Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1072/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 59 par. 1 pkt 2, art. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Dnia 12 marca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2021 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi C.M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. z dnia [...] nr [...].


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. u z 2020r., poz. 256 ze zm.) oraz art. 17 § 1, art. 18 i art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j Dz. U. z 2020 r. poz. 1427), dalej "u.p.e.a" w związku z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070), po rozpatrzeniu zażalenia C.M. na postanowienie z [...] nr [...], którym Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. prowadzi wobec C.M. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych o numerach:

- [...] do [...] z dnia 10.06.2010r. - doręczonych w dniu 6.07.2010r. w trybie art. 44 k.p.a.

- [...] do [...] z dnia 30.06.2010r. - doręczonych w dniu 23.07.2010r. w trybie art. 44 k.p.a.

- [...] do [...] z dnia 26.08.2010r. - doręczonych w dniu 21.09.2010r. w trybie art. 44 k.p.a.

- od [...] do [...] z dnia 19.10.2010r. - doręczonych w dniu 17.11.2010r. w trybie art. 44 k.p.a.

- od [...] do [...] z dnia 23.05.2011 r. - doręczonych w dniu 14.07.2011r.

Pismem z 13.11.2018 r. skarżący skierował do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek (decyzja z dnia 29.10.2018r. nr [...]). W uzasadnieniu zobowiązany powołał między innymi art. 33 § 1 u.p.e.a., co w ocenie organu egzekucyjnego było równoznaczne z wniesieniem przez zobowiązanego zarzutów na postępowanie egzekucyjne.

Postanowieniem z 29.11.2018 r. nr [...] Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych z uwagi na uchybienie ustawowego terminu do ich wniesienia.

W zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie w całości powyższego postanowienia, powołując się na art. 44 k.p.a. Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 59 § 1 o.p. Ponadto skarżący wskazał, że w postępowaniu egzekucyjnym wystąpiły przesłanki stanowiące podstawę do zgłoszenia zarzutów w oparciu o art. 33 § 1 pkt 1, pkt 6 i pkt 10 u.p.e.a., tj. "przedawnienie albo nieistnienie obowiązku", niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego oraz niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 ww. ustawy. W ocenie skarżącego tytuły wykonawcze nie zostały mu doręczone, a tym samym nie powinny znajdować się w obrocie prawnym. Następnie skarżący powołał art. 33 § 1 w związku z art. 166b u.p.e.a. i art. 29 o.p. Zdaniem strony wierzyciel uprawniony jest do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego jedynie po spełnieniu dodatkowych warunków formalnych, co ma służyć ochronie małżonka dłużnika, a zatem na tle obowiązujących przepisów, organ egzekucyjny musi dysponować tytułem wykonawczym wystawionym na oboje małżonków. W przeciwnym razie małżonek współodpowiedzialny za zaległości byłby pozbawiony jakiejkolwiek ochrony prawnej. Takie zaś działanie bezwzględnie byłoby naruszeniem gwarancji konstytucyjnych Państwa prawa. Zdaniem strony, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wielokrotnie był informowany o rozdzielności majątkowej, mimo tego dokonywał wpisów do Księgi Wieczystej na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych na jednego małżonka, a po 2006r. również po uzyskaniu informacji o notarialnej rozdzielności majątkowej, co skutkowało tym, że żona nie ponosi odpowiedzialności za długi męża. Zobowiązany zaznaczył, że w jego ocenie, zaskarżone postanowienie narusza art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a.

Postanowieniem z 31.01.2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. uchylił rozstrzygnięcie z 29.11.2018 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ wskazał na konieczność przeprowadzenia przez organ egzekucyjny postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie intencji strony, co do wniosku z dnia 13.11.2018 r., w którym zobowiązany powołał art. 33 § 1 u.p.e.a.

Pismem z 8.02.2019 r. organ egzekucyjny wezwał stronę do doprecyzowania pisma z 13.11.2018 r. przez wskazanie, czy intencją obok wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek było również złożenie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wskazał, że jego intencją było również złożenie zarzutów na prowadzenie całego postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę zarzutów zobowiązany wskazał art. art. 33 § 1 pkt 1, pkt 6 i pkt 10 u.p.e.a., tj. przedawnienie obowiązku, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego oraz niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 ww. ustawy.

Postanowieniem z dnia 12.03.2019 r. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o ww. numerach z uwagi na uchybienie ustawowego terminu do ich wniesienia.

