Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3681/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6, art. 28 ust. 3a i 3b.
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 8 par. 1 pkt 1 - 16.
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1.
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia del. WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 26 września 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 10 września 2015 r. sygn. akt I SA/Ol 299/15 w sprawie ze skargi S. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. wyrokiem z 10 września 2015 r. sygn. akt I SA/Ol 299/15, oddalił skargę S. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:

S. R. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z wnioskiem o umorzenie całości ciążących na nim zaległości z tytułu składek lub o przeksięgowanie tego zadłużenia za ostatnie dwa lata z konta ubezpieczonego w ZUS, w tym z kapitału początkowego, na którym są zdeponowane pieniądze wnioskodawcy. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że prowadząc działalność gospodarczą uzyskuje dochody w wysokości od 1600 zł do 2000 zł. Opłaca wynajęty lokal, tj. 500 zł, zimą dochodzą koszty ogrzewania (węgiel, drzewo). Nadto jest jedynym żywicielem czteroosobowej rodziny. Skarżący szczegółowo przedstawił sytuację rodzinną oraz zaznaczył, że wraz z żoną pozbawiony jest prawa do opieki medycznej. Stara się o dodatkową pracę, ale Warmia i Mazury to rejon o największym bezrobociu, w którym pracodawcy najchętniej zatrudniają emerytów lub rencistów. Bardzo często otrzymywał odpowiedzi, że gdyby był na rencie to miałby szansę na pracę.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. decyzją z dnia [...] grudnia 2014r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na:

– ubezpieczenia społeczne - za okres: 05.2012r. - 09.2014r. w łącznej kwocie 16.924,59 zł, w tym z tytułu: składek - 15 352,59 zł i odsetek liczonych na dzień 22.10.2014r. – 1.572 zł,

– ubezpieczenie zdrowotne - za okres: 01.2013r. - 09.2014r. w łącznej kwocie 5.760,63 zł, w tym z tytułu: składek - 5 312,63 zł i odsetek liczonych na dzień 22.10.2014r. – 448 zł,

– Fundusz Pracy - za okres: 05/2012r. - 09/2014r. w łącznej kwocie 1.589,82 zł w tym z tytułu: składek – 1.458,82 zł i odsetek liczonych na dzień 22.10.2014r. – 131 zł.

W podstawie prawnej organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 3a i 3b, oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej: u.s.u.s.).

W uzasadnieniu organ podał, że powołując się na wyjątkowy charakter umorzenia należności ZUS nie zanegował, że sytuacja finansowa skarżącego jest trudna. Dochód rodziny to ok. 2177 zł – 2577 zł (z działalności gospodarczej oraz świadczenia alimentacyjnego córki), jak też wydatki – 522 zł, koszt wynajęcia lokalu użytkowego - 500 zł oraz koszt ogrzewania w okresie zimowym. Jednakże zdaniem organu, nie można jednoznacznie stwierdzić, iż spłata zadłużenia pozbawiłaby wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ odnotował, że pomimo rosnącego zadłużenia z tytułu składek strona nie posiada zadłużenia w urzędzie skarbowym z tytułu podatków ani w innych instytucjach.

Skarżący złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie ciążących na nim zaległości ZUS.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 17 marca 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ uznał, że materiał dowodowy nie podlega analizie pod kątem spełnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 3, 4 u.s.u.s.. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie nie zaistniały również przesłanki określone w pkt 4a, 5 i 6. Natomiast nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdyż ani Naczelnik Urzędu Skarbowego ani Komornik Sądowy nie potwierdzili braku majątku, z którego można skutecznie dochodzić należności.

