Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 312/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Uchylono zaskarżone postanowienie w części
Powołane przepisy: article: art. 15 par 1, art. 18, art. 34 par 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka, Sędziowie sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz (sprawozdawca), asesor WSA Agnieszka Sułkowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 października 2021 r. sprawy ze skargi A.F. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie w części zaskarżonej, tj. w zakresie dotyczącym zaległości za okres od stycznia 2015 r. do października 2017 r., oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] lipca 2020 r., nr [...] w części dotyczącej zaległości za okres od stycznia 2015 r. do października 2017 r.; 2) uchyla postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej z [...] września 2018 r., znak [...]; 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz A.F. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

A. F. (dalej strona, zobowiązana lub skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie z 25 listopada 2020 r. Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej Dyrektor IAS lub organ drugiej instancji), nr 1401-IEE3.711.2.221.2020.ŁS.

Powyższe postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach.

Naczelnik Urzędu Skarbowego W. (dalej Naczelnik US, organ pierwszej instancji lub organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego nr 193917E1-58/WA/2018 z 26 marca 2018 r. (w zaskarżonym postanowieniu błędnie wskazano 26 lipca 2016 r.), wystawionego przez Dyrektora C. S.A., a obejmującego należności z tytułu opłaty abonamentowej za okres od stycznia 2013 r. do października 2017 r.

Organ egzekucyjny zawiadomieniem z 21 maja 2018 r. dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej u dłużnika zajętej wierzytelności - Naczelnika Urzędu Skarbowego W.

Powyższe zawiadomienie 25 maja 2018 r. zostało doręczone zobowiązanej wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego

1 czerwca 2018 r. strona zgłosiła zarzuty do prowadzonego postępowania egzekucyjnego, podnosząc nieistnienie obowiązku oraz brak doręczenia upomnienia.

Postanowieniem z 6 czerwca 2020 r. Naczelnik US zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku strony. Następnie, przekazał wierzycielowi przedmiotowe zarzuty, celem zajęcia stanowiska w sprawie.

Postanowieniem z 26 września 2018 r., nr COF.OUR.6375.15035.2018 WR.WG.P 02949907, wierzyciel uznał zarzuty złożone przez stronę za niezasadne. W uzasadnieniu, odnosząc się do zarzutu nieistnienia obowiązku ujętego w tytule wykonawczym o numerze 193917E1-58/WA/2018 z dnia 26 marca 2018 r., wskazał, że strona dokonała rejestracji używanych odbiorników rtv. W przypadku zaistnienia okoliczności, z powodu których zaprzestano używać odbiorniki rtv, abonent powinien niezwłocznie dopełnić w urzędzie pocztowym właściwych formalności. W momencie wejścia w życie rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 187 z 2007 r. poz. 1342) stronie przyporządkowany został indywidualny numer identyfikacyjny abonenta [...]. Zawiadomienie informujące o wprowadzonej zmianie zostało przesłane zobowiązanej pismem z 8 sierpnia 2008 r. i nie odnotowano zwrotu przesyłki listowej zawierającej przedmiotowe zawiadomienie. Przy czym, prawodawca nakazał operatorowi pocztowemu jedynie przesłanie zawiadomienia. Nie wskazał natomiast, aby przedmiotowe zawiadomienie wysłać przesyłką rejestrowaną. Zgodnie z przepisem art. 26 ust. 2 ustawy z 12 czerwca 2003 roku Prawo pocztowe (Dz. U. z 2008 r., nr 189, poz. 1159 z późn. zm.), obowiązującej w dacie wysłania do strony zawiadomienia, przesyłka nierejestrowania podlegała doręczeniu poprzez włożenie jej do oddawczej skrzynki pocztowej adresata.

Odnosząc się do zarzutu braku doręczenia upomnienia, wierzyciel argumentował, że P. S.A. 15 listopada 2017 r. skierowała do zobowiązanej upomnienie numer UP Z 267194/0001/2017 wzywające do dobrowolnej zapłaty należności. Przedmiotowe upomnienie zostało doręczone zastępczo pełnoletniemu domownikowi 20 listopada 2017 r.

Na powyższe postanowienie zobowiązana złożyła zażalenie.

Postanowieniem z 6 marca 2019 r., Dyrektor C. S.A., stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia ww. zażalenia.

Następnie pismem z 8 lipca 2020 r., Dyrektor C. S.A. poinformował organ egzekucyjny, że zakończyło się ostatecznie postępowanie w sprawie zgłoszonych przez stronę zarzutów.

Mając na uwadze powyższe, postanowieniem nr 1437.SEE2.711.739.2020.GP wydanym 30 lipca 2020 r., Naczelnik US uznał za nieuzasadniony: zarzut nieistnienia obowiązku oraz zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia.

W uzasadnieniu powyższego orzeczenia organ egzekucyjny powtórzył w całości stanowisko wierzyciela, wyjaśniając przy tym, że w świetle art. 34 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia zarzutów (obecnie t.j. Dz.U.2020.1427 t.j., dalej u.p.e.a.), w zakresie zarzutów, o których mowa w art. art. 33 § 1 pkt 1-7, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

Strona wniosła zażalenie na ww. postanowienie.

