Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 528/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 20 ust. 3
journal: Dz.U. 1991 nr 80 poz 350
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
article: art. 190
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Dominik Mączyński (spr.) Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Protokolant: st. sekr. sąd. Joanna Świdłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2015 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach za 2009 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w [...] z dnia [...] r. Nr [...]; II. stwierdza, że decyzje wymienione w punkcie pierwszym nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w [...] na rzecz skarżącego kwotę [...],- zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w P. ustalił W. T. (dalej zwanemu podatnikiem lub skarżącym) zryczałtowany podatek dochodowym od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach za 2009 rok w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ kontroli skarbowej wskazał, że z uzyskanych przez ten organ informacji wynika, iż w 2009r. skarżący poniósł wydatek w wysokości [...] zł z tytułu nabycia [...] udziałów po [...] zł każdy spółki T. Sp. z o. o. Tymczasem w zeznaniu PIT-37 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2009 skarżący wykazał dochód po odliczeniach w wysokości [...] zł.

W toku prowadzonego postępowania kontrolnego skarżący wniósł o umorzenie postępowania powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2013 r. sygn. akt SK 18/09. Organ kontroli skarbowej nie stwierdził jednak wystąpienia przesłanek do umorzenia prowadzonego postępowania. W trakcie prowadzonego postępowania podatnik wniósł również o zawieszenie postępowania kontrolnego z uwagi na wystąpienie przesłanki zawartej w art. 201 § 1 pkt 2 ustawy Ordynacja podatkowa, tj. wystąpienia zagadnienia wstępnego warunkującego rozpoznanie sprawy i wydanie decyzji. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w P. odmówił zawieszenia postępowania, postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] kwietnia 2014 r.

Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w P. wskazał, że dnia [...] sierpnia 2009r. skarżący zawarł z I. Sp. z o. o. w P. umowę depozytu nieprawidłowego oraz podpisał umowę członkowską o przystąpieniu do G. i zamiarze prowadzenia przez niego sklepu pod szyldem X.. W związku z tą umową, dnia [...] września 2009r. podatnik wpłacił na konto I. Sp. z o. o. kwotę [...] zł, która stanowiła ekwiwalent wartości udziałów w tworzonej przez siebie spółce – T. Sp. z o. o.

Organ kontroli skarbowej ustalił również, że dnia [...] września 2009r. skarżący zakupił [...] udziały w spółce T. Sp. z o. o. po [...] zł każdy za łączną kwotę [...] zł. Powyższe nastąpiło na podstawie umowy sprzedaży zawartej ze spółką I. Sp. z o. o. Z informacji uzyskanej od I. Sp. z o. o., wynika natomiast, iż zapłata kwoty wynikającej z przedmiotowej umowy, tj. [...] zł została potrącona z należności podatnika z tytułu zwrotu depozytu nieprawidłowego, a zaksięgowanie kompensaty nastąpiło na podstawie dokumentu PK nr [...] z [...] września 2009r. Ponadto, organ kontroli skarbowej wskazał, że dnia [...] września 2009r. podatnik objął [...] udziałów po [...] zł każdy w podwyższonym kapitale zakładowym T. Sp. z o. o., o łącznej wartości [...] zł. Dnia [...] września 2009r. nastąpiła zapłata wkładu na pokrycie kapitału zakładowego zgodnie z umową depozytu nieprawidłowego ze zwrotu środków depozytu nieprawidłowego podatnika. Na podstawie powyższego ustalono, iż w 2009r. skarżący poniósł wydatek w kwocie [...] zł.

W odniesieniu do przychodów uzyskanych przez podatnika zauważono, że z deklaracji PIT-37 złożonej przez skarżącego wynika, że w 2009 roku nie wykazał on żadnego dochodu podlegającego opodatkowaniu. Zauważono przy tym, że z informacji uzyskanej od I. Sp. z o. o. oraz z historii rachunku bankowego skarżącego wynika, iż dnia [...] października 2009r. spółka ta dokonała wypłaty przelewem kwoty [...] zł skarżącemu tytułem odsetek od depozytu nieprawidłowego. Z powyższego wynika, iż w 2009r. podatnik uzyskał przychód w wysokości [...] zł. Jednakże zaznaczono, że przychód ten podatnik otrzymał po poniesieniu wyżej wymienionego wydatku związanego z wniesieniem wkładu do spółki kapitałowej.

W oparciu o złożone przez podatnika zeznania podatkowe za lata od 2001 do 2004 r. w zestawieniu ze średnimi statystycznymi kosztami utrzymania wskazano, że uzyskane przez skarżącego kwoty pozwalały jedynie na pokrycie bieżących kosztów utrzymania. W uzasadnieniu swojej decyzji organ kontroli skarbowej wskazał również, że w toku prowadzonego postępowania, pomimo kierowanych do skarżącego wezwań nie udzielił on wyjaśnień odnośnie źródeł pochodzenia pieniędzy służących do nabycia udziałów w T. Sp. z o.o.

Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w P. wskazał, że zgodnie z przepisem art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych wysokość przychodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach ustala się na podstawie poniesionych przez podatnika w roku podatkowym wydatków i wartości zgromadzonego w tym roku mienia, jeżeli wydatki te i wartości nie znajdują pokrycia w mieniu zgromadzonym przed poniesieniem tych wydatków lub zgromadzeniem mienia, pochodzącym z przychodów uprzednio opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania. Do wyliczenia zobowiązania podatkowego organ kontroli skarbowej przyjął kwotę [...] zł, która odpowiada wydatkom pokrytym przychodami pochodzącymi ze źródeł nie mających pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. Wysokość zobowiązania podatkowego ustalono z zastosowaniem stawki 75% w kwocie [...] zł.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika wniósł odwołanie od wymienionej na wstępie decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. do Dyrektora Izby Skarbowej w P. wnosząc o jej uchylenie w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1) przepisów postępowania w stopniu mającym istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj.

- art. 120, 121, 122, 123, 124, 125 Ordynacji podatkowej poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów podatkowych, uchylenie się od wszechstronnego działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jeśli chodzi o kwestionowane kwoty udokumentowanych i opodatkowanych środków pieniężnych będących w posiadaniu podatnika dnia [...] września 2009 roku; spekulowanie o rzeczywistym stanie rzeczy w miejsce rzetelnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego; nie wyjaśniono ex lege sytuacji dochodowej podatnika i dochodów zgromadzonych przez podatnika w dniu poniesienia wydatku,

- art. 187, 188 Ordynacji podatkowej poprzez brak wyczerpującego zebrania przez organ podatkowy materiału dowodowego i przerzucenie tego obowiązku kolejnymi pismami tylko i wyłącznie na stronę, co zakwestionował w wyroku Trybunał Konstytucyjny,

- art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez zupełną dowolność i arbitralność oceny przez organ podatkowy całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, bez przeprowadzenia dodatkowych dowodów z urzędu przez organ podatkowy, namawianie kolejnymi pismami podatnika, by w oparciu o niekonstytucyjne przepisy składał oświadczenia, wyjaśnienia,

- art. 208 Ordynacji podatkowej poprzez brak umorzenia prowadzonego postępowania z powodu oczywistej niekonstytucyjności normy prawnej, w oparciu o którą prowadzone jest przedmiotowe postępowanie,

2) istotne naruszenie materialnego prawa podatkowego w zakresie błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 20 ust 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity Dz. U. z 2000, Nr 14, poz. 176 ze zm.), poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że z tego przepisu wynika, że to na podatniku spoczywa obowiązek udowodnienia, iż posiadał w latach poprzedzających rok podatkowy, którego dotyczy decyzja, dochody na pokrycie poczynionych wydatków, oparcie w całości decyzji na niekonstytucyjnej normie prawnej, zakwestionowanej przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego.

