Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2067/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 6 ust. 1-6
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie NSA Jolanta Rudnicka (spr.) del. WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1655/11 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz E. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 kwietnia

2012 r. po rozpoznaniu skargi E. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...]stycznia 2011 r., nr [...].

Przedstawiając w uzasadnieniu wyroku stan faktyczny i prawny sprawy Sąd wskazał, że w dniu 22 grudnia 2008 r. do Wojewody [...] wpłynął wniosek E. S. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości K. i N., powiat p., województwo [...], których właścicielami byli A..i H. A.. Wnioskodawca jest zaś spadkobiercą tych osób.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] potwierdził E. S. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez niego nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. majątku [...] i majątku Folwark [...] oraz przez H. A. (matkę wnioskodawcy) działki gruntu o pow. [...] ha, pochodzącej z majątku Folwark [...], powiat p., województwo [...] (obecnie Białoruś).

W ocenie Wojewody dowodami, które świadczyły o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości były: wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt [...], wydany w sprawie o ustalenie prawa własności oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 10 grudnia 2008 r., sygn. akt [...], oddalający apelację Skarbu Państwa od wyroku Sądu Okręgowego.

W dniu 27 maja 2010 r. do Wojewody [...] wpłynął, przekazany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2010 r., sygn. akt [...], którym to wyrokiem Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 10 grudnia 2008 r., sygn. akt [...] i zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt [...] w ten sposób, że powództwo oddalił. Sąd Najwyższy uznał bowiem, że w obecnym stanie prawnym właściciel nieruchomości pozostawionych poza granicami R.P. nie ma interesu prawnego w ustaleniu na drodze cywilnej prawotwórczego faktu pozostawienia własności nieruchomości.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2010 r. nie był znany Wojewodzie [...] w dacie wydania decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r. Informacji o jego wydaniu nie przekazał również wnioskodawca – E. S., który był uczestnikiem postępowania sądowego. Wyeliminowanie z obrotu prawnego przez Sąd Najwyższy wyroków sądowych, które dla organu I instancji były dowodami świadczącymi o rodzaju i powierzchni pozostawionych nieruchomości, stanowiło przesłankę do wznowienia z urzędu postępowania administracyjnego zakończonego decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. Wojewoda [...] uczynił to postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010 r. Jako podstawę wznowienia Wojewoda podał art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

W wyniku postępowania przeprowadzonego na skutek wznowienia Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., [...], wydaną w oparciu o art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r. i odmówił potwierdzenia E. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. majątku [...] i folwarku [...], położonych w powiecie p., województwo [...], oraz z tytułu pozostawienia przez H. A. działki gruntu o pow. [...] ha, pochodzącej z majątku [...], położonego w powiecie p..

Oceniając ponownie spełnienie przesłanek przyznania prawa do rekompensaty, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), Wojewoda podniósł następujące okoliczności.

E.S. potwierdził nabycie w całości praw do spadku po A.S., który zmarł w dniu 15 stycznia 1931 r. w P. oraz po matce H.A., która zmarła w K. w dniu 28 lutego 1979 r.

E.S. i H. A. posiadali obywatelstwo polskie w dniu 1 września 1939 r. oraz zamieszkiwali na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości C., powiat p., woj. [...]. Ich miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w C. potwierdza pismo Urzędu Skarbowego w P. z dnia 7 listopada 1936 r. Byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej opuścili w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i w 1945 r. repatriowali się do Polski. Fakt repatriacji H. A. na obecne terytorium Polski oraz posiadania przez nią obywatelstwa polskiego w dniu 1 września 1939 r. potwierdza pismo Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w Ż. z dnia 20 września 1945 r. E.S. był również repatriantem, co wynika z zaświadczenia Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz posiada nieprzerwanie od urodzenia obywatelstwo polskie.

