Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 162/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art 101 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) sędzia NSA Barbara Adamiak sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta Bierunia o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta Bierunia a Wójtem Gminy Nowa Ruda w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy z wniosku A. C. o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego postanawia: wskazać Wójta Gminy Nowa Ruda jako organ właściwy w sprawie. 2


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 18 czerwca 2020 r. Burmistrz Miasta Bierunia, reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Wójtem Gminy Nowa Ruda w sprawie wniosku A. C. o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na żywność, zakup środków czystości, pokrycie kosztów opłat mieszkaniowych na łączną kwotę 527 zł oraz zakup obuwia wiosenno-jesiennego. Burmistrz wniósł o wskazanie Wójta Gminy Nowa Ruda jako organu właściwego w sprawie.

W uzasadnieniu wskazał, że 15 maja 2020 r. A. C. złożył ww. wniosek o przyznanie pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego. Organ ustalił, że wnioskodawca jest kawalerem, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, odrębne od wspólnie z nim zamieszkałej matki w lokalu mieszkalnym przy ul. G. w L.. Mieszkanie jest własnością jego siostry – P. F., mieszkającej w B.. Wnioskodawca mieszka w ww. lokalu od marca 2020 r. Z uwagi na epidemię COVID-19 zmuszony był opuścić dotychczasowe miejsce zamieszkania w Niemczech. W najbliższym możliwym terminie zamierza tam wrócić. W zajmowanym lokalu opłaca połowę rachunków za zużycie mediów, wywóz śmieci, czynszu i Internet. Jego ostatnim miejscem zameldowania jest B., ul. G., gdzie w przeszłości mieszkał z ojcem, który zmarł. Wymeldował się stamtąd 13 września 2012 r. Obecnie mieszkają tam osoby obce i wnioskodawca nie ma do tego lokalu żadnych praw. Wnioskodawca nie wiąże przyszłości z Miastem B. Od kwietnia 2020 r. zarejestrowany jest w Urzędzie Pracy w Nowej Rudzie, gdzie oczekuje na przyznanie zasiłku dla bezrobotnych w ramach koordynacji.

Burmistrz Miasta Bierunia wskazał, że jak wynika z akt sprawy, A. C. w chwili obecnej przebywa na terenie Gminy Nowa Ruda i tam są ześrodkowane jego interesy życiowe. Brak jest podstaw do uznania, że organem właściwym do rozpoznania przedmiotowego wniosku jest Burmistrz Miasta Bierunia na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.; "u.p.s."), który ma zastosowanie jedynie w sytuacji osoby bezdomnej, a taką A. C. nie jest, gdyż zajmuje lokal mieszkalny.

W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy Nowa Ruda wniósł o wskazanie Burmistrza Miasta Bierunia jako organu właściwego w sprawie. Podał, że A. C. znalazł się na terenie Gminy Nowa Ruda niezależnie od swojej woli – wskutek sytuacji zagrożenia koronawirusem nie może wrócić do Niemiec. Obecnie nie jest nigdzie zameldowany, zaś z akt sprawy wynika, że do 13 września 2012 r. był zameldowany na terenie Miasta Bierunia. Wnioskodawca zarejestrował się w Urzędzie Pracy w Nowej Rudzie bez prawa do zasiłku. Obecnie korzysta z chwilowego schronienia u swojej siostry w L. i oczekuje na telefon od pracodawcy z informacją o terminie powrotu do pracy. Zainteresowany nigdy nie był związany z Gminą Nowa Ruda, a jego aktualny pobyt ma charakter czasowy i doraźny, nie wiąże z tą miejscowością przyszłości, ani też nie posiada żadnego majątku.

Wójt Gminy Nowa Ruda nie zgodził się z organem wnioskującym, że fakt rejestracji w Urzędzie Pracy świadczy o ześrodkowaniu interesów życiowych w Nowej Rudzie, gdyż rejestracji dokonuje się m.in. w urzędzie, na obszarze którego się przebywa, a nie mieszka. Zdaniem Wójta w sprawie należy przyjąć, że A. C. jest osobą bezdomną, a więc organ właściwy wyznacza przepis art. 101 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym jest nim organ gminy ostatniego miejsca zameldowania strony na pobyt stały. W ocenie tego organu, strona wykazała czasowość swojego pobytu w Polsce i w Nowej Rudzie, co oznacza, że gmina ta nie jest ośrodkiem jego osobistych i majątkowych interesów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325), dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta Bierunia i Wójtem Gminy Nowa Ruda albowiem oba te organy uznają się za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku A. C. o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na żywność, zakup środków czystości, pokrycie kosztów opłat mieszkaniowych na łączną kwotę 527 zł oraz zakup obuwia wiosenno-jesiennego. Wniosek niniejszy jest dopuszczalny, bowiem organy pozostające w sporze nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia.

Przepisem generalnym określającym właściwość miejscową w sprawach z zakresu pomocy społecznej jest art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.), dalej: u.p.s. Zgodnie z jego treścią, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Dalsze jednostki tego artykułu określają tę właściwość w przypadkach szczególnych. I tak, jego ust. 2 stanowi, że w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Zgodnie zaś z ust. 3 omawianego przepisu prawa, w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.

