Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2004/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 73 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 10 § 1, art. 61 § 4, art. 97 § 1 pkt 4, art. 30 § 4
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman (spr.), sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant ref. staż. Marta Pachulska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [..] czerwca 2016r. po rozpatrzeniu odwołania M. Ł. od decyzji Prezydenta [...] Nr [...] z dnia [...].11.2015 r. wydanej na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13.10.1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133 poz. 872) dotyczącej ustalenia i przyznania odszkodowania za grunt oznaczony jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] o po w. 617 m2, pochodzący z księgi wieczystej [...], zajęty pod drogę publiczną (powiatową) ulicę [...] i w pkt V odmawiającej uwzględnienia wniosku Pani M. Ł. w sprawie ustalenia i przyznania odszkodowania w udziale 1/2 części za ww. nieruchomość, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy w zakresie pkt V.

Powyższe rozstrzygnięcie było wynikiem następujących ustaleń i oceny prawnej.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] 11.2015 r. Prezydent [...] w pkt I ustalił odszkodowanie za grunt oznaczony jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [.... o pow. 617 m2, pochodzący z księgi wieczystej [...], zajęty pod drogę publiczną (powiatową) ulicę [...] na kwotę w wysokości 257 289,00 zł (słownie: dwieście pięćdziesiąt siedem tysięcy dwieście osiemdziesiąt dziewięć złotych 00/100); w pkt II przyznał ustalone w punkcie I odszkodowanie w udziale wynoszącym 1/2 części nieruchomości, tj. w kwocie 128 644,50 zł (słownie: sto dwadzieścia osiem tysięcy sześćset czterdzieści cztery złote 50/100) na rzecz R. Ł. (s. W. i S.), w pkt III i IV zobowiązał do wypłaty ustalonego odszkodowania Prezydenta [...] w terminie 14 dni od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna, w pkt V odmówił uwzględnienia wniosku M. Ł. (c. K. i J.) za udział w 1/2 części w ww. nieruchomości.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła M. Ł. w zakresie pkt V, wnosząc o jego uchylenie i zmianę jego treści poprzez uwzględnienie jej do wypłaty odszkodowania jako współwłaściciela przedmiotowej nieruchomości. Odwołująca zarzuciła zaskarżonej decyzji błędne ustalenie stanu faktycznego, wskazując, iż w okresie składania wniosku przez R. Ł. o wypłatę odszkodowania tj. w dniu [...] 02.2002 r. odwołująca oraz składający wniosek byli w związku małżeńskim, wobec czego złożenie ww. wniosku przez R. Ł. było wystarczającą czynnością do przyznania jej odszkodowania.

W piśmie z dnia [...]01.2016 r. Pan R. Ł., odnosząc się do złożonego odwołania, stwierdził, iż złożony przez niego wniosek dotyczył całego gruntu zajętego pod drogę publiczną, wobec czego odszkodowanie powinno zostać wypłacone za całą nieruchomość.

Po rozpoznaniu odwołania i zbadaniu całości akt sprawy Wojewoda stwierdził, iż materiał dowodowy nie uzasadnia jego uwzględnienia. Dokonana przez organ pierwszej instancji ocena stanu prawnego i faktycznego nie budzi zastrzeżeń.

Organ wskazał, że przedmiotem rozpoznania Wojewody [...] jest tylko zaskarżona część decyzji odszkodowawczej, tj. odmowa przyznania odszkodowania na rzecz Pani M. Ł.. Ostateczne, bo pozostające poza granicami odwołania jest rozstrzygnięcie o ustaleniu odszkodowania na rzecz R. Ł. za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną (powiatową) - ul. [...]. Zdaniem Wojewody [....] decyzja odszkodowawcza organu I instancji jest podzielna. Dlatego M.Ł. mogła skutecznie kwestionować część decyzji orzekającą o odmowie ustalenia odszkodowania na jej rzecz, natomiast rozstrzygnięcie dotyczące ustalenia odszkodowania na rzecz R. Ł. stało się ostateczne.

Organ wskazał, że w świetle przepisu art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13.10.1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r. Nr 133 poz. 872 z późn. zm.) nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Następnie podał, że decyzją nr [...] z dnia [...] 01.2012 r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Powiat [...] (obecnie Miasto [....]) z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości zajętej pod cześć ulicy [...] w [...], oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie ewidencyjnym [...] jako działka \ ewidencyjna nr [...] o pow. 617 m2, stanowiącej część gruntu uregulowanego w księdze wieczystej [...]. Niniejsza decyzja stała się ostateczna w dniu [...].02.2012 r.

Organ przytoczył treść art. 73 ust. 4 ww. ustawy zgodnie z którym odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego terminu roszczenie wygasa.

