Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 821/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) sędzia NSA Wojciech Jakimowicz sędzia del. WSA Ewa Kwiecińska Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Mazur po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2073/13 w sprawie ze skargi B.P. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uchyla zaskarżony wyrok, postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 lipca 2013 r. nr [...] oraz postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 maja 2013 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 października 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2073/13, po rozpoznaniu sprawy ze skargi B.P. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, oddalił skargę (pkt 1); przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 złotych (pkt 2).

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia 8 lipca 2013 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 127 § 1 i 2 oraz art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej w skrócie "K.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku B.P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy postanowienie z dnia 6 maja 2013 r. nr [...], którym odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 9 listopada 1979 r. nr [...] o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego bez budynków, o pow. 1,965 ha, dz. nr [...] i 1/2 części działki nr [...], wraz z udziałem we wspólnocie gruntowej, we wsi [...].

W uzasadnieniu postanowienia, powołując art. 61 § 1 i art. 28 K.p.a. stwierdził, że nie istnieją przesłanki wskazujące na interes prawny B.P. jako strony postępowania w niniejszej sprawie. Właścicielką przejętego gospodarstwa była L.P. Wnioskodawca wezwany do wykazania interesu prawnego nie nadesłał żadnego dokumentu potwierdzającego, że jest następcą prawnym L.P. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dołączył kopię postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 12 lipca 1999 r. sygn. akt [...] o nabyciu spadku po J.P., które nie dowodzi, że jest następcą prawnym dawnej właścicielki gospodarstwa.

Organ wyjaśnił, że kwestionowaną decyzję wydał Naczelnik Gminy [...]. Obecnie nie ma naczelników gmin, a ustawodawca nie wskazał organu kompetentnego do orzekania w sprawach przejęć gospodarstw rolnych w zamian za rentę. Zgodnie z art. 58 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008, Nr 50, poz. 291 ze zm.), przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa i ustalenie odpłatności następuje decyzją Prezesa Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencji Nieruchomości Rolnych). Organem wyższego stopnia właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi B.P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi podał, że J.P., syn J., ani jego żona L.P. nie posiadali ziemi, domu, ani siedliska we wsi [...]. Skarżący wskazał, że jego ojciec – J.P. "wpuścił brata na dwa lata do swego domu od 1946 r. do 1948 r., po tym okresie miał iść do gajówki. Jan otrzymał od nadleśnictwa trzy propozycje, ale z nich nie skorzystał". Ponadto skarżący powołał się na pismo Wójta Gminy [...] z września 2002 r. (nr [...]), w którym stwierdzono, że "P. J. s. J. i jego żona P. L. nie posiadali gospodarstwa rolnego w obrębie wsi [...] Gm. [...]", co poświadczyło siedmiu mieszkańców wsi.

