Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 670/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 1,2-4,  art. 24  ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3  ust. 1  pkt 1,2,3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7,   art. 8,art. 77  par. 1,  art. 107  par. 3,  art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 13,  art. 361  pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1112
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marcin Miemiec Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Malinowska - Grakowicz (sprawozdawca) Sędzia WSA Maciej Guziński Protokolant Monika Tarasiewicz po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 17 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

UZASADNEINIE

Pismem z dnia [...] r. Z. Z. wniósł o umorzenie zaległości wynikających z nieopłaconych składek w części za miesiąc lipiec 2007 r. i za okres od sierpnia do października 2007 r. W dniu [...] r. skarżący wniósł o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek figurujących na jego koncie.

Decyzją z dnia [...] r. (nr [...]) odmówiono umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek za wnioskodawcę jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą na ubezpieczenia społeczne za okres od czerwca 2007 r. do października 2007 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2007 r. do maja 2007 r. i od września 2007 r. do października 2007 r. oraz na Fundusz Pracy za okres od lipca 2007 r. do października 2007 r. oraz o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez płatnika za maj 2007 r. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za kwiecień 2007 r. i należnych od nich odsetek za zwłokę oraz odsetek od należności z tytułu składek za pracowników na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz odsetek od składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2007 r. do maja 2007 r. W dniu [...] r. wydana została również decyzja nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie z wniosku o umorzenie składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek.

Pismem z dnia [...] r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją o odmowie umorzenia zaległości podnosząc, że ZUS błędne naliczył zaległości z tytułu składek. Przyznał przy tym, iż zalega za okres od lipca 2007 r. do października 2007 r., a zaległości te wiązały się z jego chorobą i niemożnością prowadzenia w tym czasie działalności gospodarczej, niemniej jednak w miesiącu czerwcu 2007 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim i nie może – jak wskazał – z tego tytułu zalegać z płatnościami. Dodatkowo skarżący odniósł się do swojego stanu zdrowia z 2008 r. (przedłożona została karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia [...] r.) i wskazał na okoliczność włamania do prowadzonego przez niego zakładu, co w ocenie wnioskodawcy miało dodatkowy wpływ na powstanie zadłużenia z tytułu składek. Stwierdził ponadto, iż ZUS nie poinformował go o podstawach prawnych żądania przedłożenia dokumentacji, która potwierdzałaby okoliczności wskazane przez niego we wniosku i powołane w toku prowadzonego postępowania w sprawie umorzenia, tymczasem oświadczenia składane przez skarżącego do sprawy korzystają z domniemania prawdziwości. Ponadto we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący odniósł się do braku zatrudnienia synów pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wskazując, że kryzys gospodarczy i brak miejsc pracy na rynku jest faktem powszechnie znanym i nie wymaga udowadniania, a tym bardziej uzasadniania. Skarżący podkreślił także, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w D. stwierdził, że w ramach postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wnioskodawca wniósł również o wyjaśnienie przyczyn niemożliwości skorzystania przez niego z umorzenia na podstawie ustawy z dnia [...] r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność.

W dniu [...] r. skarżący przedłożył decyzję Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. oraz oświadczył, iż nie wie jakie dodatkowe dokumenty, oprócz już dostarczonych do sprawy, mógłby przedłożyć na potwierdzenie okoliczności wskazanych we wniosku o umorzenie i ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia zadłużenia z tytułu składek.