Skarżąca podniosła te same zarzuty co w piśmie z 1 czerwca 2018 roku, tj. nieistnienie obowiązku i brak doręczenia upomnienia. Zarzuciła też, że organ egzekucyjny pierwszej instancji nie uwzględnił przedstawionego przez nią stanu faktycznego. Ponadto, wierzyciel – P. S.A. nienależycie zbadał sprawę, czym wprowadził w błąd organ pierwszej instancji.

Powołanym na wstępie postanowieniem z 25 listopada 2020 r., Dyrektor IAS uchylił zaskarżone postanowienie Naczelnika US w części, dotyczącej zaległości za okres od stycznia 2013 do grudnia 2014 i umorzył postępowanie w tym zakresie; w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie organu pierwszej instancji.

Dyrektor IAS stwierdził, że Naczelnik US uznał za niezasadny zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), wskazując, że na imię i nazwisko strony, została zgłoszona rejestracja odbiorników rtv używanych pod adresem: ul. [...], [...] W. Po dokonaniu rejestracji, skarżącej został przyporządkowany indywidualny numer identyfikacyjny abonenta: [...], zgodnie z rozporządzeniem Ministra Transportu z 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. nr 187 z 2007r., poz. 1342), które weszło w życie 13 grudnia 2007 r.

Odnosząc się do zarzutu niedoręczenia upomnienia. Dyrektor IAS wskazał, że P. S.A. 15 listopada 2017 r. skierowała do zobowiązanej upomnienie numer UPZ 267194/0001/2017, wzywające do dobrowolnej zapłaty. Przedmiotowe upomnienie zostało doręczone w trybie zastępczym pełnoletniemu domownikowi 20 listopada 2017 r.

Organ drugiej instancji podkreślił, że jest ściśle związany powyższym stanowiskiem wierzyciela i nie jest uprawniony do przeprowadzania jakiegokolwiek dodatkowego postępowania wyjaśniającego w sprawie. Dlatego w przypadku stwierdzenia przez wierzyciela, że zarzuty są nieuzasadnione, nie mógł zająć odmiennego stanowiska.

Dyrektor IAS podkreślił jednocześnie, że postanowieniem z 27 lipca 2020 r. Naczelnik US umorzył częściowo postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego nr 193917E1-58/WA/2018, tj. prowadzone do okresu od stycznia 2013 do grudnia 2014 r. Wobec tego dalsze postępowanie w sprawie zarzutów do przedmiotowego tytułu wykonawczego w zakresie, w jakim zostało już umorzone, było bezprzedmiotowe.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona zaskarżyła powyższe postanowienie Dyrektora IAS w części, tj. w zakresie utrzymania w mocy postanowienia Naczelnika US.

Strona zarzuciła wydanie orzeczenia w oparciu o nierzetelnie przygotowane stanowisko wierzyciela. Wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie w zaskarżonej części przedmiotowego postanowienia oraz uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji oraz uchylenie pozostałych postanowień wiążących dla organu prowadzącego postępowanie. Wniosła także o zasądzenie kosztów sądowych

Skarżąca podtrzymała zarzuty nieistnienia obowiązku oraz niedoręczenia upomnienia przed przystąpieniem do egzekucji. Argumentowała, że postępowanie dotyczy lokalu położonego przy ul. [...]; [...] W., z którego strona wyprowadziła się w grudniu 2003 r. Obowiązek przywołany przez wierzyciela nie istnieje, ponieważ jedyny odbiornik radiowo-telewizyjny jaki strona posiadała, i za który regularnie oraz terminowo wnosiła wymagane opłaty abonamentowe, był zarejestrowany na adres ul. [...], [...] W. Zgłoszenia wyrejestrowania odbiornika dokonane zostało w grudniu 2003 r., a zgłoszenie zostało dokonane we właściwej ówcześnie dla miejsca zamieszkania skarżącej placówce pocztowej - UP [...] W., Al. [...]. Stosowne potwierdzenie tego faktu strona przechowywała przez 5 lat, do końca 2009 roku. W tym okresie wierzyciel nie wysuwał żadnych roszczeń z tytułu zaległości w płatności opłaty abonamentowej, co w oczywisty sposób wskazywało na dokonanie skutecznego wyrejestrowania odbiornika.

Strona argumentowała też, że w sprawie nie ma zastosowania Rozporządzenie Ministra Transportu z 25 września 2007 r., bowiem skarżąca nie wypełniała wniosku o rejestrację na obowiązującym wzorze po wejściu w życie rozporządzenia, nie zostało jej też doręczone stosowne zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego. P. S.A. nie dopełniła zatem obowiązku powiadomienia, jaki został na nią nałożony na mocy przywołanego rozporządzenia.

Skarżąca podniosła, że kopia zawiadomienia została jej doręczona dopiero w tym postępowaniu na jej wniosek, jako złącznik wraz z pismem nr COF.OUR.6375.15035.2018 z 26 września 2018 r. Z tej informacji jednak w żaden sposób nie wynika, że P. S.A. w ogóle to zawiadomienie wysłała i w jaki sposób została zaadresowana korespondencja zawierająca pismo. Osoba oznaczona na wydruku "Odbiorca przesyłki w systemie P. S.A." jako pełnoletni domownik, tj. M.F., w żadnym razie nie była osobą uprawnioną do odbioru i poręczenia przesyłki rejestrowanej w dniu jej doręczenia. M. F. nie była "pełnoletnim domownikiem", ponieważ od grudnia 2003 r. skarżąca nie mieszka pod adresem wskazanym jako miejsce doręczenia, tj. ul. [...]; [...] W. M. F. nie była członkiem rodziny. W tej sytuacji nie może być mowy o skutecznym doręczeniu upomnienia przed przystąpieniem do egzekucji, co niesie ze sobą konsekwencję braku wejścia w obieg prawny dokumentu na który powołuje się wierzyciel.

