Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2051/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-05-14 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Infrastruktury~Minister Rozwoju
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok z art. 179a ustawy PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 179 a, art. 184 par 2 pkt 2, art. 190, art. 207 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Sękowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Anita Wielopolska, sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant ref. staż. Agnieszka Szymańczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2019 r. sprawy ze skargi E. G., P. Z., A. P., M. O., K. W., A. O., A. D., M. M., W. B., J. B., A. B., M. B., K. K., I. Z., M. K., T. B., A. Z., S. Z., J. K., J. B., H. P., J. O., R. O., D. O., M. O., D. K. i E. K. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie rozpoznania sprawy w trybie art. 179a ppsa 1. uchyla zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 2051/18, 2. oddala skargę, 3. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Infrastruktury i Rozwoju (dalej również: "Minister" lub "organ II instancji") [...] sierpnia 2015 r, nr. [...], utrzymująca w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z [...] października 2009r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1955r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w [...] i [...] (obecnie [...]) w granicach administracyjnych "[...]", oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 16438 m2.

Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych.

Orzeczeniem z [...] sierpnia 1955r., nr [...], Prezydium Rady Narodowej w [...] dokonało wywłaszczenia nieruchomości położonej w [...] i [...] (obecnie [...]) w granicach administracyjnych "[...]", oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 16438 m2, stanowiąca własność spadkobierców J. O.

Wnioskiem z 15 września 1999r. o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia wystąpili: W. O., K. W., A.O., A. D., M. M., I. S., J. B., B. B., A. B., M. B., K. K., I. W., A. B., Z. Z., D. K., J. K., M. B., H. P. oraz J. O..

W uzasadnieniu wniosku skarżący zarzucili orzeczeniu z [...] sierpnia 1955r. nr [...] rażące naruszenie prawa, sprzeczność z pojęciem praworządności oraz działanie na szkodę obywateli. Według wnioskodawców, rażąco zostały naruszone przepisy obowiązującego wówczas dekretu z 1948 roku tak odnośnie procedury przeprowadzonego wywłaszczenia jak i wyceny stanowiącej podstawę odszkodowania, a naruszenie nawet tak krzywdzącego obowiązującego wówczas prawa powoduje, że konieczne jest obecnie stwierdzenie nieważności wskazanego orzeczenia.

Decyzją z [...] kwietnia 2001r., nr [...], Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił stwierdzenia nieważności zaskarżonego orzeczenia wywłaszczeniowego. Decyzją z [...] sierpnia 2001r., nr [...], Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał w mocy ww. decyzję nr [...] z [...] kwietnia 2001r.

Wyrokiem z 2 marca 2004r., sygn. akt I SA 2753/03, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i rozwoju Miast z [...] sierpnia 2001r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nr [...] z [...] kwietnia 2001r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że przedmiotowe decyzje naruszały art. 7 oraz art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, albowiem organ nadzorczy nie podjął wszystkich czynności zmierzających do zebrania stosownego materiału dowodowego, a ponadto organ dysponował jedynie kopią orzeczenia wywłaszczeniowego, co stanowiło w ocenie Sądu niewystarczający materiał do podjęcia decyzji czy kwestionowane orzeczenie dotknięte jest wadą nieważności. Dodatkowo Sąd wskazał, że organ naczelny winien był wystąpić do następców prawnych wnioskodawcy wywłaszczenia, ponieważ ci, jako następcy strony postępowania powinni posiadać w swoich zasobach odpowiednie dokumenty archiwalne.

Rozpatrując sprawę ponownie, po zebraniu materiału stosownie do wyroku WSA w Warszawie z 2 marca 2004 r., sygn. akt I SA 2753/03, decyzją z [...] października 2009r. nr [...], Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1955r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w [...] i [...] (obecnie [...]) w granicach administracyjnych "[...]", oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 16438 m2. Organ w uzasadnieniu wskazał, że postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte na podstawie wniosku [...] w [...] z [...] listopada 1954r. nr [...]. Wniosek ten został poprzedzony zezwoleniem wydanym przez Zastępcę Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z [...] lipca 1953r., nr [...]. Zezwolenie to zostało wydane na podstawie opinii Prezydium Rady Narodowej w [...] - Miejskiej Komisji Planowania Gospodarczego z [...] kwietnia 1952r. nr [...] oraz na podstawie zezwolenia Ministra Hutnictwa z [...] lipca 1953r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku [...] w [...] z [...] lipca 1953r. l.dz. [...], złożonego za pośrednictwem Ministra Hutnictwa.

Cel wywłaszczenia tj. budowa [...] był w ocenie organu nadzorczego, celem wynikającym z narodowych planów gospodarczych, a okoliczność tę potwierdza zaświadczenie lokalizacyjne nr [...] z [...] marca 1952r. Dodatkowo, jak wynika z pisma [...] w [...] z [...] lipca 1953r. nr I. dz. [...] do Ministra Hutnictwa, cel ten został określony uchwałą Prezydium Rządu z 26 kwietnia 1951r.

W związku z powyższym, opierając się na zebranym w przedmiotowej sprawie materiale dowodowym organ ocenił, że nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1955r., gdyż Prezydium Rady Narodowej w [...], orzekając o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości, nie dopuściło się rażącego naruszenia prawa, jak również, aby badane orzeczenie naruszyło pozostałe przesłanki art. 156 § 1 Kpa. Dodatkowo organ wyjaśnił, że prowadząc postępowanie wystąpił do następców prawnych Przedsiębiorstwa Państwowego [...], do wnioskodawców niniejszego postępowania, do [...] Urzędu Wojewódzkiego, do Instytutu Pamięci Narodowej, do Archiwum Urzędu [...], do Archiwum Państwowego [...] oraz do Archiwum Akt Nowych w [...] o dostarczenie wszelkich posiadanych dokumentów archiwalnych dotyczących przedmiotowego postępowania wywłaszczeniowego. Jednak pomimo podjęcia powyższych czynności, nie udało się zgromadzić całości akt archiwalnych dotyczących przedmiotowego wywłaszczenia. Zatem organ naczelny uznał, że zgromadzone w sprawie akta archiwalne stanowią cały zachowany w sprawie tego wywłaszczenia materiał dowodowy.

Wskutek wniesienia od tej decyzji wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z [...] września 2013 r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z [...] października 2009 r. nr [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że w świetle art. 2 dekretu z 26 kwietnia 1949r. prawo do nabywania, zbywania nieruchomości w trybie przepisów dekretu służyło wykonawcom narodowych planów gospodarczych.

Wykonawca narodowych planów gospodarczych, zgodnie z art. 5 ww. dekretu, był zobowiązany wystąpić do Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z wnioskiem udzielenie zezwolenia na nabycie nieruchomości, dołączając jednocześnie opinię właściwego prezydium wojewódzkiej rady narodowej, stwierdzającą że przedmiotowa nieruchomość jest niezbędna dla realizacji zamierzeń występującego z wnioskiem, uwzględniając zarówno potrzeby wykonawcy narodowych planów gospodarczych, jak i uzasadnione potrzeby ogólnogospodarcze.