Organ podkreślił, że zachowanie powyższego terminu jest warunkiem merytorycznego rozpoznania wniosku, ponieważ po jego upływie roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania wygasa. Wygaśnięcie roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania oznacza, że następuje bezwzględna utrata możliwości jego dochodzenia przez stronę. Określony przez ustawodawcę w art. 73 ust. 4 ustawy termin do składania wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunty zajęte pod drogi publiczne jest terminem prawa materialnego i ma charakter terminu zawitego (prekluzyjnego), a więc nie może być na wniosek strony ani z urzędu przedłużany, skracany bądź przywracany.

Organ wyjaśnił, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż R.Ł. na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...]04.1972 r. i umowy przeniesienia własności z dnia [...].08.1972 r. oraz umowy sprzedaży z dnia [...].08.1972 r. i umowy przeniesienia własności z dnia [...].01.1973 r. nabył nieruchomość położoną w [...] w dzielnicy [...] przy ulicy [...], oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 28a 40m2 i został wpisany do księgi wieczystej KW Nr [...] jako właściciel przedmiotowej nieruchomości (w dniu [...]08.1972 r. do 2/4 części i w dniu [...]01.1973 r. do 2/4 części).

Sąd Rejonowy [...]Wydział Cywilny wyrokiem z dnia [...] 02.2008 r. (sygn. akt II C [...]) nakazał wykreślenie z działu II księgi wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] wpisu o treści "[....] do 2/4 części, [...]do 2/4 części: i wpisanie "[...]w udziale do 1/2 części oraz [...] w udziale do 1/2 części". W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż pierwszy związek małżeński stron został zawarty [...]października 1967 r., a uległ rozwiązaniu przez rozwód wyrokiem z dnia [...]października 1983 r., zaś udziały w spornej nieruchomości zostały zakupione w okresie 1972 - 1973 rok. Skoro nieruchomość została nabyta przez R.Ł. w trakcie związku małżeńskiego, a małżonkowie pozostawali w ustroju wspólności majątkowej, nieruchomość - zgodnie z art. 32 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowić winna ich dorobek. W opinii Sądu R.Ł. nie udowodnił, że nabycia przedmiotowej nieruchomości dokonał z funduszów niepodlegających wspólności ustawowej co oświadczał w zawieranych umowach sprzedaży, wobec czego w ocenie Sądu sporna nieruchomość nie stanowiła majątku odrębnego R.Ł.. Przy czym Sąd pokreślił, że fakt orzeczenia rozwodu (pierwszego) stron uniemożliwiał przyjęcie by byli właścicielami jakiegokolwiek przedmiotu majątkowego na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej. Wspólność ustawowa istnieje w czasie trwania małżeństwa; po jego ustaniu (m. in. na skutek orzeczenia rozwodu) - do majątku, który był nią objęty, stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych, a oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym (art. 42 i 43 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w brzmieniu obowiązującym w 1983 r.). Powołując się na wyrok Sądu Najwyższego (OSNC 2002/1/4) Sąd Rejonowy stwierdził, że prawomocny wyrok orzekający rozwód może być podstawą wpisu w księdze wieczystej współwłasności w częściach ułamkowych na rzecz byłych małżonków.

Z powyższego wynika zatem, że nieruchomość oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] o pow. 617 m2, zajęta pod drogę publiczną (powiatową) ulicę [...] stanowiła w dniu [...].12.1998 r. współwłasność R.Ł. do 1/2 części i M.Ł. do 1/2 części.

W dniu [...] marca 2000 r. R.Ł. i M. Ł. ponownie zawarli związek małżeński, który został rozwiązany przez rozwód w dniu [...] kwietnia 2003 r.

Przedmioty majątkowe nie objęte wspólnością stanowią majątek odrębny każdego z małżonków. Stosownie zaś do art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego odrębny majątek każdego z małżonków stanowią m. in. - przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż przedmiotowa nieruchomość została nabyta przez M.Ł. i R. Ł. w trakcie trwania pierwszego małżeństwa. Orzeczenie rozwodu w 1983 roku rozwiązało wspólność ustawową i niniejsza nieruchomość stała się odrębną własnością R.Ł. w udziale do 1/2 części i M. Ł. w udziale do 1/2 części.

W związku z powyższym w dniu zawarcia drugiego związku małżeńskiego R.Ł. i M.Ł. byli już współwłaścicielami niniejszej nieruchomości w udziale po 1/2 części. Postępowanie w sprawie ustalenia i wypłacenia odszkodowania za wyżej opisaną nieruchomość zostało wszczęte wyłącznie na wniosek R. Ł. z dnia [....]03.2002 r. Z treści tego wniosku jasno i stanowczo wynika, iż działa on we własnym imieniu, o czym świadczą słowa "zwracam się z prośbą o ustalenie odszkodowania..." nie wspominając o innych współwłaścicielach (wniosek podpisany jest wyłącznie przez wnioskodawcę, w nagłówku wskazany jest tylko wnioskodawca) i nie przedkładając stosownych pełnomocnictw do występowania w ich imieniu.