W uzasadnieniu odwołania skarżący wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2013 roku, sygn. akt SK 18/09 orzekł, iż art. 20 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 roku do 31 grudnia 2006 roku jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji. Zaznaczono przy tym, że wyrok ten ma zastosowanie w niniejszej sprawie, gdyż Trybunał orzekł w sentencji wyroku o niekonstytucyjności przedmiotowej normy prawnej za lata 1998-2006 będąc związany granicami skargi konstytucyjnej strony skarżącej. Na stronie 83 uzasadnienia wyroku potwierdzono jednak niekonstytucyjność przedmiotowej normy prawnej także za pozostałe okresy. Skarżący wskazał również, że jest mu wiadome, iż zarówno NSA jak też WSA w Gorzowie wystąpiły do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniami prawnymi odnośnie konstytucyjności art. 20 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 217, poz. 1588 ze zm.). Konkludując uzasadnienie odwołania w tej części stwierdzono, że organ podatkowy z powodu oczywistej niekonstytucyjności przedmiotowej normy prawnej nie ma jakichkolwiek podstaw prawnych do wydawania kolejnych decyzji w zakresie nieujawnionych źródeł przychodów.

Skarżący zarzucił również Dyrektorowi Urzędu Kontroli Skarbowej w P., iż ten nie przeprowadził jakiegokolwiek postępowania dowodowego co do źródeł dochodów podatnika w poprzednich latach obrotowych, m. in. z innych źródeł przychodów.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] wydaną w wyniku rozpoznania odwołania skarżącego Dyrektor Izby Skarbowej w P. uchylił w całości decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. oraz przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał, że w dniu [...].09.2014 r. skarżący stawił się w siedzibie organu odwoławczego i przedłożył nowy, nieznany wcześniej organowi kontroli skarbowej dowód w sprawie tj. kserokopię aktu notarialnego z dnia [...].12.2007r. rep. A nr [...]. Zauważono przy tym, że na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla W. - [...] z dnia [...].09.2006r. sygn. akt [...], skarżący nabył w całości spadek po M. M., zmarłej [...].10.2004r., w skład którego wchodził lokal mieszkalny nr [...], położony w W. przy ul. R. [...]. Na podstawie wyżej wymienionego aktu notarialnego podatnik sprzedał odziedziczony lokal mieszkalny W. i S. małżonkom L. za kwotę [...] zł. Zaznaczono także, że skarżący z ustalonej ceny sprzedażny do dnia podpisania umowy notarialnej otrzymał [...] zł, zaś pozostała kwota miała zostać zapłacona w terminie do 9 dni od dnia podpisania aktu notarialnego, przelewem na rachunek bankowy A. T. Mając na uwadze powyższą okoliczność Dyrektor Izby Skarbowej w P. wskazał, że organ kontroli skarbowej przy ponownym rozpatrywaniu sprawy powinien ustalić za pomocą środków dowodowych przewidzianych w ustawie Ordynacja podatkowa, kiedy i w jaki sposób skarżący otrzymał pozostałą kwotę ceny sprzedaży lokalu mieszkalnego. Zaznaczono przy tym również, że w dalszej kolejności organ I instancji powinien ustalić, czy podatnik zdołał zaoszczędzić środki finansowe, które otrzymał z tytułu sprzedaży mieszkania, tak aby mogły one posłużyć do pokrycia wydatków w kontrolowanym roku podatkowego.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w P. organ pierwszej instancji, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, powinien również umożliwić skarżącemu przedłożenie dowodów, potwierdzających uzyskanie dochodu zagranicznego, o które wystąpiono do władz podatkowych Wielkiej Brytanii. Zaznaczono przy tym, że w przypadku, gdyby skarżący nie przedłoży dowodów potwierdzających osiągnięcie dochodów zagranicznych, lub dostarczony materiał dowodowy będzie niekompletny organ kontroli skarbowej powinien zweryfikować, przy zastosowaniu środków dowodowych przewidzianych w ustawie z dnia 29.08.1997r. Ordynacja podatkowa, okoliczność uzyskania dochodów poza granicami kraju przez podatnika w latach 2006-2008. Organ odwoławczy zaznaczył przy tym również, że organ kontroli skarbowej w toku ponownego rozpatrywania sprawy powinien ustalić, czy podatnik w roku kontrolowanym i latach wcześniejszych ponosił koszty utrzymania, a jeżeli tak to w jakiej wysokości. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w P. nie można przyjąć, że skarżący ponosił wydatki na utrzymanie w wysokości statystycznych przeciętnych rocznych wydatków na jedną osobę w gospodarstwie domowym według danych GUS, bez przeprowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie.

Mając na uwadze zasadę dwuinstancyjności postępowania podatkowego Dyrektor Izby Skarbowej w P., wskazał, że był on zobowiązany do przekazania niniejszej sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ kontroli skarbowej, w celu dokonania przez ten oceny wiarygodności i mocy dowodowej ujawnionych w postępowaniu odwoławczym dokumentów i złożonych przez skarżącego za pośrednictwem pełnomocnika wyjaśnień.

Podatkowy organ odwoławczy zaznaczył również, że z sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego dnia 29.07.2014r. sygn. akt P 49/13 jednoznacznie wynika, że mimo niekonstytucyjność przepisu art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 26.07.1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w brzmieniu obowiązującym od dnia 01.01.2007r., przepis ten utraci moc obowiązującą z upływem 18 (osiemnastu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Zatem, wbrew stanowisku podatnika, przepis art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 26.07.1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych w brzmieniu obowiązującym od dnia 01.01.2007r. nadal stanowi przepis prawa materialnego, będący podstawą prawną do wydawania decyzji.

Wyżej wymieniona ostateczna decyzja podatkowa Dyrektora Izby Skarbowej w P. stanowi przedmiot skargi podatnika kierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze, skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji i nakazanie organom podatkowym umorzenia postępowania w sprawie, skarżący wnosi ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym także zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzuca się naruszenie:

1) art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej poprzez niewłaściwe jego zastosowanie w przedmiotowej sprawie skutkujące uchyleniem w całości decyzji organu pierwszej instancji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia. Właściwym w sprawie w ocenie skarżącego byłoby zastosowanie art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) skutkujące uchyleniem w całości decyzji organu pierwszej instancji oraz umorzeniem postępowania w sprawie ze względu na obalenie domniemania konstytucyjności przepisu będącego podstawą prawną rozstrzygnięć organów podatkowych wykluczającą kontynuowanie dotychczasowego postępowania, na co wskazywał TK, jako konsekwencję kontroli konstytucyjnej dokonanej w sprawie SK 18/09,

2) art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. poprzez niekonstytucyjną jego wykładnię w niniejszej sprawie tj. stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 29 lipca 2014 roku, sygn. akt P 49/13 niezgodność przepisu art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2007 roku z art. 2 w związku z art. 84 i 217 Konstytucji RP skutkuje koniecznością odmowy zastosowania tego przepisu przez organy administracji państwowej i to pomimo faktu odroczenia utraty jego mocy obowiązującej z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było ustalenie czy skarżący w 2009 r. uzyskała przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych, a zatem czy zastosowanie w sprawie znajdzie m.in. przepis z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. – Dz. U z 2000 r., nr 14, poz. 176 ze zm.; dalej: ustawa o PDOF), w brzmieniu od 1 stycznia 2007 r.

Kluczową i najistotniejszą sporną kwestią okazało się zagadnienie związane z możliwością dokonania sądowej kontroli zaskarżonej decyzji, przy uwzględnieniu zastosowanego przez organy podatkowe przepisu prawa, co do którego w toku postępowania sądowoadministracyjnego obalone zostało domniemanie jego konstytucyjności.

