Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2391/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 15  par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sylwester Golec, Sędziowie sędzia WSA Maciej Kurasz, asesor sądowy WSA Agnieszka Wąsikowska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi L. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz L. M. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W.(dalej: NUS, organ I instancji) na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] , z [...] maja 2016 r. wystawionego przez Dyrektora [...] S.A. (dalej: wierzyciel), obejmującego opłatę abonamentową rtv za okres: styczeń 2011 – sierpień 2015, w łącznej kwocie należności głównej 1.056,40 zł, wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku L.M. (dalej: Strona, Skarżąca, Zobowiązana).

Z akt sprawy wynika, że zawiadomieniem z [...] lipca 2016 r. NUS dokonał próby zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanej w A.sp. z o.o., które zostało doręczone stronie wraz z odpisem tytułu wykonawczego 8 sierpnia 2016 r. Dłużnik zajętej wierzytelności odebrał zawiadomienie 29 lipca 2016 r. W odpowiedzi na zajęcie dłużnik zajętej wierzytelności poinformował, że stosunek pracy ze skarżącą wygasł [...] czerwca 2015 r. Następnie pismem z 18 sierpnia 2016 r., uzupełnionym pismem z 16 września 2016 r., strona wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego powołując się na art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r., poz. 599, dalej: u.p.e.a.) i wskazując, że egzekwowany obowiązek nigdy nie istniał. Skarżąca podniosła, że nie otrzymała upomnienia z [...] października 2015 r., o którym mowa w tytule wykonawczym. Zdaniem skarżącej naliczona przez organ egzekucyjny kwota odsetek była nieprawidłowa.

Wierzyciel, pismem z 28 listopada 2016 r., zajął stanowisko w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego wyjaśniając, że dokonano rejestracji odbiorników rtv na dane skarżącej. Zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego stanowiące dowód zarejestrowania odbiorników rtv zastępujące dowód zarejestrowania odbiorników rtv w formie imiennej książeczki, zostało wygenerowane 18 sierpnia 2008 r. W wyniku zaprzestania dokonywania wpłat, P. S.A. wysłała zawiadomienia o powstałej zaległości w dniach 8 maja 2009 r., 6 stycznia 2010 r. oraz 8 kwietnia 2010 r. Wierzyciel wskazał, że w konsekwencji zaprzestania wnoszenia opłat abonamentowych oraz braku reakcji na zawiadomienia o zaległości, zostało wysłane upomnienie z [...] września 2015 r. Do pisma wierzyciel załączył duplikat zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego.

Zawiadomieniem z [...] grudnia 2016 r., NUS dokonał zajęcia świadczenia emerytalnego strony w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. . Zawiadomienie doręczono skarżącej oraz dłużnikowi zajętej wierzytelności 29 grudnia 2016 r. W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. poinformował, że potrącenie ze świadczenia wprowadzone zostało od należności za styczeń 2017 r.

Postanowieniem z [...] grudnia 2016 r. NUS odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z [...] lutego 2017 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. , po rozpatrzeniu zażalenia Skarżącej, uchylił postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że organ egzekucyjny nie dokonał oceny zarzutu braku doręczenia upomnienia przedegzekucyjnego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowieniem z [...] marca 2017 r. NUS odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Strona złożyła zażalenie, w którym zarzuciła błąd w poczynionych przez organ I instancji ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że w okresie od 1 stycznia 2011 r. do 31 sierpnia 2015 r. była zobowiązana do uiszczania opłaty abonamentowej, pomimo że w rzeczywistości nie posiadała w tym okresie odbiornika rtv. Skarżąca wniosła o uchylenie orzeczenia organu I instancji w całości i umorzenie postępowania wykonawczego oraz o zwrot niesłusznie egzekwowanej opłaty abonamentowej wraz z odsetkami od dnia pobrania przez organ emerytalny. W uzasadnieniu zażalenia Skarżąca podtrzymała argumentację zawartą we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego w zakresie nieistnienia obowiązku. Strona oświadczyła, że odbiornik wyrejestrowała odcinkiem z książeczki RTV na poczcie w 2004 r. Strona wyjaśniła, że nie mogłaby odebrać upomnienia w październiku 2015 r. (po 11 latach od wyrejestrowania odbiornika), ponieważ przebywała wtedy we Francji. W ocenie strony zostały naruszone zasady zawarte w art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej k.p.a.).

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: DIAS, organ II instancji), po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej, postanowieniem z[...] maja 2017 r. utrzymał w mocy postanowienie NUS z [...] marca 2017 r.

