Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SAB/Wa 558/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6480
658
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Zobowiązano ... i stwierdzono, że bezczynność miała miejsce bez rażącego naruszenia prawa
Powołane przepisy: article: art. 149 par. 1 pkt 1 par. 1a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 5 ust. 2 art. 13 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 2176
law: Ustawa z dnia  6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędzia WSA Iwona Maciejuk, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 lutego 2022 r. sprawy ze skargi Fundacji [...] "[...]" z siedzibą w [...] na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] lipca 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej 1. zobowiązuje Prezesa Sądu Rejonowego w [...] do rozpoznania wniosku Fundacji [...] "[...]" z siedzibą w [...] z dnia [...] lipca 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, 2. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3. zasądza od Prezesa Sądu Rejonowego w [...] na rzecz Fundacji [...] "[...]" z siedzibą w [...] kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] lipca 2021 r. złożonym za pośrednictwem poczty elektronicznej Fundacja [...] z siedzibą w [...] (dalej: "Fundacja", "skarżąca), zwróciła się do Prezesa Sądu Rejonowego w [...] (dalej: "Prezes SR", "organ") o udostępnienie, na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1429 ze zm.), dalej: "u.d.i.p.", "postanowienia tut. Sądu z dnia [...] stycznia 2021 r. w sprawie zażalenia na zatrzymanie w dniu [...] października 2020 r. działaczy Ogólnopolskiego Związku Zawodowego [...], udających się na protest przeciwko zaostrzeniu prawa [...], wraz z uzasadnieniem ww. postanowienia".

Pismem z dnia [...] lipca 2021 r. Prezes SR w [...] poinformował Fundację, że żądana informacja nie stanowi informacji publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p. Wskazał, że informacje objęte wnioskiem miałyby dotyczyć konkretnych osób, a nie problemów, czy kwestii ważnych dla funkcjonowania organów państwa, zatem nie dotyczą sprawy publicznej.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wskazał również, że przedmiotem informacji publicznej z samej definicji jest problem lub kwestie ważne z punktu widzenia poprawności funkcjonowania organów państwa. Sprawami publicznymi nie będą zatem konkretne i indywidulane sprawy określonej osoby czy osób lub podmiotu, a z żądania udostępnienia informacji publicznej musi wynikać interes obiektywny (nie subiektywny). Celem ustawy nie jest zaspokajanie indywidualnych potrzeb w postaci uzyskiwania informacji dotyczących wprawdzie kwestii publicznych, lecz przeznaczonych dla celów handlowych, edukacyjnych, zawodowych, czy też na potrzeby toczących się postępowań sądowych. Wnioski o udostępnienie informacji publicznej składane przez podmioty, których interesów dotyczą, nie są wnioskami o udzielenie informacji publicznej, nie odnoszą się bowiem do "sprawy publicznej".

Pismem z dnia 20 lipca 2021 r. Fundacja wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezesa SR w [...] w przedmiocie wniosku z dnia [...] lipca 2021 r. kwestionując stanowisko organu zawarte w ww. piśmie z dnia [...] lipca 2021 r.

W uzasadnieniu skargi Fundacja podniosła, że ww. wniosek zmierza do uzyskania informacji o stanowisku zajętym przez Sąd. Skarżąca zwróciła się bowiem o udostępnienie treści orzeczenia Sądu, nie zaś danych uczestników postępowania, a organ ma możliwość poddania treści żądanego orzeczenia stosownej anonimizacji.

Dalej skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt. 4 lit. a tiret trzecie u.d.i.p. udostępnieniu podlega informacja o danych publicznych, w tym treść i postać dokumentów urzędowych, w szczególności treść orzeczeń sądów powszechnych. Dokumenty tego rodzaju w zdecydowanej większości dotyczą konkretnych podmiotów i ich indywidualnych spraw. Skoro zatem ustawa przewiduje możliwość ich udostępniania, to dokumentom tym nie można odmawiać przymiotu informacji publicznej tylko ze względu na indywidualny charakter postępowań będących podstawą ich wydania.

