Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1421/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Małek Sędzia NSA Jolanta Szaniecka /spr./ Sędzia NSA Grażyna Radzicka Protokolant ref.staż. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2005 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej P. W.S. sprawy ze skargi J. G. i M. G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie inwentaryzacji powykonawczej i nakazania dokonania oceny stanu technicznego obiektu; o d d a l a s k a r g ę /-/ G.Radzicka /-/ St.Małek /-/ J.Szaniecka


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. nakazał K.K. przedłożenie dokumentacji zawierającej inwentaryzację wykonanych robót dotyczących samowolnie pobudowanego napowietrznego przyłącza energetycznego przebiegającego przez nieruchomość sąsiednią - [...] wraz z dokumentami potwierdzającymi prawo do dysponowania nieruchomością.

W wyniku odwołań wniesionych od powyższej decyzji przez K.K. oraz M., J. i F. G. - współwłaścicieli nieruchomości położonej w G. , Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] r. uchylił w całości zaskarżoną decyzję i nakazał K.K. przedłożenie w terminie 30 dni inwentaryzacji powykonawczej i technicznej ekspertyzy powykonawczej potwierdzającej przydatność do użytkowania przyłącza energetycznego oraz zaświadczenia Państwowej Straży Pożarnej.

Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 3 grudnia 2002 r. w sprawie oznaczonej sygn. akt II SA/Po 4/01 uchylił zaskarżoną skargą F. G., J. G. i M. G. decyzję organu odwoławczego z dnia [...] r. i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...].

W motywach powyższego wyroku Sąd wskazał, że w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 48 Prawa budowlanego ponieważ przedmiotowe przyłącze energetyczne jest urządzeniem budowlanym, a nie obiektem budowlanym lub jego częścią. Dlatego konsekwencje wykonanych bez wymaganego pozwolenia na budowę robót budowlanych musiały być ocenione w oparciu o art. 51 Prawa budowlanego.

Odnosząc się do podnoszonego przez skarżące naruszenia prawa ich własności Sąd stwierdził, że kwestie te nie należą do kompetencji nadzoru budowlanego jak również do kognicji sądownictwa administracyjnego. Jako zagadnienie ewidentnie cywilne przynależy do właściwości sądów powszechnych i na tej drodze skarżące mogą dochodzić roszczeń płynących z przymiotu właściciela.

Dalej Sąd wywiódł, że uszły uwadze organów budowlanych regulacje zawarte w ustawie z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz.U. Nr 5 poz. 848 ze zm.). Wskazując na art. 3 pkt 11, art. 4 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 2 tego prawa oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 25 września 2000 r. w sprawie szczegółowych warunków przyłączenia podmiotów do sieci elektroenergetycznych (...) - Dz.U. Nr 85 poz. 957 wyjaśnił, że sieci elektroenergetyczne należą do przedsiębiorstwa energetycznego, a do kontroli i napraw urządzeń będących własnością przedsiębiorstw energetycznych są uprawnieni jego pracownicy. Dlatego podmiotem wyłącznie uprawnionym do ingerencji w sieć elektroenergetyczną jest jej właściciel, który nadto zobowiązany jest do przestrzegania porządku prawnego w tym postanowień prawa budowlanego (art. 51 pkt 3 prawa energetycznego).

W konkluzji Sąd stwierdził, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy przede wszystkim rozważyć jakie są powinności właściciela sieci, a jakie odbiorcy energii, wynikające z prawa energetycznego i jaki obowiązek, oparty o art. 51 ust. 1 pkt 2 prawa budowlanego, nałożony na inwestora byłby adekwatny do przepisów prawa energetycznego i mógłby doprowadzić do rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z prawem.

Rozpoznając ponownie sprawę Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w K., decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.jedn. z 2000 r. Nr 106 poz. 1126 ze zm.) nakazał Grupie Energetycznej "A" S.A. - Biuro Obsługi Klienta w K. wykonanie czynności polegających na przedłożeniu "stosownej dokumentacji przyłącza elektroenergetycznego do obiektu budowlanego na nieruchomości położonej w miejscowości G. nr [...] bez naruszenia jakiegokolwiek i czyjegokolwiek prawa wraz z opiniami, uzgodnieniami, pozwoleniami i innymi dokumentami, wymaganymi przepisami szczególnymi, w terminie 60 dni licząc od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji".