Decyzją z dnia [...] r. (nr [...]) utrzymano w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie. Na podstawie całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że skarżący w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 23 października 2007 r. prowadził działalność gospodarczą "Przedsiębiorstwo Handlowo - Usługowo - Produkcyjne". Od [...] r. do [...] r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne na matkę w wysokości [...] zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] r. Ośrodek Pomocy Społecznej Dział Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych w Dzierżoniowie stwierdził wygaśnięcie decyzji przyznającej skarżącemu prawo do wskazanego świadczenia pielęgnacyjnego. ZUS ustalił także, że od dnia [...] r. skarżący zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w D. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca prowadzi wspólnie z żoną gospodarstwo domowe. Żona pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł, ze świadczenia dokonywane są potrącenia w ramach egzekucji sądowej w wysokości [...] zł. Wysokość wypłacanego świadczenia to kwota [...] zł. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje również dwóch synów wnioskodawcy – P. Z. w wieku 25 lat, uczy się, nie figuruje jako osoba ubezpieczona w systemie informatycznym oraz G. Z. wiek 29 lat, który do dnia [...] r. zarejestrowany był w Powiatowym Urzędzie Pracy w D. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, obecnie nie jest zgłoszony do ubezpieczeń z jakiegokolwiek tytułu. Według oświadczenia skarżącego synowie nie uzyskują dochodów. Z przedłożonych do sprawy umorzenia kopii PIT za 2012 r. Z. Z., P. Z. i G.Z. wynika, że nie uzyskali oni dochodu podlegającego opodatkowaniu, natomiast przedłożona kopia PIT za 2012 r. żony skarżącego wykazuje uzyskiwane przez nią dochody z tytułu świadczenia emerytalnego. Skarżący podał, że stałe wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynoszą ok. [...] zł, nie przedłożono jednak dokumentów na potwierdzenie wysokości ponoszonych wydatków. W toku prowadzonego postępowania w sprawie umorzenia skarżący nie wskazał, by miał kłopoty zdrowotne, aczkolwiek podał, że ponosi koszty związane z leczeniem (nie wskazał w jakiej wysokości, nie przedłożył również dokumentów obrazujących jego aktualny stan zdrowia). Wnioskodawca ponadto podał, że posiada zobowiązania z tytułu podatków w wysokości [...] zł, które dochodzone są w trybie egzekucyjnym. Do sprawy umorzenia przedłożono zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z dnia [...] r. kierowane do skarżącego i jego żony o zajęciu prawa majątkowego tytułem spłaty należności objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi przez Urząd Miejski w Pieszycach na łączną kwotę [...] zł. Wnioskodawca podał, że posiada również zobowiązania pieniężne wobec B w wysokości [...] zł, do sprawy przedłożono zawiadomienie Sądu Rejonowego z dnia [...] r. informujące o wszczęciu przez Komornika Sądowego w D. egzekucji z nieruchomości na rzecz B SP. z o.o. Skarżący jest właścicielem samochodu ciężarowego marki LUBLIN rok produkcji 1998 r. oraz nieruchomości położonej w P.-K. [...], z której egzekucję prowadzi komornik sądowy w D. Na podstawie wydruku księgi z Bazy Danych Ksiąg Wieczystych dotyczących pozycji z dziennika [...] ustalono, że nieruchomość o wyodrębnionej [...] (tj. grunt i własność budynku) jest oddana w użytkowanie wieczyste na prawach współwłasności małżeńskiej skarżącemu i jego żonie (na nieruchomości wpisy posiadają wierzyciele - Bank Zachodni S.A. i Urząd Miejski w P.). Ponadto skarżący był również właścicielem nieruchomości położonej w D. o powierzchni 49,2 m2 (nr [...]), na której ZUS posiada wpisy hipotek. W lutym 2013 r. umową darowizny skarżący przekazał tę nieruchomość synom.

W dalszej części uzasadnienia organ przywołał treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej w skrócie: "u.s.u.s.") i uznał, że nie zaistniały określone w tym przepisie przesłanki uzasadniające umorzenie zaległych składek. Podkreślono przy tym, że zadłużenie skarżącego nie jest dochodzone w trybie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na rzecz ZUS. Wskazano, że co prawda postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do wnioskodawcy nie przyniosło rezultatów – przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek prowadzone z rachunku bankowego skarżącego w Banku Zachodnim WBK S.A. O/D. okazało się bezskuteczne, natomiast egzekucja prowadzona na rzecz ZUS przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. została umorzona, gdyż organ egzekucyjny stwierdził, że w ramach postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, niemniej jednak Naczelnik Urzędu Skarbowego w D. w postanowieniu z dnia [...] r. nie stwierdził w stosunku do skarżącego braku majątku. Co więcej - ustalił, że wnioskodawca posiada nieruchomość położoną w K., która jest obciążona hipoteką. Organ egzekucyjny miał zatem – jak podkreślił ZUS – wiedzę o posiadanym przez skarżącego majątku. Ponadto, organ II instancji podkreślił, że ZUS posiada dodatkowo zabezpieczenie wierzytelności poprzez wpis hipotek na nieruchomości skarżącego o nr [...], którą to nieruchomość umową darowizny Z. Z. przekazał synom. Organ podkreślił przy tym, że ocena zastosowania środków egzekucyjnych dokonywana jest w oparciu o wyniki prowadzonej egzekucji przy uwzględnieniu zasad zastosowania najmniej uciążliwych środków dla zobowiązanego. Niemniej jednak istotą postępowania egzekucyjnego jest odzyskanie przez wierzyciela swoich wierzytelności przy zastosowaniu wszelkich środków dostępnych prawem, w tym również poprzez możliwość przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości lub też przyłączenia się do egzekucji z nieruchomości wszczętej na wniosek innych wierzycieli.