Postanowienie sądu wydane w indywidualnej sprawie - po dokonaniu jego stosownej anonimizacji - traci swój indywidualny charakter, a staje się źródłem informacji na temat orzecznictwa. Jest to tym bardziej cenne źródło informacji o problemach związanych z funkcjonowaniem państwa, gdy - tak jak w niniejszej sprawie - dotyczy sądowej kontroli czynności zatrzymania, a więc czasowego ograniczenia przez władze publiczne jednej z najważniejszych swobód konstytucyjnych, jaką jest wolność osobista.

Nadto skarżąca podniosła, że nie jest stroną, ani uczestnikiem żadnych postępowań, których mogłyby dotyczyć żądane informacje, nie jest też w żaden sposób powiązana z uczestnikami sprawy, w której wydano wnioskowane postanowienie, ani też - poza informacjami zawartymi we wniosku, a pochodzącymi z publicznie dostępnych źródeł - nie zna tożsamości uczestników i nie dąży do jej ustalenia. Żądana informacja publiczna nie dotyczy też indywidualnego interesu Fundacji. Tym samym nie sposób uznać - jak zdaje się sugerować organ w dalszej części swojego wywodu - jakoby Fundacja nadużywała prawa dostępu do informacji publicznej "w celu zaspokojenia swoich indywidualnych potrzeb". Fundacja, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz.U. Nr 21, poz. 97 ze zm.), jest podmiotem ustanowionym dla realizacji celów społecznie użytecznych. Do celów statutowych Fundacji zalicza się m.in. wspieranie transparentności życia publicznego. Nie powinno ulegać wątpliwości, że podstawowym narzędziem do osiągnięcia tego celu jest instytucja dostępu do informacji publicznej, zatem ewentualny zarzut nadużywania tej instytucji należałoby uznać za całkowicie chybiony.

W odpowiedzi na skargę Prezes SR w [...] wniósł o odrzucenie skargi, ewentualnie o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz Sądu Rejonowego w [...] kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, zgodnie z którym orzeczenia sądowe wraz z uzasadnieniami, jako wydane w sprawie przez sąd powszechny, w ramach jego działalności orzeczniczej opartej na przepisach prawa powszechnie obowiązującego, są danymi publicznymi i podlegają udostępnieniu na podstawie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Nie sposób jednak przyjąć, że orzeczenia sądowe zapadłe w sprawach dotyczących konkretnych osób lub podmiotów, będących w zainteresowaniu wnioskodawców, są danymi publicznymi i powinny podlegać udostępnieniu w trybie u.d.i.p.

Z zakresu żądania Fundacji wynika, że informacje nim objęte miałyby dotyczyć konkretnych osób, tj. działaczy Ogólnopolskiego Związku Zawodowego [...] udających się na protest przeciwko zaostrzeniu prawa [...] i zatrzymanych w dniu [...] października 2020 r. Żądana informacja nie dotyczy informacji o działaniu Sądu Rejonowego w [...] jako instytucji publicznej, lecz zmierza do ustalenia sytuacji procesowej podmiotu prywatnego, zaś ewentualna anonimizacja orzeczenia sądowego nie odniosłaby zamierzonego celu i byłaby pozorna.

W ocenie organu żądana informacja nie mieści się w ustawowym pojęciu informacji publicznej, co czyni przedmiotową skargę niedopuszczalną. Na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej organ zobowiązany jest do udzielenia informacji, ale tylko takiej, która znajduje się w jego posiadaniu, stanowi informację publiczną i której używa do zrealizowania powierzonych prawem zadań. Nie można zatem domagać się udostępnienia informacji, która nie ma charakteru informacji publicznej lub powinna zostać udostępniona w odrębnym trybie.

Organ wskazał również, że w przypadku, gdy żądana informacja nie stanowi informacji publicznej, załatwienie sprawy może nastąpić poprzez pisemne poinformowanie wnioskodawcy o przyczynach uzasadniających nieudostępnienie informacji. Z akt sprawy wynika, że Prezes SR w [...] w ustawowym 14-dniowym terminie udzielił pisemnej odpowiedzi na wniosek skarżącej z dnia [...] lipca 2021 r., zatem zarzut bezczynności organu jest nieuzasadniony.