W wyniku rozpoznania zażalenia, postanowieniem z dnia 11.05.2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Natomiast prawomocnym wyrokiem z dnia 25.09.2019r. sygn. akt III SA/Łd 673/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę skarżącego na ww. postanowienie organu odwoławczego.

Zawiadomieniami o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z 28.02.2020r. o numerach od [...] do [...] Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. zajął u Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ło. wierzytelność z tytułu nadpłaty i zwrotu podatków, dotyczącą skarżącego. Przedmiotowe zawiadomienia zostały doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 28.02.2020 r., natomiast zobowiązanemu 9.03.2020 r.

W dniu 20.03.2020 r. skarżący nadał w placówce pocztowej pismo zaadresowane do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. zatytułowane "Skarga". W piśmie tym zobowiązany wskazał, że wnosi skargę na zajęcia egzekucyjne dokonane ww. zawiadomieniami, oraz że "zajęcia te zostały dokonane na wierzytelnościach, które nie istnieją". Stwierdził, że złożenie "wniosku o umorzenie" zawiesza postępowanie egzekucyjne oraz naliczanie dodatkowych odsetek za zwłokę. Zobowiązany wskazał, że organ egzekucyjny nie sprawdził, czy zobowiązania istnieją, powołując się przy tym na fakt, iż wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4.12.2019r. sygn. akt III SA/Łd 739/19, Sąd uchylił decyzję Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31.05.20 19r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29.10.2018 r. nr [...].

W dniu 30.04.2020r. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. wydał na podstawie art. 54 § 1 i § 5 u.p.e.a. postanowienie nr [...], którym oddalił skargę jako nieuzasadnioną.

W zażaleniu strona wskazała, że zajęcia dokonane zawiadomieniami o numerach od [...] do [...] zostały dokonane na wierzytelnościach, które nie istnieją. Stwierdził, iż złożenie "wniosku o umorzenie" zawiesza postępowanie egzekucyjne oraz naliczanie dodatkowych odsetek za zwłokę. Zobowiązany wskazał, że organ egzekucyjny nie sprawdził, czy zobowiązania istnieją, przywołując przy tym ww. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 4.12.2019r. sygn. akt III SA/Łd 739/19.

Postanowieniem z 18.06.2020r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. uchylił ww. zaskarżone rozstrzygnięcie Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał m.in., że nie można jednoznacznie stwierdzić, czy wystąpienie strony stanowiło skargę na czynności egzekucyjne (art. 54 § 1 u.p.e.a.), czy innego rodzaju środek ochrony prawnej, w tym w szczególności wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego wniesiony w trybie art. 59 § 1 pkt 2 powyższej ustawy, tj. ze względu na nieistnienie obowiązku.

Pismem z 30.06.2020r. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. wezwał zobowiązanego do doprecyzowania pisma z 20.03.2020 r. w przedmiocie czy jego intencją było złożenie skargi na czynności egzekucyjne, czy innego rodzaju środka ochrony prawnej, w tym w szczególności wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W odpowiedzi na ww. pismo C.M. w piśmie z 13.07.2020r. wskazał, że jego intencją było złożenie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia prowadzonego w stosunku do skarżącego postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułów wykonawczych.

Organ egzekucyjny wskazał, iż nie znajduje podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż na koncie skarżącego figurują zaległości z tytułu kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 695,20zł.

W zażaleniu zobowiązany wniósł o uchylenie w całości ww. postanowienia i podniósł, że dokonując analizy ujętego w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. sformułowania "obowiązek nie istniał", należy zwrócić uwagę na to, iż ustawodawca nawiązując do okoliczności nieistnienia obowiązku użył tego zwrotu czasie przeszłym. Wskazał, że z akt sprawy wynika w sposób jednoznaczny, że obowiązek uiszczenia składek nie istniał w dacie wydania postanowienia i skierowania ich do egzekucji, bowiem na skutek wydania decyzji z [...]

. [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. umorzył należności z tytułu składek - należność główną, odsetki za zwłokę oraz koszty upomnień. Zobowiązany wskazał, że w sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której obowiązek opłacenia składek nie istniał w dacie wydania postanowienia. Strona podniosła, że normy wynikające z art. 59 u.p.e.a. nie zawierają odwołania do kosztów egzekucyjnych, w szczególności nie określają, by przeszkodą do umorzenia w przypadku zaistnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie były okoliczności związane z ustalaniem i obciążaniem uczestników postępowania egzekucyjnego kosztami egzekucyjnymi.

