Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 187/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2016-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 6
journal: Dz.U. 1989 nr 10 poz 53
law: Ustawa z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym.
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie odmowy przyznania prawa własności działki 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] grudnia 2015 roku numer [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącej H. K. kwotę 697,00 (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności.

Naczelnik Gminy w B. decyzją z dnia [...] listopada 1974 r., Nr [...], wydaną w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę, przejął gospodarstwo rolne położone we wsiach K. i S., stanowiące własność N. B. Decyzją tą wyłączono spod przejęcia na rzecz Skarbu Państwa budynki stanowiące od gruntu odrębny przedmiot własności.

W dniu [...] października 2013 r. spadkobierczynie N. B. – H. K. oraz O. H. zwróciły się - w trybie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. Nr 10, poz. 53) - z wnioskiem o nieodpłatne stwierdzenie własności działki o nr [...] o pow. 0,27 ha, położonej w obrębie K., gmina S.

Starosta S. decyzją z dnia [...] marca 2014 r., nr [...], orzekł o odmowie przyznania H. K. oraz O. H. prawa własności ww. nieruchomości uzasadniając, że na działce o nr [...] brak jest budynków, a ostanie zabudowania zostały rozebrane przed dniem 1 stycznia 1989 r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyły H. K. oraz O. H. wskazując, iż przedmiotowa działka zabudowana jest budynkiem wydzielonym w przestrzeni w postaci kamiennej piwnicy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2014 r., znak: [...], utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Zdaniem Kolegium przesłanką odmowy przyznania prawa własności było nieistnienie na ww. nieruchomościach budynków - zarówno według stanu na dzień 1 stycznia 1989 r., jak i w dacie wydania obu decyzji. Kolegium podniosło, że na przedmiotowej działce znajdują się tylko fragmenty fundamentów po byłych zabudowaniach, a do rozebrania budynków doszło jeszcze przed dniem 1 stycznia 1989 r., co skutkowało przyjęciem, że wnioskodawczynie nie mają uprawnień do żądania nieodpłatnego przeniesienia własności gruntu.

W dniu [...] września 2015 r. H. K. (powoływana w dalszej części uzasadnienia jako "Skarżąca") wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji SKO z dnia [...] maja 2014 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wskazując na rażące naruszenie prawa i podnosząc, iż z protokołu oględzin działki z dnia [...] marca 2014 r. jednoznacznie wynika, iż na jej działce znajdują się fundamenty po budynku mieszkalnym, stodole, oraz piwnica kamienna, zaś po oborze pozostało 6 słupów kamiennych. Obiekty te spełniają przesłanki pozwalające uznać je za budynki. W ocenie Skarżącej zarówno obecne prawo budowlane, jak i poprzednia ustawa, nie podważają traktowania fundamentów budynków i piwnicy kamiennej jako budynków, a zatem spełnione zostały wszelkie przesłanki do zastosowania art. 6 ustawy. Te natomiast okoliczności, jej zdaniem, dają podstawę do uznania decyzji odmawiającej zastosowania przepisu art. 6 ww. ustawy za wydaną z rażącym naruszeniem prawa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z .. września 2015 r., nr [...], odmówiło stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności wyjaśnił, że przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest ocena jej prawidłowości z punktu widzenia zaistnienia kwalifikowanych wad prawnych, a w postępowaniu tym organ nie może rozpoznawać i rozstrzygać merytorycznie sprawy administracyjnej. Za bezsprzeczny Kolegium uznało fakt, iż na terenie nieruchomości Skarżącej znajdują się jedynie pozostałości po budynku mieszkalnym oraz stodole, a także fragmenty piwnicy kamiennej.

