Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1884/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia del. WSA Stefan Kowalczyk Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 28 października 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 15 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SA/Op 1/14 w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. wyrokiem z 15 kwietnia 2014 r. (sygn. akt II SA/Op 1/14), w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z [...] października 2013 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z [...] sierpnia 2013 r., nr [...], uchylającą decyzję tego organu z [...] listopada 2012 r., nr [...], w sprawie przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na rok 2012 oraz odmawiającą przyznania jednolitej płatności obszarowej i uzupełniającej płatności obszarowej, a także nakładającą na stronę sankcję finansową – uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości oraz zasądził od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. na rzecz skarżącego koszty postępowania.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

J. G. [...] maja 2012 r. zwrócił się do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. (dalej: Kierownik Biura ARiMR) o przyznanie jednolitej płatności obszarowej (JPO) i uzupełniającej płatności podstawowej (UPO) na rok 2012. W sekcji VII "Oświadczenie o powierzchni działek ewidencyjnych" wniosku o przyznanie płatności zadeklarował 13 działek ewidencyjnych, wchodzących w skład jego gruntów rolnych (kolumna 10 sekcja VII wniosku). W sekcji VIII "Oświadczenie o sposobie wykorzystywania działek rolnych" wskazał: do płatności JPO grunty o powierzchni 20,19 ha, a do płatności UPO grunty rolne o powierzchni 19,94 ha. Wśród deklarowanych gruntów znajdowały się działki ewidencyjne o numerach: [...].

Kierownik Biura ARiMR decyzją z [...] listopada 2012 r., nr [...], przyznał pomoc finansową w łącznej kwocie 19.003,58 zł, w tym z tytułu JPO kwotę 14.780,29 zł oraz z tytułu UPO kwotę 4.223,29 zł.

Następnie w trakcie weryfikacji zobowiązań długoterminowych dla złożonego przez Ł. G., syna J. G., wniosku o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", organ ujawnił nieprawidłowości dotyczące działek o numerach: [...], o czym poinformował Ł. G., w piśmie z [...] marca 2013 r., wzywając go jednocześnie do złożenia stosownych wyjaśnień. Ustalono, że [...] sierpnia 2011 r. Ł. G. zwracając się do Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. (dalej Dyrektor Oddziału ARIMR) Biuro Wsparcia Inwestycyjnego ARiMR o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom", w sekcji XIV "Oświadczenie o posiadanych działkach ewidencyjnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego", wykazał działki ewidencyjne nr: [...] o łącznej powierzchni użytków rolnych 10,45 ha. W kolumnie 15 sekcji XIV wskazał, formę nabycia/przejęcia – umowę darowizny. Według pkt 1 sekcji XIII "Zobowiązania wnioskodawcy" – Ł. G. zobowiązał się do przejęcia i uzyskania tytułu prawnego do gospodarstwa rolnego w terminie 180 dni od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, a w pkt 7 do samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy. Dyrektor Oddziału ARiMR decyzją z [...] września 2011 r., nr [...], przyznał Ł. G. pomoc finansową w wysokości 75.000,00 zł.

Pismem z [...] marca 2013 r. Ł. G. poinformował Dyrektora Oddziału ARiMR w O., że gospodarstwo rolne prowadzi samodzielnie od [...] września 2011 r., a w jego skład wchodzą działki darowane mu później przez ojca J. G.. Oświadczył, że w 2012 r. nie składał wniosku o dopłaty unijne, a wniosek taki złoży dopiero w roku 2013. Dodał, że działki ewidencyjne o numerach [...] zostały wskazane we wniosku o dopłaty bezpośrednie złożonym przez ojca a pieniądze z tych dopłat przekazane i zainwestowane w gospodarstwo rolne. Podkreślił, że J. G. w marcu 2012 r. osobiście udał się do siedziby ARiMR w O. przy ul. [...], gdzie Kierownik Biura ARiMR poinformował go, że na rok 2012 może złożyć wniosek o dopłaty bezpośrednie obejmujące grunty darowane, pod warunkiem nienakładania się działek objętych darowizną w dwóch różnych wnioskach. Taką samą informację jego ojciec uzyskał, w stosunku do dopłat bezpośrednich na rok 2013.

