Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 344/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-09-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 2a
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Protokolant: Specjalista Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 września 2021 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi K. C. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO) w J. z dnia [...]

(nr [...]), wydana po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji Burmistrza Miasta K. z dnia[...](nr [...]), w przedmiocie ustalenia stronie odpłatności

za pobyt ojca K. M. w Domu Pomocy Społecznej [...]

w G., w okresach i kwotach wskazanych w tej decyzji.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji a także z akt administracyjnych sprawy wynika, że kwestia ustalenia stronie odpłatności za pobyt K. M.

w Domu Pomocy Społecznej [...] w G. była już kilkukrotnie rozstrzygana przez organy administracji publicznej. Decyzja Burmistrza Miasta K. z dnia [...], o której utrzymaniu w mocy orzekło SKO w J. w decyzji stanowiącej przedmiot skargi w skargi w sprawie została wydana w toku ponownego prowadzenia postępowania w sprawie po tym, jak decyzją kasacyjną z dnia [...] organ drugiej instancji uchylił decyzję organu pierwszej instancji z dnia [....] i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania z zaleceniami m.in. ponownego ustalenia, czy i ewentualnie od kiedy K. C. (będący w separacji prawnej i zamieszkujący z małżonką

w jednym mieszkaniu) prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Organ drugiej instancji wskazał w tym zakresie na możliwe środki dowodowe w postaci - przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz dowodu z przesłuchania małżonki skarżącego w charakterze świadka.

W toku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z dnia [...] organ pierwszej instancji ustalił stronie wysokość odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej [...] w G. w następujący sposób:

- od 1 października 2019 r. do 31 stycznia 2020 r. w kwocie 2.969,38 zł miesięcznie;

- od 1 lutego 2020 r. do 29 lutego 2020 r. w wysokości 3.129,75 zł;

- od 1 marca 2020 r. w wysokości 3.060,03 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu tej decyzji organ powołał się na wyniki wywiadów środowiskowych przeprowadzonych w dniach 23 października 2019 r.

i 5 października 2020 r., jak również, na protokół przesłuchania M. C. (małżonki strony) w dniu 7 października 2020 r. w charakterze świadka.

Wskazał, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 5 października 2020 r. wynika, że zajmowany lokal mieszkalny jest urządzony i przystosowany typowo dla potrzeb trzyosobowej rodziny, a jego wyposażenie i podział ze względu na funkcje jednoznacznie wskazuje, że jest to mieszkanie przystosowane

do wspólnego gospodarstwa domowego. Organ powołał się przy tym

na oświadczenie strony z którego wynikało, że ma ona swobodny dostęp

do wszystkich pomieszczeń w lokalu, wspólnie z członkami rodziny i bez ograniczeń korzysta ze sprzętu codziennego użytku. Organ zwrócił uwagę, że strona

nie wskazała posiadanych - na użytek własny - środków czystości, ani artykułów żywnościowych. Oświadczyła, że jej płyn do naczyń się zużył i dopiero musi zakupić nowy. Organ zwrócił przy tym także uwagę na to, że otwierając lodówkę obowiązany wskazał na półkę z różnymi artykułami żywnościowymi twierdząc, że są to jego produkty. Niemniej, czynność ta była wykonana w tak szybkim tempie, że nie sposób było uznać, że zostały one zakupione wyłącznie dla potrzeb strony.

Organ zaakcentował nadto, że ze strony obowiązanego brak było inicjatywy

i współpracy do ustalenia faktycznego stanu związanego z podziałem gospodarstwa domowego. W trakcie przeprowadzania wywiadu był on wzburzony, pytania pracownika odbierał jako atak na swoją osobę. Zainteresowanie pracownika socjalnego w kwestii sposobu ustalonej odrębności odbierał jako zbyt idącą inwigilację. W decyzji tej organ zwrócił nadto uwagę, że podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 23 października 2019 r. strona

nie poinformowała pracownika socjalnego o porozumieniu małżonków (zawartym w dniu 2 września 2019 r.) w sprawie dobrowolnej alimentacji. O fakcie uiszczania alimentów na córkę, strona powiadomiła organ dopiero po upływie około miesiąca

od daty przeprowadzania tego wywiadu (w dniu 20 listopada 2019 r.).