Organ, stwierdziwszy, że nie zachodzi całkowita nieściągalność, rozważył możliwość umorzenia zaległych składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacania. Wskazano przy tym, że szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek określone zostały rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Analiza tych przesłanek doprowadziła organ do wniosku, że nie zachodziły okoliczności uzasadniające umorzenie zaległych składek również na tej podstawie.

Odnosząc się do zarzutów podnoszonych przez wnioskodawcę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład wyjaśnił, że przesłanki umorzenia określone w przepisach art. 28 u.s.u.s. dają Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych możliwość umorzenia należności z tytułu składek, natomiast nie obligują do podjęcia takiej decyzji, która ma charakter uznaniowy i winna być podjęta po rozważeniu wszystkich okoliczności konkretnej sprawy. Podkreślono również, że w interesie wnioskodawcy leży wskazanie argumentów uzasadniających umorzenie zadłużenia oraz przedłożenie dokumentacji, potwierdzającej okoliczności powołane w toku postępowania. Dopiero na ich podstawie Zakład ocenia zaistnienie po stronie wnioskodawcy przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek. Mając na uwadze powyższe, Zakład w piśmie z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. poinformował skarżącego o podstawach prawnych umorzenia należności oraz wezwał do złożenia dokumentacji obrazującej jego aktualną sytuację finansową rodzinną i zdrowotną wskazując, iż jej niedostarczenie może mieć wpływ na rozstrzygnięcie podjęte w sprawie umorzenia. Niezasadnym jest zatem zarzut, iż Zakład nie wskazał podstawy prawnej żądania przedłożenia takowej dokumentacji. Podkreślono przy tym, że wnioskodawca na etapie ponownego rozpatrzenia sprawy umorzenia przedłożył jedynie kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia [...] r. i decyzję Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r.

Wyjaśniono również, że analizując sytuację finansową dłużnika Zakład bierze pod uwagę zarówno sytuację finansową osoby zobowiązanej, jak również osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Rozpatrując ponownie sprawę umorzenia ZUS zwrócił uwagę na to, iż od lipca 2013 r. skarżący nie uzyskuje dochodu z tytułu świadczenia pielęgnacyjnego pobieranego na matkę, przyjmując przy tym, iż obecnie ustał argument, zgodnie z którym choroba matki i konieczność sprawowania nad nią stałej i osobistej opieki, uniemożliwia wnioskodawcy uzyskiwanie dochodów.