Kierownik Biura ARiMR postanowieniem z 22 lipca 2013 r., na podstawie art. 149 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5, art. 147 i art. 150 k.p.a. wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone ostateczną decyzją z [...] listopada 2012 r. Jednocześnie organ wezwał J. G. do złożenia wyjaśnień w zakresie użytkowania działek ewidencyjnych o numerach [...]

J. G., odpowiadając na wezwanie organu, oświadczył, że we wniosku o płatności obszarowe na rok 2012 podał działki, które przekazał synowi Ł. G. darowizną, po uprzednim zapewnieniu przez pracowników Biura ARiMR, że działki te może wpisać do swojego wniosku. Dodał również, że po otrzymaniu wsparcia finansowego dla młodych rolników nikt nie poinformował syna, że bezwzględnie musi złożyć wniosek o płatności obszarowe obejmujący darowane grunty. Stwierdził, że gdyby organ udzielił mu właściwej informacji, to z całą stanowczością nie wskazałby we wniosku spornych działek. Dlatego nie można przypisać im winy za zaistniałą sytuację.

Kierownik Biura ARiMR, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z [...] sierpnia 2013 r., uchylił w całości decyzję własną z [...] listopada 2012 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz odmówił przyznania J. G. płatności. W stosunku do płatności JPO i UPO nałożył sankcje odpowiednio w wysokości 7.650,03 zł oraz 2.213,31 zł. Z uzasadnienia decyzji wynika, że odnośnie do przyczyn wznowienia organ pierwszej instancji ustalił istnienie podstaw do uchylenia decyzji w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało bowiem, że Ł. G. we wniosku o przyznanie pomocy finansowej z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" zadeklarował działki ewidencyjne o numerach ewidencyjnych [...] a także zobowiązał się do samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego, zgodnie z określoną w biznesplanie strukturą produkcji rolnej przez 5 lat od dnia wypłaty pomocy na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego PROW 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443 ze zm.). Jako nowy dowód w sprawie Kierownik Biura ARiMR przyjął wyjaśnienia beneficjenta działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom" Ł. G. z [...] marca 2013 r. Organ podkreślił, że Ł. G. nie składał w 2012 r. wniosku o przyznanie płatności obszarowych do działek ewidencyjnych, za które przyznano mu pomoc finansową w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom". Wyniki kontroli wykazały natomiast, że o płatność do tych działek w 2012 roku ubiegał się jego ojciec.

J. G. wniósł odwołanie od decyzji Kierownika Biura ARiMR.

Dyrektor Oddziału ARiMR decyzją z [...] października 2013 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że zadeklarowane przez stronę działki rolne o numerach ewidencyjnych [...], były w 2012 r. użytkowane przez Ł. G. Organ zaznaczył, że postępowania z wniosku J. G. i Ł. G. toczyły się przed różnymi organami (Kierownikiem Biura ARiMR i Dyrektorem Oddziału ARIMR) i dotyczyły różnych rodzajów wsparcia (płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i pomoc finansowa z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom"). Obaj producenci są odrębnymi podmiotami, posługującymi się własnymi numerami producentów. Na skutek wznowienia postępowania i analizy materiału dowodowego w postaci zarówno oświadczenia strony, jak i syna (Ł. G.) wynika, że zadeklarowane przez stronę działki rolne o numerach ewidencyjnych [...] zostały zgłoszone przez niewiedzę i niedoinformowanie, a jedynym ich użytkownikiem jest Ł. G., realizujący program "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Dyrektor Oddziału ARiMR podkreślił, że postępowanie w sprawie przyznania płatności bezpośrednich jest procedurą inicjowaną na wniosek producenta rolnego, w związku z czym kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia ma zakres sformułowanego we wniosku żądania rolnika. Organ administracji publicznej nie ma wpływu na deklarację producenta sformułowaną we wniosku o przyznanie płatności, a suwerenność strony w tym względzie potwierdza jej podpis w pkt 22 sekcji IX wniosku. Producent rolny winien zgłaszać do płatności grunty (działki ewidencyjne) faktycznie przez siebie użytkowane (działki rolne). Wnioskodawca po przekazaniu mu formularza wniosku, zgodnie z art. 12 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 65; dalej: rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009), winien dokonać wszelkich poprawek odzwierciedlających stan faktyczny w posiadanych i użytkowanych gruntach stanowiących działki rolne i taki wniosek złożyć organom ARiMR w celu ubiegania się o płatność. Zdaniem Dyrektor Oddziału ARiMR, postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone na podstawie przepisów procedury administracyjnej oraz prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie. Organ uznał za nieistotne relacje między ojcem i synem, czy sposób prowadzenia gospodarstwa, gdyż płatność może być przyznania do areału działek rolnych faktycznie użytkowanych przez stronę z uwzględnieniem innych producentów rolnych, realizujących podjęte zobowiązania.

