Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 380/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 119 pkt 2, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.) Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 3 marca 2022 r. nr KO.441.40.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 3 marca 2022r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021r., poz. 735 ze zm.), zwanej k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Radomska z dnia 27 grudnia 2021r. odmawiającą K. B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem M.K..

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że M.K. (ur. [...] 1964r.) - mąż skarżącej, w związku z opieką nad którym ubiega się o przedmiotowe świadczenie, według orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] września 2019r. Nr [...] został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na czas określony do 30 września 2022r. Z treści tego orzeczenia wynika, iż niepełnosprawność istnieje od 4 marca 2012r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 30 marca 2012r. Dodatkowo M.K. orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w T. z dnia [...] 2019r. Nr akt [...] został uznany za niezdolnego do samodzielnej egzystencji do 30 listopada 2022r. W tymże orzeczeniu wskazano, iż data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji istniała na dzień 1 października 2019r.

Następnie organ odwoławczy wyjaśniła, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem wystąpiła K. B., legitymująca się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Sprawa Orzekania o Niepełnosprawności w R., na podstawie którego zaliczona została do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na czas określony do 30 września 2022r. oraz orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w T. z dnia [...] października 2021r. Nr akt [...] o uznaniu za częściowo niezdolną do pracy do 31 października 2022r., mającą ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 933,25 zł miesięcznie.

Kolegium podniosło, że organ I instancji uznał, iż skarżąca nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ w sprawie występuje przesłanka negatywna, o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., tj. osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Odnosząc się do tak zakreślonych podstaw odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia organ II instancji zauważył, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 26 czerwca 2019r., sygn. akt SK 2/17, orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Odwołując się do orzecznictwa Kolegium podniosło, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, należy zatem interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jedynie w sytuacji gdy opiekun pobiera rentę i ze świadczenia tego nie chce zrezygnować. Całkowite wyłączenie opiekunów - rencistów z kręgu osób uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych byłoby sprzeczne z zasadą równości. Sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Organ odwoławczy ocenił zatem, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022r., poz. 504), zwanej u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, że M.K. (osoba wymagająca opieki) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a skarżąca mieści się w kręgu podmiotów zobowiązanych do alimentacji wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W świetle przywołanych przepisów, w okolicznościach faktycznych sprawy oraz w kontekście ustaleń dokonanych w toku wywiadu środowiskowego z dnia 18 listopada 2021r. wynika, że K. B. mieszka wspólnie z mężem M.K., z którym jest w separacji od [...] 2017r., zgodnie z wyrokiem sądu - sygn. akt [...]. Skarżąca poinformowała, że wniosek o separację nie zostanie przez nią wycofany do momentu uregulowania spraw spadkowych męża, dotyczących zachowku po ojcu z tytułu domu w miejscowości B. [...]. K. B. zgodnie z postanowieniem sądu z dnia 26 kwietnia 2012r., sygn. akt [...], ustanowiona została kuratorem dla swojego męża M.K. jako osoby niepełnosprawnej. Ponadto małżonkowie mają podpisaną rozdzielność majątkową. M.K. w dniu [...] 2012r. uległ poważnemu wypadkowi komunikacyjnemu, w wyniku którego przebywał w śpiączce farmakologicznej ze względu na poważne obrażenia głowy. Doznał również pęknięcia kręgu szyjnego oraz do tej pory zmaga się z niedowładem prawostronnym ciała. Choruje także na nadciśnienie, jest pod stałą opieką psychologa, kardiologa oraz neurologa. K. B. choruje na reumatoidalne zapalenie stawów i toczeń. Małżonkowie zajmują dwupokojowe mieszkanie z dostępem do kuchni i łazienki, wyposażone w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. "Zagracone, zaniedbane". K. B. posiada dwie dorosłe córki z poprzedniego małżeństwa. M.K. posiada pięcioro dzieci z poprzedniego małżeństwa, nie zna dokładnych ich adresów i nie posiada aktualnych numerów telefonów. Są skonfliktowani z dziećmi. Skarżąca oświadczyła, że mąż wymaga stałej opieki i pomocy. Jej pomoc polega na regularnych wizytach u lekarza, higienie osobistej, podawaniu leków i wykupowaniu recept, przygotowaniu posiłków, pomocy w ćwiczeniach usprawniających, reprezentowaniu w sprawach urzędowych, robieniu zakupów. Pracownik socjalny przeprowadzający ww. wywiad środowiskowy ustalił, że M.K. ma problemy z poruszaniem, lecz nie na tyle, by korzystał z pomocy osób trzecich czy sprzętu rehabilitacyjnego, tj. balkonika czy kuli. Jest osobą samodzielnie załatwiającą potrzeby fizjologiczne. Nie wymaga pampersów. Pomimo widocznych ograniczeń wynikających z niedowładu, jest w stanie samodzielnie się przemieszczać. Kontakt z M.K. jest nieco utrudniony, ma problemy z mową. Pomimo tego, pracownik socjalny był w stanie podczas wywiadu uzyskać niezbędne informacje.

Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że z oświadczenia K. B. z dnia 3 grudnia 2021r., złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, wynika, iż została poinformowana o konieczności zawieszenia renty pobieranej z ZUS na rzecz pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem M.K., jednak nie złoży wniosku o zawieszenie otrzymywanej renty.

Kolegium, powołując się na stanowisko orzecznictwa, podkreślił zatem, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, musi dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Zdaniem zatem organu odwoławczego, skoro skarżąca nie dokonała wyboru świadczenia wyższego, tj. świadczenia pielęgnacyjnego poprzez rezygnację z niższego świadczenia rentowego zasadna była odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezależnie od powyższego, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, w ocenie Kolegium, przedstawiony zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem nie pozbawia jej możliwości podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie organu odwoławczego, nie sposób jednocześnie przyjąć, aby mąż skarżącej był osobą całkowicie niesamodzielną i wymagał pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Jest osobą sprawną ruchowo, nie wymaga karmienia, samodzielnie załatwia swoje potrzeby fizjologiczne. Zdaniem organu II instancji, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem w zasadzie sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego (przygotowywanie ubrań, sprzątanie, pranie, prasowanie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, opłacanie rachunków, realizacja recept, wizyty lekarskie, załatwianie spraw urzędowych, wyjścia na spacery) - są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Również nie wszystkie spośród tych czynności są wykonywane codziennie (np. wizyty lekarskie, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, realizacja recept). W odniesieniu do powyższego Kolegium podniosło, że w orzecznictwie wskazuje się, że zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy - niezależnie od systemu czasu pracy. Regulacja ta nie powinna mieć bowiem zastosowania w sytuacji, w której konieczność sprawowania opieki nie koliduje z możliwością wykonywania pracy czy podjęciem innego zatrudnienia.

W świetle przywołanych przepisów, w okolicznościach faktycznych sprawy, w ocenie organu odwoławczego, uzasadnionym jest zatem stwierdzenie wystąpienia braku podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zmaterializowanie się przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Nadto Kolegium wskazało na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad mężem.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła K. B., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, zarzucając:

1. naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej oraz niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019r. o sygn. akt SK 2/17 i przyjęcia, że na podstawie ww. przepisu istnieją podstawy do warunkowania przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od uprzedniego zawieszenia renty przyznanej z tytułu częściowej niezdolności do pracy,

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.

W oparciu o te zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Radomska z dnia 27 grudnia 2021r. o nr ZDR.81811-69-2/21, a także zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej podniósł, że przyznanie osobie, znajdującej się w sytuacji takiej jak skarżąca, świadczenia pielęgnacyjnego trudno uznać za takie, które prowadzi do stanu wtórnej niekonstytucyjności. Osoba posiadająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy uzyskująca świadczenie pielęgnacyjne znajdzie się rzecz jasna w korzystnej świadczeniowo sytuacji. Temu nie sposób zaprzeczyć. Nie jest to jednak stan rażący i przez to nie akceptowalny. Nie prowadzi on, wszakże do automatycznej dyskryminacji innych opiekunów osób niepełnosprawnych (gdyby nawet omawiany tu stan oceniać z perspektywy ogółu opiekunów osób niepełnosprawnych).

Ponadto pełnomocnik skarżącej zwrócił uwagę, że forsowanie potrzeby "wyrównania" sytuacji opiekuna-rencisty (z tytułu częściowej niezdolności do pracy), a zwłaszcza zmuszanie go do rezygnacji z renty, w istocie niweczy skutki wyroku SK 2/17. Dodał przy tym, że wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest w swej sentencji jednoznaczny i wyraźnie wskazuje, że utraciła moc regulacja czyniąca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (opiekuna) negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Innymi słowy, uprawniony do takiej renty ma po prostu prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Za taki stan rzeczy ponosi odpowiedzialność prawodawca.