Na tle tych wszystkich ustaleń organ pierwszej instancji wyraził przekonanie, że obowiązany zamieszkuje ze swoją rodziną i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wskazał, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że małżonkowie wzajemnie zaspokajają swoje potrzeby, zarządzając wspólnie budżetem domowym. Organ powołał się na oświadczenie strony, która wskazała, że wspólnie z żoną ponoszą opłaty mieszkaniowe, a także, na oświadczenie M. C., która podała, że wspólnie z mężem od 1 sierpnia 2019 r. dzielą się po połowie opłatami mieszkalnymi i spłatą zaciągniętych pożyczek i kredytów. Wspólnie również dbają

o porządek i czystość w mieszkaniu, a środki czystości zakupują na zmianę. Oświadczyła również, że w razie potrzeby razem z mężem wspólnie zakupują artykuły żywnościowe, zwłaszcza te cięższe, korzystając z samochodu.

W ramach dalszej argumentacji organ podniósł, że mimo tych ustaleń nie miał możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji dochodowej rodziny, koniecznej

do ustalenia wysokości opłaty adekwatnej do uzyskiwanego dochodu przez rodzinę, albowiem obowiązany, w toku całego postępowania utrzymywał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe i do akt sprawy dołączył jedynie zaświadczenie

o wysokości swojego wynagrodzenia ze stosunku pracy. Pomimo, że organ podjął działania w kierunku uzyskania zaświadczenia o wysokości dochodu małżonki obowiązanego poprzez wystąpienie do US i ZUS, to nie uzyskał informacji w tym zakresie, ponieważ osiąga ona wynagrodzenie ze pracę za granicą, tj. na terenie Czech. Natomiast w oświadczeniu z dnia 7 października 2020 r. małżonka obowiązanego odmówiła dostarczenia zaświadczenia o wysokości dochodu.

Organ podniósł, że skoro sytuacja majątkowa rodziny obowiązanego nie podlegała analizie w kontekście spełnienia kryterium dochodowego, organ pierwszej instancji ustalił odpłatność za pobyt ojca jako różnicę pomiędzy średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a wnoszoną przez pensjonariusza opłatą z tego tytułu. Podstawę prawną działania organu stanowił m.in. przepis art. 61 ust. 2e ustawy

z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876). Szczegółowe wyliczenia w tym zakresie przedstawił w wydanej decyzji. Końcowo organ wyjaśnił, że o powstaniu obowiązku partycypowania w kosztach utrzymania krewnego skierowanego do domu pomocy społecznej przez osoby wymienione

w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

(Dz. U. z 2020 r., poz. 1876, dalej: u.p.s.) decyduje wyłącznie ich sytuacja dochodowa. Dodał, że na powstanie odpłatności nie ma wpływu osobisty stosunek osoby potencjalnie zobowiązanej względem mieszkańca w domu pomocy społecznej.

W odwołaniu od tej decyzji obowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o braku obowiązku partycypacji przez stronę w kosztach pobytu ojca

w domu pomocy społecznej, ewentualnie, o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W ramach zawartych

w odwołaniu wniosków obowiązany wniósł również o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej i przesłuchanie w charakterze świadka małżonki strony

na okoliczność tego, że małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, czasu, od kiedy tego gospodarstwa nie prowadzą, przebiegu rozmowy

z pracownikiem socjalnym, terminu opuszczenia wspólnego mieszkania, okoliczności spłacani kredytu hipotecznego, okoliczności spłacania alimentów. W uzasadnieniu odwołania strona zarzuciła, że decyzję pierwszoinstancyjną cechuje uznaniowość

ze strony organu, wynikająca z osobistych pobudek urzędnika do dokuczenia obowiązanemu. Zdaniem strony, ustalenia zawarte w kwestionowanej decyzji

nie mają nic wspólnego z rzeczywistością, ani też, z przedłożonymi do akt sprawy dokumentami. Organ zakwestionował nawet dokument urzędowy jaki jest orzeczenie sądu o separacji małżonków. Zdaniem wnoszącego odwołanie, skoro doszło

do orzeczenia separacji, to oczywistym jest, że małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. W tym kontekście strona podniosła, że sąd powszechny wydając orzeczenie w sprawie o separację bada szczegółowo powody rozpadu pożycia. Z kolei zupełny rozpad pożycia polega na ustaniu wszelkich więzi małżeńskich – uczuciowej, gospodarczej i fizycznej. W świetle wydanego orzeczenia o separacji, nie ma – zdaniem strony – wątpliwości, że strona wraz z małżonką

nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i jest to stan utrwalony. Obowiązany podniósł także, że organ nie wziął pod uwagę faktu opuszczenia mieszkania przez małżonkę, ani też tego, że strona płaci alimenty na córkę. Zdaniem strony, kwestionując istnienie po stronie obowiązanego obowiązku alimentacyjnego, organ przeczy prawomocnemu orzeczeniu sądu. W ramach zarzutów odwołania strona zakwestionowała także prawidłowość naliczenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Zdaniem strony, na podstawie przyjętych w zaskarżonej decyzji ustaleń nie sposób dokonać oceny prawidłowości wyliczenia wysokości ustalonej opłaty. Zdaniem strony, "sposób obliczenia odpłatności za pobyt ojca w DPS jest błędny, nie odliczono od dochodu skarżącego kwoty 2.500,00 zł uiszczanych alimentów na rzecz córki, zaliczono bliżej nie określone dochody żony z którą strona nie prowadzi przecież gospodarstwa domowego".

