Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1412/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit a i c oraz art. 135
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7 i art. 77
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 12 b i art. 126
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA WSA Beata Łomnicka Sędziowie: WSA Krystyna Daniel WSA Agnieszka Nawara-Dubiel (spr.) Protokolant: Maksymilian Krzanowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2017 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia 23 sierpnia 2016 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz M. M. kwotę 200,00 zł ( dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 stycznia 2015 r. znak: [...] Starosta B. orzekł o odmowie nałożenia na spółkę [...] kary za zajęcie nieruchomości gruntowej obejmującej działkę ewidencyjną nr [...] położonej w miejscowości M. , stanowiącej własność M.M. - w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami, a także orzeczono o odmowie ustalenia odszkodowania za zajęcie nieruchomości gruntowej.

Po rozpatrzeniu odwołania M.M. Wojewoda [...] decyzją z dnia 30 listopada 2015 r. znak: [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję Starosty B. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Starosta B. decyzją z dnia 21 lutego 2016 r., znak [...] Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. póz. 23) orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego prowadzonego na wniosek M.M. z dnia 4 czerwca 2013 r. uzupełniony pismem z dnia 29 sierpnia 2013 r. w trybie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że firma [...] Sp. z o. o. z siedzibą w S. działała z upoważnienia [...]S.A. z dnia 5 marca 2012 r., które obejmowało między innymi zadanie dot. wycinki drzew, krzewów, podrostów i gałęzi w pasie czynnych linii elektroenergetycznych, zlokalizowane między innymi na części działki nr [...] o pow. 0,2521 ha, położonej w miejscowości M , będącej własnością wnioskodawcy.

Podstawowym zadaniem organu prowadzącego postępowanie w niniejszej sprawie było pozyskanie informacji, czy wykonane czynności przez firmę [...]Sp. z o.o. z siedzibą w S. kwalifikują się jako te, których katalog zawiera art. 124b i art. 126 ustawy.

Zdaniem Starosty wykonane prace nie miały charakteru prac dokonywanych w sytuacji zaistnienia siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, co jednoznacznie wyklucza zastosowanie w niniejszej sprawie art. 126 ustawy. Dokonane prace miały charakter jedynie prac pielęgnacyjnych wykonanych w przedmiocie drzew rosnących pod wspomnianymi powyżej ogólnie rozumianymi urządzeniami, nie dotyczyły natomiast ich samych. W związku z tym, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie ma również zastosowania art. 124b ust. 1 ustawy. W niniejszej sprawie nie miały zastosowania przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, wobec czego prowadzone postępowanie winno ulec umorzeniu jako bezprzedmiotowe.

Wskazano też, że w dniu 27 stycznia 2016 r. w trybie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, wniosek M.M. z dnia 4 czerwca 2013 r. przekazano według właściwości Burmistrzowi B. do rozpatrzenia zakresie zezwolenia na wycięcie drzew lub krzewów i wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za wycięcie drzew bez zezwolenia.

Odwołanie od powyższej decyzji Starosty B. złożył M.M. , który zarzucił jej:

← naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej;

← naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. - sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego;

← naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. - wadliwe uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji;

← naruszenie art. 6 k.p.a. - poprzez naruszenie zasady praworządności;

← niezastosowanie się do przepisów zawartych w art. 126 Ustawy o gospodarce nieruchomościami nakładających obowiązek nałożenia kary oraz ustalenia odszkodowania;

← niezastosowanie się do zaleceń Wojewody [...]określonych w decyzji z dnia 30 listopada 2015r. znak [...] uchylającej w całości decyzję Starosty B. z dnia 30 stycznia 2015 r.

Wojewoda [...] decyzją z dnia 23 sierpnia 2016 r., znak [...] na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 1774 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty B. z 22 lutego 2016 r. znak: [...] .

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem niniejszego postępowania jest sprawa zainicjowana wnioskiem M.M. z 5 czerwca 2013 r. W niniejszej sprawie wnioskodawca początkowo domagał się "wszczęcia wszelkich możliwych działań celem ukarania firmy [...] ul. [...] za bezpodstawne czasowe zajęcie mojej nieruchomości gruntowej tj. części działki nr [...] położonej w miejscowości M". W piśmie wskazano ponadto m.in., iż: "W przypadku odmowy współpracy i niewyrażania zgody przez właściciela na dokonanie prac na terenie jego nieruchomości ustawa o gospodarce nieruchomościami w sposób jednoznaczny określa procedury jakie powinno zastosować w danej sytuacji. Dlatego proszę o nałożenie stosownej kary na firmę [...] i poinformowanie mnie o przebiegu sprawy. Proszę również o wszczęcie postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za czasowe zajęcie nieruchomości oraz powstałe szkody w wyniku tego zajęcia."