Odnosząc się do zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku, DIAS wskazał, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów, z których wynikałoby, że dokonała wyrejestrowania odbiorników rtv. Wierzyciel w przedstawionym stanowisku podał, że w okresie objętym tytułem wykonawczym zobowiązana była zarejestrowana jako abonent rtv, a tym samym była obowiązana do uiszczania opłaty abonamentowej. Organ II instancji zauważył przy tym, że samo nieposiadania odbiornika rtv, na który powołuje się strona, nie przesądzało automatycznie o zwolnieniu z obowiązku zapłaty abonamentu, stosownie do art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005r. o opłatach abonamentowych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1204, dalej ustawa o opłatach abonamentowych). DIAS wskazał, że obowiązek uiszczania opłat abonamentowych ciąży na rejestrującym przez cały okres, w którym odbiornik rtv jest na niego zarejestrowany, bez względu na to, czy odbiornik ten jest faktycznie w jego posiadaniu. W przypadku gdy osoba, która zarejestrowała odbiornik przestaje być jego posiadaczem, celem zwolnienia się z opłaty abonamentowej musi dokonać wyrejestrowania odbiornika. DIAS wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje, aby zobowiązana dopełniła tego obowiązku. Organ odwoławczy podkreślił, że wierzyciel w rubryce E11 tytułu wykonawczego stwierdził, że należności pieniężne są wymagalne i podlegają egzekucji administracyjnej na podstawie art. 2 ustawy oraz na podstawie art. 7 ust. 3 i 4 ustawy o opłatach abonamentowych. Powyższe zostało potwierdzone przez wierzyciela w piśmie z 28 listopada 2016 r.

Organ II instancji, zajmując stanowisko odnośnie kwestii nieotrzymania przez skarżącą upomnienia do zapłaty egzekwowanych należności, wyjaśnił że zgodnie z informacją udzieloną przez wierzyciela, do zobowiązanej skierowano upomnienie z [...] września 2015 r. Upomnienie doręczono skarżącej w trybie zastępczym 10 października 2015 r. DIAS wskazał, że zostało to odnotowane w tytule wykonawczym z [...] maja 2016 r. W ocenie organu odwoławczego, bez znaczenia była okoliczność przebywania strony w październiku 2015 r. poza terytorium kraju. DIAS uznał, że niemożność doręczenia pisma adresatowi z uwagi na jego pobyt za granicą, pozostaje bez wpływu na skuteczność doręczenia korespondencji w trybie art. 44 k.p.a. Organ odwoławczy zauważył, że skoro upomnienie zostało doręczone stronie w trybie zastępczym 10 października 2015 r., to tym samym pierwsze zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki do dyspozycji adresata nastąpiło 26 września 2015 r., a więc w czasie kiedy zobowiązana przebywała jeszcze na terytorium kraju.

DIAS nie dopatrzył się w przeprowadzonym przez organ egzekucyjny postępowaniu naruszenia art. 8 k.p.a.

Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Strona wskazała, że wnosiła o zobowiązanie wierzyciela do przedstawienia dokumentów, na podstawie których stwierdzono istnienie obowiązku zapłaty opłaty abonamentowej w uwierzytelnionych odpisach. W odpowiedzi strona otrzymała jedynie duplikat zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych wystawiony na podstawie danych przechowywanych w systemie, na którym brak było daty i miejsca nadania. Skarżąca zaprzeczyła, aby otrzymała zawiadomienie. Strona wskazała, że istotą pojęcia "przesłania" jest wykonanie faktycznej czynności wysłania przesyłki pocztowej, zatem dowodem potwierdzającym wykonanie tej czynności jest dowód nadania sporządzony przez nadawcę przesyłki pocztowej – którego brak w aktach sprawy. W konsekwencji skarżąca nie zgodziła się z organami, że P. wykonała obowiązek zawiadomienia użytkownika o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego. W ocenie strony, wygenerowany z systemu informacyjnego P. duplikat nie może stanowić dowodu, bo nie spełnia wymogów z art. 76 k.p.a., a ponadto wskazuje jedynie datę sporządzenia zawiadomienia, a nie dzień jego wysłania. Skarżąca oświadczyła, że w 2004 r. wyrejestrowała odbiornik RTV wskazując jednocześnie, że żaden przepis nie zobowiązuje jej do przechowywania tego typu dokumentacji przez 11 lat. Zdaniem Skarżącej, P. nie wykazała, że w okresie, za który żąda wypłaty abonamentu, posiadała odbiornik RTV. Strona zauważyła, że brak uwierzytelnionych kopii zawiadomień o zaległościach. Skarżąca powołała się na art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Skarżąca załączyła do skargi pismo datowane na 21 czerwca 2017 r., w którym wnosiła o zobowiązanie wierzyciela do przedstawienia dokumentów w uwierzytelnionych odpisach w postaci dowodu doręczenia upomnienia z 10 października 2015 r. oraz zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego. Strona dołączyła również kserokopię duplikatu zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych skierowanego do skarżącej oraz pismo skarżącej datowane na 16 września 2016 r. skierowane do NUS precyzujące, że pismo z 18 sierpnia 2016 r. stanowiło wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz zawierające wezwanie o zobowiązanie wierzyciela do przedstawienia dowodu doręczenia upomnienia z [...] października 2015 r.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do obowiązującego, od dnia 15 sierpnia 2015 r., nowego brzmienia art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Skarga okazała się uzasadniona, a to z tej przyczyny, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

Jak wynika z analizy akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy, brak jest dokumentu "upomnienia" oraz dowodu jego doręczenia na rzecz strony zobowiązanej (Skarżącej).