Zdaniem strony, organy powinny zwrócić jednocześnie uwagę na to, że od 2004 r. corocznie strona rozlicza podatek PIT w dzielnicy T., gdzie mieszka na stałe i jest zameldowana. Już ta okoliczność powinna wzbudzić wątpliwości przy wydawaniu postanowień, dotyczących zasadności powyższego zarzutu.

Skarżąca zarzuciła, że wierzyciel nie zbadał rzetelnie sprawy, w szczególności:

- P. S.A. nie odnotowała w swoim systemie faktu wyrejestrowania odbiornika rtv;

- P. S.A. nie wyjaśniła okoliczności sprawy, opierając się jedynie na kopiach wydruków, które nie są uwierzytelnionymi kopiami oryginalnych dokumentów;

- P. S.A., jako wierzyciel błędnie wskazała, że sprawa dotyczy rejestracji odbiornika pod adresem ul. [...], [...] W., co powtórzył Naczelnik US.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena zasadności stanowiska organu egzekucyjnego w kwestii uznania za nieuzasadnione zarzuty egzekucyjny – nieistnienia obowiązku oraz braku doręczenia upomnienia.

Na wstępie należy zaznaczyć, że procedura ustanowiona w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.), co do zasady, nie służy ustaleniu bądź określeniu obowiązków zobowiązanego, a przymusowemu wykonaniu tego obowiązku w drodze egzekucji. Postępowanie egzekucyjne jest szczególnym typem postępowania administracyjnego, mającego własne instytucje procesowe i środki zaskarżenia. Zgodnie z art. 18 u.p.e.a., w postępowaniu egzekucyjnym przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie Dz.U.2021.735 t.j., dalej: k.p.a.), mają odpowiednie zastosowanie, co oznacza, że zakres ich stosowania uzależniony jest od konkretnej kwestii powstałej w toku postępowania egzekucyjnego i w sytuacji, która nie jest wprost, bądź odmiennie uregulowana w ustawie egzekucyjnej (por. np. wyrok WSA w Olsztynie z 9 maja 2013 r., I SA/Ol 152/13; wszystkie orzeczenia krajowych sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu, dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych CBOSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić też należy, że w postępowaniu tym, przy pewnej ochronie praw zobowiązanego, dominuje jednak interes wierzyciela.

Podstawowym środkiem ochrony zobowiązanego przed niezasadnym bądź niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem egzekucji są zarzuty, których katalog ma charakter zamknięty i zawarty został w przepisie art. 33 u.p.e.a. Zarzuty zgłaszane są organowi egzekucyjnemu i do tego organu należy ostateczne rozstrzygnięcie o zasadności bądź bezzasadności czy też niedopuszczalności zarzutów. Zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej są sformalizowanym środkiem prawnym, a ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do rozpoznania sprawy i wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Zarzuty te można składać tylko z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 33 u.p.e.a. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem zaskarżenia, który służy zobowiązanemu w fazie wszczęcia tego postępowania. Obowiązkiem zobowiązanego jest wskazanie podstawy zarzutu, a więc faktu lub prawa mieszczącego się w dyspozycji przepisu art. 33 u.p.e.a. Wskazanie podstawy zarzutu wiąże organ egzekucyjny (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lutego 2016 roku, sygn. akt II FSK 3862/13).

Tryb rozpatrzenia zarzutów ustawodawca uregulował w art. 34 u.p.e.a. Istotnym elementem tej procedury jest uzyskanie przez organ egzekucyjny wypowiedzi wierzyciela, który musi być powiadomiony o zgłoszeniu zarzutów przez zobowiązanego. Jeżeli strona jako zarzut dotyczący postępowania egzekucyjnego podała, że nałożony na nią obowiązek nie istnieje, jak również podniosła zarzut niedoręczenia upomnienia, to w takiej sytuacji organ egzekucyjny musi uzyskać stanowisko wierzyciela, co do zgłoszonych zarzutów, co wynika z art. 34 § 1 u.p.e.a. Uzyskane stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące (por. wyrok WSA z 25 maja 2016 r. sygn. akt VIII SA/Wa 87/16).

Skarżąca w przedmiotowej sprawie jako zarzut wskazała, że nałożony na nią obowiązek nie istnieje oraz że nie zostało jej doręczone upomnienie (art. 33 § 1 pkt 1 i 7 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w czasie zgłoszenia zarzutów przez skarżącą, tj. 1 czerwca 2018 r.).