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 30.07.2020r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 11 września 2019r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i niektórych innych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070). Stosownie do przepisu art. 13 ust. 1 ww. ustawy do postępowań egzekucyjnych wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej stosuje się przepisy ustawy dotychczasowej. Organ wskazał, że w niniejszym postępowaniu zastosowanie znajdą przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 29.07.2020 r. DIAS odwołał się do treści art. 59 § 1 u.p.e.a.

Organ wyjaśnił, że zgodnie zaś z art. 64c § 6 u.p.e.a. koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnej są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na tę należność. Stosownie do treści art. 64c § 1 ww. ustawy, koszty postępowania egzekucyjnego obciążają zobowiązanego, przy czym koszty te stanowią opłaty i wydatki egzekucyjne. Obciążeniu kosztami postępowania egzekucyjnego odpowiada zatem obowiązek ich uiszczenia, który zgodnie z art. 64c § 5 ww. ustawy podlega przymusowemu wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Organ wskazał, że nie ulega wątpliwości, że decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. umorzył skarżącemu, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt z art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz okres 11/2009r., od 02/2010 r. do 08/2010 r. obejmujące należność główną, odsetki za zwłokę oraz upomnienia. Przy czym z akt sprawy nie wynika, aby powstałe w tym postępowaniu koszty egzekucyjne zostały umorzone.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie podzielił twierdzenia skarżącego, że umorzenie poddanych egzekucji administracyjnej zaległości podatkowych implikuje umorzenie postępowania egzekucyjnego, a w konsekwencji skutkuje niemożnością dochodzenia od zobowiązanego, w tym postępowaniu kosztów egzekucyjnych.

Organ wskazał, że w związku z powyższym biorąc pod uwagę, że na koncie skarżącego figurują zaległości z tytułu kosztów egzekucyjnych, brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Oznacza to, że w analizowanej sprawie egzekucja może być prowadzona tylko do powstałych w tym postępowaniu egzekucyjnym kosztów egzekucyjnych. Natomiast kwestie dotyczące wysokości tych kosztów, czy też ich umorzenia, nie mogą być analizie i ocenie w niniejszym postępowaniu dotyczącym umorzenia postępowania egzekucyjnego. Rozpatrzenie tego rodzaju kwestii mogłoby nastąpić w ramach odrębnych postępowań (odpowiednio) w art. 64c oraz 64e u.p.e.a.

Zdaniem zatem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, organ egzekucyjny słusznie odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż mimo umorzenia (decyzją z dnia [...] nr [...]) należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy za okres od 02/2010r. do 08/2010 r. obejmujące należność główną, odsetki za zwłokę oraz koszty upomnienia ciążące na zobowiązanym, do wyegzekwowania pozostały koszty egzekucyjne.

W skardze C.M. powołując się na art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., wskazał, że z akt sprawy wynika w sposób jednoznaczny, że obowiązek uiszczenia składek nie istniał w dacie wydania postanowienia i skierowania ich do egzekucji, bowiem na skutek decyzji nr [...] z [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. umorzył należności z tytułu składek należność główną, odsetki za zwłokę oraz koszty upomnień. Zatem w rozstrzyganej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której obowiązek opłacenia składek nie istniał w dniu wydania postanowienia. Skarżący odwołał się do uchwały I FPS 5/17.

Zdaniem strony ZUS błędnie przyjął w sprawie, że postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, w trybie art. 59 § 1 u.p.e.a., nie może zostać wydane z uwagi na zaistniałe w toku postępowania egzekucyjnego koszty. Powyższe doprowadza do naruszenia art. 59 § 1 pkt 2 i 3 u.p.e.a, które mogą mieć istotny na wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do treści art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...]. utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji z [...]. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Kontrolując zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Sąd stwierdził naruszenie przepisów w stopniu, który obligował do wyeliminowania rozstrzygnięć z obrotu prawnego. Organ uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego, bowiem na koncie skarżącego figurują zaległości z tytułu kosztów egzekucyjnych i egzekucja może być dalej prowadzona tylko do powstałych kosztów egzekucyjnych.

W ocenie Sądu z powyższym stanowiskiem organu nie można się zgodzić.

