Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 126/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-04-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 1 pkt 2,  art. 59 par. 3,  art. 59 par. 4
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 24 ust. 5b,  art. 24 roz. 5d,  art. 31
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej (spr.), Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia WSA Beata Kozicka, Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi S. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. S. W. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia [...] nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych ZUS Oddział w S. nr [...] do [...], wystawionych na zaległości orzeczone decyzją z dnia 8 kwietnia 2003 r. o odpowiedzialności S. W. za składki ZUS nieuregulowane przez Spółkę z o.o. A.

2. Do wydania zaskarżonego postanowienia doszło w następującym stanie faktycznym:

2.1. Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. orzekł odpowiedzialność S. W. jako członka zarządu za zobowiązania Spółki z o.o. A z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych i Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także kosztów upomnień i kosztów egzekucyjnych i odsetek.

2.2 W wykonaniu powyższej decyzji ZUS Oddział w S. wystawił w dniu [...] 2005 r. tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...], za podstawie których wszczął postępowanie egzekucyjne. W tym samym dniu zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę stosownymi zawiadomieniami.

2.3. W dniu 17 marca 2011 r. zobowiązany, powołując się na art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, złożył wniosek o umorzenie powyższego postępowania egzekucyjnego z powodu przedawnienia obowiązku objętego powyższymi tytułami wykonawczymi i zwrot kwot potrąconych po okresie przedawnienia.

2.4. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Oddziału ZUS w S., działając na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 oraz art. 59 § 3 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: u.p.e.a.) odmówił umorzenia postępowania wskazując, że wprawdzie zgodnie z art. 24 ust. 5d ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej: u.s.u.s.) przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana, ale – zgodnie z art. 24 ust. 5b tej ustawy bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wobec dłużnika bieg terminu przedawnienia został zawieszony z chwilą zawiadomienia go (oraz dłużnika zajętej wierzytelności) o zajęciu wynagrodzenia za pracę tj. od dnia 29 czerwca 2005 r.

2.5. W zażaleniu na powyższe postanowienie S. W. wskazał, że organ nie uwzględnił regulacji z art. 31 u.s.u.s., zgodnie z którą do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, w tym m. in. art. 118 § 2. Według tego ostatniego przepisu, mającego zastosowanie do przedawnienia zobowiązań wynikających z decyzji o odpowiedzialności osób trzecich, stosuje się odpowiednio przepisy art. 70 § 2 pkt 1, § 3 i 4, z tym, że termin biegu przedawnienia po jego przerwaniu wynosi 3 lata. Z kolei art. 70 § 4 O.p. przewiduje, że bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony, a po przerwaniu – biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Zobowiązany podkreślił, że zajęcie wynagrodzenia za pracę jest środkiem egzekucyjnym, zatem bieg terminu przedawnienia nastąpił w dniu 29 czerwca 2005 r., a w konsekwencji – bieg przedawnienia rozpoczął się na nowo z dniem następnym (30 czerwca 2005 r.), a zakończył się po upływie 3 lat tj. 30 czerwca 2008 r. Powyższy wywód skarżący poparł wyrokiem WSA we Wrocławiu o sygn. I SA/Wr 124/09.

2.6. Dyrektor Izby Skarbowej w K.,, postanowieniem z dnia [...] uchylił postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w S. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Uzasadniając swe orzeczenie wskazał na konieczność odniesienia się do regulacji prawnych, powołanych w zażaleniu i wskazanego w tym zażaleniu wyroku WSA. Uznał, że zachodzi "konieczność wszechstronnego przeanalizowania najistotniejszego aspektu sprawy, a mianowicie wymagalności obowiązku objętego tytułami wykonawczymi (...) z uwzględnieniem wszystkich obowiązujących w tej materii przepisów".

