Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1364/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie skierowania i umieszczenia w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania E. S., decyzją z [...] maja 2018 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lipca 2017 r. nr [...] uchylającą decyzję tego organu z [...] czerwca 2011 r. nr [...] w sprawie skierowania E. S. do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych i umieszczenia w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Decyzją z [...] czerwca 2011 r. Prezydent [...] skierował E. S. do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych i orzekł o umieszczeniu go w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że po zapoznaniu się z opinią lekarza oraz z aktualnym stanem zdrowia E. S. uznał, iż zainteresowany kwalifikuje się do umieszczenia w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych.

[...] kwietnia 2017 r. Prezydent [...] z urzędu wszczął postępowanie o uchylenie decyzji o skierowaniu i umieszczeniu E. S. w domu pomocy społecznej, w toku którego ustalono, że obecnie sprawność i samodzielność ww. nie uzasadnia potrzeby dalszego pobytu w placówce całodobowej opieki oraz, że E. S. jest zdolny do samodzielnego funkcjonowania w środowisku. Nadto organ I instancji podniósł, że podczas pobytu w Domu Pomocy Społecznej w [...] przy ul. [...], E. S. nie korzystał z proponowanych przez placówkę form terapii zajęciowej, a swoją aktywność wykorzystywał do świadczenia usług/wsparcia innym mieszkańcom.

Odnosząc powyższe ustalenia do art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej określającego warunki umieszczenia w domu pomocy społecznej oraz art. 106 ust. 5 tej ustawy obligującego do zmiany lub uchylenia decyzji na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku m.in. zmiany sytuacji osobistej strony Prezydent [...] stwierdził, że sytuacja E. S. nie uzasadnia jego dalszego pobytu w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych. Organ podkreślił również, że fakt pozostawania w stanie bezdomności nie może stanowić podstawy do dalszego korzystania z pomocy społecznej w formie domu pomocy społecznej, skoro E. S. posiada realną możliwość powrotu do środowiska, przy wsparciu właściwego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz innych instytucji.

Z uwagi na powyższe Prezydent [...] decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] uchylił w całości decyzję Prezydenta [...] z [...] czerwca 2011 r. nr [...] w sprawie skierowania E. S. do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych oraz umieszczenia go w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w [...].

Odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożył E. S., zarzucając organowi powierzchowne ustalenie stanu faktycznego. Wskazał, że organ I instancji błędnie przyjął, iż pomimo jego niepełnosprawności i złego stanu zdrowia jest osobą zdolną do samodzielnego funkcjonowania i nie wymaga dalszego pobytu w placówce całodobowej opieki. Podniósł, iż organ pominął opinię lekarza, który zajmował się skarżącym od pięciu lat, opierając się na opinii lekarza, który go nigdy nie badał w ośrodku. Podniósł również, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu I instancji, że nie brał udziału w życiu kulturalnym i sportowym Domu Pomocy Społecznej. Wskazał, że wielokrotnie reprezentował [...] w przeglądach artystycznych. Podniósł, że z uwagi na swój stan zdrowia, cukrzycę i migotanie przedsionków, nie powinien zamieszkiwać samotnie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w toku postępowania odwoławczego podniosło, że z akt sprawy, m. in. z zaświadczenia lekarskiego z [...] marca 2011 r. wynika, że E. S., z uwagi na niedowład połowiczny lewostronny, stan po udarze krwotocznym mózgu, nadciśnienie tętnicze oraz cukrzycę typu II insulinozależną, wymagał skierowania do domu pomocy społecznej i całodobowej opieki. Skarżący w momencie kierowania do placówki poruszał się z trudem, wspomagając się osobami trzecimi, bądź opierając o meble i inne sprzęty domowe. Organ wskazał, że w chwili ubiegania się o umieszczenie w domu pomocy społecznej E. S. zamieszkiwał z synem i jego rodziną prowadząc odrębne gospodarstwo domowe w mieszkaniu przy ul. [...] w [...]. Z uwagi na usytuowanie mieszkania na II piętrze nie korzystał z wózka inwalidzkiego (bariery architektoniczne).