Ustalono, iż od dnia [...] r. skarżący zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w D. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku aktywnie poszukująca zatrudnienia. Z przedłożonej karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia [...] r. nie wynika, by stan zdrowia pozbawiał zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodów. Dokument ten wskazuje, że skarżący był leczony w okresie od [...] r. do [...] r., jednak nie zostały przedłożone dokumenty obrazujące aktualny stan zdrowia wnioskodawcy. Nie można zatem stwierdzić – w ocenie organu – by obecnie skarżący ze względu na stan zdrowia został pozbawiony możliwości zarobkowania. Organ podkreślił także, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł, ze świadczenia dokonywane są potrącenia w ramach egzekucji w wysokości [...] zł (wysokość świadczenia do wypłaty to kwota [...] zł). We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje ponadto dwóch synów, którzy nie uzyskują dochodów. Argumentując, iż po stronie synów wnioskodawcy nie zachodzą okoliczności uniemożliwiające im zatrudnienie, Zakład uwzględnił wiek oraz stan ich zdrowia oraz fakt, iż jako osoby będące w wieku aktywności zawodowej nie są zarejestrowani w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoby poszukujące zatrudnienia. Do sprawy umorzenia nie zostały ponadto przedłożone dokumenty wskazujące, iż synowie poszukują zatrudnienia. Analizując ponowię sprawę umorzenia zadłużenia z tytułu składek uwzględniono okoliczność, iż skarżący z żoną posiada zobowiązania wobec innych wierzycieli, które dochodzone są w trybie egzekucyjnym. Podkreślono jednak przy tym, iż uszczuplenie dochodów spowodowane koniecznością regulowania innych zobowiązań, nie jest zasadnym argumentem w sprawie umorzenia. W dalszej części uzasadnienia Zakład szczegółowo wyjaśnił, że rozliczenie konta skarżącego dokonane zostało w oparciu o przedłożone przez płatnika składek dokumenty rozliczeniowe oraz dokonane wpłaty, zewidencjonowane w systemie informatycznym Zakładu. Odnosząc się do kwestii zadłużenia z tytułu składek, wyjaśniono, że o wysokości zadłużenia z tytułu składek skarżący został poinformowany decyzją z dnia [...] r. nr [...], której nie kwestionował.

Odnosząc się do podniesionej przez wnioskodawcę kwestii niemożności skorzystania z umorzenia na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551), zwanej "ustawą abolicyjną", wskazać należy, że decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład określił skarżącemu warunki umorzenia należności z tytułu składek na podstawie ustawy abolicyjnej. Wskazał w niej, iż warunkiem umorzenia należności jest nieposiadanie na dzień wydania decyzji o umorzeniu należności, które temu umorzeniu nie podlegają. W przypadku skarżącego należnościami niepodlegającymi umorzeniu na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r., są należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za prowadzącego działalność gospodarczą za okres od marca 2007 r. do maja 2007 r. (który okresem nie pokrywa się z zadłużeniem na ubezpieczenia społeczne za prowadzącego działalność gospodarczą) w kwocie należności głównej [...] zł wraz z należnymi z tego tytułu odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia oraz należności za pracowników na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGSP w kwocie należności głównej [...] zł wraz z należnymi z tego tytułu odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia.

Odnosząc się do pozostałych kwestii podjętych przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazano, że podnoszone przez skarżącego okoliczności takie jak odmowa zasiłku rehabilitacyjnego przez ZUS O/W. i włamanie do zakładu prowadzonego przez wnioskodawcę, miały wpływ na ówczesną jego sytuację, niemniej jednak w kwestii umorzenia nie mają znaczenia przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też niezawinione, nie zostały one bowiem przewidziane jako samodzielna przesłanka umorzenia.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył skargę do Sądu, w której podniósł, że ZUS bezzasadnie kwestionuje ustalenia Naczelnika Urzędu Skarbowego, który w postanowieniu z dnia [...] r. stwierdził, że w ramach postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, przez co naruszono art. 8 k.p.a. Skarżący podniósł ponadto, że niewątpliwie została spełniona przesłanka umorzenia postępowania, zgodnie z którą składki mogą być umorzone, gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dodał także, że synowie ze względu na trudną sytuację na rynku pracy pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto zauważył, że zadłużenia określonego w decyzji z dnia [...] r. nie kwestionował, ponieważ nie rozumiał rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.").

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. (nr [...]) o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu składek.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że decyzja w sprawie ulg w spłacie zobowiązań pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Redakcja przepisu art. 28 ust. 1 u.s.u.s. w brzmieniu: "Należności z tytułu składek mogą być umarzane (...)", daje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w podejmowaniu takich uznaniowych rozstrzygnięć, a ograniczają ją jedynie materialnoprawne dyrektywy wynikające z norm art. 28 ust. 2 – 4 oraz wydanego na podstawie ustawowej delegacji rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia

31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Wskazać trzeba,

że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego, sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym,

czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy

i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s. 36). W konsekwencji zatem organ państwowy, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swych uprawnień,

ma obowiązek wyjaśnić dokładnie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie, dopełniając nie tylko normę art. 7 k.p.a. oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, lecz i sporządzić odpowiednie – wnikliwe i logiczne, wyjaśniające przesłanki którym organ się kierował – uzasadnienie decyzji, jak go obliguje art. 107 § 3 k.p.a.

w związku z art. 80 k.p.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego aktu, sąd jest zobowiązany zatem do oceny, czy postępowanie administracyjne było prowadzone prawidłowo i czy organ

przy wydawaniu decyzji dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna.