Przedstawiając sytuację skarżącego organ oparł się na danych z Głównego Urzędu Statystycznego i Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych za 2013 r., zgodnie z którymi miesięczna wartość minimum egzystencji w 2013 r. dla 4-os. gospodarstwa pracowniczego wynosiła 1850,85 zł, tj. 462,71 zł na osobę. Podał, że osiągany dochód w rodzinie przewyższa ten próg. Łączny dochód netto rodziny dłużnika wynosi ok. 2 512,48 zł tj. ok. 628,12 zł na osobę (średniomiesięczny dochód z działalności 1 800,00zł, świadczenie alimentacyjne i rodzinne 577 zł, dodatek mieszkaniowy 135,48 zł). Posiadając powyższe informacje organ II instancji podzielił stanowisko organu I instancji, że w badanym przypadku nie można jednoznacznie stwierdzić, aby spłata zadłużenia pozbawiła skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przyznał, że jednorazowa spłata zadłużenia w obecnej sytuacji nie jest możliwa, jednakże organ daje możliwość rozłożenia zadłużenia na dogodne raty.

Ponadto, ZUS stwierdził, dokonując analizy dokumentacji, że skarżący dłużnik nie przedstawił żadnych dokumentów, które potwierdzałby wystąpienie klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia (§ 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia). Trudności finansowe związane z niskim dochodem z działalności oraz nieuregulowaniem zaległych alimentów przez ojca jego wnuka nie mogą być uznane za nadzwyczajne zdarzenie, gdyż przedsiębiorca prowadząc działalność gospodarczą musi liczyć się z ryzykiem jej prowadzenia. W sytuacji skarżącego nie ma możliwości umorzenia należności w oparciu o art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.). Podał, że umorzenie dotyczy należności za okres od 1.01.1999 r. do 31.12.2001 r.

Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. na decyzję z [...] marca 2015 r. wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie, że decyzja nie podlega wykonaniu.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd podął, że organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył ani przepisów prawa materialnego ani przepisów procesowych w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co skutkowałoby koniecznością jej uchylenia. W sprawie nie zachodzą również przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Skarżący wraz z żoną ma własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w M. na osiedlu M. [...] o pow. 38,43 m2, samochód osobowy Fiat Uno z 1999 r. Ponadto obecnie osiąga dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Przedstawiając sytuację strony organ oparł się na danych z Głównego Urzędu Statystycznego i Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych za 2013 r., zgodnie z którymi miesięczna wartość minimum egzystencji w 2013 r. dla 4-os. gospodarstwa pracowniczego wynosiła 1850,85 zł, tj. 462,71 zł na osobę. Podał, że osiągany dochód w rodzinie przewyższa ten próg. Łączny dochód netto rodziny dłużnika wynosi ok. 2512,48 zł tj. ok. 628,12 zł na osobę (średniomiesięczny dochód z działalności 1800 zł, świadczenie alimentacyjne i rodzinne 577 zł, dodatek mieszkaniowy 135,48 zł). Dokonują oceny, organ zasadnie wskazał, że jednorazowa spłata zadłużenia w obecnej sytuacji nie jest możliwa. Natomiast organ dał możliwość rozłożenia skarżącemu zadłużenia na dogodne raty.

Organ wypełnił tym samym obowiązki wynikające z art. 7 k.p.a., a polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 k.p.a., który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego.

W tym zakresie organ administracji prawidłowo ocenił sytuację skarżącego, uznając, że jego trudności finansowe nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności z tytułu składek.

Ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, aby zaległości z tytułu składek powstały z powodu zdarzeń losowych lub katastrof naturalnych. Podkreślić także należy, że skarżący nie korzysta ze środków, o których stanowi ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182), które przysługują osobie znajdującej się w ciężkiej sytuacji materialnej.

W ocenie Sądu, nie można również przypisać organowi naruszenia prawa w zakresie, w jakim odmówił umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, pozwalający w uzasadnionych przypadkach na umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sformułowany w przepisie § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2013 r. katalog (niezamknięty) sytuacji pozwalających na umorzenie należności w "uzasadnionych przypadkach" wskazuje, że powinno mieć ono zastosowanie w sytuacjach naprawdę skrajnych, takich jak groźba pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia; przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Zdaniem Sądu, stanowisko organu jest prawidłowe, gdyż dochody skarżącego przekraczają minimum egzystencji dla 4-osobowego gospodarstwa pracowniczego. Nie można przyjąć, że nie istnieje możliwość uregulowania zaległych składek. W dalszym ciągu prowadzi on działalność gospodarczą i z tego tytułu otrzymuje dochody. Zakład proponuje skarżącemu spłatę zadłużenia w ratach. W związku z tym nie można zakładać, że opłacenie zaległości z tytułu składek w ratach pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

