Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 971/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16a
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) WSA Donata Starosta Protokolant st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2014 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...]lipca 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.po rozpoznaniu odwołania A.W. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że A. W. wstąpiła o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem J. W..

Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w S. działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy S., odmówił A. W.przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na J. W. oraz opłacenia składki na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne przez okres pobierania tego świadczenia.

Decyzja powyższa w wyniku rozpoznania odwołania A. W. została uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. Burmistrz Miasta i Gminy S. odmówił przyznania A. W. świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na J. W.. Powodem odmownej decyzji było niespełnienie przez A. W. przesłanek warunkujących uzyskanie w/w świadczenia. W ocenie organu I instancji w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła przesłanka rezygnacji z zatrudnienia, gdyż A. W.zawiesiła działalność gospodarczą, i nie wyrejestrowała tej działalności. Ponadto nie została spełniona przesłanka kryterium dochodowego uprawniająca do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Od powyższej decyzji, z zachowaniem terminu, odwołała się A. W.podnosząc, że jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Podniosła, że jej mąż od kilku lat choruje na nieuleczalną, bardzo rzadką i postępującą chorobę i wymaga pomocy oraz ciągłej opieki przy zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Odwołująca wskazała, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza została zawieszona z powodu opłacania niższych składek ZUS od prowadzonej działalności. Aby nie stracić tej możliwości odwołująca musiała zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą, a nie ją wyrejestrować. Działalność gospodarcza została zawieszona z powodu choroby męża, a postępujące złe samopoczucie męża nie rokuje na kontynuowanie działalności, która wkrótce zostanie wyrejestrowana. Rodzina obecnie utrzymuje się z renty inwalidzkiej i zasiłku pielęgnacyjnego, który przysługuje J. W.. A. W. ma świadomość, że dochód rodziny przekroczył kwotę kryterium dochodowego, jednakże konieczność sprawowania opieki nad mężem uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej.

W dalszej części uzasadnienia organ po przytoczeniu treści przepisów prawa wskazał, że z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, iż J. W. orzeczeniem wydanym dnia [...] października 2012 r. przez lekarza orzecznika ZUS, oddz. w P., zaliczony został do osób niezdolnych do pracy i niezdolnych do samodzielnej egzystencji (do dnia [...]lipca 2014 r.), co w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013.1456 ze zm. – dalej jako ustawa) oznacza, że posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Dalej organ wyjaśnił, iż zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej jest tożsame z rezygnacją z innej pracy zarobkowej. Stanowisko takie prezentowane jest przez orzecznictwo sądów administracyjnych. Podkreśla się, że w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej wiąże się zatem z faktyczną rezygnacją z wykonywania działalności gospodarczej. W okresie zawieszenia z punktu widzenia dochodów czerpanych z działalności gospodarczej, zawieszenie działalności gospodarczej wywiera taki sam skutek jak jej wykreślenie. Zawieszenie prowadzonej działalności gospodarczej potraktować zatem należy jako utratę innej pracy zarobkowej (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 listopada 2011 r., sygn. akt SA/G1 106/11).