Kolegium podniosło, że w chwili obecnej nastąpiła zmiana sytuacji osobistej strony. W wyniku zgromadzonego materiału Kolegium ustaliło, że skarżący pomimo rozpoznania cukrzycy insulinozależnej, nadciśnienia i zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa jest osobą zdolną do samodzielnej egzystencji, nie wymagającą pomocy osób drugich w czynnościach codziennych, jak również samodzielnie realizuje potrzeby związane z leczeniem. Ponadto organ wskazał, że skarżący nie korzystał z zabiegów rehabilitacyjnych i terapii zajęciowej prowadzonej w domu pomocy społecznej, a swoją aktywność wykorzystuje do świadczenia usług/wsparcia innym mieszkańcom placówki, co pozwala przyjąć, że zmieniła się sytuacja osobista ww. w sposób uzasadniający uchylenie decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej. Organ odwoławczy podkreślił, że z opinii lekarskiej z [...] marca 2017 r. wynika, że E. S. jest osobą całkowicie samodzielną, nie wymagającą codziennej kontroli personelu pomocniczego domu pomocy społecznej.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] przedstawionej wyżej oceny nie zmienia przedstawiona przez skarżącego dokumentacja medyczna, bowiem wynika z niej, że E. S. jest osobą samodzielnie poruszającą się, co również potwierdza pobyt skarżącego w sanatorium.

Organ odwoławczy podkreślił jednocześnie, że bezdomność nie jest wskazaniem do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Problemy te muszą być rozwiązywane w inny sposób, oczywiście przy należytym wsparciu ośrodka pomocy społecznej. Dom pomocy społecznej ma bowiem z istoty swojej pełnić całodobową funkcję opiekuńczą nad osobami niesprawnymi i niezdolnymi do samodzielnej egzystencji. Nie jest i nie może zatem pełnić funkcji lokalu zastępczego. Byłoby to niezgodne z przeznaczeniem placówki, ale też nieuzasadnione społecznie.

Nie zostało zatem przesądzone przed właściwymi organami, w sposób nie budzący wątpliwości, że sytuacja zdrowotna skarżącego uległa poprawie. Ustalenia te są dla organu pomocy społecznej wiążące i E. S. nie może być obecnie uznany za osobę wymagającą całodobowej opieki. Skoro zatem sytuacja osobista (zdrowotna) skarżącego uległa zmianie, to zasadnym jest zmiana decyzji w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej i odmowa przyznania prawa do tego świadczenia.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] maja 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł E. S. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1) art. 106 ust. 5 w zw. z art. 54 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą" poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do uchylenia decyzji Prezydenta [...] z [...] czerwca 2011 r. na niekorzyść strony, bez jej zgody, z uwagi na zmianę sytuacji osobistej strony, tj. przyjęcie, iż względem skarżącego ustała przesłanka determinująca prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej w postaci wymogu całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, braku możliwości samodzielnego funkcjonowania w codziennym życiu z jednoczesnym brakiem możliwości zapewnienia niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, 2) art. 7 w zw. z art. 77 kpa poprzez ich niezastosowanie i pominięcie dokonania czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz prawidłowego załatwienia sprawy, niedostateczne zebranie i niewyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego, skutkujące wydaniem decyzji niezgodnej z zasadą prawdy obiektywnej i naruszającej żywotne interesy strony poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, uchylającej wydaną pierwotnie decyzję Prezydenta [...] z [...] czerwca 2011 r. w sytuacji, gdy nie odpadła przesłanka do umieszczenia strony w domu pomocy społecznej. W obszernym uzasadnieniu skarżący podniósł, iż w dalszym ciągu pozostaje osobą niemogącą samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu oraz wymaga całodobowej opieki zarówno z powodu wieku, choroby, jak i niepełnosprawności. Skarżący podkreślił, że przyjęte przez organy obu instancji stanowisko jest błędne i w sposób rażący kwestionuje wydane skarżącemu orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazał nadto, iż w toku postępowania odwoławczego stan zdrowia skarżącego, z uwagi na przebyty kolejny udar i związaną z tym hospitalizację w Wojskowym Instytucie Medycznym na oddziale neurologii od [...] kwietnia 2018 r. do [...] maja 2018 r. uległ nagłemu i drastycznemu pogorszeniu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podtrzymało w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Rację ma Prezydent [...], że zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku m. in. zmiany sytuacji osobistej strony.

