Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 368/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1505
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marcin Kojło, Sędziowie asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...].05.2022 r., nr [...], 2. zasądza od Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. na rzecz skarżącej M. K. kwotę 4.194 zł (słownie: cztery tysiące sto dziewięćdziesiąt cztery złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:

1. W dniu 26 maja 2017 r. złożony został wniosek M. K. (obecnie o nazwisku K.) (dalej powoływana jako skarżąca), podpisany przez T. B. jako pełnomocnika, o przyznanie płatności na rok 2017.

2. Decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. (dalej powoływany jako organ I instancji, Kierownik BP) przyznał skarżącej jednolitą płatność obszarową w wysokości 20.175,48 zł, płatność za zazielenienie w wysokości 13.540,81 zł, płatność redystrybucyjną w wysokości 4.727.89 zł oraz kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 399,83 zł. Płatność w ww. kwotach została przekazana na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniach 6 listopada 2017 r., 27 lutego 2018 r. i 6 marca 2018 r.

3. W następstwie odwołania złożonego przez T. B. jako pełnomocnika skarżącej, decyzją z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. (dalej powoływany jako organ odwoławczy, Dyrektor POR) uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

4. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik BP w dniu [...] lutego 2021 r. wydał decyzję nr [...], na mocy której odmówił skarżącej przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2017 rok.

5. Pismem z 11 października 2021 r. organ I instancji zawiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności przyznanych na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] lutego 2018 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W tym samym dniu organ I instancji poinformował stronę o możliwości zapoznania się z materiałami zgromadzonymi w przedmiotowej sprawie oraz złożenia końcowego oświadczenia.

6. W dniu 6 października 2021 r. skarżąca samodzielnie złożyła wniosek o zapewnienie czynnego udziału w sprawie, udostępnienie informacji dotyczącej wszystkich prowadzonych przez ARiMR postępowań oraz wstrzymanie przez organ dokonywania jakichkolwiek czynności bez udziału ustanowionego przez stronę pełnomocnika w zakreślonym terminie 14 dni od dnia otrzymania żądanych informacji. W dniu 18 października 2021 r. ustanowiony przez stronę pełnomocnik zwrócił się z prośbą o przygotowanie do wglądu między innymi akt dotyczących sprawy nr [...] celem zapoznania. Organ I instancji w dniu 8 listopada 2021 r. udzielił stronie odpowiedzi. W dniu 23 listopada 2021 r. pełnomocnik strony zapoznał się z aktami sprawy.

7. Pismem z 3 stycznia 2022 r. strona przedstawiła stanowisko w sprawie, zwróciła się m. in. o wznowienie postępowania w sprawie przyznania płatności na rok 2017 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako: k.p.a.), a także o przeprowadzenie dowodu z dołączonych do pisma dokumentów oraz przesłuchanie jako świadka B. K. W dniu 10 stycznia 2022 r. wpłynęły zaś dalsze wyjaśnienia strony odnośnie kontaktów z pełnomocnikiem oraz informacja o pobycie strony w Polsce.

8. W dniu 7 lutego 2022 r. Kierownik BP przeprowadził dowód z przesłuchania świadka T. B., w dniu 2 marca – B. K. i K. K., zaś w dniu 5 kwietnia 2022 r. – D. K. W międzyczasie w dniu [...] lutego 2022 r. wydał postanowienie nr [...] o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego.

9. Po rozpatrzeniu akt sprawy Kierownik BP w dniu [...] maja 2022 r. wydał decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2017, na mocy której dokonał ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości 38.444,18 zł w tym: z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości 20.175,48 zł z tytułu płatności za zazielenienie w wysokości 13.540,81 zł oraz z tytułu płatności redystrybucyjnej w wysokości 4.727,89 zł. Ponadto odstąpił od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości 399,83 zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej.

10. W następstwie odwołania skarżącej, decyzją z [...] lipca 2022 r., nr [...] organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy wskazał, że kwota nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości 38.444,18 zł stanowi różnicę kwoty przyznanej skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2017 rok, uzyskanej na mocy decyzji Kierownika BP nr [...] z dnia [...] lutego 2018 r. uchylonej w postępowaniu odwoławczym, a kwoty płatności przyznanej ostateczną decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2021 r. W ocenie organu odwoławczego ustalenie skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności nastąpiło w sposób prawidłowy, a środki wypłacone na rachunek bankowy w dniu 6 listopada 2017 r., 27 lutego 2018 r. i 6 marca 2018 r. stanowiące różnicę między kwotą wypłaconą a ustaloną w decyzji ostatecznej, są płatnością nienależnie pobraną.

Według organu odwoławczego, ustalając kwotę do zwrotu organ I instancji prawidłowo rozważył, iż przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie organ I instancji odstąpił od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości 399,83 zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej, ponieważ wskazana kwota nie przekracza kwoty stanowiącej równowartość 100 euro.

