Postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SPP/Go 9/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2022-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: SPP - Odmówiono przyznania prawa pomocy.
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2, art.258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. spółka jawna o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. spółka jawna na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia zwrotu podatku od towarów i usług za styczeń 2020 r. na poczet zaległości podatkowej w tym podatku za luty 2017 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Go 451/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę E. spółka jawna wniesioną na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia.

W odpowiedzi na wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 4 sierpnia 2021 r. o wezwaniu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem, Spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W nadesłanym formularzu PPPr podniosła, że sytuacja majątkowa Spółki i wspólników jest dramatyczna. Spółka nie prowadzi działalności, od 12 miesięcy jest zawieszona, a jej wspólnicy są osobami bezrobotnymi. Wysokość straty za ostatni rok obrotowy wynosi 146.878,57 zł. Stan kasy i rachunków bankowych Spółki wynosi 0,00 zł. Nieruchomość została sprzedana ("nieuczciwie, bezprawnie, z pogwałceniem prawa i rażącym naruszeniem przepisów"), zaś samochody: 18 letnie [...] i 11-letnia [...] - zajęte przez wierzycieli. Opłaty firmy wynoszą 900 zł (opłata za energię). Spółka dodała, że wypowiedziała umowę na dostawę gazu (umowa rozwiązana z dniem [...].02.2022r.) oraz umowę na usługi telefoniczne.

Wspólnicy Spółki M.N. i E.N., w nadesłanych wnioskach PPF, również podnieśli brak możliwości poniesienia jakichkolwiek opłat sądowych. W związku z zawieszeniem prowadzenia działalności gospodarczej, oboje są osobami bezrobotnymi z prawem do zasiłku, każdy po 1.064,06 zł miesięcznie Zasiłek w całości przeznaczają na opłaty mediów, z których zmuszeni są korzystać minimalnie, by móc zaoszczędzić na kosztach i kupić żywność na przeżycie. Z uwagi na wiek i choroby małżonkowie nie są w stanie znaleźć dodatkowego zatrudnienia. Również ich rodzina obecnie nie ma możliwości udzielenia im jakiegokolwiek wsparcia finansowego. Sytuacja z koronawirusem i wzrost cen jeszcze bardziej pogłębiły, i tak trudną, sytuację finansową. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wspólnicy ujawnili, że są małżeństwem, mieszkają razem, i wraz z dorosłym synem – P., prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Małżonkowie są współwłaścicielami domu, każdy w ¼ części oraz mieszkania o pow. 46,80 m², każdy w ⅓ części, obciążonego hipoteką (kredyt hipoteczny spłaca ich córka). Nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności i innych wartościowych rzeczy. Syn nie osiąga żadnych dochodów. Po stronie wydatków i zobowiązań małżonkowie wskazali kredyt hipoteczny - rata miesięczna 1.119,69 zł, pożyczka ok. 50.000,00 zł, średniomiesięczne opłaty stałe: ubezpieczenie ok. 150 zł, energia ok. 230 zł, gaz i ogrzewanie ok. 400 zł, woda ok. 140 zł, usługi telefoniczne ok. 90 zł, wywóz śmieci 58 zł, podatek od nieruchomości ok. 40 zł, RTV ok. 60 zł, oprócz tego: żywność, obowiązkowe leki na nadciśnienie.

Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych strony skarżącej, pismem z dnia [...] kwietnia 2022 r. wezwano Spółkę do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, m.in. zestawienia przychodów i rozchodów za 2021 r., ewidencji środków trwałych, dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia oraz prowadzone wobec spółki postępowania egzekucyjne, dokumentów potwierdzających źródło finansowania bieżących wydatków spółki wskazanych w rubryce 10 formularza PPPr, wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki oraz jej wspólników z ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających wysokość zasiłku dla bezrobotnych wspólników wraz z informacją o sposobie wypłaty środków, zeznań rocznych wspólników, a także informacji, czy E.N. i M.N. korzystają z pomocy finansowej czy rzeczowej ze strony państwa lub osób trzecich (np. rodziny) ze wskazaniem źródła, rodzaju, formy i wysokości tej pomocy za ostatnie trzy miesiące oraz sposobu wypłaty środków (m.in. zaświadczenia, umowy darowizny, oświadczenia darczyńców).