S. R. złożył skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżący zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego:

- art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. w zw. z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., przez błędną subsumpcję przepisu art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. i błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że brak było podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pomimo istnienia ważnego interesu osoby zobowiązanej;

- § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez błędną subsumpcję i nieprzyjęcie, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego jako zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. naruszenie przepisów postępowania:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o s.u.s. przez jego błędną wykładnię i nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia czy majątek skarżącego jest majątkiem, z którego można egzekwować należności, co stanowi naruszenie art. 77 § 1 oraz art. 80k.p.a.;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez niepełne zebranie materiału dowodowego i dokonanie błędnej oceny zebranego materiału dowodowego w zakresie, w jakim należało ustalić okoliczności potwierdzające, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne skutkujące uznaniem, że nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o s.u.s.;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przekroczeniem granic uznania administracyjnego oraz związane z tym naruszenie przepisów regulujących postępowanie administracyjne, a mianowicie art. 7, art. 8, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności skutkujące nie wzięciem pod uwagę podeszłego wieku oraz aktualnego stanu rynku pracy w województwie warmińsko - mazurskim, jak również preferencyjnym potraktowaniem interesu organu w porównaniu z interesem skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie albowiem podniesionej w niej zarzuty nie są zasadne.

W pierwszej kolejności, rozpoznając wywiedzioną przez stronę skargę kasacyjną, odnieść się należy do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, albowiem ustalenie wadliwości lub prawidłowości przyjętego w sprawie przez organ i zaakceptowanego przez Sąd I instancji stanu faktycznego (ustaleń faktycznych) rzutować będzie na prawidłowość bądź wadliwość zastosowanych przepisów prawa materialnego, których skutkiem była odmowa umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

W ramach zarzutów z podstawy art. 174 pkt 2 p.p.s.a., autor skargi kasacyjnej zarzuca Sądowi I instancji zaaprobowanie błędnych ustaleń organu w ramach stanu faktycznego sprawy przejawiających się nieprzeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego i niepełnym zebraniem materiału dowodowego oraz jego błędną oceną, co skutkowało nieustaleniem czy z majątku strony możliwym było prowadzenie egzekucji oraz ustaleniem czy w postępowaniu egzekucyjnym możliwym będzie uzyskanie kwoty przekraczającej koszty postępowania egzekucyjnego, a więc czy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Autor skargi kasacyjnej podnosi również w ramach tego zarzutu zaaprobowanie przez Sąd przekroczenia przez organy przy rozstrzyganiu sprawy, granic uznania administracyjnego, którego skutkiem było niewzięcie pod uwagę podeszłego wieku oraz aktualnego stanu rynku pracy regionu, w którym mieszka skarżący.

Odnosząc się po kolei do wymienionych zarzutów stwierdzić należy, że zarzut błędnej wykładni i nieprzeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia czy majątek skarżącego jest majątkiem, z którego można egzekwować należności, powiązany w ramach wskazanych przepisów procesowych – ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i Kodeku postępowania administracyjnego z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społeczny, nie jest zasadny.

Przywołany przepis stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi wówczas, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie (...). Zarówno motywy orzeczenia Sądu I instancji jak i podanej jego kontroli decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wskazują w sposób klarowny, iż organ rozpoznając wniosek skarżącego miał na uwadze przesłanki warunkujące stwierdzenie całkowitej nieściągalność, o których mowa w powołanym art. 28 ust. 3 ustawy. Stwierdził on bowiem, że "materiał dowodowy nie podlega analizie pod kątem spełnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 3, 4 (...)" jak również, że "nie zaistniały przesłanki określone w pakt 4a, 5 i 6 ponieważ wysokość należności z tytułu składek przekracza koszty upomnienia, Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik nie stwierdził braku majątki, z którego można prowadzić egzekucję, w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne". Stanowisko to znajduje potwierdzenie w zgromadzonych w aktach administracyjnych sprawy dokumentach, w tym między innymi w piśmie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] listopada 2014 r., w którym organ ten wskazuje, że w stosunku do strony toczy się postępowanie egzekucyjne zaś czynności majątkowe dotyczyły nieruchomości skarżącego i jego małżonki oraz samochodu osobowego.