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że stanowisko wierzyciela wyrażone w niniejszej sprawie nie wiąże sądu orzekającego w tej sprawie. Sąd dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia zgłoszonych przez skarżącą zarzutów, musi ocenić legalność stanowiska wierzyciela, a więc zbadać czy wierzyciel prawidłowo uznał, że będące przedmiotem postępowania egzekucyjnego zobowiązanie istniało, czy podlegało egzekucji administracyjnej, a następnie przejść do oceny prawidłowości rozstrzygnięć organów egzekucyjnych (por. wyrok NSA z 18 stycznia 2012 r., II GSK 1490/10).

Nie uszło przy tym uwadze sądu, że strona nie zaskarżyła (skutecznie) wydanego w pierwszej instancji postanowienia z 26 września 2018 r. zawierającego stanowisko wierzyciela – P. S.A. C. Postanowieniem z 6 marca 2019 r. wierzyciel stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia (k.37 akt administracyjnych). Zdaniem sądu okoliczność ta nie ma jednak w tej sprawie znaczenia, w tym sensie, że nie odbiera stronie prawa do wniesienia skargi na wydane w drugiej instancji postanowienie organu egzekucyjnego, a sądowi orzekającemu kompetencji do kontroli merytorycznej i oceny stanowiska wierzyciela. W tym zakresie należy wskazać, że tytuł wykonawczy na podstawie którego wszczęte zostało i prowadzone było postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej, został wydany 26 marca 2018 r. (k.5 akt administracyjnych; w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Dyrektor IAS błędnie wskazał - 26 lipca 2016 r.). Skarżąca wniosła zarzuty 1 czerwca 2018 r. W stanie prawnym obowiązującym w tamtym czasie art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz.U.2019.2325 t.j., dalej p.p.s.a.) stanowił, że skarga do sądu administracyjnego przysługiwała na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu (brzmienie przepisu po 15 lipca 2015 r.). Ustawa zatem nie przewidywała wówczas skargi na postanowienie wierzyciela, przedmiotem którego było stanowisko w sprawie zgłoszonego zarzutu.

Prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na takie postanowienie zostało przywrócone dopiero od 30 lipca 2020 r., na podstawie art. 7 ustawy z 11 września 2019 r. (Dz.U.2019.2070) zmieniającej m. in., art. 3 § 2 pkt 3 z 30 lipca 2020 r. p.p.s.a.

Zobowiązanej w dacie wniesienia zarzutów (także w dacie wydania przez wierzyciela postanowienia w przedmiocie stanowiska co do zasadności tychże zarzutów, nie przysługiwała skarga do sądu administracyjnego na rzeczone postanowienie wierzyciela. Okoliczność zatem, że strona nie zaskarżyła (skutecznie) postanowienia wierzyciela P. S.A. C. z 26 września 2018 r., nie pozbawia sądu w tej sprawie (sprawie skargi na postanowienie organu egzekucyjnego) prawa i powinności kontrolowania stanowiska wierzyciela. W sprawie bowiem "dotyczącej stanowiska wierzyciela" w uwarunkowaniach prawnych w jakich osadzony jest stan faktyczny sprawy, brak było możliwości wniesienia skargi do sądu administracyjnego. To prawo strona ma możliwość zrealizowania obecnie, zgodnie bowiem z art. 52 § 1 p.p.s.a., strona wyczerpała w sprawie środki zaskarżenia, jakie jej służyły jej w postępowaniu przed organem egzekucyjnym (pierwszej i drugiej instancji). Sąd nie był zatem związany stanowiskiem wierzyciela wyrażonym w postępowaniu.

W rezultacie w tej sprawie sąd administracyjny, rozpoznając skargę na postanowienie w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne, mógł i powinien odnieść się również do prawidłowości rozstrzygnięcia wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów. Sądowa kontrola postanowienia organu egzekucyjnego nie może bowiem oderwać się od oceny zgodności z prawem stanowiska wierzyciela, które wiążąco oddziałuje na postanowienie organu egzekucyjnego.

Uwaga ta jest o tyle istotna w rozpoznawanej sprawie, że wierzycielowi przysługuje prawo egzekwowania opłat z mocy ustawy. Oznacza to, że podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest przepis prawa, a nie akt administracyjny, a to z kolei oznacza, że zobowiązany może bronić swoich racji tylko w drodze zarzutów zgłoszonych na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zaskarżone postanowienie związane jest ze stanowiskiem wierzyciela wyrażonym w trybie art. 34 § 1 u.p.e.a., z tego względu, że organ egzekucyjny przy rozpatrzeniu tych zarzutów związany był stanowiskiem wierzyciela.

Ocena wierzyciela dotycząca zasadności zgłoszonych zarzutów, powinna - na podstawie odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a. - czynić zadość zasadzie prawdy obiektywnej, wyrażonej w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. O ile bowiem organ egzekucyjny nie ma uprawnienia do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, to wierzyciel ma nie tylko takie prawo, ale i wynikający z art. 34 § 1 u.p.e.a. obowiązek, bez wypełnienia którego organ egzekucyjny nie może kontynuować postępowania egzekucyjnego. Ustawodawca nałożył na wierzyciela obowiązek badania istnienia i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, w przypadku wniesienia przez zobowiązanego zarzutu, ponieważ to wierzyciel ma w tym zakresie niezbędną wiedzę i temu służy instytucja uzyskania stanowiska wierzyciela. Natomiast, wierzyciel zajmując stanowisko w sprawie zarzutu, powinien działać zgodnie z przepisami prawa, przede wszystkim zaś zobowiązany jest do właściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy w kontekście zgłaszanych zarzutów, w tym wskazać, na jakich dowodach oparł swoje stanowisko (tak trafnie wyrok WSA w Szczecinie z 22 lipca 2020 r., I SA/Sz 330/20).

