Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1043/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i  ust. 3a.
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 24 par. 1 pkt 5,  art. 7,  art. 77, art. 80.
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędziowie WSA Paweł Kornacki, Beata Machcińska, Protokolant specjalista Anna Florek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Znak: [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej organ), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2017. 1257), w związku z art. 83 ust. 4 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. 2016. 963 ze zm.), dalej ustawa, po rozpoznaniu wniosku pana M. S. (dalej strona lub zobowiązany) o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. z dnia [...] r., znak [...] i odmówił umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne – za okres od 04-2015 do 12/2015 oraz od 02/2016 do 10/2016 w łącznej kwocie [...] zł,

w tym z tytułu:

składek – [...] zł,

odsetek liczonych na dzień 6 marca 2017 r. – [...] zł,

- ubezpieczenia zdrowotne – za okres od 10/2015 do 12/2015, od 11/2016 do 12/2016, za 01/2017 w łącznej kwocie [...] zł,

w tym z tytułu:

składek – [...] zł,

odsetek liczonych na dzień 6 marca 2017 r. – [...]zł,

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – za okres od 04/2016 do 12/2016 w łącznej kwocie [...] zł,

w tym z tytułu:

składek – [...] zł,

odsetek liczonych na dzień 6 marca 2017 r. – [...] zł.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że w decyzji odmawiającej wnioskowanemu umorzeniu ZUS Oddział w B. stwierdził, że

- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy uzasadniających uznanie, iż zobowiązania z tytułu składek, są całkowicie nieściągalne – co jest warunkiem koniecznym od ich ewentualnego umorzenia;

- pomimo trudnej sytuacji materialnej rodzina nie korzystała z pomocy społecznej, co prowadziło do wniosku, iż posiadane dochody wystarczają na zaspokojenie bieżących potrzeb rodziny;

- materiał dowodowy nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ustawy, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności chociażby w układzie ratalnym wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny;

- zgromadzony materiał w sprawie nie potwierdził, aby powstałe zadłużenie było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia.

Rozpoznając sprawę ponownie, w związku z wnioskiem strony w tym zakresie, organ stwierdził, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 ustawy należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy. Po ponownym przeanalizowaniu sprawy organ uznał, iż w niniejszej sprawie przesłanki te nie wystąpiły, bowiem nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję i nie jest też wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Przesłanki wymienione w pkt 1, 2, 4 i 4a nie wystąpiły z przyczyn oczywistych. Organ dodał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być także umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej. Zasady umarzania należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (dalej rozporządzenie). W związku z tym ustalił, że sytuacja gospodarstwa domowego strony przedstawia się następująco:

- strona osiąga obecnie dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł brutto;

- nie osiąga dochodów z innych źródeł;

- przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2016 r. wyniósł [...] zł;

- gospodarstwo domowe strona prowadzi samodzielnie;

- nie ponosi stałych wydatków związanych z utrzymaniem z tytułu czynszu, opłat eksploatacyjnych oraz kosztów leczenia;

- strona ponosi inne stałe wydatki w kwocie [...] zł miesięcznie;

- posiada zobowiązania finansowe z tytułu alimentów, kredytów oraz w bankach; wskazana forma spłaty – upadłość konsumencka;

- strona oświadczyła, że nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego, praw majątkowych, wierzytelności.

Biorąc powyższe pod uwagę pomimo zaistniałej sytuacji organ uznał, iż zobowiązany nie spełnił przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3a ustawy oraz w Rozporządzeniu. Zdaniem organu – zgromadzona w toku postępowania dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego strony – jest materiałem niewystarczającym do wydania pozytywnej decyzji o umorzeniu należności z tytułu nieuregulowanych w terminie składek. Przeprowadzona analiza sytuacji finansowej gospodarstwa domowego zobowiązanego prowadzi do wniosku, że podjęcie spłaty zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek przykładowo w drodze układu ratalnego nie pozbawi stronę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Również zadłużenie posiadane z innych tytułów nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Zaznaczył, że należności publicznoprawne mają charakter priorytetowy w stosunku do zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym i należy je zaspokoić w pierwszej kolejności.

