Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2070/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 281,  art. 277,  art. 279,  art. 271   pkt 2,  art. 190,  art. 145  par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156  par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Emilia Lewandowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2018 r. sprawy ze skargi S. M. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2248/10 w sprawie ze skargi Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego 1. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2248/10; 2. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta W. z [...] maja 2010 r. nr [...]; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego S. M. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2248/10 oddalił skargę Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] września 2010 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] maja 2010 r. nr [...] odmawiającą przyznania następcom prawnym byłych współwłaścicieli ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] róg [...], ozn. nr hip [...] o pow. [...] m2, stanowiącego obecnie część działek nr [...] i nr [...] z obrębu [...]. Jedną ze stron ww. postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego był S. M. (ojciec) reprezentowany przez przedstawiciela dla nieznanego z miejsca pobytu, ustanowionego postanowieniem Sądu Rejonowego w W. Wydział I Cywilny z [...] kwietnia 2001 r. sygn. akt [...].

Powyższy wyrok stał się prawomocny z dniem 30 czerwca 2011 r.

S. M. (dalej jako skarżący) - syn S. i M. M., pismem z 13 kwietnia 2015 r. (data nadania 16 kwietnia 2015 r.) wystąpił ze skargą o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem z 11 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2248/10. Jako podstawę prawną wznowienia podał art. 271 pkt 2 w związku z art. 25 § 1, art. 26 § 1 i art. 33 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ówcześnie t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., obecnie t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), wskazując na brak zdolności sądowej i procesowej swojego ojca – S. M., jak również na brak należytej reprezentacji i pozbawienie skarżącego możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa. Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości ww. wyroku, jak również uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] września 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta W. z [...] maja 2010 r.

W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że jego ojciec – S. M. zmarł w dniu [...] marca 1989 r., a spadek po nim nabył skarżący i jego matka – M. M. Z kolei M. M. zmarła w dniu [...] czerwca 2000 r., a spadek po niej nabył w całości skarżący. Nieuzasadnione było zatem ustanowienie w dniu [...] kwietnia 2001 r. przedstawiciela dla nieznanego z miejsca pobytu S. M. (ojca), bowiem przedstawiciel taki może być ustanowiony jedynie dla osoby żyjącej. Wskutek powyższego, skarżący nie brał udziału w postępowaniu. Skarżący wyjaśnił również, że o fakcie wydania wyroku dowiedział się w dniu 10 kwietnia 2015 r., tj. w dacie zapoznawania się z aktami postępowania w sprawie o sygn. akt I OSK 1554/14, toczącej się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, co nastąpiło wskutek uzyskania informacji datowanej na dzień 18 marca 2015 r. z Urzędu W. opisującej przebieg postępowania w sprawie przedmiotowej nieruchomości. W ocenie skarżącego powyższe naruszenie przepisów postępowania skutkuje koniecznością jego wznowienia i uchylenia orzeczenia zapadłego w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 2248/10 oraz uchyleniem decyzji administracyjnych, wobec przeprowadzenia postępowania w warunkach nieważności. Wnioskodawca poparł również stanowisko wyrażone w skardze Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] września 2010 r.

Uczestnicy postępowania Z. [...] Sp. z o.o. w W. i Z. [...] Sp. z o.o. w W. wnieśli o odrzucenie skargi z uwagi na niewykazanie przez skarżącego zachowania terminu do jej wniesienia, ewentualnie o jej oddalenie, bowiem skarżący nie wykazał, że został pozbawiony możliwości działania już w postępowaniu administracyjnym, a pozbawienie możliwości działania przed sądem było tego konsekwencją. W razie uwzględnienia skargi, uczestnicy postępowania wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie o wydaniu kwestionowanych decyzji z naruszeniem prawa oraz o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Również uczestnicy postępowania Z. Z. i J. M. wnieśli o odrzucenie bądź oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 29 czerwca 2015 r. Sąd dopuścił dowód z przedłożonego przez skarżącego postanowienia Sądu Rejonowego w W. Wydział I Cywilny z [...] maja 2015 r. sygn. akt [...], którym (po rozpoznaniu wniosku W. o ustanowienie kuratora dla nieznanych z miejsca pobytu S. M., M. B. i E. H.), uchylono postanowienie Sądu Rejonowego w W. Wydział I Cywilny z [...] kwietnia 2001 r. sygn. akt [...] w części dotyczącej S. M. i odrzucono wniosek o ustanowienie kuratora dla tej osoby.