Jeśli zaś chodzi o ustalenia dotyczące pozostawienia nieruchomości, to zdaniem Wojewody [...], jako dowody, które mają świadczyć o rodzaju i powierzchni nieruchomości w miejscowościach K. i N. zgromadzono następujące dokumenty:

- zaświadczenie Archiwalne Urzędu Naukowo – Metodycznego "Państwowe Archiwum Obwodu Brzeskiego" z dnia 22 września 2010 r., w którym podano, że A. S. (imienia ojca i daty urodzenia nie podano) w roku 1929 figurował w spisie posiadaczy posiadłości K. o ogólnej powierzchni [...] ha. W ,,Księdze adresowej" Polski z roku 1929 znajdują się dane, że do S. A. (imię ojca podane niepełne) należało [...] ha w posiadłości K. i [...] ha w posiadłości .N.

- orzeczenie Prezesa Poleskiego Okręgowego Urzędu Ziemskiego w B. z dnia 4 lipca 1930 r., z którego wynika, że W. S., właścicielowi majątku [...] zezwolono na przeniesienie własności m.in. na rzecz H. S.[później A.] parceli o pow. [...] ha.

- pismo Urzędu Naukowo Metodycznego "Państwowego Archiwum Obwodu Brzeskiego" z dnia 29 września 2010 r., z którego wynika, że w dokumentach archiwalnych brak jest informacji dotyczących posiadania w latach 1929-1945 przez E. S. i H.A. majątku w miejscowości K. i N. Obwodu P..

- orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w Poznaniu z dnia 26 marca 1946, Repert. Nr [...] oraz protokół przesłuchania H. A. z dnia 22 marca 1946 dla potrzeb wydania tego orzeczenia, z których jednoznacznie wynika, że H. A. w dniu ewakuacji była wyłącznie właścicielką gospodarstwa rolnego o obszarze [...] ha, położonego we wsi C., powiat p., województwo[...].

Powyższe dokumenty, zdaniem Wojewody, wskazują na posiadanie nieruchomości w roku 1929 i 1930. Informacja dotycząca posiadłości [...] i [...] należących do A. S. jest oparta jedynie na Księdze adresowej Polski z 1929 r., czego nie można uznać za środek dowodowy potwierdzający prawo własności. Księga adresowa nie jest bowiem dokumentem potwierdzającym prawo własności, potwierdza tylko okoliczność zamieszkania w danym majątku w roku 1929.

Zdaniem Wojewody mogło dojść do zmian własnościowych w okresie od 1929 r. do 1945 r. Świadczy o tym protokół z dnia 22 marca 1946 r. (do orzeczenia PUR z dnia [...] marca 1946 r.) do którego H. A. nie zeznała, że jest właścicielką działki o pow. [...] ha w majątku [...], a tylko, że jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, położonego we wsi C., powiat p., województwo p..

Ponadto, z zaświadczenia złożonego do akt innej sprawy prowadzonej przez Wojewodę [...] także z wniosku E. S. wynika, że w 1929 r. do A. S. należał majątek [...] o pow. [...] ha i majątek [...] o pow. [...] ha, a już według stanu na wrzesień 1936 r. do spadkobierców A. S. należało w majątku [...][...] ha, przy czym wnioskodawca E. S. nie należał do grona spadkobierców po A. S. wskazanych w zaświadczeniu.

Powyższe fakty dowodzą, zdaniem Wojewody, że dochodziło do zmian prawa własności przed 1939 r. Ponadto obydwa postępowania wskazują, że w rodzinie S. było co najmniej dwóch A., przy czym w żadnym z zaświadczeń nie podane są imiona ich rodziców, bowiem brak jest takich danych. W związku z tym organ I instancji powziął poważne wątpliwości, co do kręgu osób mogących być właścicielami majątku [...] i folwarku [...], mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Mając na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy organ wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia postępowania o dowody ze świadków, którzy mogliby potwierdzić fakt pozostawienia nieruchomości przez wnioskodawcę i jego matkę, poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

E. S. dowodów ze świadków nie przedstawił, natomiast w piśmie z dnia 14 grudnia 2010 r. podtrzymał swoje roszczenia dotyczące posiadłości w K. i w N., oświadczając, że jego ojciec A.S. był ich właścicielem, co potwierdzają zaświadczenia archiwalne. Podniósł, że sam fakt stwierdzenia praw do spadku po A. S. stanowi wystarczający materiał dowodowy do przyznania rekompensaty za pozostawione przez niego posiadłości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ I instancji podkreślił, że z własnej inicjatywy zwrócił się do Konsula Generalnego w B. o pomoc w uzyskaniu stosownych dokumentów, a także zbadał akta sprawy Sądu Okręgowego w Kielcach- sygn. [...] mając na celu uzyskanie dokumentów potwierdzających prawo własności do majątku [...] i folwarku [...]. Działania te nie wniosły jednak do sprawy żadnych nowych okoliczności. Wyrok sądu cywilnego został oparty tylko na zeznaniach E. S.. Urząd Naukowo Metodyczny w B. poinformował zaś, że w archiwum brak jest dokumentów dotyczących potwierdzenia prawa własności dla E. S. i H.A. do majątku [...] i [...].

W świetle przedstawionych okoliczności Wojewoda [...] stwierdził, że nie został spełniony ustawowy wymóg w zakresie udowodnienia przysługiwania E. S. i jego matce H.A. prawa własności do majątku [...] i folwarku [...] oraz działki gruntu o powierzchni [...] ha pochodzącej z majątku [...], w dniu ich opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Stąd decyzja o odmowie prawa do rekompensaty podjęta w oparciu o art. 7 ust. 2 ustawy.

Odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. wniósł E. S..

Po rozpatrzeniu tego odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając stanowisko Wojewody [...].

Organ odwoławczy zauważył, iż z dokumentów zgromadzonych w materiale dowodowym nie wynika, jakoby H. A. w chwili pozostawienia nieruchomości była właścicielką bądź współwłaścicielką majątku [...] bądź [...]. Co prawda istnieją dokumenty sugerujące, iż wyżej wymieniona mogła być w posiadaniu części majątków, to jednak w kontekście całości akt sprawy brak jest dowodów na poparcie tezy, że H. A. w chwili opuszczenia nieruchomości nadal była ich właścicielem. Za powyższym przemawia orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] marca 1946 r., na podstawie którego ustalono, że H. A. pozostawiła jedynie majątek we wsi C., w skład którego wchodziło "gospodarstwo rolne o obszarze [...] ha, w tym [...] ha sadu owocowego, dom mieszkalny, parterowy, drewniany, kryty blachą 20 X 10 m składający się z 5 pokoi, stodołę drewnianą krytą czerotem 25 x 12, stajnię drewnianą 24 x 10 m, krytą gontem, oborę drewnianą 20 x 8 m , krytą gontem, świniarnię drewnianą 15 x 7 m krytą gontem". Orzeczenie P.U.R. w konfrontacji z dokumentami świadczącymi o udziałach H.A. w majątkach znajdujących się poza granicami RP w ocenie Ministra Skarbu Państwa pełni szczególną rolę. Po pierwsze, jest dokumentem wydanym w celu ustalenia składników majątku pozostawionego w chwili jego opuszczenia tj. w momencie, który jest istotny z punku widzenia spełnienia przesłanek zawartych w ustawie "zabużańskiej’. Po drugie, istota orzeczenia P.U.R. wyraża się w tym, że przedstawia całość składników majątkowych będących w posiadaniu właściciela mienia. Z przytoczonych względów orzeczenie o pozostawieniu mienia jest najpełniejszym źródłem informacji o nieruchomościach pozostawionych. I co istotne z punku widzenia realizacji zasady prawdy materialnej – najbardziej wiarygodnym. Z tych przyczyn w opinii organu odwoławczego H. A. nie była w posiadaniu majątków [...] oraz [...]w chwili opuszczenia mienia, a co za tym idzie skarżący nie może się ubiegać o rekompensatę za wyżej wymienione składniki majątkowe. Skarżący jako jedyny spadkobierca H. A. jest za to wyłącznie uprawniony do ubiegania się o rekompensatę za nieruchomości stwierdzone orzeczeniem P.U.R. tj. mienie pozostawione przez H. A. we wsi C..