Ocena zasadności skargi, a tym samym ocena zasadności zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku oraz braku doręczenia upomnienia, powinna zostać dokonana na gruncie przepisów u.p.e.a. w związku z ustawą z 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1801 z późn. zm.).

Sąd w niniejszej sprawie stwierdził podstawy do zakwestionowania stanowiska organu egzekucyjnego, wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu.

Postępowanie egzekucyjne dotyczy opłat abonamentowych za okres od stycznia 2013 r. do października 2017 r. Zaznaczyć jedynie należy, że z uwagi na zakres wniesionej skargi rozstrzygnięcie sądu dotyczyło okresu od stycznia 2015 r. do października 2017 r. (za wcześniejsze okresy bowiem postępowanie to zostało prawomocnie umorzone przez organ egzekucyjny).

Skarżąca w zakresie zarzutu nieistnienia obowiązku wskazała, że postępowanie dotyczy lokalu położonego przy ul. [...] w W., w którym jednak nie mieszka już od grudnia 2003 r., wtedy to także wyrejestrowała odbiornik rtv, tzn. niezwłocznie po wyprowadzce spod tego adresu, co było związane ze sprzedażą mieszkania przez jej matkę. Zgłoszenie wyrejestrowania zostało zaś dokonane we właściwej ówcześnie placówce pocztowej – UP [...] W., Al. [...]. Potwierdzenie wyrejestrowania odbiornika rtv strona przechowywała przez 5 lat, do 2009 r., a obecnie go nie posiada. Natomiast zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego skarżąca nie otrzymała. Kopia zawiadomienia została jej doręczona dopiero na jej wniosek jako załącznik do pisma z 26 września 2018 r. Z kopii tej nie wynika nawet, że zawiadomienie zostało jej wcześniej doręczone.

Skarżąca podniosła też drugi zarzut - niedoręczenie upomnienia. Wskazała, że dopiero w odpowiedzi na wniesione zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, P. S.A. poinformowała ją o zastępczym doręczeniu "dorosłemu domownikowi stosownego upomnienia nr UP Z 267194/0001/20173". Skarżąca upomnienia nie otrzymałam do dnia dzisiejszego, zatem nadal nie zna jego treści. Ponadto osoba oznaczona na wydruku "Odbiorca przesyłki w systemie P. S.A." jako pełnoletni domownik – M. F., nigdy nie była osobą uprawnioną do odbioru przesyłki rejestrowanej, nie jest członkiem rodziny, nie mogła być dla skarżącej "pełnoletnim domownikiem", ponieważ skarżąca od grudnia 2003 r. nie mieszka pod adresem wskazanym jako miejsce doręczenia (ul. [...]; [...] W.).

Wierzyciel natomiast twierdził, że na imię i nazwisko skarżącej została zgłoszona rejestracja odbiorników używanych rtv pod adresem ul. [...], [...] W. Po dokonaniu rejestracji stronie został przyporządkowany indywidualny numer identyfikacyjny [...]. Po wejściu w życie rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007 r. (13 grudnia 2007), P. S.A. wysłała do abonentów zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego. Powyższe zawiadomienie zostało stronie wysłane 5 grudnia 2008 r. P. nie dysponuje dokumentem, który stanowiłby o dopełnieniu zgłoszenia wyrejestrowania odbiorników rtv. W zakresie braku doręczenia upomnienia wierzyciel wskazał, że zostało ono doręczone skarżącej 20 listopada 2017 r., poprzez pełnoletniego domownika.

Odnosząc się do zarzutu pierwszego, sąd nie kwestionuje, że dowód wyrejestrowania odbiornika rtv niewątpliwie byłby dowodem świadczącym o jego wyrejestrowaniu i podziela prezentowane w orzecznictwie poglądy, że strona na okoliczność wyrejestrowania odbiornika powinna przedłożyć dowód jego wyrejestrowania. W sprawie tej jednak pojawia się kilka kwestii, które nie zostały w należycie wyjaśnione przez wierzyciela. Po pierwsze, kwestia, w jakim okresie abonent (były abonent) ma obowiązek - bez narażenia się na negatywne konsekwencje - przechowywać dowód wyrejestrowania odbiornika rtv.

Skarżąca twierdziła, że wyrejestrowała odbiornik rtv w grudniu 2003 r. we właściwej, wskazanej placówce pocztowej. Strona odnosi się przy tym do obowiązku dotyczącego lokalu przy ul. [...] w W.

