Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 525/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2015-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. a, art.l 152, art. 200 i art. 205 par 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 29 ust. 1 i ust. 1a
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.), , Protokolant specjalista– Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2015 roku sprawy ze skargi Rejonowego Banku Spółdzielczego w L. z siedzibą w L. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. nr [...] z dnia [...]; 2. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz Rejonowego Banku Spółdzielczego w L. z siedzibą w L. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, z późn. zm.), art. 80 ust. 1 i 2, art. 86 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U.WE.2009.L.316.65), art. 53 § 1, art. 55, art. 56 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. -Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2005r., nr 8, poz. 60 ze zm.), art. 3 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.Urz.UE.L.1995.312.1) oraz art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej, mającego zastosowanie do płatności w ramach kampanii 2010 roku i następne, po rozpatrzeniu odwołania Rejonowego Banku Spółdzielczego w L. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. z dnia [...] nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2011 rok, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

Zawiadomieniem z dnia 8 października 2014r. Kierownik Biura Powiatowego w W. poinformował Bank Spółdzielczy w L. o wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności bezpośrednich przyznanych M. K., które znajdują się na rachunku prowadzonym przez Bank.

Pismem z dnia 21 października 2014 roku Rejonowy Bank Spółdzielczy w L. wskazał, że nie posiada uprawnień do przekazania jakichkolwiek informacji dotyczących prowadzonych przez bank rachunków oraz, że nie dokona z rachunku bankowego zwrotu środków pieniężnych w postaci nienależne pobranych płatności bezpośrednich, ponieważ w świetle obowiązujących przepisów prawa nie ma takiego uprawnienia.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. ustalił Rejonowemu Bankowi Spółdzielczemu w L. kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w kwocie 2 238,30 zł nienależnie pobranych płatności.

Od powyższej decyzji Rejonowy Bank Spółdzielczy w L. złożył odwołanie, w którym zarzucając naruszenie;

art. 29 K.p.a. poprzez uznanie, że Rejonowy Bank Spółdzielczy w L. jest stroną postępowania administracyjnego w sprawie o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego;

- art. 107 § 1 K.p.a. poprzez skierowanie decyzji do Rejonowego Banku Spółdzielczego w L., tj. pomiotu nie będącego stroną postepowania administracyjnego o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy wskazał, że zasady i tryb dochodzenia nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności reguluje art. 29 ustawy o ARiMR. Zgodnie z art. 29 ustawy, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Przepis ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust.1 (art. 29 ust.1a ustawy). Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. l, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust.2 ustawy). O ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych organ, o którym mowa w ust. 2, może rozstrzygnąć również w decyzji w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 3 ustawy). Jeżeli kwota nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, która została ustalona w decyzji, o której mowa w ust. 3, nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego dla danego funduszu Unii Europejskiej zgodnie z odrębnymi przepisami,

kwota przyznanych płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1, jest wypłacana w wysokości pomniejszonej o ustaloną kwotę nienależnie lub nadmiernie pobraną; przepisu ust. 10 nie stosuje się (art. 29 ust. 4 ustawy). Przepisów ust. 1-3 nie stosuje się w przypadkach, o których mowa wart. 40 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051, z późn. zm.) oraz art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427, z późn. zm.)- art. 29 ust. 5 ustawy. W przypadku, o którym mowa w ust. 4, odwołanie od decyzji nie wstrzymuje jej wykonania. Do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012r. poz. 749, z późn. zm.), z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, wynosi 60 dni. Uprawnienia organu podatkowego określone w ustawie, o której mowa w ust. 7, przysługują organowi o którym mowa w ust. 2. (art. 29 ust. 6, 7 i 8 ustawy).

Odnosząc się do argumentów podniesionych w odwołaniu organ odwoławczy podkreślił, że z chwilą śmierci właściciela rachunku bankowego umowa rachunku bankowego wygasa. W niniejszej sprawie, po śmierci beneficjenta płatności – M. K. rachunek bankowy został zamknięty, a znajdujące się na rachunku bankowym środki pieniężne zostały przelane na nieoprocentowany depozyt. Bezspornym jest, że środki zostały przelane na rachunek bankowy M. K. w dniu 5 stycznia 2012r. i były nienależne, albowiem w dniu wydania decyzji strona postępowania już nie żyła. Decyzja natomiast przyznająca płatność nie weszła do obrotu prawnego.

