Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1311/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA Tomasz Szmydt, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezes Rady Ministrów decyzją z [...] maja 2020 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm.); powoływanej dalej jako K.p.a., po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] grudnia 2019 r. nr [...] o odmowie przyznania M.T. renty specjalnej, na mocy art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53, z późn. zm.); zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS.

Organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. W związku z powyższym wniosek jest rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności uzasadniających potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie posiadającej wybitne, niepowtarzalne zasługi w jakiejś dziedzinie aktywności np. na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej czy politycznej lub osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej w wyniku nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Trudna sytuacja bytowa, choć brana pod uwagę, nie może stanowić jedynej przesłanki do przyznania tego świadczenia.

W toku postępowania Prezes Rady Ministrów ustalił, że M. T. zwróciła się z prośbą o przyznanie renty specjalnej, wskazując na brak renty z tytułu niezdolności do pracy i uczestnictwo w wypadku tramwajowym, który miał miejsce w [...] [...] marca 1989 r. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że tramwaj linii nr [...] jechał w dół z wysokiej góry zwanej [...] i całkowicie zepsute hamulce spowodowały, że wbił się tramwaj, w którym ona jechała do pracy, a który w chwili uderzenia stał na przystanku. Zgodnie z kartą tego wypadku u strony nastąpiło uszkodzenie kręgów szyi ([...]). Orzeczeniem Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z [...] lipca 1989 r. ustalono 40% stałego uszczerbku na zdrowiu i z tego tytułu organ rentowy wypłacił stronie jednorazowe odszkodowanie. Wnioskodawczyni podała, że posiadała prawo do renty przyznanej okresowo i początkowo była ona przedłużana na kolejne okresy do czasu, jak napisała "weryfikacji społeczeństwa polskiego". Podkreśliła, że od 2009 r. "toczy się najdłuższy w Europie proces o rentę". Podała, że o przekrętach sędziów bezskutecznie informowała, prosząc jednocześnie o pomoc Prokuratora Generalnego i Ministra Sprawiedliwości. Podniosła, że jest nękana i prowokowana "rękami Policji". Wskazała na brutalne zatrzymanie jej na ulicy w [...] [...] lipca 2019 r. przez policjantów. Została pobita i okradziona, a po "długotrwałych przesłuchaniach w Komendzie Powiatowej Policji w Prokuraturze Rejonowej w [...]" wypuszczono ją. Zaznaczyła, że obecnie leczy się na "uszkodzone stawy i ciągłe stany zapalne", zażywa "254 lekarstwa miesięcznie" i jest w trakcie radioterapii izotopowej na [...] oraz chemioterapii na [...].

Strona podała, że nie ma żadnych szczególnych zasług, natomiast potwierdziła ubieganie się o rentę specjalną z tytułu wypadku, który określiła jako katastrofę tramwajową.

Z nadesłanych dokumentów medycznych m.in. wynika, że M. T. choruje na [...], zapalenie [...],[...] wyrównaną farmakologicznie w przebiegu przewlekłego autoimmunologicznego zapalenia [...] typu [...], a także rozpoznano u niej naczyniak [...] i [...].

Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekazał, że M. T. od [...] grudnia 1997 r. do [...] grudnia 2009 r. pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy. Natomiast decyzją z [...] stycznia 2010 r. ZUS Oddział w [...] odmówił wypłaty renty na dalszy okres i wnioskodawczyni skorzystała z przysługującego jej środka odwoławczego. Akta sprawy nadal znajdują się w Sądzie Okręgowym - Sądzie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...]. W zakresie aktywności zawodowej wnioskodawczyni podano jedynie zatrudnienie w [...] od [...] stycznia 1999 r. do [...] sierpnia 2001 r. (w tym urlop wychowawczy od [...] marca 1999 r. do [...] lipca 2000 r.) oraz okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych od [...] stycznia 2010 r. do [...] stycznia 2011 r. Jednocześnie wyjaśniono, że są to dane ustalone na podstawie Kompleksowego Systemu Informatycznego, który działa od [...] stycznia 1999 r. Natomiast brak akt sprawy uniemożliwia podanie wcześniejszej aktywności zawodowej M. T.

Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] przekazał, że M. T. mieszka z mężem w domu ich córki. Małżonkowie mają dwoje dzieci, które wyjechały z kraju, utrzymują sporadyczny kontakt z rodzicami i nie wspierają ich finansowo. M. T. oświadczyła, że dzieci nie wyraziły zgody na udzielenie informacji na ich temat. Zgodnie z przekazaną decyzją Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji mąż wnioskodawczyni jest na policyjnej rencie inwalidzkiej, która po ostatniej waloryzacji wynosi 2.433,62 zł netto. Choruje on przewlekle w związku ze schorzeniami kręgosłupa (jest po operacji wraz z wszczepieniem stabilizatora) i leczy się na nadciśnienie. Jej mąż jest jedynym żywicielem rodziny. M. T. nie pracuje, a jej stan zdrowia nie pozwala na podjęcie zatrudnienia. Została wykreślona z ewidencji osób bezrobotnych z uwagi na częste pobyty na zwolnieniu lekarskim i niezdolność do pracy przez okres dłuższy niż 90 dni. Stałe miesięczne obciążenia finansowe rodziny określono na kwotę 1.820 zł (woda - 45 zł, energia elektryczna - 75 zł, lekarstwa - 300 zł, opał - średnio 300 zł, wydatki na leczenie i dojazdy - 500 zł, telefon - 50 zł/rata kredytu zaciągniętego na uzupełnienie potrzeb bytowych - 530 zł, podatek od nieruchomości 20 zł). M. T. oświadczyła, że choruje na [...], inne choroby stawów i [...]. Jest również pod stałą opieką lekarza pulmonologa ze względu na występujące guzki w płucach. Przebyła trzy operacje kręgosłupa wraz z wszczepieniem stabilizatorów.

W zakresie aktywności zawodowej wnioskodawczyni podała, że ukończyła Liceum Uzupełniające dla Dorosłych i pracowała w [...] jako sprzedawca oraz w [...] jako [...]. Po wypadku przebywała "na długotrwałym zwolnieniu lekarskim", a następnie przeszła na rentę i od tego momentu nie była aktywna zawodowo.

Ponadto wnioskodawczyni podała, że jej dzieci (29 i 25 lat) są samotne i jak napisała: "uciekły od nas po wykonanych nam egzekucjach, czyli po okradzeniu nas przez złodziei komorników na zlecenie różnych dziwnych podmiotów, mowa jest o sfałszowanych sprawach, dziwnych ukrywanych wyrokach sądowych i kradzieżach możliwych do wykonania dzięki sędziom". Wskazała, że mieszka sama w mężem w "domu letniskowym", który "oddali" córce. Do stałych, miesięcznych wydatków zaliczyła: ratę kredytu zaciągniętego, jak napisała: "na przeżycie po atakach komorników" - 530 zł, wydatki na paliwo - ok. 300 zł, koszt opału - ok. 300 zł, opłatę za energię elektryczną - ok. 80 zł, za gaz do butli - ok. 40 zł, za telefony - 50 zł, za wodę - ok. 40 zł, koszt lekarstw - ok. 200 zł, co stanowi łącznie ok. 1.540 zł.

Z nadesłanych przez wnioskodawczynię dokumentów m.in. wynika, że:

a) wyrokiem z [...] stycznia 2001 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...] zmienił odmowną decyzję ZUS z [...] lipca 1996 r. w przedmiocie prawa do renty i przyznał M. T. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od [...] grudnia 1997 r. do [...] stycznia 2000 r. oraz prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od [...] lutego 2000 r. do [...] stycznia 2003 r. Z uzasadnienia wyroku wynika, że w 1995 r. M. T. uległa kolejnemu wypadkowi komunikacyjnemu, w którym doznała urazu głowy,

b) upomnieniem z [...] grudnia 2010 r. C. T. został pouczony przez Przewodniczącą [...] Wydziału [...] Sądu Okręgowego w [...] o możliwości zastosowania sankcji karnych (do kwoty 10 tys. zł) za ubliżanie Sądowi w pismach bądź ustnych wypowiedziach,

c) postanowieniem z [...] października 2011 r. Sąd Okręgowy w [...] [...] Wydział [...] wymierzył C. T., reprezentującemu M. T. w postępowaniu o rentę z tytułu niezdolności do pracy, karę porządkową w postaci grzywny w wysokości 5.000 zł za ubliżanie w piśmie procesowym z [...] września 2011 r. sędziemu – Sądu Okręgowego w [...] i biegłej sądowej z zakresu psychiatrii oraz za naruszenie powagi Sądu,