W niniejszej sprawie chodzi o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 lipca 2014 r. w sprawie o sygn. akt P 49/13, którego sentencja została ogłoszona w dniu 6 sierpnia 2014 r. (Dz. U. poz. 1052). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 20 ust. 3. ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, 362, 596, 769, 1278, 1342, 1448, 1529 i 1540, z 2013 r. poz. 888, 1036, 1287, 1304, 1387 i 1717 oraz z 2014 r. poz. 223, 312, 567, 598 i 915) w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2007 r., jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 84 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis wymieniony w części I traci moc obowiązującą z upływem 18 (osiemnastu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto TK postanowił na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, z 2005 r. Nr 169, poz. 1417, z 2009 r. Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011 r. Nr 112, poz. 654; dalej: ustawa o TK) umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie.

W szczególności rozważenia wymagała kwestia skutków materialnoprawnych i procesowych w odniesieniu do sytuacji konkretnego podatnika (skarżącej), co do którego wydano decyzję ostateczną, poddaną następnie kontroli sądowoadministracyjnej, a wynikających z wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku, w którym stwierdzeniu niezgodności z Konstytucją przepisu prawa materialnego (będącego główną podstawą prawną decyzji organów podatkowych), towarzyszyło jednocześnie odroczenie utraty mocy obowiązującej tego przepisu o 18 miesięcy. W ocenie Sądu rozważenie powyższego nie może koncentrować się wyłącznie na eksponowaniu oczywistej konsekwencji powołanego wyroku TK, jaką jest pozostawienie niekonstytucyjnego przepisu w systemie prawa jako normy nadal obowiązującej, której – co do zasady – adresatami są organy podatkowe i sądy. W tych rozważaniach przede wszystkim należy ustalić, na czym polega oddziaływanie powołanego wyroku, w przypadku odroczenia utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przez TK przepisu, na sytuację prawną podatnika, także w kontekście możliwości dokonania takich zmian legislacyjnych, które z jednej strony pozwolą "przywrócić konstytucyjność" podstaw prawnych będących podstawą rozstrzygnięć organów podatkowych, a z drugiej strony pozbawią podatnika możliwości skutecznego zainicjowania postępowania ze skargi o wznowienie postępowania, po wejściu w życie ww. wyroku TK. Wobec sformułowanych przez TK istotnych zastrzeżeń odnośnie do zakwestionowanego przepisu rozważenia wymaga także kwestia, czy skoro nie jest możliwe jednoznacznie odkodowanie z przepisów ustawy podatkowej zakresu obowiązku podatkowego, to czy w konsekwencji można nadal twierdzić, że obowiązek ten w ogóle powstał w świetle zasad wynikających z art. 217 Konstytucji RP.

Ponadto Sąd poddał analizie zagadnienie wpływu cytowanego wyroku TK na wynikające z prawa procesowego (ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a.")) normy procesowe zawierające obligatoryjne podstawy rozstrzygnięć w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a.).

Mając powyższe na uwadze na wstępie wyjaśnić należy, że skutki orzeczeń TK zostały uregulowane w art. 190 ust. 1-4 Konstytucji RP, zgodnie z którym:

1. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

2. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski".

3. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów.

4. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

W doktrynie prawa konstytucyjnego wskazuje się, że moc powszechnie obowiązująca orzeczeń TK powoduje, że wszystkie inne organy władzy publicznej, również organy władzy sądowniczej, mają obowiązek przestrzegania i stosowania tych orzeczeń (por. Z. Czeszejko-Sochacki, Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego: pojęcie klasyfikacja i skutki prawne, PiP 2000, nr 12, s.28). Wiążący charakter orzeczenia o niekonstytucyjności odnosi się do samej jego sentencji, nie można natomiast takiej mocy przypisać wywodom uzasadnienia. (por. B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2012 r., s. 946). Teza powyższa nie budzi wątpliwości w sytuacji, gdy TK wprost stwierdza niekonstytucyjność badanego przepisu, tak jak uczynił to TK w analizowanym wyroku z dnia 29 lipca 2014 r., P 49/13, w którym orzekł, że art. 20 ust. 3. ustawy o PDOF, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2007 r., jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 84 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP utrata mocy obowiązującej dotyczy w takiej sytuacji przepisu będącego przedmiotem kontroli TK.

Odnosząc się do znaczenia zwrotu "utrata mocy obowiązującej" w jednym z orzeczeń TK wyraził pogląd, że - "bezpośrednim skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności aktu normatywnego (określonych przepisów lub norm) z Konstytucją, jest utrata mocy obowiązującej przepisów niezgodnych z Konstytucją z dniem wejścia w życie orzeczenia Trybunału lub w innym terminie określonym przez Trybunał (art. 190 ust. 3 zd. 1 Konstytucji). Akt normatywny lub jego część (konkretnie oznaczone przepisy) uznane przez Trybunał za niezgodne z Konstytucją zostają usunięte z porządku prawnego, przestają być jego elementem. Orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego lub jego części powoduje bezwzględne, bezwarunkowe i bezpośrednie zniesienie (kasację) przepisów (norm) w nim wskazanych. Następuje to niezależnie od działań innych organów państwowych.

Użyty w art. 190 ust. 3 Konstytucji termin “utrata mocy obowiązującej" nie może być uważany ani za w pełni tożsamy z uchyleniem określonego przepisu z mocą ex nunc, ani ze stwierdzeniem jego nieważności z mocą ex tunc. Oznacza on bowiem w szczególności, iż – choć niezgodny z konstytucją – akt normatywny jednak przez pewien czas obowiązywał, utracić moc obowiązującą mogą bowiem tylko przepisy, które wcześniej cechę taką posiadały. Poza tym ze sformułowania tego przepisu ustawy zasadniczej wynika, iż orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niezgodność określonego przepisu (przepisów) z Konstytucją wywiera skutki prawne od dnia ogłoszenia w sposób określony w art. 190 ust. 2 Konstytucji, a więc na przyszłość. Oznacza to, że zasadniczo nie ma ono mocy wstecznej, czyli nie odnosi się do kwestii obowiązywania tego przepisu w okresie od dnia jego wejścia w życie do dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Biorąc z kolei pod uwagę art. 190 ust. 4 Konstytucji stwierdzić należy, iż orzeczenia w sprawach indywidualnych mimo ich wydania na podstawie obowiązujących przepisów prawa, których niezgodność z konstytucją stwierdził później Trybunał, podlegać mogą weryfikacji w szczególnych trybach postępowania. Utrata mocy obowiązującej w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest więc czymś z założenia innym niż uchylenie aktu normatywnego w wyniku działań organów prawodawczych. Uchylenie nie jest jednoznaczne z likwidacją skutków prawnych, które w okresie swego obowiązywania wywołał uchylony przepis, a także nie powoduje, że przepis ten nie będzie nadal stosowany na mocy norm międzyczasowych. Uchylenie nie jest więc całkowitym wyeliminowaniem określonego przepisu z porządku prawnego, ale z reguły tworzy szczególną sytuację współistnienia “nowej" regulacji z poprzednio obowiązującą." (por. postanowienie TK z dnia 21 marca 2000 r., sygn. K 4/99).

Na tle zaprezentowanego powyżej stanowiska TK powstają wątpliwości co do skutków czasowych, jakie wywołuje orzeczenie TK. W najogólniejszym rozumieniu problem sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy obalenie wyrokiem TK domniemania konstytucyjności danego przepisu oznaczać będzie odmowę jego stosowania także w odniesieniu do zdarzeń mających miejsce w okresie przed ogłoszeniem wyroku, ewentualnie, przed wskazanym w wyroku TK terminem utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, czy też skutki te należy rozpatrywać wyłącznie prospektywnie.