W ocenie Kolegium pod pojęciem budynku znajdującego się na działce gruntu należy rozumieć, każdą rozpoczętą budowę takiego obiektu bez względu na jego stadium, mogący stanowić odrębny przedmiot własności, a odrębna własność budynku oznacza, że jak długo istnieje jakikolwiek substrat tej odrębnej własności, tak długo istnieje odrębne prawo własności. Nie może więc mieć znaczenia stan techniczny zabudowań będących odrębnym przedmiotem własności, a zwłaszcza ocena, czy zabudowania te nadają się do użytku. Zdaniem Kolegium ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by możliwe było stwierdzenie, ponad wszelką wątpliwość, że na nieruchomości znajduje się budynek. W ocenie SKO zabudowania znajdujące się na nieruchomości nie mogą być wprost i bezsprzecznie uznane za budynki, a co za tym idzie - uzasadniać wydanie decyzji o przeniesieniu prawa własności działki gruntu. Tym samym wydanie decyzji odmownej nie stoi w rażącej sprzeczności z treścią art. 6 ww. ustawy. Kolegium wyraziło też pogląd, że nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] maja 2014 r. tylko w oparciu o fakt pojawiających się wątpliwości co do istnienia budynków na terenie nieruchomości (zgodnie ze stanem na dzień wejścia w życie ustawy), jak też z uwagi na ewentualną konieczność przeprowadzenia uzupełaniającego postępowania dowodowego co to tego, czy w dniu 1 stycznia 1989 r. budynki istniały, ponieważ taki fakt powinien być bezsprzeczny i nie poddany analizie w toku postępowania prowadzonego w zwykłym toku instancji. Wówczas możliwym byłoby orzeczenie wydania decyzji z rażącym naruszeniem treści art. 6 ustawy.

Odnosząc się z kolei do argumentu błędnego opisania szkicu stanowiącego Kolegium zajęło stanowisko, że nie może on uzasadniać stwierdzenia nieważności decyzji, ponieważ postępowanie dotyczyło bezsprzecznie nieruchomości oznaczonej, jako działka o nr geod. [...], położonej w obrębie K., gmina S., a błędne opisanie szkicu nie wpływa na ważność decyzji. Kolegium nie dopatrzyło się ponadto żadnych innych, określonych w art. 156 § 1 k.p.a. wad przedmiotowych decyzji, co spowodowało odmowę stwierdzenia nieważności decyzji tego organu z dnia [...] maja 2014 r.

Na skutek wniosku Skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej opisaną decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Podejmując to rozstrzygnięcie organ stwierdził, że przedmiotem niniejszej sprawy nie jest ustalenie stanu faktycznego w postaci istnienia w dniu 1 stycznia 1989 r. oraz w dniu wydawania decyzji budynków na nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów nr. ewid. [...], lecz decyzja SKO w B. z dnia [...] maja 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] marca 2014 r. Starosty S. w sprawie odmowy przyznania H. K. oraz O. H. prawa własności nieruchomości, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...]. Z tego względu za całkowicie bezzasadne Kolegium uznało zarzuty Skarżącej odnośnie błędnego ustalenia, czy na działce nr [...] znajdują się jedynie pozostałości po budynku mieszkalnym oraz stodole, a także fragmenty piwnicy, czy też znajduje się na niej piwnica kamienna, a nie jej ruiny, a także fragmenty konstrukcji budynków. W postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie dokonuje się, zdaniem SKO, ustaleń stanu faktycznego uzasadniającego jej wydanie, stąd też takich ustaleń trafnie nie dokonywano przy wydawaniu decyzji z dnia [...] grudnia 2015 r. W przedmiotowej sprawie należało zatem ograniczyć się wyłącznie do zbadania, czy decyzja, której stwierdzenia nieważności domaga się Skarżąca zawiera wady, o jakich mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Analizując w tym kontekście ww. decyzje o odmowie przyznania prawa własności działki nr [...], SKO doszło do wniosku, że ich treść jest zgodna z prawem, albowiem zostały wydane w oparciu o ustalenia, że na nieruchomości tej w dniu wejścia w życie ustawy nie znajdowały się żadne budynki. Przy czym, zdaniem SKO, stan techniczny tych budynków, w tym możliwość z nich korzystania, nie jest istotny. Żadna z ocenianych decyzji nie zawiera stwierdzenia, że wniosku o zastosowanie art. 6 ustawy nie można uwzględnić z uwagi na stan istniejących budynków. Organy dokonały jedynie oceny, że to, co znajduje się na działce nr [...], nie kwalifikuje się do uznania za budynek. Taka treść decyzji nie daje podstaw do twierdzenia, że jest ewidentnie sprzeczna z przepisem art. 6 ustawy, ani z jakimkolwiek innym przepisem prawa materialnego.