Skarżący na rozprawie w dniu 29 czerwca 2015 r. wyjaśnił, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. do dnia dzisiejszego nie wydało postanowienia o wznowieniu postępowania zakończonego decyzją z [...] września 2010 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 629/15 oddalił skargę S. M. (syna) o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem z 11 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2248/10 uznając, że w toku tego postępowania nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów. Z akt sprawy wynika bowiem, że jako jednego z uczestników postępowania administracyjnego wskazano S. M. (ojca), który reprezentowany był przez kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu. Jak wynika ze skargi o wznowienie postępowania osoba ta zmarła w dniu [...] marca 1989 r. Sąd stwierdził, że z art. 25 i art. 26 p.p.s.a. wynika, że zdolność sądową i procesową w toku postępowania administracyjnego może mieć jedynie żyjąca osoba fizyczna. S. M. (ojciec) zdolności sądowej w toku postępowania zakończonego wyrokiem z 11 kwietnia 2011 r. nie posiadał. Sąd nie miał jednak wiedzy o jego śmierci, a wszelkie zawiadomienia w sprawie przesyłał na adres przedstawiciela ustanowionego postanowieniem Sądu Rejonowego. W tej sytuacji Sądowi nie można zarzucić naruszenia przepisów postępowania. Zdaniem Sądu również skarżący, skoro nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem decyzji z [...] września 2010 r., nie był uczestnikiem postępowania sądowego zakończonego wyrokiem z 11 kwietnia 2011 r., bowiem nie miał do niego zastosowania przepis art. 33 § 1 p.p.s.a. Dla zastosowania z kolei art. 33 § 2 p.p.s.a. wymagana jest aktywność podmiotu, który uznaje, że wynik postępowania dotyczy jego interesu prawnego. Sąd rozpoznający sprawę zakończoną wyrokiem z 11 kwietnia 2011 r. nie naruszył tego przepisu, bowiem wnioskodawca nie zgłosił swojego udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania. Okoliczność, że wnioskodawca nie brał udziału w charakterze strony w toku postępowania sądowego jest zatem następstwem faktu, że nie brał udziału w charakterze strony w toku postępowania administracyjnego. Nie może to jednak skutkować wznowieniem postępowania sądowoadministracyjnego. Wznowienie tego postępowania uzasadniają tylko te przesłanki, które są następstwem zdarzeń powstałych w samym postępowaniu sądowym, nie zaś w postępowaniu administracyjnym, w którym ostatecznie rozstrzygnięto sprawę administracyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 9 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2877/15, na skutek skargi kasacyjnej S. M. (syna), uchylił zaskarżony wyrok z 13 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 629/15 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Sąd ten za trafne uznał stanowisko Sądu pierwszej instancji, że nie zaistniała podstawa wznowienia stanowiąca część hipotezy art. 271 pkt 2 P.p.s.a., polegająca na tym, że wskutek naruszenia przepisów prawa strona była pozbawiona możności działania. Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego uzasadniają bowiem tylko te przesłanki, które są następstwem zdarzeń powstałych w samym postępowaniu sądowym, nie zaś w postępowaniu administracyjnym, w którym ostatecznie rozstrzygnięto co do istoty sprawę administracyjną. Tymczasem jest oczywiste, że wnoszący kasację nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym i nie doszło do naruszenia art. 33 § 1 i § 2 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przesłanka pozbawienia możności działania strony, która nie brała udziału w postępowaniu sądowym, wnioskującej o wznowienie postępowania sądowego, nie jest jednak tożsama z przesłanką braku zdolności sądowej strony postępowania sądowego. Zdolność sądowa podmiotów postępowania sądowoadministracyjnego jest bezwzględną przesłanką procesową. Cecha ta pozwala na skuteczne przeprowadzenie ważnego postępowania przed sądem administracyjnym z udziałem danego podmiotu w charakterze strony. Brak zdolności sądowej danego podmiotu, w zależności od momentu jego ujawnienia, powoduje odrzucenie skargi lub wniosku (art. 58 § 1 pkt 5, także w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a.), zawieszenie postępowania (art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), nieważność postępowania (art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) lub też stanowi przesłankę jego wznowienia (art. 271 pkt 2 p.p.s.a.). Skoro zatem S. M. (ojciec) nie żył jeszcze przed wszczęciem postępowania sądowego w sprawie zakończonej wyrokiem z 11 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2248/10, to znaczy, że w postępowaniu tym nie miał zdolności sądowej. Uchybienia polegającego na braku zdolności sądowej strony nie sanuje natomiast okoliczność, że zmarły zastępowany był przez kuratora. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że brzmienie art. 271 pkt 2 p.p.s.a., podobnie jak art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a., nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Są to, niezależnie od ewentualnego ustanowienia kuratora, przesłanki – odpowiednio: wznowienia postępowania sądowego lub nieważności postępowania sądowego. Uznanie natomiast przez Sąd pierwszej instancji, że prowadzenie postępowania z udziałem błędnie ustanowionego kuratora dla S. M. (ojca) nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania, skutkowało naruszeniem art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 25 § 1 p.p.s.a, art. 26 § 1 p.p.s.a, art. 271 pkt 2 p.p.s.a.

