Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 813/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2008-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7  ust. 2,  art. 8  ust. 2, ust. 3  pkt 3
journal: Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
law: Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia NSA Adam Mikusiński Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją Prezydenta Miasta J. Z. z dnia [...] przyznano stronie K. P. zaliczkę alimentacyjną w okresie od [...] do [...] w wysokości po 170 zł miesięcznie.

Rozstrzygnięcie to oparto na przepisie art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U. nr 86, poz. 732, ze zm.), zwanej dalej ustawą o zaliczce alimentacyjnej. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że K. P. spełnia wszelkie warunki do uzyskania rzeczonego świadczenia w wysokości 170 zł. w okresie od [...] do [...] czyli do daty urodzenia dziecka przez uprawnioną.

Odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wniosła K. P. Uzasadniając odwołanie zakwestionowała rozmiar otrzymanego świadczenia wywodząc, iż spełnia wymogi uprawniające do otrzymania zaliczki alimentacyjnej w wysokości podwyższonej, wynikającej z art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Domagała się nadto ustalenia prawa do zaliczki alimentacyjnej na cały okres zasiłkowy tj. do [...]

Zaskarżoną decyzją z dnia z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W motywach tego rozstrzygnięcia Kolegium stwierdziło, iż zgodnie z zapisem art. 8 ust. 1 i ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zaliczka przysługuje do wysokości świadczenia alimentacyjnego, nie więcej jednak niż- w przypadku gdy w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki – 170 zł dla osoby uprawnionej albo 250zł, jeżeli osoba ta legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przypadku zaś, gdy dochód rodziny nie przekracza 50% kwoty, o której mowa w art. 7 ust. 2 cytowanej ustawy, kwotę powyższej zaliczki zwiększa się do kwoty 300 zł, lub 380 zł dla dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności. Stwierdzono, iż dochód rodziny wynosił [...] zł, a zatem przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy przekroczył 50% kwoty 583 zł (czyli 291,50zł) Wskazano, że organ pierwszej instancji zgodnie z prawem przyznał prawo do zaliczki alimentacyjnej w wysokości 170 zł miesięcznie.

Odnosząc się do żądania odwołania tj. przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej na cały okres zasiłkowy tj. do [...] Kolegium stwierdziło, iż jest ono bezpodstawne w świetle obowiązujących przepisów prawa. Zgodnie z przepisem art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o zaliczce alimentacyjnej - zaliczka nie przysługuje jeżeli osoba uprawniona ma prawo do zasiłku rodzinnego na własne dziecko. Jak wynika z oświadczenia strony w dniu [...] roku K. P. urodziła dziecko). Zdaniem Kolegium należy uznać, iż K. P., poprzez fakt urodzenia dziecka założyła nową rodzinę, w której pełni rolę matki. Zgodnie bowiem z przepisem art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez "rodzinę" rozumie się członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego. Zatem w świetle tego przepisu nie można uznać, iż K. P. wchodzi równocześnie w skład dwóch rodzin -w jednej z nich jest traktowana jako dziecko, co uprawnia tą rodzinę do zasiłku rodzinnego z tytułu posiadania jej jako dziecka, w drugiej -jako matka samotnie wychowującą dziecko, która tym razem uprawniona jest do otrzymania zasiłku rodzinnego na rzecz własnego dziecka. Kolegium wskazało, iż podtrzymuje również wyrażony w decyzji organu I instancji pogląd, iż K. P. poprzez sam fakt bycia rodzicem, jest uprawniona do ubiegania się o zasiłek rodzinny na własne dziecko. Zauważyło przy tym , iż przepis art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o zaliczce alimentacyjnej stanowi, iż zaliczka alimentacyjna nie przysługuje, jeżeli dziecko lub osoba ucząca się jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "uprawnionego do zasiłku rodzinnego na własne dziecko" należy, zdaniem Kolegium, rozumieć jako przewidzianą przez prawo możliwość ubiegania się przez rodzica o zasiłek rodzinny na własne dziecko. Bez znaczenia pozostaje przy tym fakt, czy określony podmiot z tego prawa podmiotowego skorzysta, czy też nie, istotnym bowiem jest jedynie, fakt istnienia prawa podmiotowego uprawniającego do wystąpienia z roszczeniem do danego organu o podjecie określonego prawem działania (komentarz do art. 28 k.p.a. A. Matan w: G. Laszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I i II. Zakamycze, 2005).