Kolegium nie wykluczyło wprawdzie, że ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego mogła prowadzić do innych wniosków, ale wskazało jednocześnie, że w postępowaniu w sprawie nieważności decyzji nie wolno organowi właściwemu dokonywać ustaleń faktycznych, a zatem także - ustaleń co do tego, czy w dniu wejścia w życie ustawy na działce nr [...] znajdował się choćby jeden budynek, który nadal może stanowić przedmiot odrębnej własności. W przedmiotowym postępowaniu Kolegium może bowiem jedynie ustalać, czy w postępowaniu prowadzonym w zwykłym toku instancji nie doszło do rażącego naruszenia prawa w trakcie wyjaśniania i rozpatrywania sprawy oraz podczas dokonywania oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a takie naruszenia prawa, zdaniem SKO, nie miały miejsca przy wydawaniu przedmiotowych decyzji.

Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, złożyła H. K. zarzucając jej rażące naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:

- art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy ww. decyzja Starosty S. oraz decyzja Kolegium z dnia [...] maja 2014 r. rażąco naruszały prawo materialne, w tym art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidulanych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53, z późn. zm., zwanej dalej "ustawą"), albowiem mimo istnienia budynku na ww. działce odmówiono H. K. i O. H. przyznania prawa jej własności;

- art. 7, w zw. z art 77 § 1 i art. 80 k.p.a. wskutek dowolnego ustalenia, że na terenie działki o nr. geod. [...] znajdują się jedynie pozostałości po budynku mieszkalnym oraz stodole, a także fragmenty piwnicy kamiennej w sytuacji, gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności protokół z oględzin z dnia [...] marca 2014 r. oraz złożone przez wnioskodawczynie zdjęcia wskazują, że na przedmiotowej działce znajduje się piwnica kamienna, a nie jej ruiny, a także fragmenty konstrukcji budynków.

W ocenie Skarżącej z faktu ustalenia w trakcie oględzin, że na przedmiotowej działce znajdują się fundamenty po budynku mieszkalnym i oborze, a także piwnica kamienna i przyjęcie, iż na przedmiotowej nieruchomości nie znajduje się żaden budynek, wynika, że ocena organu nosi znamiona rażącej dowolności i jest naruszeniem art. 6 ustawy.

W dalszej części argumentacji Skarżąca powołała orzecznictwo sądowe wywodząc, że skoro ocena materiału dowodowego przez organy była dowolna to doszło do rażącego charakteru naruszeń przepisów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca podlegają uchyleniu, gdyż zasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu stanu faktycznego, które to naruszenie w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a., mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także naruszenie art. 6 cyt. ustawy, które to naruszenie, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., miało wpływ na wynik sprawy

W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja została podjęta w postępowaniu nadzwyczajnym o stwierdzenie nieważności decyzji o odmowie przyznania nieodpłatnie własności działki na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53 ze zm.). Dalej należy podkreślić, że instytucja stwierdzenia nieważności decyzji jest instytucją procesową tworzącą prawną możliwość eliminacji z obrotu prawnego decyzji dotkniętych przede wszystkim wadami materialnoprawnymi, a zatem wadami powodującymi nieprawidłowe ukształtowanie stosunku materialnoprawnego zarówno pod względem podmiotowym jak również przedmiotowym. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została z rażącym naruszeniem prawa.

Mając na uwadze ramy wniosku Skarżącej oraz opisany wyżej zakres postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. zobowiązane było zatem w przedmiotowej sprawie do oceny, czy rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z dnia [...] maja 2014 r. utrzymującej w mocy decyzję Starosty S. z dnia [...] marca 2014 r. o odmowie przyznania nieodpłatnie prawa własności działki o nr [...], nie pozostaje w rażącej sprzeczności z przepisami prawa, na podstawie których zostało wydane.