2.7. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] odmówił umorzenia postępowania, wskazując w uzasadnieniu, że nie zgadza się z przedstawioną w wyroku WSA we Wrocławiu interpretacją przepisów, gdyż – w jego ocenie – do zobowiązanego odnosi się regulacja z art. 24 ust. 5d i ust. 5b u.s.u.s. Oba te przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2003 r. na mocy ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074) i odmiennie niż art. 118 § 2 i art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej regulują problematykę przedawnienia należności z tytułu składek wynikających z decyzji dotyczącej odpowiedzialności osoby trzeciej. Następnie organ powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/08 i wskazał, że przepisy znowelizowane winny być stosowane do zobowiązań, które do dnia wejścia ich w życie nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych. Tak więc, zdaniem organu, do zobowiązania wynikającego z decyzji z dnia 8 kwietnia 2002 r., ma zastosowanie przepis art. 24 ust. 5d u.s.u.s., który odmiennie niż art. 118 § 2 O.p. reguluje termin przedawnienia. Powyższa kolizja przepisów, zgodnie z zasadą lex posteriori derogat legi prori, winna być rozstrzygnięta przez przyjęcie iż zastosowanie ma przepis art. 24 ust. 5d u.s.u.s., przewidujący 5-letni termin przedawnienia liczony od końca roku, w którym decyzja została wydana. W dalszym wywodzie organ podkreślił, że konsekwentnie nie może mieć zastosowania do zobowiązań osoby trzeciej regulacja z art. 70 § 4 O.p., lecz zasada wynikająca z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Przyjęcie bowiem iż – zgodnie z art. 70 § 4 O.p. – zastosowanie środka egzekucyjnego przerywa bieg terminu przedawnienia, który po jego przerwaniu wynosi 3 lata, prowadziłoby do sytuacji, że w przypadku niezwłocznego, po wydaniu decyzji, wszczęcia egzekucji i zastosowania środka egzekucyjnego, termin przedawnienia byłby krótszy niż 5 lat, przewidziane w art. 24 ust. 5d u.s.u.s. W końcowej części uzasadnienia organ odwołał się do celu nowelizacji przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych, którym było zwiększenie ochrony interesów osób ubezpieczonych. Z celem tym koliduje przyjęcie, że w odniesieniu do decyzji o odpowiedzialności osób trzecich za należności składkowe nie ma zastosowania zawieszenie biegu terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s.

2.8. W zażaleniu na powyższe postanowienie S. W. zarzucił błędne zastosowanie wobec jego zobowiązania art. 24 ust. 5d i art. 24 ust. 5b u.s.u.s, niewłaściwe zastosowanie art. 31 tej ustawy oraz niezastosowanie art. 118 § 2 O.p. Powołując się na akcesoryjny i subsydiarny charakter odpowiedzialności osoby trzeciej, wskazał , że pierwszeństwo winny mieć przepisy Ordynacji podatkowej, mające zastosowanie do składek ubezpieczeniowych na mocy art. 31 u.s.u.s. Podkreślił, że decyzja o jego odpowiedzialności oparta został właśnie na tych przepisach (art. 116 O.p. i art. 31 u.s.u.s.), a art. 31 u.s.u.s. odsyła także do art. 118 § 2 O.p., który winien mieć pierwszeństwo w zakresie zasad i terminów przedawnienia. Jego zdaniem brak jest całkowicie podstaw do zastosowania w tej sprawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s., gdyż dotyczy on zupełnie innej podstawy odpowiedzialności (na zasadach ogólnych), a nie odpowiedzialności osoby trzeciej. Z kolei art. 24 ust. 5d mówi jedynie o podstawowym terminie przedawnienia zobowiązań określonych decyzja o odpowiedzialności osoby trzeciej, ale nie reguluje skutków zawiadomienia zobowiązanego o zastosowaniu środka egzekucyjnego. Kwestię tę reguluje art. 118 § 2 i art. 70 § 4 O.p. i te przepisy winny zostać zastosowane. Gdyby bowiem ustawodawca chciał tę kwestię uregulować inaczej, uczyniłby to. S. W. dodatkowo odwołał się do wyroku NSA sygn. akt II FSK 1797/09. Podkreślił, że spór dotyczy tego, czy wobec jego zobowiązania ma zastosowanie zawieszenie biegu terminu przedawnienia, czy też jego przerwanie i wskazał, że instytucja zwieszenia nie ma zastosowania do decyzji dotyczących odpowiedzialności osób trzecich, co nie jest sprzeczne z intencją ustawodawcy.