Organ zaznaczył, że przedmiotowa nieruchomość nie została nabyta w trakcie trwania drugiego małżeństwa (2000 - 2003 rok), wobec czego w dniu składania wniosku przez R.Ł., nie mogły mieć do niej zastosowania przepisy o wspólności majątkowej małżeńskiej.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 08.10.2008 r., sygn. akt I OSK 1439/07 (opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - www.nsa.gov.pl) stwierdził, że roszczenie o odszkodowanie jest związane z właścicielem nieruchomości, jeżeli nieruchomość stanowi własność wspólną - z każdym z jej współwłaścicieli. Przenosząc to na grunt art. 28 k.p.a. stwierdzić należy; że sprawa każdego współwłaściciela jest odrębną i tylko mogącą być połączoną do wspólnego rozpoznania, na mocy art. 62 kp.a. Inaczej mówiąc

każdy ze współwłaścicieli ma interes prawny tylko w postępowaniu wszczętym swoim własnym wnioskiem, natomiast nie jest stroną postępowania, w rozumieniu art. 28 kp.a., w postępowaniu z wnioskiem innego współwłaściciela tej nieruchomości".

W niniejszej sprawie nie mógł znaleźć zastosowania przepis art. 209 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm., dalej k.c.) stanowiący, że każdy ze współwłaścicieli może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania wspólnego prawa. Podzielić tutaj bowiem należy stanowisko Sądu Najwyższego zajęte w wyroku z dnia 27.10.1971 r. (sygn. akt I CR 427/71, opubl. OSN z 1972r. nr 5, poz. 88, opubl. System Informacji Prawnej LEX nr 1350), że przepis art. 209 k.c. nie dotyczy roszczenia o odszkodowanie za utraconą własność, gdyż nie jest to czynność zmierzająca do zachowania wspólnego prawa. Roszczenie o wypłatę odszkodowania za odjętą własność nieruchomości jest bowiem roszczeniem o świadczenie podzielne, przy podzielności zaś świadczenia wierzytelność dzieli się na tyle niezależnych od j siebie części, ilu jest wierzycieli.

W związku z powyższym wystąpienie przez jednego ze współwłaścicieli w imieniu własnym o zapłatę odszkodowania odpowiadającego jego udziałowi we współwłasności nie jest czynnością, której celem jest ochrona wspólnego prawa do współwłasności. Jest to samodzielne uprawnienie współwłaściciela (vide: wyrok SA w Katowicach z 24.09.2002 r, I A/Ca 276/092, publ. OSA 2004/4/10, opubl. System Informacji Prawnej LEX nr 107374),

Oznacza to tym samym zdaniem organu, że każdy ze współwłaścicieli może we własnym imieniu i w odpowiednim zakresie odpowiadającym udziałowi we współwłasności, domagać się należnego odszkodowania. Złożenie wniosku przez jednego ze współwłaścicieli nieruchomości nie powoduje automatycznie wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania na rzecz pozostałych współwłaścicieli nieruchomości, jak też nie tamuje postępowania w sprawie odszkodowania fakt złożenia wniosku tylko przez niektórych współwłaścicieli nieruchomości zajętej. Oczywiście nie wyklucza to podjęcia przez jednego ze współwłaścicieli czynności mających na celu interes pozostałych i działanie w ich imieniu np., na zasadzie pełnomocnictwa.

Z akt sprawy wynika, iż M. Ł. w dniu [...].08.2013 r. zwróciła się do Urzędu [...], jako współwłaściciel nieruchomości, o wypłatę odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną na rzecz obu współwłaścicieli.

Wobec powyższego, w ocenie organu odwoławczego, Prezydent [...] prawidłowo zakwalifikował ww. pismo M.Ł. jako nowy wniosek o ustalenie odszkodowania.

Organ podkreślił, że ustalenie organu administracji, że wniosek o przyznanie odszkodowania został złożony z uchybieniem terminu przewidzianego w cyt. wyżej art. 73, będącego terminem prawa materialnego, którego upływ powoduje wygaśnięcie roszczenia stanowi przesłankę do nieuwzględnienia żądania strony, dlatego uznał rozstrzygnięcie Prezydenta [...] za prawidłowe.

M.Ł. wniosła skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2016 nr. [...], dotyczącą utrzymania w mocy pkt. V decyzji Prezydenta [...] Nr [...] z dn. [...].11.2015. Zaskarżonej decyzji zarzuciła - naruszenia przepisów postępowania:

1. naruszenie art. 6-9,11, 30 §4 oraz 97 §1 nr.4 kpa, polegające w szczególności na :

a) niedostatecznym rozpatrzeniu podstaw i przesłanek przyznania wnioskowanego odszkodowania i błędnego utrzymania w mocy decyzji Prezydenta [...],

b) niedostateczne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności nieuwzględnienie, wstąpienia Skarżącej w prawa strony obok R. Ł. w wyniku korekty wpisu w [...], i w rezultacie

c) dowolność w wydaniu decyzji poprzez niedostateczne uzasadnienie decyzji i sporządzenie niespójnego, nielogicznego i wewnętrznie sprzecznego pisemnego uzasadnienia do Decyzji;