Ze zgromadzonych w sprawie akt archiwalnych wynika, że Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego udzielił [...] lipca 1953r. [...] w [...] - jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych - zezwolenia nr [...] na nabycie pod budowę [...] nieruchomości położonych w granicach [...], [...], [...], [...] i [...], o łącznej pow. 84 ha 72 a 90 m2 oraz na niezwłoczne objęcie przedmiotowych nieruchomości (art. 6 ust. 1 dekretu z 26 kwietnia 1949r.). Nadto w ww. zezwoleniu Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego udzielił zgody na wezwanie właścicieli nieruchomości do ich odstąpienia w drodze obwieszczenia.

Przedmiotowe zezwolenie zostało udzielone w oparciu o wniosek Ministra Hutnictwa z [...] lipca 1953r. nr [...]. Do wniosku dołączono, zgodnie z treścią art. 7 ust. 3 dekretu z 26 kwietnia 1949r., zezwolenie Ministra Hutnictwa z [...] lipca 1953r. nr [...] – wydane w oparciu o wniosek [...] w budowie z [...] lipca 1953r. nr [...] – udzielające zgody [...] w [...] na wystąpienie do Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o udzielenie zezwolenia na nabycie kompleksu nieruchomości prywatnych o pow. 84 ha 7990 m2 oraz wskazujące, iż budowa [...] może być zlokalizowana jedynie na nieruchomościach wskazanych we wniosku z [...] lipca1953r. nr [...]. Ponadto z akt sprawy wynika, że do wniosku załączono: opinię Prezydium Rady Narodowej w [...] Miejskiej Komisji Planowania Gospodarczego z [...] kwietnia 1952r. nr [...] (wydaną w trybie art. 5 ust 2 dekretu z 26 kwietnia 1949r.), stwierdzającą że nabycie nieruchomości w [...] na terenie oznaczonym na planie sytuacyjnym, jest niezbędne dla zrealizowania obiektu przemysłowego przez Państwowe Przedsiębiorstwo [...]; zaświadczenie lokalizacyjne nr [...] Prezydium Rady Narodowej w [...] Urząd Budownictwa Wydział Planu Miasta z [...] marca 1952r. nr L.dz. [...] wydane w porozumieniu z Państwową Komisją Planowania Gospodarczego wyrażające zgodę na lokalizację szczegółową obiektu przemysłowego na terenie [...] o pow. około 135 ha; rejestr pomiarowy nieruchomości przeznaczonych do wywłaszczenia.

Powyższe, zdaniem organu czyni zadość przepisom dekretu i potwierdza zasadność nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości objętych zezwoleniem.

Organ dalej wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 8 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, wykonawca narodowych planów gospodarczych po uzyskaniu zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, zobowiązany był wezwać właściciela nieruchomości do jej odstąpienia za cenę określoną na podstawie przepisów art. 28, zatwierdzoną przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Zaś w przypadku, gdy nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne, jedyną działkę wywłaszczonego wraz z domem jednorodzinnym, wezwanie powinno zawierać dodatkowo wyrażenie gotowości zawarcia umowy za nieruchomość zamienną.

Organ wyjaśnił, że pomimo przeprowadzonego postępowania celem zgromadzenia materiałów archiwalnych dotyczących niniejszej sprawy, nie udało się uzyskać pełnego materiału dowodowego, w tym bezpośredniego dowodu wezwania byłych właścicieli nieruchomości w trybie określonym w art. 8 dekretu z 26 kwietnia 1949r. Jednak treść zezwolenia z [...] lipca 1953r. wskazuje, iż wykonawca narodowych planów gospodarczych [...] w [...] uzyskała zgodę na wezwanie właścicieli nieruchomości do jej dobrowolnego odstąpienia w trybie określonym w ust. 3 art. 8 dekretu wywłaszczeniowego – czyli w formie publicznego obwieszczenia. O wezwaniu właścicieli nieruchomości przeznaczonych do wywłaszczenia świadczy natomiast zapis w uzasadnieniu orzeczenia z [...] sierpnia 1955r. nr [...]. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, iż ubiegający się o wywłaszczenie nie dopełnił obowiązku wskazanego w art. 8 dekretu.

Organ wyjaśnił również, że zgodnie z treścią art. 17 dekretu z 26 kwietnia 1949r., ubiegający się o wywłaszczenie składał wniosek o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego do prezydium wojewódzkiej rady narodowej, wskazując nieruchomość podlegającą wywłaszczeniu, jej powierzchnię oraz właściciela nieruchomości, cel wywłaszczenia oraz na czym ma ono polegać. W zachowanych aktach archiwalnych brak wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, jednak jak wynika z treści pisma [...] w [...] z [...] czerwca 1955r. nr [...] oraz treści kwestionowanego orzeczenia z [...] sierpnia 1955r. nr [...], z wnioskiem o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego wystąpiła ww. [...] w [...]. Wniosek był opatrzony datą [...] listopada 1954r. i został zgłoszony organowi wywłaszczeniowemu w [...] grudnia 1954r.

Organ wyjaśnił, że wobec braku całości dokumentów wywłaszczeniowych nie jest możliwa ocena stwierdzająca czy ww. wniosek spełniał wymagania wskazane w ww. ust. 2 art. 17 dekretu wywłaszczeniowego oraz zawierał załączniki wskazane art. 17 ust. 3 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. Ponadto, z wyżej wymienionych powodów, niemożliwa jest ocena dotycząca postępowania wywłaszczeniowego w aspekcie jego zgodności z treścią art. 18 i 20 dekretu wywłaszczeniowego, tj. oceny faktu wydania zawiadomienia, jego zgodności z przepisami dekretu wywłaszczeniowego oraz zgłoszenia ewentualnych wniosków lub sprzeciwów, do których organ wywłaszczeniowy winien się odnieść w decyzji wywłaszczeniowej.

