Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 4878/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-05-18 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2, art. 255, art. 258 § 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] października 2015 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

M. K. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż nie posiada własnego gospodarstwa domowego, nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku oświadczył, iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniósł stratę w roku 2014 w wysokości 46.872,66 zł. Skarżący przedstawił swoje zobowiązania i wydatki stałe, do których zaliczył: "dzierżawę" w wysokości 1.230 zł, opłaty za energię elektryczną w wysokości 3.798,18 zł, "opłatę za dzierżawę stacji" w wysokości 615 zł oraz wydatki na telefon w wysokości 170,54 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku podniósł, iż prowadzi działalność gospodarczą, jednakże w 2014 r. poniósł straty "związane z transportem drogowym", bowiem klienci wynajmujący jego auta w 2014 r. nieuregulowali należności z tego tytułu. Do wniosku załączył kopię zeznania podatkowego PIT-36 za 2014 r., kopię PIT/B za 2014 r., a także kopie faktur za energię elektryczną i telefon.

W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia 29 lutego 2016 r. wezwano go do dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie konkretnych informacji oraz złożenie określonych dokumentów.

Pismem z dnia 17 marca 2016 r. skarżący wyjaśnił, iż posiada dwie stacje auto-gazu, które przynoszą "codzienne utargi", z których reguluje bieżące zobowiązania i "płaci koszty utrzymania działalności gospodarczej". Przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej jest zróżnicowany w zależności od sprzedaży "jaka zachodzi na stacjach auto-gazu". Wskazał, iż w 2014 r. poniósł stratę w wysokości 46.877,66 zł, przy czym "jedne miesiące przyniosły niewielkie zyski a drugie straty". Wnioskodawca oświadczył, iż nie jest w stanie "zinterpretować" jaką kwotą miesięcznie dysponuje, ponieważ zależy to od dziennego przychodu na stacjach. Wyjaśnił, iż zamieszkuje w mieszkaniu należącym do żony, z którą posiada rozdzielność majątkową, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego z uwagi na separację. Oświadczył przy tym, iż nie ma wiedzy na temat dochodów żony, nie wie również czy posiada ona zasoby pieniężne, bądź rachunki bankowe. Wnioskodawca nie posiada nieruchomości, samochodów, nie otrzymuje świadczeń alimentacyjnych, nie korzysta z pomocy społecznej, ani pomocy osób trzecich. Nadto oświadczył, iż nie posiada rachunku bankowego, bowiem nie prowadzi już działalności związanej z transportem drogowym, w związku z czym "zamknął konto bankowe".

Skarżący wskazał, iż nie jest w stanie przedłożyć żądanych dokumentów bowiem prowadzi działalność "na książce przychodów i rozchodów", zaś zeznanie podatkowe za 2015 r. nie zostało przez niego jeszcze złożone. Dodatkowo oświadczył, iż we wrześniu 2015 r. zbył cysternę gazową za kwotę 15.000 zł. Do pisma załączył wydruki: rejestru sprzedaży za okres od września 2015 r. do stycznia 2016 r., rocznej struktury przychodu za rok 2015 oraz podatkowej księgi przychodów i rozchodów za rok 2015 i styczeń 2016 r.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności.

Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia.

Przed wyłożeniem motywów jakie legły u podstaw podjętego rozstrzygnięcia wskazać należy, iż referendarzowi sądowemu z urzędu wiadomym jest, że skarżący zainicjował w tutejszym Sądzie 20 postępowań sądowych, w których został wezwany do uiszczenia wpisów sądowych. Zatem rozpoznając wniosek należało mieć na uwadze nie tyle opłatę należną w niniejszej sprawie w wysokości 537 zł, lecz łączną wysokość kosztów sądowych, do poniesienia których zobowiązany jest wnioskodawca – to jest kwotę 14.816 zł.

Oceniając w powyższym świetle złożone przez wnioskodawcę oświadczenia dotyczące stanu majątkowego posiadania uznano, iż nie wykazał tego, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż oświadczenia wnioskodawcy – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych skarżącego. Analiza zgromadzonego materiału budzi poważne wątpliwości z tego powodu, iż na niektóre pytania skarżący w ogóle nie udziela odpowiedzi, bądź udziela odpowiedzi niepełnych, a ponadto nie przedstawia wszystkich dokumentów źródłowych, o które się do niego zwracano, a które mogłyby pozwolić na weryfikację składanych oświadczeń.