Z kolei w piśmie z 11 września 2013 r. M.M. domagał się udzielenia informacji, "czy firma [...] złożyła wniosek zgodnie z art. 124b, art. 126 ust. 1 i 5 u.g.n. (...) jeżeli nie wystąpiono z wnioskiem proszę o nałożenie na firmę [...] kary przewidzianej w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (...) Wnoszę również o wszczęcie postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania zgodnie z art. 126 ust. 3 ugn."

Z art. 126 ust. 6 i 7 u.g.n. wynika jednoznacznie, iż postępowanie w sprawie nałożenia kary finansowej może być wszczęte jedynie przez organ z urzędu i wymaga uprzedniego stwierdzenia, iż dokonano zajęcia konkretnej nieruchomości w określonym czasie, lecz - w zależności od trybu postępowania, jaki znajdzie zastosowanie w danym przypadku - podmiot, który dokonał zajęcia, nie wystąpił ze stosownym wnioskiem w ustawowym terminie bądź dokonane zajęcie było nieuzasadnione wystąpieniem siły wyższej lub nagłą potrzebą zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Innymi słowy, orzeczenie o nałożeniu kary finansowej jest możliwe tylko i wyłącznie w następstwie wydania decyzji odmawiającej potwierdzenia zaistnienia przesłanek czasowego zajęcia nieruchomości, na podstawie przepisów art. 126 ust. 5 i 8 w związku z ust. 1 tego artykułu, względnie art. 126 ust. 5 i 8 oraz art. 126 ust. 10 w związku z art. 126 ust. 1 i art. 124b u.g.n., co w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło, bowiem w wyniku niepodlegającej weryfikacji w niniejszym postępowaniu czynności materialno-technicznej (pismo organu I instancji z 27 stycznia 2016 r.), sprawa wycięcia drzew i krzewów znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości, ewentualnego nałożenia kary oraz przyznania odszkodowania z tego tytułu właścicielowi tej nieruchomości została przekazana, na podstawie art. 65 § 1 k.p.a., Burmistrzowi B. , jako organowi właściwemu w tym zakresie zgodnie z przepisami ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.

Niezależnie od powyższego wnioskodawca w dalszym ciągu - co wynika z treści odwołania - domaga się stwierdzenia, czy były podstawy do dokonania ingerencji na przedmiotowej nieruchomości oraz zastosowania kary finansowej, jak również ustalenia odszkodowania.

Jak słusznie zauważył organ I instancji - według twierdzeń [...] Sp. z o.o., dokonane przez ten podmiot czynności stanowiły "zabiegi pielęgnacyjne" drzew rosnących pod linią średniego napięcia, a zatem ww. spółka nie powoływała się na żadne konkretne zagrożenia ww. linii, w tym zwłaszcza zdarzenia nagłe lub stanowiące siłę wyższą, którym miałaby zapobiec dokonana ingerencja, lecz wskazała na jedynie prewencyjny charakter swych działań.

W omawianej sytuacji nie sposób bowiem znaleźć podstaw do wydania decyzji odmawiającej potwierdzenia zaistnienia przesłanek czasowego zajęcia przedmiotowej nieruchomości, a tym samym brak było podstaw do wszczynania postępowania w prawie nałożenia kary finansowej z tego tytułu - tym bardziej na wniosek nieuprawnionego podmiotu - jak również przyznawania odszkodowania, na podstawie art. 128 ust. 4 u.g.n.

Przypomniano też, iż co do zasady stroną postępowania w sprawie nałożenia kary finansowej nie jest właściciel zajętej nieruchomości, bowiem wynik takiego w żaden sposób nie wpływa na zakres praw i/lub obowiązków takiego podmiotu (w przeciwieństwie do decyzji w sprawie potwierdzenia zaistnienia przesłanek czasowego zajęcia nieruchomości, o których mowa w art. 126 ust. 5 w związku z ust. 1 u.g.n.), bowiem odszkodowanie przysługuje za "szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126" u.g.n. (art. 128 ust. 4 u.g.n.).

W świetle powyższego należało stwierdzić, iż organ I instancji zasadnie uznał, że postępowanie w sprawie zainicjowanej wnioskiem M.M. winno było zostać umorzone jako bezprzedmiotowe i ustalenia te pozostają nadal aktualne.

Odnosząc się do zarzutów odwołania stwierdzono, iż organ I instancji zajął stanowisko odnośnie możliwości wymierzenia [...] Sp. z o.o. kary finansowej, jak i poczynił niezbędne kroki celem ustalenia prawidłowości działań ww. spółki w zakresie usunięcia drzew i krzewów z terenu przedmiotowej nieruchomości, przekazując zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a. sprawę organowi właściwemu w tym zakresie, tj. Burmistrzowi B . Działanie takie należy uznać za zgodne z zasadą praworządności (art. 6 k.p.a.), której przejawem jest również obowiązek przestrzegania przez organ swojej właściwości rzeczowej i miejscowej w każdym stadium postępowania (art. 19 k.p.a.). Jeżeli bowiem w systemie prawa istnieją regulacje szczególne względem ustawy o gospodarce nieruchomościami, to w związku z przepisem art. 2 u.g.n., będą one miały pierwszeństwo w stosowaniu. Takim aktem prawnym jest właśnie powołana wcześniej z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, która reguluje kwestie związane z usuwaniem drzew i krzewów z terenu nieruchomości, nakładaniem kar z tytułu bezprawnej ingerencji oraz ustalaniem odszkodowania z tego tytułu.