Dalej organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 21 dekretu wywłaszczeniowego, po przeprowadzeniu rozprawy wywłaszczeniowej lub wobec nie wniesienia sprzeciwów, prezydium wojewódzkiej rady narodowej orzekało o wywłaszczeniu albo odmawiało wywłaszczenia, gdy ustąpiły powody stanowiące podstawę do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. Orzeczenie powinno zawierać wskazanie przedmiotu i rodzaju wywłaszczenia, wskazanie na czyją rzecz wywłaszczenie nastąpiło, jeżeli wpłynęły wnioski lub sprzeciwy – uzasadnienie ich przyjęcia lub odrzucenia. Orzeczeniem z [...] sierpnia 1955r. nr [...], Prezydium Rady Narodowej w [...] orzekło o wywłaszczeniu na rzecz [...] w [...] nieruchomości położonej w [...] i [...] (obecnie [...]) w granicach administracyjnych "[...]", oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 16438 m2, stanowiącej własność spadkobierców O. J. (pkt. 26 orzeczenia). W przedmiotowym orzeczeniu wskazano, że wywłaszczenie nieruchomości polega na odebraniu prawa własności właścicielom, z dniem zgłoszenia przez [...] w [...] wniosku wywłaszczeniowego. W orzeczeniu pouczono o możliwości wniesienia odwołania do Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Rady Narodowej w [...] Wydział Społeczno - Administracyjny w terminie 14 dni, od dnia następnego od doręczenia orzeczenia. W uzasadnieniu orzeczenia organ wywłaszczeniowy podniósł, że nabycie nieruchomości w drodze dobrowolnej umowy kupna, względnie zamiany nieruchomości, nie dały rezultatu. Z zebranych w sprawie akt archiwalnych nie wynika, aby od przedmiotowego orzeczenia wniesiono odwołanie. Organ nadzoru uznał, że kwestionowane orzeczenie zawiera wszystkie niezbędne elementy, a zatem brak jest podstaw do stwierdzenia zaistnienia naruszenia prawa.

Pismem z 25 października 2013r. E. G., P. Z., A. P., M. O., K. W., A. O., A. D., M. M., W. B., J. B., A. B., M. B., I. Z., M. K., T. B., Z. Z., D. K., J. K., H. P., J. O., R. O., D. O., M. O., K. K., J. B., E. K., reprezentowani przez r. pr. A. R., wystąpili za pośrednictwem organu naczelnego ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] września 2013r. nr [...].

W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., iż skarżona decyzja została skierowana do A. B. zmarłej dnia [...] września 2013r.

Wyrokiem z 2 października 2014r. sygn. akt I SA/Wa 2886/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność skarżonej decyzji z [...] września 2013r. nr [...], w uzasadnieniu wskazując, że skierowanie decyzji do osoby zmarłej stanowi naruszenie art. 7, art. 8, art. 28, art. 30 § 4 i 5, art. 97 § 1 pkt 1 i art. 109 Kpa, dające podstawę do stwierdzenia nieważności skarżonej decyzji.

W konsekwencji organ odwoławczy ponownie rozpatrując sprawę, decyzją z [...] sierpnia 2015 r, nr. [...] Minister Infrastruktury i Rozwoju na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z [...] października 2009 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1955r. Organ stwierdził, że kwestionowane orzeczenie zawiera wszystkie niezbędne elementy oraz brak jest podstaw do stwierdzenia zaistnienia rażącego naruszenia prawa w tym zakresie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wywiedli skarżący zaskarżając decyzję w całości i wnosząc o uchylenie obu decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

Organowi rozpoznającemu sprawę zarzucili naruszenie:

1. art. 9 Europejskiego Kodeksu Dobrej Administracji, stanowiącego: "W toku podejmowania decyzji urzędnik uwzględni wszelkie istotne czynniki i przypisze każdemu z nich należne mu znaczenie; nie uwzględnia się żadnych okoliczności nie należących do spraw."

2. art. 153 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7 Kpa poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 marca 2004 r., I SA 2753/03, poprzez skierowanie do organów i instytucji zapytań, które nie umożliwiały udzielenie odpowiedzi z racji nie podania kluczowych informacji pozwalających na zidentyfikowanie działki gruntowej oraz ze względu na brak indywidualizacji poszczególnych wniosków w zależności od rodzaju zasobów, które dane instytucje mogą posiadać;

3. art. 8 Kpa poprzez zaniechanie pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej poprzez nie odniesienie się do zarzutów Skarżących;

4. art. 77 § 1 Kpa poprzez nie rozpatrzenie całości zgromadzonego materiału dowodowego;

5. art. 107 Kpa poprzez nie odniesienie się w treści decyzji do podnoszonych przez Skarżących zarzutów naruszenia przez orzeczenie o wywłaszczeniu przepisów prawa procesowego oraz prawa materialnego obowiązujących na dzień [...] sierpnia 1955 r.;

6. art. 84 § 2 Kpa w związku z art. 24 § 1 pkt 5 Kpa poprzez dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, który podlegał wyłączeniu z uwagi na udział w wydaniu zaskarżonej decyzji.

W szczególności, organ administracji nie odniósł się do naruszenia w trakcie postępowania wywłaszczeniowego:

a) art. 9 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym z 22 marca 1928 r., , poprzez przeprowadzenie postępowania bez udziału stron;

b) art. 10 ww. rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym z 1928 r. poprzez zaniechanie ustalenia stron postępowania zgodnie z przepisami prawa cywilnego;

c) art. 13 ww. rozporządzenia z 1928 r., poprzez nie wystąpienie przez organ administracji do sądu o wyznaczenie zastępcy dla osoby nieobecnej;

d) art. 5 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z 26 kwietnia 1949 r., poprzez przyjęcie, że zezwolenie z [...] lipca 1953r. nr: [...] udzielone przez Zastępcę Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania jest zezwoleniem, udzielonym w trybie przepisu art. 5 ww. dekretu;

e) art. 5 w związku z art. 6 ust. 1 ww. dekretu, poprzez przyjęcie, że zezwolenie z dnia [...] lipca 1953r. jest zezwoleniem na niezwłoczne objęcie przedmiotowych nieruchomości;

f) art. 8 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 3 ww. dekretu, poprzez brak wezwania właściciela nieruchomości, aby odstąpił mu tę nieruchomość za cenę określoną na podstawie art. 28, a zatwierdzoną przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej i nieprawidłowe zastosowanie trybu wezwania za pomocą obwieszczeń publicznych;

g) art. 18 ww. dekretu poprzez nie zawiadomienie właścicieli nieruchomości o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego;

h) art. 20 i 21 ww. dekretu, poprzez uniemożliwienie właścicielom nieruchomości zgłoszenia wniosków i sprzeciwów, a w związku z brakiem wniosków i sprzeciwów zaniechanie wyznaczenia rozprawy;

i) art. 24 ww. dekretu, poprzez nie doręczenie orzeczenia o wywłaszczeniu właścicielom nieruchomości, skutkujące uniemożliwieniem wniesienia odwołania;

j) art. 26 ww. dekretu, poprzez nie wyjaśnienie stanu prawnego nieruchomości, która zgodnie z treścią zbioru hipotecznego należała do zmarłego w dniu [...] kwietnia 1923 r. J. O.;

k) art. 30 ww. dekretu, poprzez nie zaoferowanie właścicielom wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej gospodarstwo rolne, tytułem odszkodowania, nieruchomości zamiennej położonej w tej samej miejscowości;

l) art. 33 ww. dekretu poprzez nieprzeprowadzenie rozprawy w sprawie określenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość;

m) art. 40 ust. 2 ww. dekretu poprzez nie ujawnienie praw wynikających z wywłaszczenia w księdze wieczystej.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Rozwoju wniósł o oddalenie skargi.