Wierzyciel natomiast stwierdził, że na imię i nazwisko skarżącej zgłoszona została rejestracja odbiorników rtv używanych pod adresem ul. [...] w W. Należałoby zatem przyjąć, że obowiązek dotyczy odbiorników rtv zgłoszonych pod tym adresem, a nie lokalu przy ul. [...] w W. Wierzyciel jednak do tej kwestii jednoznacznie ani wyczerpująco się nie odniósł. Co więcej, sam podniósł (a za nim organy egzekucyjne), że upomnienie zostało stronie doręczone w 2017 r. na adres ul [...] w W. Wierzyciel jednocześnie stwierdził, że pod adresem ul. [...] w W. dokonano rejestracji odbiorników. Nie odniósł się przy tym natomiast w ogóle twierdzeń skarżącej, dotyczących tego, że strona wyprowadziła się w grudniu 2003 r. spod adresu - ul. [...] w W. (jednocześnie tych twierdzeń wierzyciel nie zakwestionował). Jednocześnie wierzyciel na zarzut strony odnośnie do braku doręczenia upomnienia, nie wyjaśnił dlaczego w listopadzie 2017 r. upomnienie skierował do skarżącej na adres ul. [...] w W. (wskazując – jak podano wyżej - że zgłoszenie rejestracji odbiorników rtv dokonano pod adresem ul. [...] w W.).

Wierzyciel jednocześnie bezkrytycznie uznał, że doręczenie upomnienia było skuteczne, bo odebrał je dorosły domownik w osobie M. F. Przy czym organ ten pominął w tych okolicznościach argumenty skarżącej, że w dacie doręczenia rzekomego upomnienia strona nie mieszała przy ul. [...] w W., a M. F. jest osobą zupełnie obcą, nieupoważnioną do odbioru jakiejkolwiek korespondencji.

W powyższej przedstawionych okolicznościach sprawy, tj. rozbieżności w twierdzeniach jakiego adresu dotyczy analizowany obowiązek, wierzyciel powinien jednoznacznie wyjaśnić w jakiej dacie ten obowiązek jego zdaniem powstał i potwierdzić, którego adresu obowiązek ten dotyczy. Oczywiście z tytułu wykonawczego jednoznacznie wynika za jaki okres opłaty abonamentowe w tej sprawie zostały naliczone, to jednak brak jednoznacznego wyjaśnienia powyżej przedstawionych wątpliwości co do stanu faktycznego. Uniemożliwia sądowi ocenę stanowiska wierzyciela co do istnienia obowiązku. Wyjaśnienie powyższej kwestii pozwoli dopiero na przesadzenie, czy w sprawie w ogóle istotne jest badanie, czy strona w istocie dokonała wyrejestrowania odbiorników rtv spod adresu ul. [...] w W.

Doręczenie – jak utrzymywał wierzyciel – upomnienia pod adres ul. [...] w W., daje podstawę do wniosku, że obowiązek dotyczył odbiorników rtv zgłoszonych pod tym właśnie adresem. Organ jednak nie wyjaśnił dlaczego upomnienie z listopada 2017 r. skierował pod powyższy adres, skoro jednocześnie wskazywał na zgłoszoną rejestrację odbiorników pod adresem ul. [...] w W.

Podkreślić należy, że stan faktyczny w sprawie powinien być ustalony w zakresie wszystkich istotnych jego elementów stanowiących podstawę do stwierdzenia powstania obowiązków, jakim obciąża się stronę.

Skarżąca wskazała na okoliczności uprawdopodobniające wyrejestrowanie odbiorników w grudniu 2003 r. przy wyprowadzce z lokalu przy ul. [...] w W., jak również na okoliczności, które mogły wpłynąć na brak dalszego przechowywania dowodu wyrejestrowania odbiornika (upływ czasu, przeprowadzka). W okolicznościach niniejszej sprawy nie można pominąć okoliczności, że w czasie gdy P. S.A., na podstawie § 5 ust. 2 rozporządzenia, zobowiązana była do poinformowania abonentów o numerze identyfikacyjnym, tego obowiązku wobec skarżącej nie wykonała. Na tę okoliczność brak jest dowodów w aktach sprawy.

Skarżąca twierdziła, że jedynie kopia takiego zawiadomienia (duplikat sporządzony 26 września 2018 r.) została jej doręczona dopiero w toku niniejszego postępowania wraz z odpisem postanowienia wierzyciela z 26 września 2018 r. (duplikat k.20 akt administracyjnych).

Znamienne, że na powyższym zawiadomieniu widnieje adres ul. [...] w W.

Powtórzyć należy, że skarżąca argumentowała, iż od grudnia 2003 r. nie mieszkała przy ul. [...] w W., ponadto zgłosiła wyrejestrowanie odbiorników rtv spod tego adresu. Od 2004 r. corocznie zaś rozliczała podatek PIT w dzielnicy T. (ul. [...] w W.), gdzie mieszka na stałe i jest zameldowana.

Wierzyciel w żaden sposób nie odniósł się do powyższych twierdzeń.

Powyższe okoliczności jednocześnie uprawdopodobniają, że skarżąca nie została poinformowana o numerze identyfikacyjnym, bo brak jest dowodów doręczenia jej zawiadomienia a ponadto zawiadomienie nie zostało zaadresowane na jej aktualny adres zamieszkania. Wierzyciel podnosił zgłoszenie zarejestrowania odbiorników rtv pod adresem [...] w W., jednak ze znajdującego się w aktach sprawy duplikatu zawiadomienia wynika adres - ul. [...] w W. Jeśli zaś chodzi o adres ul. [...] w W. nie można wykluczyć, że w sytuacji, w której skarżąca otrzymałaby prawidłowo zawiadomienie o nadaniu numeru identyfikacyjnego mogłaby złożyć reklamację na okoliczność, że już takim abonentem nie jest (bo dokonała wyrejestrowania w 2003 r. i wyprowadził się spod tego adresu).