Jeśli zaś chodzi o dokumenty potwierdzające posiadanie przez E.S. prawa własności do pozostawionych nieruchomości, Minister zauważył, iż w aktach sprawy brak jest dowodów jednoznacznie stwierdzających powyższą okoliczność. W materiale dowodowym sprawy co prawa można znaleźć dowody na posiadanie prawa własności nieruchomości przez A. S.– poprzednika prawnego wnioskodawcy, to jednak podobnie jak w przypadku H. A. nie ma żadnych informacji sugerujących, iż E. S. był w ich posiadaniu w chwili pozostawienia mienia. Załączone do akt sprawy dokumenty wskazują na posiadanie przez A. S. nieruchomości w roku 1929 oraz 1930. Po przeanalizowaniu materiału dowodowego nie odnaleziono dowodów, na podstawie których można by stwierdzić, że E. S. dysponował prawem własności do majątków [...] i K. (będących wcześniej własnością A. S., aż do chwili jego śmierci w 1931 r.) w chwili ich opuszczenia w 1945 r. Przeciwnie, z pisma Zarządu Głównego Wymiaru Sprawiedliwości Obwodowego Komitetu Wykonawczego w B. (Urząd Naukowo Metodyczny "Państwowe Archiwum Obwodu[...]") wynika, że w dokumentach archiwalnych brak jest informacji dotyczących posiadania na własność w latach 1929 - 1945 przez E.S. oraz H. A. majątku nieruchomego w miejscowości K. i N.. W świetle przedstawionych dokumentów, w ocenie Ministra Skarbu Państwa, brak jest podstaw do wypełnienia przesłanki zawartej w art. 2 ustawy o rekompensacie. W konsekwencji wnioskodawca nie udowodnił, że majątek pozostawiony przez niego oraz jego matkę – H. A., był ich własnością w chwili jego pozostawienia.

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 18 maja 2011 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł E. S.. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i procesowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga ma usprawiedliwione podstawy.

Sąd nie podzielił oceny organów odnośnie do braku wykazania przez E. S. prawa własności nieruchomości w miejscowościach K. oraz N., a ocena pozostawienia przez H. A. działki o powierzchni [...] ha wymaga dodatkowej analizy organu, z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 75 § 1 i art. 80 k.p.a. W tym drugim przypadku organy dokonały bowiem oceny przesłanki istotnej dla rozstrzygnięcia, stosując formalną teorię dowodów, nieznaną w k.p.a., dając prymat dowodowi z orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego nad pozostałymi dowodami w sprawie.

Jeśli chodzi o wykazanie przez E. S. prawa własności do nieruchomości położonych w miejscowościach K. oraz N., Sąd podzielił argumenty skargi, iż E. S. wykazał, że właścicielem tych nieruchomości był jego ojciec – A.S., a skarżący jest spadkobiercą ojca w całości (postanowienie Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 28.09.2007 r. VII Ns 823/07). Prawo własności A. S. do powyższych nieruchomości potwierdza zaświadczenie archiwalne wystawione przez Urząd Naukowo Metodyczny "Państwowego Archiwum Obwodu [...]" z dnia 22 września 2010 r. nr [...] oraz zaświadczenie z dnia 14 grudnia 2005 r., nie zakwestionowane w akapicie pierwszym, dotyczącym A.S.. Z zaświadczeń tych wynika wprawdzie stan na 1929 r., jednakże zważywszy na to, że A.S. zmarł w dniu 15 stycznia 1931 r., to według zasad doświadczenia życiowego nie ma powodu przypuszczać, że w chwili jego śmierci stan prawny tych nieruchomości wyglądał inaczej. A skoro tak, to E. S. stał się właścicielem tych nieruchomości z chwilą objęcia spadku. Nie zaprzecza temu zaświadczenie tego samego organu (Urzędu Naukowo Metodycznego "Państwowego Archiwum Obwodu [...]") również z września 2010 r. (opatrzone dwoma datami: 13 i 29 września), skierowane do Konsulatu Generalnego R.P. w B., gdyż stwierdza ono brak informacji dotyczących posiadania nieruchomości przez E. S. i H. A. w latach 1929 – 45. E. S. w roku 1931, kiedy objął spadek, miał 5 lat. Nie ma więc nic dziwnego w tym, zdaniem Sądu, że z powodu swojej małoletniości w dokumentach urzędowych nie został ujawniony jako właściciel nieruchomości. Za niewłaściwą, w ocenie Sądu, należy uznać ocenę organu, że na stan prawny nieruchomości w miejscowościach K. oraz N. rzutować może fakt, iż w przypadku innych nieruchomości, za które skarżący również dochodzi rekompensaty, stan władania zmieniał się na przestrzeni lat trzydziestych. W przypadku tych konkretnych nieruchomości dowodami na zmianę stanu prawnego po 1929 r. organ nie dysponuje.