Słusznie, wobec tego Sąd I instancji stwierdził, że w sprawie nie zachodziły przesłanki całkowitej nieściągalności, a to z uwagi na okoliczność posiadania przez skarżącego prawa własności (współwłasności) lokalu mieszkalnego, posiadania samochodu osobowego oraz osiągania przez stronę dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Taki stan faktyczny sprawy, który wskazywał w sposób jednoznaczny i potwierdzany również przez samą stronę tak w toku postępowania administracyjnego jak i sądowego, że skarżący dysponuje szeroko rozumianym majątkiem (dochody z działalności gospodarczej oraz majątek ruchomy i nieruchomy), z którego możliwym jest prowadzenie egzekucji, powodował, iż zbędnym było, a wręcz niecelowym, ustalanie, jak akcentuje to autor skargi kasacyjnej, czy majątek strony stanowił majątek podlegający egzekucji. Wskazać w tym zakresie należy na treść art. 8 § 1 pkt 1 – 16 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., o Postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1201), który enumeratywnie określa kategorie dóbr niepodlegających egzekucji, a wśród których nie zostały wymienione, wzięte pod uwagę przez organ i Sąd, wymienione składniki majątku skarżącego. Innymi słowy, nie było potrzeby prowadzenia postępowania wyjaśniającego, w zakresie sugerowanym w omawianym zarzucie skargi kasacyjnej, celem szczegółowego ustalenia, które i jakie z elementów majątku strony podlegały lub mogły podlegać egzekucji bądź były z mocy wymienionej ustawy wyłączone spod egzekucji, wobec niespornego ustalenia istnienia takich składników majątku strony, z których egzekucja mogła lub może być prowadzona.

Równie niezasadny jest drugi z zarzutów pomieszczonych w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., w którym strona wskazuje na braki postępowania dowodowego organu w odniesieniu do ustaleń zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności, określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - ustalenia okoliczności potwierdzających, zdaniem skarżącego, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Powołany przepis określa, że całkowita nieściągalność zaistnieje gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W sprawie nie ma dowodu, w oparciu, o który możnaby było w sposób oczywisty stwierdzić niemożność egzekucji kwot przekraczających koszty samego postępowania egzekucyjnego. Wręcz przeciwnie, jak wskazywał organ, w stosunku do skarżącego prowadzona jest egzekucja. Została ona wszczęta z dniem 7 stycznia 2015 r. i prowadzona jest z jego rachunku bankowego. Brak jest także jakiegokolwiek dokumentu, również przedłożonego przez stronę, pochodzącego od właściwego organu, wskazującego na niemożności lub ogólniej ujmując niezasadność prowadzenia egzekucji z przyczyn stanowiących przesłankę powołanego przepisu. Taki stan powodował słuszne uznanie przez organ, co również zasadnie zaakceptował Sąd I instancji, że brak było podstaw do stwierdzenia zaistnienia tejże przesłanki, skutkującej możliwością umorzenia należności z tytułu składek.

Zauważyć należy, w ramach tego zarzutu, iż autor skargi kasacyjnej w sposób niezrozumiały wiąże wymienione w nim naruszenie przepisów procesowych i ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z przepisem § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, który to przepis określa przesłanki (stan majątkowy i sytuację rodzinną wnioskodawcy), jakie organ brać będzie pod rozwagę przy rozpoznawaniu wniosku, w uzasadnionych przypadkach, przy braku całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Również niezasadny jest ostatni z zarzutów naruszenia przepisów postępowania, w którym kasator podnosi nieuwzględnienie przez organ wieku skarżącego, aktualnego stanu rynku pracy województwa, w którym strona mieszka oraz preferencyjne potraktowanie interesu organu w stosunku do interesu skarżącego.