Ustalone decyzją ostateczną kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR stają się niepodatkową należnością budżetową wynikającą ze stosunków publicznoprawnych, podlegającą egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z treści art. 29 ust. 1 cyt. ustawy wynika, że chodzi o dwa rodzaje należności: kwoty nienależnie pobranych środków publicznych, kwoty pobranych nadmiernie środków publicznych. Kwotą nadmiernie pobranych środków publicznych jest kwota nadwyżki dokonanej przez organ wypłaty nad wynikającą z ustawy (decyzji). Kwota nadmiernie pobranych środków publicznych jest kwotą wypłaconą w wysokości wyższej niż należna. Z kolei, kwota nienależnie pobranych środków publicznych, to kwota wypłacona przez organ w sytuacji, gdy nie było ustawowego obowiązku jej wpłacenia albo obowiązek ten istniał, ale wygasł. Istota omawianej instytucji polega na tym, że organ płaci wówczas, gdy nie musi tego robić (nie istnieje obowiązek wypłaty), albo płaci za dużo (kwota wypłaty przewyższa kwotę należną). W obu przypadkach świadczenie organu dokonane na rzecz osoby przewyższa to, czego wymaga od organu przepis prawa. Ta nadwyżka świadczenia ponadobowiązkowa jest niepodatkową należnością budżetową podlegającą zwrotowi. Adresatem decyzji wydanej w omawianym trybie może być każdy, kto pobrał środki publiczne w kwocie nienależnej lub nadmiernej wynikającej ze stosunków publicznoprawnych. Ustalenie osoby zobowiązanej następuje podczas wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego w tym przedmiocie. Oznacza to, że wszczęte postępowanie zakreślone ramami art. 29 ustawy o ARiMR stanowi nowe i samodzielne postępowanie do wydania decyzji administracyjnej o ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Chodzi wówczas także o osobę, która nie była rolnikiem, a faktycznie uzyskała środki pochodzące z wymienionych w ustawie funduszy. Błąd dotyczył wówczas zaistnienia zdarzenia a więc stanu faktycznego, który miał wpływ na nienależnie pobraną płatność. Krąg podmiotów, które mogą być adresatami decyzji o ustalenie nienależnie pobranych środków wyznacza sformułowanie "pobranych środków". Należy zatem rozumieć je jako rzeczywiste pobranie środków w różnych formach. Przedmiotowy przepis, nie ogranicza kręgu adresatów, którzy płatność tę otrzymali. Innymi słowy, istnienie przepisów sektorowych odnoszących się do rolników nie ogranicza Prezesa Agencji w ustaleniu tych kwot w stosunku do innych osób, które weszły w posiadanie środków pieniężnych.

Z akt niniejszej sprawy wynika, że M. K. złożyła w dniu 12 maja 2011r. wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Decyzją z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. przyznał wnioskodawczyni płatność w wysokości w wysokości 2438,49 zł. W dniu 14 lutego 2012r. do Biura Powiatowego ARiMR w W. wpłynął odpis skrócony aktu zgonu M. K., z którego wynika, że beneficjentka zmarła w dniu 7 sierpnia 2011r. Kwota natomiast wynikająca z decyzji o przyznaniu płatności została przekazana na rachunek bankowy prowadzony przez Rejonowy Bank Spółdzielczy z siedzibą w L. w dniu 5 stycznia 2012r.

Pismem z dnia 30 stycznia 2014r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. zwrócił się do Rejonowego Banku Spółdzielczego w L. o wskazanie osoby, która dokonała wypłaty środków zgromadzonych na koncie M. K. W odpowiedzi na powyższe pismo Bank Spółdzielczy w L. odmówił ujawnienia danych z uwagi na obowiązującą tajemnicę bankową. Z kolei Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. pismem z dnia 17 lipca 2014r. wskazał, że nie posiada informacji na temat nabycia spadku po zmarłej M. K.

W aktach sprawy znajdują się fotokopie akt postępowania przygotowawczego w sprawie [...] tj. notatka urzędowa z rozpytania L. K., notatka urzędowa Komisariatu Policji w O., wniosek prokuratora Prokuratury Rejonowej w W. oraz postanowienie Sądu Rejonowego [...] Wydział Karny z dnia 6 czerwca 2014 roku o utrzymaniu w mocy postanowienia o odmowie wszczęcia dochodzenia w sprawie przywłaszczenia w dniu 30 listopada 2011r. z konta bankowego należącego do zmarłej M. K. kwoty 3 002,34 zł przez nieznaną osobę na szkodę ARiMR.

Na podstawie przedstawionych powyżej dokumentów ustalono, że do czasu przeprowadzenia postępowania spadkowego środki pieniężne znajdujące się na rachunku bankowym zmarłej M. K. zostały przekazane na nieoprocentowany rachunek bankowy. Potencjalni natomiast spadkobiercy nie są zainteresowani przeprowadzeniem sprawy spadkowej.

Mając na uwadze przedstawione okoliczności organ odwoławczy podzielił argumentację organu I instancji wskazując, że podstawę ustalenia nienależnie pobranych płatności przez Rejonowy Bank Spółdzielczy w L. stanowi cyt. powyżej art. 29 ust.1a ustawy o ARiMR. W przypadku bowiem, gdy decyzja o przyznaniu płatności nie mogła być doręczona stronie z uwagi na jej śmierć, nie mogła też wywoływać skutków prawnych. W takiej sytuacji płatności przekazane na rachunek zmarłego powinny zostać zwrócone przez podmiot, który je pobrał, gdyż są płatnościami nienależnymi w rozumieniu art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009. Wydana decyzja na rzecz producenta, który w dacie jej doręczenia nie żył, nie mogła zostać skutecznie doręczona, przez co nie wywołała skutków prawnych. Nie wiąże ona ani jej adresata (jako nieżyjącego), ani organu, który ją wydał (nie została doręczona) i należy ją traktować jako nieistniejącą (niewydaną). Decyzja nie weszła do obrotu prawnego, a przekazane na jej podstawie na rachunek zmarłego środki należy uznać za płatności nienależnie pobrane, jako wypłacone bez podstawy prawnej.

Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, kierownik biura powiatowego Agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych jednolitej płatności obszarowej, wsparcia specjalnego, oddzielnej płatności do owoców miękkich, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej lub płatności do pomidorów, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w przypadku gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia nr 1913/2006. Przepis art. 3 rozporządzenia nr 1913/2006 odsyła do art. 45 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, który stanowi, że jeżeli bezpośrednia płatność przewidziana rozporządzeniem (WE) nr 1782/2003 zostaje dokonana na rzecz beneficjenta w walucie innej niż euro, Państwa Członkowskie dokonują przeliczenia na walutę krajową kwoty pomocy wyrażoną w euro na podstawie ostatniego kursu wymiany walut ustalonego przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana. Kurs wymiany walut ustalony na dzień 30 września 2011r. (Dz.Urz. UE.C.289.5) kurs wynosił 4,4050 zł. Równowartość kwoty 100 Euro wynosi zatem 440,50 zł. Kwota nienależnie pobranych płatności w zakresie jednolitej płatności obszarowej jest większa niż kwota, od ustalenia której może odstąpić organ tj. wynosi 2238,30 zł, zaś w zakresie uzupełniającej płatności obszarowej kwota nienależnie pobrana wynosiła 200,19 zł, stąd organ I instancji prawidłowo odstąpił od jej ustalenia jako kwota nienależnie pobranych płatności.

Zgodnie z art. 80 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zobowiązany jest do jej zwrotu. Przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności zostały określone w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009. Zgodnie z art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek: płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy, a błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. W przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Sumując środki wypłacone w dniu 5 stycznia 2012r., na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. nr [...] organ stwierdził, że nie wynikały z pomyłki ARiMR, bowiem w dniu wydawania ww. decyzji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. nie posiadał informacji, z których wynikałoby, że strona postępowania w dniu wydania decyzji nie żyje.

Na podstawie art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR do należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ustalonych niniejszą decyzją, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012r., poz. 749 z późn. zm.), zwanej dalej Ordynacją podatkową, z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym, że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej, wynosi 60 dni. Stosownie zatem do art. 47 § l Ordynacji podatkowej w zw. z art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji termin płatności kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności wynosi 60 dni od daty doręczenia decyzji ustalającej wysokość tej kwoty. Zgodnie z art. 51 § l Ordynacji podatkowej, zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności. Stosownie natomiast do art. 53 § l Ordynacji podatkowej, od zaległości podatkowych, z zastrzeżeniem art. 54 Ordynacji podatkowej, naliczane są odsetki za zwłokę. Natomiast art. 53 § 4 Ordynacji podatkowej stanowi, że odsetki za zwłokę naliczane są od dnia następującego po dniu upływu terminu płatności podatku. Zgodnie z art. 56 § 1 i 3 Ordynacji podatkowej stawka odsetek za zwłokę jest równa sumie 200 % podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego, ustalanej zgodnie z przepisami o Narodowym Banku Polskim, i 2 %, z tym że stawka ta nie może być niższa niż 8 %. Minister właściwy do spraw finansów publicznych ogłasza, w drodze obwieszczenia, stawkę odsetek za zwłokę w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Stawka odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych na dzień wydania niniejszej decyzji wynosi 8 % kwoty zaległości w stosunku rocznym - obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 10 października 2014 roku (M.P. z 2014 r., poz. 905) i może ulec zmianie.

W niniejszej sprawie nie nastąpiło również przedawnienie kwoty nienależnie pobranych płatności, gdyż nie upłynął okres wynoszący 4 lata (maksymalnie 8 lat uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia) od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika za którą należy uznać okres 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiła realizacja płatności na rzecz rolnika (uwzględniając ewentualne zawieszenie biegu przedawnienia na podstawie art. 68 § 5 Ordynacji podatkowej).

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi strona skarżąca wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. z dnia [...], zarzuciła naruszenie;

1. powołanych w treści decyzji przepisów prawa, poprzez ustalenie Rejonowemu Bankowi Spółdzielczemu w L. z siedzibą w L. kwoty nienależnie pobranych płatności uzyskanych na mocy decyzji z dnia [...] o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego w łącznej wysokości 2 238,30 zł i zobowiązanie Rejonowego Banku Spółdzielczego w L. do wpłaty tej kwoty na rzecz ARiMR,

2. art. 29 K.p.a. poprzez uznanie, że Rejonowy Bank Spółdzielczy w L może być stroną postępowania administracyjnego w sprawie o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego,

3. art. 107 § 1 K.p.a. poprzez skierowanie decyzji do Rejonowego Banku Spółdzielczego w L, tj. do podmiotu nie będącego stroną postępowania administracyjnego o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że zgodnie z treścią art. 725 Kodeksu cywilnego, przez umowę rachunku bankowego bank zobowiązuje się względem posiadacza rachunku, na czas oznaczony lub nie oznaczony, do przechowywania jego środków pieniężnych oraz przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. W związku z powyższym z chwilą dokonania wpłaty środków pieniężnych na rachunek bankowy, jego posiadacz traci własność środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym, ale nabywa roszczenie wobec Banku o zwrot takiej samej ich ilości. Oznacza to również, że z chwilą wpłaty na rachunek bankowy środków pieniężnych z jakiegokolwiek tytułu, posiadacz tego rachunku uzyskuje prawo do żądania od Banku zwrotu zgromadzonej na rachunku kwoty środków pieniężnych, zatem innymi słowy nabywa w stosunku do Banku wierzytelność o wypłatę zgromadzonych na rachunku środków pieniężnych. Może więc wystąpić do Banku z żądaniem wypłaty wszelkich środków pieniężnych, które wpłyną na rachunek bankowy, także tych, które stanowić będą nienależnie uzyskane świadczenie pieniężne. Wskazać jednak należy, że utrata przez posiadacza rachunku bankowego własności wpłaconych środków pieniężnych nie oznacza uprawnienia Banku do swobodnego umniejszania (bez dyspozycji posiadacza rachunku) stanu środków finansowych zgromadzonych na rachunku bankowym. Tylko i wyłącznie posiadacz rachunku bankowego swobodnie dysponuje środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku, a Bank jest zobowiązany do zwrotu zgromadzonych na rachunku bankowym środków pieniężnych na każde żądanie jego posiadacza.

W związku z powyższym w sytuacji, gdy rachunek bankowy zostanie uznany określoną kwotą środków pieniężnych, Bank nie posiada uprawnienia do zwrotu środków pieniężnych zaksięgowanych na rachunku bankowym klienta Banku. W przypadku śmierci posiadacza rachunku bankowego w jego prawa i obowiązki, zgodnie z treścią art. 922 Kodeksu cywilnego wstępują spadkobiercy. Przepisy prawa nie regulują wprost kwestii wpływu śmierci osoby fizycznej na zawartą umowę rachunku bankowego. Przyjmuje się jednak w doktrynie prawa, że co do zasady większość umów mających charakter majątkowy, nie wygasa z chwilą śmierci spadkodawcy, a w treść praw i obowiązków z nich wynikających pozostaje w niezmienionym zakresie po śmierci jednej ze stron, przechodząc na spadkobierców zmarłego. Zgodnie ze stanowiskiem organu sprawującego nadzór nad działalnością banków (KNF), śmierć posiadacza rachunku bankowego nie powinna mieć niekorzystnego wpływu na prowadzenie rachunku bankowego oraz uprawnienia spadkobierców posiadacza rachunku bankowego.

W przedmiotowej sprawie, w związku z powzięciem informacji o śmierci M. K., Rejonowy Bank Spółdzielczy w L. z siedzibą w L., przeniósł środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym o charakterze oszczędnościowo - rozliczeniowym, prowadzonym przez Bank dla M. K., na nieoprocentowany rachunek - środki pieniężne zgromadzone dotąd na rachunku bankowym M. K., stały się nieoprocentowanym depozytem, a dotychczasowy rachunek bankowy został zamknięty. W związku z powyższym wskazać należy, że pomimo, iż w przedmiotowej sprawie doszło do wygaśnięcia umowy rachunku bankowego wskutek śmierci osoby fizycznej będącej jego posiadaczem, na które powołuje się organ, który wydał zaskarżoną decyzję administracyjną, Rejonowy Bank Spółdzielczy w L. z siedzibą w L. może dokonać wypłaty środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym prowadzonym dla osoby fizycznej, która zmarła, jedynie jej spadkobiercom, którzy przedstawią postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub poświadczenie dziedziczenia, czyli innymi słowy po przedstawieniu jednego z dokumentów potwierdzających uprawnienia osób trzecich do podjęcia środków po zmarłym posiadaczu rachunku. Wypłata na rzecz każdego ze spadkobierców następować będzie w proporcji właściwej do nabytego udziału spadkowego. Tym samym nawet w przypadku przyjęcia wygaśnięcia umowy rachunku bankowego wskutek śmierci osoby fizycznej będącej jej posiadaczem, Rejonowy Bank Spółdzielczy w L. z siedzibą w L. zobowiązany jest do odmowy wykonania żądania zwrotu środków pieniężnych stanowiących w chwili obecnej nieoprocentowany depozyt, a zgromadzonych dotąd na rachunku bankowym osoby fizycznej, -która zmarła, skierowanego przez jakąkolwiek inną osobę trzecią w tym przez organ administracji publicznej w sytuacji, gdy stanowią one nienależnie uzyskane świadczenie pieniężne. Osoba trzecia, która dochodzi żądania zwrotu środków pieniężnych stanowiących nienależnie uzyskane świadczenie pieniężne, nawet w razie wygaśnięcia umowy rachunku bankowego, może kierować przedmiotowe żądanie wyłącznie w stosunku do takiego podmiotu, któremu przysługuje prawo do pobrania środków pieniężnych z banku bądź, który takie środki pieniężne pobrał.

Nie budzi zatem wątpliwości, że żądanie zwrotu środków pieniężnych stanowiących nienależnie uzyskane świadczenie pieniężne może zostać skierowane wyłącznie w stosunku do spadkobierców, jako podmiotów wyłącznie uprawnionych do środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym. Rejonowy Bank Spółdzielczy w L. z siedzibą w L., jako Bank prowadzący rachunek bankowy, nawet po wygaśnięciu umowy rachunku bankowego nie posiada uprawnienia do zwrotu środków pieniężnych. Nie są to bowiem ani środki pieniężne Rejonowego Banku Spółdzielczego w L. z siedzibą w L., ani środki pieniężne, którymi Rejonowy Bank Spółdzielczy w L. z siedzibą w L. może zadysponować w ten sposób, że uczyni zadość żądaniu osoby trzeciej innej niż spadkobierca.

Z przedstawionych powyżej względów, zaskarżona decyzja, zdaniem strony skarżącej rażąco narusza art. 725 Kodeksu cywilnego oraz art. 29 ust.1a w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.), sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie dokonana przez Sąd kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy.

W sprawie niesporne jest, że decyzja o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, której adresatem była M. K., została wydana już po jej śmierci. Pozytywna decyzja w tym przedmiocie podjęta została przez organ w dniu 25 listopada 2011r., natomiast wnioskodawczyni zmarła w dniu 7 sierpnia 2011r. Płatność przyznana na podstawie tej decyzji przekazana została na rachunek wskazany przez beneficjenta w Banku Spółdzielczym w L.

, była to kwota 2438,49 zł.

W związku z powyższym orzekające w sprawie organy uznały, iż decyzja wydana po śmierci strony nie wywołuje skutków prawnych w niej określonych, albowiem nie weszła ona do obrotu prawnego. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest obowiązek zwrotu tych świadczeń przez podmiot, który te świadczenia pobrał. W niniejszej sprawie organy administracyjne stanęły na stanowisku, że zobowiązanym do zwrotu płatności w niniejszej sprawie jest Bank Spółdzielczy w L.. Jako podstawę zwrotu wskazano m.in. art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, który nakazuje dochodzenie nienależnie pobranych płatności również od podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej.

W tym miejscu godzi się przypomnieć, że stosunkowo niedawno, w dotychczasowym orzecznictwie sporna była kwestia, czy komentowany przepis art. 29 ustawy stanowi wyłącznie przepis kompetencyjny czy też kompetencyjno – materialny. W przypadku pierwszego poglądu przyjmowano, że na jego postawie nie jest dopuszczalne wydanie decyzji określającej nienależne świadczenie względem osób trzecich, niebędących stroną w postępowaniu o przyznanie dopłaty, a jedyną dopuszczalną drogą dochodzenia tych roszczeń jest droga cywilnoprawna w drodze powództwa z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (wyroki NSA - z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt II GSK 961/11, z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2039/11). Z kolei według drugiego poglądu przyjmowano, że o ile ust. 1 tego przepisu ma charakter wyłącznie kompetencyjny o tyle ustęp 2 tego artykułu (aktualnie jest to ustęp 7) - odsyłający do przepisów działu III Ordynacji podatkowej - ma charakter materialny i stanowi samodzielną podstawę do ustalenia nienależnie pobranego świadczenia także względem osób, które nie były stroną w postępowaniu o przyznanie dopłat (wyroki NSA - z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2211/11, z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2315/11, z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 95/12, z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt II GSK 973/12, z dnia 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1415/2012, z dnia 3 września 2013 r., sygn. akt II GSK 635/12). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela drugi z poglądów, lecz abstrahując od tej rozbieżności w orzecznictwie trzeba zauważyć, że obecnie zagadnienie to nie jest już sporne albowiem doszło do nowego uregulowania stanu prawnego w tej materii – celem usunięcia niejednolitości w orzecznictwie sądów administracyjnych. Ustawą z dnia 24 stycznia 2014 r. (Dz.U. z 2014 r., poz. 341) o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wprowadzono między innymi art. 29 ust. 1a, zgodnie z którym przepis art. 29 ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1. W uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (druk sejmowy nr 2000) stwierdzono, że: "Proponowane dodanie w art. 29 ustawy ust. 1a ma na celu uregulowanie kwestii zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności pochodzących ze środków funduszy unijnych oraz krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej na rachunek osoby, która nie była stroną postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, w tym również pobrania środków z rachunku zmarłego rolnika przez jego spadkobierców, w przypadku, gdy decyzja o przyznaniu płatności nie mogła być doręczona stronie z uwagi na jej śmierć, a tym samym nie wywołuje ona skutków prawnych. W takiej sytuacji płatności przekazane na rachunek zmarłego powinny zostać zwrócone przez podmiot, który je pobrał". Przepis art. 2 ustawy nowelizującej omawiany przepis – "Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia", oznacza, że cytowany ust. 1a obowiązuje od 2 kwietnia 2014 r. (publikacja nastąpiła w Dzienniku Ustaw z dnia 18 marca 2014 r.). Ustawa nie zawiera przepisów o charakterze intertemporalnym, czyli ma zastosowanie począwszy od 2 kwietnia 2014r.

W świetle zatem obowiązującej na dzień podjęcia zaskarżonej decyzji treści przepisów organy uznały, że adresatem decyzji o zwrocie oraz podmiotem zobowiązanym do zwrotu nienależnie pobranych kwot jest Bank Spółdzielczy w L.