Zdaniem organu odwoławczego przekazanie jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie oraz płatności redystrybucyjnej za 2017 rok na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów nie wynikało z pomyłki ARiMR, gdyż przedmiotowa płatność została przyznana w oparciu o złożony przez stronę wniosek. Dyrektor POR uznał, że za rzetelność danych wskazanych we wniosku o przyznanie każdej płatności odpowiada bowiem występujący o taką płatność rolnik. Stwierdził, że trudno mówić o pomyłce organu, skoro działał on w zaufaniu do deklaracji rolnika co do treści żądanych płatności. Organ odwoławczy ocenił, że na dzień wydania decyzji nr [...] organ I instancji nie posiadał informacji, że zbudowana siatka zależności ujawniona w toku prowadzonego przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w I. postępowania po uchyleniu przedmiotowej decyzji ujawniła nowe okoliczności faktyczne. Organ I instancji już po wydaniu decyzji organu odwoławczego wszedł w posiadanie powyższych informacji. Dalej organ odwoławczy wskazał, że w toku postępowania w sprawie przyznania płatności za 2017 rok zakończonego ostateczną decyzją administracyjną ustalono, że skarżąca nie prowadziła działalności rolniczej samodzielnie, a jej gospodarstwo zostało zarejestrowane w systemie ewidencji producentów jedynie celem sztucznego podziału gruntów będących w faktycznym posiadaniu T. B. Uznał, że skarżąca nie była odrębnym, samodzielnym i samorządnym producentem rolnym, nie posiadała własnego sprzętu, nie ponosiła kosztów związanych z prowadzeniem działalności rolniczej oraz nie uzyskiwała żadnych dochodów z działalności rolniczej. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w sprawie powiązanej z procederem stworzenia sztucznych warunków i podziału gospodarstwa przez T. B. i ich fikcyjnego wydzierżawienia m. in. skarżącej kontrolę decyzji odmawiających przyznania płatności za 2017 r. przeprowadził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, który prawomocnymi wyrokami z 10 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Ol 65/19 - I SA/Ol 67/19, potwierdził legalność rozstrzygnięć organów ARiMR. Podał też, że kwestia ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności była przedmiotem rozważań WSA w Olsztynie: sygn. akt I SA/Ol 408/21, I SA/Ol 409/21, I SA/Ol 410/21, I SA/Ol 455/21 oraz I SA/Ol 456/21.

W ocenie organu odwoławczego skarżąca miała możliwość wykrycia błędu, bowiem działający z upoważnienia T. B. składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2017 złożył podpis pod oświadczeniem, że zna zasady przyznawania płatności objętych wnioskiem o przyznanie płatności. Dyrektor POR stwierdził, że oznacza to tym samym, iż w imieniu strony potwierdził znajomość przepisów określających zasady uzyskania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017, jak również przepisów, z których wynika, że w przypadku otrzymania płatności, uznanych następnie za nienależne, powstaje obowiązek zwrotu płatności nienależnie pobranych. Uznał, że skarżąca była świadoma, że stworzyła sztuczne warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z przepisów prawa, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Organ odwoławczy ocenił też, że przedmiotowej sprawie nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Odnosząc się do złożonego przez stronę odwołania organ stwierdził, iż nie zawiera ono wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie. Dyrektor POR ocenił, że ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności opiera się na ostatecznych decyzjach. Tym samym uznał, że wniosek o przeprowadzenie dowodu procedury przyjęcia wniosku EP nie stanowi przedmiotu niniejszego postępowania bowiem tamto postępowanie zostało zakończone i nie zostało w żaden prawny sposób wzruszone. Wskazał, że weryfikacja w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, która korzysta z ochrony trwałości nie jest możliwa. Zdaniem organu odwoławczego bez żadnej wątpliwości T. B. miał umocowanie do składania wniosków w imieniu skarżącej, wynika to z pełnomocnictwa złożonego przy EP jak również z pełnomocnictwa złożonego u notariusza. Stwierdził również, że organy ARiMR nie badają prawidłowości podpisu zawartego na dokumencie pełnomocnictwa. Uznał, że prawdziwość podpisu lub też jego sfałszowanie może być jedynie stwierdzone prawomocnym wyrokiem karnym, jednakże do dnia niniejszej decyzji strona nie przedłożyła takiego wyroku karnego, z którego wynikałoby, iż podpis skarżącej został zafałszowany na pełnomocnictwie przedłożonym do ARiMR. Zdaniem organu odwoławczego prowadzenie przesłuchań dotyczących zakończonych postępowań naruszałoby art. 16 k.p.a.

11. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżając decyzję w całości, zarzuciła naruszenie:

I. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a. naruszenie art. 7, 77 § 1 k.p.a. - zasady obiektywizmu, poprzez niezałatwienie sprawy po myśli strony, na skutek zinterpretowania wszelkich niejasności i wątpliwości na niekorzyść skarżącej, skutkujące bezpodstawnym, naruszającym słuszny interes skarżącej ustaleniem i żądaniem zwrotu kwoty 38.444,18zł za 2017 rok - której skarżąca faktycznie nie otrzymała i o którą w ogóle nie wnioskowała;

b. naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. i art. 11 k.p.a., poprzez nieprowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej; nie wyjaśnienie przesłanek którymi kierował się organ wydając decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności skierowaną do niewłaściwego podmiotu; żonglowaniu przez organ faktami/dowodami w sprawie; tendencyjnym prowadzeniu całego postępowania w sprawie z zamiarem nieuwzględnienia okoliczności wskazujących na to, że doszło do oczywistego błędu organu w zakresie ustalenia właściwego adresata decyzji skutkującym obowiązkiem zwrotu rzekomo pobranych płatności przez skarżącą, mimo że stan faktyczny sprawy wskazuje jednoznacznie, iż wnioskodawcą i odbiorcą środków finansowych był wyłącznie T. B.;

c. naruszenie art. 9 k.p.a., poprzez brak należytego i wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie zakresu praw i obowiązków będących przedmiotem niniejszego postępowania, poprzez brak poinformowania przez ARiMR skarżącej, o fakcie składania rzekomo przez skarżącą wniosków o przyznanie płatności do gruntów w latach 2010-2018 i przelewaniu środków z tego tytułu na konto osoby trzeciej – T. B.;

d. naruszenie art. 8 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania poprzez wprowadzenie w błąd skarżącej i niepoinformowanie jej przez okres 11 lat (pierwszy wniosek został złożony w 2010 r., natomiast pierwsze pismo organu skutecznie wystosowane i doręczone skarżącej sporządzono dnia 8 czerwca 2021 r.) o fakcie zarejestrowania jej jako producenta rolnego, o fakcie składania w jej imieniu wniosków o płatności do gruntów, o fakcie wypłacania środków finansowych na konto jej rzekomego pełnomocnika;

e. naruszenie art. 7, 77 § 1, i 80 k.p.a. polegające na nieobiektywmym, wybiórczym rozpatrzeniu i ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, powodującym zamierzone nieuwzględnienie okoliczności i faktów których daty/terminy zaistnienia - wbrew "ustaleniom" organu - wskazują, że doszło do popełniania błędu przez organ i przyznaniu płatności osobie, która faktycznie nie była wnioskodawcą ani użytkownikiem gruntów objętych wnioskiem o płatność, mimo iż organ wypłacił płatność faktycznemu użytkownikowi i wnioskodawcy T. B. - i to on powinien być stroną zobowiązaną do ewentualnego zwrotu otrzymanych płatności;

f. naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy poprzez zaniechanie zbadania na jakiej podstawie prawnej pracownicy organu przejęli od T. B. w dniu 12 maja 2010 r. o godzinie 15:13 w siedzibie Organu wniosek o wpis do ewidencji producentów rolnych M. K. wraz z poleceniem przelewu wnioskowanych środków na konto T. B. bez weryfikacji tożsamości osoby udzielającej rzekomego pełnomocnictwa, mimo iż przepisy prawa i procedury wewnątrz agencyjne nakazują organowi zweryfikowanie kto jest faktycznym użytkownikiem gruntów wnioskowanych do płatności, oraz czy faktycznie mocodawca umocował pełnomocnika do działania;

g. naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i tendencyjnej ocenie materiału dowodowego mającej na celu utwierdzenie organu w bezpodstawnej hipotezie, że beneficjentką przyznanej pomocy jest skarżąca i ona jest zobowiązana do zwrotu przyznanych płatności, jak również usprawiedliwienie organu - co do popełnionych błędów i uchybień w prowadzonych postępowaniach na etapie rejestracji beneficjenta w ewidencji producentów i następnie rozpatrywanych wniosków o przyznanie płatności - chociaż z materiału dowodowego wynika, że jedynym i samodzielnym inicjatorem stworzenia sztucznych warunków do otrzymania płatności był T. B. i którego działania od momentu złożenia wniosku o wpis do ewidencji producentów skarżącej, złożenia pełnomocnictwa do przelewu środków finansowych na jego konto (generalnie braku umocowania do działanie w imieniu skarżącej), czyni go zobowiązanym do zwrotu nienależnie pobranych płatności;

h. naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych nielogicznych stwierdzeń, nieodniesienie się do wniosków pełnomocnika skarżącej w przedmiocie zbadania stopnia przyczynienia się organu do zaistniałej sytuacji (bezpodstawnego żądania zwrotu pomocy której to skarżąca nie otrzymała), skupienie się organu na wyjaśnieniu kwestii czysto formalnych zamiast na rzetelnym ustaleniu stanu faktycznego nawet gdyby powodowałoby to konieczność wzruszenia wcześniej wydanych decyzji ostatecznych, na które organ w uzasadnieniu skarżonej decyzji się powołuje jako podstawy swego błędnego rozstrzygnięcia;

i. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezpodstawnym utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji pomimo, że decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, jak również przepisów prawa materialnego

II. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

a. naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. 2019 r., poz. 1505; dalej jako ustawa o ARIMR) – poprzez bezpodstawne jego zastosowanie, w sytuacji kiedy brak jest jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych aby decyzję administracyjną o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności za 2017 rok kierować do skarżącej która faktycznie żadnych płatności za 2017 rok nie otrzymała i o nie, nie wnioskowała;

b. naruszenie art. 7 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (UE) NR 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L. z 2014 r., nr 227, s. 69, dalej jako: "rozporządzenie 809/2014", poprzez jego zastosowanie, tj. bezpodstawnego żądania zwrotu płatności od skarżącej, pomimo iż faktycznym wnioskodawcą, użytkownikiem gruntów i osobą która płatność otrzymała był T. B. i to na nim spoczywa obowiązek ewentualnego zwrotu otrzymanych płatności;

c. naruszenie art. 7 ust. 3 akapitu pierwszego rozporządzenia 809/2014, poprzez jego niezastosowanie, mimo, iż płatność została dokonana na skutek pomyłki organu w przedmiocie ustalenia faktycznego wnioskodawcy i użytkownika gruntów, a pomyłka ta nie mogła być wykryta przez skarżącą, która w usprawiedliwionej błędnej świadomości nieinformowana przez ARiMR nie wiedziała, że w jej imieniu rzekomy pełnomocnik wnioskuje o przyznanie płatności do gruntów których ona sama nie użytkuje i o żadną pomoc nie wnioskowała;

d. naruszenie art. 7 Rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich poprzez wszczęcie postępowania i wydanie decyzji o nienależnie pobranych środkach w stosunku do skarżącej, mimo że stosowny przepis daje możliwość wszczęcia postępowania i wydania decyzji osobie która faktycznie pobrała środki z tytułu składanych wniosków o płatności do gruntów tj. od T. B.;

e. naruszenie art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. - poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji nie zastosowanie, skutkujące bezpodstawnym żądaniem zwrotu przyznanej pomocy - w sytuacji kiedy przedmiotowy stan sprawy wskazuje na to, że upłynął okres przedawnienia i żądanie organu jest bezpodstawne.

W uzasadnieniu skargi jej autor wskazał, że skarżąca dowiedziała się, że jest wobec niej prowadzone jakiekolwiek postępowanie przez ARiMR w dniu 28 lutego 2022 r. W skardze wywodzi się, że skarżąca nigdy nie składała do ARiMR żadnych wniosków o przyznanie płatności, nie użytkowała żadnych gruntów rolnych - a w jej imieniu i bez jej wiedzy działał T. B., który nie był umocowany do takiego działania.

Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji ją poprzedzającej, zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, a także o przeprowadzenie dowodu z załączonych dokumentów na okoliczność stanu zdrowia dzieci oraz braku możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego na terytorium Polski.

12. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

13. Na rozprawie w dniu 16 listopada 2022 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o dopuszczenie dowodu z pełnej treści poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie popełnienia przestępstwa. Sąd postanowieniem dopuścił ten dowód. Następnie przewodniczący zamknął rozprawę i po naradzie odroczył termin ogłoszenia orzeczenia na dzień 30 listopada 2022 r.

14. Pismem z 28 listopada 2022 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o otwarcie zamkniętej rozprawy na nowo, zwrócenie się do Prokuratury Rejonowej w S. o wydanie protokołu przesłuchania świadka B. H. z dnia [...] listopada 2022 r., sygn. akt [...] oraz przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z tego dokumentu na okoliczność, że skarżąca nigdy nie była wnioskodawcą do ARiMR odnośnie przyznania jakichkolwiek płatności oraz pomocy finansowej.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2022 poz. 329 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie.

2. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

3. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

4. Ocena zaskarżonej decyzji pod kątem jego zgodności z prawem wymaga w pierwszej kolejności przypomnienia przepisów mających w tej sprawie zastosowanie.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, środki publiczne:

1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowe, przeznaczone na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały przyznane nienależnie lub zostały pobrane w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków.

Przepis ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 1a ww. ustawy).

Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2 ustawy).

W przepisie art. 7 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014, odnoszącym się do odzyskiwania nienależnych płatności postanowiono, że:

1. W przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2.

2. Odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez beneficjenta wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia.

Stosowana stopa odsetek obliczana jest zgodnie z przepisami prawa krajowego, jednak nie może być niższa niż stopa procentowa stosowana przy odzyskiwaniu kwot zgodnie z przepisami krajowymi.

3. Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach.

Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Przy czym zauważyć należy, że rozporządzenie nr 809/2014 nie definiuje pojęcia pomyłki organu, natomiast w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że pojęcie to należy rozumieć jako wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności (zob. np. wyrok NSA z 10 sierpnia 2018 r. sygn. akt I GSK 1831/18). Z kolei ocena, co do możliwości wykrycia błędu przez rolnika, winna uwzględniać zarówno charakter nieprawidłowości będącej podstawą ustalenia i wypłacenia kwoty nienależne pobranych płatności jak i akcentowane w orzecznictwie sądowym prawo rolnika do działania w zaufaniu do zgodności z prawem działań organu zajmującego się przyznawaniem płatności (zob. wyrok WSA w Kielcach z dnia 30 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Ke 525/17).

Sąd nie przeczy, że postępowanie "zwrotowe", o którym mowa w art. 29 ustawy o ARiMR jest samodzielnym, odrębnym postępowaniem administracyjnym,

w którym organ powinien ustalić, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania płatności, a następnie określić kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Nie ma też kontrowersji, że sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje wówczas, gdy zostaną one przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata),

a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego. Jeżeli w danej sprawie funkcjonuje ostateczna decyzja odmawiająca przyznania płatności to organ w tym odrębnym postępowaniu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych powinien zbadać, czy weszła ona do obrotu prawnego i w zasadzie ma pełne prawo oprzeć rozstrzygnięcie na ustaleniach w niej dokonanych.

