Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 158/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2018-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1c, art. 135, art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 41a ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 704
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi H.S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranej renty rolniczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] r. nr [...] 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokat E. P. – K.kwotę 395,40 (trzysta dziewięćdziesiąt pięć 40/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] 2018 r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ("Prezes KRUS, organ"), po ponownym rozpoznaniu sprawy utrzymał w mocy decyzję z [...] 2016 r. nr [...], którą odmówił H. S. umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranej renty rolniczej w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji Prezes KRUS wskazał, że H. S. od

14 stycznia 2006 r. nabył prawo do renty rolniczej na podstawie decyzji z [...] 2006 r. Świadczenie zostało przyznane do 31 grudnia 2006 r., w części składkowej plus 50% części uzupełniającej z tytułu prowadzenia działalności rolniczej z małżonką, która nie miała ustalonego prawa do własnego świadczenia. Kolejny wniosek strony o ustalenie dalszej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym nie został uwzględniony. Decyzją z [...] 2007 r. Prezes KRUS odmówił prawa dalszej wypłaty renty rolniczej, uznając, że ubezpieczony nie jest całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym. Decyzją z [...] 2012 r. Prezes KRUS wydał decyzję o wstecznym wyłączeniu strony z ubezpieczenia społecznego rolników od 1 marca 1995 r., z powodu nie spełniania warunków do podlegania ubezpieczeniu w KRUS. Decyzja ta jest ostateczna. Decyzją z [...] 2014 r. H. S. został zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie [...] zł za okres od 14 stycznia 2006 r. do 31 grudnia 2006 r. Kwota [...] zł została 18 stycznia 2017 r. przeksięgowana z depozytu na poczet nienaleznego świadczenia.

Sąd Okręgowy w K. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w związku ze złożonym na rozprawie z wnioskiem strony o umorzenie kwoty nienależnie pobranej renty rolniczej, umorzył postępowanie odwoławcze. Decyzją z

[...] 2015 r. organ odmówił umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Wydana przez KRUS, po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzja z [...] 2017 r. została wyrokiem z 18 kwietnia 2018 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Ke 415/16, uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach. Sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi celem ustalenia sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego.

Rozpoznając ponownie sprawę Prezes KRUS ustalił, że H. S. zamieszkuje wraz z żoną A. S. w czteropokojowym domu murowanym, z kuchnią i łazienką, krytym blachą stanowiącym własność córki W. S.-B., która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Na terenie posesji znajdują się budynki gospodarcze. Zobowiązany korzysta z osobnego pokoju natomiast wspólnie z żoną korzystają z kuchni i łazienki. Umową darowizny z 30 grudnia

2010 r., obdarowana W. S.-B. ustanowiła na rzecz

małż. S. nieodpłatną, dożywotnią i niepodzielną służebność osobistą polegającą na prawie korzystania ze wszystkich budynków. Zobowiązany nie posiada innych nieruchomości, nie korzysta z dopłat z Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa i nie posiada żadnego źródła dochodu. Żona zobowiązanego w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego od 1 sierpnia 2016 r. nabyła prawo do dwóch emerytur w KRUS i ZUS. Z kolei H. S. w maju 2018 r. kończy wiek emerytalny i może ubiegać się o świadczenie emerytalne. Małżonkowie S. zawarli w formie aktu notarialnego z 8 listopada 2016 r. umowę o rozdzielności majątkowej.

Z informacji uzyskanych podczas wizytacji wynika, że posiłki przygotowuje H. S. samodzielnie z produktów, które są dostarczane przez córkę - średnio dwa razy w tygodniu. Wszelkie zaś opłaty /prąd, gaz, węgiel/ zakup leków oraz środków czystości finansowane są przez córkę. W związku z powyższym Prezes KRUS przyjął, że zobowiązany nie udokumentował obecnie ani nie wskazał nawet wysokości bieżących kosztów utrzymania. Ostatnio, tj. 12.10.2017 r., we wniosku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach o przyznanie prawa pomocy wskazał natomiast, że opłaty za energię elektryczną to ok. 150 zł miesięcznie, za wodę i ścieki 162,21 zł kwartalnie oraz za leki ok. 70 zł miesięcznie.