Zdaniem Sądu powyższy pogląd przyjęty w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nie ma oparcia w prawie. Powoływane przez organy przepisy art. 29 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. nr 98 z 2008 r. poz. 634) oraz art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach wsparcia bezpośredniego ustanowionego dla sektora wina (Dz.Urz. L 316 z 2.12.2009r., s. 65) nie mogą być podstawą odpowiedzialności skarżącego Banku w niniejszej sprawie.

Zastosowany jako podstawa prawna zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przewiduje, że decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych jest wydawana "również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne". Należy jednak podkreślić, że przepis ten wprowadza kompetencję do orzekania o nienależnie lub nadmiernie pobranych świadczeniach jedynie w stosunku do podmiotów, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne. Na podstawie tego przepisu może zatem być wydana decyzja jedynie wobec takich podmiotów, które te środki pobrały ,takich którym te środki wypłacono, stały się zatem w sposób nieuprawniony beneficjentami płatności, a więc środki te stanowiły dla nich przysporzenie majątkowe.

Tymczasem w rozpatrywanej sprawie Bank Spółdzielczy w L. nie może być uznany za podmiot, który pobrał przedmiotowe płatności, których beneficjentem – zgodnie z decyzją organu – miała być M. K. Płatności te zostały przez organ przekazane na rachunek bankowy M. K. w Banku Spółdzielczym w L. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że był to rachunek bankowy M. K. w Banku Spółdzielczym w L., a nie rachunek Banku Spółdzielczego w L. Bank Spółdzielczy w L. nie stał się zatem beneficjentem tych środków, nie stanowiły one dla niego przysporzenia majątkowego. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że w związku z powzięciem informacji o śmierci M. K., Bank Spółdzielczy w L., przeniósł środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym o charakterze oszczędnościowo - rozliczeniowym, prowadzonym przez Bank dla M. K., na nieoprocentowany rachunek - środki pieniężne zgromadzone dotąd na rachunku bankowym M. K., stały się nieoprocentowanym depozytem, a dotychczasowy rachunek bankowy został zamknięty.

Trafnie wskazuje Bank w złożonej do Sądu skardze, że nie jest właścicielem środków zgromadzonych na rachunku bankowym M. K. i nie może nimi swobodnie dysponować. Zasady dostępu do tych środków wynikają z ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Prawo bankowe (j.t. Dz. U. z 2012r., poz. 1376), w szczególności zaś, w razie śmierci posiadacza rachunku, z art. 55 i art. 56 tej ustawy. Art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie mógł zatem stanowić podstawy prawnej dla skierowania do skarżącego Banku Spółdzielczego w L. decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych środków publicznych, albowiem Bank Spółdzielczy w L. nie jest podmiotem, który pobrał te środki. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały zatem wydane z naruszeniem prawa materialnego tj. art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, które miało wpływ na wynik sprawy.

Niezależnie od powyższego stwierdzić trzeba, iż brak jest także innych przepisów prawa, które mogłyby być podstawą żądania zwrotu od skarżącego Banku w postępowaniu administracyjnym całości bądź części kwoty przelanej na konto M. K.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy są przytaczane na rozprawie przez pełnomocnika organu poglądy orzecznictwa zaprezentowane w wyroku NSA z dnia 14 maja 2015r. w sprawie II GSK 857/14 i wyroku WSA w Kielcach z dnia 4 grudnia 2014r. w sprawie II SA/Ke 873/14. Nie mogły one zostać uwzględnione, albowiem cytowane orzeczenia dotyczyły zupełnie innych stanów faktycznych, a mianowicie takich przypadków, w których decyzje ustalające kwoty nienależnie pobranych świadczeń były kierowane do osób, które pobrały te środki publiczne, a Bank Spółdzielczy w L. tych środków nie pobrał.

Powyższe okoliczności uzasadniają pogląd, iż niezgodne z prawem było ustalenie zaskarżoną decyzją Bankowi Spółdzielczemu w L. kwoty nienależnie pobranych środków publicznych – płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przyznanych M. K. Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy. Z tych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, orzekając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. - jak w pkt I wyroku.

Orzeczenie o braku możliwości wykonania zaskarżonej decyzji zapadło na podstawie art. 152 p.p.s.a. – jak w pkt III wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.

d.j.