2. naruszenie art. 97 § 1 nr. 4 kpa poprzez niezawieszenie postępowania zainicjowanego przez wniosek R.Ł. z dn. [...]02.2002 do momentu prawomocnego zakończenia postępowania przed SR [...] pod sygnaturą II C [...] z powództwa M.Ł. przeciwko R.Ł. o ustalenie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym;

3. naruszenie art. 10 § 1 oraz 61 § 4 kpa poprzez niezawiadomienie Skarżącej, jako strony postępowania zainicjowanego przez wniosek R.Ł. z dn. [...]02.2002;

- naruszenie przepisów prawa materialnego

1) tj. naruszenie art. 73 ust.4 ustawy z dn. 13.10.1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację państwową ( "art. 73 pw") poprzez nieprzyznanie odszkodowania Skarżącej.

Mając na względzie wskazane zarzuty wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonej Decyzji w pkt. V;

2) przyznanie 1/2 ustalonego w pkt. I decyzji Prezydenta [...] Nr [...] z dn. [...].11.2015 zn.[...] odszkodowania M. Ł.;

3) rozpatrzenie niniejszej skargi w trybie uproszczonym;

4) zasądzenie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej według norm przepisanych, oraz pomocniczo do pkt. 2:

- przekazanie sprawy zakończonej wydaniem Decyzji do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Prezydent [...] bezspornie nie zawiadomił Skarżącej o toczącym się postępowaniu na wniosek R. Ł. z dn. [...]02.2002 o przyznanie mu odszkodowania za zajęcie (całej) działki pod drogę publiczną. Prezydent zignorował tym samym wpisane do księgi wieczystej w dn. [...].09.2003 ostrzeżenie o toczącym się postępowaniu z powództwa Skarżącej o ustalenie stanu prawnego działki. Decyzja obarczona jest tym samym dyskwalifikującą ją niekonsekwencją: z jednej strony Prezydent wymaga od Skarżącej, aby aktywnie uczestniczyła w postępowaniu, czy też je przez złożenie wniosku z art. 73 pw zainicjowała, sam natomiast nie przestrzegał proceduralnych przepisów o obligatoryjnym zawiadomieniu strony o toczącym się postępowaniu.

Prezydent [...] powinien był niniejszym z urzędu przyjąć, iż Skarżącą jest Stroną postępowania, ponieważ jej interes prawny wynika jednoznacznie i bezpośrednio z wpisanego do KW ostrzeżenia. Minimalnym wymogiem było zawiadomienie Skarżącej o toczącym się postępowaniu. Naturalnie wniosek Skarżącej z dn. [...].08,2013 nic w tym nie zmienia, ponieważ Prezydent powinien był podjąć przewidziane przez art. 64 § 4 kpa działania nie na wniosek strony, lecz z urzędu. Obowiązek wynikający z art. 10 § 1 kpa obowiązuje w każdej fazie postępowania administracyjnego i tym samym Prezydent nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 i 61 § 4 kpa.

Prezydent [...] bezspornie nie zawiesił postępowania z wniosku R.Ł. z dn. [...].02.2002 do momentu prawomocnego zakończenia postępowania przed SR [...] pod sygnaturą Il C [...] z powództwa M.Ł. przeciwko R. Ł. o ustalenie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym naruszenie art. 97 § 1 nr. 4 kpa. Z wpisu do KW było bez żadnej wątpliwości widoczne, iż toczy się postępowania dotyczące ustalenia właściciela ½ przedmiotowej Działki. Zamiast powiadomić Skarżącą o tym fakcie i zawiesić postępowanie administracyjne, Organ nie podjął koniecznych kroków w tym zakresie. Te naruszenia kpa są o tyle niezmiernie dotkliwe dla Skarżącej, iż gdyby Prezydent umożliwił jej uczestnictwo w toczącym się postępowaniu, a Skarżącą bez żadnej wątpliwości złożyłaby stosowny wniosek pomiędzy [...].09.2003 i [...].12.2005, gdyby wiedziała o toczącym się postępowaniu.