Problem tego rodzaju był już przedmiotem analizy w praktyce orzeczniczej sądów administracyjnych, m.in. powstałej w związku z wyrokiem TK z dnia 18 lipca 2013 r., w sprawie o sygn. SK 18/09, którego sentencja została ogłoszona w dniu 27 sierpnia 2013 r. (Dz. U. poz. 985). W wyroku tym TK orzekł w szczególności, że art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, 362, 596, 769, 1278, 1342, 1448, 1529 i 1540), w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2006 r., jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji.

Precyzując skutki orzeczenia TK wyjaśnił m.in., że - "podstawową konsekwencją rozstrzygnięcia podjętego przez Trybunał Konstytucyjny jest pozbawienie mocy obowiązującej zakwestionowanych regulacji prawnych. Art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. w brzmieniu od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2006 r. przestanie obowiązywać z chwilą ogłoszenia niniejszego wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, natomiast art. 68 § 4 O.p. w brzmieniu od 1 stycznia 2003 r. – z upływem 18 miesięcy od dnia jego opublikowania."

Trybunał przypomniał, że powołane przepisy prawne stanowią łącznie – wraz z art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o PDOF – podstawę rekonstrukcji normy prawnej, upoważniającej organy podatkowe do ustalania podatku od dochodów nieujawnionych. Stwierdzenie niekonstytucyjności któregokolwiek z nich, powodując eliminację takiej normy kompetencyjnej z systemu prawnego, wyklucza kontynuowanie dotychczasowych lub wszczynanie nowych postępowań. W konsekwencji, możliwość prowadzenia postępowań w sprawie podatku od dochodów nieujawnionych na podstawie:

1. art. 20 ust. 3 ustawy o PDOF w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2006 r. ustanie z chwilą ogłoszenia niniejszego wyroku w Dzienniku Ustaw,

2. art. 68 § 4 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. ustanie z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia niniejszego wyroku w Dzienniku Ustaw, z zastrzeżeniem postępowań prowadzonych w oparciu o zakwestionowaną wersję art. 20 ust. 3 ustawy o PDOF.

Na tle przytoczonego powyżej wyroku TK oraz jego uzasadnienia ukształtowała się jednolita praktyka orzecznicza. Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniach, w których przedmiotem kontroli były decyzje wydane w oparciu o art. 20 ust. 3 ustawy o PDOF w brzmieniu obowiązującym w okresie od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2006 r. odmawiał organom możliwości stosowania tego przepisu jako prawnej rozstrzygnięć podatkowych. W uzasadnieniach wyroków NSA stwierdzał, że niekonstytucyjność przepisu tworzącego umocowanie do wydania decyzji w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów jest okolicznością, która przesądza o wadliwości (niezgodności z prawem) podjętego rozstrzygnięcia przez organy podatkowe. Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związany sentencją powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, obowiązany był wziąć pod uwagę niekonstytucyjność przepisu tworzącego podstawę do wydania decyzji w przedmiocie wymiaru podatku. NSA wyjaśnił, że stan, o którym mowa, istniał w czasie podjęcia rozstrzygnięcia przez organ podatkowy. W ocenie NSA bez znaczenia dla przeprowadzonej oceny prawnej pozostawał zatem fakt utraty przez art. 20 ust. 3 ustawy o PDOF mocy obowiązującej dopiero z dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw.

Z zaprezentowanego powyżej stanowiska Naczelnego Sąd Administracyjnego jednoznacznie wynika, że decydujące dla odmowy możliwości stosowania danego przepisu jako podstawy orzeczeń podatkowych jest obalenie domniemania konstytucyjności przepisu, a nie moment ogłoszenia orzeczenia TK. Sam fakt stwierdzenia przez TK, ze podstawa prawna decyzji podatkowej jest niezgodna z Konstytucją RP oznacza, że przepis ten nie może stanowić podstawy prawnej rozstrzygnięcia także w tych postępowaniach, które dotyczą okresu poprzedzającego ogłoszenie wyroku TK.

Zauważyć przy tym należy, że w wyroku z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. II FSK 2370/11, (dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl), Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że ocena art. 20 ust. 3 ustawy o PDOF dokonana w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2013r. musi być uwzględniania także w sprawie dotyczącej opodatkowania za 2007 rok.

Mając na uwadze sformułowane uwagi, należy zauważyć, że winny się one odnosić także do wyroku TK z dnia 29 lipca 2014 r., mimo że TK orzekł, że przepis art. 20 ust. 3 ustawy o PDOF traci moc obowiązującą z upływem 18 (osiemnastu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Precyzując skutki tego wyroku TK wyjaśnił w szczególności, że konsekwencją rozstrzygnięcia Trybunału jest utrata mocy obowiązującej art. 20 ust. 3 ustawy o PDOF w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z 16 listopada 2006 r., która weszła w życie 1 stycznia 2007 r. Trybunał Konstytucyjny postanowił jednak na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji o odroczeniu terminu utraty mocy obowiązującej wskazanego przepisu o 18 miesięcy, liczonego od dnia ogłoszenia niniejszego wyroku w Dzienniku Ustaw. Jak wyjaśnił TK, natychmiastowe wyeliminowanie takiej normy kompetencyjnej z systemu prawnego wykluczałoby kontynuowanie dotychczasowych lub wszczynanie nowych postępowań przez organy administracji podatkowej. Z uzasadnienia wyroku TK wynika, że wyznaczenie powyższego terminu utraty mocy obowiązującej przez kwestionowany przepis ma na celu pozostawienie parlamentowi odpowiedniego czasu na dokonanie zmian ustawowych przywracających stan zgodności z Konstytucją, w tym także rozważenia zasadności kompleksowego uregulowania instytucji podatku od dochodów nieujawnionych. Istotne jest również zapewnienie konstytucyjnego wymagania realizacji powszechności i równości opodatkowania, w tym zwłaszcza zwalczania procederu nieujawniania przychodów lub zaniżania ich wysokości. Celów tych nie dałoby się osiągnąć w razie niezwłocznej derogacji art. 20 ust. 3 ustawy o PDOF.

Jak stwierdził w dalszej części uzasadnienia Trybunał Konstytucyjny - "w konsekwencji odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2007 r., możliwe będzie w dalszym ciągu prowadzenie postępowań w sprawie podatku od dochodów nieujawnionych na podstawie tego przepisu. (...) Organy administracyjne i sądowe, interpretując oraz stosując art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., powinny jednak kierować się wskazówkami dotyczącymi tego przepisu wynikającymi z wyroku o sygn. SK 18/09 oraz z wyroku w niniejszej sprawie."

Mając na uwadze przedstawione przez Trybunał skutki wyroku z dnia 29 lipca 2014 r. należy jednak odwołać się do art. 217 Konstytucji RP, zgodnie z którym nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy. Przepis ten zawiera zasadę wyłączności ustawy dla regulowania obowiązku podatkowego, wyrażającą się w szczególności w dyrektywie, której adresatem jest w ustawodawca, by obowiązek podatkowy wynikał wyłącznie z przepisów ustawy podatkowej. Wobec szczególnych wymogów konstytucyjnych stawianych prawodawcy podatkowemu zasadne wydaje się rozważenie, czy wobec obalenia domniemania konstytucyjności przepisu ustawy w wyroku TK, możliwe jest uznanie, że obowiązek podatkowy w ogóle powstał. Innymi słowy rozważyć należy, czy źródłem obowiązku podatkowego może być uznany za niezgodny z Konstytucją przepis ustawy podatkowej (lex falsa) i czy wobec stwierdzonej przez TK wadliwości przepisu możliwe jest jego sanowanie (doprecyzowanie) tezami sformułowanymi w wyrok przez TK.