Jednocześnie mając na uwadze problem kumulacji dochodów z renty (z tytułu częściowej niezdolności do pracy) i innych dochodów, które dana osoba może uzyskiwać, to pełnomocnik zasygnalizował, że sam Trybunał w punkcie 3.3.2. wyroku SK 2/17 dostrzegł to zagadnienie, gdy akcentował, że osoby posiadające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy są osobami, które mogą podjąć pracę. Sąd konstytucyjny zauważył, że wobec takich osób ustawodawca przewidział mechanizm zapobiegający pobieraniu renty (zmniejszeniu lub zawieszeniu) w przypadku osiągnięcia określonego przychodu. Z argumentacji Trybunału można więc pośrednio wnioskować, że zdawał on sobie sprawę i uwzględniał w wyrokowaniu, że cechą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest to, że na skutek aktywności osoby uprawnionej może się ona kumulować z jej innymi dochodami lub świadczeniami i że kolizja ta jest przedmiotem regulacji prawnych.

W dalszej kolejności pełnomocnik skarżącej wskazał, że organ formułując wskazane w decyzji tezy nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samą skarżącą w złożonym oświadczeniu. Równocześnie pełnomocnik skarżącej podniósł, że organ dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawcy odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. W ocenie pełnomocnika, wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że mąż skarżącej potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Co nadto istotne, okoliczność, że mąż skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności.

W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022r. poz. 329 z późn. zm.), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyższej regulacji sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotowa sprawa – wobec wniosków obu stron - została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosownie natomiast do art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Kontrolując zaskarżoną w tej sprawie decyzję – Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.) – dalej u.ś.r.

Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z mocy art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem M.K., podając jako podstawę faktyczną rozstrzygnięcia okoliczność, że skarżąca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przy czym oświadczyła, że nie złoży wniosku o zawieszenie otrzymywanej renty oraz okoliczności wskazujące na brak związku przyczynowo-skutkowego między opieką sprawowaną przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem a niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Odnosząc się do kwestii wystąpienia przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. w postaci prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy należy przywołać wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17 stanowiącego w pkt I, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ut.1. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zaś w pkt II, że przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten opublikowany został Dzienniku Ustaw w dniu 8 lipca 2019 r. (Dz. U. 2019.1257) w związku z czym co najmniej od dnia 9 stycznia 2020 r., norma prawna zawarta w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, że wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie obejmuje sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zgodnie z bowiem z art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, przy czym w myśl art. 190 ust. 3 Konstytucji skutkiem prawnym stwierdzenia niezgodności aktu normatywnego z konstytucją jest utrata mocy obowiązującej tego aktu. Biorąc pod uwagę brak innych przepisów szczególnych dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, które regulowałyby sytuację prawną osób sprawujących opiekę i mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy uznać należy, że osoby te mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, a mianowicie po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust.1 lub ust. 1a u.ś.r. (wyrok NSA z 11 sierpnia 2022 r., sygn. I OSK 2052/21, Lex nr 3403738; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 28 kwietnia 2021 r., sygn. II SA/Po 758/20, Lex nr 3171698). Uprawniona jest zatem konkluzja, iż w aktualnym stanie prawnym fakt pobierania jednocześnie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żaden sposób limitowany przepisami prawa. Przyjmuje się, że z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, nie można wyprowadzić wniosku, by w następstwie tego wyroku doszło do ustanowienia uprawnienia do prawa wyboru korzystniejszego świadczenia pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a rentą z tytułu częściowej niezgodności do pracy, czy też do ustanowienia obowiązku dokonywania takiego wyboru (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 sierpnia 2022 r., IV SA/Wr 53/22, Lex nr 3405782). W świetle powyższego stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim, co do tego, że fakt pobierania przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może zostać uznane za prawidłowe, zaś zarzuty skargi w tym zakresie okazały się uzasadnione.

Skarżąca zarzuca ponadto, że organ naruszył art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia niepełnosprawnego męża skarżącej oraz zakres sprawowanej opieki nie wymagaj rezygnacji z zatrudnienia.

W związku z tym zarzutem, podkreślenia wymaga, że decyzja w sprawie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, przy czym niespełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nakłada na organ powinność odmowy przyznania świadczenia, niezależnie od wystąpienia lub braku przesłanek negatywnych z art. 17 ust. 5 u.ś.r.