Organ stwierdził, że złożony przez stronę wniosek stoi w sprzeczności z interesem publicznym rozumianym jako zapewnienie realizacji świadczeń szerokiej rzeszy obywateli. Środki na realizacje tych świadczeń pochodzą właśnie z wpływów na poczet bieżących i zaległych składek oraz odsetek za zwłokę. Podał, że instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a ZUS (zobowiązanemu do ściągania należnych składek, zarządzania nimi oraz wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego) przyznano w tym zakresie szerokie kompetencje.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych na wniosek płatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem płatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę. Decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, albowiem ZUS nie jest zobligowany do umarzania należności. Jednakże nawet ustalenie, że istnieją przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości i nie zobowiązuje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji uwzględniającej żądania strony. Organ zauważył, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

Reasumując organ uznał, że ustalenia obecnie poczynione, pokrywają się z wcześniejszymi ustaleniami faktycznymi. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone na okoliczność ponownego rozpoznania wniosku o umorzenie długu nie doprowadziło do ustalenia innych, istotnych okoliczności, mogących mieć wpływ na wcześniejsze ustalenia, a więc na stanowisko, iż dług wymagalny może być przez stronę spłacony lub ściągnięty w drodze egzekucji.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący pan M. S. stwierdził, że błędnie wyliczono jego sytuację finansową, gdyż nie uwzględniono wszystkich przychodów i kosztów ich uzyskania (z działalności gospodarczej), a następnie dokonał ich obliczenia stwierdzając, że jego dochód z tej działalności wyniósł [...] zł. Dodał, że naprzeciwko jego sklepu otwarto Intermarche nie informując go o tym, co doprowadziło jego firmę do bankructwa.

Odpowiadając na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie ponawiając w ograniczonym zakresie argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2017. 1369 ze zm.; dalej p.p.s.a.) – podlegała decyzja odmawiająca skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek i odsetek w niej opisanych.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że Sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca.

Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie mogła być utrzymana w obrocie prawnym, choć częściowo z innych powodów, niż te, które naprowadzono w skardze. Zadecydowały o tym dwie kwestie, które zostaną opisane poniżej.

Pierwsza z nich dotyczy naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 15 i art. 127 § 1 i § 3 K.p.a. Kwestia ta podlegała już rozstrzygnięciu tutejszego Sądu w tym m.in. w wyroku z dnia 8 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 638/17, dlatego też Sąd orzekający, uznając za zasadne oceny prawne poczynione w tym wyroku, powoła się na argumentacje tam przedstawioną.

Sąd, nie będąc związany zarzutami skargi, dopatrzył się naruszenia przepisu postępowania, jakim jest art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., który nakazuje wyłączenie od udziału w postępowaniu tego pracownika organu administracji publicznej, który brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie z ustanowioną w art. 15 K.p.a. zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego każda sprawa administracyjna na skutek wniesionego odwołania powinna być dwukrotnie rozpatrywana i rozstrzygana: po raz pierwszy przez organ administracji publicznej pierwszej instancji i po raz drugi na skutek wniesionego odwołania - przez organ odwoławczy (art. 127 § 1 i § 3 K.p.a.). Okolicznością która przesądziła o kierunku rozstrzygnięcia Sądu jest fakt podpisania się na obu decyzjach wydanych w niniejszej sprawie przez Kierownika Referatu A. Ł., obok osób działających z upoważnienia Prezesa ZUS tj. p.o. Zastępcy Dyrektora (decyzja z 4 maja 2017 r.) i Zastępcy Dyrektora Oddziału (decyzja z 31 lipca 2017 r.). Działanie takie w istotny sposób narusza reguły postępowania administracyjnego.

Na mocy art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy ZUS wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie natomiast z treścią art. 83 ust. 4 cytowanej ustawy od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie nie przysługuje odwołanie, ale prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a także na mocy art. 140 K.p.a. odpowiednio stosuje się przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest sensu stricto odwołaniem, jednakże wykazuje wiele podobieństw do odwołania i powinny mu towarzyszyć te same proceduralne gwarancje bezstronności, które wiążą się z postępowaniem dwuinstancyjnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 472/07). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi bowiem środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności.