W ocenie Sądu gołosłowne jest stwierdzenie organu odwoławczego, że sąd powszechny uwzględniając powództwo E. S. o ustalenie prawa własności, oparł się wyłącznie na zeznaniach strony. Zaprzecza temu uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 12 czerwca 2008 r., gdzie zeznania strony sąd potraktował jako spójne z dokumentami archiwalnymi.

Ponadto Sąd wskazał, że brak jest podstaw do twierdzenia zastosowanego przez organ odwoławczy, że orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego pełni szczególną rolę wśród innych dowodów z dokumentów i jest najpełniejszym źródłem informacji o nieruchomościach pozostawionych. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie oświadczenia H.A., która – jak twierdzi skarżący – nie podała całego swojego majątku w obawie przed represjami, które mogłyby spotkać ją z tego powodu. Organ nie odniósł się do tego, czy takie twierdzenie skarżącego jest uprawdopodobnione realiami historycznymi, a jeśli tak, to czy istnieją dowody świadczące o prawie własności H. A. do działki o powierzchni [...] ha. Przyjmując prymat orzeczenia PUR, organy nie dokonały więc kompleksowej oceny materiału dowodowego, w związku z czym taka ocena nie może być uznana za poprawną.

Poza tym Sąd podzielił stanowisko organów obydwu instancji, że w sprawie zaistniała podstawa do wznowienia postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r., w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Skargę kasacyjną wniósł Minister Skarbu Państwa, zaskarżając powyższy wyrok w całości i podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art.75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 6 ust 1-6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez bezzasadne uznanie, że organy dokonały błędnych ustaleń w zakresie uznania, że E. S. nie wykazał prawa własności nieruchomości w miejscowościach K. oraz N. oraz niewłaściwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w sytuacji, gdy organ zgodnie z wymogami art. 7 i 77 k.p.a. prowadził postępowanie wyjaśniające na powyższą okoliczność mimo, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie i tą ją obciążają negatywne konsekwencje nieudowodnienia konkretnych przesłanek.

Wskazując na powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podniesionych zarzutów Minister wskazał, że zgodnie z wykładnią art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., do potwierdzenia prawa do rekompensaty niezbędne jest wykazanie tytułu własności na moment opuszczenia Kresów Wschodnich. Samo wykazanie własności na dzień 1 września 1939 r. nie może być uznane za wystarczające, ponieważ rekompensata przysługuje za mienie pozostawione. Za takie mienie nie można natomiast uznać nieruchomości, które przykładowo zostały sprzedane przed repatriacją lub w inny sposób utracone (np. znacjonalizowane) przed tą datą.

Organ jeszcze raz podkreślił, że wprawdzie z dokumentów zebranych w aktach sprawy wynika, iż E. S. jest bezpośrednim spadkobiercą zmarłego w 1931 r. A.S., który z kolei według stanu na 1929 r. był właścicielem majątku [...] ([...] ha), to jednak brak jest jakichkolwiek dowodów, wskazujących na stan tego majątku na moment repatriacji strony (tj. w 1945r.). Na wezwanie organu strona nie przedłożyła żadnych dowodów w tej kwestii, w tym także oświadczeń świadków czy dokumentów mogących chociażby pośrednio wskazywać na fakt posiadania mienia i jego zakres w chwili repatriacji.