Rażące naruszenia prawa polega zaś na tym, że istnieje podstawa prawna do wydania decyzji, lecz rozstrzygnięcie zawarte w niej pozostaje w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa, na podstawie których decyzja ta została wydana, lub które uprawniały organ do wydania tej decyzji. Pojęcie "rażącego naruszenia prawa" oznacza, że nie może to być jakiekolwiek, błahe naruszenie normy prawnej, lecz musi być to naruszenie oczywiste, wyraźne, bezsporne. Oczywistość naruszenia prawa ma miejsce w szczególności wówczas, gdy decyzja została wydana wbrew zakazom lub nakazom ustanowionym w przepisie, a także wtedy, gdy wbrew przesłankom przepisu nadano prawa lub obowiązki lub też ich odmówiono (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 1989 r., sygn. akt IV SA 339/89, ONSA 1989, z. 1, poz. 50).

Analiza orzecznictwa sądowego dotyczącego nieważności decyzji administracyjnej wskazuje dodatkowo na to, że wprawdzie decyzja jest traktowana jako obarczona wadami materialnoprawnymi, ale przyczyną ich powstania może być nie tylko naruszenie przepisów samego prawa materialnego, ale również naruszenie szczególnie istotnych przepisów procesowych. W tym ostatnim przypadku, co wymaga szczególnego podkreślenia, przypisanie decyzji wady nieważności dopuszczalne jest wyłącznie, gdy naruszenie przepisów procesowych ma charakter rażący i pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt II GSK 902/09, zam. w CBOSA).

Skarżąca domagając się stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji z dnia [...] maja 2014 r. powołała się na podstawę z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wskazując na rażące naruszenie przez organy art. 6 ww. ustawy poprzez przyjęcie, że na działce o nr [...] nie ma żadnych budynków w rozumieniu ustawy prawo budowlane w sytuacji, gdy z protokołu oględzin działki z dnia [...] marca 2014 r. jednoznacznie wynika, iż na przedmiotowej działce znajdują się fundamenty po budynku mieszkalnym, po stodole i oborze oraz piwnica kamienna i spełniają one przesłanki pozwalające uznać je za budynki.

Oceniając złożony wniosek w pierwszej kolejności należy przypomnieć, że gospodarstwo rolne spadkodawczyni prawnej Skarżącej, zostało przekazane na własność Państwa decyzją Naczelnika Gminy w B. z dnia [...] maja 1974 r., na podstawie wówczas obowiązującej ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21 poz. 118). Zgodnie z art. 11 ust. 1 tej ustawy rolnik, który przekazał gospodarstwo rolne za rentę, mógł zatrzymać budynki wchodzące w skład nieruchomości przekazywanych Państwu. Budynki takie stawały się odrębnym od gruntu przedmiotem własności. Przy czym z chwilą śmierci rolnika i nie wcześniej niż z chwilą śmierci jego małżonka uprawnionego do renty w zamian za przekazane gospodarstwo, budynki przechodziły na własność Państwa (art. 11 ust. 2 ustawy). Ustawa wprawdzie umożliwiała pozostawienie rolnikowi prawa własności budynków, lecz nie przewidywała możliwości nabycia przez rolnika własności działki gruntu pod tymi budynkami. Stan ten uległ zmianie z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53), która wprowadziła regulację art. 6 – umożliwiającą właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego, przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 1989 r., nabycie nieodpłatnie na własność działki gruntu, na której zostały wzniesione budynki. Przy czym z uwagi na fakt, iż od 1978 r. prawo własności budynków było prawem dziedzicznym, przepis ten odnosił się zarówno do rolników, którzy przekazali gospodarstwo rolne Państwu, jak i do ich następców prawnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 1990 r., sygn. akt II SA 77/1990, Lex nr 36677 i z dnia 30 sierpnia 2006 r., sygn. akt II OSK 1136/05, Lex nr 267149 ).