Nie można na koszt Skarżącej przyjąć, iż w okresie do końca roku 2005 miała ona świadomość, czy tez obiektywnie musiała mieć wystarczającą ilość informacji, aby wywnioskować, iż już w tym czasie była ona właścicielką 1/2 Działki. Na pewno nie świadczy o tym fakt złożenia pozwu o ustalenie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym:

Stan faktyczny wcale nie był tak klarowny, jak sobie tego życzy Organ. Najdobitniej potwierdza to fakt, iż wyrok w postępowaniu przed SR [...] pod sygnaturą II C [...] zapadł, ponieważ "W opinii Sądu Pan R.Ł. nie udowodnił, że nabycia przedmiotowej nieruchomości dokonał z funduszów niepodlegających wspólności ustawowej, co oświadczył w zawieranych umowach sprzedaży". Naruszenie art. 97 § 1 nr. 4 kpa przez Organ było kauzalne dla niedotrzymania terminu z art. 73 pw przez Skarżącą, ponieważ należy przyjąć, iż w przypadku zgodnego z prawem zachowania Prezydenta [...], czyli poinformowania Skarżącej o toczącym się postępowaniu z wniosku ex-męża i zawieszeniu tego postępowania do momentu wydania wyroku w sprawie o ustalenie stanu prawnego nieruchomości, Skarżącą bez wątpliwości na podstawie otrzymanych informacji złożyłaby wniosek z art. 73 pw w ustawowym terminie.

Naruszenia art. 97 § 1 nr. 4 kpa oraz art. 10 § 1 kpa same w sobie niestety nie przesądzają o należnym odszkodowaniu. Jednakże, w kontekście faktu, iż termin z art. 73 pw jest terminem zawitym i nie mają do niego zastosowania przepisy regulujące instytucję przywrócenia terminu, naruszenia te mają diametralne znaczenie przy decyzji o analogicznym zastosowaniu art. 30 § 4 kpa (poniżej), w kontekście niezawinionego przez Skarżącą niedotrzymania terminu z art. 73 pw.

Kluczowym dla niniejszej skargi jest odpowiedz na pytanie, czy Skarżąca w roku 2008 na skutek wyroku o uzgodnienie księgi wieczystej i na podstawie analogicznego zastosowania art. 30 § 4 kpa wstąpiła jako strona w toczące się od roku 2002 postępowanie administracyjne. Jeśli odpowiedz na to pytanie będzie pozytywna, to wniosek p. R.Ł. z 2002 roku miałby skutek dotrzymania terminu z art. 73 pw także przez Skarżącą i zaskarżona Decyzja podlegała by uchyleniu w pkt. V.

Zarówno w literaturze, jak i w orzecznictwie przyjmowana jest w kontekście "zbycia prawa" w znaczeniu art. 30 § 4 kpa możliwość stosowania analogii.

Do zastosowania analogii w konkretnym przypadku wymagane są następujące przesłanki:

(1) ustalenie, że określony fakt nie jest objęty unormowaniem przez przepisy prawne,

(2) ustalenie, że istnieje przepis prawny, który reguluje sytuacje pod istotnymi względami podobne do nieunormowanego,

W niniejszym postępowaniu doszło do succesio inter vivos, a czynnością prawną dotyczącą przedmiotu postępowania było wydanie wyroku z dn. [...]02.2008 (sygn. II C[...]) w trybie uzgodnienia księgi wieczystej, w wyniku którego Skarżącą została wpisana jako właścicielka 1/2 Działki do księgi wieczystej. Wprawdzie zgodnie z przejętym orzecznictwem orzeczenie wydane na podstawie art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 19B2 r. o księgach wieczystych i hipotece wywiera skutki w sferze prawnej w zakresie prawa własności nieruchomości ex tunc (wyrok SN z 24.05. 2012, V CSK 304/11), a nie ex nunc. Jednakże wpisy w księgach wieczystych dotyczące prawa własności objęte są domniemaniem prawdziwości i są chronione rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Tym samym w postępowaniu administracyjnym decydujące jest, iż dopiero wyrok usuwający niezgodność ze stanem faktycznym obala domniemanie wynikające z wpisu w księdze wieczystej (art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece) i legitymuje właściciela nieruchomości w stosunku do administracji publicznej, jako właściciela/współwłaściciela nieruchomości. Wprawdzie wyrok z dn. [...].02.2008 (i wpis do KW) w zakresie prawa własności miał działanie wsteczne i nie był konstytutywny tylko deklaratoryjny, jednakże nie zmienia to faktu, iż w postępowaniu administracyjnym organy działają zgodnie z zasadą legalności (art. 6 kpa) i tym samym związane były rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych oraz domniemaniem ich poprawności. Należy tym samym przyjąć, iż przed [...].02.2008 Skarżąca nie była w stanie wykazać swej legitymacji w postpowaniu na podstawie art. 73 pw i każdy złożony przez nią wniosek o wypłatę odszkodowania zostałby słusznie przez organ odrzucony. Tym samym art. 30 § 4 kpa stosowany bezpośrednio, nie obejmuje sytuacji, gdy udokumentowanie abstrakcyjnego następstwa proceduralnego wynika z wyroku usuwającego niezgodność księgi wieczystej ze stanem faktycznym, obalającego domniemanie poprawności wpisu w księdze (art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotecznych). Z uwagi na przedstawione poniżej w pkt. (2) podobieństwo sytuacji i interesów stwierdzić należy, iż niewymienienie w art. 30 § 4 kpa tej sytuacji stanowi lukę, a nie świadome działanie ustawodawcy.