W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy istotne znaczenie ma, że decyzją z [...]. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył należności skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za okres 11/2009, od 02/2010 do 8/2010 i odmówił umorzenia odsetek za zwłokę przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 18.219 zł za okres 10/2002-1/2003, 9/2003, 11/2003-12/2003, 3/2004-10/2006, 3/2007, 5/2007-3/2008, 5/2008. W zakresie umorzenia należności z tytułu składek organ uznał, że zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

Przypomnieć należy, że art. 2 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w rozpoznawanej sprawie, tj. na dzień 28 lutego 2020 r., czyli dzień doręczenia zawiadomień o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej dłużnikowi zajętej wierzytelności (Naczelnikowi US w Ło.) enumeratywnie określał jakie obowiązki podlegają egzekucji administracyjnej: 1) podatki, opłaty i inne należności, do których stosuje się przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, 924 i 1018); 1a) niepodatkowe należności budżetowe, do których stosuje się przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869); 1b) należności z tytułu przychodów z prywatyzacji; 2) grzywny i kary pieniężne wymierzane przez organy administracji publicznej; 3) należności pieniężne, inne niż wymienione w pkt 1 i 2, jeżeli pozostają we właściwości rzeczowej organów administracji publicznej; 4) należności przypadające od jednostek budżetowych, wynikające z zastosowania wzajemnego potrącenia zobowiązań podatkowych z zobowiązaniami tych jednostek; 5) należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw; 6) wpłaty na rzecz funduszy celowych utworzonych na podstawie odrębnych przepisów; 7) należności pieniężne z tytułu składek specjalnych do Funduszu Rezerwowego; 8) należności pieniężne państwa członkowskiego wynikające z tytułu: a) podatków i należności celnych pobieranych przez to państwo lub w jego imieniu, przez jego jednostki podziału terytorialnego lub administracyjnego, w tym organy lokalne, lub w imieniu tych jednostek lub organów, a także w imieniu Unii Europejskiej, b) refundacji, interwencji i innych środków stanowiących część całkowitego lub częściowego systemu finansowania Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) oraz Europejskiego Funduszu Rolniczego Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), w tym kwot należnych w związku z tymi działaniami, c) opłat i innych należności pieniężnych przewidzianych w ramach wspólnej organizacji rynku Unii Europejskiej dla sektora cukru, d) kar, grzywien, opłat i dopłat administracyjnych związanych z należnościami pieniężnymi, o których mowa w lit. a-c, nałożonych przez organy właściwe do pobierania podatków i należności celnych lub właściwe do prowadzenia postępowań administracyjnych dotyczących podatków i należności celnych lub potwierdzonych przez organy administracyjne lub sądowe na wniosek organów właściwych w sprawie podatków i należności celnych, e) opłat za zaświadczenia i podobne do zaświadczeń dokumenty wydane w postępowaniach administracyjnych w sprawie należności pieniężnych, o których mowa w lit. a, f) odsetek i kosztów związanych z należnościami pieniężnymi, o których mowa w lit. a-e, w związku z którymi możliwe jest zwrócenie się o wzajemną pomoc na podstawie ustawy o wzajemnej pomocy, g) administracyjnych kar pieniężnych lub grzywien administracyjnych nałożonych na pracodawcę delegującego pracownika z terytorium RP w związku z naruszeniem przepisów dotyczących delegowania pracowników w ramach świadczenia usług; 9) należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Rzeczpospolita Polska; 10) obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego; 11) obowiązki z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy oraz wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi, nakładane w drodze decyzji organów Państwowej Inspekcji Pracy; 12) obowiązki z zakresu ochrony danych osobowych, nakładane w drodze decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

Należy zwrócić uwagę, że przepis ten nie wskazuje kosztów egzekucyjnych. Koszty egzekucyjne i koszty upomnienia zostały dodane do art. 2 § 1 u.p.e.a. w pkt 9a przez art. 1 pkt 2 ustawy z 4 lipca 2019 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 1553), zmieniającej u.p.e.a. z dniem 20 lutego 2021 r.

W rozpoznawanej sprawie skarżący domagał się umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (pismo z 20 marca 2020 r., sprecyzowane pismem z 13 lipca 2020 r.). Przypomnieć należy, że stosownie do treści art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 u.p.e.a.).