J. G. wniósł skargę na decyzję z [...] października 2013 r., w której wskazał, że ujęcie działek, przekazanych w darowiźnie aktem notarialnym z [...] stycznia 2012 r. synowi Ł. G., zostało podyktowane informacją, jaką uzyskał od pracowników Biura Powiatowego w O. przed złożeniem wniosku. Zaznaczył, że na okoliczności te wskazywał już na etapie postępowania przed wydaniem decyzji z [...] sierpnia 2013 r. oraz w toku postępowania odwoławczego. W ocenie skarżącego, w omawianym stanie faktycznym nie zaistniały żadne nowe okoliczności nieznane organowi wydającemu decyzję o przyznaniu płatności obszarowej na rok 2012. Zdaniem skarżącego, przemawia za tym również fakt, że jego syn – Ł. G. co prawda ujął działki w swoim wniosku o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom", złożonym do Dyrektora Oddziału ARiMR [...] sierpnia 2011 r. (tj. przed datą zawarcia aktu notarialnego darowizny), ale jednocześnie nie ubiegał się o płatności obszarowe do tych działek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. z [...] sierpnia 2013 r. uznał, że decyzje te zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd pierwszej instancji podniósł, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte z urzędu postanowieniem, w którym jako podstawę wznowienia wskazano art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. We wspomnianym postanowieniu określono, że przyczynę wznowienia postępowania stanowiła nieznana organowi w dniu wydania decyzji ostatecznej nowa okoliczność i dowód tj. pismo Ł. G. z [...] marca 2013 r., informujące, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo rolne od [...] września 2011 r., a w jego skład wchodzą działki ewidencyjne o numerach [...], które zostały podane we wniosku o przyznanie płatności obszarowych na rok 2012 przez jego ojca J. G.. Ł. G. oświadczył, że ojciec przed złożeniem wniosku osobiście dopytywał się w ARiMR w O., który z rolników (ojciec czy syn), wobec darowania części gospodarstwa rolnego), uprawniony jest do złożenia wniosku o dofinansowanie. Kierownik Biura ARiMR udzielił informacji, że taki wniosek może złożyć ojciec pod warunkiem nienakładania się tych samych działek w dwóch różnych wnioskach. Oświadczenie tej samej treści złożył skarżący J. G., który w toku całego postępowania podnosił, że został błędnie pouczony przez pracowników Biura ARiMR i Dyrektora Oddziału ARiMR. Sąd stwierdził, że organy obu instancji w żaden sposób nie odniosły się do powyższej kwestii. Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji ograniczył się jedynie do przytoczenia przepisów prawa materialnego, przepisów stanowiących podstawę wznowienia postępowania, uznając jednocześnie, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uzasadniał podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o przepis art. 151 § 1 pkt 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Tak samo postąpił organ odwoławczy, który dodatkowo stwierdził, że nie są istotne relacje między ojcem i synem, czy sposób prowadzenia gospodarstwa, gdyż płatność może być przyznania do areału działek rolnych faktycznie użytkowanych przez stronę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny przypomniał, że organ rozpatrując sprawę po wznowieniu postępowania musi wykazać, że zaszły przesłanki wymienione w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. (nowe okoliczności lub nowe dowody, istniejące w dniu wydania decyzji, a nieznane organowi). Tymczasem przy częstej zmianie przepisów ustawy o płatnościach (np. art. 21 od 15 marca 2010 r., 2012 r. i 2014 r.) z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć wersję skarżącego, że treść kolejnych wniosków była konsultowana z organem i J. G. stosował się do pouczeń pracowników organu. Zupełnie też pominięto, przy rozpatrywaniu sprawy, że treść formularza wniosku na rok 2012 została w rubrykach (sekcjach) VII i VIII istotnie pokreślona (a mimo paraf na marginesie, nie wiadomo przez kogo) i nie wiadomo, jakie oświadczenia o powierzchni działek ewidencyjnych i sposobie wykorzystania działek rolnych złożył J. G..