Skarżący stwierdził również, iż w świetle postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 12 lipca 1999 r. sygn. akt [...], działka spadkowa nr [...] o pow. 0,41ha jest jego własnością. Jednocześnie podał, że działki nr [...] "straciły swoją ważność czyli swój obieg w 1972 r., a zostały wpisane do decyzji [...] w 1979 r. po siedmiu latach. Co do gruntu rolnego o pow. 0,30 ha to brak jest numeru tej działki i nie ma urządzonej księgi wieczystej ani też zbioru dokumentów". Skarżący powołał się także na pismo z dnia 5 października 2012 r., z którego wynika, iż sporne gospodarstwo "nie wpłynęło do Skarbu Państwa [...]". Dodał, że za budynki znajdujące się na wyrysie działki 0,24ha płacił podatki.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu postanowienia podał, że w rozpoznawanej sprawie odmowa wszczęcia postępowania dokonana na podstawie art. 61a K.p.a była wynikiem stwierdzenia przez organ, że B.P. nie jest stroną postępowania. Wyjaśnił, że celem wprowadzenia regulacji zawartej w art. 61a K.p.a. było odróżnienie postępowania wstępnego polegającego na wszczęciu lub odmowie wszczęcia postępowania od postępowania właściwego, kończącego się wydaniem decyzji administracyjnej co do istoty sprawy. Chodziło o odróżnienie etapu obejmującego wszczęcie lub odmowę wszczęcia postępowania od etapu merytorycznego rozstrzygnięcia żądania. Z powyższego wynika, że wszczęcie postępowania administracyjnego, w tym dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji, jest uzależnione od przeprowadzenia przez organ wstępnej oceny, czy wnioskodawca jest stroną postępowania, czy też nie posiada takiego przymiotu. Prawidłowe rozumienie art. 61a § 1 K.p.a. prowadzi do wniosku, że odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego następuje wówczas, gdy brak interesu prawnego wnioskodawcy jest oczywisty.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, taka sytuacja występuje w rozpoznawanej sprawie. Skarżący wezwany przez organ nie wykazał, że jest następcą prawnym właścicielki przejętego decyzją Naczelnika Gminy [...] z dnia 9 listopada 1979 r. nr [...] na własność Państwa gospodarstwa rolnego bez budynków, o pow. 1,965 ha, dz. nr [...] i 1/2 części działki nr [...], wraz z udziałem we wspólnocie gruntowej, we wsi [...]. W konsekwencji nie posiada interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 K.p.a., a zatem nie może skutecznie domagać się wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w/w decyzji z dnia 9 listopada 1979 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że wbrew zarzutom skarżącego, z dołączonej do decyzji z dnia 9 listopada 1979 r. dokumentacji jednoznacznie wynika, że właścicielką przejętego gospodarstwa była L.P., która odziedziczyła je z mocy ustawy w całości po mężu J.P. (odpis postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 14 listopada 1978 r. wydanego w sprawie o sygn. akt [...]), zaś J.P. stał się właścicielem opisanego gospodarstwa z dniem 7 listopada 1971 r. na mocy Aktu Własności Ziemi z dnia 20 marca 1972 r. nr [...].

Natomiast przedłożone organowi przez skarżącego postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia 12 lipca 1999 r. sygn. akt [...] dotyczy nabycia spadku po J.P., który – jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego – był bratem J.P. zmarłego męża dawnej właścicielki w/w gospodarstwa rolnego L.P.

Na powyższe stanowisko nie wpływa również wynikający z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 12 lipca 1999 r. sygn. akt [...] fakt, że obecnie część działki nr [...] o pow. 0,41ha stanowi własność skarżącego, skoro decyzją Naczelnika Gminy [...] z dnia 9 listopada 1979 r. nr [...] przejęto na własność Państwa wyłącznie 1/2 działki nr [...] będącej własnością L.P.

W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo przyjął, że B.P. nie posiada legitymacji do skutecznego domagania się wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 9 listopada 1979 r. nr [...] i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł B.P., reprezentowany przez adwokata z urzędu i zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 K.p.a., poprzez nieuchylenie przez Sąd pierwszej instancji postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 lipca 2013 r. oraz poprzedzającego je postanowienia z dnia 6 maja 2013 r. w sytuacji, gdy postanowienia te naruszały przepisy prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, a także naruszały przepisy postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a poprzez to niezasadne uznanie, że skarżący nie ma interesu prawnego we wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji oraz poprzez nieuprawnione prowadzenie postępowania administracyjnego, w tym gromadzenie i analizę materiału dowodowego oraz formułowanie na tej podstawie wniosków i ocen dotyczących meritum sprawy, co jest niedopuszczalne w sytuacji wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, które jest aktem formalnym, a nie merytorycznym;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 w zw. z art. 28 w zw. art. 6 K.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP, poprzez nieuchylenie przez Sąd pierwszej instancji postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 lipca 2013 r. oraz poprzedzającego je postanowienia z dnia 6 maja 2013 r. w sytuacji, gdy postanowienia te naruszały przepisy prawa materialnego, w sposób który miał wpływ na wynik sprawy, a także naruszały przepisy postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a poprzez to niezasadne uznanie, że skarżący nie ma interesu prawnego we wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 9 listopada 1979 r. w sytuacji, gdy pozostawanie w obrocie prawnym tej decyzji narusza prawa skarżącego, co jest sprzeczne z zasadą praworządności i sprawiedliwości społecznej;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 w zw. z art. 28 w zw. art. 6 K.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP, poprzez niezasadną odmowę skarżącemu prymatu strony w postępowaniu, z uwagi na rzekomy brak po jego stronie interesu prawnego, wobec niewykazania przez skarżącego następstwa prawnego po L.P. w sytuacji, gdy skarżący przedstawiał postanowienie o nabyciu spadku po zmarłym bracie J.P. – męża L.P., co w konsekwencji świadczy o tym, iż spadkobierca (skarżący) ma niewątpliwy interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 9 listopada 1979 r., a powyższe naruszenie godzi także w zasadę praworządności;