Rozpoznając powyższą skargę, WSA w Warszawie uznał, że jest ona częściowo zasadna i wyrokiem z 24 marca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 3270/15 uchylił decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] sierpnia 2015 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Sąd I instancji wskazał, że orzeczenie, którego stwierdzenia nieważności żądali skarżący, zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z 26 kwietnia 1949 o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych.

Zezwoleniem z [...] lipca 1953 r. Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego udzielił zgody na wezwanie właścicieli nieruchomości do ich odstąpienia w drodze obwieszenia, powołując się przy tym na możliwość dokonania zbiorowego wezwania właścicieli nieruchomości zgodnie z § 4 ust. 4 Zarządzenia Przewodniczącego PKPG z 17 listopada 1949 r (M.P. 1949.A-89.1084) i z 11 kwietnia 1950 r. (M.P: 1950.A-53.609). Możliwość zastosowania tego trybu była także dopuszczalna w sytuacji gdy miejsce pobytu właścicieli nieruchomości nie było znane. Z decyzji wynika, że wywłaszczona nieruchomość stanowiła własność spadkobierców J. O. wobec czego WSA domniemywał, że nie byli oni znani organowi zarówno z tożsamości, a w konsekwencji z miejsca zamieszkania. Sąd podkreślił, że samo wydanie zezwolenia nie było równoznaczne z dokonaniem ogłoszeń. Nie ulega wątpliwości, że zezwolenie zostało wydane, jednakże nie wiadomo czy zostało wykorzystane poprzez dokonanie ogłoszeń. WSA powołał się na z art. 18 ust. 2 dekretu oraz wskazał, że zastosowanie trybu ogłoszeń przewidzianego w art. 18 ust. 2 dekretu zwalniało organ od doręczenia indywidualnego. Zastosowanie trybu ogłoszeniowego powodowało, że dokonane ogłoszenia odnosiły skutek nie tylko do nieznanego z miejsca pobytu właściciela ale i w stosunku do spadkobierców zmarłego. W sprawie jednak zdaniem Sądu nie ustalono, w oparciu o zebrane dowody, czy rzeczywiście miał zastosowanie tryb przewidziany w art. 18 ust. 2

Od powyższego wyroku WSA w Warszawie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył Minister Infrastruktury i Budownictwa, zaskarżając go w całości, wniósł o uchylenie wyroku w całości i oddalenie skargi, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wg norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 12 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 1836/16 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Sąd uznał, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie pomimo, że nie wszystkie zawarte w niej zarzuty i wnioski były zasadne. Sąd uznał, iż częściowo zasadny jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., wskazując że sporządzone uzasadnienie zawiera pewne niespójności. W przypadku uwzględnienia skargi uzasadnienie powinno zawierać wskazania co do dalszego postępowania. I w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny podzielił zarzut skargi kasacyjnej, iż polecenie odniesienia się przez organ odwoławczy przy ponownym rozpatrzeniu sprawy do "zarzutów pkt 1, 3, 4, 5, 6 odwołania" jest niewykonalne, gdyż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z 3 listopada 2009r. nie operuje zarzutami opatrzonymi jako pkt 3, 4, 5 i 6, a sam pkt 1 dzieli się na szereg zarzutów dotyczących prawa procesowego.

Także, zdaniem NSA, zarzut strony kasacyjnej naruszenia art.16 § 1 w zw. z art.156 § 1 pkt 2 k.p.a. zawierał usprawiedliwione podstawy. Sąd I instancji wskazał bowiem na szereg kwestii, które należy jeszcze ustalić, sprawdzić, wyjaśnić, związanych jednak z ewentualnym błędami postępowania z 1955r. prowadzonego w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości, a nie z wadami tkwiącymi w samej decyzji. Kwestie te, związane z prawidłowością procesową prowadzonego postępowania wywłaszczeniowego mogą stanowić podstawę do wznowienia postępowania, ale nie mogą być uznane jako realizujące przesłankę rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Nadto NSA, podzielając pogląd NSA wyrażony w wyroku z 4 stycznia 1999r., sygn. akt IV SA 1242/98 (przytoczony zresztą przez Sąd I instancji), wskazał że wątpliwości co do ustalenia, iż decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa należy rozstrzygać na korzyść legalności decyzji. Zatem, brak jest jednoznacznych dowodów w postępowaniu nadzwyczajnym zezwalających na podważenie ustaleń zawartych w decyzjach ostatecznych, którym art.16 k.p.a. przyznaje cechę trwałości, stanowi negatywną przesłankę do ich wzruszenia. Sam brak pewnych dokumentów postępowania będący konsekwencją znacznego upływu czasu, nie stwarza domniemania prawidłowości wydanego aktu indywidualnego, tak jak nie stwarza domniemania jego wadliwości oraz nie zwalnia organu z obowiązku wszechstronnego zebrania dowodów i ich oceny.

NSA za niezasadny uznał zarzut naruszenia art. 11 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tj. Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31) przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że do wszczęcia postępowania, zawiadamiania stron oraz do orzeczenia wywłaszczeniowego zastosowanie miały przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym nie zaś przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.

Uchylając wyrok WSA w Warszawie z 24 marca 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 3270/15, NSA wyjaśnił, że ponownie rozpatrując sprawę WSA w Warszawie musi mieć na uwadze, że przedmiotowe postępowanie administracyjne toczyło się w trybie nadzwyczajnym – stwierdzenia nieważności. Zatem jego przedmiotem nie jest badanie prawidłowości procedury wydania samego orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1955 r. Prezydium Rady Narodowej w [...], lecz zaistnienie przesłanki nieważnościowej. Przesłanką taką, na którą powołują się skarżący reprezentowani przez fachowego pełnomocnika, jest rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Należy zatem odnieść się do ustaleń organu administracyjnego, czy orzeczenie, którego stwierdzenia nieważności żądają skarżący w sposób rażący narusza prawo materialne. Pod tym kątem NSA nakazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu ocenić zarzuty wniesionej do sądu skargi.