Obecnie nie korzysta on z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej. Jak oświadczył podczas wizytacji ta forma pomocy jest dla niego upokarzająca.

Organ ustalił, że strona leczy się na nadciśnienie tętnicze oraz chorobę niedokrwienną serca. W oparciu o opinię wydaną przez Lekarza Regionalnego Inspektora Orzecznictwa Lekarskiego KRUS, dokumentację medyczną oraz zaświadczenia lekarskie z 16 lutego 2018 roku, Prezes KRUS ustalił, że w związku z przewlekłością choroby występującej wymagana jest systematyczność leczenia

i przyjmowania leków. Zobowiązany posiada również orzeczony stopień niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym na podstawie orzeczenia z

1 sierpnia 2017 r., który nie wyklucza podjęcia pracy zarobkowej w warunkach pracy chronionej. Ustalono również na podstawie pisma z 18 lutego 2018 r., że nadal H. S. posiada zadłużenie wobec Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa K. w kwocie [...] zł zgodnie z decyzją z dnia [...]2016 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. Na obecną chwilę sprawa nie jest zakończona ponieważ złożył odwołanie.

Analizując stan finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego organ ustalił, że w budżecie państwa na rok 2018 r. do Funduszu Emerytalno- Rentowego przewidziano 17.565 683 tys. zł dotacji celowej. Powołał się na plan finansowy Funduszu Emerytalno-Rentowego na rok 2018 r. i stwierdził, że jego stan na początek roku wyniósł 243 698 tysięcy złotych, natomiast na koniec roku wynosić ma 232 494 tysięcy złotych. Zakładane jest zatem zmniejszenie środków pieniężnych Funduszu.

Uzasadniajac swoją decyzję Prezes KRUS wskazał, że Fundusz Składkowy Ubezpieczenia Społecznego Rolników jest funduszem samofinansującym i środki w nim gromadzone przeznaczone są do wypłaty świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego. Umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranej renty rolniczej poskutkuje obniżeniem środków finansowych Funduszu Emerytalno-Rentowego, z którego wypłacono nienależne świadczenie. Organ podkreśłił, że H. S. nie spełnił warunków do przyznania renty rolniczej, tj. nie posiadał odpowiedniego okresu w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W interesie społecznym leży natomiast zapewnienie środków finansowych tych funduszy na poziomie gwarantującym płynną wypłatę świadczeń. Każde umorzenie zaległych należności obciążające stan finansów funduszy Kasy jest sprzeczne z interesem społecznym ubezpieczonych.

Zestawiając zatem dochody zobowiazanego, których brak, z kwotą nienależnie pobranego świadczenia Prezes KRUS stwierdził, że zobowiązany nie jest w stanie dokonać zwrotu nienależnie pobranego świadczenia bez uszczerbku dla swojej egzystencji. Nie dysponuje on bowiem środkami finansowymi pozwalającymi jednorazowo lub w krótkim czasie spłacić należność. Ponadto jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, a także cierpiącą na różne schorzenia, które znacząco pogarszają możliwości zarobkowe. W związku ze stanem zdrowia zwiększył się jego potrzeby, a dochodów brak. Uznano zatem, że po stronie H. S. zachodzi ważny interes w umorzeniu należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia.