W ocenie WSA, organy obu instancji w sposób niewłaściwy dokonały oceny zebranego materiału dowodowego w kontekście zarzutów podnoszonych przez skarżącego. Naruszenie to nastąpiło w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy i dotyczy przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., a także przepisu art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Sąd pierwszej instancji przywołał także art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, zgodnie z którym zmniejszeń i wykluczeń, przewidzianych w rozdziałach I i II, nie stosuje się w przypadku, gdy rolnik złożył wniosek zgodnie ze stanem faktycznym lub gdy może wykazać, że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy. Zdaniem Sądu, nie można wykluczyć, że wynikająca z powołanego przepisu możliwość odstąpienia od przewidzianych w rozporządzeniu zmniejszeń i wykluczeń występuje w badanej sprawie, ponieważ organy administracji obu instancji nie podjęły żadnych działań, które umożliwiłyby jednoznaczne ustalenie okoliczności związanych z nieprawidłowym wypełnieniem przez stronę wniosku.

WSA formułując wskazania co do dalszego postępowania polecił, by organ przeprowadził postępowanie zgodnie z zasadami procedury administracyjnej i dokonał ustaleń odnośnie do wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy, przede wszystkim czy zachodzą przesłanki do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W szczególności organ powinien przesłuchać pracowników ARiMR, którzy udzielili – według strony – błędnych informacji, mając na uwadze treść art. 79 § 2 k.p.a. W zależności od ustaleń w powyższym zakresie uzasadniona może być ocena, że zachodzą przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu płatności przez skarżącego (art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009).

Dyrektor Oddziału ARiMR zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, wniósł o jego uchylenie i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w O.; Ponadto organ wniósł o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

A) naruszenie prawa materialnego: art. 12 ust. 2, 3, 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 poprzez ich niezastosowanie przy ocenie dopuszczalności wprowadzania poprawek do tzw. "wniosku spersonalizowanego".

B) naruszenie przepisów postępowania: art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1164, dalej: ustawa o płatnościach bezpośrednich) oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego przez uwzględnienie skargi w oparciu o przesłankę naruszenia przez organy Agencji wskazanych wyżej przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w sytuacji, gdy skargę należało oddalić na podstawie art. 151 P.p.s.a, gdyż postępowanie organu było zgodne z obowiązującymi przepisami.

Pełnomocnik skarżącego J. G. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu według norm prawem przepisanych, które w żaden sposób nie zostały uregulowane.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uznając, że organy obu instancji z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. nie dokonały właściwej oceny materiału dowodowego, a uzasadnienia decyzji nie spełniają warunków określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu, w sprawie przede wszystkim nie wykazano czy zachodzi podstawa wznowienia postępowania wymieniona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz czy zaistniały przesłanki umożliwiające odstąpienie od zmniejszeń i wykluczeń przewidziane w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1122/2009.

W skardze kasacyjnej Dyrektor Oddziału ARiMR nie zakwestionował takiego stanowiska WSA. Oznacza to, że w istocie organ zgodził się z koniecznością ponownego rozpatrzenia sprawy z przyczyn wskazanych przez Sąd pierwszej instancji. Zarzuty skargi kasacyjnej nie podważyły bowiem oceny Sądu, że w sprawie nie zostało wykazane zaistnienie podstawy wznowienia określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz, że organ nie rozważył możliwości zastosowania art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) 1122/2009. Inaczej rzecz ujmując Dyrektor Oddziału ARiMR stawiając zaskarżonemu wyrokowi określone zarzuty nie nawiązał do zasadniczych przyczyn uwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji skargi wniesionej przez J. G..