W odpowiedzi, pismem z dnia [...] maja 2022 r., M.N. oświadczył, że złożone formularze PPPr i PPF szczegółowo przedstawiają dramatyczną sytuację majątkową Spółki i jej wspólników. Powtórzył, że Spółka od ponad roku nie prowadzi działalności. Nie ma środków trwałych powyżej 5.000 zł. Z uwagi na spory i trwające postępowania sądowe nie jest w stanie podać wysokości zobowiązań, ale jednocześnie potwierdził, że wobec spółki są prowadzone egzekucje. Z kolei wspólnicy skarżącej Spółki nie pracują. Jedyny ich dochód - zasiłek dla bezrobotnych nie starcza im na bieżące utrzymanie, na leki. Borykają się z przetrwaniem każdego dnia. Nie mają żadnej możliwości polepszenia swojej sytuacji finansowe, gdyż nikt nie zatrudni na niespełna rok przed emeryturą schorowanych ludzi. Rodzina również nie ma możliwości udzielenia im nawet drobnej pomocy. Wspólnik M.N. dodał, że córka spłaca kredyt mieszkaniowy i reguluje wszystkie opłaty za mieszkanie. Do pisma dołączył kopie: zeznań PIT-36L za 2021 r. wspólników z wykazanym przychodem 5.683,73 zł, kosztami uzyskania przychodu 79.123,02 zł i stratą 73.439,29 zł, decyzji Starosty z [...].07.2021r. o przyznaniu E.N. i M.N. prawa do zasiłku dla bezrobotnych od [...].07.2021 r. do [...].04.2022 r. w wysokości 1.489,00 zł przez pierwsze 90 dni i 1.169 zł w okresie kolejnych dni posiadania prawa do zasiłku, zawiadomienia o dokonaniu wpisów egzekucji na nieruchomości gruntowej, pisma z [...].03.2022r. informującego o zamknięciu rachunków Spółki w [...], wniosku Spółki z [...].11.2021r. o zamknięcie rachunku w [...], informacji z [...].06.2021r. o rozwiązaniu usługi na telefon Spółki z [...] oraz wniosku Spółki z [...].01.2022r. o rozwiązanie umowy na dostawę gazu.

Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 - dalej "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym - czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca spółka - obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).

Stosownie zaś do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. To ona winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jej wniosku, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16 - orzeczenia przywołane w niniejszym postanowieniu dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona może samodzielnie przedstawiać określone informacje, oświadczenia, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 grudnia 2005r. sygn. akt II FZ 794/05). Z przedstawionych dokumentów wynikać musi w sposób jednoznaczny, że strona znajduje się w szczególnie ciężkim położeniu finansowym. Informacje na temat możliwości płatniczych powinny być zatem na tyle szczegółowe, aby możliwa była ocena rzeczywistego stanu majątkowego, finansowego oraz realnych możliwości płatniczych strony, która ubiega się o to prawo (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 13/15). W przypadku bowiem przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa i przez to, powinno się sprowadzać do wypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Co więcej, w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 7 października 2014 r. sygn. akt I GZ 390/14, postanowienie WSA w Olsztynie z 31 października 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 553/18). Niedostarczenie żądanych przez sąd/referendarza danych powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W konsekwencji, sąd/referendarz sądowy uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienia NSA: z 17 grudnia 2015r. sygn. akt II GZ 895/15, z 14 października 2014r. sygn. akt II GZ 646/14, z 18 sierpnia 2015r. sygn. akt II GZ 377/15).

W rozpatrywanej sprawie skarżąca Spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują opłatę kancelaryjną w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem sporządzonym na jej wniosek, co oznacza, że zobowiązana była do wykazania, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Obowiązek ten powinien być dla skarżącej zrozumiały, bowiem już wielokrotnie wcześniej składała wnioski o przyznanie prawa pomocy, m.in. w sprawach o sygn. akt I SPP/Go 29/21, I SPP/Go 58/21, I SPP/Go 59/21, I SPP/Go 79/21, I SPP/Go 80/21 czy I SPP/Go 83/21.