Uczestnicy postępowania Z. [...] sp.j. i Z. [...] sp.j. w piśmie procesowym z 18 stycznia 2018 r. wnieśli o zawieszenie postępowania sądowego do czasu: przeprowadzenia przez sąd niezbędnych czynności w celu ustalenia, czy E. H. i M. B. żyją, a w przypadku ustalenia że ww. osoby nie żyją - do czasu ustalenia ich następców prawnych w celu zapewnienia im udziału w niniejszym postępowaniu, albo do czasu powołania dla nich kuratora do doręczeń na podstawie art. 78 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze wniesiono o przeprowadzenie przez Sąd uzupełniających dowodów z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w celu ustalenia ww. okoliczności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zarządzeniem z 25 stycznia 2018 r. wystąpił do Sądu Rejonowego w W. Wydziału I Cywilnego o nadesłanie akt postępowania prowadzonego pod sygn. akt [...]. Żądane akta wpłynęły w dniu 2 lutego 2018 r.

Na rozprawie w dniu 7 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie:

- dopuścił dowód z akt sprawy o sygn. [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w W.;

- odmówił zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, a następnie

- wznowił postępowanie sądowe w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem z 11 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2248/10.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego jest zasadna.

Stosownie do art. 281 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r.), na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia lub termin do wniesienia skargi nie został zachowany, odrzuca skargę o wznowienie. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy.

Po zbadaniu w pierwszej kolejności przesłanek warunkujących dopuszczalność wniesionej przez S. M. (syna) skargi o wznowienie postępowania Sąd uznał, że skarżący wystąpił o wznowienie postępowania z zachowaniem wynikającego z art. 277 p.p.s.a. trzymiesięcznego terminu. Termin ten rozpoczął bowiem bieg w dniu, w którym wnioskodawca dowiedział się o wyroku z 11 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2248/10, co miało miejsce z dniem zapoznania się przez jego pełnomocnika z aktami postępowania toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I OSK 1554/14, to jest w dniu 10 kwietnia 2015 r. Skarga o wznowienie została natomiast złożona w dniu 16 kwietnia 2015 r. (data stempla pocztowego na kopercie k-12 akt sądowych). W ocenie Sądu, gdyby nawet przyjąć, że wnioskodawca dowiedział się o wydanym wyroku z pisma Urzędu W. z 18 marca 2015 r. (pismo k-11 akt sądowych), to również należałoby uznać, że skarga o wznowienie postępowania wniesiona została w terminie.