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nietrafny jest zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 12 ust. 2, 3 i 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/ 2009 przez jego niezastosowanie rozumiane jako nieprawidłowa ocena zastosowania prawa materialnego przez organ administracji. W związku z tak postawionym zarzutem należy zauważyć, że wprawdzie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że: "Zupełnie też pominięto, przy rozpatrywaniu sprawy, że treść formularza wniosku za 2012 r. została w rubrykach (sekcjach) VII i VIII istotnie pokreślona (mimo paraf na marginesie, nie wiadomo przez kogo) i na dobrą sprawę nie wiadomo, jakie oświadczenie o powierzchni działek ewidencyjnych i sposobie wykorzystania działek rolnych J. G. złożył." (s. 9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), to okoliczność ta nie została oceniona przez Sąd w nawiązaniu do wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów rozporządzenia Komisji (WE) 1122/2009, lecz w kontekście obowiązku organów dokonania ustaleń odnośnie do wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy. Podkreślenia przy tym wymaga, że wbrew stanowisku strony wnoszącej skargę kasacyjną Sąd pierwszej instancji nie oceniał dopuszczalności wprowadzania poprawek do tzw. "wniosku spersonalizowanego", lecz jedynie stwierdził, że sposób naniesienia poprawek sprawił, że wniosek stał się nieczytelny, a ta okoliczność w kontekście zarzucanego naruszenia obowiązku rozpatrzenia przez organ całego materiału dowodowego sprawy mogła być uznana za istotną.

Przystępując do rozpoznania podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisów trzeba na wstępie zauważyć, że pozycja procesowa strony w postępowaniu w sprawie płatności bezpośrednich jest kształtowana przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego z uwzględnieniem regulacji szczególnych. Stosownie bowiem do art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w odpowiednich przepisach Unii Europejskiej, mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy powołanej ustawy stanowią inaczej. Ustawa o płatnościach bezpośrednich zawiera regulację (art. 3 ust. 2 i ust. 3), na mocy której organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności jest zobowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy oraz udzielić stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, a także zapewnić stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania, z wyłączeniem art. 81 k.p.a. Z kolei strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są zobowiązane do przedstawienia dowodów oraz udzielania wyjaśnień, co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajenia czegokolwiek, zaś ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Z powołanych przepisów wynika, że sytuacja procesowa strony w zakresie dowodzenia została w sposób istotny zmodyfikowana, w stosunku do modelu przyjętego w Kodeksie postępowania administracyjnego, według którego obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności spoczywa na organie. Strona w postępowaniu w sprawie płatności bezpośrednich została więc zobligowania do współdziałania z organem pod rygorem wywiedzenia dla niej negatywnych skutków. Nie oznacza to jednak, że organ jest zwolniony z obowiązku realizowania zasady prawdy materialnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a. Obowiązek dowodzenia określonych faktów przez stronę nie pozbawia bowiem postępowania cech oficjalności, a co za tym idzie organ ma obowiązek w dalszym ciągu ma decydujący wpływ na kształt prowadzonego postępowania dowodowego (por. wyrok NSA z 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GSK 939/09).