Mając na uwadze powyższe utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję Starosty B. z 22 lutego 2016 r. znak: [...].

Opisaną wyżej decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M.M. , zarzucając jej:

← naruszenie art. 7 k.p.a. - poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej

← naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. - sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego

← naruszenie art. 80 k.p.a. - poprzez nie wywiązanie się z obowiązków nałożonych na organ przepisami art. 80 k.p.a.

← naruszenie zasady praworządności.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi zwrócono uwagę, że firma [...] w pismach z dnia 31-01-2013 oraz 18-03-2013 skierowanych do skarżącego przyznaje, iż przeprowadzała prace konserwacyjne na urządzeniach energetycznych [...] S.A. na działce nr [...] w obrębie ewidencyjnym M.

W wyniku przeprowadzonych cyt. "...prac konserwacyjnych na urządzeniach energetycznych..." ekipa wycinkowa Firmy [...] dokonała przecinki drzew, czego efektem było wycięcie 15 szt. czeremchy, 1 szt. brzozy oraz przycięto gałęzie 24 szt sosen.

Starosta w toku postępowania nie zebrał dowodów stwierdzających konieczność wycinki drzew (np. ekspertyz, wyników pomiarów, itp.) nawet ich nie zażądał. Wojewoda w zaskarżonej decyzji nie odniósł się do tych zarzutów. Ponadto Wojewoda uznał, iż zasadnym było umorzenie postępowania i przekazanie sprawy Burmistrzowi B . Należy zaznaczyć, iż zgodnie z ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tekstem obowiązującym w 2012 roku) Burmistrz mógł wydać zezwolenie na usunięcie drzew lub krzewów, których wiek przekraczał 10 lat. Starosta nie zbadał czy złożono wniosek o zezwolenie na wycinkę drzew i krzewów zgodnie z art. 83 ust.1 ustawy o ochronie przyrody. Wojewoda w zaskarżonej decyzji również nie odniósł się do tej kwestii a jest to niewątpliwie sprawa fundamentalna gdyż być może Burmistrz nie wydał takiego zezwolenia bo po prostu nie mógł i w takiej sytuacji przekazywanie mu sprawy jest bezzasadne i bezcelowe. Należało najpierw zbadać czy zasadnym było uzyskanie zezwolenia na usunięcie drzew co jednak w sprawie nie zostało wykazane.

Nie ulega wątpliwości, iż firma [...] przeprowadzała prace konserwacyjne na urządzeniach energetycznych [...] SA na działce [...] w obrębie ewidencyjnym M. i dokonała czasowego zajęcia części wspomnianej nieruchomości bez wyrażenia zgody przez jej właściciela i nie złożyła wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej zaistnienie przesłanek czasowego zajęcia nieruchomości. W takiej sytuacji starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej zobligowany jest nałożyć karę (wyrok WSA w Krakowie z 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 1569/14).

Mając na uwadze powyższe oraz szereg innych błędów, które zawiera skarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji wnoszę jak wyżej.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) - dalej określanej jako "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).

Dokonawszy w niniejszej sprawie kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem tak określonych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że zarówno decyzja Wojewody [...] , jak i poprzedzająca ją decyzja Starosty B. są wadliwe w takim stopniu, że konieczne jest ich uchylenie i ponowne przeprowadzenie postępowania administracyjnego. Organy obu instancji naruszyły zarówno przepisy postępowania - przede wszystkim te dotyczące konieczności dokładnego ustalenia stanu faktycznego (art. 7 i 77 k.p.a.), jak i przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Niewystarczające są ustalenia faktyczne. W decyzji Starosty ustalenia te obejmują tylko jedno zdanie: "Firma [...] Sp. z o. o. z siedzibą w S. działała z upoważnienia [...] S.A. z dnia 5 marca 2012 r., które obejmowało między innymi zadanie dot. wycinki drzew, krzewów, podrostów i gałęzi w pasie czynnych linii elektroenergetycznych, zlokalizowane między innymi na części działki nr [...] o pow. 0,2521 ha, położonej w miejscowości M. , będącej własnością wnioskodawcy". Z tak sformułowanego zdania w żaden sposób nie wynika podstawowa przesłanka, która powinna być ustalona w postępowaniu, a mianowicie to, czy doszło do zajęcia nieruchomości skarżącego. Organ I instancji ustala jedynie zakres upoważnienia udzielonego przez spółkę [...] spółce [...] , natomiast całkowicie pomija wszelkie okoliczności związane z wejściem pracowników firmy [...] na działkę skarżącego: czy doszło do zajęcia nieruchomości, kto konkretnie tego dokonał, w jakiej dacie, jakie drzewa zostały usunięte, a jakie przycięte. Starosta pisze o konieczności ustalenia "czy wykonane czynności przez firmę [...] Sp. z o.o. z siedzibą w S. kwalifikują się jako te, których katalog zawiera art. 124b i art. 126 ustawy", ale nie wskazuje o jakie konkretnie czynności chodzi.