Jak wynika z akt sprawy, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek, w kontekście przesłanek określonych w art. 28 ust.1-3 u.s.u.s. Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności

na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia

tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy,

że organ w niniejszej sprawie dokonał właściwej oceny stanu faktycznego

w kontekście określonych w art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s. przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia. Odnosząc się do przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organy administracyjne słusznie zauważyły, że co prawda postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do wnioskodawcy nie przyniosło rezultatów – przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek prowadzone z rachunku bankowego skarżącego w Banku Zachodnim WBK S.A. O/D. okazało się bezskuteczne, natomiast egzekucja prowadzona na rzecz ZUS przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. została umorzona, gdyż organ egzekucyjny stwierdził, że w ramach postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, niemniej jednak Naczelnik Urzędu Skarbowego w D. w postanowieniu z dnia [...] r. nie stwierdził w stosunku do skarżącego braku majątku. Co więcej - ustalił, że wnioskodawca posiada nieruchomość położoną w K., która jest obciążona hipoteką, a zatem skarżący posiada majątek. Zasadnie podkreślono także, że ZUS posiada dodatkowo zabezpieczenie wierzytelności poprzez wpis hipoteki na nieruchomości skarżącego o nr [...], którą to nieruchomość umową darowizny Z. Z. przekazał synom. W konsekwencji zatem nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, tym samym nie można uznać za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Skarżący ponadto ma żonę i następców prawnych. Nie zostały zatem spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Wskazać należy, że nie została także spełniona przesłanka określona w punkcie 1 (dłużnik zmarł [...]), co z przyczyn oczywistych nie mogło budzić wątpliwości. Z akt sprawy nie wynika, by było prowadzone wobec skarżącego postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne, a zatem nie zachodziły przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2 i 4 u.s.u.s. Zaległe składki bezsprzecznie znacznie przekraczają wartość kosztów upomnienia, które obecnie wynoszą 8,80 zł (punkt 4a).

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s, ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 powołanego na wstępie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w którym jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji, gdy opłacenie należności z tytuły składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenia należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust.1 pkt 3).

Analizując powołane wyżej przesłanki umorzenia, wskazać należy, że nie została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (sam wnioskodawca w ogóle nie powoływał tej okoliczności). Skarżący nie wykazał także istnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3. Organ słusznie podkreślił, że śmierć matki skarżącego wyeliminowała obowiązek sprawowania nad nią stałej opieki i umożliwiła mu podjęcie zatrudnienia i uzyskiwanie dochodów. Skarżący w toku postępowania administracyjnego dołączył do akt sprawy kartę leczenia szpitalnego, z której jednak nie wynika, by stan zdrowia pozbawiał zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodów. Dokument ten wskazuje, że skarżący był leczony w okresie od [...] r. do [...] r., jednak nie zostały przedłożone dokumenty obrazujące aktualny stan zdrowia wnioskodawcy. Nie można zatem stwierdzić – jak słusznie zauważył organ – by obecnie skarżący ze względu na stan zdrowia został pozbawiony możliwości zarobkowania.

Oceniając natomiast sytuację finansową wnioskodawcy (§ 3 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s.) stwierdzić należy, że niewątpliwie nie jest ona łatwa. Skarżący obecnie nie pracuje, wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z małżonką i nie uzyskującymi żadnych dochodów dorosłymi synami. Ponadto, jak wynika