Zdaniem Sądu rozpoznawana skarga o wznowienie postępowania spełnia również wymogi formalne wynikające z art. 279 p.p.s.a. oraz opiera się na ustawowej przesłance wznowienia, bowiem przywołuje art. 271 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe.

Przechodząc do oceny, czy w sprawie niniejszej wystąpiła przesłanka wznowienia postępowania z cytowanego art. 271 pkt 2 p.p.s.a., należy mieć na względzie ocenę prawną przedstawioną w wydanym w niniejszej sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2877/15, który na skutek skargi kasacyjnej S. M. (syna), uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 629/15 i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Zgodnie bowiem z art. 190 p.p.s.a., Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W ww. wyroku sąd kasacyjny zauważył, że zdolność sądowa podmiotów postępowania sądowoadministracyjnego jest bezwzględną przesłanką procesową. Cecha ta pozwala na skuteczne przeprowadzenie ważnego postępowania przed sądem administracyjnym z udziałem danego podmiotu w charakterze strony. Brak zdolności sądowej danego podmiotu, w zależności od momentu jego ujawnienia, powoduje odrzucenie skargi lub wniosku (art. 58 § 1 pkt 5, także w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a.), zawieszenie postępowania (art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), nieważność postępowania (art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) lub też stanowi przesłankę jego wznowienia (art. 271 pkt 2 p.p.s.a.). Skoro S. M. (ojciec) nie żył jeszcze przed wszczęciem postępowania sądowego w sprawie zakończonej wyrokiem z 11 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2248/10, to znaczy, że w postępowaniu tym nie miał zdolności sądowej. Uchybienia polegającego na braku zdolności sądowej strony nie sanuje przy tym okoliczność, że zmarły zastępowany był przez kuratora. Brzmienie art. 271 pkt 2 p.p.s.a., podobnie jak art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a., nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Są to, niezależnie od ewentualnego ustanowienia kuratora, przesłanki – odpowiednio: wznowienia postępowania sądowego lub nieważności postępowania sądowego.

Mając powyższe na uwadze, nie ma wątpliwości co do tego, że w poddanym analizie przypadku zaistniała przesłanka do wznowienia postępowania, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Jest bowiem bezspornym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie kierował korespondencję do kuratora nieznanego z miejsca pobytu S. M. (ojca), który faktycznie nie żył od [...] marca 1989 r., a zatem nie posiadał zdolności sądowej. Tym samym należy uznać, że postępowanie o sygn. akt I SA/Wa 2248/10 zakończone prawomocnym wyrokiem z 11 kwietnia 2011 r. dotknięte było nieważnością.

W tym stanie rzeczy Sąd w niniejszym składzie na rozprawie w dniu 7 lutego 2018 r. wznowił powyższe postępowanie, natomiast wyrokiem z 20 lutego 2018 r. uchylił wydany w jego trakcie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 kwietnia 2011 r. oraz ponownie rozpoznał sprawę ze skargi Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] września 2010 r. nr [...]. Wystąpienie powodów nieważności postępowania skutkuje bowiem uchyleniem prawomocnego orzeczenia bez względu na to, czy stanowiące je naruszenie prawa ma wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Jest to bowiem bezwzględna podstawa wznowienia (por. Andrzej Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Zakamycze 2005, s. 639; H. Knysiak - Molczyk [w:] T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis 2005, s. 667; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis 2006, s. 548). Każde orzeczenie wydane w toku postępowania dotkniętego wadą nieważności winno zawsze być usunięte z obrotu prawnego niezależnie od wyniku zakończonego postępowania i niezależnie od słuszności zapadłego w nim rozstrzygnięcia. Nieważność postępowania stanowi bowiem z jednej strony kwalifikowaną wadę zarówno dotkniętego nią postępowania jak i kończącego je orzeczenia a z drugiej bezwzględną podstawę wznowienia postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OSK 406/07 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 951/17, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jednocześnie skład orzekający w niniejszej sprawie, na podstawie art. 281 zd. drugie p.p.s.a., po rozważeniu stanu sprawy uznał, że uzasadnione jest połączenie badania dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy.