Organ odmówił jednak umorzenia, jak wskazał kierował się stanem finansów Funduszu Emerytalno-Rentowego oraz Funduszu Składkowego. Umorzenie nienależnie pobranego świadczenia pogłębi bowiem deficyt Funduszu i zwiększy kwotę dofinansowania z budżetu państwa. Podejmując decyzję o odmowie umorzenia organ zwrócił także uwagę, że choć istnieje po stronie zobowiązanego ważny interes w umorzeniu należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia, albowiem nie jest on w stanie uregulować jej bez uszczerbku dla swojego utrzymania, to istnieją inne sposoby na taką spłatę. W tej kwestii wskazał na możliwość udzielenia ulgi w formie rozłożenia należności na raty w takiej wysokości, aby mógł je spłacać bez uszczerbku dla swojego utrzymania. Przy czym zwrócił uwagę, że perspektywa zwrotu należności w ratach jest realna, gdyż w maju 2018 r. osiągnie zobowiązany wiek emerytalny i będzie mógł złożyć w ZUS wniosek o wypłatę emerytury. Podkreślono także, że na bieżąco w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych pomaga H. S. rodzina, co ułatwi mu odłożenie środków na spłatę należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia.

Powołując przepis art. 41a ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2015 r. poz. 704, z zm.) dalej ,,u.s.r.",

i mając na uwadze powyższe, Prezes KRUS utrzymał w mocy decyzję z dnia

9 listopada 2016 r. o odmowie umorzenia nienależnie pobranej renty rolniczej.

Na powyższą decyzję H. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w zw. z art. 15 kpa polegające na nie zgromadzeniu dostatecznie materiału dowodowego czy w sprawie zachodzi ważny interes zobowiązanego, o którym mowa w art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r.

Uzasadniając zarzuty skarżący podniósł, że organ nie ustalił prawidłowo możliwości płatniczych zobowiązanego, o których mowa w art. 41 a ust. 1 pkt 2 u.s.r. Treść tego przepisu oznacza, że obowiązkiem organu orzekającego w sprawie umorzenia należności jest wyjaśnienie sytuacji materialnej skarżącego. Dla ustalenia sytuacji bytowej zobowiązanego nie wystarczy wskazanie wysokości dochodów

i wydatków, konieczne jest bowiem ustalenie relacji pomiędzy dochodami, a wydatkami koniecznymi dla egzystencji zobowiązanego. Tylko ustalenie takiej relacji pozwala na dokonanie oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Podkreślając jednocześnie, że pozostaje z żoną w rozdzielności małżeńskiej. Skarżący zarzucił organowi, że nie wskazuję, skąd miałby te środki pozyskać skoro pozostaje w skrajnym ubóstwie. Organ nie wziął pod uwagę jego ciężkiej sytuacji materialnej

i osobistej wnioskodawcy. Obecnie został bez środków do życia, pozostaje na łasce

i niełasce dzieci i znajomych, nie posiada żadnego majątku ruchomego, który można byłoby jeszcze sprzedać, aby pozyskać środki do życia. Skarżący przedstawił swój zły stan zdrowia i podkreślił konieczność dalszego leczenia. Mając powyższe na uwadze wniósł jak w skardze.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko zaprezentowane w decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2016.1066) i art. 134 § 1 ustawy z

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(j.t. 2016.718 ze zm.), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany, co do zasady, zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z 9 listopada 2016 r. naruszają prawo.

Na wstępie wskazać należy, że WSA w Kielcach wyrokiem z 18 stycznia

2018 r. w sprawie sygn. akt I SA/Ke 415/16 uchylił decyzję z 20 września 2017 r., którą uchylono decyzję z 9 listopada 2016 r., celem ustalenia sytuacji materialno - bytowej w jakiej się obecnie znajduje się H. S..

Prezes KRUS ponownie rozstrzygając wniosek skarżącego zastosował się do wytycznych Sądu, którymi był związany zgodnie z art. 153 ustawy p.p.s.a.

czyniąc co do zasady przedmiotem swoich ustaleń i oceny istnienie przesłanek umorzenia nienależnego świadczenia.