Zdaniem sądu, nie oznacza to jednak, że

w ramach postępowania o ustalenie kwot nienależnie pobranych płatności organ jest zwolniony z wnikliwego i logicznego spojrzenia na temat, a nie tylko bezrefleksyjnego nawiązywania do takiej decyzji odmownej. Każdy przypadek jest przypadkiem indywidulanym i stawianie ogólnych tez może być krzywdzące dla strony i godzić

w jej słuszny interes. To okoliczności danej sprawy powinny decydować, czy ustalenie kwoty nienależne pobranych płatności może ograniczać się – jak wskazano w skardze – tylko do działania matematycznego tj. porównania kwoty pomocy przyznanej jedną decyzją administracyjną a kwoty płatności przyznanej inną/kolejną decyzją lub odmowa jej przyznania.

4. Kontrolując legalność zaskarżonych rozstrzygnięć sąd stwierdza, że decyzje organów obu instancji naruszają przepisy postępowania tj. art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przypomnieć zatem trzeba, że to na organy został nałożony obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny

i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Warunkiem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy jest nie tylko zebranie wszystkich istotnych dla sprawy dowodów, ale również ich prawidłowa ocena. Oceny tej organ powinien dokonać na podstawie własnej wiedzy oraz doświadczenia życiowego, a o jej prawidłowości decyduje to, czy wyciągnięte przez organ wnioski mają logiczne uzasadnienie.

Przeprowadzane dowody powinny być przydatne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego i mają zbliżać sprawę do jej wyjaśnienia. Wyniki rozpatrzenia dowodów, dające obraz stanu faktycznego, powinny być przekonująco umotywowane i znajdować odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, obrazując proces myślowy, który doprowadził do podjęcia określonych ustaleń

i w konsekwencji wydania takiego, a nie innego rozstrzygnięcia. Skoro postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, to w jego trakcie organy są zobowiązane przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w celu zbadania przesłanek skutkujących obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranej płatności. Organ musi mieć bowiem pewność, popartą materiałem dowodowy, zgromadzonym w aktach sprawy,

w odniesieniu do danej płatności, że konkretny podmiot dopuścił się istotnej nieprawidłowości. W szczególności dotyczy to spraw, w których wycofanie płatności następuje ze względu na sztuczne tworzenie warunków, gdzie nie wszyscy uczestnicy procederu muszą mieć świadomość i wiedzę w tym temacie.

Co więcej, podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące jego podstawę powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji, spełniającej wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. oraz realizując zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. To organy prowadzą postępowanie administracyjne i powinny prowadzić je w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Wiąże się to z kwestią przeprowadzenia rzetelnie postępowania, zebrania dowodów i ich oceny, a także sporządzeniem uzasadnienia decyzji według właściwych reguł. Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwowych nie może być postrzegana wyłącznie jako abstrakcyjny postulat wobec organów administracji publicznej, lecz musi być traktowana jako norma prawna, której zastosowanie będzie mieć konkretny wymiar. Wspomniana zasada wymaga, aby państwo w stosunku do obywatela zachowywało pewne reguły uczciwości (por. J. Oniszczuk, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Zakamycze 2000, str. 47). Postępowanie prowadzone w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej odczytywane w powiązaniu z zasadą legalizmu i praworządności to postępowanie staranne i merytorycznie poprawne, które równo traktuje interes strony i Skarbu Państwa.

5. Na gruncie niniejszej sprawy sąd dostrzega przede wszystkim zagadnienie, które organ pominął – choć nawiązał do niego w uzasadnianiu decyzji cytując orzecznictwo sądowe wskazujące m.in., że "środki te należy dochodzić od podmiotu, który rzeczywiście podejmie wypłacone przez ARiMR środki" (str. 5 decyzji).

W sprawie nie ulega wątpliwości, że na mocy decyzji z dnia 15 lutego 2018 r. wydanej Skarżącej, przyznane zostały płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW). Płatność została przekazana w dniu 2 marca 2018 r. na rachunek bankowy wskazany we wniosku

o wpis do ewidencji producentów. Jak wynika z akt sprawy rachunek ten należy do T. B., który miał – począwszy od 2010 r. – występować w imieniu Skarżącej o przedmiotowe płatności.

W realiach tego przypadku nasuwa się pytanie, czy decyzję o zwrocie środków należy zawsze kierować do podmiotu, na który została wydana decyzja przyznająca płatność, a potem – tak jak w tej sprawie – decyzja odmowna? Jeżeli zważyć na art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR, czy też np. art. 7 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, to nie można wykluczyć, że obowiązkiem zwrotu obciążony może zostać podmiot/osoba będąca rzeczywistym beneficjentem pobierającym środki z płatności, nie zaś osoba będąca stroną postępowania

w sprawie przyznania płatności.

W orzecznictwie dostrzeżono, że art. 29 ust. 1-10 ustawy o ARiMR zawiera kompleksową regulację prawną mającą na celu odzyskanie nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych od szerokiego kręgu osób, nie tylko od strony postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej. Ustalenie osoby zobowiązanej następuje podczas wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego w tym przedmiocie. Osobą zobowiązana może być również podmiot niebędący stroną postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, który nienależnie pobrał środki publiczne (zob. np. wyrok NSA

z dnia 15 lipca 2020 r. sygn. akt I GSK 227/18, dostępny w CBOSA).