W swej istocie, mając na uwadze motywy zarówno zaskarżonego wyroku, jak i motywy wydanych w sprawie rozstrzygnięć, zarzut ten uznać należy za polemikę skarżącego z poddaną kontroli sądowoadministracyjnej decyzją ZUS, w której organ ten odmawiając stronie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek poddał analizie i ocenie, w aspekcie przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., aktualną na dzień składania wniosku sytuację materialną i rodzinną strony biorąc przy tym pod uwagę minimum socjalne wynikające z danych Głównego Urzędu Statystycznego i czemu dał obszerny wyraz w zaskarżonej decyzji z dnia [...] marca 2015 r.

Mając na względzie dane zawarte we wniosku strony, skarżącego nie można uznać za osobę w "podeszłym wieku". Wiek 55 lat w chwili składania wniosku przemawia za uznaniem go za osobę w wieku produktywnym, czego potwierdzeniem jest prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza. Również nie można uznać, iż organ potraktował preferencyjnie swój interes w porównaniu z interesem skarżącego. Wskazał, bowiem, że przy wydaniu swojego rozstrzygnięcia miał na względzie nie tylko sytuację materialną i finansową dłużnika ale zarówno interes społeczny oraz słuszny interes obywatela. Zauważyć w tej kwestii należy, że organ wskazał stronie na możliwość rozłożenia zadłużenia na dogodne raty (zawarcia układu ratalnego), co wynikało z uwzględnienia przez ZUS okoliczności trudnej sytuacji wnioskodawcy uniemożliwiającej mu jednorazową spłatę zadłużenia. Wzięcie pod rozwagę niekorzystnej sytuacji na rynku pracy Województwa Warmińsko – Mazurskiego było by natomiast uzasadnione w sytuacji, gdyby skarżący był osobą bezrobotną. Wówczas ustalenia w takim zakresie, z uwzględnieniem wieku strony, mogłyby stanowić dodatkową przesłankę do ustalenia potencjalnej możliwości uregulowania należności w przyszłości. Skoro zaś strona prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której osiąga dochody pozwalające jej na co najmniej minimalne przekroczenie progu socjalnego oraz regulowanie części zobowiązań publicznoprawnych, to ustalanie wpływu sytuacji rynku pracy wymienionego województwa nie mogło mieć większego znaczenia dla sprawy, szczególnie w świetle zgromadzonego przez organ materiału dowodowego.

Za niezasadne uznać należy również zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, w ramach których kasator zarzuca naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, które przejawiało się, w ocenie strony, błędną subsumcją tych przepisów i niezasadnym przyjęciem, iż w sprawie nie było podstaw do umorzenia należności z tytułu składek pomimo istnienia ważnego interesu zobowiązanego oraz nieprzyjęciem, że opłacenie składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Odnosząc się do pierwszej części przedstawionego zarzutu wskazać należy, że art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zawiera przesłanki "ważnego interesu osoby zobowiązanej". Określa on, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Stanowi on, wobec swej klarownej treści, rozwinięcie generalnych zasad umarzania należności z tytułu składek, sformułowanych w ustępie 1 i 2 tego przepisu poprzez zawarcie kolejnej możliwości zwolnienia zobowiązanego z konieczności uiszczenia należnych składek. Przewiduje, bowiem możliwość umorzenia przez organ należności również w sytuacji braku ich całkowitej nieściągalności w uzasadnionych przypadkach. Zasady umarzania składek w oparciu o ten przepis określone zostały, stosownie do zapisu art. 28 ust. 3b ustawy, w rozporządzeniu w sprawie zasada umarzania należności. Także to rozporządzenie w § 3 jak i pozostałych zawartych w nim regulacjach, nie posługuje się użytym przez autora skargi kasacyjnej pojęciem "ważnego interesu". Brak jest wobec tego podstaw do uznania aby Sąd I instancji w swoim wyroku dopuścił się naruszenia art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędną subsumcję i błędne przyjęcie nieistnienia ważnego interesu skarżącego w domaganiu się umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Na marginesie zauważyć należy, że strona nie wykazała zarówno w toku postępowania przed organem jak i Sądem istnienia tego rodzaju interesu i w jaki sposób miałby się on przejawiać ponad to co skarżący starał się wykazać w związku z przesłanką określoną w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Kluczowy dla omawianego zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego jest § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, który to przepis stanowi, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zwrócić należy w tym miejscu uwagę, co również zasadnie zaakcentował Sąd I instancji, że przepis ten nakłada na wnioskodawcę ubiegającego się o umorzenie należności, wymóg wykazania niekorzystnego wpływy wykonania zobowiązania względem Zakładu – na ciężkie skutki konieczności uregulowania zobowiązania.