Niewątpliwie w rozpoznawanej sprawie organ stoi na stanowisku, że do wyegzekwowania pozostały jeszcze koszty postępowania egzekucyjnego, co stanowi przeszkodę do umorzenia postępowanie egzekucyjnego. W ocenie Sądu podmiotowy, jak i przedmiotowy zakres umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., jak też i pozostałych przyczyn wymienionych w § 1 art. 59 u.p.e.a., dotyczyć może tylko i wyłącznie obowiązku określonego w art. 2 u.p.e.a., nie zaś kosztów postępowania egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego i umorzenie kosztów egzekucyjnych to dwie różne instytucje prawne regulowane odrębnymi przepisami. Instytucje te są przy tym niezależne od siebie w tym sensie, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nie powoduje samo przez się umorzenia kosztów egzekucyjnych, zaś umorzenie kosztów egzekucyjnych nie wywiera wpływu na umorzenie postępowania egzekucyjnego. Możliwość dochodzenia powstałych zgodnie z prawem, lecz nieuiszczonych w chwili umorzenia postępowania egzekucyjnego, kosztów tego postępowania regulują przepisy ustawy egzekucyjnej dotyczące tych kosztów jako odrębnej, od egzekwowanej w umorzonym postępowaniu, należności przysługującej organowi egzekucyjnemu. Przedawnienie egzekwowanego obowiązku świadczenia pieniężnego nie powoduje jednocześnie przedawnienia powstałych w toku jego egzekucji kosztów egzekucyjnych, gdyż są to dwa osobne zobowiązania, jedno należne wierzycielowi, a drugie organowi egzekucyjnemu, powstałe w różny sposób i o odmiennym charakterze, mimo iż mogą być dochodzone na podstawie jednego (tego samego) tytułu egzekucyjnego. Koszty egzekucyjne nie są świadczeniem ubocznym egzekwowanego obowiązku pieniężnego. Koszty egzekucyjne należne w związku z czynnościami dokonanymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przed przedawnieniem dochodzonej zaległości podatkowej podlegają zatem egzekwowaniu niezależnie od umorzenia postępowania co do należności głównej (por. wyrok NSA z 16 grudnia 2015 r., sygn. akt II FSK 2996/13, wyrok WSA w Krakowie z 16 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 93/18, por. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Kwestię kosztów postępowania egzekucyjnego ustawodawca uregulował oddzielnie w Rozdziale 6 Działu I u.p.e.a. Z powyższego uregulowania wynika, że koszty związane z tym postępowaniem obciążają zobowiązanego i podlegają przymusowemu ściągnięciu w drodze egzekucji. Zobowiązany odpowiada za koszty egzekucyjne już w trakcie toczącego się, niezakończonego postępowania egzekucyjnego od daty, w której na podstawie przepisu prawa, powstał obowiązek ich uiszczenia. Fakt, że w wielu przypadkach koszty egzekucyjne, przy egzekucji należności pieniężnych, są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawianego na należność pieniężną, obowiązek ich ponoszenia obciąża zobowiązanego już w trakcie egzekucji oraz że już w trakcie egzekucji korzystają z pierwszeństwa w zaspokajaniu nie oznacza, że postanowienie o umorzeniu egzekucji na podstawie art. 59 § 3 u.p.e.a. może w jakimkolwiek zakresie zawierać rozstrzygnięcie w sprawie kosztów egzekucyjnych. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 z uwagi na treść art. 2 może dotyczyć wyłącznie obowiązku i należności pieniężnej, które legły u podstaw wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a nie kosztów egzekucyjnych, które nie są objęte zakresem wskazanego wyżej przepisu (wyrok NSA z 18 lutego 2019 r. sygn. akt I GSK 3020/18). Stosownie do treści art. 64c § 6 u.p.e.a. koszty te, o ile przepisy u.p.e.a. nie stanowią inaczej, dochodzone są na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na tę należność, zaś ich egzekucja następuje w trybie art. 64c § 5 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z 20 stycznia 2009 r. sygn. akt II FSK 1027/08).

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy trzeba wskazać, że decyzją z [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył skarżącemu należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie, odsetki od tych należności oraz koszty upomnienia, w stosunku do których prowadzone jest przedmiotowe postępowanie egzekucyjne. Niewątpliwie, zdaniem Sądu, była to podstawa do umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. co należności głównej wraz z odsetkami. Przepis ten wprost wskazuje, że postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek został umorzony. Natomiast okoliczność niewyegzekwowania powstałych kosztów egzekucyjnych jest podstawą do kontynuowania postępowania co do kosztów egzekucyjnych, które nie są świadczeniem ubocznym egzekwowanego obowiązku, lecz odrębnym zobowiązaniem, na które nie rozciągają się konsekwencje umorzonego obowiązku. Koszty egzekucyjne należne w związku z czynnościami dokonanymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przed umorzeniem dochodzonych należności składkowych podlegają zatem egzekwowaniu niezależnie od umorzenia postępowania co do należności głównej.

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien wziąć pod uwagę ocenę prawną wyrażoną powyżej oraz rozpoznać wniosek skarżącego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., uwzględniając, że co do niewyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych postępowanie może być nadal prowadzone.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. i art. 119 pkt 3 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu postanowienia organu I i II instancji.

d.cz.