Odnosząc się do zarysowanego powyżej zagadnienia zaznaczyć należy, że TK w wyroku z dnia 29 lipca 2014 r. stwierdził w szczególności, że - "w wyroku o sygn. SK 18/09 Trybunał wskazał, że podstawowy problem związany z interpretacją art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. dotyczy tego, czy przewidziany w powołanym przepisie sposób ustalenia wysokości przychodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzącego ze źródeł nieujawnionych stanowi zarazem definicję omawianego przychodu, gdyż u.p.d.o.f. nie definiuje tego przychodu w żadnym innym miejscu." Analizując tę kwestię TK dochodzi jednak przekonania, że - "nie można udzielić jednoznacznej odpowiedzi na postawione na wstępie pytanie: Czy przewidziany w art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. sposób ustalenia wysokości przychodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzącego ze źródeł nieujawnionych stanowi zarazem definicję omawianego przychodu? Jeśli literalnie odczytać wskazany przepis, okazuje się, że przychodami nieznajdującymi pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzącymi ze źródeł nieujawnionych są w rzeczywistości – pomijając przychody wolne od opodatkowania – przychody nieopodatkowane, a nie przychody niezgłoszone lub niedające się zidentyfikować w trakcie postępowania podatkowego. Gdyby zatem uznać, że art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. zawiera definicję wyrażenia "przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzące ze źródeł nieujawnionych", definicja ta nadawałaby wskazanemu wyrażeniu znaczenie odmienne od tego, jakie posiada ono na gruncie języka powszechnego. Przyjmowane w praktyce funkcjonalne modyfikacje rozumienia omawianej regulacji, mające na celu sprowadzenie przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych do przychodów niezgłoszonych lub niedających się zidentyfikować w trakcie postępowania podatkowego, sugerują jednak, że najpierw – w oderwaniu od art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. – należy określić znaczenie wyrażenia "przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzące ze źródeł nieujawnionych", a dopiero później ustalić – na podstawie tego przepisu – wysokość takich przychodów. W rozważanym przypadku art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. nie zawierałby definicji wyrażenia "przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzące ze źródeł nieujawnionych", którą należałoby sformułować w sposób sprawozdawczy, co w oczywisty sposób musiałoby prowadzić do arbitralnych rozstrzygnięć. Dodatkowy problem wiąże się z tym, że na przestrzeni lat ustawodawca wyrażeniami "przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach" oraz "przychody pochodzące ze źródeł nieujawnionych" posługiwał się dość niekonsekwentnie."

Biorąc pod uwagę powyższy obszerny cytat z uzasadnienia wyroku TK, stwierdzić należy, że TK nie formułuje jednoznacznego sposobu rozumienia normy prawnej, zawartej w szczególności w art. 20 ust. 3 ustawy o PDOF. Uzasadnienie wyroku z 18 lipca 2013 r., do którego odwołuje się TK w wyroku z dnia 29 lipca 2014 r. nie pozwala bowiem na precyzyjne wskazanie ani przedmiotu, ani podstawy opodatkowania, ani czasowego zakresu badania stanu majątkowego podatnika, ani nawet sposobu liczenia terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Skoro, co stwierdza TK zarówno w wyroku z 29 lipca 2014 r., jak i w wyroku z 18 lipca 2013 r., nie jest możliwe jednoznacznie odkodowanie z przepisów ustawy podatkowej zakresu obowiązku podatkowego, to w konsekwencji nie sposób uznać, że obowiązek ten w ogóle powstał w świetle zasad wynikających z art. 217 Konstytucji RP. Przepis ten miał zabezpieczać podatnika przed stanem niepewności co do istnienia i zakresu obowiązku podatkowego. Prawodawca konstytucyjny w sposób wyjątkowo restrykcyjny zakreślił warunki legislacji podatkowej, które winny być spełnione, by obowiązek podatkowy w ogóle mógł powstać. Uchybienie tym warunkom powoduje poddanie podatnika arbitralności rozstrzygnięć organów podatkowych, które na podstawie tego samego przepisu mogłyby wywodzić odmienne konsekwencje podatkowe. Taka sytuacja jest jednak nie do zaakceptowania w świetle norm konstytucyjnych, a w szczególności zasady demokratycznego państwa prawnego, której źródło stanowi art. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji skoro przepis art. 20 ust. 3 ustawy o PDOF nie pozwala na odtworzenie normy podatkowej, kreując po stronie podatników stan olbrzymiej niepewności co do samego faktu istnienia obowiązku podatkowego, jak i jego zakresu, to nie można uznać, że przepis ten stanowi podstawę prawną obowiązku podatkowego.

W tej sytuacji podzielić należy stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, m.in. w wyroku z dnia 16 października 2014 r., I SA/Rz 324/14 (dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl), że "istnieją przesłanki ku temu, by tenże przepis był nieuwzględniany przez Sąd także przed upływem terminu odroczenia. Jeśli bowiem przepis uznany został za niekonstytucyjny ze względu na jego treść, to nie ma - w ocenie Sądu - uzasadnionych powodów dla przyjmowania jego ważności przez określony czas, by ustawodawca podjął stosowne działania. Jeśli orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego przepis stracił domniemanie zgodności z Konstytucją tzn. wprost stwierdzono jego niezgodność, to Sąd podziela wyrażane w orzecznictwie i literaturze prawniczej stanowisko, że ta niekonstytucyjność istniała od chwili wejścia w życie tego przepisu o określonej treści." Jak słusznie podkreślił dalej WSA w Rzeszowie, nie jest dopuszczalna sytuacja, że po stwierdzeniu takiej niezgodności, dany przepis na pewien czas "odzyska" domniemanie konstytucyjności. Ewentualna nowelizacja uznanego za niezgodny z Konstytucją przepisu, nie może swoim zakresem objąć okresu sprzed jej wejścia w życie. Oznacza to, że ocena stanu faktycznego, dotyczącego lat od 2007 roku do dnia wejścia w życie postulowanej przez TK nowelizacji ustawy podatkowej, dokonywana będzie niezmiennie na podstawie niekonstytucyjnych przepisów. Specyfika postępowań w zakresie nieujawnionych źródeł przychodu polega bowiem na tym, że postępowanie podatkowe obejmuje miniony już okres. W konsekwencji decyzje odnoszące się do jakiegokolwiek roku podatkowego, począwszy od 2007 roku do dnia wejście w życie nowych potencjalnych regulacji prawnych, musiałyby przyjąć za podstawę prawną przepis negatywnie zweryfikowanych przez TK. Nie jest bowiem możliwe sanowanie nowymi przepisami stanu prawnego obowiązującego w przeszłości. Wymagałoby to stanowienia przepisów retroaktywnych, co z oczywistych powodów nie może mieć miejsca w świetle obowiązujących norm konstytucyjnych.