W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] września 2010 r. nr [...] uznał, że jest ona zasadna, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane. Powyższe skutkowało stwierdzeniem nieważności ww. decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta W. z [...] maja 2010 r. nr [...].

Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji z [...] maja 2010 r. wskazał, że z odpisu zaświadczenia Sądu Okręgowego w [...], Wydział Hipoteczny, wydanego w dniu [...] września 1946 r. nr [...] (dotyczącego gruntu oznaczonego nr hip. [...] położonego w W. przy ul. [...] róg [...]) wynika, że S. M. (ojciec) nabył na mocy aktu z [...] stycznia 1940 r. udziały (łącznie 15/180) w prawie własności przedmiotowej nieruchomości. W tej sytuacji S. M. (ojciec) został uznany za stronę postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją. Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z [...] kwietnia 2001 r. sygn. akt [...] ustanowił dla S. M. (jak również dla M. B. i E. H.), jako dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, przedstawiciela w osobie P. G. Do skargi o wznowienie postępowania sądowego z 13 kwietnia 2015 r. S. M. (syn) dołączył jednak poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię postanowienia Sądu Rejonowego w G. Wydział I Cywilny z [...] grudnia 2010 r. sygn. akt [...], z którego wynika, że S. M. (ojciec) zmarł w dniu [...] marca 1989 r. w G. i spadek po nim nabyła jego żona M. M. i syn S. M. Według zaś postanowienia Sądu Rejonowego w G. Wydział I Cywilny z [...] lutego 2011 r. sygn. akt [...], spadek po zmarłej w dniu [...] czerwca 2000 r. M. M. nabył jej syn S. M. Następnie na rozprawie w dniu 29 czerwca 2015 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 629/15 Sąd dopuścił dowód z przedłożonego przez skarżącego postanowienia Sądu Rejonowego w W. Wydział I Cywilny z [...] maja 2015 r. sygn. akt [...], którym (po rozpoznaniu wniosku W. o ustanowienie kuratora dla nieznanych z miejsca pobytu S. M., M. B. i E. H.), uchylono postanowienie Sądu Rejonowego w W. Wydział I Cywilny z [...] kwietnia 2001 r. sygn. akt [...] w części dotyczącej S. M. i odrzucono wniosek o ustanowienie kuratora dla tej osoby (k-74 akt sądowych).

Powyższe oznacza w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że stroną postępowania zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] września 2010 r. nr [...], będącą przedmiotem oceny w wyroku z 11 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2248/10 winien był być S. M. - syn S. M. (byłego współwłaściciela przedmiotowej nieruchomości), natomiast niezawiadomienie go o tym postępowaniu spowodowało pozbawienie go możności obrony jego praw.

W tej sytuacji po ponownym rozpatrzeniu sprawy, mając na względzie wykładnię prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku z 9 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2877/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że należało stwierdzić nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] września 2010 r. nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta W. z [...] maja 2010 r. nr [...], ponieważ obarczone są one wadą, którą na mocy art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu, tj. w sytuacji gdy zachodzą przesłanki określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257, dalej jako k.p.a.), dające podstawę do stwierdzenia nieważności badanego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie organy prowadziły bowiem postępowanie czyniąc - poprzez doręczenie decyzji ustanowionemu przez sąd powszechny kuratorowi dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, którego kuratela wygasła z dniem śmierci S. M. (ojca) - jego stroną osobę nieżyjącą w dacie wydania przez nie decyzji z [...] września 2010 r. oraz [...] maja 2010 r. Takie naruszenie prawa nie daje Sądowi żadnego wyboru i powoduje uwzględnienie skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało, czy nie miało wpływu na wynik sprawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 marca 2009 r. sygn. akt II OSK 151/09, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 maja 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 532/07; publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podobne stanowisko w stosunku do zmarłego S. M. (ojca) wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 1554/14 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 11 sierpnia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 906/16, które Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w całości podziela.