Organ odwoławczy podkreślił, że należy zgodzić się z organem I instancji, iż rodzina wnioskującej nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Rokiem bazowym na podstawie, którego w niniejszej sprawie ustala się dochód rodziny jest rok 2011 r. A. W. w 2011 r. nie uzyskała dochodu. Na dochód J.W. uzyskany w 2011 r. składała się renta i dochód z działalności gospodarczej. Dochodu z działalności gospodarczej, jako dochodu utraconego (wyrejestrowanie działalności przez J. W.) nie uwzględnia się (art. 5 ust. 4 ustawy w zw. z art. 3 pkt 23 f ustawy). Tym samym dochód rodziny wyniósł [...] zł ([...] zł - podatek [...] zł - składka zdrowotna [...] zł), a po pomniejszeniu o płacone alimenty w łącznej kwocie [...]zł, dochód ten wyniósł [...] zł. Po podzieleniu na 12 mieś. - [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę [...] zł. Dochód na osobę w rodzinie przekroczył kwotę kryterium dochodowego wyznaczoną na [...] zł.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła A. W. podnosząc, że jej mąż choruje od kilku lat na nieuleczalną, bardzo rzadką i niestety postępującą chorobę Steele - Richardsona Olszewskiego (postępujące porażenie nadjądrowe mózgu). Ponadto stwierdzono również wieloogniskowe naczyniopochodne uszkodzenie mózgu, ciężką postać choroby Parkinsona, cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, guz sitowia lewego oraz łagodne zaburzenia poznawcze, jest apatyczny, spowolniały, częstomocz. Skarżąca wskazała, że w związku z przebiegiem schorzenia mąż wymaga jej bezpośredniej i ciągłej opieki przy zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych takich jak mycie, ubieranie, przygotowywanie posiłków, a nawet przy pomocy ich spożywania.

Skarżąca podniosła, iż w związku z tym, że choroba dotknęła ich rodzinę, musieli zaprzestać działalności gospodarczej, którą prowadzili, a przedstawiony dochód (który jest jedną z przesłanek odmowy świadczenia) - został przeznaczony na uregulowanie należności za wcześniejsze zobowiązania finansowe oraz na leczenie męża.

Skarżąca podkreśliła, iż obecnie utrzymujemy się tylko z renty inwalidzkiej i zasiłku pielęgnacyjnego, który przysługuje mężowi. Renta wynosi [...]zł w tym dodatek pielęgnacyjny [...]zł. Skarżąca zwróciła uwagę, iż nie zgadzam się z kryterium dochodowym dotyczącym 2011 r., ponieważ nawet jeśli faktycznie uzyskała taki dochód, to można go uznać jako "utracony", ponieważ obecnie nie zmienia on jej sytuacji zarówno finansowej, rodzinnej jak i zdrowotnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 11 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie w sprawie, które zostało podjęte na mocy postanowienia z dnia 2 września 2014 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej "Ppsa") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art.16 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013, poz. 1456 ze zm.) regulujący zasady przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Powyższy zasiłek jest świadczeniem wprowadzonym z dniem 1 stycznia 2013 r. do ustawy o świadczeniach rodzinnych przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). Nowelizacja ta jest wynikiem rekonstrukcji zasad przyznawania świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń, wymienionych enumeratywnie w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, ustawodawca z dniem 1 stycznia 2013 r. dodał nowe świadczenie nazwane specjalnym zasiłkiem opiekuńczym uregulowane szczegółowo w art. 16 a ustawy.

Zgodnie z art. 16 a ust. 1 cyt. powyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Specjalny zasiłek opiekuńczy jest uzależniony od spełnienia kryterium dochodowego i przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy tj. kwoty 623 zł.

W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że skarżąca sprawuje opiekę nad swoim mężem, który, zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] października 2012 r., został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji do [...] lipca 2014 r., co zgodnie z art. 3 pkt 21b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest równoznaczne ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Zatem została spełniona przesłanka niepełnosprawności.

Natomiast w ocenie Sądu organy zasadnie uznały, iż nie została spełniona przesłanka kryterium dochodowego warunkująca uzyskanie wnioskowanego świadczenia.

Odnosząc się do kwestii kryterium dochodowego przypomnieć należy, że specjalny zasiłek opiekuńczy, zgodnie z art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy (aktualnie jest to kwota 623 zł, § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych - Dz. U. z 2012 r., poz. 959).

Przepis art. 3 pkt 1 ustawy stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, oraz inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Na gruncie ustawy dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 ustawy), a dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (art. 3 pkt 2a ustawy).

Przez okres zasiłkowy należy rozumieć okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych.

W niniejszej sprawie, z uwagi na fakt, że wniosek został złożony w dniu [...] lutego 2013 r., a więc na okres zasiłkowy od 1 listopada 2012 r.. do 31 października 2013 r., to organ zasadnie ustalając sytuację finansową rodziny skarżącej wziął pod uwagę dochody z 2011 r.