Podkreślić należy, że zasadę niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit) przede wszystkim należy odnosić do aktów normatywnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2014 r., II CSK 444/13, LEX nr 1496279). W uchwale z dnia 23 czerwca 2005 r. (III CZP 35/05, LEX nr 150277), odnoszącej się m.in. do regulacji z art. 3 Kodeksu cywilnego (dalej: "k.c.), Sąd Najwyższy stwierdził m.in., że Konstytucja nie podważa zasady lex retro non agit, stanowiącej podstawę porządku prawnego. Zasada ta, wywiedziona z fundamentalnej zasady konstytucyjnej (art. 2) należy bowiem do podstawowych dyrektyw państwa prawa. W konsekwencji można uznać, że skoro orzeczeniom Trybunału Konstytucyjnego przypisuje się walor ustawodawcy negatywnego, to brak racjonalnego uzasadnienia, aby reguły wyrażonej w art. 3 k.c. nie odnosić także do orzeczeń Trybunału. Oznacza to, że w sytuacji, w której Trybunał inaczej nie postanowi, jego orzeczenie stwierdzające niekonstytucyjność przepisu wywołuje skutki ex nunc. Zdaniem Sądu Najwyższego, stwierdzając pewną niejasność art. 190 ust. 3 i 4 Konstytucji, należy uznać, że nie daje on podstawy do jednoznacznego rozstrzygnięcia zagadnienia zasięgu czasowego skutków prawnych orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Dotychczasowy dorobek judykatury i doktryny uzasadnia wniosek, że nie jest możliwe wskazanie uniwersalnych reguł dotyczących intertemporalnych skutków orzeczeń Trybunału. Każdy wyrok Trybunału musi być rozpatrywany indywidualnie, przy uwzględnieniu charakteru przepisu, którego niekonstytucyjność została stwierdzona. Sąd, stawiając pytanie o zasięg czasowy skutków prawnych konkretnego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, powinien poszukiwać odpowiedzi przede wszystkim w treści samego orzeczenia Trybunału i kierować się aksjologią konstytucyjną oraz aksjologią tej gałęzi prawa, której dotyczy to orzeczenie. Nie sposób zaprzeczyć, że inne zasady obowiązują w prawie karnym, inne w prawie cywilnym, inne w prawie administracyjnym, czy w prawie pracy.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że przy ocenie możliwości stanowienia prawa o skutkach retroaktywnych, w ramach interwencji ustawodawcy zmierzającej do "poprawienia" niekonstytucyjnej normy prawnej z mocą wsteczną, należy mieć na uwadze aksjologię prawa podatkowego, jako odrębnej i suwerennej gałęzi prawa, w stosunku do której – jak zaznaczono już wyżej – ustanowiono restrykcyjne warunki legislacji podatkowej.

Zauważyć w tym kontekście także należy, że skutkiem wydanych przez TK wyroków z 18 lipca 2013 r. i 29 lipca 2014 r. jest sytuacja, w której – w wyniku zasad wypracowanych w judykaturze sądów administracyjnych – nie ma podstaw prawnych do orzekania w zakresie nieujawnionych źródeł dochodów za lata 1998–2006. Opodatkowanie podatników w podobnym stanie faktycznym na podstawie przepisów obowiązujących od 1 stycznia 2007 r., których niekonstytucyjność także stwierdził TK, prowadziłoby do sytuacji naruszającej art. 32 Konstytucji RP. Należy ponownie podzielić w tym zakresie argumentację WSA w Rzeszowie zawartą w powołanym powyżej wyroku, że - "Sąd nie może przy tym pominąć tej okoliczności, że wprawdzie powołany przez Trybunał Konstytucyjny przepis art. 84 Konstytucji RP wyraża zasadę powszechności opodatkowania – czyli pewnego rodzaju sprawiedliwość podatkową – a więc organy podatkowe powinny mieć możliwość "wymierzania" podatku osobom uchylającym się od wypełniania tego obowiązku /ukrywającym swoje dochody/, to jednak art. 32 ust.1 tejże Konstytucji wyraża zasadę równości wobec prawa: " Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne". Zasadnie zatem wywodzi WSA w Rzeszowie, że - "w orzecznictwie i w literaturze prawniczej przyjmuje się powszechnie (na co wskazuje także Trybunał Konstytucyjny w omawianym wyroku), że równość ta oznacza, iż wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, mają być traktowane równo, według równej miary w ich sytuacji prawnej – a więc jeśli dane podmioty są w takim samym położeniu prawnym i faktycznym, to w stosunku do nich powinny zapaść jednakowe – co do zasady – rozstrzygnięcia. Równość wobec prawa nie jest zasadą bezwzględną ale zróżnicowanie musi być uzasadnione i związane także z poszanowaniem innych wartości konstytucyjnych."

Podkreślenia wymaga także, że naruszenie art. 32 Konstytucji miałoby miejsce nie tylko w odniesieniu do podatników, wobec których podstawą opodatkowania były przepisy obowiązujące w latach 1998-2006 oraz tych, wobec których stosowano przepisy w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2007 r.

W konsekwencji zasadnie wywiódł WSA w Rzeszowie w powołanym powyżej wyroku, że dla zachowania zasady równości i powszechności opodatkowania nie jest dopuszczalna taka sytuacja, w której osoby fizyczne opodatkowane na podstawie niekonstytucyjnego przepisu, ale w brzmieniu obowiązującym kilka lat wcześniej, korzystają z możliwości uwolnienia się od tego podatku, a osoby opodatkowane na podstawie tego samego niekonstytucyjnego przepisu /tylko znowelizowanego/ kilka lat później, takiej możliwości nie mają. Podobnie nie można zaakceptować sytuacji, w której część podatników zostaje poddana opodatkowaniu na podstawie obowiązujących od dnia 1 stycznia 2007 r. przepisów uznanych przez TK za niezgodnie z Konstytucją, podczas gdy pozostali podatnicy odpowiedzialności podatkowej nie poniosą tylko z tego powodu, że organy podatkowe nie zdążą ukończyć, a niekiedy także wszcząć postępowań podatkowych, ze względu na utratę mocy obowiązującej przez niekonstytucyjny przepis. Konstatacji tej nie zmienia nawet świadomość, którą posiada Sąd orzekający w sprawie, że przepis ten – co do zasady - dotyczy podatników niewywiązujących się w pełni z obowiązków podatkowych. Niemniej jednak – jak słusznie zauważył także WSA w Rzeszowie – nie oznacza to, że do całej grupy tych podmiotów nie należy stosować takich samych zasad, jakie obowiązują ogół podatników, a to w tym znaczeniu, że wobec podatników, którzy znaleźliby się w kręgu osób, do których mógłby mieć zastosowanie art. 20 ust. 3 ustawy o PDOF, nie może występować zróżnicowanie prawne.

Kolejnym argumentem przemawiającym za odmową stosowania niezgodnego z Konstytucją przepisu już teraz, mimo odroczenia terminu utraty jego mocy obowiązującej, jest zwrócenie uwagi na skutki prawne, których należałoby oczekiwać w związku z orzeczeniem TK. Skutki te nie mogą być rozpatrywane w aspekcie prospektywnym. Gdyby bowiem przyjąć założenie, że wyrok TK wywołuje skutki wyłącznie od dnia jego ogłoszenia, to w istotny sposób ograniczałoby to znaczenie skargi konstytucyjnej jako instrumentu gwarantującego realizację norm konstytucyjnych w stosunku do jednostki. Jednostka bowiem nigdy nie mogłaby odnieść korzyści z wydanego przez TK wyroku, skoro rozstrzygnięcie organu administracji publicznej już zapadło na podstawie przepisu, którego konstytucyjność jednostka kwestionuje, a wyrok TK – co oczywiste – zapadnie po upływie określonego czasu.

Podobnie przyjęcie, że orzeczenia TK wywołują skutki wyłącznie prospektywne, czyniłoby wątpliwymi z praktycznego punku widzenia wyroki TK dotyczące przepisów już nieobowiązujących. Niemożność wywiedzenia przez jednostkę korzyści z wyroku TK stwierdzającego niezgodność przepisu z Konstytucją RP prowadziłoby podatników do przekonania, że bezprawność legislacyjna państwa nie jest przeszkodą do opodatkowania. Co więcej, mimo stanu niezgodności ustawy podatkowej z Konstytucją istnieje przyzwolenie na określenie i ustalenie zobowiązań podatkowych oraz w konsekwencji na dochodzenie należności podatkowej. Ze stanem takim słusznie nie godziły się sądy administracyjne w orzeczeniach wydanych po wyroku TK z 2013 (SK18/09).