Po rozpoznaniu odwołania, powołaną na wstępie decyzją SKO w J. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej: k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ drugiej instancji podniósł, że ustalenia organu pierwszej instancji,

w szczególności wykazane w wywiadzie środowiskowym z dnia 5 października

2020 r. wskazują na prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego przez małżonków. Mylenie przez obojga małżonków dat od kiedy mają prowadzić odrębne gospodarstwa domowe uwiarygadnia – zdaniem SKO – tezę stawianą przez organ pierwszej instancji. Również wykazana okoliczność płacenia przez skarżącego alimentów na rzecz córki przelewem ze wspólnego rachunku bankowego obojga małżonków wskazuje na tworzoną przez skarżącego fikcję, mającą na celu uniknięcie konieczności ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Sama postawa strony, tj. odmowa zawarcia umowy z art. 103 u.p.s. jednoznacznie wskazuje, że nie zamierza ona partycypować w kosztach pobytu członka rodziny

w domu pomocy społecznej. Odnosząc się doświadczenia strony z dnia 11 grudnia 2020 r. a wskazującego na okoliczność wyprowadzenia się małżonki organ podniósł, że podjęta przez pracowników socjalnych w dniu 21 grudnia 2020 r. próba weryfikacji tego faktu poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego zakończyła

się niepowodzeniem z powodu agresywnej, wulgarnej i wrogiej wręcz postawy obowiązanego wobec urzędników, uniemożliwiła przeprowadzenie tej czynności dowodowej. Wskazując na te okoliczności, jak i akcentując trudności

w udostępnienie przez małżonków wysokości wynagrodzenia małżonki obowiązanego organ drugiej instancji przyjął, że w sprawie zostały spełnione przesłanki z przepisu art. 61 ust. 2e u.p.s. Organ odwoławczy jednocześnie wyjaśnił, że brak zgody na przeprowadzenie wywiadu o jakiej to przesłance traktuje wspomniany przepis może zostać wyrażony w sposób dorozumiany, przez unikanie kontaktu, odmowę wpuszczenia do mieszkania, odmowę udzielenia odpowiedzi, odmowę przedstawienia dokumentów. SKO podkreśliło przy tym, że w sytuacji wystąpienia przesłanek z art. 61 ust.2e u.p.s. nie bierze się pod uwagę ograniczeń

o których mowa w art. 2 pkt 2 . Tym samym, nie ma znaczenia dla sprawy podnoszona przez stronę okoliczność płacenia alimentów na córkę.

Wskazało również, że odrębnym pismem ( dnia 18 grudnia 2020 r.) strona została poinformowana o tym, że jej wniosek o zwolnienie z odpłatności zostanie rozpoznany wówczas, gdy decyzja w sprawie wysokości odpłatności stanie się ostateczna.

W nawiązaniu do zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu organ podniósł także, w decyzji organu pierwszej instancji zawarto informacje o wysokości opłatą jaką ponosi K. M. Odnosząc się do wniosku strony o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej z udziałem małżonki obowiązanego organ wyjaśnił,

że znalazł potrzeby jej przeprowadzenia albowiem w sprawie zebrano wystarczający materiał dowodowy, a małżonka strony została przesłuchana w charakterze świadka na okoliczności podnoszone w odwołaniu.

Decyzja ostateczna SKO w J. została zaskarżona przez stronę

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie następujących przepisów prawa:

1) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy i uznanie, że skarżący prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe z żoną, z którą aktualnie przebywa w separacji prawnej, podczas gdy małżonkowie nie zamieszkują wspólnie, o czym organ

I instancji został zawiadomiony przez stronę przed wydaniem decyzji w formie oświadczenia;

2) art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez dokonanie nielogicznych

i sprzecznych z doświadczeniem życiowym ustaleń, tj. w szczególności poprzez błędne uznanie, że skarżący gospodaruje z inną osobą, oraz że wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów jest wystarczająca, podczas gdy ustalona stronie odpłatność za pobyt ojca w domu pomocy społecznej stanowić będzie dla strony znaczące obciążenie, uzasadniające zwolnienie

jej z obowiązku ponoszenia rzeczonej opłaty;