Przepis 30 § 4 kpa reguluje (m.in.) następstwo proceduralne w sprawach dotyczących praw zbywalnych w przypadku zbycia prawa. W przypadku własności nieruchomości i odszkodowania za drogę mamy do czynienia z prawami zbywalnym. Co więcej, sytuacja gdy nowy nabywca nieruchomości na podstawie wpisu do księgi wieczystej jest w stanie udokumentować spełnienie wymogów art. 30 § 4 kpa i korzystając z przywileju następstwa proceduralnego może powołać się na złożony przez poprzedniego właściciela wniosek o wypłatę odszkodowania, jest bardzo zbliżona do sytuacji, w której osoba, która wprawdzie teoretycznie była właścicielem, czy współwłaścicielem nieruchomości, lecz nie mogła tego faktu udokumentować, uzyskuje potwierdzenie swojej pozycji prawnej w formie wyroku i korekty wpisu w księdze wieczystej. Działanie ex tunc, wyroku i wpisu nie zmienia faktu, iż - do momentu uzyskania wyroku - taka osoba nie jest w stanie udokumentować swojej pozycji prawnej.

Istnieje naturalnie teoretyczne rozwiązanie tego problemu: Osoba, która uzurpuje sobie prawa do nieruchomości, powinna lepiej niż księgi wieczyste wiedzieć, jaki jest faktyczny stan prawny, i nie zważając na nic występować jako właściciel/współwłaściciel nieruchomości wykonując wszelkie przysługujące mu prawa (siei). W postępowaniu administracyjnym miałoby to skutek, iż organy otrzymywałyby wnioski od osób, które wprawdzie nie są w stanie wykazać swojej legitymacji, jednakże zabezpieczają swoją pozycję prawną niejako na zapas, na wypadek gdyby w przyszłości, okazało się, ze dane prawo już posiadały, nie wiedząc o tym. Taka wykładnia doprowadziłaby do praktyki składania wniosków "na wszelki wypadek", co nie ma nic wspólnego z pogłębianiem zaufania obywateli organów administracji, art. 8 kpa.

Wpis w KW, tak samo jak umowa nabycia nieruchomości, jest w gruncie rzeczy dowodem na posiadanie danego prawa. Osoba, która może przedstawić jeden z tych dokumentów, jest w stanie udowodnić dotychczasowemu właścicielowi, osobom trzecim lub/i organom administracji swoje prawo do nieruchomości. Tym samym identyczne "działanie legitymujące" wpisów do KW i aktów notarialnych można zaobserwować w bez mała wszystkich dziedzinach życia.

Przytoczone argumenty prowadzą do przyjęcia analogicznego działania art. 30 § 4 kpa w niniejszym stanie faktycznym.

Art. 30 § 4 kpa nadaje osobie, która dotychczas nie była stroną postępowania, uprawnienia przysługujące stronie, ponieważ taka osoba stała się nowym właścicielem prawa i jego dysponentem.

Ponieważ sytuacja ta jest analogiczna do sytuacji osoby, która wprawdzie teoretycznie była właścicielem prawa, ale nie była w stanie tego wykazać, należy w niniejszym przypadku powiązać przedstawiony nieunormowany stan prawny ze skutkami wynikającymi z art. 30 § 4 kpa.

Zasada sprawiedliwości proceduralnej i zasada uwzględnienia z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu strony przemawiają za przyjęciem analogicznego skutku prawnego na proceduralnej płaszczyźnie udokumentowania legitymacji w zakresie art. 30 § 4 kpa.

Należy tym samym stwierdzić, iż na skutek analogicznego zastosowania art. 30 § 4 kpa, wszystkie czynności proceduralne podjęte przez R.Ł. do momentu wpisu Skarżącej do KW obowiązują także w stosunku do Skarżącej. Dotyczy to także wniosku R. Ł. z dn. [...]02.2002r. który działał także od momentu wpisu do KW na rzecz Skarżącej. W Decyzji niesłusznie stwierdzono tym samym naruszenie art. 73 pw, co powinno prowadzić do wyeliminowania jej z obrotu prawnego i przyznania Skarżącej należnego odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki sąd administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Decyzja wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2016r., jak też utrzymana nią w mocy zakresie pkt V decyzja prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2015r. nie naruszają przepisów prawa.

Przede wszystkim należy wskazać że organ odwoławczy prawidłowo ocenił iż decyzja odszkodowawczą organu pierwszej instancji jest podzielna a zatem M. Ł. mogła skutecznie kwestionować tą część decyzji która dotyczyła odmowy ustalenia odszkodowania na jej rzecz. Organ odwoławczy mógł zatem rozstrzygnąć sprawę tylko w tym zakresie albowiem rozstrzygnięcie dotyczące ustalenia odszkodowania na rzecz R.Ł. stało się ostateczne.

Stosownie do treści art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną nieruchomości pozostający w dniu 31 grudnia 1998r. władaniu Skarbu państwa jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.