2.9. Zażalenie powyższe zostało uwzględnione i postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej kolejny raz uchylił postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi.

W uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny i prawny, przy czym wywiódł, że przy zastosowaniu art. 24 ust. 5d u.s.u.s. zobowiązanie S. W. przedawniło się z dniem 31 grudnia 2008 r., a przy zastosowaniu art. 118 § 2 i art. 70 § 4 O.p. – z dniem 29 lipca 2008 r. Następnie stwierdził, że "zastawiając te dwie daty (...) zasadnym jest przyjęcie dla wyznaczenia terminu przedawnienia jego zaległości daty 31.12.2008 r. ponieważ żaden z powołanych przepisów, czyli art. 24 ust. 5d ustawy o ubezpieczeniach społecznych i art. 118 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa, nie mówią o konieczności wyboru opcji korzystniejszej dla zobowiązanego". W tej sytuacji organ nadzoru uznał za konieczne ponowne przeanalizowanie wszystkich okoliczności i wydanie poprawnego rozstrzygnięcia przez właściwy organ egzekucyjny. Nadmienił ponadto, że istnieje już liczne orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów administracyjnych, wykluczające stosowanie do zaległości pochodzących z odpowiedzialności osoby trzeciej art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (wyrok WSA w Gdańsku z 9 września 2008 r. sygn. akt. I SA/Gd 437/08, WSA w Gliwicach z dnia 13 maja 2009 r. sygn. akt I SA/Gl 1166/08, Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2010 r. sygn. akt II UK 303/09).

3. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Oddziału ZUS w S. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego w powyższej sprawie. Raz jeszcze przedstawił swe stanowisko, sprowadzające się do przyjęcia, że uregulowanie terminu przedawnienia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej w art. 24 ust. 5d u.s.u.s. oznacza, że kwestia ta została uregulowana w tej ustawie, co wyłącza stosowanie art. 118 § 2 O.p., gdyż art. 31 u.s.u.s. odsyła do określonych przepisów ordynacji tylko w zakresie nieuregulowanym. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych ma więc samodzielną regulację terminu przedawnienia zobowiązań składkowych wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, a przedstawione w poprzednim postanowieniu względy celowościowe przemawiają za uznaniem, że do tego rodzaju zobowiązań stosuje się zasada zawieszenia biegu terminu przedawnienia, wynikająca z art. 24 ust. 5b u.s.u.s.

4. W zażaleniu na to postanowienie S. W. ponowił swe argumenty i wywody, koncentrując się na zanegowaniu możliwości zastosowania do jego zobowiązania art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Zarzucił, że postanowienie pozostaje w całkowitej sprzeczności ze wskazaniami zawartymi w postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] oraz powołanym przez ten organ orzecznictwem sądowym.

5. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Jako podstawę prawną powołał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 17, art. 18 i art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Rozstrzygnięcie swe uzasadnił jedną okoliczności, a mianowicie – powołując się na "dominujące obecnie" poglądy sądów administracyjnych – stwierdził, że organ egzekucyjny, nawet jeśli jest jednocześnie wierzycielem, jest zobligowany do prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o niewadliwy tytuł wykonawczy, nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tym tytułem. Jeśli zatem Dyrektor Oddziału ZUS w S. przyjął, że w niniejszej sprawie ma zastosowanie art. 24 ust. 5b u.s.u.s., zawieszający bieg terminu przedawnienia zobowiązań także wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, to "trzeba się z takim stanowiskiem zgodzić". Utrzymywanie przez wierzyciela, iż zaległości składkowe S. W. nie uległy przedawnieniu, wyklucza umorzenie przez organ egzekucyjny postępowania z przyczyny wymienionej w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

