Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 105/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka Asesor WSA Anna Szymańska (spr.) Asesor WSA Tomasz Wykowski Protokolant Dominik Niewirowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2004 r. sprawy ze skargi Gminy Miasta P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie nieważności orzeczenia, że nieruchomość ziemska podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej - oddala skargę -


UZASADNIENIE

IV SA / Wa 105/04

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...].03.2003r Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpoznaniu wniosku M. M., M. M., E. L. oraz W. i T. C. w pkt I stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dn. [...].09.1950 r. w sprawie uznania, że przejęcie na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskiej, położonej na terenie miasta P., [...] było zgodne z postanowieniem art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN z dnia 06.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w części działki nr ewid. [...] o powierzchni 0,0176 ha ( dawna parcela [...]) , zaś w pkt II stwierdził, że wyżej opisane orzeczenie w części dotyczącej działki nr ewid. [...] o pow. 0,8069 ha (dawne parcele [...] i [...]) zostało wydane z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu wskazano, że właścicielami nieruchomości ziemskiej o pow.183,4204 ha (będącej wcześniej własnością rolnika M. M., który zmarł 10.05.1942 r.), były jego dzieci W. M., E. M. i M. M. po 1/3 części spadku każde z nich - w mocy postanowienia Sądu Powiatowego w S. z dnia [...].11.1962 r. Natomiast spadkobiercami po S. L. ( zmarłym 28.10.1938 r.) były jego dzieci: B. L., S. L. i córka M. M., każde po 1/3 części spadku. Wskutek działu spadku po S. L., właścicielem czterech nieruchomości , w tym [...] wykaz liczba [...] o pow. 8.245 m, stała się M. M. Umowa o dział spadku miała miejsce 3 lipca 1939 r. Część nieruchomości [...]tj. parcela [...] ( obecnie wchodzi w skład działki [...]). M. M. aktem notarialnym z dnia 16.02.1949 r. sprzedała T. i W. C.

Organ stwierdził, że pomiędzy nieruchomością [...] stanowiącą własność M. M. , a nieruchomością ziemską stanowiącą własność jej męża, a potem ich dzieci w częściach równych, nie występowały żadne powiązania, ani prawne, ani gospodarcze. Nie było zatem możliwe potraktowanie tych nieruchomości łącznie przez przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Nieruchomość ta natomiast była w dniu 13. 09.1944 r. zapisana jako użytek "P" odnośnie parceli [...] oraz jako " ulica" w odniesieniu do parceli [...] i [...], nadto położona była na terenie miasta P. Wobec tego orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...].09.1950 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Po wpisaniu do księgi wieczystej jako właściciela Skarbu Państwa, tenże oddał w wieczyste użytkowanie C. S.A. w W. działkę nr [...] o pow. 0,8069 ha ( dawniej parcele [...] i [...] zapisane w KW [...]) . Wskutek fuzji dwóch spółek majątek C. S.A. został przeniesiony w całości na P. S.A., przy czym nabywca skorzystał z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, albowiem nabył odpłatnie w użytkowanie wieczyste przedmiotową nieruchomość na mocy uchwał Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy. Ponadto był w dobrej wierze, albowiem treść księgi wieczystej była zgodna z rzeczywistym stanem rzeczy , gdyż jako właściciel został wpisany Skarb Państwa, a użytkownik wieczysty C. S.A. W tej sytuacji zaistniały nieodwracalne skutki prawne uniemożliwiające stwierdzenie nieważności decyzji w tej części. Tak też orzekł Sąd Najwyższy w Uchwale 7 sędziów z dnia 28.05 1992 r., (OSNCP 1992 r., nr 12 , poz. 211).

W odniesieniu natomiast do części nieruchomości [...] tj. działki [...] (obecnie [...] zapisanej w KW [...]) nie nastąpiły opisane wyżej skutki, nieruchomość ta bowiem pozostaje nadal własnością Miasta P., zatem w tym zakresie należało stwierdzić nieważność kontrolowanego orzeczenia.

Wskutek wniosku M. M., córki byłej właścicielki, o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...].01.2004 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu powtórzono wywody i argumentację prawną zawartą w poprzedniej decyzji.

Dodatkowo organ stwierdził, że nie można podzielić stanowiska skarżącej, iż w przedmiotowej sprawie nie nastąpiły nieodwracalne skutki prawne ( pkt II decyzji). Jeżeli bowiem obrót nieruchomości poprzedzony był wydaniem decyzji, a decyzja dotknięta jest wadą wymienioną w art. 156 kpa, zbycie nieruchomości na rzecz osoby trzeciej , chronionej rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, Miasto P. wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...].01.2004 r.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż ustalenie, iż M. M. nie była spadkobierczynią po swoim mężu jest sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym. Kodeks cywilny niemiecki, który obowiązywał w [...] w okresie międzywojennym i w czasie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowił, że przez zawarcie małżeństwa zarząd majątku żony i prawa do pobierania pożytków przechodziły pod władzę męża (mienie wniesione). Natomiast po śmierci małżonka, prawa do spadku przechodziły na żonę i dzieci, a stanowił to § 1931 tegoż Kodeksu. Tym samym M. M. dziedziczyła po swoim mężu M. Muth.