Zważyć trzeba przy tym, że precyzując pojęcie "pobrania", którym posłużył się ustawodawca w cytowanym przepisie ustawy i nie zdefiniował go w szczególny sposób w tej ustawie, należy odwołać się do językowego znaczenia. W odniesieniu do środków finansowych np. zapłaty czy wynagrodzenia, pobranie oznacza zainkasowanie, przyjęcie (Uniwersalny słownik języka polskiego PWN pod red. prof. St. Dubisza, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2006, str. 198) lub otrzymanie należności, skorzystanie z czegoś (Słownik języka polskiego pod red. prof.

M. Szymczaka, Wyd. PWN, Warszawa 1982, str. 712, t. II).

Objaśnienia słownikowe, określając pobranie, jednoznacznie wskazują na przyjęcie środków finansowych wyłącznie na swoją rzecz, dla siebie, na swój użytek przez co należy rozumieć możliwość nieskrępowanego, właścicielskiego dysponowania tymi środkami (zob. wyrok NSA z 8 czerwca 2017 r., II GSK 3184/15, ONSAiWSA 2018, nr 6, poz. 103).

Poza tym, zgodnie z art. 7 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, środki administracyjne i kary Wspólnoty mogą być stosowane wobec podmiotów gospodarczych wymienionych w art. 1, tzn. wobec osób fizycznych lub prawnych i innych jednostek posiadających zdolność prawną na mocy prawa krajowego, które popełniły nieprawidłowość. Mogą być także stosowane wobec osób, które uczestniczyły w nieprawidłowości oraz wobec tych osób, na których ciąży obowiązek poniesienia odpowiedzialności za nieprawidłowości lub obowiązek zapobiegania im.

Krąg podmiotów określony w tej regulacji jest zatem bardzo szeroki i dotyczyć może każdej osoby, która doprowadzi swoimi działaniami do powstania nieprawidłowości, które mogą przynieść szkodę interesom finansowym Wspólnoty.

Wspomniany wątek w zasadzie został pominięty przez organy, zwłaszcza

w kontekście przedstawianych w toku niniejszego postępowania argumentów Skarżącej oraz roli jaką miał pełnić T. B. w stworzeniu sztucznych warunków (podział gospodarstwa oraz fikcyjne wydzierżawienia gruntów do niego należących) pozostających w sprzeczności z celami prawodawstwa odnoszącego się do płatności.

W decyzji organ wskazał, że "w analogicznych przypadkach, gdzie środki zostały przelane na rachunek pełnomocnika Strony (w zakresie stworzenia sztucznych warunków) Sądy nie kwestionowały podmiotu wnioskodawcy, któremu ustalono kwotę do zwrotu" (tu przytoczone zostały wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku sygn. akt od I SA/Bk 27/18 do I SA/Bk 34/18 oraz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpatrujące skargi kasacyjne od tych orzeczeń).

Porównując stany faktyczne tych spraw ze sprawą niniejszą nie możemy jednak mówić o analogii. Przede wszystkim sprawy te dotyczyły odmowy przyznania płatności. Poza tym na kanwie tych spraw ustalone zostało w sposób nie budzący wątpliwości istnienie umów dzierżawy oraz warunków tych umów, w tym wysokość czynszu dzierżawnego oraz wzajemnych potrąceń i rozliczeń (przekazywanie płatności na rachunek bankowy pełnomocnika było właśnie efektem tych rozliczeń). Natomiast w kontrolowanej sprawie próżno szukać jednoznacznych ustaleń wskazujących jaki stosunek prawny łączył Skarżącą i T. B. Zeznania pana B. (o ustnej dzierżawie) są w tym względzie całkowicie sprzeczne

z twierdzeniami strony, jak też zeznaniami szwagra i siostry skarżącej. Nie budzących wątpliwości ustaleń w tym zakresie nie odnajdujemy też w decyzji odmawiającej płatności (nadmienić należy, że w wyrokach WSA w Olsztynie, na które powołano się w decyzji i które odnosiły się do stworzenia przez T. B. procederu stworzenia sztucznych warunków i podziału gospodarstwa i ich fikcyjnego wydzierżawienia innym podmiotom – organy dysponowały umowami dzierżawy

i oceniały je). W gruncie rzeczy nie wiadomo zatem czy taka umowa łączyła Skarżącą i T. B., a jeżeli tak, to na jakich warunkach została zawarta

i czy dochodziło do rozliczeń w świetle których można stawiać tezę, że to

w istocie Skarżąca była beneficjentem płatności (i to zresztą do gruntów stanowiących własność pana B. – tak przynamniej wynika z jego zeznań). Według zeznań odebranych od T. B., została zawarta ustna umowa dzierżawy gruntów, "pośrednio" przez K. K., a środki należne z tytułu płatności, po odjęciu kosztów były przekazywane Skarżącej i K. K. T. B. twierdzi, że do Skarżącej trafiało 20-30% wysokości wpływów na konto, nie dysponuje jednak stosownymi pokwitowaniami. Całkowicie odmiennie zeznał K. K. wskazując, że nigdy nie występował

w imieniu Skarżącej, nie był pośrednikiem w kontaktach między Skarżącą

i T. B., nigdy nie odbierał żadnych pieniędzy w imieniu Skarżącej, nie ma wiedzy na temat prowadzenia przez Skarżącą działalności rolniczej. Świadek wskazał, że nieprawdziwe są twierdzenia T. B. o umowie ustnej dzierżawy, jego zdaniem niemożliwe są także ustalenia co do czynszu dzierżawnego.