Ustawodawca, decydując się na kategoryczną konstrukcję dyspozycji analizowanej normy (art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a.), poprzez użycie sformułowania "podlega wyłączeniu", zrezygnował z obowiązku przeprowadzenia postępowania mającego na celu wyjaśnienie, czy wskazany wcześniej związek osoby ze sprawą miał w istocie wpływ na dalsze działania pracownika organu, a tym samym na całe postępowanie administracyjne. Uznał zatem, że już samo wypełnienie hipotezy normy z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., polegające na udziale w wydawaniu obu orzeczeń ferowanych w każdej sprawie w wykonaniu zasady dwuinstancyjności, stwarza tak znaczne niebezpieczeństwo, że dodatkowe badanie, czy doszło do naruszenia zasady obiektywizmu, jest już zbędne. W konkluzji należy podkreślić, że współuczestnictwo tej samej osoby zarówno przy wydawaniu decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i rozstrzygnięcia odwoławczego (czego, w rozpoznawanym wypadku, dowodzą zakwestionowane przez Sąd podpisy tej samej osoby figurujące na obu decyzjach), stanowi istotne naruszenie prawa, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozstrzygając przedmiotową sprawę Sąd miał na uwadze, że zagadnienie zastosowania przepisu art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 K.p.a. było niejednolicie ujmowane w orzecznictwie i literaturze prawniczej. W ostatnim czasie przeważa jednak pogląd, że przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. znajduje zastosowanie także w odniesieniu do decyzji wydanej w trybie art. 127 § 3 K.p.a. Do tego stanowiska przychyla się także Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. W orzecznictwie podkreśla się, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest nadzwyczajnym środkiem weryfikacji decyzji, lecz należy go zaliczyć do zwykłych środków zaskarżenia decyzji administracyjnych. Przemawia za tym przede wszystkim umieszczenie przepisu art. 127 § 3 K.p.a. w Rozdziale 10 Działu II zatytułowanym, "Odwołania". Użycie przez ustawodawcę dla oznaczenia przewidzianych tam środków zaskarżenia liczby mnogiej bezspornie dowodzi, że każdemu z nich nadano walor odwołania. Na zasadność tej tezy wskazuje też zamieszczenie w omawianej normie odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołań. W tej sytuacji samo niewywoływanie skutku w postaci przesunięcia kompetencji do rozpoznania lub rozstrzygnięcia sprawy na organ wyższego stopnia, a powierzenie jej ponownie temu samemu organowi, nie pozbawia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy charakteru środka odwoławczego. Brak cech dewolutywności wywołany jest bowiem jedynie ograniczeniami natury organizacyjnej (ustrojowej), które nie podważają prawa strony do dwukrotnego, merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Dodać należy, że istotą regulacji zawartej w art. 127 § 3 K.p.a. jest zatem prawna możliwość ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, a nie to czy dokonuje tego organ wyższego stopnia. W dwuinstancyjności postępowania punkt ciężkości spoczywa bowiem na prawnej możliwości dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, natomiast jest rzeczą drugorzędną, czy do drugiego rozstrzygnięcia sprawy właściwy jest inny (wyższego stopnia), czy ten sam (dotyczy to organów naczelnych) organ administracji państwowej, który rozstrzygnął sprawę w pierwszej instancji.

Podsumowując, w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 127 § 3 K.p.a. ma zastosowanie instytucja przewidziana w art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., a zatem pracownik rozpatrując ponownie sprawę z upoważnienia organu podlega wyłączeniu wówczas, gdy brał on udział w pierwszej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Daje to gwarancję, że w postępowaniu, w którym nad organami wydającymi decyzje w pierwszej instancji nie istnieją organy wyższego stopnia, zostanie zrealizowany cel, któremu służy zasada dwuinstancyjności oraz zapewnienie, że ponowne rozpatrzenie sprawy nie będzie iluzoryczne i nie będzie sprowadzać się do bezrefleksyjnego utrzymywania w mocy zaskarżonej decyzji. Jak podkreśla się w orzecznictwie, wyłączenie pracownika organu od udziału w postępowaniu obejmuje samo wydanie decyzji, jak też podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Celem regulacji przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. było uniknięcie sytuacji, gdy treść rozstrzygnięcia decyzji, wydanej przez pracownika z upoważnienia organu, mogłaby być zdeterminowania wcześniejszym doświadczeniem tej osoby wynikającym z dotychczasowego udziału w postępowaniu administracyjnym. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Może to z kolei nasuwać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu. Ratio legis instytucji wyłączenia z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. jest zatem ochrona prawidłowości i rzetelności postępowania oraz bezstronność orzekania, czyli jednych z najistotniejszych wartości procedury administracyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2012 r. sygn. akt II GSK 63/11 oraz przywołane tam orzecznictwo).