W ocenie skarżącego błędne również jest ustalenie organu, iż nieruchomość [...] została rozparcelowana przed dniem 01.09.1939 r., bowiem podział działki nastąpił z inicjatywy władz okupacyjnych w czasie II wojny światowej. Również niezasadnie organ uznał, że nieruchomość w dniu 13.09.1944 r. była zapisana jako użytek "P" odnośnie parceli [...], a jako użytek "ulica" w odniesieniu do parcel [...] i [...]. Z księgi wieczystej KW [...], tom [...] wynika, że nieruchomość do czasu podziału nieruchomości, dokonanego przez władze okupacyjne - zapisana była jako "rola" . Również nie ma znaczenia wbrew wywodom organu, czy nieruchomość była położona na terenie miasta P., albowiem dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie wskazywał by nieruchomości położone w granicach administracyjnych miast były wyłączone z zasięgu jego stosowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, odwołując się do argumentów zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przede wszystkim należy stwierdzić , że skarżącym jest Miasto P. jako gmina miejska, posiadająca stosownie do art. 2 ust.2 ustawy z dnia 8.03. 1990 r. o samorządzie gminnym (tj. DZ. U. z 2001 r. Nr 142, poz.1591 ze zm.) osobowość prawną. Zgodnie z załączonym do akt sądowych zarządzeniem, Prezydent Miasta P. udzielił dyrektorowi Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] (jednostka budżetowa) pełnomocnictwa do reprezentowania gminy przed sądami w zakresie zadań statutowych. Do zadań zaś Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego należy m.in. prowadzenie gospodarki nieruchomościami miejskimi.

Wobec powyższego gmina Miasto P. wnosząc skargę winna wykazać, że ma interes prawny w kwestionowaniu zaskarżonej decyzji nie tylko procesowy (art. 50 § 1 ustawy z dn. 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), ale także materialny w rozumieniu art. 28 kpa. Nie ulega wątpliwości, że gmina jako podmiot posiadający osobowość prawną ma zdolność do występowania przed sądem administracyjnym w charakterze strony (tzw. zdolność sądową - art. 25 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Skoro zaś skargę wniósł podmiot mogący co do zasady występować w charakterze strony (skarżącego) to konieczne było dokonanie oceny jego legitymacji czynnej (do wniesienia skargi) na gruncie konkretnej sprawy. Badanie zaś tej legitymacji wymaga wkroczenia w dokonywanie ocen w sferze materialno-prawnej. Ponieważ kwestionowana decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dotyczyła dwóch działek, według obecnego podziału ewidencyjnego nr [...] i [...], koniecznym było wykazanie przez skarżącego istnienia interesu prawnego co do obydwu nieruchomości, który to interes zawsze musi wynikać z przepisów prawa materialnego.

Jak wynika z ustaleń organu , działka o nr ewid. [...] o powierzchni 176 m kw. stanowi własność Gminy Miasta P., a zatem niewątpliwie legitymacja skarżącego wynika z przepisów prawa materialnego.

Odnośnie natomiast nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], skarżący nie wykazał, aby Miasto P. było jej właścicielem, co legitymowałoby tę gminę do skutecznego kwestionowania decyzji Ministra. Jak bowiem wynika z odpisu z księgi wieczystej KW nr [...] na dzień 9.05. 1994 r., znajdującego się w aktach administracyjnych, właścicielem nieruchomości obejmującej m.in. przedmiotową działkę był Skarb Państwa. Skarżący nie przedłożył zaś aktualnego odpisu z tej księgi, ani też nie wykazał innymi dowodami, że Miasto P. nabyło własność tej nieruchomości. Ze zgromadzonych zaś dokumentów wynika, iż stan własności nie zmieniał się, a jedynie następowały zmiany podmiotowe w zakresie prawa użytkowania wieczystego, obciążającego te działkę .

Z tego powodu Sąd nie był władny dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji w zakresie jej pkt II, albowiem skarga nie została wniesiona przez podmiot legitymowany.

Decyzja natomiast w części dotyczącej działki nr [...] jest prawidłowa i odpowiada prawu.

Zgodnie z art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (DZ.U. Nr.153, poz.1269) Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów.