Zgodnie z art. 73 ust. 4 odszkodowanie o którym mowa w ust. 1 będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001r. do dnia 31 grudnia 2005r. Po upływie tego terminu roszczenie wygasa.

Zachowanie określonego w przepisie terminu stanowi warunek konieczny skutecznego dochodzenia dochodzenia roszczenia o odszkodowanie. Po upływie tego terminu z uwagi na wygaśnięcie roszczenia, a tym samym prawa do odszkodowania nie jest możliwe uwzględnienie żądania i ustalenie odszkodowania. Jak słusznie zauważył organ odwoławczy termin do złożenia wniosku o ustalenie wypłaty odszkodowania jest terminem prawa materialnego i ma charakter terminu zawitego, co oznacza że nie może być przedłużany, skracany, jak też przywracany.

W przedmiotowej sprawie nie jest sporne że wniosek o ustalenie odszkodowania w terminie zakreślonym przez ustawę a więc w dniu [...] marca 2002r. złożą R.Ł.. Treść wniosku i sprecyzowanego żądania nie pozostawia wątpliwości że R. Ł. wystąpił pisemnie o ustalenie odszkodowania za zajętą działkę pod drogę wyłącznie w swoim imieniu. Na wezwanie organu do udokumentowania tytułu własności do tej nieruchomości R.Ł. przedstawił odpis z księgi wieczystej w której figurował jako właściciel tej nieruchomości. Nie złożył wraz z wnioskiem żadnego pełnomocnictwa, jak też nie informował że dołączony odpis z księgi wieczystej nie odzwierciedla stanu rzeczywistego własności.

Twierdzenie złożone na rozprawie przez uczestnika postępowania że wówczas wnioskował w imieniu swoim i skarżącej nie zasługuje więc na uwzględnienie.

Trzeba podkreślić że R.Ł. nabył przedmiotową nieruchomość w okresie 1972r. - 1973r. i został wpisany do księgi wieczystej jako jej właściciel. Dopiero wyrokiem z dnia [...] lutego 2008r. (sygn. akt II C [...]) sąd nakazując wpisanie w księdze wieczystej R. Ł. w udziale do 1/2 części oraz M.Ł. w udziale do 1/2 części uznał że nieruchomość została nabyta w trakcie związku małżeńskiego i powinna stanowić ich wspólny dorobek jednak aktualnie z uwagi na orzeczenie rozwodu wspólność majątkowa małżeńska ustała i byli małżonkowie mają równe udziały w majątku.

Orzeczenie rozwodu w 1983r. rozwiązało więc wspólność ustawową i przedmiotowa nieruchomość stała się odrębną własnością R.Ł. w udziale do 1/2 i M. Ł. w udziale do 1/2 części i stanowiła ich majątek odrębny zarówno w dacie zawarcia ponownego związku małżeńskiego tj. w dniu [...] marca 2000r., jak też w dacie złożenia przez R. Ł. w dniu [...] marca 2002r. wniosku o ustalenie odszkodowania.

W ocenie sądu nie jest zasadny zarzut naruszenia artykułu 10 § 1 oraz 61 § 4 kpa z uwagi na niezawiadomienie skarżącej jego strony postępowania zainicjowanego na wniosek R.Ł.. Słusznie ocenił organ odwoławczy że roszczenie o wypłatę odszkodowania za odjęte prawo własności nieruchomości jest roszczeniem o świadczenie podzielne, a zatem wierzytelność dzieli się na tyle części ilu jest wierzycieli. Każdy ze współwłaścicieli ma więc interes prawny tylko w postępowaniu wszczętym swoim wnioskiem natomiast nie jest automatycznie stroną postępowania w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem innego współwłaściciela tej nieruchomości. Tak więc tytuł prawny do nieruchomości ze względu na udział w odpowiedniej części nieruchomości nie gwarantuje statusu strony w postępowaniu zainicjowanym przez innego współwłaściciela, tymbarskiej więc nie jest podstawą dla istnienia interesu prawnego w takim postępowaniu zawnioskowały wpis ostrzeżenia w księdze wieczystej o toczącym się postępowaniu o ustalenie stanu prawnego ujawnionego w księdze z rzeczywistym stanem prawnym. Ostrzeżenie z art. 10 ustawy o księgach wieczystych ma bowiem tylko to znaczenie, że wyłącza rękojmie wiary publicznej ksiąg wieczystych, nie wyłącza natomiast domniemania dotyczącego stanu własności. Skarżąca nie poinformowała organu o złożeniu takiego ostrzeżenia wpisanego do kw w dniu 30 września 2003r.

Należy wskazać że organ nie miał obowiązku na tym etapie postępowania monitorować aktualnego wpisu w księdze wieczystej. Wnioskodawca bowiem złożył odpis z księgi wieczystej aktualny w dacie składania wniosku, w którym figurował jako właściciel. W tym czasie postępowanie było zawieszone, a stosownie do treści artykułu 102 kpa organ ma wówczas obowiązek podejmować jedynie czynności niezbędne w celu zapobieżenia niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia albo poważnym szkodom dla interesu społecznego.