Omawiane zagadnienie stanowiło także przedmiot rozstrzygnięcia w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2013 r., sygn. akt II GPS 4/12, dotyczącej brzmienia przepisu art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. obowiązującego przed dniem 11 kwietnia 2011 r., w której NSA opowiedział się za zastosowaniem tego przepisu do pracownika organu jednoosobowego w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem, o którym mowa w art. 127 § 3 K.p.a. W podsumowaniu uchwały NSA podkreślił, że instytucja wyłączenia pracownika od rozpoznania sprawy powinna być rozważana jako gwarancja prawidłowej realizacji konstytucyjnego prawa do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP). Służy więc realizacji konstytucyjnych standardów sprawiedliwości proceduralnej, znajdujących podstawy prawne w art. 2 Konstytucji RP. Inaczej mówiąc dzięki wyłączeniu pracownika od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał on udział w wydaniu zaskarżonej decyzji wzrasta poziom obiektywnego, rzetelnego rozpatrzenia sprawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że jeżeli postępowanie administracyjne, w którym wskutek wniesienia środka zaskarżenia ten sam organ ponownie rozpatruje sprawę uznajemy za surogat postępowania dwuinstancyjnego, to również to postępowanie powinno odpowiadać wspomnianym standardom sprawiedliwości proceduralnej, dawać gwarancje bezstronnego i rzetelnego, ponownego rozpatrzenia sprawy.

Druga kwestia będąca przedmiotem zarzutów skargi dotyczy naruszenia przez organ procedury gromadzenia i oceny dowodów, a więc ustaleń stanu faktycznego sprawy.

Na wstępie należy zauważyć, że organ przy wydawaniu decyzji uznaniowych obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Tym samym rozstrzygnięcie podjęte w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.) celem wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 K.p.a.) i załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela (art. 7 K.p.a.). Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się głównie do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, czy zebrano materiał dowodowy oraz czy rozważone zostały wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na stwierdzenie istnienia lub nieistnienia przesłanek warunkujących udzielenie przedmiotowej ulgi oraz czy rozważono wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w tym zakresie. Zaskarżona decyzja nie sprostała tym wymaganiom, zaś jej uzasadnienie nie było przekonujące.

W art. 28 ust. 3 ustawy wymieniono przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie określa zamknięty katalog sytuacji, w których uznaje się, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. W sprawie organy słusznie uznały, że przesłanki te w sprawie nie zachodzą. Natomiast art. 28 ust. 3a ustawy daje ZUS możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w powołanym wyżej Rozporządzeniu. Stosownie do § 3 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Stwierdzenie spełnienia lub niespełnienia tej przesłanki wymaga od organu ustaleń w zakresie wysokości ponoszonych wydatków i uzyskiwanych dochodów zobowiązanego oraz wartości ciążącej na nim zaległości. W niniejszej sprawie organ przedstawiając sytuację zobowiązanego, wskazał na jego dochody z tytułu umowy o pracę i przychody z tytułu prowadzonej w 2016 r. działalności gospodarczej bez określenia faktycznej kwoty jaką realnie dysponuje strona oraz wykazania kosztów uzyskania przychodów z działalności gospodarczej. Okoliczności te były znane organowi lecz nie zostały przez niego uwzględnione. Organ wymienił również zobowiązania finansowe strony z tytułu alimentów, kredytów oraz w bankach, przy czym stwierdził, że formą spłaty tych zobowiązań jest upadłość konsumencka strony. Nie określił jednak wysokości opisanych zobowiązań ani nie odniósł się do kwestii upadłości konsumenckiej strony, jak również powodów zgłoszenia takiego wniosku. Nie ocenił również przyczyn zaprzestania prowadzenia przez zobowiązanego działalności gospodarczej.

Brak konkretnych ustaleń we wskazanym wyżej zakresie czyni dowolnymi twierdzenia organu odnośnie niespełnienia przez stronę przesłanek opisanych w Rozporządzeniu, zaś całkowicie bezzasadne jawi się stanowisko organu co do możliwości spłaty należności w drodze układu ratalnego skoro układ taki nie podlegał badaniu organu. Ogólnikowe było także stwierdzenie organu, że zadłużenie posiadane z innych tytułów nie stanowi przesłanki do umorzenia składek bez odniesienia tej okoliczności do wysokości tego zadłużenia, formy spłaty i niezbędnych potrzeb życiowych strony. Stanowi to naruszenie art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 7 Kpa.

Z tych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w sposób opisany w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a. i orzekł jak w wyroku.