Minister wskazał ponadto, że brak szczegółowego odniesienia się do wyjaśnień strony postępowania, zgodnie z którymi H. A. nie podała całego majątku w obawie przed represjami, nie stanowi naruszenia procedury (art. 80 k.p.a.) uzasadniającego uchylenie decyzji organów. Okoliczności podane przez stronę nie są bowiem poparte żadnymi dowodami. Wykorzystywanie natomiast kontekstu historycznego do tworzenia szeregu korzystnych dla stron domniemań faktycznych prowadziłoby do nieuzasadnionego potwierdzenia prawa do rekompensaty, z naruszeniem przepisów ustawy zabużańskiej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną E. S. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wniesiona w rozpoznawanej sprawie oparta została na podstawie określonej w art.174 pkt 2 ustawy z dnia 30 września 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. t.j: 2012, poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej, jako "p.p.s.a.". Aby podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania mogły odnieść zamierzony przez jej autora skutek powinien on wykazać, że uchybienie tym przepisom mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dla uzasadnienia wadliwości zaskarżonego wyroku i błędnej oceny przez Sąd pierwszej instancji zaskarżonej decyzji skarżący kasacyjnie podniósł zarzuty przemawiające za naruszeniem art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 145 §1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. i art.6 ust.1 - 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Według strony skarżącej kasacyjnie Sąd Wojewódzki bezzasadnie uznał, że organ dokonał błędnych ustaleń w zakresie uznania, że E. S. nie wykazał prawa własności do nieruchomości w miejscowościach K. i N.

Odnosząc się do podniesionych zarzutów należy przyznać rację Ministrowi Skarbu, że jednym z warunków potwierdzenia prawa do rekompensaty jest wykazanie przez osobę ubiegającą się o rekompensatę posiadania tytułu własności do mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wynika to wprost z art. 2 ustawy dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten stanowi, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie. Ustawodawca wskazał jednocześnie, że dowodami, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości, rodzaju, powierzchni tych nieruchomości mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia; orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw. W przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków

Mając na uwadze treść powyższych przepisów i odnosząc je do zebranego w sprawie materiału dowodowego trudno zgodzić się z twierdzeniami skargi kasacyjnej, że sprawa została wyjaśniona w sposób umożliwiający wydanie decyzji negatywnej dla E.S.. Z drugiej jednak strony nie można także zaakceptować stanowiska Sądu pierwszej instancji, który uznał, że przedłożone do akt sprawy dokumenty ponad wszelką wątpliwość przemawiają za tym, że E. S. wykazał tytuł prawny do nieruchomości po swoim ojcu A. S. - określonych jako majątek [...] i majątek [...].

Z zebranych w aktach sprawy dokumentów wynika bowiem, że:

1) brak jest informacji na temat posiadania przez E.S. i jego matkę H. A. majątku w miejscowości K. i N..– k.115,

2) A. S. był właścicielem majątku [...] w 1929 r.- k. 79, k.129,

3) w latach 1929-1935 majątek [...] i [...] był w posiadaniu posiadaczy ziemskich S. – k.11

4) majątek ziemski [...], którego właścicielem był W.S. został rozparcelowany ([...] ha na 46 nabywców) za zezwoleniem wyrażonym w orzeczeniu Poleskiego Okręgowego Urzędu Ziemskiego z dnia 4 lipca 1930 r., właścicielem majątku [...] był A. S. w latach 1930 – 1939 , jako właścicielka działki w folwarku [...] wydzielonej z majątku [...] była H.S.( 11,37 ha)- k.83

6) H.A. zeznała, że pozostawiła jedynie majątek we wsi C., ze szczegółowym opisem tego majątku (k.155), orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego potwierdza pozostawienie przez H. A. majątku C. – k.41,