d) wyrokiem z [...] maja 2015 r. Sąd Okręgowy w [...] [...] Wydział [...] oddalił odwołanie M. T. od decyzji ZUS z [...] stycznia 2010 r. odmawiającej przyznania renty, gdyż orzeczeniem Komisji Lekarskiej z [...] stycznia 2010 r. M. T. uznana została za zdolną do pracy,

e) wyrokiem z [...] lutego 2018 r. Sąd Apelacyjny w [...] - Wydział [...] [...] oddalił apelację M. T. od wyroku Sądu Okręgowego w [...] z [...] maja 2015 r.,

f) postanowieniem z [...] czerwca 2019 r. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] lutego 2018 r. do rozpoznania,

g) postanowieniem z [...] lipca 2019 r. Sąd Najwyższy odrzucił zażalenie na postanowienie Sądu Najwższego z [...] czerwca 2019 r.,

h) wyrokiem łącznym z [...] marca 2019 r. Sąd Okręgowy w [...] oddalił powództwo C. T. przeciwko K. G. i A. S. oraz Skarbowi Państwa - Sądowi Rejonowemu [...] i zasądził zapłatę tytułem kosztów zastępstwa procesowego, a także opłaty skarbowej od pełnomocnictwa procesowego na łączną kwotę 24.514 zł.

Zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje na istnienie szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania M. T. świadczenia specjalnego. Powołując się na ugruntowaną w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wykładnię przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS podał, że szczególnie uzasadniony przypadek wiązać się powinien nie tylko z ekstremalnie nawet trudną sytuacją bytową, lecz także ze szczególnymi właściwościami osoby ubiegającej się o przyznanie tego świadczenia, wskazującymi na wyjątkowość danego przypadku w aspekcie społecznym. Chodzić tu może o posiadanie przez wnioskodawcę pewnych cech wyróżniających, jak wybitne osiągnięcia na niwie zawodowej, artystycznej i sportowej czy społecznej, świadczące o zasługach danej osoby wobec społeczeństwa. Sytuacja bytowa spowodowana stanem zdrowia, czy też zdarzeniem losowym nie daje zatem podstaw do domagania się przyznania emerytury lub renty. Celem przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności.

M. T. na etapie wyjaśniania stanu faktycznego i gromadzenia materiału dowodowego powołała się na niekorzystne wyroki sądów w przedmiocie renty z tytułu niezdolności do pracy.

Organ stwierdził, że podnoszona przez wnioskodawczynię niezdolność do pracy i brak prawa do renty z tego tytułu pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku o rentę specjalną. Prezes Rady Ministrów nie może ingerować w problematykę, której rozpoznanie i zajęcie stanowiska w sprawie należy wyłącznie do właściwości sądów. Wyroki w tej sprawie są wiążące dla Prezesa Rady Ministrów i samo jej niezadowolenie z dokonanych rozstrzygnięć jest niewystarczające do przyznania renty specjalnej. Świadczenia specjalne nie stanowią bowiem formy odszkodowania, zadośćuczynienia, czy też rekompensaty za doznane krzywdy i cierpienia. O ich charakterze przesądza zamieszczenie regulujących je przepisów w ustawie o emeryturach i rentach z FUS, co jednoznacznie wskazuje, że nie mają one charakteru roszczeniowego.

W niniejszej sprawie kluczowym zatem nie jest ocena prawidłowości procesów sądowych i wydawanych orzeczeń sądowych. Prezes Rady Ministrów nie jest bowiem władny w postępowaniu administracyjnym dokonywać takich ocen, a następnie oceny takie traktować jako uzasadnienie w sprawie przyznania świadczenia specjalnego. W przedmiotowej sprawie istotną jest zatem ocena, czy złożony do akt sprawy materiał dowodowy daje podstawę do uznania, że podnoszone przez wnioskodawczynię osiągnięcia mają charakter wybitny i niepowtarzalny, czy też charakteru takiego nie posiadają. Organ wyjaśnił M. T. przesłanki przyznawania świadczeń specjalnych oraz poprosił ją o jasne i dokładne udokumentowanie okoliczności wskazujących na legitymowanie się wybitnymi i niepowtarzalnymi osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności. Natomiast w sytuacji powoływania się na szczególne zdarzenie losowe organ zwrócił się o wykazanie i udokumentowanie elementu wyjątkowości tego zdarzenia.