Mając na względzie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, tak pochodzący od skarżącego, a więc sam wniosek i załączone do niego dokumenty oraz dokumenty pozyskane przez organ, uznać należy ocenę objętej skargą decyzji, jakiej dokonał Sąd I instancji za prawidłową w aspekcie powołanego przepisu rozporządzenia. Organ, co zasadnie zaaprobował Sąd I instancji, mając na uwadze łączną kwotę osiąganego w gospodarstwie domowym skarżącego dochodu przy wykazanych przez niego obciążeniach związanych z bieżącym (miesięcznym) utrzymaniem rodziny przy wskazanym i przyjętym przez organ minimum egzystencji w 2013 r., doprowadził do prawidłowej oceny, że trudności finansowe skarżącego nie mogły stanowić podstawy do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Zauważyć przy tym należy, że przyjęty przez organ wskaźnik minimum socjalnego w 2013 r. nie różnił się wiele od tegoż samego wskaźnika przyjętego w 2014 r., kiedy skarżący skierował swój wniosek do organu. W 2013 roku wskaźnik ten wynosił dla 4 osobowego gospodarstwa pracowniczego 1.850,85 zł zaś w 2014 roku określono go na kwotę 1.855,18 zł.

Nie znajduje również uzasadnienia zawarta w motywach skargi kasacyjnej argumentacja o niewzięciu przez organ pod uwagę wydatków skarżącego jak rachunki i inne zobowiązania stałe, które skutkował zdaniem strony błędnym przyjęciem dochodu na 1 osobę w rodzinie skarżącego. Jak bowiem wynika z treści uzasadnienia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych organ miał na uwadze nie tylko uzyskiwane przez gospodarstwo domowe strony dochody, na które składały się dochód z działalności gospodarczej skarżącego, świadczenie alimentacyjne przyznane jego córce i zasiłek rodzinny oraz dodatek mieszkaniowy przyznany jego żonie, ale również udokumentowane przez stronę obciążenia finansowe wynikające z utrzymania rodziny, takie jak opłaty za energię, ogrzewanie i czynsz. Brak jest zatem podstaw do uznania, iż organ swoje ustalenia oparł na błędnych założeniach co do sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, w których zabrakło ponoszonych przez niego wydatków. Podkreślenia wymaga, iż organ ustalenia te poczynił na podstawie przedłożonych przez stronę dokumentów, a więc materiału dowodowego, którego zgromadzenie leżało w gestii i interesie strony jako wnioskodawcy starającego się o umorzenie mu należności wobec Zakładu.

Reasumując, Sąd I instancji nie dopuścił się podniesionych w skardze kasacyjnej naruszeń tak przepisów prawa procesowego jak i przepisów prawa materialnego, dokonując zaś kontroli rozstrzygnięcia ZUS z dnia [...] marca 2015 r., zasadnie stwierdził, iż organ dokonał niewadliwego pod względem procesowy rozpatrzenia wniosku skarżącego nie wychodząc przy odmowie umorzenia zaległych należności poza granice uznania wynikającego z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.