Stosownie do art. 41 a ust 1 pkt 2 u.s.r. organ może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na wniosek zainteresowanego, w przypadkach uzasadnionych jego ważnym interesem, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno rentowego i składkowego. Zapis powyższy oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, i ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, jego możliwości płatniczych uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego ( art. 77 § 1 k.p.a.), następnie jego oceny (art. 80 k.p.a.) zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a. Podkreślić należy, że organ działa w ramach uznania dopiero na etapie, gdy uzna, że w sprawie zachodzą przesłanki o których mowa w art. 41 a ust 1 u.s.r., gdyż ocena w tym przedmiocie wykracza poza zakres uznania i jest kategorią obiektywną, wynikającą z ustalonego w sprawie stanu faktycznego. W przypadku decyzji uznaniowych jej uzasadnienie ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Szczególnie negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno być przekonywująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Decyzje w przedmiocie ulg, jako decyzje uznaniowe, podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej, takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA,

sygn. akt I SA/Gd 1507/00). Decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa materialnego czy procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny przekraczając zasadę swobodnej oceny dowodów, oceniając materiał dowodowy wbrew zasadom logiki

i doświadczenia życiowego.

Dokonując analizy zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że proces decyzyjny organu został przeprowadzony wadliwie, gdyż nie spełnił powyższych wymagań. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie został rozpatrzony i oceniony z naruszeniem zasady określonej w art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.

Skarżący wnioskując o umorzenie należności powoływał się na zły stan zdrowia oraz trudną sytuację materialną, która to okoliczność co do zasady może uzasadniać umorzenie należności. Wbrew zarzutowi skargi organ prawidłowo ustalił, że w przypadku skarżącego zaistniała przesłanka ważnego interesu zainteresowanego. Ważny interes w umorzeniu należności ze względu na trudną sytuację ubezpieczonego istnieje wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i jego sytuacją materialną istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego jego podstawowych potrzeb życiowych. Tak też się dzieje w tej sprawie ponieważ zdaniem Prezesa KRUS ustalona sytuacja materialna i zdrowotna daje podstawy do przyjęcia, że zachodzi określona w art. 41 a ust 1 pkt 2 u.s.r. przesłanka umorzenia - ważny interes zobowiązanego, przy uwzględnieniu jego możliwości płatniczych. W ocenie Sądu istnieją w stanie faktycznym sprawy podstawy by przyjąć, że sytuacja skarżącego jest wyjątkowo trudna, stwarza zagrożenie bytu i zdrowia, a potrzeby jego są zaspokojone wyłącznie dzięki pomocy od córki. Wyprowadzone przez organ wnioski są prawidłowe co do zaistnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego i mają odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym. Postępowanie w zakresie ustalenie powyższej przesłanki zostało przeprowadzone wobec powyższego bez naruszenia zasad określonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

W ocenie Sądu, doszło jednakże do naruszenia przepisów postępowania w zakresie ustalania zaistnienia drugiej koniecznej przesłanki umorzenia, jaką jest stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego. Stwierdzić należy, że organ stosownie do wymogów art. 77 § 1 K.p.a. nie rozpatrzył wszechstronnie materiału dowodowego i nie dokonał jego oceny zgodnie z art. 80 K.p.a.

Według art. 41 a ust. 1 pkt 2 u.s.r. przesłanką umorzenia należności jest także stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego. Dla oceny, czy rozpatrywany przypadek uzasadnia umorzenie należności, organ winien brać pod uwagę z jednej strony ważny interes zobowiązanego a z drugiej stan finansów funduszów i podejmując decyzję wyważyć wskazane interesy. Przy czym wszelkie ulgi w spłacie zobowiązań mają charakter odstępstwa od powszechności wnoszenia składek na ubezpieczenie rolnicze i niewątpliwie powinny być interpretowane ściśle. Podkreślić jednak należy, że wykładnia taka nie może być sprzeczna z ratio legis przepisu i przekreślać celu jaki prawodawca chciał dzięki niemu osiągnąć. Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników przewidująca w art. 41a określone ulgi ma za zadanie spełnienie określonych celów społecznych czy ekonomicznych, uznawanych przez społeczeństwo za pożądane. Prawodawca nie może jednak przewidzieć wszystkich możliwych sytuacji, które mogą się zrealizować i to wówczas rolą organu, jest taka wykładnia przepisów w odniesieniu do zaistniałego stanu faktycznego tak, aby uwzględniała jego cele i założenia. Ograniczanie uprawnień do ulg naruszałoby zasadę równości, która nie może odnosić się tylko do ponoszenia obciążeń publicznoprawnych, ale także do równego dostępu do preferencji w zakresie przyznawania ulg. Zakresem rozważań organu powinien zostać objęty nie tylko sensu stricte aspekt finansowy funduszów, ale również takie zasady, jak sprawiedliwość czy zaufanie zainteresowanego do organów państwa.