Nie ulega wątpliwości, że przepis art. 101 ust. 3 u.p.s. nie ma w sprawie zastosowania.

Rozważania na gruncie niniejszej sprawy należy rozpocząć od analizy przepisu art. 101 ust. 1 u.p.s. Z przepisu tego wynika, że zasadą z niego wynikającą jest, że właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego, który ma zastosowanie w sprawie z uwagi na brak definicji tego pojęcia w ustawie o pomocy społecznej, jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle ww. przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Z unormowania tego wynika, że dla przyjęcia zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości konieczne jest ustalenie występowania dwóch przesłanek, a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić łącznie. O ile ustalenie pierwszej z ww. przesłanek zwykle nie nastręcza trudności, o tyle o zamiarze stałego pobytu mogą decydować różnorakie okoliczności. W judykaturze przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej.

Mając powyższe na uwadze przyjąć należy, iż w sprawie zostały spełnione przesłanki pozwalające na przyjęcie, że A. C. zamieszkuje obecnie (przebywa z zamiarem stałego pobytu) w lokalu mieszkalnym położonym w L. przy ul. G.. Jak wynika z materiału dowodowego sprawy, lokal, w którym obecnie mieszka A. C. razem ze swoja matką, stanowi własność jego siostry. W lokalu tym mieszka od początku marca 2020 r. Z uwagi na epidemię COVID-19 zmuszony był opuścić dotychczasowe miejsce zamieszkania w Niemczech. A. C. podał, że w najbliższym możliwym terminie zamierza wrócić do Niemiec. W zajmowanym lokalu opłaca połowę rachunków za zużycie mediów, wywóz śmieci, czynszu i Internet. Jego ostatnim miejscem zameldowania jest B. ul. G., gdzie w przeszłości mieszkał z ojcem, który zmarł. Wymeldował się stamtąd 13 września 2012 r. Obecnie w lokalu tym mieszkają osoby obce, a wnioskodawca nie ma do tego lokalu żadnych praw. Wnioskodawca nie wiąże przyszłości z Miastem B. Od kwietnia 2020 r. zarejestrowany jest w Urzędzie Pracy w Nowej Rudzie, gdzie oczekuje na przyznanie zasiłku dla bezrobotnych w ramach koordynacji.

W świetle powyższego należało przyjąć, że organem właściwym do rozpoznania wniosku A. C. o przyznanie zasiłku celowego na żywność, zakup środków czystości, pokrycie kosztów opłat mieszkaniowych na łączną kwotę 527 zł oraz zakup obuwia wiosenno-jesiennego jest Wójt Gminy Nowa Ruda bowiem na terenie tej Gminy A. C. mieszka w rozumieniu art. 25 k.c. w lokalu mieszkalnym stanowiącym własność jego siostry. Opłaca świadczenia związane z zajmowaniem lokalu, jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy w Nowej Rudzie jako osoba bezrobotna i oczekuje na przyznanie zasiłku dla bezrobotnych w ramach koordynacji. Do marca br. mieszkał i pracował na terenie Niemiec. Co prawda sam wnioskodawca podał, że z uwagi na epidemię COVID-19 zmuszony był opuścić dotychczasowe miejsce zamieszkania w Niemczech oraz, że w najbliższym możliwym terminie zamierza tam wrócić, jednak okoliczność ta pozostaje w sprawie bez znaczenia o tyle, że termin opuszczenia obecnego miejsca zamieszkania wnioskodawcy dotyczy bliżej nieznanej przyszłości, wnioskodawca zarejestrował się w Urzędzie Pracy w Nowej Rudzie jako osoba bezrobotna, gdzie oczekuje na przyznanie zasiłku dla bezrobotnych w ramach koordynacji. Okoliczności te świadczą o tym, że obecnie centrum życiowe wnioskodawcy znajduje się w L., gdzie zamieszkuje on w lokalu mieszkalnym położonym przy ul. G.. Bez znaczenia w sprawie pozostaje kwestia zameldowania, będąca tylko rejestracją pobytu.

Nie można przyjąć, że w sprawie ma zastosowanie art. 101 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Definicję pojęcia osoby bezdomnej precyzuje przepis art. 6 pkt 8 u.p.s., zgodnie z którym osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przepis ten przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie.

Poza sporem w sprawie pozostaje, że A. C. nie jest obecnie nigdzie zameldowany na pobyt stały oraz, że w dacie złożenia wniosku mieszkał w lokalu mieszkalnym swojej siostry w L., położonym przy ul. G. i lokal ten nadaje się do zamieszkania. Nie można zatem przyjąć, że A. C. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do treści art. 101 ust. 1 u.p.s. uznał, że organem właściwym do załatwienia sprawy wszczętej wnioskiem A. C. o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na żywność, zakup środków czystości, pokrycie kosztów opłat mieszkaniowych na łączną kwotę 527 zł oraz zakup obuwia wiosenno-jesiennego jest Wójt Gminy Nowa Ruda, czyli organ gminy, na terenie której A. C. ma obecnie miejsce zamieszkania. Bez znaczenia dla sprawy pozostaje fakt, że strona ma zamiar w przyszosi wyjechać do pracy do Niemiec.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.