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 157 § 2 in fine w zw. z art. 61 § 1 K.p.a., poprzez nieuchylenie przez Sąd pierwszej instancji postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 lipca 2013 r. oraz poprzedzającego je postanowienia z dnia 6 maja 2013 r. w sytuacji, gdy postanowienia te naruszały przepisy postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a poprzez to niezasadne uznanie, że rażące naruszenie prawa, do którego doszło przy wydaniu decyzji z dnia 9 listopada 1979 r., wykazane we wniosku o stwierdzenie nieważności tej decyzji, nie stanowiło podstawy do wszczęcia z urzędu postępowania administracyjnego, a ponadto poprzez niezasadne zaniechanie przez organ zbadania, czy wskazane przez skarżącego przyczyny uzasadniające wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji nie stanowią podstawy do wszczęcia z urzędu przedmiotowego postępowania.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, która to pomoc nie została opłacona w całości lub nawet w części, według norm przepisanych.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podał argumentację oraz powołał orzeczenia sądów administracyjnych, w celu wykazania zasadności podniesionych w niej zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Przy czym istota zarzutów zawartych w pkt 1, 2 i 3 skargi kasacyjnej sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który zaaprobował rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, odmawiające B.P. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 9 listopada 1979 r. nr [...] o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego bez budynków, o pow. 1,965 ha, dz. nr [...] i 1/2 części działki nr [...], wraz z udziałem we wspólnocie gruntowej, we wsi [...], z uwagi na fakt, iż jest oczywiste i że skarżący nie ma interesu prawnego, aby być stroną tego postępowania.

W ocenie autora skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 K.p.a., albowiem nie dostrzegł, że w tym trybie nieuprawnione jest dokonywanie analizy materiału dowodowego i formułowanie na tej podstawie wniosków i ocen dotyczących meritum sprawy. W takim przypadku nie można było przyjąć, iż istniała przeszkoda uniemożliwiająca wszczęcie postępowania i upoważniająca organ do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania – orzeczenia formalnego. Odnosząc się do zarzutów podanych w pkt 2 i 3 skargi kasacyjnej wskazał, że w sprawie bezpodstawnie uznano, że skarżący kasacyjnie nie ma wynikającego z art. 28 K.p.a. interesu prawnego w formułowaniu wniosku o stwierdzenie nieważności powołanej wyżej decyzji. Z przedłożonych przez niego dokumentów wynika, że jest on spadkobiercą po bracie J.P., czyli męża L.P. Argumentując zarzut podany w pkt 4 podał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uchylił wydanych w sprawie postanowień pomimo tego, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił się od sprawdzenia, czy sprawa o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji nie powinna być wszczęta z urzędu.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są zasadne.

Jako chybiony ocenić należy zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 157 § 2 in fine w zw. z art. 61 § 1 K.p.a., poprzez nieuchylenie postanowień Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 lipca 2013 r. oraz z dnia 6 maja 2013 r. i niezasadne uznanie, że rażące naruszenie prawa, do którego doszło przy wydaniu decyzji z dnia 9 listopada 1979 r., wykazane we wniosku o stwierdzenie nieważności tej decyzji, nie stanowiło podstawy do wszczęcia z urzędu postępowania administracyjnego. Skarżący kasacyjnie nie zauważył, iż w niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pod względem zgodności z prawem było postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, a zatem kwestie podniesione w tym zarzucie, na tym etapie postępowania nie mogły być w ogóle rozważane.