Przepis art. 6 zdanie 1 ww. ustawy zmieniającej stanowi, że właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Innymi słowy, jeżeli budynki istniały w dacie 1 stycznia 1989 r. to osoba uprawniona nabywała prawo do nieodpłatnego nabycia działki gruntu, na których zostały one wzniesione. Tak więc niezależnie od tego w jakim stanie technicznym budynki te znajdowały się na działce, były rolnik bądź jego następca prawny, nabywał uprawnienie do uzyskania własności działki gruntu. A contrario o ile do usunięcia budynków doszło przed wejściem w życie przepisu ustanawiającego uprawnienie dla właścicieli budynków, to roszczenie o przeniesienie własności działki gruntu, na której te budynki zostały wzniesione nigdy nie powstało, która to okoliczność wykluczałaby w ogóle możliwość skutecznego wystąpienia z wnioskiem na podstawie art. 6 omawianej ustawy.

W postępowaniu zainicjowanym wnioskiem Skarżącej z dnia [...] października 2013 r. o stwierdzenie własności działki o nr [...] kluczowe znaczenia miało zatem dla sprawy ustalenie stanu zabudowań na przedmiotowej działce na dzień 1 stycznia 1989 r., to jest na dzień wejścia w życie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. ustanawiającego prawo do nieodpłatnego nabycia własności gruntu przez właściciela posadowionych na nim budynków. W tym celu, jak wynika z akt administracyjnych organ dokonał w dniu [...] marca 2014 r. - oględzin, w toku których ustalił, że na działce o nr [...] znajdują się fundamenty po budynku mieszkalnym, po stodole, oborze oraz piwnica kamienna. Na podstawie tychże ustaleń organy stwierdziły, że na kontrolowanej działce nie ma budynków, a tym samym wnioskodawczynie nie mają uprawnień do żądania nieodpłatnego przeniesienia własności gruntu. Przy czym, jak słusznie zauważa Skarżąca, organy całkowitym milczeniem pozostawiły kwestię istnienia na ww. działce fundamentów budynków oraz kamiennej piwnicy i jej kwalifikację. Fakt istnienia na przedmiotowej nieruchomości tych obiektów budowlanych jest bezsprzeczny (potwierdza to dołączony do akt postępowania administracyjnego - protokół oględzin z dnia [...] marca 2014r. oraz szkic), stąd też, wbrew wywodom Kolegium zawartym w zaskarżonej decyzji, nie ma potrzeby aby w tym zakresie przeprowadzane było jakiekolwiek uzupełniające postępowanie dowodowe.

Skoro organy odmawiając przyznania Skarżącej prawa własności działki o nr [...] oparły się na stwierdzeniu, że na ww. nieruchomości nie ma żadnego budynku, a z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie jednoznacznie wynika, iż na tej działce znajdują się jednak obiekty w postaci fundamentów po budynku mieszkalnym, po stodole i oborze, 6 słupów betonowych oraz piwnica kamienna, to działanie organów stanowi ewidentne naruszenie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. Naruszenie to ma z kolei bezpośredni związek z wydanym rozstrzygnięciem.

Organy w swoich decyzjach z jednej strony twierdzą, że stan techniczny tych budynków, w tym możliwość korzystania z nich, nie jest istotny dla rozstrzygnięcia i żadna z ocenianych decyzji nie zawiera stwierdzenia, że wniosku o zastosowanie art. 6 ustawy nie można uwzględnić z uwagi na stan istniejących budynków, z drugiej jednak strony dokonały oceny, że to, co znajduje się na działce nr [...], nie kwalifikuje się do uznania za budynek.

Zdaniem Sądu, powyższe stanowisko, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, jest wewnętrznie sprzeczne i nieprawidłowe. Skoro bowiem fundamenty budynku mieszkalnego i budynków gospodarczych oraz murowana piwnica są jednolicie uznane w doktrynie i judykaturze za budynki, w rozumieniu art. 6 cyt. ustawy, to w sytuacji ewidentnego i jednoznacznego potwierdzenia przez organy, że na przedmiotowej działce znajdują się budynki w takiej postaci, brak jest podstaw do jednoczesnego przyjęcia, że tych budynków tam nie ma.