Prezes KRUS odmawiając umorzenia nienależnego świadczego z powodu drugiej przesłanki podał, że w budżecie państwa na rok 2018 r. do Funduszu Emerytalno- Rentowego przewidziano 17.565 683 tys. zł dotacji celowej. Powołał się na plan finansowy Funduszu Emerytalno-Rentowego na rok 2018 r. i stwierdził, że jego stan na początek roku wyniósł 243 698 tysięcy złotych, natomiast na koniec roku wynosić ma 232 494 tysięcy złotych. Zakładane jest zatem zmniejszenie środków pieniężnych Funduszu. Z analizy danych wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wynika, że jednak środki finasowe znajdują się w budżecie funduszów, a

ich spadek na koniec 2018 r. przewidywane jest o 11 204 zł. W ocenie Sądu, organ ograniczając się jedynie do stanu środków finansowych funduszów, odmówił umorzenia należności przyjęciem abstrakcyjnego pierwszeństwa stanu funduszów przed przesłanką ważnego interesu zainteresowanego, która wystąpiła w przedmiotowej sprawie. Podstawą odmowy umorzenia należności, nie jest ponadto wystarczające stwierdzenie organu, że w interesie społecznym leży zapewnienie środków finansowych tych funduszy na poziomie gwarantującym płynną wypłatę świadczeń i każde umorzenie zaległych należności obciążające stan finansów funduszy Kasy jest sprzeczne z interesem społecznym ubezpieczonych.

Powyższe zdaniem Sądu samo w sobie nie wskazuje jednak na nadrzędność tak rozumianego stanu finansów funduszów, który stałby na przeszkodzie uwzględnienia wniosku o umorzenie należności w kwocie [...] zł, w sytuacji gdy po stronie skarżącego brak jest dochodu i majątku mogącego uczynić zapłatę tej kwoty za realnie możliwą. Prawodawca w art. 41a u.s.r. przewidział dla szczególnych przypadków, a bezspornie taki występuje w rozpoznawanej sprawie, możliwość umorzenia należności, przyznając priorytet sytuacji zobowiązanego. Sytuacja skarżącego wymaga bardziej szczególowego rozważenia w kontekście wartości składających się na przesłankę stanu finansów funduszów, którą niewątpliwie uznać należy za interes społeczny. Zdaniem Sądu takie rozumienie przesłanki stanu finansów funduszów, jakie zaprezntowano w zaskarżonej decyzji jest nieprawidłowe ponieważ nie może zamykać się wyłącznie w sytuacji gdy na koniec danego roku kalendarzowego wystąpił ujemny bilans w stanie środków. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z 2 marca 2016 r., II FSK 2474/15 i posiłkując się tym wyrokiem uważa, że bywają takie sytuacje, w których już sam rachunek ekonomiczny przemawia za udzieleniem ulgi np. nie ma możliwości ściągnięcia należności w pełnej wysokości, a sytuacja ekonomiczna i zdrowotna zobowiązanego wyklucza możliwość radykalnej poprawy jego sytuacji finansowej w dającym przewidzieć się okresie. W ocenie Sądu taka sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie. Organ odmawiając umorzenia należności przewiduje poprawę sytuacji majątkowej skarżącego, w związku z nabyciem od maja 2018 r. prawa do emerytury. Niewątpliwie do rozważenia jest powyższa okoliczność przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącego. Prezes KRUS prawidłowo rozstrzygając sprawę, musi mieć jednak na uwadze to, że na dzień wydania decyzji ustala fakt spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r. Zobowiązany jest zatem uwzględnić okoliczność, że skarżący nie ma majątku a jego potrzeby związane z bieżącym utrzymaniem i leczeniem w pierwszej kolejności muszą być zaspokajane i czyni to jego córka. Tym samym na dzień wydania decyzji, w istocie to hipotetyczne są rozważania czy i w jakim zakresie przyznana emerytura wystarczy na spłatę należności.