Z przedstawionych dokumentów wynika jedynie, że A. S. był właścicielem majątku [...], ale według stanu na 1929 rok. Odnośnie natomiast majątku [...] pozyskane z archiwum informacje nie wyjaśniają jednoznacznie kto był jego właścicielem. Sąd pierwszej instancji na poparcie tezy o słuszności żądań skarżącego stwierdził w uzasadnieniu wyroku, że w sprawie cywilnej Sąd Okręgowy w Kielcach uznał, iż zeznania strony są spójne z dokumentami archiwalnymi. Jednakże dokumenty te nie zostały wskazane. Nie zostało zatem ustalone, o jakich dokumentach archiwalnych mowa w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. I C 3244/07 Organ administracji dołączył jedynie protokół rozprawy z dnia 9 kwietnia 2008 r. ( k.122 akt), nie ustalając, czy w aktach sprawy cywilnej są jeszcze inne dokumenty, które mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W sprawie nie poczyniono ustaleń, jaki był los obu majątków [...] i [...], czy podlegały nacjonalizacji, czy były lub są prowadzone księgi wieczyste z odpowiednimi wpisami prawnorzeczowymi. Budzi wątpliwości argumentacja Sądu pierwszej instancji, że nie mogło dojść do zmian stanu własności majątku należącego do A.S., w sytuacji, gdy po jego śmierci żona mogła rozporządzać majątkiem spadkowym ( we własnym imieniu lub małoletniego syna).

W skardze kasacyjnej Minister Skarbu Państwa prezentuje stanowisko, że nacjonalizacja była przeszkodą do przyznania rekompensaty. W tej kwestii wymaga podkreślenia, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale Składu Siedmiu Sędziów z dnia 16 grudnia 2013 r. , sygn. I OPS 11/13 poczynił rozważania dotyczące omawianego zagadnienia i wywiódł, m.in. że wykładnia uzależniająca przyznanie prawa do rekompensaty zabużańskiej od legitymowania się tytułem własności do nieruchomości w chwili opuszczenia Kresów, prowadzi do zróżnicowania sytuacji prawnej przedwojennych właścicieli nieruchomości zabużańskich – w zakresie praw majątkowych - a zróżnicowanie to ma charakter arbitralny, gdyż nie jest powiązane z celem ustawy i jest następstwem sytuacji czysto przypadkowych, wykładnia ta nie może być stosowana przez sądy i organy działające w państwie prawa. Prawo do rekompensaty winno zatem wiązać się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego, stanowiącego w momencie wybuchu II Wojny Światowej jego własność, a który to majątek, w związku z wojną, obywatel polski zmuszony był opuścić. W tych warunkach, wymaganie by przedwojenny właściciel nieruchomości położonej na Kresach, w celu otrzymania rekompensaty legitymował się w stosunku do niej tytułem własności, w dacie repatriacji, stanowi, niczym nieuzasadnioną, nadinterpretację przepisów ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Stanowisko zaprezentowane w tej uchwale, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 269 §1 p.p.s.a., wiąże także Sąd orzekający w niniejszej sprawie.

Odnośnie natomiast do żądania wniosku potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość o powierzchni [...] ha, której według twierdzeń wnioskującego właścicielką była H. A. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że istotnie organ powinien wziąć pod uwagę wszystkie materiały dowodowe, które znajdują się w aktach sprawy a dotyczące majątku [...] i dokonać ich oceny zgodnie z wymogami k.p.a. Trudno jednakże zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że dokonując tej oceny organ ma pominąć dokumenty urzędowe (orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia 26 marca 1946 r.), a także zeznania złożone przez H.A.). Niewątpliwie dokumenty te pozostają w sprzeczności z zaświadczeniem Archiwum Państwowego w B. z dnia 14 grudnia 2005 r. ( k. 77 akt adm.), z którego wynika, że H. A. kupiła w 1930 r. od W. S. działkę ziemi w osadzie N. o powierzchni [...] ha. Należałoby zatem dokonać oceny wszystkich dowodów z odniesieniem się do twierdzeń skarżącego dotyczących zeznań jego matki, a niewykluczone jest zobowiązanie skarżącego do przedłożenia dowodów na twierdzenia dotyczące zeznań jego matki H.A..

Mając na uwadze powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że prawidłowo orzekł Sąd pierwszej instancji uchylając wydane w sprawie odmowne decyzje, gdyż sprawa nie została prawidłowo i dostatecznie wyjaśniona, chociaż z argumentacją wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie można się zgodzić. Z uwagi na to, że mimo błędnego uzasadnienia wyrok odpowiada prawu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art.204 pkt 2 p.p.s.a.