Jedną bowiem z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony w tym postępowaniu wyrażona w art. 10 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z powołanej zasady wynika między innymi obowiązek organu ustalenia z urzędu stron danego postępowania, powiadomienia stron o wszczęciu postępowania, a także doręczenia wszystkim podmiotom będącym stronami wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Zgodnie zaś z treścią art. 109 § 1 k.p.a. organ doręcza stronom na piśmie lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej zapadłą w sprawie decyzję administracyjną. Przepis art. 109 § 1 k.p.a. daje zatem organowi prawo doręczenia decyzji administracyjnej jedynie stronom postępowania zakończonego tą decyzją. Nałożony na organ obowiązek prawidłowego ustalenia, na każdym etapie postępowania administracyjnego, kręgu stron postępowania administracyjnego ma, w świetle art. 156 § 1 k.p.a., szczególne znaczenie, także z tego powodu, że jego naruszenie stanowi przesłankę, która uzasadnia stwierdzenie nieważności przez sąd administracyjny zaskarżonego rozstrzygnięcia dotkniętego taką kwalifikowaną wadą postępowania administracyjnego. W razie śmierci strony w toku postępowania administracyjnego organ prowadzący postępowanie powinien rozważyć, czy uprawnienie lub obowiązki, których dotyczy postępowanie, mają charakter osobisty, czy rzeczowy lub majątkowy. W zależności od tej oceny organ powinien wydać decyzję o umorzeniu postępowania w przypadku uprawnień lub obowiązków osobistych, bądź też w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych do zajęcia miejsca dotychczasowej strony wezwie jej następców prawnych (art. 30 § 4 k.p.a.). Podstawową regułą postępowania administracyjnego jest bowiem jego prowadzenie wobec osób żyjących, a w konsekwencji doręczanie wyłącznie takim osobom decyzji. Jeżeli zaś organ administracji wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 30 § 4 i § 5 k.p.a., art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. bądź art. 105 k.p.a., czy też skierował decyzję do osoby zmarłej, to wadliwość takiej decyzji pozwala na ewentualne jej uchylenie, jeżeli jest ona badana w trybie odwoławczym, zaś sądowi administracyjnemu dokonującemu kontroli legalności pozwala na stwierdzenie nieważności takiego rozstrzygnięcia. Skierowanie decyzji do zmarłej strony, tj. osoby, która w danym momencie nie miała już przymiotu strony, jest wadliwością decyzji, która nie podlega konwalidacji. Jak podkreśla się w orzecznictwie i doktrynie prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa bowiem z jej śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osób zmarłych nie można wszczynać postępowań i wydawać decyzji. Skoro doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej, należy przyjąć, że są one obarczone wadą nieważności i powinny być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływały skutków prawnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 1983 r. sygn. akt II SA 261/83, LEX 10693; z 14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, LEX 82653; z 9 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK 140/11). Nie ma przy tym znaczenia, czy organ nadzoru prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Powinien bowiem w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania, ustalić krąg podmiotów mających interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd orzekający stwierdził, że organy rozpoznające niniejszą sprawę skierowały swoje decyzje do P. G. jako ustanowionego w sprawie kuratora dla osób nieznanych z miejsca pobytu, tj. S. M., M. B. i E. H. (postanowienie Sądu Rejonowego w W. z [...] kwietnia 2001 r. sygn. akt [...]). Podkreślić należy, że zgodnie z art. 184 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017 r. poz. 682) dla ochrony praw osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a nie ma pełnomocnika, ustanawia się kuratora. To samo dotyczy wypadku, gdy pełnomocnik nieobecnego nie może wykonywać swoich czynności albo gdy je wykonywa nienależycie. Przy czym zgodnie z § 2 ww. artykułu kurator powinien przede wszystkim postarać się o ustalenie miejsca pobytu osoby nieobecnej i zawiadomić ją o stanie jej spraw. W rozpatrywanej sprawie wyznaczenie kuratora nastąpiło już po śmierci S. M. (ojca). W ocenie Sądu, w przypadku powzięcia w toku postępowania informacji o śmierci osoby nieznanej wcześniej z miejsca pobytu, kontynuacja postępowania z udziałem kuratora jest niedopuszczalna. Ustalenie takie wyłącza bowiem rację bytu i możność dalszego działania kuratora oraz przesądza o niedopuszczalności czynności dokonywanych przez niego na rzecz takiej osoby (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 czerwca 1995 r. sygn. akt II CRN 53/95, niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego z 3 lipca 2003 r. sygn. akt III CK 124/02, niepubl.; postanowienie Sądu Najwyższego z 22 października 1997 r. sygn. akt II CKU 87/97, niepubl.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że ustanawiając kuratora dla osób nieznanych z miejsca pobytu, sąd z reguły nie może mieć absolutnej pewności, czy osoby te żyją. Niepewność ta nie podważa jednak podstawy powołania takiego kuratora, pod warunkiem spełnienia przesłanek określonych w art. 144 k.p.c. Jak wskazał Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 8 marca 1957 r. sygn. akt III CR 179/57 (OSNCK 1958, nr 4, poz. 97), jeżeli w toku procesu okaże się, że osoba nieznana z miejsca pobytu nie żyje, to należy przyjąć, że czynności dokonane przez kuratora przed tą chwilą w zasadzie są skuteczne. Dotyczy to jednak nieniweczenia skutków prawnych działań kuratora, podjętych w obronie interesów osoby nieznanej z miejsca pobytu, które pozostają skuteczne, jako chroniące interesy jej następców prawnych, nie zaś skuteczności działań organu administracji. W takiej sytuacji organ powinien podjąć czynności zmierzające do zapewnienia udziału w sprawie następców prawnych nieżyjących stron postępowania lub osób uprawnionych do reprezentowania ich interesów.