Niezależnie od argumentacji przedstawionej powyżej zwrócić także należy uwagę na fakt, że TK, chcąc stworzyć podstawy do orzekania na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy o PDOF, winien rozważyć wydanie wyroku zakresowego, precyzując w jego sentencji rozumienie normy prawnej wynikającej z tego przepisu. Pogląd tego rodzaju zaprezentowała Sędzia TK Małgorzata Pyziak-Szafnicka w zdaniu odrębnym do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 lipca 2014 r. W takiej sytuacji wykładnia dokonana przez Trybunał w takim orzeczeniu, obowiązującym przecież powszechnie, mogłaby spowodować, że ten przepis będzie mógł być stosowany w zgodzie z normami konstytucyjnymi. Skoro natomiast, mimo wniosku o wydanie wyroku zakresowego złożonego przez reprezentującą NSA sędziego A. Wrzesińską-Nowacką, TK uznał, że niekonstytucyjność przepisu art. 20 ust. 3 ustawy o PDOF przybrała taką formę, która uniemożliwia podjęcie takiego rozstrzygnięcia, to wobec orzeczenia o niezgodności przepisu art. 20 ust. 3 ustawy o PDOF z Konstytucją RP nie można wywodzić, że stanowi on podstawę prawną kształtowania obowiązku podatkowego.

Oddziaływanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego na konkretną sytuację procesową podatnika, który zainicjował już sądową kontrolę zaskarżonego aktu, następuje przede wszystkim poprzez normę zawartą w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a, której stosowanie jest dla sądu administracyjnego obligatoryjne.

Przepis z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowi, że uchylenie przez sąd decyzji możliwe jest w razie stwierdzenia co najmniej jednego z trzech naruszeń prawa: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Analiza powyższej normy prawnej prowadzi do wniosku, że poza przypadkiem wymienionym pod literą b), warunkiem sine qua non uchylenia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że naruszenie prawa, którego dopuścił się organ administracji, miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przypadku opisanym pod literą c) wymaga się ponadto, aby wpływ ten był istotny. Jedynie w razie stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) możliwe jest uchylenie zaskarżonej decyzji niezależnie od tego, czy naruszenie mogło, czy też nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy. W art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., chodzi więc o jakiekolwiek naruszenie przepisu prawa, a jedynym ograniczeniem zastosowania tegoż przepisu jest to czy naruszenie określonej normy daje, czy nie daje podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego. Jak trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny, w kontekście przepisów procesowych zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego, ustawodawca wskazuje, że realizacja zasady praworządności wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP i art. 6 k.p.a. jest wartością wyższą niż przestrzeganie innej zasady ogólnej, wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a., czyli zasady trwałości decyzji administracyjnej. Jeżeli bowiem nie zachodzi podstawa do wznowienia postępowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji mogłoby nastąpić jedynie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub lit. c P.p.s.a. Tak więc istotnym jest, że naruszenie prawa będące podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego powoduje uwzględnienie skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy. Dalej NSA podkreślił, że kontrola działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem w rozumieniu art. 184 Konstytucji RP i art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych obejmuje ocenę zaskarżonego do sądu aktu administracyjnego co do zgodności z przepisami, które mają zastosowanie w danej sprawie administracyjnej. Wydanie aktu administracyjnego, którego podstawę stanowi decyzja lub orzeczenie Sądu, w odniesieniu do których stwierdzono ich niezgodność z prawem, oznacza wydanie aktu z naruszeniem przepisów, a w takim wypadku w odniesieniu do tegoż aktu zachodzą podstawy do stwierdzenia zaistnienia naruszenia prawa w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. Nie można bowiem pojęcia "naruszenia prawa", o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., ograniczać do sytuacji, gdy zachodzi prosta sprzeczność między treścią przepisu a sposobem jego zastosowania przez organ administracji. W postępowaniu administracyjnym przez wydanie decyzji z naruszeniem prawa rozumie się także takie sytuacje, w których organowi administracji nie można postawić zarzutu naruszenia przepisów w chwili wydawania decyzji. Tak więc w razie stwierdzenia przez sąd, że akt kontrolowany narusza prawo, a naruszenie to daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, to zachodzi podstawa do uchylenia takiego aktu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., bowiem dyspozycja tego przepisu ma na celu przede wszystkim ochronę obiektywnego porządku prawnego. NSA jednocześnie uznał, że nie ma podstaw do twierdzenia, iż zakres zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. jest zawężony do tych przyczyn wznowienia postępowania, które są skutkiem naruszenia prawa (por. wyroki NSA: z dnia 10 października 2013 r., I OSK 1573/13, LEX nr 1381658; z dnia 5 października 2011 r., II OSK 1281/10, LEX nr 1151835).

Konieczność obligatoryjnego zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. nie budziła żadnych wątpliwości w orzecznictwie sądów administracyjnych, jako konsekwencja wyroku TK z dnia 18 lipca 2013 r. (SK 18/09). W uzasadnieniu orzeczeń wskazywano m.in., że zasada, wedle której sądy administracyjne dokonują kontroli zaskarżonego aktu na podstawie przepisów obowiązujących w dniu jego wydania nie ma bowiem zastosowania w przypadku derogacji przepisu dokonanej przez orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, co wynika to z dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. b. Jeżeli więc w toku postępowania sądowoadministracyjnego zapadnie wyrok stwierdzający niekonstytucyjność normy, na której oparto decyzję administracyjną, istnieje konieczność uchylenia takiej decyzji (np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 września 2013r., III SA/Wa 1002/12, dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z uwagi na odroczenie mocy obowiązującej przepisu z art. 20 ust. 3 ustawy o PDOF, w analizowanym tu wyroku TK z 29 lipca 2014 r. (P 49/13) rozważyć należy, czy taka okoliczności uzasadnia odmowę zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b). Wątpliwości w tej kwestii mogą wynikać ze stanowiska TK, który w uzasadnieniu wyroku w sprawie P 49/13 stwierdził m.in., że dopuszczalność wznowienia postępowania administracyjnego lub sądowoadministracyjnego wystąpi dopiero po upływie terminu odroczenia, jeżeli ustawodawca wcześniej nie zmieni lub nie uchyli danego przepisu.

W ocenie Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę, mając na uwadze zaprezentowane wyżej rozważania dotyczące braku konstytucyjnych podstaw do legislacyjnej interwencji ustawodawcy z datą wsteczną, w celu "przywrócenia" konstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę wydania zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że z punktu widzenia sytuacji skarżącego, przytoczony wyżej fragment wypowiedzi TK nie może mieć zastosowania. Zdaniem Sądu nie można łączyć kwestii dopuszczalności wznowienia postępowania z zagadnieniem momentu zaistnienia ustawowej podstawy wznowienia postępowania oraz ustaleniem, od kiedy biegnie termin do złożenia skargi o wznowienia postępowania.