z oświadczenia zobowiązanego, jedynym źródłem utrzymania rodziny jest obecnie dochód żony z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł, z którego dokonywane są potrącenia w ramach egzekucji sądowej w wysokości [...] zł. Wysokość świadczenia do wypłaty to kwota [...] zł. Wnioskodawca ponadto, jak podał, posiada zobowiązania z tytułu podatków w wysokości [...] zł, które dochodzone są w trybie egzekucyjnym oraz zobowiązania pieniężne wobec B w wysokości [...] zł. Do sprawy przedłożono zawiadomienie Sądu Rejonowego z dnia [...] r. informujące o wszczęciu przez Komornika Sądowego w D. egzekucji z nieruchomości na rzecz B SP. z o.o. Dodatkowo oceniając spełnienie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wskazać należy, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy z pewnością nie można stwierdzić, iż obecna sytuacja finansowa wnioskodawcy ma charakter trwały, gdyż skarżący, jest osobą zdrową, zarejestrowaną w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna poszukująca zatrudnienia. W kontekście tej przesłanki należy też zauważyć, że skarżący nie przedstawił dokumentacji, z której wynikałaby trwała niezdolności do pracy. Ponadto, co należy podkreślić, skarżący jest właścicielem nieruchomości. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt prowadzenia gospodarstwa domowego z żoną uzyskującą stały dochód z tytułu emerytury oraz synami, którzy co prawda nie pracują, ale są osobami młodymi w wieku aktywności zawodowej. Posiadane także przez skarżącego zobowiązania i dokonywane potrącenia na rzecz wierzycieli nie mogą usprawiedliwiać zwolnienia skarżącego z obowiązku regulowania należności publicznych i przeniesienia ich ciężaru na innych obywateli. W konsekwencji zatem – zdaniem Sądu – organ w wyniku prawidłowej i logicznej oceny, słusznie przyjął, że skarżący nie spełnił przesłanki umorzenia zaległości określonej w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia.

Końcowo należy dodać, że – w ocenie Sądu – organy obu instancji prawidłowo przeprowadziły postępowanie w niniejszej sprawie w zgodzie z art. 7 i 8 k.p.a. W szczególności skarżący był pouczony o przesłankach uzasadniających umorzenie zaległych składek i miał możliwość składania wyjaśnień oraz dokumentów potwierdzających zasadność umorzenia. Rozpoznając wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy organ odniósł się do wszystkich zarzutów w nim podniesionych przez skarżącego, w szczególności wnikliwie wyjaśnił wysokość kwoty zaległości skarżącego z tytułu składek, wskazując przy tym, że kwota ta została określona w decyzji z dnia [...] r. Fakt niezrozumienia decyzji z dnia [...] r. nie mógł mieć natomiast znaczenia dla określenia wysokości zaległości. Ponadto sposób powstania tych zaległości – jak słusznie zauważył organ – także nie stanowił podstawy do ich umorzenia. Organ wyjaśnił także zasady stosowania ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność.

Reasumując powyższe wywody uznać należy, że w toku postępowania administracyjnego przeprowadzono dokładną analizę stanu finansowego

oraz osobistego strony i następnie należycie oceniono te okoliczności w kontekście przesłanek, określonych w przepisach art. 28 ust. 1-3 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

z dnia 31 lipca 2003 r. nie przekraczając przy tym, zasady swobodnej oceny dowodów. Zdaniem Sądu, zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadziły

i poddały wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną

ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się organ utrzymując w mocy decyzję odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek oraz decyzję

o umorzeniu postępowania. W ocenie Sądu, stanowisko przyjęte przez organ

jest zatem zasadne. Wydanie decyzji poprzedzone było postępowaniem zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej i materialnej skarżącego. Znalazło to odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy i w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organy orzekające wzięły pod uwagę wszystkie podnoszone

przez skarżącego okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody. Odnosząc je do podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Sytuacja skarżącego została rzetelnie zbadana i oceniona. Nie można więc przypisać znamion dowolności ocenie dokonanej przez organy orzekające.

Wskazać trzeba, że przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem

tych należności oraz celami, na które są przeznaczone ze swej istoty. Podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zachowała też proporcje pomiędzy interesem społecznym,

a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Podkreślić bowiem w tym miejscu trzeba, że instytucja umorzenia

nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia

z długu o publicznym przecież charakterze. Skarżący podejmując działalność gospodarczą powinien był bowiem liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek

na ubezpieczenia. Zauważyć również trzeba, że prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Niedopuszczalne jest przy tym przenoszenie niedogodnych dla podmiotu podejmującego działalność konsekwencji na Zakład. Należy także podkreślić, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek

na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.).

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem,

na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.