Dlatego też, zdaniem Kolegium, nie ma podstaw do zmiany decyzji organu pierwszej instancji.

K. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] W treści skargi strona zakwestionowała rozmiar otrzymanego świadczenia wywodząc, iż spełnia wymogi uprawniające do otrzymania zaliczki alimentacyjnej w wysokości podwyższonej, wynikającej z art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, gdyż dochód jej rodziny w przeliczeniu na osobę jest mniejszy niż 50 % kwoty kryterium dochodowego określonego w art. 7 ust. 2 cytowanej ustawy. Nadto podnosiła, iż zaliczka winna ustalona na pełny okres zasiłkowy tj. do [...].

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska wywodząc, że art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. stanowi o dochodzie rodziny a nie o dochodzie rodziny w przeliczeniu na osobę. W konsekwencji, warunkiem przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej w podwyższonej wysokości jest, aby 50% kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 7 ust. 2 tej ustawy nie zostało przekroczone przez dochód rodziny. Tymczasem dochód rodziny skarżącej przesłanki tej nie spełnia. Nadto podniesiono, iż skoro skarżąca w dniu [...] urodziła dziecko, to od tej daty brak jest po jest stronie tytułu do otrzymania zaliczki.

Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zawiesił postępowanie sądowe w tej sprawie w związku z pytaniem prawnym skierowanym do Trybunału Konstytucyjnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prowadzonej pod sygn. IV SA/Gl 76/06.

Następnie w związku z postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 października 2008 r. sygn. akt P 25/07, postanowieniem z dnia 22 października 2008 r. Sąd podjął zawieszone postępowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest częściowo uzasadniona.

Na wstępie należy stwierdzić, że stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. W myśl art. 145 § 1 tej ustawy, w przypadku gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik prawy – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego. Jednak w tym drugim przypadku, tylko jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy czym na mocy art. 134 § 1 tej ustawy sąd dokonuje również z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze.

Istota problemu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do kwestii interpretacji zawartego w art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej pojęcia "dochód rodziny", jakiej dokonało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem tego organu zgodnie z regulacją zawartą w art. 8 ust. 2 pkt 1 w przypadku, gdy dochód rodziny nie przekracza 50% kwoty, o której mowa w art. 7 ust. 2 tej ustawy kwotę zaliczki zwiększa się do 300,00 zł dla osoby uprawnionej, jeśli w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki. Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela zaprezentowanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wykładni użytego w art. 8 ust. 2 cytowanej ustawy pojęcia "dochód rodziny" jako przeciętny miesięczny łączny dochód wszystkich członków rodziny. Za przyjętym przez Kolegium rozumieniem wskazanego pojęcia mogłaby przemawiać definicja "dochodu rodziny" zawarta w art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (stosowana odpowiednio w myśl art. 18 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej), gdzie wskazano, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie rodziny oznacza to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Jednak należy zwrócić uwagę, że zastosowanie wykładni gramatycznej art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej może prowadzić do daleko idących niedokładności i nieprecyzyjności. Zastosowanie tej wykładni powinno być uzupełnione wnioskami płynącymi z zastosowania innego rodzaju metod wykładni, w tym wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej. Ta ostatnia jest uznana za najodpowiedniejszą i najlepiej prowadzącą do odczytania intencji i celów ustawodawcy. Porównując przepisy art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, należy uznać, iż są one ze sobą ściśle powiązane. Art. 7 ust. 2 tej ustawy stanowi ogólną zasadę osiągnięcia dochodu w rodzinie w przeliczeniu na osobę, która zezwala na przyznanie zaliczki alimentacyjnej. Natomiast art. 8 tej ustawy jest ściśle związany z art. 7 ustawy i określa, do jakiej wysokości przysługuje świadczenie z art. 7, przy zaistnieniu przesłanek wymienionych w art. 8 tej ustawy. Takie usystematyzowanie przepisów ustawy pozwala na przyjęcie, że ustawodawca posługując się w art. 8 ust. 2 pojęciem "dochód rodziny" dokonał skrótu myślowego dotyczącego określenia zawartego w art. 7 ust. 2 tj. "dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę" (zob. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 października 2008 r. sygn. akt P 25/07 oraz powołane tam orzeczenia sądów administracyjnych, w tym wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 664/07, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 661/07 oraz inne). Tylko bowiem kwota ustalona w oparciu o treść art. 7 ust. 2 pozwala na ustalenie przesłanek z art. 8 ust 1 i 2 cytowanej ustawy. Tak więc pojęcie "dochód rodziny" występujące w art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej nie może być interpretowane samodzielnie, w oderwaniu od regulacji zawartej w art. 7 ust. 2 tej ustawy, gdzie jest mowa o dochodzie rodziny w przeliczeniu na osobę jako kryterium uzasadniającym przyznanie zaliczki alimentacyjnej. "Dochód rodziny", o którym mowa w art. 8 ust. 2 cytowanej ustawy winien być interpretowany w ścisłym związku z art. 7 ust. 2 tej ustawy, a więc jako dochód rodziny w przeliczeniu na osobę. Za taką interpretacją przemawia również wykładnia logiczna, uwzględniająca związek obu unormowań wynikający z zawartego w art. 8 ust. 2 omawianej ustawy bezpośredniego odesłania do art. 7 ust. 2 tej ustawy. Nadto wzgląd na wewnętrzną spójność ustawy nakazuje, aby w przepisach regulujących tę samą materię, w tym przypadku kryterium dochodu rodziny, stosować jednolite kategorie prawne. Skoro w art. 8 ust. 2 ustawy jest mowa o "przypadku, gdy dochód rodziny nie przekracza 50% kwoty, o której mowa w art. 7 ust. 2" tej ustawy, to dochód uprawniający do otrzymania zaliczki w podwyższonym wymiarze winien być ustalony w ten sam sposób jak przy ustalaniu kryterium dochodowego, a więc w przeliczeniu na osobę w rodzinie (stosownie do art. 7 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej).