Wyrokiem z 11 października 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 2051/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Pismem z 4 stycznia 2019 r. E. G., P. Z., A. P., M. O., K. W., A. O., A. D., M. M., W. B., J. B., A. B., M. B., K. K., I. Z. (dawniej W.), M. K., T. B., J. K., J. B., H. P., J. O., R. O., D. O., M. O., D. K., E. K., reprezentowani przez r. pr. A. R. wnieśli skargę kasacyjną, zarzucając zaskarżonemu wyrokowi:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest:

1. art. 2 i 7 Konstytucji RP poprzez utrzymanie rozstrzygnięcia Ministra Infrastruktury i Rozwoju, godzącego w konstytucyjną zasadę demokratycznego państwa prawa, wymagającą urzeczywistniania zasady sprawiedliwości i działania w granicach prawa;

2. art. 32 § 1 Konstytucji RP poprzez brak równego traktowania Skarżących oraz Skarbu Państwa, który uzyskał korzyść majątkową wielkich rozmiarów w wyniku rażącego naruszenia prawa i akceptację przez Wojewódzki Sąd Administracyjny odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o kwalifikowanej wadzie prawnej;

3. art. 4 ust. 1 ustawy konstytucyjnej z 19 lutego 1947 r. o ustroju i zakresie działania najwyższych organów Rzeczypospolitej Polskiej poprzez dokonanie wywłaszczenia w oparciu o dekret wydany sprzecznie w wyżej wymienioną ustawą konstytucyjną;

4. art. 2 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z 26 kwietnia 1949 r. poprzez przyjęcie, że [...] była wykonawcą narodowego planu gospodarczego uprawnionym do wnioskowania o nabycie nieruchomości w trybie ww. dekretu, mimo, że inwestycja stanowiąca [...] w [...] nie była wymieniona w ustawie o 6-letnim planie rozwoju gospodarczego i budowy podstaw socjalizmu na lata 1950-1955 z 21 lipca 1950 r.;

5. art. 8 w zw. z art. 30 dekretu poprzez nie rozpoznanie zarzutu, że doszło do naruszenia obowiązków związanych z zaoferowaniem nieruchomości zamiennej lub ceny;

6. art. 9 i 10 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 28 marca 1928 r., poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego mimo śmierci J. O., a przed ustaleniem następców prawnych zmarłego, które nastąpiło dopiero na mocy postanowienia Sądu z 1958 r., sygn. I Ns II1210/58, to jest przy braku strony.

II. naruszenia przepisów postępowania, ponieważ uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest zarzucam naruszenie art. 151 ppsa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi, a nie zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), c) ppsa i uchylenie decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w całości w sytuacji, gdy Minister Infrastruktury i Budownictwa naruszył przepisy art. 7 Kpa, art. 8 w zw. z art. 66a Kpa, art. 77 § 1 Kpa, art. 80 Kpa, art. 86 Kpa, art. 127 § 3 Kpa poprzez:

1. brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, w tym w zakresie usunięcia wątpliwości dotyczących nieruchomości objętych postępowaniem wywłaszczeniowym, w sytuacji gdy dokumenty urzędowe zgromadzone w aktach postępowania wskazują rozbieżne dane dotyczące powierzchni nieruchomości:

Rejestr pomiarowy ogólny z dnia [...] stycznia 1952 r., wpisany w dniu [...] czerwca 1953 r. do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego wskazuje, że grunty Skarbu Państwa wynoszą 77 ha 8077 m2, a grunty prywatne - 86 ha 6880 m2,

Zaświadczenie lokalizacyjne nr [...] z dnia [...] marca 1952 r. wskazuje, że cały obszar planowanej inwestycji ma wynosić 135 ha,

Pisma Ministra Hutnictwa z dnia [...] lipca 1953 r. i Zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Panowania Gospodarczego z dnia [...] lipca 1953 r. podają obszar gruntów prywatnych - 84 ha 7290 m2-,

orzeczenie administracyjne z [...] sierpnia 1955 r. objęło obszar 54 ha 7508 m2.

2. naruszenie zaufania obywateli do władzy publicznej, ponieważ analiza akt postępowania wskazuje na nieprawidłowe prowadzenie akt postępowania, w wyniku czego doszło do usunięcia z akt:

części materiału dowodowego, pozyskanego przez organ z Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Katastralnej, z których wynika, że spadkobiercy J. O. byli znani organowi przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego z imienia i nazwiska (dzieci: J., J., M., F., A. i żona W. oraz adresu - wieś [...], nr [...]);

metryki zawierającej spis osób biorących udział w wydawaniu decyzji, z której wynika, że w wydaniu decyzji w postępowaniu I instancji brała udział pani E. R., Dyrektor Departamentu Orzecznictwa, co jest istotne z uwagi na występowanie przez panią E. R. w toku postępowania także w charakterze biegłej - w tomie 5 akt postępowania, na k. 124 znajduje się Opinia geodezyjna sporządzona przez panią E. R.;

pisma Wiceprzewodniczącego M. K. P. G. z [...] kwietnia 1952 r., stanowiącego opinię w rozumieniu § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Brak w aktach administracyjnych niektórych dokumentów, kluczowych dla oceny przestanek nieważnościowych oznacza, że sądy administracyjne orzekające w sprawie po dacie wydania decyzji organu z [...] sierpnia 2015 r. nie dysponowały pełnym materiałem dowodowym zgromadzonym przez organ, co narusza po stronie organu art. 54 § 2 i skutkuje naruszeniem art. 134 § 1 ppsa, uniemożliwiając rozpoznanie skargi w granicach sprawy.

3. dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego skutkujące przyjęciem, iż wywłaszczenie nieruchomości stanowiącej własność spadkobierców J. O. nie naruszało rażąco prawa, a tym samym utrzymanie w obrocie prawnym decyzji wydanej z naruszeniem prawa materialnego;

4. zaniechanie ponownego zbadania skarżonej decyzji z [...] października 2009 r. pod kątem celowości i słuszności rozstrzygnięcia i uchylenie się od rozpoznania wszystkich zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 3 listopada 2009 r., w tym dotyczących:

a) konstytucyjności dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z 26 kwietnia 1949 r.;

b) braku zaoferowania wywłaszczanym gruntu zamiennego zgodnie z art. 30 dekretu;

c) braku kierowania wezwań i zawiadomień do spadkobierców J. O. mimo, że z Księgi protokołów polubownego ustalenia granic nieruchomości z [...] kwietnia 1953 r. wynika, że organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe posiadał dane osobowe i adresowe spadkobierców (przy zastrzeżeniu, że w postępowaniu brak było strony z uwagi na śmierć J. O. i brak ustalenia następców prawnych w drodze postanowienia sądowego).

III. naruszenie art. 141 § 4 ppsa, ponieważ uzasadnienie wyroku jedynie pozornie odpowiada wymogom przywołanego przepisu, bowiem Sąd I instancji zaniechał odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi dotyczących postępowania przed Ministrem Infrastruktury

IV. w oparciu o art. 183 § 2 pkt 2) ppsa podniesiono zarzut nieważności postępowania, ponieważ do wydania wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny doszło po śmierci Skarżącej – Z. Z., która zmarła [...] listopada 2017 r., o czym pełnomocnik Skarżących została poinformowana po dacie rozprawy z dnia 11 października 2018 r. W związku z powyższym, pełnomocnik, stosownie do art. 179a ppsa, wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.

Zarządzeniem z 7 marca 2019 r., sędzia sprawozdawca stwierdził, że zachodzą podstawy do zastosowania art. 179a p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1032, dalej: p.p.s.a.)., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna. Powyższa regulacja, wprowadzająca wyjątek od zasady dewolutywności skargi kasacyjnej, podyktowana jest względami ekonomiki postępowania. W ramach uprawnień autokontrolnych sąd I instancji może uchylić własne, zaskarżone orzeczenie bez przesyłania skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, jeżeli stwierdzi nieważność postępowania albo uzna, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione.