Ponadto w przedmiotowej sprawie organ prawidłowo uznał, iż jedynym źródłem dochodu rodziny skarżącej jest wyłącznie renta J. W.. Z powyższych względów argumenty skarżącej odnoszące się do utraconego przez nią dochodu z tytułu prowadzonej, a obecnie zawieszonej działalności gospodarczej, nie mają znaczenia w sprawie. Organ w przedmiotowej sprawie przy obliczeniu dochodu nie brał pod uwagę dochodu osiąganego przez skarżącą, a jedynie rentę jej męża.

Jak wynika z akt sprawy (pit -40A – k. 41 akt administracyjnych) dochód z tytułu renty w 2011 r. wyniósł [...] zł, co po odliczeniu podatku ([...] zł), składki na ubezpieczanie zdrowotne ([...]zł) oraz alimentów ([...] zł miesięcznie zgodnie z oświadczeniem zawartym w wywiadzie środowiskowym oraz dowodami przekazów pocztowych) daje kwotę [...] zł. Zatem miesięczny dochód rodziny, bez uwzględnienia dochodu skarżącej, wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na członka rodziny daje kwotę [...] zł, przy kryterium dochodowym wynoszącym [...] zł.

W ocenie Sądu organ błędnie przyjął, iż w skali roku kwota alimentów wynosi 500 zł. Powyższe nie ma jednak żadnego wpływu na wynik niniejszej sprawy, ponieważ uwzględnienie, że w skali roku wysokość alimentów wynosi [...] zł, a nie [...] zł nie powoduje, iż spełnione zostało kryterium dochodowe.

Wobec powyższego uznać należy, iż w przedmiotowej sprawie zostało przekroczone kryterium dochodowe.

Odnośnie kryterium dochodowego wskazać należy, iż wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 69 konstytucji.

W komunikacje Trybunału Konstytucyjnego po wokandzie czytamy, iż "posłużenie się kryterium dochodu rodziny w celu sprawdzenia jej sytuacji finansowej nie jest zatem arbitralne. Służy dokonaniu oceny czy podmiot ubiegający się o wsparcie rzeczywiście potrzebuje pomocy finansowej. W szczególności wymaga by wpierw ocenić zdolności zaspokajania własnych potrzeb egzystencjonalnych przez samego niepełnosprawnego, a potem również przez jego najbliższą rodzinę, która w sposób oczywisty zobowiązana jest do troski o swoich bliskich. Dopiero obiektywny brak możliwości zaspokojenia tych potrzeb uzasadnia oczekiwanie pomocy ze strony całego społeczeństwa".

Ponadto Sąd podziela stanowisko organu II instancji, iż w przedmiotowej sprawie mieliśmy do czynienia z rezygnacją zatrudnienia. Zgodzić należy się z organem, że zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej jest tożsame z rezygnacją z innej pracy zarobkowej. W orzecznictwie sądowoadministrcyjnym podkreśla się, że w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej wiąże się zatem z faktyczną rezygnacją z wykonywania działalności gospodarczej. W okresie zawieszenia z punktu widzenia dochodów czerpanych z działalności gospodarczej, zawieszenie działalności gospodarczej wywiera taki sam skutek jak jej wykreślenie. Zawieszenie prowadzonej działalności gospodarczej potraktować zatem należy jako utratę innej pracy zarobkowej (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 listopada 2011 r., sygn. akt SA/G1 106/11). Ponadto należy mieć na uwadze, iż również obecne brzmienie art. 3 pkt 23 lit. f ustawy jednoznacznie wskazuje, że po pojęciem utraty dochodu należy rozumieć utratę dochodu spowodowaną wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2013 r. poz. 672, z późn. zm.).

Fakt spełnienia powyższej przesłanki, wobec przekroczenia kryterium dochodowego nie ma jednak żadnego znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 Ppsa skargę oddalił.

MZ