Sąd nie podziela jednakże wyrażonego w skardze poglądu, iż zaliczka alimentacyjna winna być ustalona na pełny okres zasiłkowy tj. [...] w tej mierze Sąd w całości podziela pogląd zaprezentowany w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Zgodnie bowiem z przepisem art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o zaliczce alimentacyjnej - zaliczka nie przysługuje jeżeli osoba uprawniona jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko. Jak wynika z oświadczenia strony w dniu [...] K. P. urodziła dziecko. Zatem Kolegium trafnie uznało, że K. P., poprzez fakt urodzenia dziecka założyła nową rodzinę, w której pełni rolę matki. Po myśli przepisu art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez "rodzinę" rozumie się członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego. Przeto też w świetle przytoczonego przepisu nie sposób uznać, iż K. P. wchodzi równocześnie w skład dwóch rodzin -w jednej z nich jest traktowana jako dziecko, co uprawnia tą rodzinę do zasiłku rodzinnego z tytułu posiadania jej jako dziecka, w drugiej -jako matka samotnie wychowującą dziecko, która tym razem uprawniona jest do otrzymania zasiłku rodzinnego na rzecz własnego dziecka.

Sąd podziela również pogląd wyrażony przez Kolegium, iż K. P. poprzez sam fakt bycia rodzicem, jest uprawniona do ubiegania się o zasiłek rodzinny na własne dziecko. Przepis art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o zaliczce alimentacyjnej stanowi, iż zaliczka alimentacyjna nie przysługuje, jeżeli dziecko lub osoba ucząca się jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko. Użytcie przez ustawodawcę zwrotu "uprawnionego do zasiłku rodzinnego na własne dziecko" należy bowiem rozumieć jako przewidzianą przez prawo możliwość ubiegania się przez rodzica o zasiłek rodzinny na własne dziecko. Bez znaczenia pozostaje przy tym fakt, czy określony podmiot z tego prawa podmiotowego skorzysta, czy też nie, istotnym bowiem jest jedynie, fakt istnienia prawa podmiotowego uprawniającego do wystąpienia z roszczeniem do danego organu o podjęcie określonego prawem działania.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ odwoławczy uwzględni wytyczne Sądu w zakresie wykładni użytego w art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej pojęcia "dochód rodziny" rzutującego na wysokość należnej skarżącej zaliczki alimentacyjnej w okresie od [...] do [...]

W tym stanie rzeczy należało uznać, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, co miało wpływ na wynik sprawy.

Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.