Dokonując autokontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku z 11 października 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 2051/18 Sąd stwierdził, że w rozpoznanej sprawie zachodzi nieważność postępowania, albowiem wyrok z 11 października 2018 r. został wydany wobec osoby zmarłej. Ze skargi kasacyjnej oraz załączonego do niej odpisu skróconego aktu zgonu wynika, że w dniu [...] listopada 2017 r. zmarła jedna ze stron postępowania, tj. Z. Z. (z d. K.). Skierowane rozstrzygnięcia do osoby nieżyjącej wywołuje konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego z przyczyny, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Wyrok wydany wobec osoby zmarłej jest – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem – obarczony wadą nieważności. (wyrok NSA z 29 września 2017r., sygn. akt II FSK 2305/15, LEX nr 2402227). Zdolność sądowa podmiotów postępowania sądowoadministracyjnego jest bezwzględną przesłanką procesową. Cecha ta pozwala na skuteczne przeprowadzenie ważnego postępowania przed sądem administracyjnym z udziałem danego podmiotu w charakterze strony. Utrata zdolności sądowej przez osobę fizyczną następuje z chwilą śmierci (art. 8 § 1 k.c.). (por. wyrok NSA z 7 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2493/15, LEX nr 2335143). Z tej przyczyny rozpoznając sprawę w trybie art. 179 p.p.s.a. Sąd – w pkt 1 sentencji wyroku – uchylił zaskarżony wyrok. Jednocześnie rozpoznając merytorycznie skargę uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Jedynym powodem, dla którego Sąd zdecydował rozpoznać skargę kasacyjną w trybie art. 179a p.p.s.a. była omówiona powyżej nieważność postępowania, a nie uznanie że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście uzasadnione. Stąd w dalszej części uzasadnienia, Sąd powtórzy ocenę przedstawioną w wyroku z 11 października 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 2051/18

W niniejszej sprawie dla rozpatrzenia skargi istotne znaczenie ma fakt, że sprawa była przedmiotem oceny przez NSA, który wyrokiem z 12 czerwca 2018 r. sygn. akt I OSK 1838/16 uchylił wyrok WSA sygn. akt VI SA/Wa 3270/15 uchylający decyzję Ministra Infrastruktury Rozwoju z [...] sierpnia 2015 r., Nr [...]. Ramy kognicji Sądu rozpoznającego obecnie skargę zostały ograniczone rozstrzygnięciem NSA. Zgodnie bowiem z art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu. Przy czym ocena ta wiąże tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych, co oznacza że tylko zmiana stanu faktycznego, czy prawnego pozwala na odstąpienie od oceny i wskazań zawartych w wyroku NSA. A w ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie zaistniała.

Sąd w składzie obecnym, kierując się zaleceniami NSA, przeanalizował ponownie zarzuty skierowanej do Sądu skargi pod kątem tego czy orzeczenie, którego stwierdzenia nieważności żądają skarżący w sposób rażący narusza prawo materialne i uznał, że żaden z zarzutów rozpatrywany w tym kontekście nie zasługuje na uwzględnienie.

Uzasadniając to stanowisko, należy w pierwszej kolejności wyjaśnić, że podstawą wydania orzeczenia z [...] sierpnia 1955 r. był dekret z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (j. t. Dz.U. z 1952 r., Nr 4, poz. 31). W aspekcie zgodności z przepisami powyższego dekretu należy ocenić kwestionowane orzeczenie.

Przypomnieć zatem należy, że strona skarżąca formułuje szereg zarzutów, jednak przeważająca ich część dotyczy naruszenia przepisów procesowych, co jak wskazał NSA, nie może stanowić podstawy stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1955 r. Chodzi tu o zarzuty naruszenia art. 9, 10, 13 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym z 22 marca 1928 r., art. 8 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 3 dekretu z 26 stycznia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, a w konsekwencji art. 18, 20, 21, 24, 26, 30, 33 i 40 ust. 2 ww. dekretu.

Wszystkie bowiem wymienione wyżej zarzuty zawarte w skardze skierowanej do tutejszego Sądu, skarżący stawia w powiązaniu z nieuprawnionym dokonywaniem wezwań, stanowiących następnie możliwość inicjowania postępowania wywłaszczeniowego, w drodze publicznych obwieszczeń. Sąd orzekający w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela jednak stanowiska skarżących w tym zakresie z dwóch przyczyn. Po pierwsze, kwestia zarówno faktycznego dokonywania obwieszczeń, jak i zasadności zastosowania tego trybu w postępowaniu zakończonym wydaniem orzeczenia z [...] sierpnia 1955 r., stanowiła przedmiot drobiazgowych rozważań WSA w Warszawie w wyroku z 24 marca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 3270/15, stwierdzającym że w rozpatrywanej sprawie uzasadnione było zastosowanie trybu informowania, wzywania i doręczania w drodze obwieszczeń, a jedynie wyjaśnienia wymaga fakt, czy te obwieszczenia faktycznie zostały dokonane. Wyrok ten jednak został uchylony przez NSA z takim uzasadnieniem, że kwestie, które Sąd I instancji uznał za konieczne do ustalenia, sprawdzenia i wyjaśnienia, związane były z ewentualnymi błędami postępowania prowadzonego w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości, a nie z wadami tkwiącymi w samej decyzji i jako takie mogą stanowić podstawę do wznowienia postępowania, ale nie mogą być uznane za podstawę uzasadniającą stwierdzenie nieważności. Po drugie zaś, przepisy dekretu z 26 kwietnia 1949 r. zawierały wyraźną postawę – kreowały bowiem taką możliwość – aby w przypadkach tam przewidzianych dokonywać wezwań, informacji i doręczeń w trybie obwieszczeń. Brak zatem w ocenie Sądu podstaw do uznania, że zawiadomienia i wezwania dokonywane w ramach postępowania wywłaszczeniowego, bądź celem jego zainicjowania, dokonywane były bezprawnie (bez podstawy prawnej bądź z rażącym naruszeniem prawa). Skoro przepisy prawa przewidywały zastosowanie takiego trybu, to istniała podstawa prawna do jego zastosowania. Inną rzeczą jest ocena, czy tryb ten został wdrożony prawidłowo, jednak – jak wskazał NSA, a tutejszy Sąd poglądem tym jest nie tylko związany, ale też w pełni go podziela – ocena ta może być dokonywana w trybie wznowienia postępowania a nie stwierdzenia nieważności decyzji.

