Postanowienie WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 691/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2018-12-03 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: utrzymano w mocy postanowienie lub zarządzenie art. 260 § 1 ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 260 par. 1 i par. 2, art. 246 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 listopada 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie L.P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej prezesa zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy

w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód wynosi ok. 1.670 zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz przedmiotów wartościowych. Posiada wierzytelność z tytułu wynagrodzenia za pracę. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał: czynsz najmu 600 zł miesięcznie; ubezpieczenie grupowe 65 zł miesięcznie; telefon 70 zł miesięcznie; lekarstwa 100 miesięcznie; wyżywienie i ubiór 700 zł miesięcznie.

Do wniosku dołączono: umowę rozdzielności majątkowej; umowę najmu lokalu; zarządzenie Sądu Rejonowego w T.; postanowienie Sądu Okręgowego w T.; postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego w wobec spółki M.; kserokopię zeznania podatkowego za 2017r.; zaświadczenie o kwocie zadłużenia M. [...]Sp. z o.o.; postanowienie NSA; upomnienie; zaświadczenie M. [...] Sp. z o.o., z którego wynika, że średnie wynagrodzenie miesięczne wypłacone skarżącemu w formie tygodniówek za okres maj-lipiec 2018r. wyniosło 1.677 zł.

W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: wyciąg z rachunku bankowego; zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę oraz zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego.

Ponadto skarżący oświadczył, że: nie otrzymuje i nie otrzymywał świadczeń

z pomocy społecznej; nie posiada oszczędności; utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z umowy o pracę; nie posiada samochodu; nie prowadzi działalności gospodarczej; nie posiada udziałów w spółkach prawa handlowego; nie pobiera wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji członka zarządu, likwidatora i członka Rady Nadzorczej.

Postanowieniem z dnia 5 listopada 2018r. Referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Pismem z dnia 20 listopada 2018r. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wniósł o zmianę przedmiotowego postanowienia poprzez przyznanie mu prawa pomocy oraz o przeprowadzenie dowodu z wezwania Sądu Rejonowego w T. z [...]r. do złożenia dokumentów dotyczących wniosku o ogłoszenie upadłości spółki M. na okoliczność ich treści. Postanowieniu zarzucił naruszenie:

art. 255 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.) poprzez odmowę przyznania prawa pomocy Skarżącemu z uwagi na niewykazanie braku możliwości poniesienia kosztów postępowania wynikające z nieprzedłożenia informacji na temat żony Skarżącego, podczas gdy jest to okoliczność niezależna od Skarżącego i nie może ona wpływać na jego uprawnienia,

art. 246 § 1 p.p.s.a. poprzez odmowę przyznania prawa pomocy Skarżącemu

z uwagi na rzekomą wysokość wypłaconego Skarżącemu w okresie od lipca 2016r. do czerwca 2018r. wynagrodzenia, podczas gdy Skarżący aktualnie otrzymuje wyłącznie kwotę wynagrodzenia wolną od zajęcia, a przez to Skarżący wykazał, że nie jest

w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny,

art. 246 § 1 p.p.s.a. poprzez odmowę przyznania prawa pomocy Skarżącemu

z uwagi na brak konieczności korzystania z pomocy prawnej na obecnym etapie, podczas gdy Sąd zapomina, że przecież chodzi o złożenie skargi od 2 decyzji organów II instancji, w których orzeczono o pociągnięciu skarżącego do solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki M. na kwotę przekraczającą

2 min zł! Jak nie właśnie teraz to kiedy miałaby według sądu nastąpić ta właściwa chwila na skorzystanie z pomocy prawnej? Ponadto sąd nie ma prawa decydować kiedy strona może korzystać z pomocy prawnej a kiedy nie, a zwłaszcz w sprawie dotyczącej tak fundamentalnej kwestii jak przesądzenie odpowiedzialności i to w stosunku do tak poważnej kwoty,

nieprawidłowe doręczenie postanowienia wydanego w sprawie I SA/Bd 690/18, które zostało nadane na nieaktualny adres pełnomocnika.

Do sprzeciwu Skarżący załączył zarządzenie Sądu Rejonowego w T. skierowane do Spółki M..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r., poz. 1302 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji,

tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy

o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej

w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji.

W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane

w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko

od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się

w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05).

Innymi słowy, udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku

w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału

w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por.: postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09).

Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 28 sierpnia 2014r.; II FZ 1109/14, z dnia 5 września 2014r., II OZ 874/14). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania.

Podkreślenia wymaga, że Skarżący nie przedłożył części dowodów, o które był wzywany przez Referendarza sądowego. Nie dołączył ich także do złożonego sprzeciwu (nie przedłożył dokumentów dotyczących swojej żony – odpisów zeznań podatkowych, wyciągów i wykazów z posiadanych przez nią rachunków bankowych).

W konsekwencji należało uznać, że Skarżący nie przedłożył wystarczających informacji, by rzetelnie ocenić jego faktyczną sytuację materialną, a co za tym idzie nie wykazał,

że całkowite poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego.

Na podstawie przedłożonego przez Skarżącego oświadczenia nie można ustalić, jakie są rzeczywiste źródła finansowania ponoszonych przez stronę wydatków. Wnioskodawca podając skąpe informacje o swojej sytuacji musi liczyć się z tym,

że będą one uznane za niewystarczające. Podobnie w sprzeciwie – strona nie wyjaśniła swojego stanowiska ani nie podała brakujących informacji, wyrażając wyłącznie swoje zdanie o braku potrzeby ich przedstawiania.

Ponownie wskazać jednak trzeba na orzecznictwo, zgodnie z którym stosownie do treści art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego

z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania

i zarządzania swoimi majątkami. Skarżący błędnie przyjmuje natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jego żonę z pomocy finansowej, a ponadto uniemożliwia uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony. Zaprezentowany w tym względzie pogląd znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA: z dnia 28 grudnia 2012r., sygn. akt II FZ 1020/12; z dnia

28 września 2011r., sygn. akt I FZ 196/11; z dnia 17 lutego 2010r., sygn. akt II FZ 21/10; publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej "CBOSA"). Pozostawanie w ustroju rozdzielności majątkowej nie jest przy tym tożsame z prowadzeniem odrębnych gospodarstw domowych przez małżonków, czy brakiem wspomagania finansowo drugiego małżonka. Skarżący nie może zatem uchylać się od przedstawienia informacji na ten temat.

Jednocześnie należy zauważyć, że okoliczność braku możliwości przedłożenia dokumentów przedstawiających sytuację majątkową żony Skarżącego nie była główną przyczyną nieprzyznania prawa pomocy. Jak wskazał referendarz w zaskarżonym postanowieniu, ze znajdujących się w aktach sprawy I SA/Bd 300/18 zaświadczeń wynika, że Skarżący w okresie od lipca 2016r. do czerwca 2018r. otrzymał łączne wynagrodzenie od spółki M. w kwocie [...] zł oraz od spółki C.-I. – S. O.sp. z o.o. wynagrodzenie w kwocie [...] zł. Zgodzić się należy z wnioskiem Referendarza, że wnioskodawca miał możliwość zgromadzenia odpowiednich środków finansowych na poczet przyszłych kosztów postępowania sądowego i powinien się z tym liczyć, nie przesądzając ich rezultatu. Tym bardziej powinien mieć to na uwadze, gdy uruchamia wiele postępowań sądowych. Duża ilość postępowań nie stanowi jeszcze o automatycznym obowiązku udzielenia prawa pomocy. Zauważyć też należy, że Skarżący w dniu 11 grudnia 2017r. wydatkował kwotę 357,75 zł tytułem opłat eksploatacyjnych za lokal położony w T. przy ul. B.[...] oraz w dniu 19 stycznia 2018r. wydatkował kwotę 207 zł tytułem ubezpieczenia budynku i ruchomości położonej w T. ul. B. [...](d: k. 46 i 44 akt sądowych w sprawie I SA/Bd 1038/17), a do żadnego z tych lokali nie posiadał tytułów prawnych, na co zwrócono już uwagę w postanowieniu z dnia 22 maja 2018r. (k. 153-156 akt sądowych w sprawie I SA/Bd 1038/17). Skarżący podnosi okoliczność samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego oraz szczególnie trudnej sytuacji materialnej, a jednocześnie – pomimo wnoszenia wielu skarg do tut. Sądu – ponosił wydatki na lokale nienależące do niego i to w okresie po wniesieniu niektórych skarg w sprawach zawisłych przed tut. Sądem. Oczywiście prawem Skarżącego jest wybór kierunku wydatków, pomimo składania skarg, lecz powstają wówczas uzasadnione wątpliwości, dlaczego Skarżący inicjując postępowanie sądowe i licząc się z wydatkami z tym związanymi (zarówno przez sądem I instancji, jak

i kasacyjnym) doprowadza do sytuacji, w której finansuje wydatki związane

z mieszkaniami niebędącymi jego własnością, nie mając do nich prawa, wyzbywając się środków finansowych i tym samym licząc na ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów postępowań sądowych.