6. W skardze do Sądu S. W. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia, któremu zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania, (art. 29 § 1 w zw. z art. 33 pkt 1 i art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), przez błędne przyjęcie że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zgłoszonego przez zobowiązanego zarzutu przedawnienia obowiązku objętego tytułami wykonawczymi jeśli przedawnienie to nastąpiło wskutek okoliczności mających miejsce już po wystawieniu tytułów, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynika sprawy, gdyż doprowadziło do nierozpatrzenia merytorycznej zasadności zarzutu przedawnienia,

2) naruszenie prawa materialnego, przez zastosowanie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (instytucji zawieszenia biegu terminu przedawnienia), zamiast art. 118 § 2 w zw. z art. 70 § 4 O.p. i w zw. z art. 31 u.s.u.s. (instytucji przerwania biegu terminu przedawnienia), co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że zobowiązanie skarżącego nie uległo przedawnieniu z dniem 31 grudnia 2008 r., ponieważ bieg terminu jest zawieszony od dnia 29 czerwca 2005 r. (data doręczenia zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę), zatem brak jest podstaw do umorzenia postępowania.

Odnośnie zarzutu proceduralnego skarżący podkreślił, że czym innym jest badanie zarzutu przedawnienia, skierowanego do wystawionego tytułu wykonawczego (wówczas rzeczywiście badanie tej kwestii przez organ egzekucyjny narusza art. 29 § 1 u.p.e.a), a czym innym obowiązek zbadania kwestii przedawnienia, podniesionej przez zobowiązanego w związku z upływem czasu w toku postępowania egzekucyjnego. W tym ostatnim przypadku organ egzekucyjny jest zobowiązany do zbadania merytorycznej zasadności wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Zarzut naruszenia prawa materialnego został uzasadniony w sposób analogiczny do wywodów zażaleń.

7. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując pogląd zaprezentowany w zaskarżonym postanowieniu, a jednocześnie – prezentując merytoryczną ocenę sprawy, odmienną od stanowiska organu egzekucyjnego I instancji. Powołał się w tym zakresie na brak związania organu odwoławczego zakazem wynikającym z art. 29 u.p.e.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Na wstępie odnieść się należy do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, gdyż tylko w wyniku niewadliwego postępowania może nastąpić prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego.

W niniejszej sprawie zaskarżone postanowienie organu odwoławczego nie zawiera zresztą w zasadzie rozstrzygnięcia merytorycznego, zatem zasadnicze znaczenie, przy ocenie jego legalności, mają przepisy procesowe.

Organ odwoławczy, mimo uprzednio dwukrotnego uchylania postanowień Dyrektora Oddziału ZUS w S., którymi ten organ egzekucyjny odmawiał umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego w oparciu o tytuły wykonawczy wydane na podstawie decyzji o jego odpowiedzialności jako osoby trzeciej za należności składkowe płatnika, rozpoznając ostatnie zażalenie – uznał, że musi zaakceptować stanowisko organu egzekucyjnego I instancji, gdyż jest to jednocześnie stanowisko wierzyciela dochodzonych należności. Powołał się w tym względzie na art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz "dominujący obecnie pogląd sądów administracyjnych".

Tym samym, organ odwoławczy zanegował swe poprzednie orzeczenia, oparte na merytorycznej ocenie stanu faktycznego i prawnego, a wskazujące organowi I instancji okoliczności, jakie winien wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznawaniu sprawy. Na marginesie jedynie warto zaznaczyć, że uchylając poprzednie postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, organ odwoławczy nie skorzystał z prawa do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, a jedynie przekazywał ją do ponownego rozpoznania organowi egzekucyjnemu.