W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, uczestnikami postępowania i adresatami powyższych decyzji winni być następcy prawni zmarłego S. M. (ojca). Koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawna osoby fizycznej, zgodnie z przepisami prawa cywilnego, powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Jeżeli zaś w trakcie postępowania administracyjnego strona utraciła zdolność prawną (np. na skutek śmierci), to organy administracji publicznej zobowiązane są podjąć stosowne czynności procesowe mające na celu ustalenie kręgu osób, które należy wezwać do udziału w sprawie, jako następców prawnych zmarłej strony. Oznacza to, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. oraz Prezydent W. nieprawidłowo przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie, przez co naruszyły art. 7, art. 8, art. 28, art. 30 § 4 i § 5 i art. 109 k.p.a., które to naruszenie daje podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Skoro w przedmiotowej sprawie doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej, to należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności. Skierowana została bowiem do osoby niebędącej stroną w sprawie.

Rozpatrując ponownie sprawę organy ustalą aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia. Organ będzie miał również na uwadze, że od dnia ustanowienia kuratora dla osób nieznanych z miejsca pobytu (tj. S. M., M. B. i E. H.) upłynęło już 17 lat i być może kurator w ramach swoich obowiązków powziął jakieś informacje o losach pozostałych dwóch osób. Wskazać jednocześnie należy, że ewentualne czynności kuratora w tym zakresie nie znalazły odzwierciedlenia w aktach postępowania o sygn. [...] prowadzonego przez Sąd Rejonowy w W. (zakończonego postanowieniem z [...] kwietnia 2001 r.), które to akta Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dopuścił na rozprawie w dniu 7 lutego 2018 r. jako dowód w niniejszej sprawie.

Dopiero po prawidłowym ustaleniu aktualnego kręgu stron postępowania organy ponownie rozpoznają sprawę dotyczącą ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] róg [...], ozn. nr hip [...] o pow. [...] m2 oraz przedstawią swoje stanowisko w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia.

Stwierdzenie omawianych wyżej wad formalnych przeprowadzonego przez organy administracji publicznej postępowania zwalnia obecnie Sąd od merytorycznej oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 282 § 1 i § 2 oraz art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.). Na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w kwocie 480 zł oraz wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 100 zł.