Wadliwości tej nie dostrzegł również Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji, koncentrując się wyłącznie na rozważaniu jaki skutek w świetle art. 124b i art. 126 u.g.n. ma wykonywanie "zabiegów pielęgnacyjnych".

Uchybienie to jest tym bardziej jaskrawe, że jest sprzeczne ze stanowiskiem Wojewody zaprezentowanym w wydanej wcześniej w tej samej sprawie decyzji z dnia 30 listopada 2015 r. W rozstrzygnięciu tym organ odwoławczy, powołując się na treść pisma spółki [...] z dnia 31 stycznia 2013 r. (k. [...] akt administracyjnych) stwierdził: "(...) kwestia realności i aktualności tego zagrożenia w danym momencie wymaga rozważenia na płaszczyźnie "nagłości" potrzeby działania, czego organ I instancji nie uczynił, podobnie jak nie wyjaśnił dokładnego terminu zajęcia przedmiotowej nieruchomości oraz zakresu przeprowadzonych prac". Ponadto organ odwoławczy wskazał: "w ponownie prowadzonym postępowaniu (...) organ I instancji winien ustalić charakter przedmiotowej nieruchomości oraz zakres dokonanych przez [...] Sp. z o.o. prac na przedmiotowej nieruchomości (...)".

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji nie dokonał żadnych czynności dowodowych, nie rozważył także materiału dowodowego zebranego w aktach sprawy na wcześniejszym etapie postępowania. Zwracano się wówczas do M.M. o wskazanie daty czasowego zajęcia nieruchomości (k. [...] akt administracyjnych) oraz ilości oraz gatunku wyciętych drzew i wysokości szkody (k. [...] akt administracyjnych). Informacji co do charakteru wykonanych prac oraz ilości i gatunków wyciętych drzew żądano także od spółki [...]. M.M. udzielił odpowiedzi w piśmie z dnia 10 lipca 2014 r. (k. [...] akt administracyjnych), dołączając również zdjęcia dokonanych szkód. Natomiast w piśmie spółki [...] z dnia 18 lipca 2014 r. (k. [...] akt administracyjnych) mowa jest o "pracach wykonanych na działce nr [...] " polegających na "punktowym przycięciu gałęzi drzew wchodzących w kolizję z liniami sieci energetycznej". Ani Starosta, ani Wojewoda [...] w drugiej wydanej w tej sprawie decyzji nie tylko nie zgromadzili nowego materiału zgodnie ze wskazaniami, ale również nie rozważyli już wcześniej zebranego w aktach materiału dowodowego pod kątem ustaleń, które zalecił poczynić Wojewoda w decyzji z 30 listopada 2015 r. Już choćby z tego powodu - niewystarczającego ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia - obie te decyzje musiały zostać uchylone.

Aby ustalić jakie okoliczności są istotne, należy przeanalizować treść wniosku skarżącego. We wniosku o wszczęcie postępowania i w precyzującym go piśmie z dnia 29 sierpnia 2013 r. M.M. przywołał trzy aspekty sprawy:

a) kwestię braku zachowania procedury, o której mowa w art. 126 ust. 5 u.g.n., w tym braku wydania decyzji potwierdzającej (lub odmawiającej potwierdzenia) zaistnienia przesłanek zajęcia nieruchomości, o których mowa w ust. 1 i 5 art. 126 u.g.n.

b) kwestię odszkodowania za czasowe zajęcie nieruchomości, zgodnie z art. 126 ust. 3 u.g.n.

c) kwestię kary za ewentualne niezłożenie wniosku, o którym mowa w art. 124b, art. 126 ust. 1 lub ust. 5 u.g.n.

Mimo niejasnego sformułowania sentencji decyzji organu I instancji, którą orzeczono "o umorzeniu postępowania administracyjnego prowadzonego na wniosek (...) M.M. z dnia 4 czerwca 2013 r. (...) uzupełniony pismem z dnia 29 sierpnia 2013 r. (...) w trybie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami" z uzasadnienia decyzji obu instancji zdaje się wynikać, że umorzenie dotyczy wszystkich trzech wyżej wymienionych postępowań. Połączenie wszystkich trzech trybów w jednym postępowaniu stanowiło uchybienie, co zostanie szczegółowo omówione w dalszej części uzasadnienia. Wszystkie zostały określone w art. 126 u.g.n., a podstawową przesłanką ich zastosowania jest ustalenie, czy doszło do czasowego zajęcia nieruchomości.

