawie wyłącznym przepisem normującym przedawnienie mógł być art. 73 ust 5 rozporządzenia nr 796/2004.

Podzielając w pełni powyższe stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że przepis art. 73 rozporządzenia nr 796/2004 nie ma zastosowania, gdyż nienależnie pobrane płatności dotyczyły okresu od 02/2010 do 31.07.2015r., czyli do płatności realizowanych w 2010 r. zastosować należało przepis art. 80 rozporządzenia nr 1122/2009, do płatności realizowanych od stycznia 2011 r. do grudnia 2014 r. zastosować należało art. 5 rozporządzenia nr 65/2011, zaś do płatności zrealizowanych od stycznia 2015 r. do 31.07.2015r. zastosować należało art. 7 rozporządzenia nr 809/2014.

Przepisy, które znajdują zastosowanie do płatności z tytułu renty strukturalnej zrealizowanych od stycznia 2010 r. jednoznacznie przewidują obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności i nie określają terminu przedawnienia żądania zwrotu. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń określony w tych przepisach nie ma zastosowania jedynie w przypadku, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika (art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009, art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011, art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014). Jak wskazano zaś wyżej, tego rodzaju sytuacja winna zostać zbadana przez organ, bo ustalenia w tym zakresie były przedwczesne.

W konsekwencji uznać należy, że w odniesieniu do płatności wypłaconych począwszy od 2010 r. analiza oceny działania skarżącego z punktu widzenia wystąpienia dobrej wiary nie ma znaczenia, gdyż przepisy znajdujące w tym zakresie zastosowanie takiej przesłanki nie przewidują.

Organ nie zastosował w sprawie przepis art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, co uczyni przy ponownym rozpoznaniu sprawy z uwzględnieniem uwag sądu.

W świetle art. 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia ma ono na celu ochronę interesów finansowych Wspólnot Europejskich (obecnie Unii Europejskiej) i ustanawia ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych oraz kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95, nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Unii albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem.

W świetle przytoczonego przepisu nie ulega wątpliwości, że wypłata nienależnych świadczeń z tytułu renty strukturalnej jest nieprawidłowością, o której mowa w art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95.

Zgodnie zaś z art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/951, okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1.

W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Trybunał Sprawiedliwości (teza 44 wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 11 stycznia 2007 r. w sprawie C-279/05) wskazał, że w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 2988/95 nieprawidłowość ciągła lub powtarzająca się ma miejsce wtedy, gdy popełniana jest przez przedsiębiorcę wspólnotowego, który czerpie korzyści ekonomiczne z ogółu podobnych operacji, które naruszają ten sam przepis prawa wspólnotowego. Nie ma przy tym znaczenia, czy nieprawidłowość dotyczy stosunkowo niewielkiej części wszystkich operacji przeprowadzonych w danym okresie i czy operacje, w odniesieniu do których stwierdzono nieprawidłowość, dotyczą za każdym razem różnych partii.

Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo.

Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

W okolicznościach sprawy momentem dopuszczenia się nieprawidłowości jest dzień, w którym skarżący podjął zatrudnienie, które skutkować winno zawieszeniem renty strukturalnej, tj. 1.02.2010r.

W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że wypłata renty strukturalnej jest nieprawidłowością ciągłą, a zatem okres przedawnienia biegnie w tym przypadku od daty zaprzestania kontynuowania zatrudnienia tj. 31.07.2015r. Decyzja w sprawie została wydana 16.10.2020r., doręczona skarżącemu 28.10.2020r. a zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności wydane zostało 19 czerwca 2020r. a doręczone skarżącemu 23 czerwca 2020r. Organ podał, że przed upływem czteroletniego terminu przedawnienia podjął czynności, które skutkowały przerwaniem biegu terminu przedawnienia, gdyż dnia 26 czerwca 2018r. powiadomiono skarżącego ustnie o nieuzasadnionym charakterze płatności, z czego sporządzono protokół. Słusznie skarżący w uzupełnieniu skargi podniósł, że protokół z 26 czerwca 2018r. (k. 16/1 akt adm) nie spełnia wymogów protokołu z art. 68 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem:

§ 1. Protokół sporządza się tak, aby z niego wynikało, kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby.

§ 2. Protokół odczytuje się wszystkim osobom obecnym, biorącym udział w czynności urzędowej, które powinny następnie protokół podpisać. Odmowę lub brak podpisu którejkolwiek osoby należy omówić w protokole.

W dacie jego sporządzania zgodnie z art. 14 § 2 k.p.a. sprawy mogą być załatwiane ustnie, gdy przemawia za tym interes strony, a przepis prawny nie stoi temu na przeszkodzie. Treść oraz istotne motywy takiego załatwienia powinny być utrwalone w aktach w formie protokołu lub podpisanej przez stronę adnotacji. Przyjmując, że "protokół" z 26.06.2018r. z uwagi na brak spełnienia przesłanek z art. 68 § 1 i 2 k.p.a. nie jest protokołem, z uwagi na brak podpisu skarżącego nie może być również uznany za adnotację z art. 14 § 1 k.p.a. Materiał zgromadzony w aktach administracyjnych nie pozwala uznać, że skarżący w tym dniu skutecznie został powiadomiony o nieprawidłowościach, bo choć z przepisów wprost nie wynika forma powiadomienia, jej dokonanie powinno spełniać podstawowe formalne wymogi kontaktu organu ze stroną, tak by nie było żadnych wątpliwości, że strona została prawidłowo, w sposób dla niej zrozumiały poinformowana o okolicznościach mających wpływ na jej prawa i obowiązki. Tego w niniejszej sprawie odnośnie "protokołu z 26.06.2016r." zabrakło. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania z 19 czerwca 2020r. zostało doręczone skarżącemu po upływie czteroletniego terminu przedawnienia. Po ustaleniu, że skarżący w inny skuteczny sposób nie został wcześniej zawiadomiony o nieprawidłowościach organ bez konieczności ustalania kwestii błędu organu uwzględni czteroletni okres przedawnienia.

Mając na uwadze powyższe Sad uznał, że zaskarżona decyzja, oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa, bowiem nie uwzględniały upływu terminu przedawnienia, wynikającego z art. 3 ust. 1 rozporządzenia (WE, EURATOM) 2988/95 i naruszała wskazane przepisy postępowania.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1it a i c i art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku.

O kosztach (uiszczony przez skarżącego wpis) orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu rozpoznane zostanie zgodnie z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. przez referendarza sądowego.