Zamiarem sądu nie jest kwestionowanie ustaleń o stworzeniu sztucznych warunków – ustalenia te wynikają bowiem z ostatecznej decyzji odmownej i w tym postępowaniu nie mogą być podważane. Nie oznacza to jednak, że organ nie powinien gruntownie zbadać okoliczności i argumentów podawanych przez Stronę, która utrzymuje, że w 2010 r. nie umocowała pana B. do składania wniosków

o płatność i kwestionuje pełnomocnictwo znajdujące się w aktach sprawy. Czynienie ustaleń w tym zakresie nie jest sprzeniewierzeniem się zasadzie trwałości decyzji administracyjnej. Ma natomiast przybliżyć do rozstrzygnięcia, czy Skarżąca powinna zostać obciążona obowiązkiem zwrotu płatności. Zdaniem sądu, celem wyjaśnienia zgłaszanych przez stronę skarżącą wątpliwości, organ mógł i powinien w niniejszym postępowaniu odnieść się do argumentów zgłaszanych przez pełnomocnika Skarżącej, że jedynym i samodzielnym inicjatorem stworzenia sztucznych warunków do otrzymania płatności był Pan T. B., którego działania od momentu złożenia wniosku o wpis Skarżącej do ewidencji producentów, złożenia pełnomocnictwa do przelewu środków finansowych na jego konto, czynią go zobowiązanym do zwrotu nienależnie pobranych płatności. Tego aspektu w decyzji nie odnajdujemy.

Tu pojawia się drugi wątek, który ma znaczenie w tej sprawie. Otóż nawet jeżeli przyjąć, że to Skarżąca pobrała nienależnie środki, to czy w świetle art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 nie doszło błędu organu, który nie mógł zostać wykryty przez Skarżącą w zwykłych okolicznościach.

Sąd ma w tym względzie wątpliwości. Jest szereg pytań stawianych

w skardze, które pozostają bez jednoznacznej odpowiedzi i które należałoby zweryfikować. Organ przeszedł nad nimi do porządku dziennego. Chodzi tu

o kategoryczne twierdzenia Skarżącej, że nigdy nie dawała panu T. B. dyspozycji co do składnia wniosków o płatność, nie miała wiedzy na temat jego działań w tym zakresie, nigdy nie otrzymała od niego jakichkolwiek środków z dopłat wypłacanych przez Agencję.

Zdaniem sądu – ze strony organu – nie jest wystarczające powoływanie się na akt notarialny z lipca 2010 r., gdyż pełnomocnictwem w tej formie pan T. B. nigdy nie posłużył się przed Agencją.

W sprawie choć przesłuchano świadków, przytoczono ich zeznania w decyzji

I instancji, jednak wbrew twierdzeniom organu - nie dokonano ich wszechstronnej oceny. Przynajmniej oceny takiej sąd nie dostrzega w decyzji. Na wyrost jest zatem stanowisko organu uznające za niewiarygodne twierdzenie strony, że nie zna Pana T. B. i widziała go tylko raz u notariusza gdzie podpisała pełnomocnictwo. Zwłaszcza, że Skarżąca wyjaśniała kiedy i w jakich okolicznościach przebywała

w kraju, co potwierdziła w zeznaniach jej siostra.

Pewnym nadużyciem jest także stwierdzenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR, że "Pani M. K. była świadoma, że stworzyła sztuczne warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z przepisów prawa, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa". Wniosek w tym względzie organ wysnuwa z tego, że T. B. – jako pełnomocnik Skarżącej złożył podpis, że zna zasady przyznawania płatności, jednak przecież Skarżąca cały czas kwestionuje i zaprzecza istnieniu takiego pełnomocnictwa. Dlaczego zatem organ nie dopuścił wnioskowanego przez stronę dowodu z przesłuchania pracowników Biura Powiatowego? Ustalenie w jaki sposób, i czy prawidłowo weryfikowano tożsamość osoby udzielającej pełnomocnictwa może mieć znaczenie, chociażby w kontekście przesłanki wykluczającej obowiązek zwrotu płatności – nie oznacza jednak, że będzie elementem niedozwolonej ingerencji w trwałość decyzji ostatecznej odmawiającej płatności ONW na 2017 r. Dlaczego zatem organ nie próbował tego wyjaśnić pozostaje pytaniem otwartym.