W uzasadnieniu rozpoznawanego wniosku, podobnie jak w poprzednich, Spółka podniosła, że prowadzona działalność gospodarcza generowała straty, co doprowadziło do jej zawieszenia. Spółka posiada liczne zobowiązania kredytowe. Nie dysponuje środkami w kasie oraz na rachunkach bankowych. Jej nieruchomość jest obciążona hipotekami (obecnie już została sprzedana), a samochody zajęte przez wierzycieli. Akcentowała, że również jej wspólnicy nie mają możliwości pokrycia kosztów sądowych, gdyż oboje są osobami bezrobotnymi, a otrzymywane zasiłki nie starczają im na bieżące utrzymanie, na leki.

Nie kwestionując ww. okoliczności, przede wszystkim zauważyć jednak należy, że podobnie jak w wypadku wcześniejszych postępowań, także w niniejszej sprawie, skarżąca Spółka bardzo wybiórczo przedstawiła swoją sytuację finansową i stan majątkowy, całkowicie pomijając okoliczności istotne dla rzeczywistego stanu rzeczy. Pomimo bowiem skutecznego doręczenia jej wezwania z 8 kwietnia 2022 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, nie nadesłała wszystkich wymaganych dokumentów źródłowych, tych dotyczących zarówno samej Spółki, jak i jej wspólników. W tym miejscu wskazać bowiem należy, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy spółki jawnej znaczenie ma nie tylko sytuacja majątkowa i dochodowa spółki, ale także sytuacja majątkowa i finansowa jej wspólników. Stosownie bowiem do art. 22 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2019r. poz. 505 ze zm.), każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką.

Oceniając sytuację wnioskodawcy podnieść przede wszystkim należy, że Spółka w dalszym ciągu prowadzi działaność. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby skarżąca została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Jeżeli zatem przedsiębiorca - mimo kłopotów finansowych - prowadzi działalność gospodarczą, to należy przyjąć, że z jakichś względów mu się ona opłaca. Nie kwestionując uprawnienia osoby prawnej do swobodnego kształtowania swojej polityki finansowej w granicach obowiązującego prawa, w tym do zawieszenia działalności gospodarczej, nie do zaakceptowania jest jednak próba przerzucania kosztów prowadzonej działalności - a do takich zaliczyć należy koszty postępowań sądowych - na Skarb Państwa (por. postanowienie WSA w Warszawie z 4 września 2014 r. sygn. akt V SAB/Wa 5/14).

Wbrew twierdzeniom Spółki, również okoliczność poniesionej w ostatnim roku podatkowym straty z działalności gospodarczej Spółki nie może stanowić przesłanki skutkującej uwzględnieniem jej wniosku. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że wykazanie straty z działalności gospodarczej nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe, takie choćby jak: zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego, pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. W rozpoznawanej sprawie, pomimo wyraźnej treści wezwania, skarżąca nie przedłożyła jednak żadnych dokumentów księgowych i podatkowych za I kwartał 2021 r., czyli bezpośrednio przed zawieszeniem działalności gospodarczej, m.in. księgi przychodów i rozchodów, deklaracji w podatku od towarów i usług, ewidencji środków trwałych, zestawienia kosztów. Nadesłała jedynie kopie rocznych zeznań podatkowych PIT-36L za 2021r. wspólników, w którym każdy z nich wykazał: przychód 5.683,73 zł, koszty uzyskania przychodu 79.123,02 zł i strata 73.439,29 zł. Ponadto w formularzu PPPr Spółka ujawniła opłaty za energię w wysokości około 900 zł miesięcznie. Przedłożyła nadto wniosek o rozwiązanie umowy na usługę "Telefon stacjonarny" (usługa dezaktywowana [...].07.2021r.) i wniosek z [...].01.2022r. o rozwiązanie umowy na dostawę gazu (brak informacji o sposobie załatwienia wniosku), a także wniosek z [...].03.2022r. o zamknięcie rachunków Spółki w [...]. (pozytywnie rozpatrzony) oraz wniosek z [...].11.2021r. o zamknięcie rachunku firmowego w [...] (brak informacji o sposobie załatwienia), co jednak nie wyjaśnia w pełni sytuacji finansowej skarżącej Spółki. Na marginesie dziwi fakt, że skarżąca należycie dbając o własne interesy tak późno, bo dopiero prawie po roku od dnia zawieszenia działalności, podjęła działania w celu zminimalizowania kosztów działalności.