Zgodzić się trzeba z zarzutem skargi, że Dyrektor Izby Skarbowej w zaskarżonym postanowieniu błędnie odniósł wprost uregulowanie z art. 29 u.p.e.a. do postępowania prowadzonego na wniosek zobowiązanego o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 tej ustawy, wobec przedawnienia zobowiązania, tak jakgdyby postępowanie toczyło się w związku ze zgłoszonym zarzutem na prowadzenie tego postępowania, opartym na przepisie art. 33 pkt 2 u.p.e.a. Postępowanie prowadzone w związku ze zgłoszeniem zarzutów ma są specyfikę, związaną w szczególności z obowiązkiem uzyskania przez organ egzekucyjny stanowiska wierzyciela w sprawie zasadności zarzutów (co do zasady) oraz – związania organu egzekucyjnego tym stanowiskiem. Takiej procedury nie wymaga rozstrzygnięcie wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania. Nie ma wątpliwości, że zobowiązany może w każdym czasie wystąpić o umorzenie postępowanie egzekucyjnego, a organem zobowiązanym do rozpoznania tego wniosku jest organ egzekucyjny (a nie wierzyciel). Rozpoznanie tego wniosku, zdaniem Sądu, musi polegać na zbadaniu istnienia podstaw merytorycznych i powołania w tym względzie prawidłowych przepisów prawa. Organ egzekucyjny winien zatem prawidłowo ocenić istnienie, lub nieistnienie przesłanek umorzenia, z zastosowaniem właściwych uregulowań prawnych i to bez względu na to, czy jest jednocześnie wierzycielem dochodzonej należności czy też nie. Z kolei rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego podlega pełnej, merytorycznej ocenie przez organ odwoławczy, rozpoznający zażalenie.

W rozpoznawanej sprawie skarżący złożył wniosek o umorzenie prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego, powołując się na przedawnienie egzekwowanego obowiązku. Jego wniosek podlegał zatem rozpoznaniu w oparciu o przepis art. 59 u.p.e.a., który w § 1 pkt 2 przewiduje, że "postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał". Z kolei § 3 stanowi, że "w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4", a § 4, że "postanowienie, o którym mowa w § 3, wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu".

Z powołanych wyżej uregulowań prawnych wynika niezbicie, że organ egzekucyjny jest zobligowany samodzielnie i w sposób merytoryczny dokonać własnych ustaleń, czy zachodzą przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego wymienione w art. 59 § 1 u.p.e.a., w tym także – ustalić, czy w trakcie prowadzonego postępowania nie doszło do przedawnienia obowiązku objętego tym postępowaniem. Kierowanie się w tym względzie stanowiskiem wierzyciela, o ile wniosek umorzenie nie został zgłoszony przez samego wierzyciela, nie ma podstawy prawnej. Dokonanie ustaleń faktycznych w tym zakresie stanowi zatem obowiązek organu egzekucyjnego.

Prezentując powyższy pogląd Sąd wziął pod uwagę, że przywołane przez Dyrektora Izby Skarbowej w K. wyroki sądów administracyjnych dotyczyły odmiennych stanów faktycznych (w sprawie o sygn. II FSK 1377/08 przedmiotem oceny była prawidłowość doręczenia decyzji podatkowej, stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, a w sprawie II FSK 689/09 – kwestii umorzenia z urzędu postępowania egzekucyjnego z powodu przedawnienia obowiązku). W niniejszej sprawie organ egzekucyjny rozpoznawał natomiast zasadność wniosku zobowiązanego, zgłoszonego w trybie art. 59 § 4, a opartego na przesłance z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Przyjmując zatem, że organ egzekucyjny winien przesłankę umorzenia z powodu przedawnienia zbadać meteorycznie, Sąd miał także na względzie, że w żaden inny sposób (przy zastosowaniu żadnej innej procedury) strona nie może uzyskać rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, a mianowicie: czy w trakcie prawidłowo wszczętego i prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpiło przedawnienie egzekwowanego obowiązku. Taki stan jest nie do pogodzenia z prawem zobowiązanego do ochrony przed egzekwowaniem nienależnych obowiązków publicznoprawnych, prawem do rozpoznania jego sprawy w dwuinstancyjnym postępowaniu egzekucyjnym oraz prawem do sądowej kontroli działalności administracji publicznej w tym zakresie.