W tym zakresie wskazać przede wszystkim należy, iż nie można ustalić w sposób jednoznaczny ani tego jaka jest wysokość miesięcznych dochodów wnioskodawcy, ani tego jak przedstawiają się jego wydatki, które można zaliczyć do kategorii niezbędnych dla utrzymania. Skarżący nie wskazuje ani w formularzu PPF ani w dodatkowym oświadczeniu jaka jest miesięczna wysokość jego dochodów, czy przychodów uzyskiwanych z działalności gospodarczej, ani nawet tego, jaką kwotą miesięcznie dysponuje na wydatki związane z utrzymaniem. Wprawdzie z załączonego do dodatkowego oświadczenia wydruku "rocznej struktury przychodu za rok 2015" można odczytać, iż w roku tym skarżący osiągnął przychód w wysokości 126.209,45 zł, jednakże informacje te nie mogą zastąpić oświadczenia wnioskodawcy w zakresie rzeczywistej wysokości środków, jakimi dysponuje w związku z prowadzonym gospodarstwem domowym i wydatkami niezbędnymi dla utrzymania. Wiedza w tym przedmiocie jest niezbędna skoro rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega właśnie na porównaniu osiąganego dochodu z niezbędnymi wydatkami w przedziale miesięcznym. Wskazać należy, iż w orzecznictwie podnosi się, że skoro nie wiadomo jakimi środkami de facto dysponuje skarżący, niemożliwe staje się przyznanie mu prawa pomocy. Aby ocenić bowiem, czy dla wnioskodawcy koszty sądowe w określonej wysokości to dużo czy mało i czy jest on w stanie je ponieść potrzebna jest pełna wiedza na temat jego sytuacji zarobkowej (por. postanowienie NSA z dnia 15 października 2015 r., sygn. akt I GZ 674/15; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z drugiej strony zauważyć trzeba, iż wnioskodawca nie przedstawia wydatków niezbędnych dla swojej egzystencji. Stwierdzić należy, iż wskazane we wniosku i powtórzone w dodatkowym oświadczeniu wydatki, stanowią tylko wydatki związane z działalnością gospodarczą i nie mogą być zaliczone do kategorii wydatków, które należy uwzględniać przy ocenie wniosku o prawo pomocy (takich jak wydatki na wyżywienie, mieszkanie, leczenie, ubranie). Zauważyć przy tym należy, iż wnioskodawca wezwany do wskazania miesięcznego przychodu z tytułu działalności gospodarczej (punkt 2 wezwania) oraz kwoty, jaką miesięcznie osiąga i jaką przeznacza na swoje wydatki (punkt 3 wezwania), posługuje się wyłącznie kategorią "straty" wynikającej z prowadzonej działalności gospodarczej, eksponując jej wartość zanotowaną w 2014 r. Przypomnieć zatem należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, iż w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10). Przedstawione przez skarżącego wydatki należałoby zatem zaliczyć do kategorii kosztów uzyskania przychodów, a nie do wydatków niezbędnych dla jego egzystencji. Niezależnie od tego, pamiętać należy, iż jakkolwiek niniejsza sprawa ma związek z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą, to jednak w postępowaniu z wniosku o prawo pomocy występuje on jako osoba fizyczna. Oznacza to, że dla ustalenia czy wnioskodawca spełnia ustawowe przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych znaczenie mają jego możliwości zarobkowe oraz stan majątkowego posiadania.