W uzasadnieniu powyższej decyzji przedstawiono następujące ustalenia i wnioski. Postępowanie administracyjne w sprawie samowolnej przebudowy przyłącza elektroenergetycznego przebiegającego przez nieruchomość położoną w miejscowości G. nr [...] do budynku gospodarczego K.K. - G. nr [...] zostało wszczęte na żądanie F. G. zam. G. nr [...].

Przeprowadzone w dniu [...] czerwca 2000 r. oględziny wykazały, że K.K. za pośrednictwem pracownika Energetyki S.A. ,- Placówka w S. (obecnie Grupa Energetyczna "A" S.A. Biuro Obsługi Klienta - K.), dokonał demontażu istniejącego przyłącza napowietrznego, elektroenergetycznego wraz ze stojakiem przytwierdzonym do murku ogniowego budynku gospodarczego i pobudował nowe przyłącze napowietrzne po nowej trasie o długości 11,0 m od słupa energetycznego zlokalizowanego w pasie drogowym przez nieruchomość sąsiednią stanowiącą własność rodziny G. do ściany szczytowej budynku gospodarczego na nieruchomości G. nr [...] (dowód: zdjęcie stanowiące załącznik do protokołu z przeprowadzonych oględzin z dnia [...].VI.2000 r. oraz zdjęcie stanowiące załącznik do pisma Państwa G. z dnia [...].X.2000 r.).

Jak ustalono podczas oględzin, roboty budowlane związane z demontażem istniejącego przyłącza oraz z pobudowaniem nowego zostały wykonane w dniu [...].VI.2000 r. bez wymaganego pozwolenia na budowę oraz prawa do dysponowania nieruchomością rodziny G. na wykonanie powyższych robót.

Z zapisu art. 29 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 7.VII.1994 r. - Prawo budowlane wynika, że pobudowanie przyłącza elektroenergetycznego po nowej trasie wymaga uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę, a zatem brak takiej decyzji narusza prawo i musi być traktowane jako samowola budowlana.

Zgodnie z art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 10.IV.1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U. z 1997 r. Nr 54 poz. 348 ze zm.) sieci to jest instalacje, służące do przesyłania i dystrybucji paliw lub energii, należą do przedsiębiorstw energetycznych. Są one zobowiązane do utrzymania ich zdolności w sposób ciągły i niezawodny, zapewniający realizację dostaw paliw lub energii (art. 4 ust. 1 cytowanej ustawy).

Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 25 września 2000 r. w sprawie szczególnych warunków przyłączenia podmiotów do sieci elektroenergetycznych, obrotu energią elektryczną, świadczenia usług przesyłowych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jakościowych obsługi odbiorców (Dz.U. z 2000 r. Nr 85 poz. 957) reguluje między innymi warunki przyłączenia podmiotów do sieci (§ 1 pkt 1) oraz wyjaśnia użyte w nim pojęcia np. miejsce dostarczenia energii (§ 2 pkt 10) i przyłącza (§ 2 pkt 11).

W myśl § 11 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 miejscem dostarczenia energii elektrycznej dla takiego podmiotu jak K.K. jest zasilanie z linii napowietrznej przyłącza (to jest odcinkiem sieci) wykonane pojedynczymi przewodami fazowymi - zaciski prądowe przewodów przy izolatorach stojaka dachowego, lub konstrukcji wsporczej w ścianie budynku, na wejściu w kierunku instalacji odbiorczej albo przy zasilaniu kablem ziemnym lub przyłączem kablowym z linii napowietrznej - zaciski prądowe na wejściu przewodów do zabezpieczenia w złączu, w kierunku instalacji odbiorcy.