W rozpatrywanej sprawie organy obowiązane były zatem do ustalenia okoliczności istotnych z punktu widzenia przesłanek pozytywnych, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Poza sporem pozostaje, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaś skarżąca należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Natomiast istotą sporu jest kwestia prawidłowości dokonanych przez organy ustaleń odnośnie istnienia związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaną opieką a niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, u podstaw której leży kwestia oceny zakresu i charakteru sprawowanej opieki pod kątem spełniania ustawowej przesłanki przyznania skarżącej uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd podziela pogląd, że organy orzekające w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie mają kompetencji do kwestionowania ustaleń zawartych w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy mają natomiast obowiązek dokonania oceny, czy czynności opiekuńcze osoby sprawującej opiekę są tego rodzaju i zakresu, że całkowicie uniemożliwiają wykonywanie zatrudnienia.

Nie ulega wątpliwości, że mąż skarżącej wymaga wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Jak wynika z wywiadu środowiskowego mąż skarżącej nie jest osobą leżącą, nie jest pampersowany, samodzielnie spożywa posiłki, potrafi samodzielnie załatwić potrzeby fizjologiczne. Pomimo widocznych ograniczeń wynikających z niedowładu, jest w stanie samodzielnie się przemieszczać; kontakt z nim jest nieco utrudniony, ma problemy z mową. Pomimo tego pracownik socjalny był w stanie podczas wywiadu uzyskać niezbędne informacje. Pomoc skarżącej polega na regularnych wizytach u lekarza, podawaniu leków, przygotowywaniu posiłków, wykupywaniu recept, robieniu zakupów. Skarżąca pomaga mężowi w czynnościach higieny osobistej, ćwiczeniach usprawniających, reprezentuje go w sprawach urzędowych.

Zważywszy, że szereg obowiązków wykonywanych przez skarżącą związanych jest z typowymi czynnościami wykonywanymi w każdym prowadzonym gospodarstwie domowym - w sytuacji, gdy wymagający opieki mąż skarżącej nie jest osobą leżącą, samodzielnie spożywa posiłki, załatwia potrzeby fizjologiczne - trafna jest ocena organu, zgodnie z którą zakres opieki nie pozbawia skarżącej możliwości podjęcia zatrudnienia chociażby w ograniczonym zakresie.

Stosownie do przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy przyjąć, że aby można było mówić o opiece w jego rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15). Podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowanie spowodowane koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, Lex nr 17773689). Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust.1. u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku małżonków względem siebie, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis ten należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, Lex nr 1215517). Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, Lex nr 2240899). Zatem przesłanką uprawniającą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

W niniejszej sprawie zasadnie zostało ustalone przez organy, że spełnione zostały dwie z trzech przesłanek pozytywnych określonych w art. 17 ust.1. u.ś.r. tj: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącej i jej męża w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast brak trzeciej przesłanki w postaci bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki, co skutkuje koniecznością odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podziela pogląd, że omawiany przepis należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie.

Należy w tym miejscu wskazać, że w ocenie Sądu organy dopełniły obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustaliły wszystkie istotne dla sprawy okoliczności z punktu widzenia podstawy materialno-prawnej decyzji, a mianowicie w zakresie spełnienia określonych wart. 17 ust.1 u.ś.r. przesłanek pozytywnych, od których łącznego spełnienia uzależnione jest przyznanie wnioskowanego przez stronę świadczenia. W związku z tym nie ma podstaw do przyjęcia, że w materiale dowodowym są takie braki lub luki, które uzasadniałyby konieczność przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. Wobec tego, zdaniem Sądu, prowadzone przez organy postępowanie wyjaśniające i ocena zgromadzonego materiału dowodowego ma walor kompletności. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wyprowadzono merytorycznie uzasadnione i logiczne wnioski, będące wynikiem swobodnej oceny dowodów.

Podsumowując, należy uznać za uzasadnione stanowisko organów orzekających w sprawie, że w świetle ustalonych okoliczności faktycznych i prawnych, skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, określonego w art. 17 ust.1 u.ś.r., bowiem sprawowana przez nią opieka nad niepełnosprawnym mężem nie jest opieką wymagającą niepodejmowania przez nią, chociażby w niepełnym wymiarze, zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Powyższe obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do oddalenia skargi w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.

dc