Z akt postępowania, a w szczególności z pism M.M. (k. [...] akt administracyjnych) oraz pism przedstawicieli spółki [...] (k.[...] akt administracyjnych) wynika jednoznacznie, że pracownicy spółki [...] weszli na nieruchomość skarżącego tj. działkę nr [...] celem usunięcia gałęzi kolidujących z linią energetyczną. Nie ulega również wątpliwości, że miało to miejsce pod nieobecność właściciela nieruchomości i wbrew jego woli. Takie wejście na cudzą nieruchomość jest tożsame z "czasowym zajęciem nieruchomości", o którym mowa w art. 126 u.g.n.

Mimo, że fakt ten wynika z zebranych w sprawie dowodów w sposób niepodważalny, ustalenie takie nie znalazło się ani w zaskarżonej decyzji, ani w decyzji organu I instancji. Jak już wcześniej wskazano wymaga bardziej szczegółowego sprecyzowania kiedy, kto i w jakim zakresie wszedł na nieruchomość skarżącego, jednakże sam fakt, że takie zajęcie nieruchomości miało miejsce można stwierdzić bez żadnej wątpliwości już teraz.

Oczywistym jest przy tym, że w żaden sposób nie wiąże organu prowadzącego postępowanie stanowisko spółki zawarte w piśmie z dnia 17 stycznia 2014 r. (k. [...] akt administracyjnych), iż spółka "nie dokonywała czasowego zajęcia przedmiotowej nieruchomości w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami" i w piśmie z dnia 18 lipca 2014 r. (k. [...] akt administracyjnych): "Prace wykonane na działce numer [...] w żaden sposób nie pozbawiły ani nie ograniczyły właścicielowi władztwa nad nieruchomością, zaś sam zakres prac obejmował tylko niewielką część działki. W związku z powyższym prace na działce nr [...] nie były wykonywane w warunkach określonych w przepisach prawa jako czasowe zajęcia nieruchomości". Spółka tym samym potwierdziła fakt wejścia na działkę nr [...] - a więc czasowego zajęcia nieruchomości, natomiast rolą organu prowadzącego postępowanie w trybie art. 126 u.g.n. jest ustalenie, czy zachodziły inne okoliczności wskazane w tym przepisie i wyciągnięcie z tych ustaleń odpowiednich konsekwencji procesowych.

W tym miejscu należy przytoczyć fragment uzasadnienia zaskarżonej decyzji, który znalazł się również we wcześniejszej decyzji Wojewody z 30 stycznia 2015 r.: "postępowanie w sprawie nałożenia kary finansowej (...) wymaga uprzedniego stwierdzenia, że dokonano zajęcia konkretnej nieruchomości w określonym czasie, lecz - w zależności od trybu postępowania, jaki znajdzie zastosowanie w danym przypadku - podmiot, który dokonał zajęcia nie wystąpił ze stosownym wnioskiem w ustawowym terminie bądź dokonane zajęcie było nieuzasadnione wystąpieniem siły wyższej lub nagłą potrzebą zapobieżenia powstaniu znacznej szkody".

Jak wynika z pism spółki [...] nie występowała ona "ze stosownym wnioskiem w ustawowym terminie", bowiem nie występowała z żadnym wnioskiem w odniesieniu do działki M.M. . Z kolei brak siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody został stwierdzony w decyzjach obu instancji poprzez powołanie się na stanowisko spółki, iż wejście na nieruchomość skarżącego miało na celu jedynie dokonanie czynności pielęgnacyjnych.

Organ odwoławczy mimo takich ustaleń uznał za zasadne umorzenie postępowania, przez co popadł w sprzeczność logiczną. Z jednej strony stwierdził, że zajęcie cudzej nieruchomości mimo braku zagrożenia uzasadniającego nagłą i pilną potrzebę takiego zajęcia stanowi przesłankę nałożenia kary, o której mowa w art. 126 ust. 7 u.g.n., a jednocześnie przyjął, że ze względu na nieistnienie takiego zagrożenia brak jest przesłanek do zastosowania art. 126 u.g.n. i z tego właśnie powodu umorzył postępowanie.

W tym miejscu należy z całą mocą podkreślić, że żaden z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, ani też żaden inny przepis obowiązującego prawa nie upoważnia nikogo do naruszania cudzej własności poprzez wchodzenie na nieruchomość i podcinanie gałęzi bądź wycinanie drzew bez zezwolenia w sytuacji braku pilnej potrzeby dokonania takich czynności. Nawet zaś, gdy taka potrzeba zaistnieje, wymaga ona późniejszego potwierdzenia w decyzji administracyjnej. Prawo własności jest prawem chronionym konstytucyjnie, a jego ograniczenie może nastąpić tylko w takim zakresie, w jakim dopuszczają to obowiązujące ustawy.

W tym kontekście na uwagę zasługuje upoważnienie udzielone przez [...] S.A. spółce [...] (k. [...] akt administracyjnych), iż w ramach zadania "Wycinka drzew, krzewów, podrostów i gałęzi w pasie czynnych linii elektroenergetycznych" do uzyskania w imieniu [...] oświadczeń - zgód właścicieli nieruchomości na wejście w teren celem wykonania prac oraz do uzyskania uzgodnień z właściwymi podmiotami, niezbędnych w procesie wykonywania prac. Upoważnienie to nie obejmowało i nie mogło obejmować wejścia na nieruchomości bez zgody ich właścicieli.

Uzasadniając umorzenie postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie jako bezprzedmiotowego powołano się na następujące okoliczności:

a) przekazanie sprawy wycięcia drzew i krzewów znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości, ewentualnego nałożenia kary oraz przyznania odszkodowania z tego tytułu właścicielowi tej nieruchomości Burmistrzowi B. , jako organowi właściwemu w tym zakresie zgodnie z przepisami ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

b) okoliczność, że postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej jest wszczynane z urzędu, a właściciel zajętej nieruchomości nie jest stroną takiego postępowania

c) nałożenie kary finansowej możliwe jest tylko i wyłącznie w następstwie wydania decyzji odmawiającej potwierdzenia zaistnienia przesłanek czasowego zajęcia nieruchomości na podstawie art. 126 ust. 5 i 8 w zw. z ust. 1 tego artykułu.

Co do pierwszej z wymienionych kwestii należy zwrócić uwagę, że przepisy ustawy o ochronie przyrody dotyczące wycinki drzew oraz przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące zajęcia nieruchomości mają całkowicie odmienne cele, zakres i przesłanki zastosowania. Wbrew stanowisku Wojewody nie można dopatrzeć się pomiędzy nimi relacji przepis ogólny - przepis szczególny i ewentualnego pierwszeństwa w zastosowaniu. W istocie obie te procedury winny mieć zastosowanie łącznie, na co zresztą zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 13 października 2014 r., sygn. II SA/Kr 1178/14, zacytowanym wybiórczo w decyzji I instancji. W wyroku tym WSA w Krakowie stwierdził: "Jeżeli jednak po uzyskaniu pozwolenia na usunięcie drzew właściciel urządzeń przesyłowych nie uzyska na drodze wzajemnego porozumienia (umowy) zgody właściciela nieruchomości na jej udostępnienie w celu wykonania ostatecznej decyzji, to nie można wówczas wykluczyć ubiegania się o stosowne zezwolenie na wejście, jest to bowiem odrębna sprawa administracyjna dotycząca odrębnego uprawnienia. Możliwe jest więc w trybie art.124b ust.1 u.g.n. zobowiązanie właściciela, użytkownika wieczystego lub osobę, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości do udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel, użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości nie wyraża na to zgody". Starosta pominął również niezwykle istotny w okolicznościach niniejszej sprawy fragment rozważań ogólnych zawartych w wymienionym wyroku: "Oczywiście organ wydając decyzję w przedmiocie czasowego zajęcia części nieruchomości nakłada na właściciela nieruchomości obowiązek jej udostępnienia, co oznacza, iż dochodzi do tzw. administracyjnego ograniczenia prawa własności. Istotne jest, by podstawy uzasadniające wydanie takiej decyzji zostały właściwie ustalone. (zob. wyrok WSA w Łodzi z 22.03.2013r., sygn. akt II SA/Łd 1192/12) Wiąże się to bowiem z istotnym (choć czasowym) ograniczeniem prawa własności. Dlatego wszelkiego tego rodzaju ograniczenia prawa własności muszą być bezwzględnie interpretowane zwężająco (interpretatio restrictiva)".

Jak już wcześniej wspomniano kompetencje organów orzekających o zezwoleniu na wycięcie drzew bądź też o karze za wycięcie drzew bez zezwolenia prowadzonym na podstawie ustawy o ochronie przyrody oraz w sprawie czasowego zajęcia nieruchomości prowadzonym na podstawie u.g.n. nie wykluczają się. Czym innym jest zezwolenie na wycięcie drzew oraz kara administracyjna za wycięcie drzew bez zezwolenia, a czym innym zezwolenie na zajęcie nieruchomości i kara administracyjna za jej zajęcie bez zezwolenia. Nie ma żadnych przeszkód aby obie te kary wymierzyć temu samemu podmiotowi za to samo zachowanie, które jednocześnie będzie wycięciem drzewa bez zezwolenia oraz zajęciem cudzej nieruchomości bez zezwolenia.

Jedyny element wspólny postępowania o zezwolenie na wycięcie drzew oraz postępowania w sprawie czasowego zajęcia nieruchomości, który w pewnych okolicznościach może się pokrywać i może wykluczać w jakimś zakresie rozstrzyganie w tej samej sprawie przez organ na podstawie drugiej procedury, to kwestia odszkodowania.