Wyżej wymienione miejsca dostarczenia energii elektrycznej zostały zawarte w § 2 umowy nr [...] z dnia [...] r. pomiędzy K.K. , a przedsiębiorstwem energetycznym, to jest Zakładem Obrotu Energią - Oddział Obrotu K. jako kontynuacja umowy o dostawę energii elektrycznej z dnia [...] VII.1957 r. nr [...].

Jak wynika z zapisu art. 6 ust. 2 pkt 2 Prawa energetycznego, do kontroli lub naprawy urządzeń będących własnością przedsiębiorstw energetycznych są uprawnieni wyłącznie pracownicy tych przedsiębiorstw, na podstawie specjalnego pisemnego upoważnienia.

Wyłącznym podmiotem uprawnionym do ingerencji technicznej w sieć elektroenergetyczną, jest jej właściciel, natomiast odbiorca jakim jest K.K. zgodnie z zawartą umową zobowiązał się jedynie do zakupu i odbioru energii w obiekcie w miejscowości G. nr [...].

Wobec faktu, że przedmiotowe przyłącze nie jest obiektem budowlanym, lecz urządzeniem budowlanym związanym z obiektem, nie stosuje się wobec niego bezwzględnego nakazu rozbiórki, a jedynie nakazuje wykonanie czynności zmierzających do doprowadzenia do zgodności z prawem. Nałożone sentencją niniejszej decyzji obowiązki na wyłączny podmiot uprawniony do ingerencji technicznej w sieć elektroenergetyczną, pozwoli na wydanie decyzji umożliwiającej wykonanie ewentualnych zmian wynikających z różnic pomiędzy stanem istniejącym, a projektowanym.

Niewykonanie nałożonych obowiązków w określonym terminie będzie skutkować nakazem rozbiórki przyłącza.

W następstwie odwołań wniesionych od powyższej decyzji przez M. G., J. G. oraz K.K. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia 27 [...] r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i nałożył na Grupę Energetyczną "A" S.A. z siedzibą Biura Obsługi Klienta w K. obowiązek wykonania i dostarczenia w terminie do [...] r. inwentaryzacji powykonawczej oraz ekspertyzy technicznej potwierdzającej przydatność do użytkowania - wykonanej przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń elektrycznych i elektroenergetycznych - samowolnie pobudowanego napowietrznego przyłącza energetycznego do posesji położonej w G. nr [...].

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy podał, że sporne przyłącze jest odcinkiem sieci elektroenergetycznej napowietrznej i zgodnie z art. 3 pkt 9 Prawa budowlanego jest ono urządzeniem budowlanym związanym z obiektem budowlanym. W myśl art. 29 ust. 2 pkt 6 w związku z art. 30 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy, remont napowietrznych sieci elektroenergetycznych (a więc także przyłącza), prowadzący do zmiany trasy sieci wymaga uzyskania pozwolenia na budowę. W dalszej kolejności organ odwoławczy wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie trasa pobudowanego w latach 60-tych przyłącza uległa zmianie w 2000 r., której to zmiany samowolnie dokonał K.K. . Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki z 25.IX.2000 r. w sprawie szczegółowych warunków przyłączenia podmiotów do sieci elektroenergetycznych ... (Dz.U. Nr 85 poz. 957) przyłącze jest odcinkiem sieci służącym do połączenia instalacji lub sieci jednego podmiotu z siecią (§ 1 pkt 11), natomiast w myśl art. 3 pkt 11 ustawy z 10.IV.1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U. Nr 54 poz. 348 ze zm.) sieciami są instalacje połączone i współpracujące ze sobą ... należące do przedsiębiorstw energetycznych. Sporne przyłącze jest więc własnością przedsiębiorstwa energetycznego, dlatego obowiązki należało nałożyć na właściciela. Ewentualne roszczenia przedsiębiorstwa wobec K.K. mogą być dochodzone tylko przed sądem powszechnym.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniach wniesionych przez strony od decyzji pierwszoinstancyjnej organ odwoławczy wyjaśnił, że roszczenia związane z naruszeniem własności w tym żądanie zaniechania naruszeń stanowią sprawę cywilnoprawną i podlegają przepisom kodeksu cywilnego. Organy nadzoru budowlanego kontrolują przestrzeganie przepisów prawa budowlanego i zgodności robót ze sztuką budowlaną. Nie są natomiast kompetentne do badania prawa do dysponowania gruntem na cele budowlane, a tym bardziej do orzekania o naruszeniu cudzej własności.