M. T. nie wskazała i nie udokumentowała żadnych zasług, które umożliwiłyby przyznanie jej świadczenia specjalnego.

Drugą przesłanką mogącą mieć wpływ na przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów świadczenia specjalnego jest wystąpienie szczególnego zdarzenia losowego, czyli takiego, które można uznać za nadzwyczajne, tzn. posiadające element wyjątkowości w skali kraju.

W ocenie Prezesa Rady Ministrów powołany w niniejszej sprawie wypadek komunikacyjny nie należy do takich zdarzeń. Zderzenie tramwajów z uwagi na awarię hamulców nie stanowi bowiem o wyjątkowości niepowtarzalności na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jest jedną z wielu awarii, do których dochodzi każdym z pojazdów kołowych. Awarie takie w przypadku tramwajów niejednokrotnie potrafią doprowadzić do ich wykolejenia się. Niemniej jednak nie są to przypadki odosobnione, opisany przez wnioskodawczynię wypadek również nie ma takiego charakteru. Podobnie statystycznie wysoka urazowość kręgosłupa szyjnego i głowy na skutek takich kolizji uniemożliwia zakwalifikowanie doznanego przez wnioskodawczynię uszkodzenia kręgów szyi podczas opisanego wypadku do urazów o charakterze nadzwyczajnym.

Organ uznał, że trudna sytuacja materialna i zdrowotna, bez wykazania przesłanek uzasadniających uznanie sytuacji wnioskodawczyni za szczególną, w rozumieniu powołanego przepisu, nie daje podstaw do przyznania jej renty specjalnej. Świadczenia specjalne nie mają bowiem charakteru socjalnego, a ich przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie, nawet w sytuacji, gdy potrzeby te byłyby w pełni uzasadnione.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. T. zakwestionowała powyższą decyzję uznając ją za krzywdzącą i wniosła o jej uchylenie.

Skarżąca wskazała na swoją trudną sytuacją zdrowotną (problemy ze stawami, kręgosłupem, wielokrotne operacje po wypadku) i materialną (brak środków finansowych na wykupienie leków). Podkreśliła, że przez 11 lat pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy, a następnie decyzją z [...] stycznia 2010 r. ZUS Oddział w [...] odmówił jej wypłaty renty. Od tego momentu do chwili obecnej bezskutecznie ubiega się o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy. Podkreśliła, że została wykreślona z ewidencji osób bezrobotnych z uwagi na częste pobyty na zwolnieniu lekarskim i niezdolność do pracy przez okres dłuższy niż 90 dni. Ponadto zaznaczyła, że nie pracuje, a jej stan zdrowia nie pozwala na podjęcie zatrudnienia.

W ocenie skarżącej uszkodzenia ciała, utrata zdrowia doznana w katastrofie tramwaju, cierpienie z tego powodu, zabicie jej ojca przez służby specjalne za wykrycie nieprawidłowości w gospodarowaniu mieniem WAM i w związku z tym wychowywaniem się w nędzy stanowią podstawę do przyznania renty specjalnej na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że w związku z intensyfikacją rozwoju epidemii i wprowadzeniem dodatkowych ograniczeń i zakazów związanych z objęciem m.st. obszarem czerwonym, przedmiotową sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w oparciu o zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II z 30 listopada 2020 r., które wydano na podstawie § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 1758, z późn. zm.), § 4 zarządzenia nr 21 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2020 r. w sprawie wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażeniem wirusem SARS-CoV-2 ustalonych w zarządzeniu nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. oraz § 1 pkt 2 i § 3 zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem m.st. obszarem czerwonym. Powyższe zarządzenie miało charakter wyłącznie informacyjny i nie podlegało zaskarżeniu do sądu administracyjnego.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, z późn. zm.), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt P 38/06 (Dz. U. Nr 193, poz. 1429) uznał, że przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że w przepisie tym chodzi o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne" zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Z uwagi na różnorodność, niepowtarzalność często nieporównywalność takich zasług i osiągnięć użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest w pełni uzasadnione.