3) art. 61 ust. 2 u.p.s. w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy poprzez ustalenie,

że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, podczas gdy małżonkowie są w prawnej separacji, nie zamieszkują razem, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, a ustalenia organu pierwszej i drugiej instancji doprowadziły do błędnego ustalenia kryterium dochodowego;

4) art. 136 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia rozprawy

i nie przesłuchanie w jej toku małżonki skarżącego na potwierdzenie braku wspólnego zamieszkiwania (co skutkowało uznaniem, że małżonkowie nadal wspólnie zamieszkują) i błędnego ustalenia kryterium dochodowego (poprzez uznanie, że skarżący gospodaruje wspólnie z inna osobą);

5) art. 64 u.p.s. poprzez niezastosowanie tego przepisu, pomimo że strona złożyła wniosek w tym zakresie;

6) art. 107 § 3 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 64 u.p.s. poprzez nie zastosowanie art. 64 u.p.s., nie rozważenie w sposób odpowiadający wymogom postępowania administracyjnego wskazanych wyżej istotnych okoliczności sprawy na tym tle i zaniechanie wydania decyzji w tym zakresie.

Wskazując na te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu pierwszej i drugiej instancji oraz o orzeczenie co do istoty sprawy. Ewentualnie, o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Niezależnie od tych wniosków, skarżący wniósł ponadto o przesłuchanie w charakterze świadków – J. M., J. C., T. B., T. B. i C. S. na potwierdzenie faktu rażąco nagannego zachowania ojca K. M. wobec skarżącego, stosowanie wobec niego jako dziecka przemocy fizycznej i psychicznej, nadużywania alkoholu, konieczności wielokrotnych ucieczek z domu z uwagi na stosowaną przez ojca przemoc wobec rodziny, konieczności stawania w obronie strony jako dziecka przez jego matkę, ponadto, na okoliczność przyczyn rozwiązania małżeństwa rodziców skarżącego za porozumieniem stron oraz braku wniosku o pozbawienie K. M. władzy rodzicielskiej nad dzieckiem.

Skarżący zawnioskował także o przesłuchanie w charakterze świadka M. C. na okoliczność prawnej i faktycznej separacji małżonków, braku wspólnego zamieszkiwania, uiszczania alimentów na dziecko w kwocie 2.500 zł zgodnie z wyrokiem sądu orzekającego separację, nadto, na okoliczność wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem skarżącego, co nie ma żadnego związku z prowadzonym gospodarstwem domowym.

W odpowiedzi na skargę SKO w J. wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Przedmiotem sporu w osądzanej sprawie jest kwestia zasadności obciążenia skarżącego obowiązkiem partycypacji w kosztach związanych z pobytem (umieszczeniem) jego ojca w domu pomocy społecznej. Na wstępie wymaga zaznaczenia, że zgodnie z art. 60 u.p.s pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca,

z zastrzeżeniem ust. 3. (ust. 1). Natomiast średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym - ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż

do dnia 31 marca każdego roku (ust. 2, pkt 1).Co równie istotne, jeżeli mieszkaniec nie jest w stanie samodzielnie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek ten spoczywa na jego małżonku oraz zstępnych przed wstępnymi. Osobami zobowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, zgodnie

z art. 61 ust. 1 u.p.s. są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy

z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Zgodnie z ust. 2 wskazanego wyżej przepisu, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Przywołany przepis art. 61 ust. 2 u.p.s. określa sytuacje, w których osoby

w nim wymienione będą zobowiązane do partycypowania w kosztach utrzymania osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej. Określa też gwarancje dla osoby zobowiązanej, że dochód pozostający po ustaleniu jej zobowiązania na rzecz mieszkańca domu pomocy społecznej nie będzie niższy niż 300% kryterium dochodowego, liczonego w sposób wskazany w ustawie.

Tytułem uwag ogólnych należy również wskazać, że wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. obowiązek zstępnego (chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji) nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do DPS. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w DPS (por. wyrok IV SA/Wr 68/21). Decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty).

Zaskarżoną decyzją organ drugiej instancji utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, w której ustalono skarżącemu wysokość odpłatności za pobyt ojca K. M. w Domu Pomocy Społecznej [...] w G. w ten sposób, że:

- od 1 października 2019 r. do 31 stycznia 2020 r. opłatę tę ustalił w kwocie 2.969,38 zł miesięcznie;

- od 1 lutego 2020 r. do 29 lutego 2020 r. w wysokości 3.129,75 zł;

- od 1 marca 2020 r. w wysokości 3.060,03 zł miesięcznie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 60 ust. 1 i ust. 2 pkt 2, art. 61 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2e u.p.s.