Nadto, chociaż wierzyciel twierdził, że nie posiada dowodu wyrejestrowania odbiornika przez skarżącą (jeśli chodzi o adres ul. [...] w W.), to jednak nie wskazał, w jaki sposób odnotował informację o wyrejestrowaniu, jaka jest procedura w tym zakresie, gdzie sprawdził, że abonent nadal jest zarejestrowany. Te informacje umożliwiłyby dokonanie oceny, czy stanowisko wierzyciela jest prawidłowe i na jakiej podstawie zostały poczynione ustalenia w zakresie istnienia obowiązku oraz doręczenia upomnienia. Ze stanowiska wierzyciela można wnioskować jedynie, że jedynym dokumentem umożliwiającym wykazanie wyrejestrowania odbiornika rtv jest dokument, który powinien posiadać abonent, a do tego posiadać ten dokument bezterminowo. Sąd nie kwestionuje, że dowód wyrejestrowania odbiornika byłby dowodem świadczącym o tej okoliczności. W takiej sytuacji rodzi się jednak pytanie, co w przypadku, gdy taki dokument z przyczyn losowych, niezależnych od strony, zostanie utracony.

Gdyby uznać, że obowiązek dotyczy rejestracji odbiorników pod adresem ul. [...] w W., to w okolicznościach sprawy, tj. braku jakiejkolwiek reakcji wierzyciela na nieuiszczanie opłat abonamentowych przy jednoczesnej zmianie miejsca zamieszkania zobowiązanej, a także brak prawidłowego poinformowania o nadaniu numeru identyfikacyjnego, należy uznać za usprawiedliwione przeświadczenie skarżącej o skutecznym wyrejestrowaniu odbiornika i braku obowiązku uiszczania opłat abonamentowych. Z żadnych przepisów nie wynika również, jaki jest maksymalny okres przechowywania dowodu wyrejestrowania odbiornika oraz, że należy przechowywać taki dokument bezterminowo. Należy także wskazać, że również wierzyciel nie wskazał w jaki sposób i przez jaki czas przechowuje dokumenty, informacje dotyczące wyrejestrowania (jak i zarejestrowania) odbiornika. Informacje te umożliwiłyby dokonanie oceny, czy stanowisko wierzyciela jest prawidłowe i na jakiej podstawie zostały poczynione ustalenia. Ze stanowiska wierzyciela można wnioskować, że jedynym dokumentem umożliwiającym wykazanie wyrejestrowania odbiornika rtv, jest dokument, który powinien posiadać abonent, a do tego posiadać ten dokument bezterminowo.

Wierzyciel enigmatycznie wskazywał jednak też na zgłoszenie rejestracji odbiorników pod adresem ul. [...] w W. Nie wyjaśnił także w tym przypadku, zawiadomienie o nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego dotyczyło adresu ul. [...] w W. (duplikat w aktach sprawy), nie wykazał też, że zawiadomienie to zostało skarżącej doręczone, a przynajmniej wysłane.

Nie do zaaprobowania jest sytuacja, że wierzyciel odnosi się do zgłoszonych zarzutów opierając rozstrzygnięcie na przepisach prawa bez ustalenia stanu faktycznego, jak też braku wskazania w jaki sposób te ustalenia uczyniono.

Odnosząc się do drugiego z podniesionych zarzutów – braku doręczenia upomnienia, o jakim mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., należy podkreślić, że w aktach sprawy brak jest takiego dokumentu (odpisu, czy chociażby kopii). Nie wiadomo zatem, czy takie upomnienie w ogóle zostało wystosowane do skarżącej. Dokumentu upomnienia nie może zastąpić wydruk elektroniczny wygenerowany 22 sierpnia 2018 r. zawierający jedynie wskazanie na nadawcę, adresata, numer nadania i dane osoby odbierającej, tj. M. F. "dorosły domownik" oraz jej podpis z datą 20 listopada 2017 r. W sprawie nie ma żadnego dowodu na to, czego dotyczyła ta przesyłka. Pomimo konsekwentnego stanowiska strony, że upomnienie nie zostało jej w ogóle doręczone, wierzyciel tej kwestii także w ogóle nie wyjaśnił, nie przedłożył nawet dowodu na to, że upomnienie takie istniało. Ponadto, w sprawie nie zostało wyjaśnione, z jakich przyczyn rzekome upomnienie zostało w listopadzie 2017 r. skierowane także na adres ul. [...] w W., skoro – co należy kolejny raz powtórzyć – organ podniósł, że rejestracja odbiorników rtv została zgłoszona pod adresem ul. [...] w W.

Zauważyć też należy, że organ egzekucyjny tytuł wykonawczy z 26 marca 2018 r. skierował na aktualny adres strony, ul. [...] w W. Powyższa okoliczność – uwzględniając twierdzenia strony, że od 2004 r. rozliczenia PIT składa we właściwym urzędzie skarbowym na T., uprawdopodobnia to, że strona od 2004 r. nie mieszka przy ul. [...] w W., spod którego to adresu w grudniu 2003 r. wyrejestrowała odbiornik rtv.