Zatem decyzja wydana na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Zakres uznania jest zawsze wyznaczony prawem i celem, dla jakiego prawo to zostało stworzone. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 K.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, ale zakres ich kontroli zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543). Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Nie może być on jednak dowolny. Musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

Wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza kontrolą sądowoadministracyjną. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza granice określone w art. 1 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Świadczenie specjalne może być przyznane, gdy zaistnieje szczególnie uzasadniony przypadek. Ustawodawca nie wprowadził żadnych innych kryteriów jego przyznania. Przepis nie określa, jakiego rodzaju mają być to przypadki. Wobec tego za każdym razem powinny być one badane i oceniane w sposób indywidualny. Mogą to być np., jak wskazuje w zaskarżonej decyzji organ, m. in. wybitne zasługi w jakiejś dziedzinie albo szczególne zdarzenia losowe. Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, ale nie jest to jedyne kryterium przyznania tego świadczenia, gdyż wówczas zastąpiłoby ono pomoc społeczną. Renta specjalna nie ma charakteru roszczeniowego.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja w omówionym zakresie nie naruszała prawa. Decyzja uznaniowa może bowiem być uchylona przez Sąd w sytuacji stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów procesowych, bądź przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Tego rodzaju naruszenie będzie miało miejsce wówczas, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. W niniejszej sprawie Prezes Rady Ministrów prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, właściwie kwalifikując stan faktyczny sprawy w kontekście art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Dokonując wykładni pojęcia "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" należy mieć na względzie wybitne, wyjątkowe osiągnięcia i zasługi wnioskodawcy w jakiejś sferze działalności, np. społecznej, zawodowej, artystycznej, sportowej, czy też politycznej. Może tu chodzić o nadzwyczajne zdarzenia losowe. Celu ustanowienia emerytury lub renty, przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów należy szukać w sferze uhonorowania osób szczególnie zasłużonych, wybitnych itp., ewentualnie wyjątkowo skrzywdzonych przez los.

Kierując się wskazaną wykładnią Sąd podziela stanowisko organu, że w sytuacji skarżącej nie można mówić o szczególnie uzasadnionym przypadku, który mógłby przemawiać za przyznaniem świadczenia. Sąd, podobnie jak organ, musi kierować się jedynie obiektywnymi kryteriami oceny.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ zbadał wszystkie aspekty sprawy, zwłaszcza sytuację bytową i szczególne okoliczności wskazane przez skarżącą, uzasadniające w jej ocenie przyznanie świadczenia. W sprawie, Prezes Rady Ministrów wyjaśnił w sposób wyczerpujący powody podjęcia decyzji odmownej oraz wskazał na materiał dowodowy jako podstawę rozstrzygnięcia. Podał, że przesłanką przyznania świadczenia specjalnego jest wystąpienie szczególnego zdarzenia losowego, czyli takiego, które można uznać za nadzwyczajne, tzn. posiadające element wyjątkowości, wyjaśniając, iż świadczenia specjalne nie są świadczeniami zastępczymi, np. w przypadku odmowy przyznania przez ZUS lub Prezesa ZUS świadczeń lub gdy ich wysokość nie zaspokaja potrzeb świadczeniobiorców. Wskazał również, że obowiązujące przepisy nie uprawniają Prezesa Rady Ministrów do kontroli i oceny wyroków sądowych oraz do ingerencji w problematykę, której rozpoznanie i zajęcie stanowiska w sprawie należy wyłącznie do właściwości sądów lub innych organów, a świadczenia specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów, na podstawie art 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, podlegają innym regulacjom prawnym niż renty i emerytury z ubezpieczenia społecznego.

W ocenie Sądu powyższa decyzja została prawidłowo uzasadniona i organ nie podjął jej w sposób dowolny. Także przeprowadzone postępowanie administracyjne nie zawiera uchybień, które skutkowałyby uchyleniem decyzji. Jak już wyżej podano, w toku przeprowadzonego postępowania, ustalono wszystkie istotne okoliczności sprawy i prawidłowo przyjęto, że trudna sytuacja bytowa nie może być jedyną przesłanką przyznania świadczenia specjalnego. Dokonując wykładni "szczególnie uzasadnionego przypadku", orzecznictwo łączy znaczenie użytego określenia z wybitnymi zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej czy też politycznej, a nadto ze zdarzeniami losowymi, które w przedmiotowej sprawie nie występują.

Wbrew przekonaniu M. T. do szczególnych zdarzeń losowych nie można zakwalifikować trudnej sytuacji bytowej. Sąd pragnie pokreślić, że z pełnym zrozumieniem odnosi się do sytuacji materialnej skarżącej, zauważając, że celem wnioskowanego świadczenia specjalnego nie jest jedynie poprawa sytuacji życiowej, ale uhonorowanie osób szczególnie zasłużonych dla kraju. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i ma na celu polepszenie sytuacji osób, których szczególne zasługi dla społeczeństwa uzasadniają odstępstwo od ogólnie przyjętych zasad przyznawania świadczeń emerytalnych i rentowych. Podkreślić należy, że przedmiotowe świadczenie nie ma charakteru kompensacyjnego, którego zadaniem jest wyrównanie wyrządzonych, czy odczuwanych przez wnioskodawców krzywd i uszczerbków. Jak wynika z informacji przekazanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] skarżąca wraz mężem mieszka w domu ich córki. Jej mąż ma problemy z kręgosłupem i leczy się na nadciśnienie. Jest jedynym żywicielem rodziny, pobiera policyjną rentę inwalidzką w kwocie 2.433,62 zł. Skarżąca nie pracuje, a jej stan zdrowia nie pozwala na podjęcie zatrudnienia. Choruje na [...], inne choroby stawów i [...]. Jest pod stałą opieką lekarza pulmologa ze względu na występujące guzki w płucach. Stałe miesięczne wydatki rodziny to 1.820 zł.

Zgodzić się należy z organem, że uprawnienie Prezesa Rady Ministrów do przyznania świadczenia specjalnego zostało oparte na założeniu wyróżnienia świadczeniami rent lub emerytur ze względu na szczególne zasługi osób, którym świadczenie takie jest przyznawane oraz chęć szczególnego ich uhonorowania, z czym wiąże się fakt, że świadczenia te mogą być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być wybitne zasługi wnioskodawcy, które muszą być obiektywne oraz szczególne, a więc jednostkowe, wyjątkowe mające znaczenie dla całej Polski. Przywilej takiego wsparcia jest przyznawany autorytetom, których osiągnięcia i dorobek są uznawane i cenione w kraju i za granicą, a skarżący nie przedstawił i nie udokumentował takich zasług.

Zaznaczyć należy, że świadczenia specjalne nie mogą zastępować świadczeń o charakterze socjalnym, które są udzielane jedynie z tytułu trudnej sytuacji zdrowotnej lub materialnej. Samej poprawie egzystencji bytowej służą bowiem zupełnie inne świadczenia, przede wszystkim te, które finansowane są ze środków pomocy społecznej. Należy również przywołać ponownie ww. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, w którym stwierdzono wyraźnie, że świadczenie, o którym mowa w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie zostało przewidziane dla sytuacji, w których osoby starsze lub też całkowicie niezdolne do pracy, a zarazem niespełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej, nie są w stanie podjąć pracy (lub innej działalności zarobkowej) i pozostają w ciężkim położeniu materialnym. Dla wskazanych przypadków przewidziane są inne instytucje, w tym emerytura/renta wyjątkowa, o której stanowi art. 83 ustawy.

Reasumując, stwierdzić należy, że ustalone w sprawie okoliczności faktyczne, tj. niezdolność do pracy, brak prawa do renty oraz udział w wypadku komunikacyjnym w charakterze poszkodowanej, nie wyczerpują znamion szczególnie uzasadnionego przypadku. Zarówno zaskarżona decyzja Prezesa Rady Ministrów, jak i utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z [...] grudnia 2019 r. mieszczą się w ramach uznania administracyjnego, a granice tego uznania nie zostały przez organ przekroczone. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ zawarł, w zgodzie z art. 107 § 3 K.p.a., szczegółowe uzasadnienie faktyczne, odwołując się do dowodów, w oparciu o które dane fakty zostały ustalone. Zdaniem Sądu, ustalone okoliczności faktyczne zostały rozpatrzone w kontekście przesłanek mogących uzasadniać prawo do świadczenia specjalnego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a argumentacja organu nie budzi zastrzeżeń.

Sąd uznał również, że Prezes Rady Ministrów nie dopuścił się w toku postępowania administracyjnego naruszenia zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów praworządnego Państwa, o której mowa w art. 8 K.p.a., bowiem prowadząc postępowanie w kontekście przepisu art. 82 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, wszechstronnie wyjaśnił wszelkie istotne okoliczności dotyczące analizowanej sprawy, jak również wyjaśnił w sposób precyzyjny i jednoznaczny zarazem, dlaczego – w świetle wskazanego przepisu – nie zachodzą podstawy do przyznania skarżącej renty specjalnej.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), oddalił skargę jako nieuzasadnioną.