W końcowych motywach uzasadnienia powyższej decyzji organ odwoławczy podał, że obowiązki nałożone na właściciela sieci w decyzji pierwszoinstancyjnej określone zostały nieprecyzyjnie i ogólnikowo, co utrudniałoby sprawdzenie, czy wszystkie dokumenty zostały w terminie dostarczone, a więc czy decyzja została wykonana. Dlatego działając w ramach kompetencji reformacyjno-merytorycznych orzeczono jak w sentencji decyzji. Przedłożenie żądanej dokumentacji pozwoli na określenie jakości technicznej przyłącza, jego przydatności użytkowej i spełnienia warunków bezpieczeństwa.

J. G. i M. G. (obecnie G.) wniosły na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego).

Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji skarżące zarzuciły jej rażące naruszenie prawa polegające na pominięciu praw właścicieli nieruchomości położonej w G. [...] tj. praw wywodzących się wprost z prawa własności.

W uzasadnieniu skargi skarżące podniosły, że zaskarżona decyzja prowadzi do zalegalizowania samowoli budowlanej K.K. , gdy tymczasem owa samowola winna spotkać się z odpowiednim represyjnym działaniem Państwa. W dalszej kolejności skarżące wskazały, że przepisy prawa energetycznego w tym powołane przez organ odwoławczy rozporządzenie z dnia 25 września 2000 r. odnoszą się wielokrotnie do prawa własności wymagając od stron umowy o przyłączenie i dostawę energii określenia warunków udostępnienia. Dlatego w ocenie skarżących, za pomocą samowoli budowlanej nie można osiągać celów naruszających ich prawa.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia [...] marca 2005 r. skarżące uzupełniły zarzuty skargi o tyle, że szczegółowo opisały sposób przyłączenia nieruchomości K.K. do sieci energetycznej, począwszy od 1950 r. do chwili obecnej, wskazując kiedy i w jakich okolicznościach dochodziło do zmian w przebiegu linii energetycznej. Podkreśliły, że tylko pierwsze urządzenie, zrealizowane w 1950 r. było legalne i omijało nieruchomość skarżących. Kolejne dwie przebudowy z 1957 r. i z 2000 r. stanowiły samowolę budowlaną, a nadto naruszały uprawnienia właścicielskie skarżących. Ostatnio zrealizowana inwestycja (z 2000 r.) prowadzi linię energetyczną od szczytu obory K.K. do słupa energetycznego usytuowanego w pasie drogowym (na chodniku) na wysokości nieruchomości skarżących i przebiega nad wjazdem do ich nieruchomości.

Prokurator Prokuratury Rejonowej P. wniósł o oddalenie skargi podnosząc, że kwestie związane z naruszeniem prawa własności skarżących mogą być rozwiązane przed sądem powszechnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja wydana została w sprawie, w której orzekał już Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu i wyrokiem z dnia 3 grudnia 2002 r. sygn. akt II SA/Po 4/01 uchylił opisane na wstępie decyzje organów nadzoru Budowlanego obu instancji. W tej sytuacji organy orzekające zobowiązane były podporządkować się ocenie prawnej wyrażonej w powołanym wyroku. Zgodnie bowiem z obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Należy dodać, że związanie oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r. dotyczy również wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz organu administracji, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Wynika to z postanowień art. 99 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.).

Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowym poglądem zastosowanie się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku Sądu może być wyłączone jedynie w przypadku istotnej zmiany stanu faktycznego lub prawnego sprawy, albo w razie wzruszenia takiego wyroku (por. wyrok SN z 25.II.1998 r. III RN 130/97 OSNAPiUS 1999 r. nr 1 poz. 2, wyrok NSA w Rzeszowie z 1.X.2001 r. SA/Rz 434/00 Palestra 2000 nr 9-10 s. 199, wyrok NSA w Warszawie z 6.IX.2001 r. III SA 3377/00 Lex nr 54000).