Z punktu widzenia wysokości ustalonej skarżącemu odpłatności, przepisem o zasadniczym zobaczeniu w sprawie jest regulacja art. 61 ust. 2e u.p.s. W myśl tej regulacji, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Jak wynika z treści powołanej regulacji, w zakresie objętym hipotezą tego przepisu ustawodawca odchodzi od przyjętej w ustawie o pomocy społecznej reguły , że obowiązki krewnych osoby skierowanej do domu pomocy społecznej uzależnione są - zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s. - od ich sytuacji dochodowej. Na gruncie art. 61 ust. 2e u.p.s mamy również niewątpliwie do czynienia z przypadkiem odejścia od zasady, że granice obciążenia małżonka, zstępnych i wstępnych opłatą za pobyt osoby bliskiej w DPS zostały wyznaczone ustawowo (ust. 2 pkt 2). Ten swego rodzaju wyjątek na tle zasad ustalania odpłatności za pobyt krewnego w domu pomocy społecznej ustawodawca łączy m.in. z przesłanką niewyrażenia przez zobowiązanego zgody

na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zagadnienie braku zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego musi zostać – na tle okoliczności spornych sprawy - poddany szerszej ocenie. Niewątpliwie, istotą rodzinnego wywiadu środowiskowego jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej obowiązanego. Osoby, u których jest on przeprowadzany, mają obowiązek współpracować z pracownikiem socjalnym. W piśmiennictwie oraz w literaturze wskazuje się, że postawa sprowadzająca się do zgody na wywiad, z jednoczesnym brakiem zgody na ujawnienie kluczowych informacji jest w istocie próbą obejścia art. 61 ust. 2e u.p.s. Sytuację, w której osoby zobowiązane godzą się na wywiad, ale odmawiają podania pełnej informacji na temat dochodu, należy uznać

za równoznaczną z niewyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2886/19). Taka okoliczność powinna być uznana za wystarczającą do ustalenia opłaty w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane.

W nawiązaniu do okoliczności sprawy należy stwierdzić, że charakter okoliczności o kluczowym znaczeniu dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, stanowiącego przecież punkt wyjścia dla oceny normatywnych podstaw

do obciążenia skarżącego kosztami utrzymania ojca w domu pomocy społecznej należało w sprawie przypisać kwestii tego, czy skarżący samodzielnie prowadził gospodarstwo domowe. Takie stanowisko skarżący prezentował konsekwentnie w toku całego postępowania administracyjnego. Z uwagi na to, że zamieszkiwał on wspólnie z żoną i córką (co do pewnego etapu postępowania administracyjnego uznać należało za okoliczność bezsporną) zasadnie organy orzekające w sprawie podjęły próbę zweryfikowania tego stanu rzeczy pod kątem skutków wynikających

z regulacji ustawy o pomocy społecznej. Analizując argumentację jaką skarżący podnosił zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i w skardze, nie można oprzeć się wrażeniu, że w przekonaniu strony, sam fakt separacji małżonków stanowił – w jego ocenie - dostateczny dowód na to, że prowadzi on odrębne z żoną gospodarstwa domowe, pomimo faktu wspólnego zamieszkiwania. Stanowisko strony co do wspomnianej kwestii, przy niewątpliwej niechęci skarżącego do współpracy przy przeprowadzaniu wywiadu środowiskowego w miejscu wspólnego zamieszkiwania będących w separacji prawnej małżonków, skutkowało niemożnością dokonania tych wszystkich ustaleń faktycznych, które uznać należało za bardzo istotne z punktu widzenia zaistnienia ustawowych podstaw do obciążenia skarżącego obowiązkiem partycypacji w kosztach utrzymania ojca w domu pomocy społecznej.

Abstrahując od wynikającej w sposób jednoznaczny z akt sprawy, agresywnej wręcz postawy skarżącego wobec pracowników socjalnych podejmujących próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, trzeba w tym miejscu wskazać na brak inicjatywy skarżącego w zakresie ustaleń co tych okoliczności, które istotnie potwierdzałyby fakt osobnego gospodarowania małżonków. Z akt sprawy wynika, że podczas wywiadów środowiskowych skarżący wprawdzie od strony formalnej, zgadzał się na oględziny mieszkania przez pracowników socjalnych (wyjątkiem jest tu próba przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 21 grudnia 2020 r.), niemniej jednak nie współpracował z tymi pracownikami. Wreszcie, skarżący odmówił jakiejkolwiek współpracy w zakresie ustalenia wysokości dochodu jego małżonki. Należy w tym miejscu wskazać, że w przypadku poczynienia ustaleń faktycznych wskazujących na to że skarżący z małżonką prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, zagadnienie wysokości dochodu w rodzinie należało uznać za istotny element stanu faktycznego, mogący decydować o wystąpieniu podstawy do obciążenia strony kosztami partycypacji w utrzymaniu pobytu ojca w domu pomocy społecznej.