Przede wszystkim badane w postępowaniu nieważnościowym orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...].09.1950 r. zostało wydane w oparciu o § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dn. 01.03.1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 06.09.1944r o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz.U. Nr 10. poz. 51 ze zm.). Wskutek wniosku W. i T. C. o wyłączeniu nieruchomości ziemskiej [...] spod przejęcia na cele reformy rolnej, Prezydium orzekło, że przejęcie na cele reformy rolnej tej nieruchomości było zgodne z przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu przyjęto, iż wdowa po M. M., zmarłym 10.05.1942 r. właścicielu nieruchomości ziemskich o łącznej pow. 183, 42,04 ha , należała do kręgu spadkobierców po swoim mężu. Poza tym była właścicielką z tytułu spadkobrania i działu spadku po ojcu S. L. czterech nieruchomości położonych na terenie Miasta P. tj. [...] oraz [...]. Zatem w dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej tj. 13.09.1944 r. była współwłaścicielką nieruchomości stanowiącej własność uprzednio jej małżonka oraz właścicielką czterech wyżej wymienionych nieruchomości.

Jak natomiast zasadnie ustalił organ, M. M. nie była spadkobierczynią po swoim mężu. Z postanowienia bowiem Sądu Powiatowego w S. z dnia [...].11. 1962 r., wynika, iż spadek po M. M. nabyły jedynie jego dzieci: W. M., E. M. i M. M. po 1/3 części każde z nich. Natomiast żonie M. M. przypadło prawo dożywotniego użytkowania ograniczone do - spadku. Orzeczenie takie ma charakter deklaratoryjny i stwierdza jedynie stan rzeczy istniejący w chwili otwarcia spadku tj. zgonu spadkodawcy. Jest to jedyny dokument, którym spadkobierca może udowodnić swoje prawo wynikające z dziedziczenia względem osoby trzeciej ( art.1027 kc.) i nie może być zastąpiony, jak sugeruje to skarżący, innym dowodem. W szczególności organ dysponując odpisem prawomocnego postanowienia nie był władny dokonywać samodzielnie ustalenia kręgu spadkobierców w powołaniu się na właściwe przepisy Kodeksu cywilnego niemieckiego, co podnosi skarżący. Dopóki bowiem nie zostanie postanowienie Sądu zmienione, zawarte w nim rozstrzygniecie wiąże organ.

Prawidłowo zatem organ przyjął, iż M. M. nie była współwłaścicielką nieruchomości stanowiącej własność zmarłego męża. Takie ustalenia skutkują tym, iż w istocie organ winien dokonać oceny, czy nieruchomości, których bezspornie właścicielką pozostała M. M., mogły być przejęte na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej. Wywody w tym zakresie zawarte w uzasadnieniach obydwu decyzji należy uznać za niewystarczające i niepełne , zwłaszcza iż nie zostało wyjaśnione jakie może mieć znaczenie symbol "P" użyty przy określeniu użytku przy parceli [...]. Nie mniej jednak te uchybienia nie mają żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia , albowiem stosownie do art. 2 ust.1 pkt e) dekretu na cele reformy rolnej były przejmowane nieruchomości ziemskie, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a dla trzech województw, w tym właśnie poznańskiego - jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej. Natomiast łączny obszar nieruchomości stanowiących własność M. M., niezależnie od tego czy miały charakter nieruchomości ziemskich i jaki obejmowały obszar użytków rolnych nie przekroczył 2 ha (zestawienie obszarów zawarte w orzeczeniu PWRN w P. z dnia [...].09.1950 r.). A nie zostało wykazane, aby była ona właścicielka innych, poza wskazanymi, nieruchomości ziemskich. Tym samym ze względu na nie przekroczenie norm obszarowych wynikających z dekretu, żadna z tych nieruchomości, jak również wszystkie łącznie nie mogły zostać przejęte na własność Państwa .

Wobec tego zarzuty skargi, iż parcelacja nieruchomości Komandoria miała miejsce podczas okupacji, a działki stanowiące przedmiot postępowania nieważnościowego zapisane były jako "rola", nie mają żadnego znaczenia, albowiem ze względów obszarowych nieruchomości stanowiące własność M. M. nie podpadały pod regulacje dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W konsekwencji niewątpliwie przy wydaniu kontrolowanego w trybie nieważnościowym orzeczenia doszło do rażącego naruszenia prawa i organ był władny dokonać oceny skutków tego naruszenia. Ponieważ zaś skarga może być rozpoznana jedynie w zakresie pkt I decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...].03.2003 r., organ prawidłowo uznał, iż od chwili wydania w 1950 r. orzeczenia nie nastąpiły nieodwracalne skutki prawne, a zatem nie ma przeszkód do stwierdzenia nieważności tegoż orzeczenia odnośnie działki [...]. Co prawda krótki wywód na poparcie tego poglądu, a opierający się na braku osób trzecich, które wymagałyby ochrony prawnej z powodu nabycia nieruchomości w dobrej wierze - nie zasługuje na akceptację, nie mniej jednak okoliczność ta nie miała znaczenia dla samego rozstrzygnięcia.

Z tych też powodów, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił .