Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SAB/Lu 20/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2014-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
659
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Zobowiązano do podjęcia czynności
Powołane przepisy: article: art. 7; art. 8; art. 9; art. 37 § 1, 1a, 2 i 3; art. 73 § 1; art. 74 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 51 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 3 § 2 pkt 2, 8; art. 52 § 1, 2 3 i 4; art. 149 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Małgorzata Olejowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 2 października 2014 r. sprawy ze skargi M.H. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy wydania kserokopii dokumentów I. zobowiązuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych do załatwienia wniosku M. H. z dnia [...] maja 2012 r. w terminie 30 dni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku; II. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 9 maja 2012 r. M. H. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] (dalej także jako organ, ZUS, Zakład) między innymi o "doręczenie kserokopii wyliczonych okresów będących na k. [...] i [...] akt rentowych, sporządzonych w dniach: 25.09.2008 r. oraz 20.11.2008 r.".

W związku z powyższym wnioskiem organ zwrócił się pismem z dnia 13 czerwca 2012 r. do Sądu Apelacyjnego w [...] III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych o zwrot akt rentowych M. H. W odpowiedzi na to pismo Sąd Apelacyjny w [...] odmówił organowi wypożyczenia akt rentowych z uwagi na złożoną skargę o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt [...]. Wobec tego, pismem z dnia 4 lipca 2012 r., ZUS poinformował M. H., że jej wniosek z dnia 9 maja 2012 r. zostanie rozpatrzony po zwrocie akt z sądu.

Z akt sprawy wynika, że akta rentowe dokumentujące postępowanie wszczęte wnioskiem M. H. o wcześniejszą emeryturę, zwrócone przez Sąd Apelacyjny w [...], wpłynęły do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] w dniu 27 maja 2013 r. W aktach tych na k. [...] oraz k. [...] (wcześniej na k. [...] znajdują sporządzone przez ZUS w dniach 25 września i 20 listopada 2008 r. raporty ustalenia uprawnienia M. H. do świadczenia. Raporty te zawierają wykazy okresów składkowych, nieskładkowych i uzupełniających oraz inne informacje.

W piśmie z dnia 30 sierpnia 2013 r., złożonym w dniu 4 września 2013 r. (k. [...] akt rentowych), M. H. zauważyła, że jej wniosek z dnia 9 maja 2012 r. o doręczenie dwu kserokopii wykazów będących na kartach [...] i [...] akt rentowych nie został wykonany.

W odpowiedzi na to pismo organ, nawiązując do wniosku M. H. z dnia 9 maja 2012 r., pismem z dnia 16 września 2013 r. (k. [...] akt rentowych) poinformował zainteresowaną, że nie może spełnić jej prośby, z uwagi na konieczność stosowania art. 73 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej powoływanej jako K.p.a.), na podstawie którego organ administracji publicznej obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. Organ wyjaśnił, że M. H. może zgłosić się do Inspektoratu ZUS w [...] od poniedziałku do piątku, od godz. 8:00 do godz. 15:00. Nadto, organ poinformował, że prawo wglądu do dokumentów przysługuje wyłącznie stronie postępowania, a jeżeli działa ona poprzez pełnomocnika – również tym osobom, po przedłożeniu stosownego pełnomocnictwa.

Następnie, pismem z dnia 9 października 2013 r., złożonym 14 października 2013 r. (k. [...] akt rentowych), skierowanym do Prezesa ZUS, M. H. wezwała Zakład do usunięcia naruszenia prawa poprzez doręczenie kserokopii k. [...] i k. [...] akt rentowych jej sprawy, to jest wykonania jej wniosku z dnia 9 maja 2012 r. W wezwaniu tym M. H. zarzuciła, że motywacja przez ZUS odmowy doręczenia żądanych kserokopii treścią art. 73 § 1 K.p.a. jest błędna, ponieważ "został zatajony w całości przepis art. 73 § 2 K.p.a."

W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, udzielonej pismem z dnia 26 listopada 2013 r. ZUS ponownie wyjaśnił, że nie może spełnić prośby zainteresowanej, z uwagi na konieczność stosowania art. 73 § 1 K.p.a., na podstawie którego organ administracji publicznej obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. Organ poinformował, że według treści przepisu art. 73 § 2 K.p.a. strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Organ zaznaczył, że M. H. nie przedstawiła ważnej konieczności pozyskania kopii przedmiotowych dokumentów, a więc art. 73 § 2 K.p.a. nie ma zastosowania. Nadto organ wskazał, że udostępni oryginały dokumentów znajdujących się na k. [...] i [...] akt rentowych, jak również inne dokumenty z tej sprawy, jeżeli z takim wnioskiem wystąpi sąd.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. H. wniosła o zobowiązanie ZUS do załatwienia jej wniosku z dnia 9 maja 2012 r., a także o wymierzenie organowi grzywny za celową przewlekłość.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wniósł o jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm., powoływanej dalej jako P.p.s.a.). W opinii organu, skarga M. H. została złożona w trybie działu VIII K.p.a., zatem nie podlega kontroli sądów administracyjnych. Organ wskazał, że po zwrocie akt rentowych przez Sąd Apelacyjny w [...] pismem z dnia 16 września 2013 r. poinformował wnioskodawczynię o treści przepisu art. 73 § 1 K.p.a. Dalej organ podniósł, że nigdy nie odmawiał stronie wglądu do akt i sporządzania z nich odpisów i notatek, jednak z uwagi na wielość prowadzonych przez stronę postępowań odwoławczych, dostęp do akt był i jest bardzo utrudniony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze treść odpowiedzi na skargę i zarzut co do dopuszczalności skargi M. H., należy zauważyć, że sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada dopuszczalność rozpoznawanej skargi. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jako P.p.s.a.). Sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn niż wymienione w art. 58 § 1 pkt 1-5 wniesienie skargi jest niedopuszczalne.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej, sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4. Na podstawie tego przepisu skarga do Sądu przysługuje więc w sprawach, w których są wydawane decyzje i postanowienia (pkt 1-3) oraz w tych sprawach, w których mogą być wydawane akty lub podejmowane czynności dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, określone w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.

W myśl przepisu art. 52 § 1 P.p.s.a., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie (§ 2).

Zgodnie zaś z art. 52 § 3 P.p.s.a. jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa. W przypadku innych aktów, jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, należy również przed wniesieniem skargi do sądu wezwać na piśmie właściwy organ do usunięcia naruszenia prawa. Termin, o którym mowa w § 3, nie ma zastosowania (§ 4).

Z kolei przepis art. 37 § 1 K.p.a. stanowi, że środkiem zaskarżenia bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania administracyjnego jest zażalenie do organu wyższego stopnia, a jeśli nie ma takiego organu – wezwanie do usunięcia naruszenia prawa.

Złożenie zażalenia lub wezwania do usunięcia naruszenia prawa w trybie przewidzianym w art. 37 § 1 K.p.a. stanowi przesłankę skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania, gdyż jest to środek zaskarżenia w rozumieniu art. 52 § 2 P.p.s.a. Warunek ten będzie spełniony niezależnie od zajętego w tym przedmiocie stanowiska organu, do którego wniesiono środek prawny przewidziany w art. 37 § 1 K.p.a., jak też niezależnie od tego czy organ ten w ogóle zajął jakiekolwiek stanowisko. Powołany przepis skutek wniesienia środka zaskarżenia wiąże bowiem jedynie z samym wniesieniem tego środka zaskarżenia, a nie z jego rozpatrzeniem przez organ czy ze sposobem jego rozpatrzenia. Ze względu na charakter środka prawnego przewidzianego w art. 37 § 1 K.p.a., zażalenie lub wezwanie do usunięcia naruszenia prawa powinno być załatwione niezwłocznie. Skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej można zatem wnosić w każdym czasie po wyczerpaniu przysługujących stronie środków zaskarżenia. Złożenie więc zażalenia lub wezwania do usunięcia naruszenia prawa wywiera skutek wyczerpania środków zaskarżenia i umożliwia stronie skuteczne wniesienie skargi na bezczynność lub przewlekłe postępowanie.

Mając na uwadze powyższe przepisy należy zauważyć, że M. H. wyczerpała przedsądowy tok postępowania. Pozostający w bezczynności Zakład Ubezpieczeń został wezwany przez skarżącą do usunięcia naruszenia prawa, poprzez załatwienie wniosku z dnia 9 maja 2012 r. Taki środek zaskarżenia bezczynności w rozumieniu art. 37 § 1 K.p.a. wykorzystany przez M. H. (w postaci wezwania do usunięcia naruszenia prawa skierowanego do Prezesa ZUS) jest wystarczający do skutecznego uruchomienia sądowej kontroli bezczynności organu. W postępowaniu o ustalenie uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych organem jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Nie jest nim Dyrektor Oddziału ZUS ani Prezes Zakładu. Prezes ZUS nie jest organem odwoławczym w tym postępowaniu ze względu na specyfikę postępowania wynikającą z tego, że organem jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zaś zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 z późn. zm., dalej powoływanej jako u.s.u.s.) od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Ponadto zgodnie z art. 83b ust. 2 u.s.u.s. w postępowaniach prowadzonych przez ZUS od wydanych postanowień nie przysługuje zażalenie. W związku z tym, mimo że według art. 66 ust. 5 u.s.u.s. w postępowaniu administracyjnym organem wyższego stopnia w stosunku do terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu jest Prezes Zakładu, wspomniany wyżej przepis art. 83b ust. 2 u.s.u.s. wyłącza stosowanie przepisu art. 37 § 1 K.p.a. w zakresie zażalenia. Wynika powyższe z tego, że zgodnie z art. 180 § 1 K.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Takim przepisem ustalającym odmienne zasady jest art. 83b ust. 2 u.s.u.s.

Nie można tez podzielić stanowiska organu przedstawionego w odpowiedzi na skargę, że skarga do sądu administracyjnego w badanej sprawie jest niedopuszczalna, ponieważ powinna być rozpatrywana w trybie przepisów działu VIII K.p.a. ("Skargi i wnioski"), a w szczególności jako skarga powszechna, o której mowa w art. 227 K.p.a.

Według tego przepisu przedmiotem skargi może być w szczególności zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub interesów skarżących, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw. Skarga powszechna dotyczy zatem tylko działalności wewnętrznej organu administracji publicznej, chociaż niekiedy dotykającej interesów obywateli. Natomiast nie może dotyczyć takich zagadnień, które są regulowane procedurą administracyjną przewidującą określony sposób postępowania organu i środki zaskarżenia korygujące naruszenie tej procedury.

Przypomnieć trzeba, że bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2012, s. 116-17).

Pismem z dnia 9 maja 2012 r. M. H. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] m.in. o "doręczenie kserokopii wyliczonych okresów będących na k. 16 i 26 akt rentowych". Z wniosku tego wynika zatem, że żądanie było związane z dostępem strony postępowania administracyjnego do akt postępowania jej dotyczącego. Podkreślić należy, że wówczas, gdy z wnioskiem o udostępnienie dokumentów z akt sprawy administracyjnej zwraca się strona lub uczestnik postępowania, zastosowanie będą miały przepisy procesowe regulujące dane postępowanie, a więc dostęp do akt sprawy odbywa się on na zasadach i w trybie przewidzianym przez ustawy szczególne. Przepisy te stanowią realizację konstytucyjnego prawa dostępu do danych i informacji gromadzonych przez władzę publiczną, przewidzianego w art. 51 ust. 3 Konstytucji RP. Według tego przepisu każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Ograniczenie tego prawa może określić ustawa.

W przypadku akt sprawy o ustalenie uprawnienia do emerytury, prowadzonej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dostęp do tych akt strona ma według reguł określonych w art. 73 i 74 K.p.a. Należy bowiem wskazać, że zgodnie z wymienionym wcześniej art. 180 § 1 K.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Analiza przepisów wymienionej wcześniej ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a także przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 1440 z późn. zm.) wskazuje, że stosowanie przepisów art. 73 i 74 K.p.a. nie zostało wyłączone.

Według art. 73 § 1 K.p.a. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Czynności określone w § 1 są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu (§ 1a).

Kolejne uprawnienie strony wynika z przepisu art. 73 § 2 K.p.a., według którego strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony.

Z wymienionych przepisów wynika zatem, że strona ma prawo dostępu do akt sprawy bez uzasadniania jakiegokolwiek interesu, jeżeli dostęp ten ma polegać na wglądzie do akt sprawy lub sporządzaniu z nich kopii lub odpisów. Przepis § 1a częściowo reguluje sposób realizacji tego prawa określając, że czynności dokonywane są w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu.

Inaczej przedstawia się rzecz, jeżeli strona żąda uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów. Wówczas – zgodnie z art. 73 § 2 K.p.a. – powinna swoje żądanie uzasadnić ważnym interesem strony.

Według art. 74 § 2 K.p.a. odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.

Przytoczony przepis przewiduje zatem sformalizowany sposób odmowy udostępnienia stronie akt postępowania. Podkreślić przy tym należy, że postanowienie o odmowie dostępu stronie do akt jej sprawy obejmuje wszystkie przypadki, w których pewne elementy stanu faktycznego sprawiają, że według organu nie może on – mając uzasadnienie w przepisach prawa - spełnić żądania strony. Jeżeli zatem strona wystąpi o doręczenie kopii (kserokopii) dokumentów z akt sprawy, to organ, nawet jeżeli nie kwestionuje samego uprawnienia strony do sporządzenia kopii akt sprawy, a jedynie kwestionuje sposób realizacji dostępu do akt, polegający na sporządzeniu i doręczeniu tych kserokopii przez organ – powinien wydać postanowienie przewidziane w art. 74 § 2 K.p.a. Jedynie w taki sposób organ może wyrazić swoje stanowisko o bezpodstawności żądania strony, nawet jeżeli o tej bezpodstawności decyduje wyłącznie postulowana przez stronę forma dostępu do akt, przy niekwestionowaniu przez organ uprawnienia co do zasady. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, że postanowienie o odmowie dostępu stronie do akt jej sprawy dotyczy wszystkich przypadków, również tych polegających na odmowie wydania kserokopii dokumentów z akt postępowania (postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r. w sprawie sygn. akt II OSK 2043/09, SIP Lex nr 600096, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 21 sierpnia 2014 r. w sprawie sygn. akt II SAB/Bk 24/14 – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z akt sprawy wynika, że ZUS faktycznie odmówił M. H. doręczenia kserokopii dwóch kart z akt rentowych. Dokonał tego jednak w sposób odformalizowany, nie wydając postanowienia o odmowie na podstawie art. 74 § 2 K.p.a., a jedynie informując zainteresowaną, że nie może spełnić jej prośby, z uwagi na konieczność stosowania art. 73 § 1 K.p.a., który, według ZUS, zobowiązuje organ jedynie do umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. Organ wyjaśnił, że M. H. może zgłosić się do Inspektoratu ZUS w [...].

Załatwiając przedmiotowy wniosek w wyżej opisany sposób organ dopuścił się bezczynności, ponieważ, przyjmując, że brak jest podstawy do spełnienia żądania zainteresowanej w sposób przez nią określony, zaniechał wydania postanowienia na podstawie art. 74 § 2 K.p.a.

Należy jednak wskazać, że prawidłowe załatwienie wniosku M. H. wymaga przede wszystkim jednoznacznego ustalenia, czy wniosek powinien być rozpatrzony na podstawie art. 73 § 1 K.p.a., czy na podstawie art. 73 § 2 K.p.a. Wprawdzie we wniosku skarżącej z dnia 9 maja 2012 r. mowa jest wyłącznie o kserokopiach dokumentów (a nie uwierzytelnionych kserokopiach), co mogłoby wskazywać na żądanie oparte na przepisie art. 73 § 1 K.p.a. (czyli takie, jak ostatecznie potraktował je ZUS), to jednak równocześnie mowa jest o doręczeniu tych kserokopii. Żądanie doręczenia kserokopii mogłoby w realiach rozpatrywanej sprawy wskazywać na żądanie oparte na przepisie art. 73 § 2 K.p.a., mimo braku we wniosku wzmianki o ich uwierzytelnieniu (z tego przepisu wynika bowiem możliwość żądania doręczenia kopii dokumentów – choć jedynie uwierzytelnionych), tym bardziej, że w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa z dnia 9 października 2013 r. M. H. zarzuciła, że motywacja przez ZUS odmowy doręczenia żądanych kserokopii treścią art. 73 § 1 K.p.a. jest błędna, ponieważ "został zatajony w całości przepis art. 73 § 2 K.p.a.".

Organ w obecnym stanie rzeczy, przystępując po zwrocie przez Sąd akt sprawy do załatwienia wniosku skarżącej, powinien najpierw wezwać ją do jednoznacznego określenia żądania, wyjaśniając skarżącej treść art. 73 § 1 i 2 K.p.a.

Zgodnie z art. 149 § 1 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność organu, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Kierując się treścią powyższego przepisu oraz mając na względzie niedopuszczalność przesądzania sposobu załatwienia sprawy, w sytuacji kiedy konieczne jest jednoznaczne sformułowanie żądania przez M. H., Sąd sformułował obowiązek organu jako obowiązek załatwienia wniosku. Sąd zakreślił organowi trzydziestodniowy termin na załatwienie wniosku liczony od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku, uznając ten termin za potrzebny do uzyskania jednoznacznego wyjaśnienia treści wniosku przez skarżącą na żądanie organu oraz następnie do uwzględnienia żądania bądź wydania postanowienia odmawiającego dostępu do żądanych kopii dokumentów z akt sprawy, jeżeli sposób tego dostępu organ uzna za niemający usprawiedliwienia w przepisach prawa.

Stosownie do treści art. 149 § 1 zdanie drugie P.p.s.a., uwzględniając skargę na bezczynność sąd jednocześnie stwierdza, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ocena charakteru naruszenia prawa powinna być dokonywana w powiązaniu z okolicznościami danej sprawy, rozpatrywanej indywidualnie, wyznaczonej przez wiele elementów zmiennych. Każda bezczynność lub przewlekłość postępowania jest bowiem naruszeniem prawa. Nie można jednak przyjąć, że w każdej bezczynności lub przewlekłości występuje rażące naruszeniem prawa. W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd uznał, że brak jest podstawy do oceny bezczynności organu jako mającej charakter rażącego naruszenia prawa. Organ bowiem - jak okazało się szczególnie po sformułowaniu przez skarżącą wezwania do usunięcia naruszenia prawa - miał do czynienia z wnioskiem niejednoznacznym. Podstawą stwierdzenia bezczynności było przede wszystkim ustalenie, że organ zaniechał załatwienia sprawy we właściwej formie proceduralnej. Organ jednak przedstawił stronie swoje stanowiska w kwestii zasadności wniosku, tak jak ten wniosek odczytał na podstawie pierwotnego sformułowania z pisma skarżącej z dnia 9 maja 2012 r.

Nie przesądzając o prawidłowości stanowiska organu zaprezentowanego w pismach skierowanych do skarżącej, wskazać jedynie należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przeważający jest pogląd, że strona może sama sporządzać kserokopie dokumentów z akt sprawy, jednakże nie może żądać, aby takie kserokopie wykonywał i dostarczał sam organ administracji. Organ nie ma takiego obowiązku, albowiem sporządzanie notatek, czy odpisów z akt postępowania ustawodawca pozostawił stronie, niezależnie od rodzaju użytych do tego środków technicznych (por. np. wyroki NSA: z dnia 12 października 2010 r. w sprawie sygn. akt II OSK 104/10, SIP Lex nr 746399, z dnia 21 października 2011 r., sygn. akt II OSK 1462/10, SIP Lex nr 1070340, z dnia 24 lipca 2013 r. w sprawie II GSK 507/12, SIP Lex nr 1377937, z dnia 13 lutego 2014 r. w sprawie I OSK 1806/12, SIP Lex nr 1449865, wyrok WSA w Lublinie z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 790/10, SIP Lex nr 993460, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 stycznia 2013 r. w sprawie sygn. akt II SA/Wr 831/12, SIP Lex nr 1298644, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 122/12, SIP Lex nr 1350482). Biorąc pod uwagę postęp techniczny w zakresie kopiowania dokumentów przyjmuje się, że organ ma obowiązek umożliwić stronie sporządzanie odpisów dokumentów z akt sprawy w zależności od posiadanych możliwości technicznych i organizacyjnych.

Jedynie wyjątkowo dopuszcza się w orzecznictwie konieczność sporządzenia kserokopii pism z akt sprawy przez organ oraz przesłanie ich stronie na jej koszt (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 września 2013 r. w sprawie II SA/Gd 331/13, SIP Lex nr 1381155).

Stwierdzając, że bezczynność organu nie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, Sąd uznał za nieuzasadnione żądanie skarżącej wymierzenia organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. Okoliczności sprawy, w szczególności powodujące brak podstaw do stwierdzenia bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, równocześnie powodują, że brak jest potrzeby wymierzenia organowi grzywny.