Zasadny okazał się natomiast zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 K.p.a. Zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie było obarczone takim naruszeniem przepisu art. 61a § 1 K.p.a., które uprawniało Sąd pierwszej instancji do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Zgodnie z art. 61a § 1 K.p.a., organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. W orzecznictwie przyjmuje się, że powołany przepis w zakresie, w jakim na podstawę odmowy wszczęcia postępowania wskazuje, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną, ma zastosowanie tylko w przypadku, gdy z żądania wszczęcia postępowania w sposób oczywisty wynika, iż wnoszący je podmiot nie ma interesu prawnego, którego mogłoby dotyczyć postępowanie. Natomiast w sytuacji, gdy ustalenie istnienia interesu prawnego bądź związków takiego interesu z postępowaniem, którego wszczęcia domaga się żądający, wymaga podjęcia określonych czynności, czy dokonania złożonego procesu wykładni, to muszą być one dokonane wyłącznie w toku postępowania administracyjnego. Prawidłowa analiza unormowania zawartego w art. 61a § 1 K.p.a. prowadzi do wniosku, że odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego następuje jedynie w przypadku, gdy brak interesu prawnego wnioskodawcy jest oczywisty. W piśmiennictwie wskazuje się, że "oczywistość" (co do osoby niebędącej stroną) wynika albo już z podania zawierającego żądanie wszczęcia postępowania, albo została stwierdzona w wyniku jednostkowych i prostych czynności organu administracji publicznej (zob. G. Łaszczyca: Postanowienie administracyjne w ogólnym postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2011, s. 188; J. Chmielewski, Art. 61a k.p.a. jako podstawa odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, Monitor Prawniczy z 2014 r., nr 2, s. 82-84). Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. powinna mieć miejsce w sytuacjach wyjątkowych, gdy nie ma wątpliwości co do przyczyn podmiotowych takiego rozstrzygnięcia. Zasadniczo zastosowanie tego przepisu powinno być ograniczone do sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało zgłoszone przez podmiot oczywiście nieuprawniony, a stwierdzenie tego nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie owa oczywistość braku po stronie B.P. interesu prawnego we wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 9 listopada 1979 r. nr [...] nie miała miejsca.

Zagadnieniem wymagającym rozważenia w niniejszej sprawie była kwestia związana z przejęciem, na mocy decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 9 listopada 1979 r. nr [...] na własność Państwa gospodarstwa rolnego L.P., bez budynków, składającego się m.in. z działki nr [...], bowiem B.P. twierdzi, że w stosunku do tej konkretnej działki posiada tytuł prawnorzeczowy, a zatem w takim przypadku przysługiwałby mu interes prawny do bycia stroną postępowania o stwierdzenie nieważności w/w decyzji.

Z akt sprawy wynika, że B.P. jest synem J.P., który był bratem J.P. – męża L.P.

J.P., na podstawie Aktu Własności Ziemi z dnia 20 marca 1972 r. nr [...], wydanym przez Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] w oparciu o art. 1 ust. 2, art. 5 pkt 4, art. 10, art. 12 i art. 15 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250), z dniem 4 listopada 1971 r. stał się właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 1.583 ha, położonej we wsi [...], gromady [...], powiat [...], składającej się z 25 działek, figurującej w ewidencji gruntów tejże wsi pod pozycją Nr [...]. Nabycie nieruchomości nastąpiło nieodpłatnie, z tym, że obciążające w/w nieruchomość prawa rzeczowe pozostały.

J.P. zmarł w dniu [...] marca 1978 r. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 14 listopada 1978 r. sygn. akt [...] spadek po zmarłym J.P. nabyli: żona L.P. w 1/4 części, córka J.C. w 1/4 części, córka H.P. w 1/4 części i córka W.S. w 1/4 części, z tym, że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne położone we wsi [...] z mocy ustawy w całości odziedziczyła żona L.P.

Decyzją Naczelnika Gminy [...] z dnia 9 listopada 1979 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa w zamian za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118) i art. 77 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U Nr 32, poz. 140), przejęto na własność Państwa gospodarstwo rolne o powierzchni ogólnej 1,965 ha, w tym użytków rolnych 1,465 ha, wraz z udziałem we wspólnocie gruntowej, we wsi [...], bez budynków, z uwagi na wykazywany niski poziom produkcji, położone we wsi [...], gmina [...], zapisane w rejestrze gruntów wsi [...] pod poz. rej. [...], składające się z działek nr [...] i 1/2 działki nr [...], stanowiące własność L.P. (pkt 1). Wyłączone z gospodarstwa budynki – 1/3 domu mieszkalnego, chlew, stodoła + przybudówka znajdujące się na działce oznaczonej nr [...] będącej obszarem gruntu niezbędnym do korzystania z tych budynków stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności (pkt 2).