Trzeba jednak mieć na uwadze to, że powodem skierowania i umieszczenia E. S. (wówczas osoby w wieku [...] lat) w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w [...] był tylko i wyłącznie stan zdrowia skarżącego.

Z akt sprawy wynika bowiem, że na potrzeby sprawy zakończonej decyzją z [...] czerwca 2011 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, uzyskano opinię pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej [...], dotyczącą stopnia sprawności E. S., zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia osoby ubiegającej się o skierowanie do domu pomocy społecznej.

Z wywiadu środowiskowego i opinii pracownika DPS wynika, że E. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe (brak tego orzeczenia w aktach sprawy). Dokumentacja ta wskazuje, że E. S. przebył udar krwotoczny prawej półkuli mózgu (w 2008 r.), ma niedowład lewostronny, cukrzycę typu II (przyjmuje insulinę 2 razy dziennie), niewydolność serca, nadciśnienie tętnicze, żylaki podudzi, naderwane przyczepy mięśniowe i więzadła obręczy barkowej. Ma problemy z poruszaniem się, wyjściem z mieszkania i prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego. Jego stan zdrowia gwałtownie pogorszył się, ma zaburzenia widzenia, porusza się przy pomocy mebli i osób trzecich. Pracownik DPS-u stwierdził, że doraźna pomoc Ośrodka (usługi opiekuńcze, pomoc w formie obiadów) jest niewystarczająca.

Z zaświadczenia lekarskiego z [...] kwietnia 2011 r. wynika, że lekarz wydający ten dokument miał wgląd do pełnej dokumentacji, dotyczącej stanu zdrowia skarżącego. Lekarz stwierdził, że E. S. jest osobą przewlekle chorą, nie wymaga leczenia szpitalnego, rozpoznał jego choroby zasadnicze (niedowład połowiczny lewostronny, stan po udarze krwotocznym mózgu, nadciśnienie tętnicze) i współistniejące (cukrzyca typu II). Określił, że skarżący wymaga ze względu na stan zdrowia całodobowej opieki na stałe, w tym leczenia, badań i porad lekarskich. Lekarz (specjalista medycyny rodzinnej i lekarz chorób wewnętrznych) uznał, że E. S. ze względu na stan zdrowia wymaga skierowania do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych i że nie wymaga wzmożonej opieki medycznej w zakładzie opiekuńczo – leczniczym.

Tymczasem w niniejszej sprawie stan zdrowia skarżącego został oceniony na podstawie zaświadczenia lekarskiego z [...] marca 2017 r. wystawionego przez lekarza specjalistę medycyny rodzinnej. Z zaświadczenia tego wynika, że rozpoznanie lekarskie w zakresie stanu zdrowia E. S. ma inny zakres. Lekarz stwierdził u skarżącego cukrzycę insulinozależną i samoistne nadciśnienie, a dodatkowo zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Lekarz stwierdził, że pacjent jest samodzielny, sam przyjmuje leki i wykonuje iniekcje z insuliny, nie wymaga codziennej kontroli personelu DPS –u.

Zdaniem Sądu przeprowadzona w postępowaniu o uchylenie decyzji z [...] czerwca 2011 r. ocena stanu zdrowia jedynie na podstawie zaświadczenia lekarskiego z [...] marca 2017 r. była niewystarczająca do wydania decyzji uchylającej wskazaną wyżej decyzję o skierowaniu i umieszczeniu E. S. w DPS przy ul. [...] w [...].

Z zaświadczenia tego nie wynika, czy lekarz opiniujący badał osobiście pacjenta (E. S. w odwołaniu oświadczył, że lekarz ten nigdy go nie badał), czy miał wgląd do pełnej dokumentacji medycznej dotyczącej skarżącego. Lekarz wypowiadający się o samodzielności skarżącego nie odniósł się m.in. do tego, na ile stan zdrowia E. S., tj. osoby w zaawansowanym wieku, po stwierdzonym wcześniej udarze krwotocznym mózgu i niedowładzie połowicznym lewostronnym, zmianach i zwyrodnieniu lewego stawu barkowego i innych stwierdzonych schorzeniach powoduje "odpadnięcie" przesłanek ustawowych, które warunkowały uprzednie skierowanie go do domu pomocy społecznej.