Art. 8 ust. 3 dekretu przewidywał, co zresztą zostało również stwierdzone w wyroku WSA z 24 marca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 3270/15, możliwość dokonywania wezwań za pomocą obwieszczeń publicznych we właściwej gminie (mieście), w przypadkach w tym przepisie wymienionych, tj. w przypadku, gdy zezwolenie na nabycie (przewidziane w art. 5 dekretu) obejmuje większą liczbę nieruchomości, położonych na terenie jednej gminy (miasta), jak również w przypadkach, kiedy miejsce zamieszkania właściciela nie jest znane. Jak również wskazał WSA w ww. wyroku, oba przypadki uzasadniające zastosowanie trybu przewidzianego w art. 8 ust. 3 dekretu wystąpiły w sprawie zakończonej orzeczeniem z 31 sierpnia 1955 r. WSA w wyroku z 24 marca 2016 r. podniósł jednak, że organy nadzoru winny były wyjaśnić bądź chociaż uprawdopodobnić, że takie wezwanie zostało faktycznie dokonane, a tego warunku nie wypełniono. Nakazał nadto organowi ocenę czy zezwolenie wskazane w art. 5 dekretu zostało wydane przez uprawniony podmiot, a nadto czy istnieją jakiekolwiek dowody na dokonanie ogłoszeń w trybie art. 8 dekretu oraz prowadzenia postępowania stosownie do wymogów wynikających z art. 18 ust. 2 dekretu. Jednocześnie jednak pogląd ten nie znalazł aprobaty w wyroku NSA z 12 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 1838/16, gdzie uznano że kwestie których wyjaśnienia żądał WSA, stanowią kwestie proceduralne, które jednakowoż nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego. NSA wskazał: "(...) Sąd I instancji wskazał bowiem na szereg kwestii, które należy jeszcze ustalić, sprawdzić, wyjaśnić, związanych jednak z ewentualnym błędami postępowania z 1955r. prowadzonego w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości, a nie z wadami tkwiącymi w samej decyzji. Kwestie te, związane z prawidłowością procesową prowadzonego postępowania wywłaszczeniowego, jak wskazano wyżej mogą stanowić podstawę do wznowienia postępowania, ale nie mogą być uznane jako realizujące przesłankę rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.(...)"

Mając zatem na uwadze powyższe, Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał że kwestie te nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1955 r. Konsekwencją powyższego jest stwierdzenie, że kwestionowane orzeczenie z 1955 r. nie narusza w sposób rażący przepisów prawa materialnego.

W dalszej kolejności skarżący wywodzą, że orzeczenie z 1955 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 20 i 21 dekretu, bez przeprowadzania rozprawy, co było skutkiem nieuzasadnionego przyjęcia, że w związku z brakiem wniosków i sprzeciwów zaniechanie wyznaczenia rozprawy było dopuszczalne (21 ust. 3 dekretu – przypis WSA). W warunkach tej sprawy jednak – zdaniem skarżących – takie zaniechanie nie było uprawnione, gdyż wynikało z nieuzasadnionego zastosowania trybu zawiadomienia o postępowaniu wywłaszczeniowym w trybie art. 18 ust. 2 dekretu.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, wobec wyżej przedstawionych wywodów, opartych o treść ocen prawnych wyrażonych w wyroku NSA zapadłym w niniejszej sprawie, stanowisko skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Przypomnieć należy, że stosownie do brzmienia art. 18 ust. 3 dekretu z 26 kwietnia 1949 r., właściciel ma prawo przeglądać w biurze prezydium wojewódzkiej rady narodowej wniosek wywłaszczeniowy i załączniki, z wyjątkiem tych, które ze względu na interes publiczny zostaną przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej wyłączone od przeglądu, oraz – w terminie czternastodniowym od doręczenia zawiadomienia lub od daty wywieszenia obwieszczenia (ust. 2) – zgłosić wnioski i sprzeciwy. Jednocześnie zaś po upływie czternastodniowego terminu na zgłoszenie wniosków i sprzeciwów prezydium wojewódzkiej rady narodowej wyznaczy rozprawę (art. 20 ust. 1 dekretu). Przy czym – w myśl art. 21 ust. 3 dekretu – w przypadku gdy wniosków lub sprzeciwów nie zgłoszono, orzeczenie może zapaść bez rozprawy. Z powyżej przytoczonych uregulowań prawnych – w ocenie Sądu – wynika, że nieprzeprowadzenie rozprawy w razie braku wniosków lub sprzeciwów było prawnie dopuszczalne. Fakt zaś, że właściciele zawiadamiani w drodze obwieszczeń nie mieli realnej szansy powzięcia wiadomości o trwającym postępowaniu wywłaszczeniowym oraz możliwości skorzystania z przysługujących im praw, nie stanowi automatycznie podstawy do uznania, że orzeczenie wydane wskutek postępowania przeprowadzonego zgodnie z obowiązującymi przepisami, obarczone jest wadą wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Nie mogą bowiem być w postępowaniu nieważnościowym rozpatrywane zarzuty dotyczące wadliwości procedur, wynikających z ówcześnie obowiązujących regulacji normatywnych (tak NSA w wyroku z dnia 12 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 1838/16 wydanym w niniejszej sprawie). Nadto, zgodnie z prezentowanym w orzecznictwie stanowiskiem, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, kwestie te nie pozostają w związku z kwalifikowaną wadliwością określonego rozstrzygnięcia indywidualnego, wydanego w myśl ówcześnie obowiązujących przepisów.

Tożsame argumenty dotyczą zarzutu naruszenia art. 24 ww. dekretu, poprzez nie doręczenie orzeczenia o wywłaszczeniu właścicielom nieruchomości, skutkujące uniemożliwieniem wniesienia odwołania. Przepis ten również zezwala bowiem na doręczenie orzeczeń wywłaszczeniowych w trybie art. 18 ust. 2 dekretu. Zatem – skoro ocena czy doręczenie rzeczywiście zostało dokonane stanowi przedmiot ewentualnego postępowania wznowieniowego – zarzut rażącego naruszenia art. 24 dekretu, poprzez nie doręczenie orzeczenia właścicielom nieruchomości (jak Sąd rozumie do rąk własnych) w kontekście rażącego naruszenia prawa, nie może zostać uznany za zasadny.

Zupełnie natomiast niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 26 ww. dekretu, poprzez nie wyjaśnienie stanu prawnego nieruchomości, która zgodnie z treścią zbioru hipotecznego należała do zmarłego w dniu [...] kwietnia 1923 r. J. O. Skarżący bowiem nie wykazali, aby przepis ten w ogóle miał zastosowanie w sprawie zakończonej orzeczeniem z 1955 r., albowiem brak podstaw do twierdzenia że ziściła się hipoteza normy zawartej w tym przepisie. Przepis ten dla jego zastosowania wymaga, aby w postępowaniu wywłaszczeniowym osoba niewpisana w księdze wieczystej jako właściciel zgłosiła swoje prawo do nieruchomości objętej postępowaniem. Brak w sprawie dokumentów i okoliczności wskazujących na zaistnienie takiej sytuacji w niniejszej sprawie.