Wyjaśnić bowiem należy, że zgodnie z art. 240 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli została wydana na podstawie przepisu, o którego niezgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, ustawą lub ratyfikowaną umową międzynarodową orzekł Trybunał Konstytucyjny. Wznowienie postępowania podatkowego jest instytucją umożliwiającą weryfikację ostatecznych decyzji podatkowych, w przypadku kiedy postępowanie, w którym zapadła już decyzja ostateczna, było dotknięte kwalifikowaną wadą proceduralną bądź wystąpiły szczególne zdarzenia mające wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia. Należy ono - oprócz postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i postępowania w sprawie uchylenia, zmiany decyzji dotkniętej wadami niekwalifikowanymi bądź decyzji prawidłowej - do nadzwyczajnych trybów wzruszania decyzji ostatecznych. Tym samym stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji podatkowej, określonej w art. 128 Ordynacji podatkowej. Wspomniana zasada stwarza gwarancje pewności i realności konkretyzacji praw i obowiązków w sferze prawa podatkowego, a także służy ochronie porządku prawnego. Z tego powodu odstąpienie od zasady trwałości decyzji podatkowej może nastąpić na podstawie wyraźnie określonych przyczyn. Jak podkreślono w orzecznictwie sądów administracyjnych, przesłanka wznowienia wymieniona w art. 240 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej, stanowi realizację obowiązku ustawodawcy określonego w art. 190 ust. 4 Konstytucji. Wznowienie postępowania przewidziane w art. 190 ust. 4 Konstytucji jest szczególną instytucją, stwarzającą możliwość ponownego rozpatrzenia danej sprawy na podstawie zmienionego stanu prawnego, ukształtowanego w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jest to sytuacja wyjątkowa, w której mimo prawidłowo przeprowadzonego postępowania i wydania decyzji na podstawie obowiązującego w chwili orzekania przepisu decyzja okazuje się wadliwa. Podstawa wznowienia postępowania wymieniona w art. 240 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej dotyczy sytuacji, w której przepis stanowiący podstawę wydania decyzji okazał się niekonstytucyjny. Posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem "została wydana na podstawie przepisu" nie pozostawia wątpliwości, że chodzi tu o przepisy stanowiące podstawę prawną decyzji, a więc takie, które kształtowały lub współkształtowały podjęte przez organ podatkowy rozstrzygnięcie (wyrok NSA z dnia 6 maja 2014 r., I FSK 398/13, LEX nr 14806678).

Ponadto zaznaczyć należy, że w uchwale siedmiu sędziów z dnia 28 czerwca 2010 r. (II GPS 1/10, LEX nr 580451) NSA stwierdził m.in., że wznowienie postępowania przewidziane w art. 190 ust. 4 Konstytucji jest szczególną instytucją, określaną w doktrynie prawnej pojęciem uzdrowienia (sanacji) postępowania (sądowego, administracyjnego) opartego na niekonstytucyjnym akcie normatywnym. NSA odwołał się w tej uchwale do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, w którym Trybunał podkreślał, że regulacja ta stwarza możliwość ponownego rozpatrzenia danej sprawy na podstawie zmienionego stanu prawnego, ukształtowanego w następstwie orzeczenia Trybunału. Możliwość taka jest ujęta jako podmiotowe, konstytucyjne prawo uprawnionego. NSA podkreślił nadto, że publiczne prawo podmiotowe wynikające z art. 190 ust. 4 Konstytucji jest ściśle powiązane z gwarancjami wynikającymi z konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji), a w orzecznictwie Trybunału ugruntowało się stanowisko, że możliwość skutecznego (efektywnego) wznowienia postępowania, z uwagi na "derogację trybunalską", stanowi komponent prawa do sądu, zwłaszcza w aspekcie możliwości wszczęcia procedury sanacyjnej i jej rzetelnego ukształtowania. Celem ustawowej procedury, realizującej normę art. 190 ust. 4 Konstytucji, musi być więc realne zagwarantowanie skutku w postaci uprawnienia do ponownego rozstrzygnięcia sprawy w nowym stanie prawnym, ustalonym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego. Swoboda ustawodawcy ukształtowania implementujących to uprawnienie przepisów jest w tym wypadku zawężona, a jej granice wyznacza okoliczność, że "wzruszalność" aktów stosowania prawa została przesądzona już na gruncie samej Konstytucji.

W ocenie Sądu, z punktu widzenia treści powołanego art. 240 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej, wskazana w tym przepisie przesłanka (podstawa) wznowienia postępowania powstaje z chwilą ogłoszenia wyroku (wydania orzeczenia) przez Trybunał Konstytucyjny. Skoro istnieje ustawowa podstawa wznowienia, to możliwość wszczęcia postępowania wznowieniowego – co do zasady - jest możliwa i prawnie dopuszczalna, z tym tylko zastrzeżeniem, że z uwagi na przepis z art. 241 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej, bieg terminu do wniesienia skargi rozpoczyna się w terminie miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia TK. Z punktu widzenia przesłanek warunkujących obligatoryjne zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, nie jest przesłanką wyłączającą stosowanie tego przepisu fakt odroczenia wejścia w życie zakwestionowanego przez Trybunał przepisu, jeżeli skutki i powody tego odroczenia (postulowana zmiana, poprawienie przepisów w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej) nie mogą dotyczyć sytuacji prawnej podatnika. Z powyższego wynika, że podatnik nie może zostać pozbawiony możliwości wniesienia skargi o wznowienie postępowania podatkowego po upływie 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw.

W ocenie Sądu nie ma zatem uzasadnionych podstaw, aby stosowanie przepisu z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. warunkować upływem tego terminu. Takie założenie podważałoby także racjonalność i cel dokonania merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji przez sąd pierwszej instancji (opartej na stosowaniu niekonstytucyjnego przepisu przy uwzględnieniu zastrzeżeń i wskazówek Trybunału), skoro po upływie tego terminu, sąd drugiej instancji miałby podstawy do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 a P.p.s.a. (np. wyroki NSA: z dnia 19 listopada 2013 r., II FSK 224/13; z dnia 21 listopada 2013 r., II FSK 2734/13, dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Już sam fakt uznania przez TK przepisu za niezgodny z Konstytucją, który był podstawą prawną rozstrzygnięć organów podatkowych, zwalnia z oceny zasadności pozostałych zarzutów przedstawionych w skardze. Jak stwierdził NSA, niekonstytucyjność przepisu tworzącego umocowanie do wydania decyzji w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów jest bowiem okolicznością, która przesądza o wadliwości (niezgodności z prawem) podjętego rozstrzygnięcia. Decydująca jest bowiem okoliczność, że stan niekonstytucyjności istniał w czasie podjęcia rozstrzygnięcia przez organy podatkowe (tak NSA w wyroku z dnia 14 listopada 2013 r., II FSK 2976/11, LEX nr 1441255; wyrok NSA z dnia 8 listopada 2013 r., II FSK 2626/12, LEX nr 1441253).

W wyroku z dnia 9 października 2013 r. (II FSK 2497/13, LEX nr 1441258) NSA stwierdził ponadto, że decyzja wydana na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją obarczona jest poważną wadą i godzi w prawa podatnika. W interesie praworządności leży zatem jak najszybsze zlikwidowanie konsekwencji prawnych, które powstały w związku z zastosowaniem niekonstytucyjnego przepisu, co zwykle realizowane jest poprzez wyeliminowanie z obrotu prawnego obarczonych taką wadą decyzji. Wada ta jest na tyle istotna, iż stanowi samoistną i wystarczającą podstawę do podjęcia takiego rozstrzygnięcia, a w takiej sytuacji wszelkie inne możliwe i zarzucane naruszenia prawa materialnego, czy procesowego, siłą rzeczy stają się drugorzędne (wtórne) i nie zawsze zachodzić będzie potrzeba ich oceniania na danym etapie sprawy.

Powyższą ocenę prawną uwzględnią organy podatkowe przy respektowaniu zasady związania, wynikającej z art. 153 P.p.s.a. Obalenie domniemania konstytucyjności przepisu będącego podstawą prawną rozstrzygnięć organów podatkowych wyklucza kontynuowanie dotychczasowego postępowania (na co wskazywał TK, jako konsekwencję kontroli konstytucyjnej dokonanej w sprawie SK 18/09).

Wobec powyższego Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. b w związku z art. 135 P.p.s.a. O wykonalności wyroku orzeczono na podstawie art. 152, a o kosztach - na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 w/w ustawy.