Sąd nie kwestionuje tego, że skarżący ujawnił pracownikom socjalnym swoje własne dochody, niemniej jednak, informację tę należałoby uznać za wystarczającą jedynie w sytuacji niewątpliwego faktu, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. W ocenie Sądu, akta sprawy nie dają podstaw do wyprowadzenia tak stanowczej konkluzji, a wynikające z akt sprawy adnotacje pracowników socjalnych mogą w tym zakresie wzbudzać uzasadnione wątpliwości

w zakresie tego, czy pomimo wspólnego zamieszkiwania małżonkowie bez wątpienia prowadzili odrębne gospodarstwa domowe. O powyższym świadczą

w ocenie Sądu utrwalone na piśmie ustalenia, czy obserwacje pracowników socjalnych poczynione w trakcie przeprowadzonych wywiadów środowiskowych. Odwołując się do materiału aktowego sprawy należy wskazać, że w ich toku ustalono, że małżonkowie wzajemnie zaspokajają swoje potrzeby mieszkaniowe. Skarżący ma swobodny dostęp do wszystkich pomieszczeń w lokalu, wspólnie

z członkami rodziny i bez ograniczeń korzysta ze sprzętu codziennego użytku.

Sąd oczywiście dostrzega i rozumie potencjalne trudności skarżącego

w uzyskaniu (z uwagi na orzeczoną separację) od małżonki (na dzień wyrokowania już ex małżonki) informacji o wysokości uzyskiwanych przez nią miesięcznych dochodów, niemniej, jednocześnie zauważa, że postawa skarżącego w tym zakresie sprowadzała się zasadniczo do powoływania się na fakt separacji małżonków

i istniejący między nimi konflikt (uniemożliwiający pozyskanie tego rodzaju informacji), przy braku jakichkolwiek oznak pozwalających uznać chęć współpracy skarżącego w tym zakresie, niezależnie od jej efektów. Adnotacja pracownika socjalnego (pismo z dnia 5 października 2020 r.) wyraźnie traktuje o odmowie dostarczenia przez stronę zaświadczenia o dochodach małżonki, co wskazuje na kierunkowe działanie skarżącego zorientowane na uniemożliwienie, czy utrudnienie ustalenia danych o dochodach małżonki. Podobnie, na taką postawę skarżącego wskazuje także treść danych zawartych w formularzu aktualizacji wywiadu przeprowadzonego w dniu 5 października 2020 r., z których wynika, że skarżący odmówił podania numeru telefonu do małżonki oraz oświadczył, że nie wie kiedy małżonka będzie w domu. Mając na uwadze okoliczność, że w czasie przeprowadzenia tego wywiadu małżonkowie dzielili się obowiązkami w zakresie wychowania małoletniego dziecka (okoliczność niesporna), to trudno sobie wyobrazić, by skarżący chociażby w przybliżeniu nie orientował się w godzinach powrotu małżonki z pracy. Nie można również nie wspomnieć o tym, że skoro skarżący miał orzeczone sądowo alimenty na córkę w kwocie 2.500 zł miesięcznie

to musiał, choćby w przybliżeniu, orientować się w dochodach małżonki.

Wiedzę tę powinien posiadać choćby z pozwu M. C. o separację.

Należy wyraźnie zaakcentować, że pomimo, iż to organ administracyjny jest

w sensie procesowym gospodarzem postępowania na którym spoczywa obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego, to skarżący – także we własnym dobrze pojętym interesie – miał obowiązek w sposób aktywny i niezakłócony współpracować

z organem administracyjnym w postępowaniu dowodowym. Skarżący nie może podnosić skutecznego zarzutu niepełnego postępowania dowodowego

i nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego, jeżeli jest to możliwe tylko z udziałem skarżącego, w jego miejscu zamieszkania. Skarżący nie może narzucać organom własnych warunków prowadzenia postępowania wykonywanych czynności, zwłaszcza jeżeli je reguluje ustawodawca (np. wymóg i sposób przeprowadzania wywiadu środowiskowego). Jak to już zostało zasygnalizowane wcześniej, stanowisko skarżącego w toku prawie całego postępowania (do czasu złożenia oświadczenia o opuszczeniu mieszkania przez małżonkę) koncentrowało

się na argumencie, że skoro małżonkowie pozostają w separacji, to oczywistym jest,

że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. W konsekwencji, zdaniem strony nie było z tego powodu podstaw do prowadzenia postępowania dowodowego ukierunkowanego na wykazanie tej (oczywistej) zdaniem skarżącego przesłanki. Tymczasem, prowadzone przez organy pomocy społecznej postępowanie dowodowe ocenić należało w świetle uregulowań ustawy za prawidłowe i wręcz niezbędne

do tego, by stwierdzić w świetle zasady prawdy obiektywnej, czy skarżący, jako osoba niespornie wymieniona w ustawowym katalogu podmiotowym z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., jest w stanie partycypować w kosztach utrzymania ojca.