W roku 2012 czyli w czasie dokonywania zajęcia nieruchomości skarżącego art. 83 ust. 7 - 9 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 2134 z późn. zm.).o ochronie przyrody miały następujące brzmienie:

"7. Usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości, na wniosek właściciela urządzeń, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, następuje za odszkodowaniem na rzecz właściciela nieruchomości, a w przypadku gdy na nieruchomości jest ustanowione prawo użytkowania wieczystego - na rzecz użytkownika wieczystego nieruchomości. Odszkodowanie przysługuje od właściciela urządzeń.

8. Ustalenie wysokości odszkodowania za drzewa i krzewy oraz za ich usunięcie następuje w drodze umowy stron.

9. W przypadku gdy strony nie zawrą umowy w terminie 30 dni od dnia usunięcia drzew lub krzewów, odszkodowanie ustala organ, który wydał zezwolenie na ich usunięcie, stosując odpowiednio przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami dotyczące odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości".

Z kolei obowiązek zapłaty odszkodowania za zajęcie nieruchomości wynika z art. 126 ust. 3 u.g.n.: "Po upływie okresu, na który nastąpiło zajęcie nieruchomości, podmiot, który zajął nieruchomość, jest obowiązany doprowadzić nieruchomość do stanu poprzedniego. Za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe w wyniku zajęcia nieruchomości przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości a podmiotem, któremu udostępniono nieruchomość. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym upłynął termin udostępnienia nieruchomości, określony w decyzji, o której mowa w ust. 1, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wszczyna postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania". Analogiczną regulację przewiduje art. 124b ust. 4 u.g.n.

Zaznaczenia wymaga, że w pierwszym przypadku mowa jest o odszkodowaniu za wycięcie drzewa, w drugim zaś za zajęcie nieruchomości. Jeżeli więc szkoda wynikła w związku z bezprawnym zajęciem nieruchomości związanym z wycięciem drzewa należy ustalić jednoznacznie zakres odszkodowania przysługującego właścicielowi w każdym z omawianych trybów.

Trzeba jednocześnie zaznaczyć, że ani w dacie dokonywania zajęcia nieruchomości, ani obecnie żaden przepis ustawy o ochronie przyrody nie przewiduje możliwości przyznania odszkodowania w trakcie postępowania dotyczącego wycięcia drzew bez zezwolenia. Takie odszkodowanie może zostać w trybie administracyjnym przyznane wyłącznie w sytuacji usunięcia drzewa na podstawie zezwolenia - którego spółka [...] nie uzyskała. W niniejszej sprawie nie będziemy więc mieli do czynienia w żadnym stopniu z pokryciem się kompetencji Burmistrza B. , któremu przekazano sprawę wycięcia drzew bez zezwolenia i Starosty B. prowadzącego niniejsze postępowanie. Orzeczenie o odszkodowaniu na obecnym etapie sprawy leży bowiem poza kompetencjami Burmistrza orzekającego na podstawie przepisów o ochronie przyrody.

Kończąc ten wątek należy jeszcze raz podkreślić, że przekazanie sprawy wycięcia drzew bez zezwolenia organowi właściwemu według przepisów ustawy o ochronie przyrody w żaden sposób nie zwalnia organów prowadzących sprawę w trybie art. 126 u.g.n. od jej rozstrzygnięcia i nie czyni takiego postępowania bezprzedmiotowym. Wbrew stanowisku Wojewody ustawa o ochronie przyrody nie jest w tym przypadku przepisem szczególnym w stosunku do ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie ma "pierwszeństwa" i nie wyłącza zastosowania trybu, o którym mowa w art. 126 u.g.n.

Druga z okoliczności wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jako podstawa umorzenia postępowania to fakt, że postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej jest wszczynane z urzędu, a właściciel zajętej nieruchomości nie jest stroną takiego postępowania. Przede wszystkim trzeba zwrócić uwagę że postępowanie w sprawie nałożenia kary finansowej jest postępowaniem odrębnym od postępowania dotyczącego następczego potwierdzenia przesłanek zajęcia nieruchomości. Prawdą jest, że właściciel zajętej nieruchomości nie jest stroną takiego postępowania. Nie zwalnia to jednak organu administracji z obowiązku wszczęcia takiego postępowania z urzędu, jeżeli zachodzą ku temu przesłanki. Przesłankami takimi są zaś niezłożenie wniosku, o którym mowa w art. 126 ust. 6 u.g.n. albo zajęcie nieruchomości mimo braku zaistnienia przesłanek uzasadniających zajęcie nieruchomości, o których mowa w art. 126 ust. 1 i ust. 5 u.g.n.