Z akt sprawy wynika również, iż Naczelnik Gminy w Narwi decyzją z dnia 21 kwietnia 1986 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 51 i art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268), orzekł o przejęciu od J.P. – brata J.P. na własność Skarbu Państwa w zamian za świadczenia rentowe gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,20 ha, oznaczonego nr działek [...], położonego we wsi [...] wraz z udziałem we wspólnocie pastwiskowej wsi [...] oraz działkę nr [...]położoną we wsi [...], bez budynków (pkt 1). Wyłączył spod przejęcia na rzecz Skarbu Państwa 1/2 działki gruntu oznaczonego nr [...] o powierzchni 0,41 ha, położoną we wsi [...], wraz z zabudowaniami (pkt 2).

Z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 15 października 1993 r., sygn. akt [...] wynika, że spadek po zmarłym w dniu 20 stycznia 1993 r. J.P. nabyli: syn B.P. w 1/3 części, córka K.K. w 1/3 części oraz córka D.K. w 1/3 części.

Z kolei w postanowieniu Sądu Rejonowego w [...] z dnia 12 lipca 1999 r., sygn. akt [...] stwierdzono, iż w skład spadku po J.P. wchodzi udział w wysokości 1/2 części we współwłasności nieruchomości zabudowanej, położonej w obrębie [...], oznaczonej nr geodezyjnym [...], o pow. 0,41 ha. Dział spadku po J.P. został dokonany w ten sposób, że udział w wysokości 1/2 części we współwłasności nieruchomości zabudowanej położonej w obrębie [...], oznaczonym nr geodezyjnym [...], o pow. 0,41 ha przyznano na własność B.P. bez spłat uczestniczek postępowania K.K. i D.K.

Wobec powyższego stwierdzić należy, iż B.P. na mocy w/w postanowienia nabył udział w wysokości 1/2 części we współwłasności nieruchomości zabudowanej położonej w obrębie [...], oznaczonej nr geodezyjnym [...], o pow. 0,41 ha.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe rozważania niewątpliwe świadczą to o tym, że brak było podstaw do zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 61a § 1 K.p.a., gdyż w/w ustalenia w żadnym wypadku nie mogą prowadzić do stwierdzenia, że brak interesu prawnego po stronie B.P. w zakresie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 9 listopada 1979 r. nr [...] jest oczywisty. Z akt sprawy wynika bowiem, że B.P. jest właścicielem udziału w wysokości 1/2 części we współwłasności nieruchomości zabudowanej położonej w obrębie [...], oznaczonej nr geodezyjnym [...], o pow. 0,41 ha. Kwestionowana przez niego decyzja z dnia 9 listopada 1979 r. nr [...] orzeka natomiast o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego, bez budynków, w tym 1/2 działki nr [...]. W tej sytuacji należy zatem ustalić, czy ta część działki nr [...], co do której B.P. posiada tytuł prawnorzeczowy, była objęta zakresem przedmiotowym decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 9 listopada 1979 r. nr [...], bowiem w takim przypadku wyżej wymienionemu przysługiwałby interes prawny w jej kwestionowaniu w trybie nadzwyczajnym. Ustalenie powyższej kwestii nasuwa jednak wątpliwości i nie może być dokonane w wyniku jednostkowych i prostych czynności organu, a zatem nie można w tej sytuacji mówić o oczywistości braku interesu prawnego po stronie B.P. Naczelny Sąd Administracyjny nie przesądza o tym, że B.P. posiada interes prawny do bycia stroną niniejszego postępowania, stwierdza natomiast, że z podanych wyżej względów nie zachodziły przesłanki do zastosowania przez organ art. 61a § 1 K.p.a.

W związku z powyższym, odnoszenie się do podniesionych w skardze kasacyjnej w pkt 2 i 3 zarzutów, zmierzających do wykazania istnienia po stronie B.P. interesu prawnego, należało uznać za przedwczesne.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 P.p.s.a. stwierdził, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę, poprzez zastosowanie w sprawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i uchylenie obu postanowień wydanych w sprawie.

Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, wyjaśnić należy, iż w niniejszej sprawie działa on na zasadzie prawa pomocy. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 P.p.s.a.