Do przesądzenia tej kwestii, a także, ewentualnie do wyliczenia wysokości opłaty, niezbędne było przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, który w każdym postępowaniu, zaś na gruncie ustawy o pomocy społecznej w sposób zupełnie zasadniczy, jest podstawowym narzędziem procesowym do poczynienia ustaleń

o sytuacji rodzinnej, dochodowej i życiowej osoby z którą przeprowadzany jest

w wywiad. Okoliczności wynikające z akt sprawy potwierdzają stanowisko organów co do braku współpracy skarżącego z pracownikami socjalnymi. Skarżący nie może kwestionować stanowiska organów, które na podstawie sporządzonego w dniu

2 października 2020 r. wywiadu środowiskowego przyjęły, że skarżący prowadzi wspólne z nią gospodarstwo domowe, skoro, de facto uniemożliwił on poczynienie

w tym zakresie stanowczych i niepodważalnych ustaleń. Ustalenia organu odpowiadały spostrzeżeniom pracowników organu pomocy społecznej. Niechęć skarżącego do dokonywania ustaleń faktycznych w miejscu jego zamieszkania, objawiająca się m.in. niemożliwością oceny zawartości lodówki i sposobu rozdysponowania środkami spożywczymi niewątpliwie stanowi przejaw braku chęci współpracy skarżącego z pracownikami socjalnymi na okoliczność tego, czy w chwili przeprowadzenia tego wywiadu gospodarował sam, czy wspólnie z małżonką. Sąd oczywiście dostrzega pismo strony informujące o opuszczeniu mieszkania przez małżonkę, niemniej, jak zasadnie skarżący został poinformowany przez organ

w piśmie z dnia 18 grudnia 2020 r., przepisy ustawy o pomocy społecznej (art. 106 ust. 5 u.p.s.) przewidują możliwość zmiany decyzji w przypadku wystąpienia zmian

w sytuacji dochodowej lub rodzinnej strony. W tym miejscu nie można nie dostrzec, że skarżący uniemożliwił weryfikację tej okoliczności w toku podjętej próby przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego w dniu 21 grudnia 2021 r.

Jak wynika z adnotacji sporządzonej przez pracownika socjalnego z dnia 21 grudnia 2020 r. "pracownicy socjalni zostali wpuszczeni przez K. C. jedynie do przedpokoju, nie mogli dokonać oględzin mieszkania, na okoliczność potwierdzenia wyprowadzenia się M. C. K. C. wykazał się agresywną, wulgarną i wrogą postawą wobec pracowników socjalnych – wielokrotnie obrażał i ubliżał pracownikom socjalnym. Uniemożliwił przy tym wykonanie podstawowych czynności jakie są związane z wypełnieniem formularza. Odmówił odpowiedzi na poszczególne pytania pracownika socjalnego, reagował silnym wzburzeniem na zadawane pytania, zwracał się podniesionym głosem, krzykiem, używają wulgaryzmów [...]". W świetle tych faktów, skarżący nie może

na obecnym etapie postępowania, zarzucać organom nie uwzględnienie okoliczności wyprowadzenia się z mieszkania jego małżonki. Obiektywnych i odpowiadających prawdzie ustaleń w tym zakresie nie może również zastąpić oświadczenie małżonki strony potwierdzające ten fakt. To bowiem wywiad środowiskowy, względnie, jego aktualizacja, jest podstawowym środkiem dowodowym i zasadniczym źródłem ustań faktycznych na gruncie ustawy o pomocy społecznej.

Kierując się całością przedstawionej argumentacji, Sąd przyjął,

że zastosowanie przez organy przepisu art. 61 ust. 2e u.p.s. nie naruszało prawa. Sąd nie dostrzegł również naruszenia podniesionych w skardze zarzutów naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do zastosowania normy prawnej przyjętej przez organy.