Z tego punktu widzenia wadliwe było rozstrzyganie w jednym postępowaniu zarówno o "zatwierdzeniu" wejścia w teren, jak i o karze finansowej oraz o odszkodowaniu. Każda z tych kwestii winna być rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu administracyjnym, odrębną decyzją, bowiem wydanie każdej z nich opiera się na innych podstawach faktycznych i prawnych. Wszystkie zostały uregulowane w art. 126 u.g.n. i przesłanką każdego z nich jest zajęcie nieruchomości, niemniej na tym kończą się ich elementy wspólne.

W żadnym natomiast razie nie można uzasadniać umorzenia postępowania tym, że według przepisów jest ono prowadzone z urzędu, a zostało wszczęte na wniosek strony, co czyni je bezprzedmiotowym. Pismo strony, o ile okoliczności w nim podniesione się potwierdzą i będą uzasadniać wszczęcie postępowania z urzędu - może i powinno stanowić dla organu administracji asumpt do wszczęcia postępowania z urzędu.

Trzeci powód umorzenia postępowania przywołany w zaskarżonej decyzji to przyjęcie, że nałożenie kary finansowej możliwe jest tylko i wyłącznie w następstwie wydania decyzji odmawiającej potwierdzenia zaistnienia przesłanek czasowego zajęcia nieruchomości na podstawie art. 126 ust. 5 i 8 w zw. z ust. 1 tego artykułu.

Odnosząc się do tej kwestii należy przypomnieć, że zgodnie z art. 126 ust. 5 in fine u.g.n. decyzja następcza w przedmiocie stwierdzenia przesłanek zajęcia nieruchomości może być wydana nie później niż po upływie 6 miesięcy licząc od dnia zajęcia nieruchomości. W okolicznościach niniejszej sprawy oznacza to, że obecnie nie jest już możliwe wydanie takiej decyzji i w tym zakresie postępowanie musi zostać umorzone. Gdyby jednak podzielić argumentację Wojewody [...] , to stawiałoby się w lepszej sytuacji podmiot, który w ogóle nie złożył wniosku o wydanie decyzji niż podmiot, który złożył taki wniosek z opóźnieniem. W tym drugim przypadku bowiem nakłada się karę 5 000 zł za każdy dzień opóźnienia w złożeniu wniosku (art. 126 ust. 6 u.g.n.). W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę w sytuacji, gdy podmiot, który dokonał zajęcia nieruchomości w ogóle nie złożył wniosku w terminie 6 miesięcy od daty zajęcia, należy badać zaistnienie przesłanek zajęcia nieruchomości w postępowaniu dotyczącym nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 126 ust. 7 u.g.n. Sześciomiesięczne ograniczenie możliwości wydawania decyzji nie dotyczy decyzji w przedmiocie nałożenia kary, ani też decyzji o odszkodowaniu.

W kwestii odszkodowania należy jednocześnie przypomnieć, że należy się ono niezależnie od tego, czy zajęcie nieruchomości nastąpiło zgodnie z prawem, a zatem niezależnie od wydania decyzji, o której mowa w art. 126 ust. 5 u.g.n.

Na zakończenie należy jeszcze wskazać na treść pisma spółki [...] skierowanego do M.M. z dnia 31 stycznia 2013 r. (k. [...] akt administracyjnych). Wskazano w nim m. in.: "Niezachowanie minimalnych bezpiecznych odległości stwarza realne zagrożenie dla zdrowia i życia oraz mienia w postaci zagrożenia porażenia prądem o wysokim napięciu oraz pożaru. Z tego względu zostały przycięte rosnące na w/w działce drzewa zagrażające prawidłowemu funkcjonowaniu linii energetycznej". Pismo to było przedmiotem analizy Wojewody [...] w decyzji z dnia 30 stycznia 2015 r., który wskazał, iż kwestia realności i aktualności tego zagrożenia w danym momencie wymaga rozważenia na płaszczyźnie "nagłości" potrzeby działania, czego organ I instancji nie uczynił. Wskazanie to w ocenie Sądu pozostaje aktualne - w ramach postępowania dotyczącego wymierzenia spółce [...] kary finansowej.

Wobec powyższego należało uznać, że wobec niedostatecznego ustalenia stanu faktycznego naruszono przepisy postępowania tj. art. 7 i art. 77 k.p.a. Nieprawidłowo również zastosowano przepisy prawa materialnego, naruszając art. 126 u.g.n.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy należy uwzględnić powyższe wskazania, przede wszystkim w zakresie:

← umorzenia postępowania w trybie art. 126 ust. 5 u.g.n. z uwagi na upływ czasu przewidzianego w tym przepisie

← rozdzielenia postępowania w zakresie odszkodowania dla skarżącego oraz w zakresie kary pieniężnej dla spółki [...]

← wyjaśnienia jakie czynności, przez kogo i kiedy dokładnie zostały dokonane w ramach zajęcia nieruchomości skarżącego przez spółkę [...]

← rozważenia w ramach postępowania dotyczącego kary, czy istniały przesłanki do zajęcia nieruchomości bez wcześniejszego uzyskania zezwolenia.

Biorąc powyższe pod uwagę należało uchylić zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.