W ocenie Sądu istnienia przesłanki interesu społecznego nie można wiązać wyłącznie z obowiązkiem ponoszenia przez zobowiązanych składek. Zdaniem składu orzekającego rozpoznającego niniejszą sprawę, argumentacja organu, nie jest zatem wyczerpująca, co więcej wadliwie zawęża rozumienie przesłanki stanu finansów funduszów. Ulgi wymienione w art. 41a u.s.r. nie stanowią przywileju samego w sobie. Jest to forma pomocy udzielonej przez państwo zobowiązanemu po to, by poprzez stosowanie zasady (egzekwowanie świadczenia) nie doprowadzić do skutków niepożądanych z punktu widzenia, tak społecznego, jak i indywidualnego, odnoszącego się do osoby zainteresowanego. Chodzi zatem o to, by wskutek dochodzenia takich zaległości, Państwo nie poniosło w efekcie kosztów większych, niż w wypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia (por. wyroki NSA: z dnia 10 lutego 2016 r., sygn. akt II FSK 3139/13; z dnia 3 lipca 2007 r.,

sygn. akt I FSK 1026/06; publ. CBOSA). W konsekwencji ustalenie przez organ kwestii istnienia przesłanki stanu finasów funduszów, a zatem interesu społecznego, wiąże się z koniecznością ważenia wartości w dwóch płaszczyznach: jedną płaszczyznę tworzy zasada, jaką jest terminowe płacenie składek w pełnej wysokości, drugą - wyjątek od zasady, polegający na zastosowaniu indywidualnej ulgi. Organ w danym przypadku winien ustalić, co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu społecznego (dochodzenie należności, a jeżeli tak to w jakim trybie w sytuacji majątkowej i osobistej w jakiej znalazł się skarżący oraz przy ponoszeniu jakich kosztów związanych z egzekwowaniem należności, czy też zastosowanie ulgi). Dokonując "ważenia" obu wartości organ uwzględnia rzecz jasna także inne dyrektywy, wspólne dla całego społeczeństwa, jak sprawiedliwość, zasady etyki, zaufanie do organów państwa itp. (por. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1351/11; publ. CBOSA). Tak właśnie w ocenie Sądu należy postrzegać przesłankę interesu społecznego, określoną w art. 41a u.s.r. jako stan finansów funduszów. Uwzględnienie istnienia przesłanki interesu społecznego i rzetelne procedowanie co do wniosku zobowiąznego nie może być postrzegane jako "akt łaski", ale musi być efektem rzetelnej oceny, co w ustalonych realiach stanu faktycznego będzie z punktu widzenia społecznego korzystniejsze: zastosowanie ulgi, czy też odmowa uwzględnienia żądania strony. Takich rozważań zabrakło w zaskarżonej decyzji. W konsekwencji błędnego procedowania organ nie ustalił w sposób rzetelny czy w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka stanu finansów funduszów, czym naruszył również art. 7 K.p.a.

Ponownie rozstrzygając sprawę organ rozważy wszechstronnie zebrany materiał dowodowy w kontekście zaprezentowanej wyżej wykładni przesłanki stanu finansów funduszów, a wynik swoich ustaleń i oceny przedstawi w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 K.p.a. Wypowie się zatem czy w realiach niniejszej sprawy przesłanka stanu finansów funduszów została spełniona, a jeżeli tak to czy przemawia za zastosowaniem wobec skarżącego ulgi w postaci umorzenia kwoty [...] zł.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c., art. 135 ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w pkt. 1 wyroku. Wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu w pkt 2 wyroku, Sąd przyznał na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2016.1714).