Do oceny sytuacji Spółki nie przyczynił się także brak wykazania stanu majątkowego oraz stanu zadłużenia skarżącej spółki, jak i prowadzonych wobec niej postępowań egzekucyjnych, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Spółka wskazała jedynie, że posiada dwa kilkunastoletnie samochody - zajęte przez komornika, a nieruchomość została sprzedana, nie przedkładając jednak na tę okoliczność żadnych dokumentów.

Rzetelną ocenę stanu finansowego i majątkowego Spółki uniemożliwia również brak dokumentów dotyczących sytuacji materialnej jej wspólników. Przede wszystkim, pomimo wyraźnej treści wezwania, podobnie jak w wypadku wcześniejszych postępowań, małżonkowie N. nie przedłożyli wydruków z osobistych rachunków i lokat bankowych. Wyciągi bankowe są zaś tego rodzaju dowodem, który w dużym stopniu może przyczynić do wyjaśnienia i określenia zdolności płatniczych wnioskodawcy, gdyż obrazują nie tylko wpływ środków czy obciążeń, ale także przepływy pieniężne, czy też posiadane oszczędności. Tymczasem, jak ustalono, M.N. posiada przynajmniej jeden rachunek bankowy - z niego bowiem dokonał w rozpoznawanej sprawie przelewu kwoty 100 zł tytułem wpisu od skargi.

Niewyjaśniona pozostaje również kwestia "pożyczki ok. 50.000,00 zł" wykazanej w rubryce 11 formularzy PPF. W odpowiedzi na wezwanie referendarza w zakresie ww. pożyczki oraz kredytu hipotecznego małżonkowie wyjaśnili jedynie, że kredyt zaciągnięty został za zakup mieszkania, w którym mieszka córka, i to ona spłaca miesięczne raty kredytu i reguluje wszystkie opłaty.

Wskazane niejasności lub brak danych uniemożliwiają analizę i rzetelną ocenę sytuacji finansowej, majątkowej oraz aktualnych możliwości płatniczych Spółki, jak i jej wspólników, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku. Jak już bowiem wspomniano wyżej, oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca Spółka nie uczyniła. Sąd nie ma zaś obowiązku prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych, bądź też gdy dane przedłożone przez wnioskodawcę po prostu są niejasne.

Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że wspólnicy nie wykazali również by podejmowali jakiekolwiek starania w celu poprawy swej sytuacji bytowej. Niewystarczające są gołosłowne twierdzenia małżonków N., że z uwagi na wiek i choroby nie są w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Niewyjaśniona pozostaje również sytuacja dorosłego syna małżonków N. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia wyjaśnień, czy syn – P.N. zarejestrowany jest jako osoba bezrobotna, jeśli tak - proszę przedstawić stosowne oświadczenie, jeśli nie - proszę wyjaśnić przyczyny takiego stanu, M.N. jedynie oświadczył, że syn nie jest stroną postępowania, dodając, że choruje. Ponadto, jak wynika z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy, małżonkowie N. są współwłaścicielami w 2/3 części lokalu mieszkalnego obciążonego hipoteką (w którym mieszka ich córka) oraz w 1/2 części domu mieszkalnego, co do którego nie deklarowali, aby był obciążony hipotecznie, może zatem być źródłem pozyskania dodatkowych środków finansowych, chociażby poprzez jego wynajem, na sfinansowanie kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Orzekając o przyznaniu prawa pomocy sąd powinien mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód, ale również samą możliwość zarobkowania przez wnioskodawcę, a także posiadany majątek, czyli obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.