W sprawie nie było zatem podstaw do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Sąd dostrzega pewien mankament w sposobie uzasadnienia decyzji organu drugiej instancji, a polegający na powołaniu się na wyniki wywiadu środowiskowego z dnia 21 grudnia 2020 r. jako jeden z dowodów przesądzających

o trafności stanowiska zajętego prze organu pierwszej instancji (w istocie, wywiad ten został przeprowadzony już po wydaniu decyzji pierwszoinstancyjnej), niemniej jednak Sąd zauważa, że uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy jako że SKO dysponowało już takim dowodem na dzień orzekania. Warto dodać, że w świetle otwartego katalogu dowodów z art. 75 § 1 k.p.a. organ drugiej instancji mógł przy rozpoznawaniu sprawy wykorzystać wywiad środowiskowy przeprowadzony w innym postępowaniu. Trzeba też zaznaczyć, że organ drugiej instancji obowiązany jest brać pod uwagę stan faktyczny i prawny z daty orzekania. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja odpowiada wymogom z art. 107 § 1 i 3 k.p.a., a zatem nie mogło dojść

do naruszenia tego przepisu.

Wbrew zarzutom skargi, organy orzekające w sprawie w sposób wyczerpujący wyjaśniły sposób wyliczenia opłaty. Pogłębioną argumentację przedstawia

w tym zakresie decyzja organu pierwszej instancji, niemniej jednak do kwestii sposobu wyliczenia odpłatności odniósł się także organ drugiej instancji wyjaśniając, że ustalone kwoty wynikają z różnicy pomiędzy wysokością odpłatności w DPS

w G. a kwotą ponoszoną przez ojca skarżącego swojego dochodu. Organ wskazał na wysokość kosztu pobytu w DPS [...] w okresie od 1 lutego 2019 r. do 31 stycznia 2020 r. a następnie do 1 lutego 2020 r. i uwzględnił kwotę dochodu jaką do końca lutego 2020 r. i od 1 marca 2020 r. ponosił ojciec skarżącego.

Zdaniem Sądu, odmowa przeprowadzenia rozprawy administracyjnej

z udziałem małżonki skarżącego nie mogła wpłynąć na wynik sprawy jako

że podstawę zastosowania określonej normy prawa materialnego stanowiło zachowanie skarżącego w toku przeprowadzonych wywiadów środowiskowych. Zachowanie skarżącego podczas wywiadu środowiskowego w dniu 21 grudnia

2020 r. w sposób bezsprzeczny dowodzi, że skarżący nie współpracował z pracownikami pomocy społecznej w zakresie koniecznych ustaleń faktycznych. Z tych powodów, Sąd nie dostrzegł zasadności zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 136 § 1 k.p.a. Odnosząc się zarzutu skarżącego, że w sprawie nie uwzględniono faktu obciążenia go obowiązkiem alimentacyjnym to należy wskazać, że w świetle brzmienia art. 61 ust. 2e u.p.s. ustalenia organów należało przyjąć za prawidłowe. Należy zwrócić uwagę, że przepis ten nie odwołuje się do kategorii dochodu, lecz stanowi, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody

na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty

za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

Uzupełniająco już tylko dodać trzeba, że skarżący odmówił zawarcia umowy cywilnoprawnej zaproponowanej mu przez organ. W sprawie trafnie również argumentuje organ pierwszej instancji, że skarżący jako syn osoby umieszczonej

w domu pomocy społecznej jest osobą objętą obowiązkiem alimentacyjnym. Zasadnie również podnosi organ, że kwestia wzajemnych relacji rodzinnych

nie stanowi przesłanki, którą można brać pod uwagę w postępowaniu prowadzonym

w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt pensjonariusza w domu pomocy społecznej. O obowiązku partycypacji przez osoby wymienione w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. w kosztach utrzymania pensjonariusza domu pomocy społecznej decyduje wyłącznie sytuacja dochodowa. Należy wskazać, że kwestie rodzinne oraz inne sytuacje życiowe mogą być podnoszone w postępowaniu wszczętym wnioskiem strony o zwolnienie z opłaty, o którego kierunku Sąd oczywiście w tym miejscu

nie przesądza. Trafnie natomiast wyjaśnia organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, że postępowanie z art. 64 u.p.s. jest odrębnym postępowaniem administracyjnym

od tego, w którym została wydana zaskarżona decyzja.

Końcowo już tylko należy wskazać, odnosząc się do zawartych w skardze wniosków o przesłuchanie wymienionych w niej świadków trzeba podnieść, że sąd administracyjny nie przeprowadza dowodów z zeznań świadków, ani też, nie przeprowadza postępowania dowodowego. Jedyne wyjątki w tym zakresie pomieszczone zostały w art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Z tych względów, wnioski strony o przesłuchanie wymienionych w skardze świadków zostały oddalone przez Sąd na rozprawie w dniu 7 września 2021 r.

Kierując się przedstawioną argumentacją, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę w całości.