Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Ka 3504/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2004-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA(del.) Zofia Borowicz Sędziowie NSA(del) Wiesław Morys Asesor WSA Beata Kalaga-Gajewska(spr.) Protokolant Stażysta Agnieszka Janecka po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2004 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że nie podlega ona wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz. U. Nr 142 z 1997 r. poz. 950 ze zm./, zwanej dalej ustawą o kombatantach Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. pozbawił E. K. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZBoWiD w B. – B. decyzją z dnia [...] r. z tytułu "utrwalania władzy ludowej" za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r., co według wskazanego przepisu prowadzi do pozbawienia strony tych uprawnień.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że E. K. otrzymał uprawnienia kombatanckie na podstawie zaświadczenia Centralnego Archiwum Wojskowego nr [...] z dnia [...]r., z którego wynika, że od dnia [...]r. do dnia [...]r. pełnił służbę w [...] Pułku Piechoty i brał udział w zwalczaniu NSZ, band terrorystycznych i poakowskiego zbrojnego podziemia.

Oznacza to, że zainteresowany uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej", a w myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach pozbawia się takie osoby uprawnień kombatanckich.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. K. zarzucił, że organ orzekający nie zapoznał zainteresowanego z dowodami i materiałami zgromadzonymi w toku postępowania i wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Podkreślił, że pełniąc służbę wojskową w [...] Pułku K. w L. brał czynny udział w zwalczaniu band terrorystycznych, a szczególnie band UPA na terenie Z., a organ orzekający nie wykazał żadnym dowodem, że w pojęciu band terrorystycznych nie mieszczą się bandy UPA . Zdaniem E K. pojęcie band terrorystycznych jest równoznaczne z pojęciem band UPA.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. , nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach utrzymał w mocy decyzję własną o pozbawieniu E. K. uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu organ argumentował, tak jak poprzednio, że E. K. nie posiadał żadnego tytułu do uprawnień kombatanckich wymienionego w obecnie obowiązującej ustawie, a uprawnienia w ZBoWiD otrzymał wyłącznie z tytułu "utrwalania władzy ludowej". Kierownik Urzędu stwierdził, że nie jest obowiązany dokonywać ustaleń, czy istnieją inne przesłanki do przyznania uprawnień z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach.

W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję E. K. podniósł, że organ orzekający nie ustosunkował się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczących uznania band terrorystycznych za tożsame z bandami UPA i tym samym działał wbrew zasadom określonym w art. 8 i 11 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o oddalenie skargi i podniósł, że zarzuty podniesione w skardze nie mają wpływu na wynik sprawy oraz przytoczył wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 176 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.(Dz. U. nr 78, poz.483,z 2001 r. nr 28,poz.319) zostało wprowadzone dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne i od 1 stycznia 2004 r. nie obowiązuje ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym( Dz. U. nr 74,poz.368 z późn. zmianami).

Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przedmiotowa skarga została wniesiona w dniu [...] r. i zgodnie z rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych( Dz. U. nr 72, poz. 653) podlega rozpoznaniu przez tutejszy Sąd.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ w sprawie nie zostały wyjaśnione w sposób wnikliwy i wszechstronny wszystkie okoliczności istotne do jej ostatecznego rozstrzygnięcia.

Utrzymanie i pozbawienie uprawnień kombatanckich regulują przepisy ustawy o kombatantach. Według art. 25 ust. 2 pkt 2 tej ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów, niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4 ustawy o kombatantach ( patrz: w szczególności wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2001 r. sygn. akt III RN 77/00, OSNAPiUS 2001, nr 15, poz. 475).

Dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazuje, że więcej argumentów przemawia za stanowiskiem, iż w toku postępowania o pozbawienie uprawnień kombatanckich osoby, która na mocy dotychczasowych przepisów uzyskała uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", dopuszczalne jest zgłoszenie przez nią zarzutu, iż zachowuje te uprawnienia, ponieważ spełnia warunek, o którym mowa w zdaniu drugim art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach ( patrz: uchwała 7 sędziów NSA z dnia 4 marca 2002 r., sygn. akt OPS 13/01, ONSA 2002/4/132).

Z przepisów rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. Nr 116, poz. 745) wynika, że przed wydaniem decyzji w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich Urząd przeprowadza postępowanie weryfikacyjne (§ 2 ust. 1). Stosownie zaś do przepisu § 4 tego rozporządzenia "po wszczęciu postępowania weryfikacyjnego Urząd wzywa osobę, której uprawnień dotyczy to postępowanie, do przedstawienia związanych z przedmiotem postępowania wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów". W wypadku osoby, która uzyskała uprawnienia wyłącznie jako "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", wyjaśnienia te i dowody mogą dotyczyć okoliczności wskazujących na zachowanie uprawnień z innych tytułów określonych w ustawie. Należy w pełni podzielić pogląd wyrażony w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów NSA z dnia 3 grudnia 2001 r. sygn. akt OPS 11/01, że postępowanie o pozbawienie uprawnień kombatanckich to badanie, czy osoba posiadająca status kombatanta w dniu wejścia w życie omawianej ustawy zachowuje ten status (również na innej podstawie) i związane z nim uprawnienia.

Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu.

W ocenie Sądu, zasadnym jest zarzut skargi kwestionujący ustalenie organu orzekającego, który nie wyjaśnił, czy skarżący podczas służby w wojsku walczył z bandami UPA. Organ orzekający w toku postępowania wyjaśniającego zwrócił się do Centralnego Archiwum Wojskowego w W. z bardzo konkretnym pytaniem o treści: "z jakimi formacjami zbrojnego podziemia(wszystkie formacje) walczył bądź walczyły formacje w których odbywał służbę E. K."?

Pytanie to, tak skonkretyzowane nie wskazywało, iż użyte pojęcie " formacje zbrojnego podziemia" oznaczało także bandy UPA. Przeciwnie, można uznać za fakt powszechnie znany, że pojęciem tym określano głównie polskie podziemne organizacje niepodległościowe.

Dlatego też przyjęcie w zaskarżonej decyzji, iż podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, okoliczności wskazujące na uzyskanie uprawnień kombatanckich z tytułu walki z bandami UPA jest naruszeniem art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z urzędu w ustaleniach tych można dopatrzeć się nieprawidłowości, polegających na przyjęciu w obu decyzjach, że skarżący nie brał udziału w zwalczaniu oddziałów UPA.

Zarzuty skarżącego dotyczące uznania , że bandy terrorystyczne są tożsame z bandami UPA winny być rozpatrzone i wnikliwie zbadane w toku postępowania wyjaśniającego.

Oparcie się w tym przypadku tylko i wyłącznie na stwierdzeniu zawartym w zaświadczeniu Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia [...]r., które w sposób zawężony tylko do zadanego pytania udzieliło odpowiedzi, iż skarżący brał udział w zwalczaniu NSZ, band terrorystycznych i poakowskiego podziemia nie wskazuje, w sposób jednoznaczny, że jednostka wojskowa, w której skarżący odbywał służbę wojskową nie brała udziału w walce z bandami UPA.

Nie jest wykluczone, że pojęcie band terrorystycznych użyte w zaświadczeniu odnosi się także do band UPA. Dlatego też istnienie takiej możliwości jest wystarczające do uchylenia zaskarżonej decyzji i zobowiązania organu orzekającego, aby w tym zakresie uzupełnił zebrany w sprawie materiał dowodowy.

Skarżący już przy podejmowaniu starań o członkowstwo w ZBoWiD powoływał się na udział w likwidacji band reakcyjnych i między innymi do likwidacji band UPA na terenach Z. i R., w miejscowościach W., R., L .

Ponadto wymienienie przez skarżącego również w życiorysie określenia "band różnych ugrupowań reakcji podziemnej, jak i nacjonalistów UPA" oraz wskazanie terenów, na których miały miejsce akcje, a także nazwisk kolejnych dowódców jednostki wojskowej, w której służył skarżący, może sugerować, że skarżący wnioskuje o dowód z zeznań tych osób jako świadków oraz nie wyklucza zasadności zarzutów skargi.

Powyższe oznacza, że rozstrzygnięcie powyższej kwestii wymagało najpierw dokładnego ustalenia stanu faktycznego, następnie jego oceny stosownie do art. 809 k.p.a., a w dalszej kolejności dokonania pełnej oceny prawnej. Natomiast uzasadnienie przyjętego stanowiska powinno spełniać wymogi art. 107 § 3 k.p.a.

Zgodnie z art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa organ orzekający winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i ustalić z kim walczył skarżący jako żołnierz z poboru na wskazanych w życiorysie terenach.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ orzekający winien przeprowadzić postępowanie zmierzające do ustalenia czy skarżący spełnia wymogi do uzyskania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 21 ust. 1 i art.1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach z tytułu uczestniczenia w walkach w jednostce Wojska Polskiego z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Dopiero po wyjaśnieniu występujących wątpliwości w tym zakresie oraz interpretacji określenia "bandy terrorystyczne" możliwe będzie stwierdzenie czy nie zachodzą przesłanki do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich, przyznanych na podstawie dotychczasowych przepisów.

Zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stwierdzenie naruszenia prawa prowadzi do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji.

Sąd administracyjny nie posiada kompetencji w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, dlatego też w ramach postępowania sądowego nie było możliwe przywrócenie stronie uprawnień kombatanckich.

Wobec powyższego należało, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylić zaskarżoną decyzję.

Na podstawie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylona decyzja nie może być wykonana przed uprawomocnieniem się wyroku, z uwagi na fakt, że mocą uchylonej decyzji organ orzekający pozbawił stronę uprawnień kombatanckich, a uwzględnienie skargi wpływa na jej wykonanie.

W rozpatrywanej sprawie skarżący nie zgłosił wniosku o zwrot kosztów postępowania, dlatego też Sąd nie orzekał o tych kosztach.