W świetle przedstawionych wyżej okoliczności stwierdzić zatem należy,

że złożony przez Skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy zawiera istotne braki, które uniemożliwiają dokonanie rzetelnej oceny stanu majątkowego i finansowego wnioskodawcy, a tym samym czynią niemożliwym obiektywne stwierdzenie,

że wnioskodawca rzeczywiście spełnia przesłanki przyznania jemu prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że fakt uchylenia się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności,

a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r., sygn. akt II FZ 414/05, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na niepełnym podawaniu informacji (komu sfinansował koszty utrzymania mieszkania)

i nie przedkładaniu dokumentów, które mogły mieć istotny wpływ na przyznanie skarżącemu wnioskowanej pomocy (wskazanie majątku i dochodów żony), w wyniku wyżej wskazanych uchybień, skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić należy, że to sam wnioskodawca, swoją postawą, uniemożliwił Sądowi dokonanie pełnej oceny Jego sytuacji finansowej i majątkowej.

Zdaniem Sądu strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd

po dokonaniu analizy sytuacji finansowej przedstawionej przez Skarżącego uznał,

że informacje te nie pozwoliły na to, by ocenić jego rzeczywistą sytuację materialną,

a co za tym idzie – nie wykazał on, iż całkowite poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować u niego ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego.

Sąd zauważa, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji majątkowej i finansowej Skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie Skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy.

Jeszcze raz należy podkreślić, że warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Skoro Skarżący nie przedłożył stosownych dokumentów, o które był wzywany i w sposób nierzetelny przedstawił swoją sytuację materialną, to nie było podstaw do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i przyznania mu pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Jednocześnie Sąd zauważa, że nie jest związany zarządzeniem o umorzeniu grzywny przez Sąd Rejonowy w T.. Nadto zarządzenie to zostało wydane dla Skarżącego, jednak na innej podstawie prawnej (ustawa o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych) i nie dotyczy w ogóle instytucji zwolnienia od kosztów sądowych. Okoliczność natomiast zwolnienia od kosztów spółki M. [...] sp. z o.o. nie determinuje zwolnienia od kosztów Skarżącego, bowiem są to dwa odrębne podmioty i samodzielnie występują w postępowaniach sądowych. Zwolnienie jednego nie uprawnia do żądania zwolnienia drugiego i odwrotnie.

W przedmiocie wysokości zobowiązania podatkowego i związanej z nim odpowiedzialności Skarżącego jako osoby trzeciej podnieść należy, że w niniejszej sprawie wpis jest stały i wynosi 500 zł, a nie stosunkowy liczony od wartości przedmiotu sprawy. Ponadto Sąd zauważa, że podnoszona okoliczność, iż prawdopodobne jest,

że w przyszłości może wystąpić sytuacja, w której Spółka M. nie wypłaci w ogóle wynagrodzenia Skarżącemu, dotyczy zdarzenia przyszłego. Podobnie jak kwestia ewentualnej upadłości M., wobec złożonego wniosku o ogłoszenie upadłości.

Reasumując, Sąd w sytuacji finansowej i majątkowej Skarżącego nie dopatrzył się przesłanek, które uzasadniałyby stwierdzenie, że wyłożenie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Sąd stwierdza, że Referendarz prawidłowo uznał, że nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Powyższej oceny Skarżący skutecznie nie podważył w sprzeciwie. To, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Referendarza nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Podnieść też należy, że Skarżący pomimo powoływania się na trudną sytuację majątkową ostatecznie uiszcza wpisy sądowe od wielu spraw, nie wskazując źródła, z którego pokrywa dotychczas koszty sądowe (sygn. akt I SA/Bd 643/17,

I SA/Bd 1038/17, I SA/Bd 300/18).

Rację ma Strona, że doręczenie postanowienia w sprawie I SA/Bd 690/18 nastąpiło na nieaktualny adres, jednakże uchybienie to nie ma wpływu na wynik sprawy wobec odebrania przesyłki i skorzystania z prawa do złożenia sprzeciwu w terminie.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak

w sentencji.