Wyrok NSA oz. w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 65/01
NSA oz. w Lublinie
Data orzeczenia: 2001-11-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Powołane przepisy: article: art. 30
journal: Dz.U. 1995 nr 74 poz. 368
law: Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
Teza: Stanowisko reprezentowane przez organy celne w sposób ewidentny narusza przepis art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ a w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaznacza się jednolity pogląd o bezwzględnym w zasadzie, obowiązku respektowania poglądu prawnego wyrażonego w orzeczeniu Sądu zarówno przez organ jak i przez sąd.

TEZY

Stanowisko reprezentowane przez organy celne w sposób ewidentny narusza przepis art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ a w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaznacza się jednolity pogląd o bezwzględnym w zasadzie, obowiązku respektowania poglądu prawnego wyrażonego w orzeczeniu Sądu zarówno przez organ jak i przez sąd.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Wielofunkcyjnego "H." Spółka z o.o. w G. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 18 grudnia 2000 r. (...) w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji zawartej w zgłoszeniu celnym (...) z 12 listopada 1991 r. - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w B.-P. (...) z dnia 23 sierpnia 2000 r.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 18 grudnia 2000 r. Prezes Głównego Urzędu Ceł w W. po rozpatrzeniu odwołania "H." Spółka z o.o. - Przedsiębiorstwo Wielofunkcyjne w G. na decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w B.-P. z dnia 23 sierpnia 2000 r. (...) odmawiającą uchylenia decyzji zawartej w zgłoszeniu celnym (...) z dnia 12 listopada 1991 r. na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26 ze zm./ oraz art. 23 ust. 1, art. 25 ust. 1 i art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podał, że Dyrektor Urzędu Celnego w T. w dniu 6 września 1995 r. wznowił postępowanie celne w sprawie zakończonej decyzją ostateczną zawartą w zgłoszeniu celnym (...) z dnia 12 listopada 1991 r. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego co do przyczyny wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia sprawy Dyrektor Urzędu Celnego decyzją (...) z dnia 10 października 1995 r. odmówił uchylenia ww. decyzji a Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzję z dnia 30 października 1995 r. utrzymał ją w mocy. Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie po rozpatrzeniu skargi wyrokiem z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie I SA/Lu 483/96 uchylił obie te decyzje.

Nie zgadzając się z tym wyrokiem NSA oraz w 27 innych o tym samym stanie faktycznym i prawnym Prezes GUC zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości o wniesienie rewizji nadzwyczajnych w tych sprawach.

Rewizje wniesione zostały tylko w 14 sprawach z uwagi na uchybienie terminu, a uchybienie terminu dotyczyło także sprawy przedmiotowej. Dyrektor Urzędu Celnego w T. kolejną decyzją z dnia 10 maja 1997 r. (...) umorzył wznowione postępowanie celne z uwagi na upływ dwuletniego terminu określonego w art. 83 ust. 1 prawo celne, a Prezes GUS decyzją z dnia 16 września 1997 r. utrzymał ją w mocy. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie wyrokiem z dnia 3 grudnia 1999 r. w sprawie I SA/Lu 1088/97 uchylił obie powyższe decyzje.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania Dyrektor Urzędu Celnego w B.-P. decyzją z dnia 23 sierpnia 2000 r. (...) odmówił uchylenia decyzji o wymiarze cła zawartej w zgłoszeniu celnym z dnia 12 listopada 1991 r. Stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji spotkało się z aprobatą Prezesa GUC Organy te uznały, że zmiana lub uchylenie decyzji ostatecznej ma charakter wyjątkowy, a przepisy dotyczące ich uchylenia powinny być interpretowane ścieśniające. Dotyczy to art. 145 Kpa, który zawiera wyczerpujące wyliczenie przesłanek koniecznych do wznowienia postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który decyzję wydał.

Protokół badania dokumentów i ewidencji sporządzony w czasie kontroli UKS przeprowadzonej w okresie 18 listopada - 27 listopada 1992 r. oraz wyroki NSA OZ w Lublinie SA/Lu 1403/94 oraz SA/Lu 574/93 nie stanowią nowych okoliczności w rozumieniu art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa bowiem nie tylko nie były one znane organowi ale nie istniały w dacie wydawania decyzji.