W świetle powyższego - w ocenie sądu - nie budzi wątpliwości, że wierzyciel zobowiązany był do ustalenia/wyjaśnienia wszystkich kwestii istotnych w sprawie w zakresie stanu faktycznego, w tym wyrejestrowania odbiornika, gdyż to ona przesądza o istnieniu/lub nieistnieniu egzekwowanego obowiązku. Wierzyciel zobowiązany był także wykazać, że zobowiązanej doręczono upomnienie, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.

Ustawodawca w art. 15 § 1 u.p.e.a. wprost przewidział możliwość wszczęcia egzekucji administracyjnej, ale dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Brak doręczenia tego upomnienia stanowi podstawę skutecznego zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, określonego w art. 33 § 1 pkt 7 tej ustawy. Zatem, skoro - co do zasady - postępowanie egzekucyjne nie może być wszczęte bez wcześniejszego doręczenia upomnienia, uznać więc należy, że stanowi ono obligatoryjny element postępowania egzekucyjnego, bez którego egzekucja administracyjna nie może być skutecznie wszczęta i prowadzona (por. wyrok WSA w Szczecinie z 21 lipca 2021 r., I SA/Sz 423/21).

W myśl art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1. W tym ostatnim przepisie prawodawca postanowił, że egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia (wyrok NSA z 14 listopada 2019 r., I GSK 1445/18).

W procedurze administracyjnej regułą jest, że to na organie administracji publicznej spoczywa ciężar udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a w niektórych sytuacjach ciężar dowodu będzie rozłożony na oba podmioty uczestniczące w postępowaniu (por. wyrok WSA w Szczecinie z 9 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Sz 858/07, wyrok WSA we Wrocławiu z 16 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Wr 366/13, wyrok WSA w Poznaniu z 4 lipca 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 375/18). W ocenie sądu, analiza orzecznictwa nie pozwala na stwierdzenie, że organ administracji jest w sposób całkowity zwolniony z przeprowadzenia postępowania dowodowego, przerzucając cały ciężar udowodnienia faktu na osobę, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W rozpoznawanej sprawie mamy natomiast do czynienia z sytuacją, gdy wierzyciel nie wyjaśnił należycie stanu faktycznego sprawy i nie wykazał, że stronie zostało doręczone upomnienie.

Z tych powodów sąd uznał, że konieczne było uchylenie postanowień organów egzekucyjnych obu instancji oraz uchylenie postanowienia wierzyciela. Organy te bowiem swoje rozstrzygnięcia oparły na niedostatecznie wyjaśnionym stanie faktycznym i nie zweryfikowanym materiale dowodowym. W ten sposób naruszono przepisy art. 7 k.p.a. (obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy), art. 77 § 1 k.p.a. (obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego) i art. 80 k.p.a. (obowiązek oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona) w zw. z art. 18 u.p.e.a., w sposób który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. I, chociaż nie można organom egzekucyjnym bezpośrednio zarzucić naruszenia prawa, gdyż podporządkowały się normie określonej w art. 34 § 1 u.p.e.a., to jednak wobec możliwości kontrolowania prawidłowości stanowiska wierzyciela w ramach skargi na postanowienie organu egzekucyjnego, uchylenie wydanych postanowień organów egzekucyjnych obu instancji było konieczne.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy należycie wyjaśnią wszystkie kwestie dotyczące istnienia obowiązku, w tym wskażą z jakim adresem organy wiążą i od jakiej daty, istnienie obowiązku, o ile taki obowiązek istnieje. W przypadku utrzymywania, że obowiązek jest związany ze zgłoszeniem rejestracji odbiorników rtv pod adresem ul. [...] w W., wyjaśnią, w jakiej dacie dokonano tej rejestracji, z jakich przyczyn wskazywane przez wierzyciela zawiadomienie (jak wynika z przedłożonego duplikatu) dotyczy ul. [...] w W. Ustalą także w jakiej dacie zawiadomienie zostało wysłane i doręczone skarżącej, o ile takich czynności organ dopełnił. Przede wszystkim jednak organy rzetelnie zweryfikują, czy stronie zostało skutecznie doręczone upomnienie, tj. na aktualny adres zamieszkania, i dokument taki załączą do akt sprawy, celem zweryfikowania jego treści.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, sąd orzekł o uchyleniu wymienionych w wyroku postanowień, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a.

Rozstrzygnięcie sądu, jak już wyjaśniono powyżej, dotyczy okresu od stycznia 2015 r. do października 2017 r., taki był bowiem zakres zaskarżenia skargą postanowienia Dyrektora IAS. W pozostałej zaś części postanowienie Dyrektora IAS uprawomocniło się, postanowienie w tym zakresie uchyliło postanowienie Naczelnika US (tj. za okres od stycznia 2013 r. do grudnia 2014 r.) i umorzyło postępowanie egzekucyjne.

O zwrocie kosztów postępowania sądowego w kwocie 100 zł orzeczono na podstawie art. 209, art. 200 p.p.s.a. Zasądzona kwota obejmuje uiszczony wpis stały od skargi w kwocie 100 zł (ustalony na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.)

Podstawą rozpoznania skargi w trybie uproszczonym był art. 119 pkt 3 p.p.s.a.