Nie jest także zasadny zarzut naruszenia artykułu 97 §1 pkt 4 kpa. Przede wszystkim dlatego, że od dnia [...] października 2003r. do dnia [...]kwietnia 2012r. postępowanie ws. i tak było zawieszone ze względu na konieczność poprzedniego wydania przez wojewodę [...] decyzji stwierdzającej nabycie przez powiat [...] z mocy prawa z nim [...] stycznia 1999r. prawa własności przedmiotowej nieruchomości zajętej pod drogę. Wytoczenie przez skarżącą powództwa o ustalenie stanu prawnego ujawnionego w KW z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości tylko wówczas mogło mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy gdyby skarżąca w momencie zainicjowania tego postępowania złożyła jednocześnie wniosek do organu o ustalenie na jej rzecz odszkodowania. Wtedy wynik tego postępowania mógł stanowić dodatkową przyczynę dla zawieszenia postępowania ws. ustalenia odszkodowania. Skarżąca wniosku w terminie ustawowym to jest do dnia [...] grudnia 2005r. nie złożyła. Nie usprawiedliwia tego braku działania twierdzenie skarżącej że stan faktyczny uzasadniający wytoczenie przez nią powództwa nie był klarowny i w tym czasie nie mogła wnioskować że była już właścicielką udziału we współwłasności nieruchomości.

Twierdzenie, że w takiej sytuacji złożony przez nią wniosek zostałby odrzucony przez organ jest nieuprawnione. Gdyby jednak doszło do odmowy wszczęcia postępowania skarżącej przysługiwałoby prawo do kontroli tego rozstrzygnięcia poprzez złożenia odwołania, a w dalszej kolejności skargi do sądu administracyjnego, zanim upłynąłby ustawowy termin do wystąpienia z roszczeniem. Złożony wniosek byłby wnioskiem złożonym w terminie.

Skarżąca twierdzi, że jej sytuacja jako osoby która nie mogła udokumentować faktu bycia wspolwłaścicielem nieruchomości do czasu wydania wyroku ustalającego stan prawny i korekty wpisu w księdze wieczystej jest podobna do sytuacji osoby, która nabywa prawo w toku postępowania i korzysta z możliwości następstwa proceduralnego w toczącym się postępowaniu, co przemawia za zastosowaniem w drodze analogii art. 30 § 4 kpa.

Zdaniem sądu skarżąca nie ma racji. Do zastosowania analogii nie jest wystarczające ustalenie że obowiązujące przepisy nie regulują konkretnej sytuacji, w której znalazła się skarżąca, ale też że istnieje przepis prawny który reguluje sytuacje pod istotnymi względami podobne do tej nieunormowanej. Takim przepisem nie jest art. 30 § 4 kpa, który stanowi że w sprawach dotyczących praw zbywanych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni.

Sytuacja dotycząca zbycia praw zbywalnych różni się w istotny sposób od tej, w której znalazła się skarżąca. Otóż osoba nabywająca prawo zostaje na podstawie tej regulacji wprowadzona do toczącego się postępowania w miejsce uczestniczącej w nim do tej pory osoby i wstępuje w dotychczasową sytuację prawną tej osoby. Skarżąca na skutek wyjaśnienia wątpliwości dotyczących jej prawa do nieruchomości i ustalenia stanu prawnego wyrokiem sądu nakazującym jej wpis do kw jako współwłaścicielki, ma podstawę do samodzielnego zainicjowania postępowania odszkodowawczego albo współuczestniczenia w nim z drugim współwłaścicielem. Jednak wyrok potwierdzający jej prawo własności nie uprawnia jej do wstąpienia w miejsce dotychczasowego wnioskodawcy w toczącym się postępowaniu o ustalenie odszkodowania, tym samym w jego sytuację prawną. Na skutek takiego wyroku nie uzyskała tytułu do udziału posiadanego przez drugiego współwłaściciela. Dlatego zdaniem sądu tak odmienna sytuacja nie pozwala na zastosowanie analogii i przyjęcie, że skarżąca wstąpiła w sytuację prawną wnioskodawcy R.Ł. i tym samym wystąpiła w ustawowym terminie z roszczeniem odszkodowawczym.

Organ prawidłowo ocenił, że złożony przez nią w dniu [...] sierpnia 2013r. wniosek jest nowym wnioskiem o ustalenie odszkodowania, jako złożony po upływie ustawowego terminu nie mógł zostać uwzględniony. Tym samym nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację państwową.

W ocenie sadu nie doszło także do naruszenia przepisów procesowych, a postępowanie zostało przeprowadzone wnikliwie, rozstrzygnięcie poprzedziła wszechstronna ocena materiału dowodowego, której wyniki znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu.

Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 151 oddalił skargę.