Po drugie zauważyć należy, iż w odpowiedzi na wezwanie do złożenia pełnych wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę, członków jego rodziny i osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe rachunków bankowych, ewentualnie dokumentu bankowego, z którego wynika zamknięcie (likwidacja) rachunku, wnioskodawca oświadczył, iż nie posiada rachunku bankowego, bowiem nie prowadzi już działalności związanej z transportem drogowym, w związku z czym "zamknął konto bankowe". Podnieść zatem należy, iż oświadczenie w tym zakresie nie zostało poparte żadnym dowodem w postaci dokumentu bakowego, do złożenia którego wnioskodawca został w takim przypadku zobowiązany. Wskazać ponadto trzeba, iż skarżący nie wyjaśnił przy tym w jakiej dacie "zamknął" rachunek bankowy, jak również tego czy posiadał wyłącznie rachunek związany z prowadzoną działalnością gospodarczą w zakresie transportu drogowego. W tym miejscu przywołać wypada pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2016 r. o sygn. akt I GZ 884/15, zgodnie z którym, skoro zostały zamknięte posiadane przez skarżącego rachunki bankowe, to dla oceny jego sytuacji materialnej znaczenie ma przedstawienie dokumentu potwierdzającego ten fakt oraz historii rachunku. Niezależnie od tego, należało mieć na uwadze, iż skarżący oświadczył, że jedynym źródłem jego utrzymania jest prowadzona działalność gospodarcza, zatem nie sposób uznać za wiarygodne by działalność tę wnioskodawca prowadził nie posiadając, czy też nie korzystając z żadnego rachunku bankowego.

W końcu odnieść należy się do oświadczeń skarżącego dotyczących gospodarstwa domowego oraz jego sytuacji małżeńskiej. W tym zakresie wnioskodawca twierdzi, że wprawdzie samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jednakże nie posiada żadnych nieruchomości i zamieszkuje w mieszkaniu żony, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. Pamiętać przy tym trzeba, iż skarżący nie przedstawia żadnych informacji na temat wydatków związanych z mieszkaniem i jego eksploatacją, a także innych wydatków bytowych, zarówno swoich, jak i żony. W ocenie referendarza sądowego, nieudzielenie odpowiedzi w tym zakresie uniemożliwia stwierdzenie czy wnioskodawca w rzeczywistości samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt I GZ 375/13). Odnosząc się natomiast do podniesionej rozdzielności majątkowej małżonków, przypomnieć należy ugruntowane już stanowisko orzecznictwa, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., zwanej dalej: "k.r.o.") małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). Zatem okoliczność pozostawania skarżącego w rozdzielności majątkowej z żoną nie może uzasadniać zaniechania oceny sytuacji materialnej strony. Stosownie bowiem do art. 27 k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W razie ustanowienia rozdzielności majątkowej, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy konieczne (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2015 r., sygn. akt I GZ 313/15). Nie kwestionując zatem prawa do takiego uregulowania wzajemnej sytuacji majątkowej małżeńskiej, jak również prawa do odmowy podania informacji przez jednego ze współmałżonków obrazujących stan jego majątkowego posiadania, zauważyć tylko należy, że okoliczność ta nie może prowadzić do przyjęcia, że ocena wniosku przeprowadzana będzie z wyłączeniem możliwości majątkowych współmałżonka. Skoro zatem skarżący nie udziela informacji na temat stanu majątkowego posiadania swojej żony, osiąganych przez nią dochodów, posiadanych zasobów pieniężnych, czy rachunków bankowych, to okoliczność ta wpływa negatywnie na ocenę wniosku.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, iż wnioskodawca nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku informacji dotyczących sytuacji rodzinnej i majątkowej swojej i żony. W konsekwencji uznać należało, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. Przywołane na wstępie regulacje uprawniają do żądania złożenia nie tylko dodatkowego oświadczenia, ale przede wszystkim do żądania przedłożenia określonych dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). W postanowieniu z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15). Należy również podkreślić, że referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13).

Niezależnie od wyłuszczonych wyżej względów, nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest także i to, że wnioskodawcę nie sposób zaliczyć do kategorii osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na utrzymanie. Zauważyć należy, iż wnioskodawca nadal prowadzi działalność gospodarczą polegającą na prowadzeniu dwóch "stacji auto-gazu". Opierając się na przedłożonych dokumentach, przyjąć można, że wnioskodawca uzyskuje wysokie przychody, bowiem w 2014 r. osiągnął przychód w wysokości 404.659,00 zł, co wynika z zeznania podatkowego PIT-36, zaś w 2015 r. przychód w wysokości 126.209,45 zł, uwidoczniony w wydruku "rocznej struktury przychodu". Ponadto skarżący zatrudnia pracowników, którym wypłaca wynagrodzenia, co wynika z przedłożonych wydruków z "listy płac". Nie bez znaczenia jest również i to, że we wrześniu 2015 r. sprzedał cysternę gazową za kwotę 15.000 zł.

Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę, nie można dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.