Tymczasem, zgodnie z art. 78 § 1 k.p.a., żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. W myśl art. 78 § 2 k.p.a, organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy. Niewątpliwie, jak wskazano w decyzji za orzecznictwem sądowym, uprawnienie strony do zgłoszenia żądania przeprowadzenia dowodu podlega ograniczeniom, a organ powinien każdorazowo rozważyć żądanie przeprowadzenia dowodu z uwagi na celowość i konieczność zapewnienia szybkości postępowania, zwłaszcza w sytuacji, gdy nie ma dostatecznych argumentów przemawiających za zakwestionowaniem dotychczasowych ustaleń. Pamiętać jednakże trzeba, że organy administracji publicznej nie mogą ignorować aktywności stron w dążeniu do ustalenia stanu faktycznego, szczególnie gdy strony żądają przeprowadzenia dowodów, które w ich ocenie podważają dotychczasowe ustalenia poczynione w toku postępowania. Obowiązkiem organu jest ustosunkowanie się do przedstawionych przez stronę argumentów i wyczerpujące wyjaśnienie pojawiających się na tym tle wątpliwości, a także przeprowadzania dowodów mających znaczenie dla sprawy, które dotyczą okoliczności niedostatecznie wyjaśnionych/stwierdzonych innymi dowodami.

6. Po lekturze akt sprawy i decyzji sąd uznaje wobec tego, że przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu z art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 zbadano powierzchownie. Zbyt pochopnie i bez wnikliwej analizy argumentów strony przyjęto, że płatność nie została dokonana na skutek pomyłki organu. Nie wyjaśniono też wyczerpująco dlaczego Skarżąca miała mieć możliwość wykrycia tego błędu (pomijając szablonowe argumenty, pojawiające się praktycznie w każdej decyzji ARiMR, o złożeniu podpisu – tu przez osobę mającą być pełnomocnikiem - pod oświadczeniem o znajomości zasad przyznawania płatności). Celem, określonego

w art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, w których to błąd organu spowodował wypłatę nienależnej płatności. Chodzić tu będzie o tę część rozstrzygnięcia, za którą

w całości i niezależnie od rolnika odpowiada organ. Decyzja nakładająca obowiązek zwrotu płatności nie jest decyzją uznaniową, dlatego też organ, prowadząc postępowanie w przedmiocie odzyskiwania nienależnej płatności powinien szczegółowo rozważyć i umotywować istnienie lub brak wszystkich przesłanek,

o których mowa w tym przepisie.

W ocenie sądu, okoliczności przytaczane w skardze (i w toku postępowania administracyjnego) nakazują dogłębne przeanalizowanie twierdzeń strony skarżącej, "że do błędu doszło i to po stronie Organu który to nieprawidłowo ustalił faktycznego wnioskodawcę/beneficjenta i który zaniechał ustalenia kto faktycznie deklarowanymi do płatności działkami włada/użytkuje, a "błąd Organu nie mógł być wykryty przez Skarżącą która to z przyczyn oczywistych i obiektywnych żadnego udziału w procesie nadawania numeru ewidencyjnego jak również w procesie rozpatrywania składanych przez rzekomego pełnomocnika wniosków o płatność nie miała; nie miała Ona również wiedzy wbrew twierdzeniom Organu na temat stworzonych przez Pana B. sztucznych warunków w celu otrzymania płatności".

7. Na ocenę sprawy może wreszcie rzutować prokuratorskie przesłuchanie pani B. H., na które powołuje się pełnomocnik w piśmie złożonym w dniu

28 listopada 2022 r., z których to zeznań ma wynikać, że osoba ta podrobiła podpis Skarżącej na urzędowym formularzu ARiMR upoważniającym p. T. B. do reprezentowania M. K. Zeznania te, jak wskazano w wymienionym piśmie, zostały odebrane w toku śledztwa wszczętego przez Prokuraturę Rejonową

w S. (sygn. akt [...]) w sprawie doprowadzenia ARiMR

w S. oraz M. K. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem

w okresie od 2010 roku do 2017 roku, poprzez wprowadzenie w błąd przez składanie bez prawnego umocowania do Agencji wniosków o przyznanie płatności w imieniu M. K. oraz nieprawdziwą informację o prowadzeniu przez M. K. na nieruchomościach objętych wnioskiem działalności rolno-środowiskowej, przedkładając fałszywe oświadczenia, umowy dzierżawy oraz umowy użyczenia nieruchomości, a następnie po otrzymaniu płatności, otrzymanej sumy pieniężnej na rachunek bankowy, czym wyrządzono szkodę (...) oraz składnie w dniu 7 lutego 2022 r. fałszywych zeznań podczas rozprawy administracyjnej w BP ARiMR (...).

Wspomniane zeznania powinny zostać ocenione przez organ w toku ponownie prowadzonego postępowania, również w kontekście pozostałych dowodów.

8. Z taką konkluzją sąd uchyla decyzje wydane w obu instancjach. Na tym etapie przeprowadzone postępowanie nie jest zupełne i nie wyjaśnia rzetelnie wszystkich istotnych aspektów, o których mowa powyżej. Obciążenia Skarżącej obowiązkiem zwrotu płatności jawi się jako przedwczesne. Ponownie rozpatrując sprawę organy ARiMR uwzględnią ocenę zawartą w niniejszym wyroku.

9. W tym stanie rzeczy sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.. O kosztach postępowania postanowiono w myśl art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w związku z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 208 r. poz. 265).