Zarzuty dotyczące naruszenia art. 30 i 33 dekretu dotyczą odszkodowania, tymczasem orzeczenie z 1955 r. obejmowało jedynie kwestie związane z wywłaszczeniem. Słusznie zatem wskazuje organ, że nie znajdują uzasadnienia zarzuty skarżących dotyczące naruszenia art. 30 oraz art. 33 dekretu z 26 kwietnia 1949r., regulujących kwestię ustalenia i przyznania odszkodowania.

Zarzut naruszenia art. 40 ust. 2 ww. dekretu, dotyczy wykonania i skutków orzeczenia o wywłaszczeniu, nie zaś wad tkwiących w samym orzeczeniu wywłaszczeniowym. Stąd również nie znajduje on uzasadnienia w kontekście wydania orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa.

Sąd także nie podziela sformułowanych w skardze na decyzję z 2015 r. argumentów dotyczących naruszenia prawa procesowego. W ocenie Sądu organy nie dopuściły się zaniechania dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, ani naruszenia art. 153 p.p.s.a. w kontekście nie wypełnienia zaleceń wynikających z wyroku z 2 marca 2004 r., I SA 2753/03. Jak wyjaśnił WSA w wyroku z 24 marca 2016 r., organ wyjaśniając stan sprawy i występując o dokumenty dotyczące przedmiotowej sprawy, wskazywał nieruchomość która została wywłaszczona orzeczeniem poddawanym kontroli, określając ją jako działka [...] o pow. 16438 m. kw (obecnie [...]). Oznaczenie to jest zgodne z oznaczeniem w orzeczeniu wywłaszczeniowym. Czynienie zatem organowi zarzutu niedostatecznego zgromadzenia materiałów archiwalnych przy jednoczesnej bierności strony skarżącej w tym zakresie, nie zasługuje na uwzględnienie. Prawdą jest, że rolą organów prowadzących postępowanie, jest ustalenie stanu prawnego i faktycznego sprawy. Nie można jednak oczekiwać od organu, że będzie poszukiwał oczekiwanej przez stronę dokumentacji w sposób nieograniczony, szczególnie że w sprawach dotyczących orzeczeń wydanych przed sześćdziesięciu laty, z przyczyn obiektywnych, odnajdywanie dokumentacji napotyka na trudności. Rzeczą jednak skarżących jest również wykazywanie inicjatywy w poszukiwaniu dokumentów, a nie tylko wytykanie organom niedostatecznej – zdaniem stron – staranności w ich pozyskiwaniu. Z tych również przyczyn Sąd nie uwzględnił argumentacji pełnomocnika skarżących podniesionej na rozprawie w dniu 11 października 2018 r. dotyczącej konieczności uzupełnienia przez organ nadzorczy materiału dowodowego.

Co się zaś tyczy zarzutu zbyt ogólnikowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, chociaż jest on zasadny, to jednak w ocenie Sądu brak przesłanek do wyeliminowania na tej podstawie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, z tej przyczyny, że strona skarżąca nie wykazała iż wadliwe uzasadnienie ma wpływ na wynik sprawy, a Sąd takiego wpływu z urzędu nie dostrzegł. W szczególności konstatacja ta dotyczy podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku. Nawet zbyt ogólnikowe uzasadnienie tej kwestii w decyzji, nie przesądza o nieprawidłowości ustaleń w tym zakresie, które zresztą jak wynika z uzasadnienia wyroku NSA, nie budzą również wątpliwości tego Sądu.

Za zupełnie bezpodstawne oraz pozbawione doniosłości prawnej, Sąd uznał twierdzenia dotyczące p. E. R. Powołane w skardze przepisy art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w związku z art 84 § 2 k.p.a. dotyczące wyłączenia biegłego w ogóle nie miały zastosowania w niniejszej sprawie. Wyłączenie biegłego w oparciu o ww. przepisy, może nastąpić, gdy brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Nie ma natomiast żadnych dowodów potwierdzających że p. R. brała udział w wydaniu orzeczenia z 1955 r.

W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy, nie ujawniły wad tego rodzaju, które mogłyby prowadzić do jej uchylenia. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzeczono, jak w pkt 2 sentencji.

Sąd orzekając w trybie art. 179a p.p.s.a., stosownie do treści tego przepisu, rozstrzyga również o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego. Na mocy art. 207 § 2 p.p.s.a., w przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części. W rozpoznanej sprawie Sąd uznał, że zasadne jest odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postepowania kasacyjnego w całości. Jak bowiem było to wskazane jedyną przyczyną zastosowania trybu przewidzianego w art. 179a p.p.s.a było ujawnienie w skardze kasacyjnej, że jedna ze stron postępowania w dniu wydania wyroku z 11 października 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 2051/18 nie żyła. Przy czym, jak wynika z dokumentacji załączonej do skargi kasacyjnej, strona ta zmarła 19 listopada 2017 r., a więc na niemal rok przed dniem wydania wyroku (11.10.2018r.). W ocenie Sądu zatem zastosowanie trybu autokontroli podyktowane było okolicznością zawinioną przez pełnomocnik skarżących. Jest bowiem w ocenie Sądu, co najmniej niestosowne, aby pełnomocnik profesjonalny w dniu rozprawy nie posiadał aktualnych informacji co do zdolność sądowej wszystkich swoich mocodawców. Z tych względów o kosztach Sąd orzekł jak w pkt 3 sentencji wyroku.

Sąd w tym miejscu nadto zauważa – co zostało odnotowane w protokole z rozprawy – że pełnomocnik skarżących wniosła o odroczenie terminu rozprawy wyznaczonego na dzień 14 maja 2019 r., z uwagi na kolizję terminów, brak wyrażenia zgody przez jej mocodawców na udzielenie substytucji oraz fakt, że zawiadomienie o wyznaczonym terminie otrzymała na 5 dni przed rozprawą. Sąd nie uwzględnił tego wniosku, gdyż ze znajdujących się w aktach pełnomocnictw wynika jednoznacznie, że upoważniają one do udzielenia substytucji a pełnomocnictwa odmienne treści nie zostały Sądowi przedłożone. Nadto art. 91 § 2 p.p.s.a. co prawda przewiduje, że zawiadomienie o posiedzeniu jawnym powinno być doręczone co najmniej na siedem dni przed posiedzeniem, jednak w przypadkach pilnych termin ten może być skrócony do trzech dni. W ocenie Sądu, zarówno z uwagi na fakt, że sprawa rozpoznawana była w trybie autokontroli, jak i powód dla którego do tej autokontroli doszło, a więc brak należytej staranności pełnomocnika skarżących, który pomimo że jej mocodawca zmarł na prawie rok przed wyznaczonym przez Sąd na dzień 11 października 2018 r. posiedzeniem, nie wiedziała o tym fakcie w dniu posiedzenia, sprawę można było uznać za "przypadek pilny". Stąd Sąd uznał, że zawiadomienie o terminie rozprawy zostało doręczone z zachowaniem wymogów wynikających z art. 91 § 2 p.p.s.a. i nie uwzględnił wniosku o odroczenie rozprawy. .