Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 240/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2010-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 75 ust. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Klotz ( spr ) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik Protokolant Ewa Majchrzak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2010r. sprawy ze skargi L. N. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odsetek od uposażeń 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...] z dnia [...] sierpnia 2008r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

II SA/Bd 240/10

UZASADNIENIE

Decyzją Nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. (dalej jako: Szef WSzW) utrzymał w mocy decyzję

Nr [...] Wojskowego Komendanta Uzupełnień w B. z dnia

[...] sierpnia 2008 r. odmawiającą skarżącemu – L. N. przyznania odsetek ustawowych od uposażenia za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej do dnia "przywrócenia" do tej służby.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Decyzją Nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego w B. (dalej jako: Dowódca POW) wypowiedział skarżącemu stosunek zawodowej służby wojskowej, wskutek czego został on zwolniony ze służby z dniem [...] stycznia 2003 r. Następnie Dowódca Wojsk Lądowych decyzją

Nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. stwierdził nieważność decyzji Dowódcy POW

z dnia [...] grudnia 2002 r., wskutek czego skarżący, po uchyleniu pkt 43 rozkazu personalnego Nr [...] Dowódcy POW z dnia [...] stycznia 2003 r. dotyczącego zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej (rozkaz Dowódcy POW Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r.) z dniem [...] maja 2006 r. został ponownie ujęty w ewidencji Wojskowej Komendy Uzupełnień w B., gdzie poprzednio pełnił służbę. Po ponownym ujęciu w ewidencji skarżącemu wypłacono uposażenie za okres od dnia

[...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r.

Kwestionując rozstrzygnięcie wojskowego organu wypłacającego zaległe uposażenie za okres od dnia [...] lutego 2003 r. do dnia [...] maja 2006 r. w kwocie odpowiadającej nominalnej wartości uposażeń należnych za poszczególne miesiące, skarżący wniósł pozew przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w B. o zasądzenie kwoty 17.201,69 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty tytułem skapitalizowanych odsetek za zwłokę organu wojskowego przy wypłacie należnych mu świadczeń. Wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2007 r. Sąd Rejonowy w B. I Wydział Cywilny zasądził od pozwanego żądaną kwotę. W wyniku apelacji Sąd Okręgowy w B. II Wydział Cywilny wyrokiem z dnia [...] września 2007 r. uchylił zaskarżony wyrok z dnia [...] kwietnia 2007 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w B. VII Wydziałowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, uznając za bezzasadny zarzut pozwanego dotyczący niedopuszczalności drogi sądowej. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2007 r. Sąd Rejonowy w B. VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odmówił odrzucenia pozwu, a następnie wyrokiem z dnia [...] grudnia 2007 r. zasądził od pozwanego na rzecz powoda – L. N. kwotę 17.201,69 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia [...] lipca 2006 r. do dnia zapłaty. Wskutek apelacji Skarbu Państwa - Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. Sąd Okręgowy w B. VI Wydział Pracy postanowieniem z dnia [...] czerwca 2008 r. (...) uchylił wyrok z dnia [...] grudnia 2007 r. i odrzucił pozew. Podzielając poglądy Sądu Najwyższego zawarte w uchwale z dnia 29 listopada 2007 r. (sygn. akt III CZP 106/07, opubl. w Biuletynie Sądu Najwyższego z 2007 r., Nr 11, poz. 10 oraz w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 319935) Sąd Okręgowy VI Wydział Pracy uznał, że aczkolwiek sprawa o odsetki od uposażenia żołnierza zawodowego jest sprawą cywilnoprawną w rozumieniu art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej jako: k.p.c.), to jednak na mocy art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r., Nr 141, poz. 892; dalej jako: ustawa pragmatyczna) jest ona przekazana w rozumieniu art. 2 § 3 k.p.c. do właściwości innych organów. W przedmiotowej sprawie owym organem, stosownie do art. 74 ust. 1 i art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy pragmatycznej oraz art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r., Nr 241, poz. 2416; z późn. zm.) - jest Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w B.