Końcowo organ zaznaczył, że dostęp do informacji w sprawach publicznych jest prawem, które przysługuje każdemu, również Fundacji. Jednak przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej nie powinny być narzędziem prawnym, które ma służyć uzyskiwaniu informacji na temat spraw konkretnych osób, w tym przypadku działaczy Ogólnopolskiego Związku Zawodowego [...], jak i narzędziem kontroli społecznej decyzji procesowych podejmowanych w indywidulanych sprawach. Ustawa o dostępie do informacji publicznej zawiera rozwiązania, których celem jest zapewnienie każdemu zainteresowanemu szybkiego i szerokiego dostępu do informacji publicznej. Rozwiązania te sprzyjają jednak nadużyciu prawa do informacji oraz podejmowaniu przez uprawniony podmiot prawnie dozwolonych działań, jednakże dla osiągnięcia innych celów niż przewidziane w u.d.i.p.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl art. 119 pkt 4 i art. 120 ww. ustawy, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 - 4 bądź przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.

Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności, 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a). W myśl art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.

W niniejszej sprawie Fundacja [...] z siedzibą w [...] przedmiotem skargi uczyniła bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej na wniosek z dnia [...] lipca 2021 r.

Bezczynność organu ma miejsce wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia czy też innego aktu lub nie podjął stosownych czynności.

Na gruncie ustawy o dostępie do informacji publicznej adresat wniosku, jeśli jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej, powinien: udostępnić wnioskowaną informację publiczną, jeśli znajduje się w jej posiadaniu (art. 10 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 3 u.d.i.p.), wydać decyzję o odmowie jej udostępnienia, jeśli stwierdzi istnienie ograniczeń w dostępie do informacji publicznej (art. 16 i art. 17 u.d.i.p. w związku z art. 5 u.d.i.p.), poinformować, że danej sprawie przysługuje odrębny tryb dostępu do żądanej informacji publicznej (art. 1 ust. 2 u.d.i.p.), poinformować, że nie posiada żądanej informacji publicznej (art. 4 ust. 3 u.d.i.p.), poinformować, że wnioskowana informacja nie stanowi informacji publicznej (art. 1 ust. 1 u.d.i.p.). Przy czym w przypadku, gdy - wbrew ocenie podmiotu zobowiązanego - wnioskodawca uznaje, że żądane przez niego informacje stanowią informację publiczną i powinny być udostępnione w trybie u.d.i.p., może zwalczać stanowisko tego podmiotu wnosząc skargę na bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej. W postępowaniu zainicjowanym taką skargą sąd administracyjny, na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., dokonuje weryfikacji czy adresat wniosku jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej oraz czy żądane informacje posiadają walor informacji publicznej w rozumieniu u.d.i.p.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że w świetle art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Prezes Sądu Rejonowego jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej.

Natomiast informacją publiczną jest każda informacja o sprawie publicznej (art. 1 ust. 1 u.d.i.p.). W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych "informację publiczną" definiuje się jako każdą wiadomość wytworzoną przez władze publiczne oraz osoby pełniące funkcje publiczne, a także inne podmioty, które realizują zadania publiczne bądź gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa w zakresie swoich kompetencji. Podkreśla się, że taki charakter ma również wiadomość niewytworzona przez podmioty publiczne, lecz odnosząca się do tych podmiotów, o ile dotyczy faktów i danych o charakterze publicznym (por. wyroki NSA: z dnia 12 grudnia 2006 r. sygn. akt I OSK 123/06, publ. LEX nr 291357; z dnia 30 września 2015 r. sygn. akt I OSK 2093/14; z dnia 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1574/19, publ. CBOSA). Przykładowe wyliczenie rodzajów informacji publicznej określa art. 6 ust. 1 u.d.i.p, który w punkcie 4 lit. a stanowi, że udostępnieniu podlega informacja o danych publicznych, w tym treść i postać dokumentów urzędowych, w szczególności: treść aktów administracyjnych i innych rozstrzygnięć; dokumentacja przebiegu i efektów kontroli oraz wystąpienia, stanowiska, wnioski i opinie podmiotów ją przeprowadzających; treść orzeczeń sądów powszechnych, Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych, sądów wojskowych, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu.

Z powyższego przepisu, który nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, jednoznacznie wynika, że orzeczenia sądów powszechnych (ich treść i postać) są informacją publiczną.