Odnosząc te uwagi o charakterze ogólnym do rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że wbrew twierdzeniom Dyrektora Oddziału ARiMR postępowanie organu nie było zgodne z obowiązującymi przepisami. Przede wszystkim należy zauważyć, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, że organy ARiMR w ogóle nie odniosły się do podnoszonych przez skarżącego okoliczności błędnego poinformowania go przez pracowników Biura Powiatowego ARiMR o możliwości objęcia wnioskiem o płatności bezpośrednie na rok 2012 działek rolnych przekazanych synowi. Przy czym wnoszący skargę kasacyjną organ niesłusznie przypisuje Sądowi stanowisko, że argumentacja podawana przez skarżącego, przy częstej zmianie przepisów, czyni zasadnym zarzut wywołania błędu przez organ, co może skutkować zastosowaniem art. 73 rozporządzenia Komisji (WE). Sąd pierwszej instancji nie wykluczył jedynie, że w rozpoznawanej sprawie występuje możliwość odstąpienia od przewidzianych w rozporządzeniu zmniejszeń i wykluczeń, zważywszy, że organy administracji obu instancji nie podjęły żadnych działań, które umożliwiłyby jednoznaczne ustalenie okoliczności związanych z nieprawidłowym wypełnieniem wniosku przez stronę. Ocena, czy przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, należy do uznania organu, który jednak jest związany w tej mierze przepisami prawa materialnego stanowiącymi podstawę rozstrzygnięcia. Niewątpliwe okoliczności, które mogą prowadzić do zastosowania art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i powinny być rozważone przez organ. Dodać należy, że w toku postępowania administracyjnego skarżący konsekwentnie twierdził, że informacji udzielał mu Kierownik Biura ARiMR i pracownicy ARiMR, a na rozprawie przed Sądem pierwszej instancji podał nazwiska osób, z którymi rozmawiał podczas wizyt w organach ARiMR. Na obecnym etapie postępowania przed przesłuchaniem wskazanych przez skarżącego osób (zgodnie z zaleceniami Sądu pierwszej instancji) przedwczesne są uwagi Dyrektora Oddziału ARiMR odnośnie do możliwości i celowości przeprowadzenia tych dowodów.

Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związany granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), wobec braku zarzutów odnoszących się do zasadniczych powodów uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji (niewskazanie zaistnienia podstawy wznowienia, zaniechanie rozważania możliwości zastosowania art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009), nie był upoważniony do oceny wyroku WSA w tym zakresie. Należy jedynie zauważyć, że kontroli sądowej poddana została decyzja wydana po wznowieniu z urzędu postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z powołanym przepisem, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. może nastąpić tylko wtedy, gdy zostaną spełnione łącznie wymienione w tym przepisem przesłanki. Nastąpi to wówczas, gdy nowe dowody lub nowe okoliczności faktyczne: są istotne dla sprawy; istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej; nie były znane organowi, który wydał tę decyzję; wyszły na jaw po wydaniu decyzji. Podnieść także należy, że w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. została użyta alternatywa, a nie koniunkcja, a zatem podstawą do wznowienia postępowania jest bądź ujawnienie nowych dowodów, bądź ujawnienie nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy (por. wyrok SN z 6 marca 2002 r., III RN 75/01; OSNAP 2002, Nr 17, poz. 401). Z powyższego wynika, że pojęcie nowej okoliczności faktycznej nie jest tożsame z pojęciem nowego dowodu. Obowiązkiem organu, który z urzędu wznowił postępowanie jest jednoznaczne wykazanie, że zaistniała przyjęta w postanowieniu o wznowieniu podstawa. W przypadku, gdy podstawę tę stanowił art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. organ musi wskazać konkretny nowy dowód lub konkretną nową okoliczność faktyczną, które uzasadniały wznowienie postępowania. Nowym dowodem, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., nie jest wskazane przez Kierownika Biura ARiMR wyjaśnienie Ł. G. z [...] marca 2013 r., gdyż nie istniało ono w dniu wydania decyzji ostatecznej tj. [...] listopada 2012 r.

Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku ustanowionego dla skarżącego J. G. pełnomocnika z urzędu o przyznania wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej, gdyż o przyznaniu lub odmowie przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia orzeka w drodze odrębnego postanowienia, wydanego na posiedzeniu niejawnym, referendarz sądowy (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) albo sąd (art. 258 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a). Na postanowienie wydane w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu przysługuje odpowiednio sprzeciw (art. 259 § 1 i § 2 p.p.s.a.) lub zażalenie (art. 258 § 4 zdanie drugie p.p.s.a.). W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny uprawniony jest do orzekania w przedmiocie wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu, w sprawach należących do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych, w ramach kontroli instancyjnej postanowień rozstrzygających wspomnianą kwestię.