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji w pierwszym rzędzie należy przypomnieć, że w powołanym na wstępie wyroku z dnia 3.XII.2002 r. Sąd kategorycznie stwierdził, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do nakazania rozbiórki przedmiotowego przyłącza energetycznego w oparciu o art. 48 Prawa budowlanego, podzielił pogląd organów administracji o potrzebie zastosowania w sprawie art. 51 powołanej ustawy, a także wskazał na konieczność uwzględnienia przepisów prawa energetycznego. Ponadto Sąd wyraził pogląd o możliwości poszukiwania ochrony naruszonych przedmiotowym urządzeniem budowlanym uprawnień właścicielskich skarżących wyłącznie w drodze procesu cywilnego.

Przytoczoną wyżej ocena prawną organy nadzoru budowlanego były związane w niniejszej sprawie bowiem nie uległ zmianie jej stan faktyczny ani też przepisy prawne obowiązujące w dacie wydania zaskarżonej decyzji.

Nawiązując do argumentów skargi należy dodać, że w wypadku samowoli budowlanej, której skutki podlegały likwidacji w trybie art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.jedn. Dz.U. Nr 106 z 2000 r. poz. 1126 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, brak było podstaw do nałożenia na inwestora obowiązku przedłożenia dowodu potwierdzającego prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane (por. wyrok NSA z 11 grudnia 2002 r. sygn. IV SA 639/01 Monitor Prawniczy z 2003 r. nr 4 s. 147). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywano też, że "Ratio legis art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. Nr 89 poz. 414 ze zm.) polega na doprowadzeniu wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem, ale w aspekcie przepisów prawa administracyjnego, a nie cywilnego" oraz, że ochrony naruszonych praw własności można dochodzić przed sądem powszechnym (por. wyrok NSA z 13.I.2003 r. sygn. akt IV SA 523/01 - ONSA 2004/2/54). Trzeba w tym miejscu nadmienić, że z wypowiedzi skarżących złożonych na rozprawie sądowej wynika, że w Sądzie Rejonowym w K. toczy się proces z ich powództwa przeciwko K.K. i Grupie Energetycznej "A" S.A. w K. o ochronę własności, związany z przebiegiem przedmiotowego przyłącza energetycznego.

W świetle przedstawionych wyżej okoliczności, zaskarżonej decyzji opartej o art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego (w brzmieniu z daty jej wydania) nie można zarzucić naruszenia prawa.

Prawidłowo także obowiązki określone w powołanej decyzji nałożone zostały na właściciela przedmiotowego przyłącza energetycznego tj. przedsiębiorstwo energetyczne (art. 49 kc w związku z art. 3 pkt 11 Prawa energetycznego), a to zważywszy na charakter przedmiotowych robót budowlanych oraz wskazane już w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 grudnia 2002 r. uregulowania prawne dotyczące podmiotów uprawnionych do instalowania i remontu sieci elektroenergetycznych.

Należy wskazać, że zaskarżona decyzja ma na celu doprowadzenie wykonanych samowolnie robót do stanu zgodnego z prawem z punktu widzenia prawa administracyjnego, przy czym nie wykonanie określonych w niej obowiązków może powodować skutki obejmujące nakaz rozbiórki (art. 51 ust. 2 powołanego wyżej Prawa budowlanego).

Odnosząc się do obszernych wywodów zawartych w piśmie skarżących z dnia 8 marca 2005 r. trzeba wyjaśnić, że nie mogły mieć one wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Przedmiot kontroli Sądu wyznaczały bowiem granice sprawy administracyjnej rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją. Dlatego spod kontroli Sądu wyłączone były zagadnienia dotyczące zachowań K.K. i jego poprzedników prawnych z okresu poprzedzającego przedmiotową samowolę budowlaną.

Z przyczyn wyżej wskazanych, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 cyt. wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające (...) - Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm. orzeczono jak w sentencji.

/-/ G.Radzicka /-/ St.Małek /-/ J.Szaniecka

MK