Odnosząc się do stwierdzenia organu, iż zaliczenie kamiennej piwnicy i fundamentów innych budynków do kategorii budynków nie jest na tyle oczywiste, aby taką ocenę uznać za ewidentnie dowolną, należy przypomnieć, że w aktualnym stanie prawnym nie ma podstaw do zawężającej wykładni przepisu art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, tj. ograniczającej jego zastosowanie tylko do właścicieli takich budynków, które fizycznie istnieją w dniu wejścia w życie tego przepisu, czy też w dniu wystąpienia z wnioskiem o przeniesienie własności działki lub w dniu orzekania. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 kwietnia 1991 r., sygn. akt II SA 194/91 (OSP 1992/3/63), odrębna własność budynków oznacza, że jak długo istnieje jakikolwiek substrat tej odrębnej własności, tak długo istnieje odrębne prawo własności. Nie może więc mieć znaczenia stan techniczny zabudowań będących odrębnym przedmiotem własności, a zwłaszcza ocena, czy zabudowania te nadają się do użytku. Stanowisko powyższe reprezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych w zasadzie jednolicie (por. m.in. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 maja 2013 r., sygn. akt II SA/Po 107/13).

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, z punktu widzenia analizowanego przepisu art. 6 ustawy nie ma znaczenia, czy zabudowania istniejące na nieruchomości są budynkiem, czy obiektem budowlanym. Pojęcie budynku należy bowiem rozmieć jako istniejący obiekt budowlany o określonych cechach techniczno-budowlanych. Zatem konkretna kwalifikacja istniejących na działce o nr [...] fundamentów budynków i piwnicy kamiennej czy do kategorii budynków, czy obiektów budowanych, nie ma, wbrew temu co wywodzi Kolegium, znaczenia dla oceny, czy w postępowaniu toczącym się na skutek wniosku o przyznanie prawa własności nieruchomości organy prawidłowo zastosowały art. 6 ww. ustawy.

W tym miejscu zauważenia wymaga, że w niniejszym postępowaniu oba organy nie zauważyły, że w postępowaniu zwyczajnym oba organy przyjęły, wbrew protokołowi oględzin z dnia [...] marca 2014 r., że na przedmiotowej działce znajdują się tylko fundamenty po budynkach, a pominęły, że znajduje się tam także piwnica kamienna.

W zaistniałych okolicznościach, zadaniem SKO w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie nieważności decyzji odmawiającej przyznania prawa własności, było zatem ustalenie, czy ewidentne naruszenie prawa materialnego w postaci nieprawidłowego zastosowania art. 6 cyt. ustawy, a także procedury administracyjnej poprzez pominięcie przy ocenie materiału dowodowego w sprawie o przeniesienie własności działki, okoliczności istnienia na działce jeszcze jednego budynku w postaci "kamiennej piwnicy", doprowadziło do wydania decyzji sprzecznej z regulacją materialnoprawną, tj. art. 6 ww. ustawy. Oceny takiej zabrakło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu I instancji, a próba rozważenia tej kwestii została podjęcia przez organ dopiero w odpowiedzi na skargę. Odpowiedź na skargę nie stanowi jednak uzupełnienia uzasadnienia decyzji. Tym samym fakt, że organ podjął próbę odniesienia się do tych kwestii w odpowiedzi na skargę, nie sanuje w tym zakresie wadliwości wykonania dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. Takowej oceny nie mógł też dokonać Sąd albowiem byłaby ona równoznaczna z zastąpieniem w tym względzie jurysdykcji zastrzeżonej organom administracyjnym, których działanie sąd administracyjny jedynie kontroluje pod względem zgodności z prawem, a których w rozstrzyganiu spraw nie zastępuje.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ weźmie pod uwagę argumentację przedstawioną przez Sąd w niniejszym wyroku, a przy wydawaniu rozstrzygnięcia zobowiązany będzie uwzględnić dokonaną wykładnię omawianych przepisów.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800). Na zasądzone koszty składają się wpis sądowy w kwocie 200 zł, koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł oraz opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.