Dokonana przez organ celny w dniu 12 listopada 1991 r. odprawa celna oleju napędowego sprowadzonego z B. odbyła się zgodnie z wnioskiem strony, a jego cena w dniu odprawy była zgodna z kontraktem z dnia 24 października 1991 r. zawartym z kontrahentem białoruskim i wynosiła 185 USD/t. Domagając się wznowienia postępowania i uchylenia decyzji zawartej w zgłoszeniu celnym strona, żąda wydania nowej decyzji korygującej wartość celną oleju napędowego poprzez przyjęcie ceny 132,08 USD/t obliczonej jako iloraz kosztów nabycia towaru ustalonych przez Urząd Kontroli Skarbowej.

Stanowisko to nie zasługiwało na uwzględnienie. Pozostaje w sprzeczności z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1997 r. w sprawie III RN 49/97 wydanym w tożsamej sprawie, w którym stwierdził on, że przepisy art. 23 ust. 1 i 25 ust. 1 i następnych prawa celnego "dotyczą także towarów zgłaszanych do oclenia w związku z realizacją umów barterowych i to niezależnie od czasu trwania takiej umowy oraz niezależnie od ostatecznie ustalonych wartości wzajemnych dostaw pomiędzy jej partnerami. Odmienne są natomiast zasady ustalania zobowiązania podatkowego w postępowaniu podatkowym. Oznacza to, że w wypadku tzw. umów barterowych ostateczne rozliczenie kosztów poniesionych przy realizacji takiej umowy, a w konsekwencji także wynikająca z tego rozliczenia wycena dostarczonych towarów, nie musi pokrywać się z wyceną wartości tego samego towaru dokonaną dla celów odprawy celnej. Również ustalenia dokonywane dla celów postępowania podatkowego, w tym także dotyczące wartości towarów, nie muszą pokrywać się z ustaleniami dokonanymi w postępowaniu celnym, bowiem w obu tych postępowaniach wycena taka dokonywana jest wedle innych zasad, w innym czasie i dla innych celów. Nie można zatem uznać za nowy dowód w rozumieniu art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa protokołu UKS.

Przeszkodą do ponownego orzekania o wymiarze cła pozostaje także przepis art. 83 ust. 1 prawa celnego zawierający nakaz orzekania o wymiarze cła po upływie 2 lat od powstania obowiązku uiszczenia opłat celnych. Jest to termin prawa materialnego mający pierwszeństwo przed terminami procesowymi. W kwestii tej wypowiedział się także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 października 1997 r. - III RN 49/97 po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej od wyroku NSA OZ w Lublinie z dnia 17 stycznia 1997 r. w sprawie I SA/Lu 495/96.

Na tę decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyło Przedsiębiorstwo Wielofunkcyjne "H." Spółka z o.o. w G. wnosząc o jej uchylenie lub stwierdzenie nieważności i zarzucając naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania.

Prezes Głównego Urzędu Ceł w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Bezspornym w sprawie pozostaje fakt, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 grudnia 1999 r. - I SA/Lu 1088/97 uchylając zaskarżone wówczas decyzje wyraził pogląd prawny dotyczący:

a/ istnienia przesłanek z art. 145 par. pkt 5 Kpa do wznowienia postępowania;

b/ braku podstaw do przyjęcia uchybienia terminu określonego wart. 148 par. 1 Kpa;

c/ braku podstaw do przyjęcia przedawnienia z art. 83 ust. 1 prawa celnego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organy celne wydały kolejne decyzje, które po złożeniu na nie skargi przez strony były przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie I SA/Lu 1088/97. Sąd ten wyrokiem z dnia 3 grudnia 1999 r. - uchylił zaskarżone decyzje powołując się na naruszenie art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.

W zaskarżonej obecnie decyzji Prezes Głównego Urzędu Ceł nie uwzględniając odwołania Przedsiębiorstwa Wielofunkcyjnego "H." Spółka z o.o. w G. stwierdził, że brak jest przesłanek z art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa do uchylenia dotychczasowej decyzji o wymiarze cła zawartej w zgłoszeniu celnym (...) z dnia 17 listopada 1991 r.; strona uchybiła terminowi z art. 148 par. 1 Kpa; nastąpiło przedawnienie z art. 83 ust. 1 prawa celnego.

Uzasadniając swoje stanowisko w zakresie braku przesłanek z art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa powołał się na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w innych sprawach tożsamych pod względem faktycznym i prawnym /III RN 49/97, III RN 66-69/97, III RN 71-73/97, III RN 77-85/97/. Podobnie w zakresie przedawnienia z art. 83 par. 1 prawa celnego powołał się na stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 października 1997 r. w sprawie III RN 49/97. Podtrzymał swoje wcześniejsze argumenty dotyczące uchybienia przez stronę terminu z art. 148 par. 1 Kpa.

Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym podniósł szczególny charakter przedmiotowej sprawy, która jest jedną z 28 spraw Spółki "H." W połowie tych spraw stanowisko swoje wyraził Sąd Najwyższy uwzględniając rewizje nadzwyczajne. Orzeczenia te należało traktować jako obowiązującą wykładnię we wszystkich sprawach, a więc także niniejszej. Niezastosowanie się organów celnych do oceny prawnej zawartej w wyroku NSA wynika z ww. obiektywnych przyczyn i zmiany stanu prawnego rozumianego szeroko, również w kontekście wiążącej wykładni obowiązujących przepisów prawnych.

Należy w tym miejscu podkreślić z całą stanowczością, że stanowisko reprezentowane przez organy celne w sposób ewidentny narusza przepis art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym a w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaznacza się jednolity pogląd o bezwzględnym w zasadzie, obowiązku respektowania poglądu prawnego wyrażonego w orzeczeniu Sądu zarówno przez organ jak i przez sąd.

Przykładowo można przytoczyć w tym miejscu:

I. tezę orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 4 kwietnia 1996 r. w sprawie II SA 11/96 /nie publ./: "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego rozstrzygnięcie było przedmiotem zaskarżenia. Niezastosowanie się przez organ orzekający przy ponownym wydaniu decyzji w sprawie, która była rozpatrzona przez sąd administracyjny, do oceny prawnej wyrażonej w wyroku tego sądu, narusza dyrektywy art. 30 ustawy o NSA i skutkują uchyleniem decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku ciążący na organie orzekającym, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego lub też po wzruszeniu wyroku w drodze rewizji nadzwyczajnej";

II. wyrok z dnia 17 września 1997 r. SA/Rz 600/97 /nie publ./, w którym Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że odmienna ocena analogicznej sytuacji prawnej wyrażonej w innych orzeczeniach, czy prezentowana w poglądach doktryny nie ma znaczenia dla rozpoznania tej sprawy, do czasu uchylenia wyroku zawierającego kwestionowaną ocenę w trybie prawem przewidzianym;

III. wyrok z dnia 14 stycznia 2000 r. V SA 852/99 /nie publ./, w którym Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że w sytuacji gdy Sąd w wyroku wypowiedział ocenę prawną, to w tej sprawie wiąże ona nie tylko organ ale i sąd. Okoliczność, że organ nie podziela tego poglądu nie ma znaczenia, jeżeli organ w drodze rewizji nadzwyczajnej nie zakwestionował tej oceny. Nie ma również znaczenia w świetle art. 30 ustawy o NSA, że w innej sprawie Sąd Najwyższy zawarł inną ocenę prawną;

IV. wyrok z dnia 27 kwietnia 2000 r. SA/Bk 1480/99 /nie publ./, w którym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże zarówno Sąd jak i organ którego działanie było przedmiotem zaskarżenia;

V. zbliżony pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 lutego 1998 r. w sprawie III RN 130/97 /OSNAPU 1999 nr 1 poz. 2/;

VI. w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia 1997 r. III ZP 13/96 /OSNAPU 1997 nr 24 poz. 482/ - Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że kasacyjne orzeczenie sądu administracyjnego zawierające wiążącą ocenę prawną /art. 30 ustawy o NSA/ nie może być zaskarżane rewizją nadzwyczaj na wniesioną po upływie przewidzianego prawem terminu;

VII. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2000 r. w sprawie III RN 140/00 /OSNAPU 2000 r. nr 24 poz. 883/, w którym stwierdzono, że organ administracyjny, którego decyzję uchylono jest związany z mocy art. 30 ustawy o NSA oceną prawną wyrażoną w wyroku.

Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela powyższe poglądy. Nie ulega zatem wątpliwości, że organy celne obu instancji nie zastosowały się już po raz drugi do oceny prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 1997 r. wydanego w sprawie I SA/Lu 483/96. Nie do zaakceptowania jest bowiem pogląd Prezesa Głównego Urzędu Ceł, że po wydaniu ww. wyroku nastąpiła zmiana stanu prawnego rozumianego szeroko, również w kontekście wiążącej wykładni obowiązujących przepisów prawnych.

Stanowisko organów podatkowych narusza więc przepis art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, co skutkuje uchyleniem decyzji obu instancji.

Z tych wszystkich względów oraz na podstawie art. 22 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym należało orzec jak w sentencji.

Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia art. 55 ust. 1 ww. ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.