Okoliczności te – zdaniem Sądu – jednoznacznie świadczą, że postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie było prowadzone wbrew przepisom postępowania przewidzianym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.), a w szczególności z rażącym naruszeniem art. 15 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.

Jak wynika z treści załączonego do akt tytułu wykonawczego, poz. 9, upomnienie zostało doręczone zobowiązanemu w dniu 10 października 2015 r. Jednakże z uwagi na brak w aktach administracyjnych dokumentacji w tym zakresie (wystawionego upomnienia i jego doręczenia), okoliczność ta, chociaż istotna dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, nie może być zweryfikowana przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Poza tym należy wskazać, że w sprawie okoliczność tę zauważył już wcześniej także Dyrektor Izby Skarbowej w W. w postanowieniu z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] i z tego też powodu uchylił poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] grudnia 2016 r. (k. 62-65 akt admin.).

Wobec braku wykazania przez organ w rozpoznawanej sprawie kwestii skutecznego doręczenia upomnienia, uznać należało, że postępowanie w sprawie - w ocenie Sądu - zostało wszczęte w sposób nieprawidłowy, tj. z naruszeniem wymogów wnikających z przytoczonego wyżej art. 15 § 1 u.p.e.a.

Istotą upomnienia jest wezwanie do dobrowolnego wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę egzekucji administracyjnej. Przy czym z przepisu tego przede wszystkim wynika, że samo skierowanie upomnienia nie jest wystarczającą przesłanką do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Konieczne jest skuteczne doręczenie takiego upomnienia przez wierzyciela i dopiero po upływie 7 dni od daty odbioru upomnienia możliwe jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Wobec tego, do skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego i jego skutecznego przeprowadzenia, wierzyciel musi sporządzić pisemne upomnienie, które następnie doręcza zobowiązanemu.

Należy wskazać, że z uwagi na to, że akta zawierają braki, należało uznać, że postępowanie egzekucyjne powadzone na podstawie tytułu wykonawczego z [...] maja 2016 r. mogło być wadliwie wszczęte, gdyż z naruszeniem art. 15 § 1 u.p.e.a., i już z tego powodu brak było podstaw by przyjąć, by późniejsze czynności podejmowane w tym postępowaniu były skuteczne.

Z art. 15 u.p.e.a. wyprowadza się zasadę ogólną postępowania egzekucyjnego, zwaną zasadą zagrożenia egzekucją. Przyjęcie, że na gruncie postępowania egzekucyjnego upomnienie i zagrożenie egzekucją przed jej wszczęciem jest zasadą, jest w pełni uzasadnione, przepis ten bowiem jednoznacznie wskazuje, że prowadzenie egzekucji bez uprzedniego upomnienia ma być wyjątkiem, co świadczy, że naruszenie tej zasady skutkuje umorzeniem postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., skoro jego wszczęcie nastąpiło bez wymaganego przez ustawodawcę upomnienia.

Wobec ustalenia, że DIAS nie wykazał, że dochowano obowiązków w zakresie doręczenia upomnienia, skutkowało to w konsekwencji naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 15 § 1 u.p.e.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., mających zastosowanie na mocy art. 18 u.p.e.a.

W realiach niniejszej sprawy przede wszystkim wskazać należy, że jeżeli akta administracyjne rozpoznawanej sprawy nie będą zawierały pełnej dokumentacji, a co najważniejsze – o czym wyżej mowa – będzie brak w dokumentacji sprawy dowodu doręczenia zobowiązanemu upomnienia (art. 15 § 1 u.p.e.a) to wprost to świadczy, że prowadzenie wobec Skarżącej postępowanie egzekucyjnego było niedopuszczalne. W związku z tym uznać trzeba będzie, że czynności podejmowane były nieskuteczne, i ta okoliczność stanowić będzie dla organu egzekucyjnego podstawę jego umorzenia na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie umarza się, jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu. Tym samym występujące w sprawie okoliczności faktyczne i prawne będą uzasadniały rozpatrzenie przez organ egzekucyjny wniosek Skarżącego o umorzenie egzekucji.

Zatem, gdyby doszło do sytuacji, w której okazałoby się, że prowadzenie egzekucji w stosunku do Skarżącej było bezprawne (wobec braku prawidłowego jej wszczęcia), organ egzekucyjny ponownie rozpoznając sprawę, będąc związanym oceną prawną Sądu na podstawie art. 153 p.p.s.a., zobowiązany będzie uwzględnić powyższe wywody prawne.

W tym stanie sprawy, skoro kluczowy dla rozstrzygnięcia fakt dokonania doręczenia upomnienia zobowiązanemu, był niezbędny do prawidłowego wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do Skarżącej, co nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy, zaskarżone postanowienie, należało wyeliminować z obrotu prawnego.

Wobec tego, Sąd uznając, że zaskarżone postanowienie narusza przepisy postępowania, w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, orzekł o jego uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na kwotę zasądzonych kosztów sądowych składa się wpis od skargi w kwocie 100 zł.