Przedmiotem wniosku z dnia [...] lipca 2021 r. skarżąca Fundacja uczyniła postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. "w sprawie zażalenia na zatrzymanie w dniu [...] października 2020 r. działaczy Ogólnopolskiego Związku Zawodowego [...], udających się na protest przeciwko zaostrzeniu prawa [...], wraz z uzasadnieniem". Z akt sprawy nie wynika, aby Prezes Sądu Rejonowego w [...] nie był w posiadaniu ww. informacji publicznej. Nie można również przyjąć, że ww. wniosek złożony został przez Fundację w jej indywidualnej sprawie. Nie wynika to w żaden sposób z treści ww. postanowienia, z którym Sąd orzekający zapoznał się stosownie do spoczywającego na nim obowiązku kontroli dokumentów źródłowych - będących przedmiotem wniosku o udostępnienie informacji publicznej (por. np. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 191/13; publ. CBOSA). Nie można zatem przyjąć, że sprawa, w której wydano żądane postanowienie dotyczy indywidualnego interesu skarżącej Fundacji.

Zaznaczyć przy tym należy, że orzeczenia sądów administracyjnych powołane w piśmie organu z dnia [...] lipca 2021 r., w których powoływano się właśnie na indywidualny interes wnioskodawcy jako przeszkodę w udostępnieniu żądanej informacji publicznej, nie mogą mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Zostały bowiem wydane w odmiennych stanach faktycznych, w których przedmiotem wniosku informacyjnego nie były orzeczenia sądów powszechnych.

Zgodnie z art. 14 ust. 1 u.d.i.p. udostępnienie informacji publicznej dokonywane jest w formie czynności materialno-technicznej, w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia, nie umożliwiają udostępnienia w sposób i w formie określonych we wniosku. Udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust.1 u.d.i.p.). Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.). Jedynie odmowa udostępnienia informacji publicznej z przyczyn określonych w art. 5 u.d.i.p. oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 u.d.i.p., następują w drodze decyzji (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że w razie konieczności ochrony danych wrażliwych możliwe jest udostępnienie informacji publicznej w postaci zanonimizowanej. Nie zachodzi wówczas potrzeba wydawania decyzji odmownej na podstawie art. 16 w związku z art. 5 ust. 2 u.d.i.p., jednak ocenie sądu rozpatrującego ewentualną skargę na bezczynność organu podlega w takim przypadku sposób i zakres dokonanej przez organ anonimizacji, a w szczególności, czy nie niweczy ona pożądanego przez stronę rezultatu w postaci uzyskania informacji o konkretnie wskazanych sprawach publicznych (por. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 2339/13, publ. CBOSA). Przy czym na obecnym etapie niniejszej sprawy, w której sporną pozostawała kwalifikacja żądanej informacji, Sąd nie mógł odnieść się do twierdzeń organu zawartych w odpowiedzi na skargę, że ewentualna anonimizacja orzeczenia sądowego "nie odniosłaby zamierzonego celu i byłaby pozorna". Stanowisko organu nie miało zatem wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że na dzień wniesienia skargi Prezes Sądu Rejonowego w [...] pozostawał w bezczynności względem wniosku skarżącej Fundacji z dnia [...] lipca 2021 r., błędnie bowiem uznał, że przedmiot wniosku nie stanowi informacji publicznej. Bezczynność ta nie ustała do daty wyrokowania. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zobowiązał Prezesa Sądu Rejonowego w [...] do rozpoznania wniosku skarżącej o udostępnienie informacji publicznej w terminie 14 dni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.

Sąd nie uznał, aby bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym można przyjąć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12, publ. LEX nr 1218894). Takiej oczywistości nie da się stwierdzić w rozpoznawanej sprawie. Sąd wziął pod uwagę okoliczność, że organ udzielił Fundacji niezwłocznie odpowiedzi na jej wniosek aczkolwiek rozpoznał sprawę niewłaściwie, z naruszeniem przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Wadliwe stosowanie przepisów prawa nie daje podstaw do stwierdzenia, że bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej miała postać kwalifikowaną.

Mając wszystko powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i § 1a p.p.s.a., orzekł jak w punktach 1 i 2 sentencji wyroku. O kosztach postępowania obejmujących wpis od skargi Sąd postanowił w oparciu o art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a. jak w punkcie 3 sentencji wyroku.