Z akt sądowych (kopii karty informacyjnej leczenia szpitalnego z [...] maja 2018 r.) wynika, że stan zdrowia E. S. pogorszył się. Skarżący zgłosił się do szpitala z powodu odrętwienia lewej połowy twarzy i osłabienia siły mięśniowej lewych kończyn, kłującego bólu w lewej połowie klatki piersiowej, niespecyficznych dolegliwości bólowych brzucha. W szpitalu przebywał w okresie od [...] kwietnia 2018 r. do [...] maja 2018 r. W karcie informacyjnej z badania szpitalnego pojawiły się takie stwierdzenia jak: utrwalone migotanie przedsionków, przewlekła choroba nerek, zaburzenia chodu, zawroty głowy, czynność serca niemiarowa, obustronne obrzęki podudzi, bolesność i ucieplenie łydki lewej, dyskretny ośrodkowy niedowład n. VII po lewej, niedowład lewych kończyn, niedoczulica lewych kończyn i lewego policzka.

Z powyższego wynika, że na potrzeby sprawy E. S. należy uzyskać opinię biegłego lekarza w przedmiocie jego stanu zdrowia, aby w sposób dokładny i wszechstronny wyjaśnić i ocenić, czy stan zdrowia skarżącego (w tym w odniesieniu do jego wieku, chorób, stopnia i charakteru niepełnosprawności) jest tego rodzaju, że nie wymaga on całodobowej opieki i może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu. Cel wydania opinii i jej przedmiot musi odnosić się do przesłanek decydujących o skierowaniu osoby do domu pomocy społecznej. Z opinii tej musi wynikać, czy skarżący był badany osobiście, jaka dokumentacja medyczna była podstawą wydanej opinii. Z opinii musi wynikać jakie przesłanki świadczą o braku potrzeby korzystania przez skarżącego z formy pomocy wymienionej w art. 54 ust. 1 ustawy. Opinia musi być należycie uzasadniona, aby organ mógł ocenić wartość dowodową tejże opinii. Skarżący przed wydaniem decyzji musi mieć zapewnione prawo do zapoznania się z tą opinią i możliwość zgłoszenia swych uwag, czy zastrzeżeń.

W niniejszej sprawie brak przekonywującego i wiarygodnego dowodu obrazującego stan zdrowia E. S. Tego rodzaju dowód nie może być zastąpiony ustaleniami pracowników pomocy społecznej, ponieważ ocena stanu zdrowia leży w gestii osób posiadających wiedzę specjalną (lekarzy).

Dla oceny stanu zdrowia skarżącego nie jest wystarczające to, że skarżący manifestuje swą niezależność i samodzielność. W tym zakresie przesądzającego znaczenia nie ma to, czy skarżący stosuje się do zasad panujących w placówce, w której przebywa, czy też to, jak wygląda jego współpraca z pracownikami placówki oraz postępowanie w stosunku do innych pensjonariuszy placówki.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że w niniejszej sprawie przedwczesne było wydanie decyzji w oparciu o art. 106 ust. 5 ustawy. Sprawa o uchylenie decyzji z [...] czerwca 2011 r. nie została bowiem wszechstronnie i dokładnie wyjaśniona w zakresie zmiany sytuacji osobistej (zdrowotnej) E. S. w stosunku do tej jaka była miarodajna dla wydania decyzji o skierowaniu skarżącego do domu pomocy społecznej i umieszczenia go w tego rodzaju placówce określonego typu.

Wobec tego Sąd uznał, że Prezydent [...] wydał decyzję z [...] lipca 2017 r. z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 106 ust. 5 ustawy. Skoro Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy wskazaną wyżej decyzję organu I instancji, to i decyzja organu odwoławczego została wydana z istotnym i mogącym mieć wpływ na wynik sprawy naruszeniem wskazanych wyżej przepisów, a dodatkowo art. 138 § 1 pkt 1 kpa.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent [...] przeprowadzi dowód z opinii biegłego na okoliczność oceny stanu zdrowia E. S. celem wyjaśnienia istnienia podstaw do dalszego przebywania skarżącego w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...]. W zależności od okoliczności sprawy organ I instancji podejmie w sprawie dalsze czynności lub wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.