Przechodząc do kwestii naruszenia prawa materialnego trzeba wskazać, że organ egzekucyjny w swym ostatnim postanowieniu (podobnie jak w poprzednich dwóch uchylonych postanowieniach) dokonał merytorycznej oceny kwestii przedawnienia obowiązku dochodzonego od S. W., prezentując konsekwentnie pogląd, że do jego obowiązku wynikającego z decyzji o odpowiedzialności za należności składkowe jako osoby trzeciej, ma zastosowanie art. 24 ust. 5b u.s.u.s., a więc, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony. Tym samym organ przyjął, że powyższa regulacja odnosi się także do decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej.

Pogląd ten jest, w ocenie Sądu, wadliwy. Takie też stanowisko podziela Dyrektor Izby Skarbowej w K., czemu dał wyraz w swych poprzednich postanowieniach uchylających rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji oraz w odpowiedzi na skargę.

Analiza uregulowań wprowadzonych do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w 2002 r., z mocą obowiązującą od 1 stycznia 2003 r., a dotyczących przedawnienia należności składkowych, prowadzi do odmiennego – niż to prezentuje organ pierwszej instancji – wniosku. W art. 24 ust. 4 jako zasadę przyjęto wówczas, że "należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d". W kolejnych ustępach (5-5d), stanowiących wyjątek od powyższej, generalnej zasady, uregulowano m. in. w ust. 5b, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem (w brzmieniu pierwotnym), obecnie – od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Z kolei w ust. 5d przyjęto, że "przedawnienia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana".

Powyższa odrębność regulacji prawnej w odniesieniu do odpowiedzialności osoby trzeciej jest w pełni uzasadniona charakterem tej odpowiedzialności (jej subsydiarnością) i konstytutywnym charakterem decyzji ustalającej tę odpowiedzialność. W tym też należy upatrywać powodów, dla których w art. 31 u.s.u.s., odsyłającym do odpowiedniego stosowania do należności z tytułu składek przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, zachowano odesłanie do art. 118 § 1 i § 2 tej ustawy. Podkreślić przy tym wypada, że odesłanie to zostało wyraźnie wyszczególnione w nowelizacji z 2002 r., podczas gdy w poprzednim stanie prawnym odsyłano (z zakresie odpowiedzialności osób trzecich) ogólnie do przepisów art. 113 oraz art. 115-119 O.p. Gdyby zatem ustawodawca, wprowadzając w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek (art. 24 ust. 5b) miał zamiar objąć tą instytucją wszelkie należności składkowe, a tym wynikające z odpowiedzialności osób trzecich, to zachowanie (a wręcz podkreślenie) odesłania do art. 118 § 2 O.p. byłoby działaniem zbędnym. Z tego też względu uznać trzeba, że art. 24 ust. 5b u.s.u.s ma zastosowanie tylko wobec należności składowych dochodzonych na zasadach ogólnych, a do należności wynikających z decyzji o odpowiedzialności osób trzecich, stosuje się terminy przedawnienia z art. 24 ust. 5d u.s.u.s. oraz regulacje z Ordynacji podatkowej, stosowanej na podstawie art. 31 u.s.u.s.

W tym względzie Sąd w całości podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie, w tym zwłaszcza w wyroku WSA w Warszawie a dnia 24 listopada 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 1178/09 (LEX nr 588167).

Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 59 § 3 u.p.e.a., a to ze względu na uchylenie się przez organ odwoławczy od merytorycznego ustosunkowania się do zarzutów zażalenia i zaaprobowanie postanowienia organu pierwszej instancji bez takiej oceny. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winieni wziąć także pod uwagę przedstawione wyżej stanowisko odnośnie merytorycznej zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Uchylając zaskarżone postanowienie Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270), a na podstawie art. 200 zasądził na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania, obejmujących uiszczony wpis od skargi.