Powołując się na powyższe postanowienie Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] czerwca 2008 r. skarżący pismem z dnia [...] czerwca 2008 r. wezwał Szefa WSzW do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie odsetek od sumy uposażeń wypłaconych po przywróceniu do służby.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2008 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego przekazał pismo skarżącego Wojskowemu Komendantowi Uzupełnień w B. (dalej jako: Komendant WKU), który przytoczoną powyżej decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. odmówił przyznania skarżącemu odsetek ustawowych od uposażenia za okres od zwolnienia z zawodowej służby wojskowej do dnia "przywrócenia" do tej służby.

Komendant stwierdził, że skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy POW z dnia [...] grudnia 2002 r. o wypowiedzeniu służby skarżącemu było reaktywowanie stosunku służbowego. Tym niemniej w okresie od [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r. skarżący nie pełnił zawodowej służby wojskowej, lecz pozostawał w stosunku służbowym. Prawo do uposażenia powstaje zaś, stosownie do art. 76 ust. 1 ustawy pragmatycznej, z dniem rozpoczęcia przez żołnierza zawodowego pełnienia zawodowej służby wojskowej. Ponadto odsetki ustawowe przysługują w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności (art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej). Komendant zwrócił także uwagę, iż nie wydał decyzji o przyznaniu skarżącemu prawa do uposażenia za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r. Powyższe zdaniem organu prowadzi do wniosku, iż brak jest podstaw do przyznania skarżącemu żądanych odsetek. Na poparcie swojego stanowiska Komendant WKU wskazał wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lipca 2005 r. (sygn. akt II SA/Wa 767/05, LEX nr 227645) oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2006 r. (sygn. akt I OSK 1298/05. LEX nr 266495).

W wyniku odwołania Szef WSzW wskazaną na wstępie decyzją z dnia

[...] września 2008 r. utrzymał w mocy decyzję Komendanta WKU, podzielając pogląd organu pierwszej instancji, iż reaktywowanie stosunku służbowego skarżącego, wskutek stwierdzenia nieważności decyzji o jego zwolnieniu, nie oznacza, że w okresie od dnia [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r. pełnił on zawodową służbę wojskową. W rezultacie skarżącemu nie przysługiwało uposażenie za ten okres. Prowadzi to także do przyjęcia, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu odsetek ustawowych. Zdaniem organu odwoławczego nie ma przy tym znaczenia, iż skarżący w związku z "przywróceniem" do zawodowej służby wojskowej otrzymał określone należności. Co najwyżej, w związku ze zmianą linii orzeczniczej, może to uzasadniać po stronie organów wojskowych podjęcie działań mających na celu zwrot wypłaconego skarżącemu uposażenia jako świadczenia nienależnego w rozumieniu art. 410 § 2 Kodeksu cywilnego.

W skardze do sądu administracyjnego L. N. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Szefa WSzW z dnia [...] września 2008 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Komendanta WKU z dnia [...] sierpnia 2008 r., ewentualnie o ich uchylenie. Skarżący zarzucił, iż wydając zaskarżoną decyzję Szef WSzW naruszył przepisy prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej w związku z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.; dalej jako: k.p.a.), polegającą na uznaniu, iż wskutek stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego nie powstało po stronie odwołującego się przywrócenie stanu poprzedniego, w którym miał on w okresie od dnia [...] marca 2003 r. do dnia 30 czerwca 2006 r. prawo do wypłaty uposażenia w terminie do 10 każdego miesiąca kalendarzowego, a tym samym, iż wypłacenie uposażeń po dacie [...] czerwca 2006 r. w formie skumulowanej odbyło się z zawinionym opóźnieniem (zwłoką) organów wojskowych. W uzasadnieniu skarżący podniósł ponadto, że stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu mu stosunku zawodowej służby wojskowej oznacza, iż skutki są takie jakby tej decyzji w ogóle nie było. W całym spornym okresie w sensie prawnym pełnił zatem zawodową służbę wojskową. W konsekwencji każdego 10 dnia miesiąca w spornym okresie organ miał obowiązek płacić terminowo uposażenie, a skarżącemu przysługują odsetki od uposażenia, stosownie do art. 9 ust. 3a ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r., Nr 76, poz. 693 z późn. zm.) oraz art. 75 ust. 3 obecnej ustawy pragmatycznej. Pogląd taki był prezentowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych (uchwała składu siedmiu sędziów SN z 26 stycznia 2006 r., sygn. akt III PZP 1/05, opubl. w OSNP z 2006 r. Nr 15-16, poz. 227, LEX nr 167814). Zdaniem skarżącego organ, wypłacając mu uposażenie za sporny okres po terminie jego wymagalności, miał wiedzę i świadomość konkretnego długu i wiedzę o tym, że wypłaca należności po terminie, co oznacza, iż uznał roszczenie o zapłatę odsetek. Pogląd ten także znalazł wyraz w orzecznictwie Sąd Najwyższego (wyrok SN z 7 marca 2003 r., sygn. akt I CKN 11/01, niepubl., wyrok SN z 16 lutego 2005 r. IV CK 492/04, opubl. w LEX pod nr 177275).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Organ podkreślił konieczność rozróżnienia pojęcia "pozostawania w stosunku służbowym" od "pełnienia" zawodowej służby wojskowej, ze względu na to, iż prawo do uposażenia jest związane tylko z "pełnieniem" służby. W konsekwencji braku wymagalności uposażenia skarżącemu nie przysługują także odsetki ustawowe. Na poparcie swojego stanowiska organ odwoławczy wskazał orzeczenia przytoczone przez organ pierwszej instancji, a ponadto wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 kwietnia 2001 r. (sygn. akt II SA 94/01, LEX nr 53775). Ponadto organ zauważył, iż skarżący w okresie od dnia [...] lutego 2003 r. do dnia "przywrócenia" do zawodowej służby wojskowej otrzymywał należności wynikające ze zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, w tym uposażenie należne przez okres 12 miesięcy po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, a następnie emeryturę wojskową wypłacaną przez Wojskowe Biuro Emerytalne w B. W tym względzie organ wskazał na uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2008 r. (sygn. akt III UZp 1/08, LEX nr 449967), wydaną w sprawie dotyczącej zwracania przez żołnierzy zawodowych "przywróconych" do służby pobranych po zwolnieniu świadczeń emerytalnych, w której wskazano, że "stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej nie uzasadnia żądania zwrotu wypłaconej emerytury od żołnierza, któremu po zwolnieniu ze służby przyznano prawo do emerytury".

W piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2008 r. skarżący, podtrzymując swoje stanowisko zwrócił dodatkowo uwagę, iż za sporny okres nie wypłacono mu w całości uposażenia, gdyż organ samowolnie, bez żadnego tytułu wykonawczego dokonał potrąceń. Potrąconych świadczeń skarżący dochodzi odrębnym pozwem. Skarżący podkreślił także, iż wypłata uposażeń po terminie nie była odszkodowaniem, lecz zwrotem należności z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej w sensie prawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 2 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Bd 824/08, po rozpoznaniu skargi L. N., uchylił decyzję Nr [...] Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. z dnia [...] września 2008 r., oraz poprzedzającą ją decyzję Nr [...] Wojskowego Komendanta Uzupełnień w B. z dnia [...] sierpnia 2008 r., wydane w przedmiocie odsetek od uposażeń za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia do służby.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylając zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą stwierdził, że dla rozstrzygnięcia sporu istotne jest przede wszystkim określenie skutków prawnych stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy POW z dnia [...] grudnia 2002 r. wypowiadającej skarżącemu stosunek zawodowej służby wojskowej, wskutek czego nastąpiło jego zwolnienie ze służby. Zdaniem Sądu niezasadne jest stanowisko organu odwoławczego, że w sytuacji, gdy stwierdzono nieważność wyżej wymienionej decyzji brak było podstaw do wypłaty skarżącemu uposażenia wraz z dodatkami za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r., wobec niepełnienia przez niego w tym czasie służby, a w konsekwencji - braku wymagalności wskazanych należności. Nietrafne jest także powoływanie się przez organ odwoławczy, w kontekście zaistnienia wymagalności uposażenia, na unormowania ustawy pragmatycznej określające moment powstania prawa do uposażenia w nawiązaniu do pełnionej przez żołnierza służby - w niniejszym przypadku do ponownego przystąpienia przez skarżącego do wykonywania obowiązków służbowych i przyjęcia go na stan ewidencyjny Wojskowej Komendy Uzupełnień w wyniku rozkazu z dnia [...] marca 2006 r.

Analizując istotę decyzji stwierdzającej nieważność, Sąd zauważył, iż każda decyzja administracyjna, w tym także dotknięta jedną z wad, określonych w

art. 156 § 1 k.p.a. korzysta z domniemania prawidłowości i ma moc obowiązującą, dopóki nie zostanie usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności. Stwierdzenie to (o charakterze deklaratoryjnym) ma moc wsteczną, co oznacza, że eliminuje skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby w ogóle nie została podjęta. Zdaniem Sądu, w świetle powyższego stwierdzenie nieważności decyzji wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej oznacza, że wypowiedzenie nie było skuteczne, a więc skutecznie nie został zwolniony, co jest równoznaczne z pełnieniem przez niego po dniu [...] stycznia 2003 r. przez cały czas służby. Aktualne stało się także prawo do uposażenia zasadniczego z dodatkami i pozostałymi należnościami przysługujące skarżącemu na dzień zwolnienia. Prawidłowo więc Komendant WKU rozkazem dziennym Nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. stwierdził, iż skarżącemu przysługują należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej od dnia [...] stycznia 2003 r., co prowadzi do wniosku, że uposażenie skarżącego oraz dodatki do niego były wymagalne w spornym okresie w poszczególnych miesiącach począwszy od lutego 2003 r. (w dniach wynikających z art. 81 ustawy pragmatycznej).

Data wymagalności świadczenia pieniężnego ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia, czy nastąpiło opóźnienie w jego spełnieniu, a w konsekwencji, czy należne są odsetki z tytułu opóźnienia w wypłacie. Odsetki mają charakter należności ubocznej, akcesoryjnej, obowiązek ich płacenia nie może powstać bez obowiązku zapłaty sumy głównej. Jeżeli zaległe uposażenie wraz z dodatkami wypłacono w efekcie bezskutecznej, wadliwej z winy organu, od momentu wydania, decyzji administracyjnej, to stosownie do art. 75 ust 3 ustawy pragmatycznej - winien on otrzymać odsetki ustawowe za czas od dnia wymagalności w marcu 2003 r. do dnia wypłaty w czerwcu 2006 r. wymienionych należności.

Uznając, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił wydane w sprawie decyzje na podstawie

art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako: ustawa – p.p.s.a.)

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł Szef WSzW, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię i zastosowanie, tj.:

1) art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że skarżący w okresie, za który żąda wypłaty odsetek ustawowych od uposażenia, pełnił zawodową służbą wojskową, skoro w tym czasie był emerytem wojskowym w rozumieniu art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r., Nr 8, poz. 66 ze zm.), otrzymując z tego tytułu świadczenie emerytalne z Wojskowego Biura Emerytalnego w Bydgoszczy, co wyklucza prawo do uposażenia (tak też Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 11 września 2008 r., podjętej w składzie siedmiu sędziów, sygn. akt III UPZ 1/08);

2) art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, przez błędne z kolei przyjęcie, że skarżącemu przysługuje także prawo do odsetek ustawowych od "rzekomego uposażenia" za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r., a nie odszkodowanie w rozumieniu art. 417¹ § 2 Kodeksu cywilnego, skoro skarżący w spornym okresie nie pełnił zawodowej służby wojskowej, lecz pozostawał na zaopatrzeniu emerytalnym Wojskowego Biura Emerytalnego w B.;

3) art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez bezpodstawne, niczym nieuprawnione z punktu widzenia obowiązującego prawa różnicowanie sytuacji prawnej osób zwolnionych z zawodowej służby wojskowej i następnie "przywróconych" do tej służby oraz osób, które nie zostały zwolnione z zawodowej służby wojskowej i nadal ją pełnią w zakresie ilości przysługujących im świadczeń pieniężnych za ten sam okres.

Mając powyższe na względzie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B. oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną i wyrokiem z dnia

4 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 532/09 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.

Sąd II instancji uznał, że skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty - z uwagi na sposób ich sformułowania - mogły być uznane za skuteczne. Sąd ten, za bezskuteczny uznał zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 76 ust. 1 ustawy pragmatycznej poprzez bezpodstawne przyjęcie, że skarżący w okresie za który żąda wypłaty odsetek ustawowych od uposażenia, pełnił zawodową służbę wojskową, skoro w tym czasie był emerytem wojskowym i otrzymywał z tego tytułu świadczenie emerytalne.

NSA zwrócił uwagę, że wskazany przez organ przepis brzmi: "Prawo do uposażenia powstaje z dniem rozpoczęcia przez żołnierza zawodowego pełnienia zawodowej służby wojskowej". Sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut dotyczy w istocie ustaleń faktycznych. Skoro organy wojskowe wypłaciły L. N. uposażenie za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r., a postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] września 2008 r., która oceniana była w wyniku skargi L. N. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, dotyczyło jedynie żądania odsetek od wypłaconych już kwot z tytułu uposażenia, to zarzuty podnoszone w skardze kasacyjnej nie mogą wykraczać poza przedmiot postępowania w rozpoznawanej sprawie. Stąd też Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł dokonać oceny zasadności wypłaty uposażenia za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r.

Sąd II instancji rozważając kolejny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej, w myśl którego to przepisu: "W razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne", uznał, że słusznie zostało zakwestionowane stanowisko Sądu pierwszej instancji, że stwierdzenie nieważności decyzji wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej oznacza, że wypowiedzenie nie było skuteczne, a więc skutecznie nie został on zwolniony, co jest równoznaczne z pełnieniem przez niego po dniu [...] stycznia 2003 r. przez cały czas służby. Aktualne stało się także prawo do uposażenia zasadniczego z dodatkami i pozostałymi należnościami przysługujące skarżącemu na dzień zwolnienia, co prowadzi do wniosku, że uposażenie skarżącego oraz dodatki do niego były wymagalne w spornym okresie w poszczególnych miesiącach począwszy od lutego 2003 r. (w dniach wynikających z art. 81 ustawy pragmatycznej) i skarżący winien otrzymać odsetki ustawowe za czas od dnia wymagalności w marcu 2003 r. do dnia wypłaty w czerwcu 2006 r. wymienionych należności.

NSA nawiązując do rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy dotyczących skutków stwierdzenia nieważności decyzji, w tym przypadku decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] marca 2006 r., którą stwierdzono nieważność decyzji Dowódcy POW wypowiadającej skarżącemu stosunek zawodowej służby wojskowej, stwierdził, że Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że decyzja stwierdzająca nieważność danego rozstrzygnięcia jest aktem o charakterze deklaratoryjnym, działającym wstecz (ex tunc) i eliminującym skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby w ogóle nie została podjęta.

Jednakże trzeba również mieć na względzie, że decyzja stwierdzająca nieważność nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również elementy nowego stanu prawnego, wywiera skutki w obrocie prawnym. Są to elementy konstytutywne decyzji nieważnościowej (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydanie V, Wydawnictwo C.H. Beck, s. 737-738; M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze Wydanie II, s. 1000-1002). Decyzja nieważna wiąże do czasu stwierdzenia jej nieważności. Dopiero od dnia doręczenia stronom decyzji stwierdzającej nieważność ustaje okres obowiązywania decyzji dotkniętej nieważnością i obowiązywania domniemania jej legalności. Jednakże należy mieć na względzie okoliczność, że nie wszystkie skutki wywołane przez decyzję nieważną są odwracalne, co dotyczy chociażby upływu czasu, mającego istotne znaczenie w niniejszej sprawie.

Decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek prawny w postaci rozwiązania stosunku służbowego. W efekcie skarżący został przeniesiony do rezerwy, a więc uzyskał status, z którym wiąże się prawo do odprawy i po spełnieniu odpowiednich przesłanek prawo do emerytury wojskowej, który można określić jako status przeniesionego do rezerwy.

NSA uznał za oczywiste, że w tym samym czasie skarżący nie mógł mieć statusu żołnierza zawodowego jak i statusu przeniesionego do rezerwy. Zatem dopóki w obrocie prawnym pozostawała decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej, dopóty nie mogło powstać roszczenie o zapłatę uposażenia za okres, który nastąpił po rozwiązaniu stosunku służbowego i uzyskania statusu przeniesionego do rezerwy. W tym czasie w stosunku do skarżącego zaktualizowały się inne uprawnienia wynikające z instytucji prawnych uruchamianych po rozwiązaniu stosunku zawodowej służby wojskowej. Wobec tego w tym okresie zachodziła przedmiotowa niemożność świadczeń z tytułu stosunku zawodowej służby wojskowej, a zatem nie można przyjąć, aby doszło do zwłoki w wypłacie uposażenia, skoro roszczenie o wypłatę takiego uposażenia w tym okresie nie powstawało.

Decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek wsteczny w zakresie stosunku zawodowej służby wojskowej, jednakże nie mogła ona odwrócić skutku upływu czasu w zakresie prawa do uposażenia. W czasie pozostawania w obrocie prawnym decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej nie istniał między stronami administracyjnoprawny stosunek obligacyjny. Dopiero stwierdzenie nieważności tej decyzji spowodować ewentualnie mogło, że powstało roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej - jako skutek prawny decyzji stwierdzającej nieważność, będący elementem konstytutywnym decyzji nieważnościowej.

W tej sytuacji, skoro uznane przez organ i zaspokojone roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc co do zasady powstać mogło dopiero po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej, to brak jest podstaw by przyjąć, tak jak to uznał Sąd pierwszej instancji, że zostały spełnione przesłanki prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej, za każdy miesiąc okresu, w którym skarżący miał status przeniesionego do rezerwy.

Zdaniem Sądu drugiej instancji słusznie podniesiono w zaskarżonym wyroku, że data wymagalności świadczenia pieniężnego ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia, czy nastąpiło opóźnienie w jego spełnieniu, a w konsekwencji, czy należne są odsetki z tytułu opóźnienia w wypłacie, bowiem odsetki mają charakter należności akcesoryjnej. Skoro wymagalność "zaległego" uposażenia wypłaconego skarżącemu jest skutkiem ostatecznej decyzji stwierdzającej nieważność wypowiedzenia stosunku zawodowej służby wojskowej, to odmienne niż wyżej przedstawione stanowisko w kwestii odsetek, jakie zajął w sprawie Sąd pierwszej instancji, jest błędne.

Z uwagi na powyższe NSA uwzględnił skargę kasacyjną i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania wskazując, że Sąd pierwszej instancji winien mieć na uwadze przedstawione rozważania prawne co do daty wymagalności należności z tytułu "zaległego uposażenia". NSA nakazał także dokonać oceny, czy organ wypłacając w 2008 r. uposażenie za okres od dnia [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r. dopuścił się zwłoki, i czy w konsekwencji zasadna była odmowa wypłacenia żądanych przez skarżącego – L. N. odsetek ustawowych.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji, poprzez bezpodstawne i nieuprawnione z punktu widzenia obowiązującego prawa zróżnicowanie sytuacji prawnej osób zwolnionych z zawodowej służby wojskowej i następnie "przywróconych" i pozostałych osób, które nieprzerwanie pełnią służbę NSA zauważył, że Sąd pierwszej instancji nie wypowiadał się w tym zakresie. Ponadto podkreślił, że art. 32 Konstytucji nie może stanowić samodzielnej podstawy zarzutu materialnoprawnego, który winien być postawiony w powiązaniu z przepisami normującymi daną materię.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych powodów niż wskazuje skarżący.

Zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych określone zostały w ustawie z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892 ze zm. – wciąż jako: ustawa pragmatyczna), w przepisach art. 71 - 104 (rozdział 5 ustawy pragmatycznej).

Zgodnie z art. 71 ust. 1 oraz art. 76 ust. 1 i 4 ustawy pragmatycznej żołnierze zawodowi otrzymują uposażenie i inne należności pieniężne określone w ustawie, przy czym prawo do uposażenia żołnierza powstaje z dniem rozpoczęcia pełnienia przez niego zawodowej służby wojskowej, a wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym został zwolniony z zawodowej służby wojskowej, zaginął lub zmarł. Wypłaty uposażenia dokonuje jednostka wojskowa, na której zaopatrzeniu finansowym żołnierz pozostaje (art. 74 ustawy pragmatycznej), a organami właściwymi w tych sprawach są dowódcy jednostek wojskowych (art. 104 ustawy pragmatycznej).

Skarżący powrócił do służby w wyniku wydania przez Dowódcę Wojsk Lądowych decyzji Nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. (w aktach sprawy brak jest tej decyzji oraz potwierdzenia jej odbioru) stwierdzającej nieważność decyzji Dowódcy POW z dnia [...] grudnia 2002 r., dotyczącej wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonanego przez organ wojskowy.

Skutki tej decyzji, odnośnie uprawnień związanych z pełnieniem służby, są w sprawie bezsporne jedynie w zakresie uznania, że skarżącemu przysługiwało uprawnienie do otrzymania zaległego uposażenia za okres od dnia [...] lutego 2003 r. do dnia [...] maja 2006 r. Natomiast istota sporu sprowadza się do kwestii ustalenia terminu wymagalności uposażenia, a także oceny, czy w świetle obowiązujących przepisów prawa doszło do zawinionego opóźnienia w jego wypłacie, bowiem odsetki ustawowe, mające charakter akcesoryjny względem świadczenia głównego, przysługują wyłącznie w przypadku popadnięcia w zwłokę przez dłużnika przy spełnianiu świadczenia pieniężnego do którego jest obowiązany.

Odnosząc się do wymagalności zaległego uposażenia - wskazać należy, że kwestia ta jest ściśle związana z kwestią skutków, jakie wywarła decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] marca 2006 r., która stwierdziła nieważność decyzji Dowódcy POW z dnia [...] grudnia 2002 r. wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej.

Jak to wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w omówionym wyżej wyroku

z dnia 4 grudnia 2009 r., w sprawie I OSK 532/09, decyzja stwierdzająca nieważność nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również doniosłe elementy nowego stanu prawnego i wywiera jeszcze inne skutki w obrocie prawnym. Decyzja nieważna wiąże do czasu stwierdzenia jej nieważności.

Dopiero od dnia doręczenia stronom decyzji stwierdzającej nieważność ustaje okres obowiązywania decyzji dotkniętej nieważnością i obowiązywania domniemania jej legalności. Tym niemniej nie wszystkie skutki wywołane przez decyzję nieważną są odwracalne. Do skutków o charakterze nieodwracalnym należy upływ czasu.

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek prawny w postaci rozwiązania stosunku służbowego. W efekcie skarżący został przeniesiony do rezerwy, a więc uzyskał status, z którym wiąże się prawo do odprawy i po spełnieniu odpowiednich przesłanek prawo do emerytury wojskowej. W tym samym czasie skarżący nie mógł mieć statusu żołnierza zawodowego jak i statusu przeniesionego do rezerwy. W rezultacie dopóki w obrocie prawnym pozostawała decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej, dopóty nie powstawało roszczenie o zapłatę uposażenia za okres, który nastąpił po rozwiązaniu stosunku służbowego i uzyskania statusu przeniesionego do rezerwy. W tym czasie w stosunku do skarżącego zaktualizowały się inne uprawnienia wynikające z instytucji prawnych uruchamianych po rozwiązaniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Wobec tego w tym okresie zachodziła przedmiotowa niemożność świadczeń z tytułu stosunku zawodowej służby wojskowej. W konsekwencji nie można przyjąć, że w tym okresie doszło do zwłoki w wypłacie uposażenia. Roszczenie o wypłatę takiego uposażenia w analizowanym okresie nie powstawało, gdyż nie istniał administracyjnoprawny stosunek obligacyjny, stanowiący podstawę do wypłaty tego typu należności.

Decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek wsteczny w zakresie stosunku zawodowej służby wojskowej. Jednakże poza zaktualizowaniem z momentem jej uostatecznienia prawa do uposażenia za okres od dnia rozwiązania stosunku służbowego, nie mogła odwrócić skutku upływu czasu w zakresie prawa do tych świadczeń. W czasie pozostawania w obrocie prawnym decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej nie istniał między stronami administracyjnoprawny stosunek obligacyjny. Dopiero stwierdzenie nieważności tej decyzji spowodowało, że powstało roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Jest to skutek prawny decyzji stwierdzającej nieważność, będący elementem konstytutywnym decyzji nieważnościowej.

Z powyższych rozważań wynika, że skoro roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc powstało po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek administracyjnoprawny, to brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie, iż zostały spełnione przesłanki prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej, za każdy miesiąc okresu, w którym skarżący miał status przeniesionego do rezerwy.

W konsekwencji powyższych wywodów, oczywistym jest, że datą wymagalności roszczenia o odsetki będzie dzień następny od dnia uostatecznienia się decyzji stwierdzającej nieważność decyzji skutkującej zwolnieniem żołnierza ze służby, jak zresztą przyjmuje Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 17 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 1426/08, z 4 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 294/09, z 4 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 327/09, z 13 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 393/09).

W kontrolowanej sprawie nie sposób jest tymczasem ustalić jaką datę wymagalności roszczenia o odsetki przyjęły organy i od jakiej daty należałoby ocenić wymagalność tych odsetek, o ile miałyby być naliczone. W aktach sprawy brak jest dowodów (w tym dowodów doręczenia) pozwalających ustalić, kiedy decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych z [...] marca 2006 r., stwierdzająca nieważność decyzji Dowódcy POW z [...] grudnia 2002 r., wypowiadająca skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, stała się decyzją ostateczną.

W aktach sprawy brak jest decyzji stwierdzającej nieważność, której prawomocność będzie miała wpływ na ocenę, czy w ogóle doszło do opóźnienia w wypłacie należności głównej. Brak jest również ustaleń, czy należność główna została wypłacona w terminie oraz jaką datę należało uznać za wsteczny termin wypłaty należności głównej, aby można było mówić, że nie doszło do zwłoki w jej wypłacie.

Powyższych ustaleń ewidentnie brak w decyzjach obydwu instancji. Również Sąd, orzekając na podstawie akt sprawy, nie był w stanie poczynić tych ustaleń, z uwagi na ich niekompletność.

Organy nie ustaliły, kiedy uposażenie i inne należności pieniężne za okres objęty wypowiedzeniem stosunku służbowego, stały się wymagalne i kiedy je wypłacono. Na podstawie akt sprawy nie można ustalić, czy doszło do opóźnienia w wypłacie należności. Z akt sprawy wynika jedynie – na podstawie rozkazu dziennego Nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. – że skarżący przybył w dniu [...] maja 2006 r. i został zaliczony do stanu ewidencyjnego oraz wszelkiego rodzaju zaopatrzenia z dniem przybycia.

Wszystko to stanowi istotne uchybienie procesowe, naruszające normy art. 7, 77 § 1 i 107 k.p.a. Uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy poprzez ustalenie innej daty, od której należało przyznać skarżącemu odsetki za zwłokę w wypłacie należnych mu świadczeń.

W świetle powyższego, na podstawie akt sprawy, Sąd nie mógł ustalić jaką datę przyjął organ za dzień wymagalności zaległych świadczeń.

W ponownym postępowaniu administracyjnym organ administracji powinien, po uzupełnieniu akt sprawy, wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie zgłoszonych przez skarżącego żądań, stosując się do wyżej dokonanej wykładni przepisów ustawy pragmatycznej.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 sentencji wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 ustawy – p.p.s.a.