Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 406/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: par. 3 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska Sędzia del. WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Protokolant Michał Stępkowski po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej I. M.-P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 31 października 2013 r. sygn. akt I SA/Kr 983/13 w sprawie ze skargi I. M.-P. na decyzję Z. U. S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 31 października 2013 r. sygn. akt I SA/Kr 983/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił skargę I. M.-.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) decyzją z [...] lutego 2013 r. nr [...], odmówił I. M.-P. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy w łącznej wysokości 21.766,33 zł, uznając, że nie ziściły się przesłanki do uwzględnienia żądania określone w art. 28 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585), dalej: "u.s.u.s.", ani w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej: rozporządzenie lub rozporządzenie wykonawcze.

Decyzją z [...] kwietnia 2013 r. po rozpatrzeniu wniosku I. M.-P. o ponowne rozpoznanie sprawy, ZUS utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie, podtrzymując w całości dotychczas wyrażone stanowisko. Organ podał, że I. M.-P. prowadziła z przerwami działalność gospodarczą w zakresie usług gastronomicznych w okresie od [...] września 1999 r. do [...] lipca 2012 r. Działalność definitywnie wykreślono z ewidencji w dniu [...] stycznia 2013 r. Zadłużenie składkowe kierowane było na drogę postępowania egzekucyjnego, pozostającego w zbiegu z egzekucją sądową, w ramach którego dokonano zajęcia rachunku bankowego. Egzekucja jest aktualna i skuteczna. Organ podniósł, że płatniczka nie jest obecnie zatrudniona ani na podstawie umowy o pracę ani w ramach wykonywania umów cywilnoprawnych, nie pobiera też renty. Wnioskodawczyni nie jest również zarejestrowana w urzędzie pracy, jako osoba bezrobotna i tym samym poszukująca pracy a także nie pobiera żadnych świadczeń z pomocy społecznej. Przedstawiając sytuację finansową strony ZUS wskazał, że w 2008 r. z tytułu działalności gospodarczej wnioskodawczyni wykazała stratę w wysokości 118.356,33 zł, a w 2009 r. w wysokości 17.252,99 zł. Z kolei w zeznaniu podatkowym za 2010 r. wykazano dochód z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 3285,10 zł oraz dochód z innych źródeł w kwocie 326,06 zł. Według natomiast zeznania podatkowego za 2011 r. firma skarżącej poniosła stratę w wysokości 14.393,41 zł, co stanowiło różnicę pomiędzy uzyskanymi przychodami z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej (41.496,69 zł) oraz poniesionymi kosztami ich uzyskania (55.890,10 zł). W 2012 r. I. M.-P. dokonała sprzedaży przyczepy gastronomicznej za cenę 19.599,00 zł, a jej samochód ([...] r. prod. 1990) został przyjęty do demontażu. Organ wskazał, że skarżąca jest współwłaścicielem domu jednorodzinnego, obciążonego hipotekami w łącznej wysokości 144.000,00 zł. Ponadto posiadała zobowiązania: (1) wobec P. K. P. S.A. w W., w wysokości 5.959,51 zł, dochodzone w drodze egzekucji sądowej, (2) wobec M. Agencji Rozwoju Regionalnego w wysokości 77.641,12 zł., które spłaca w ratach teściowa wnioskodawczyni, pobierająca rentę w wysokości 2.677,25 zł oraz (3) wobec Uniwersytetu Rolniczego w wysokości 12.366,98 zł, spłacane ratalnie. Wnioskodawczyni wystąpiła na drogę sądową z powództwem cywilnym przeciwko S. P. J. M., M. M. sp. jawna, tj. producentowi wadliwych maszyn, o zapłatę kwoty 661.187,00 zł. Wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką K., uczennicą III klasy LO oraz mężem R. P. Z tytułu miesięcznych opłat ponosi wydatki na utrzymanie domu w wysokości około 550,00 zł oraz wydatki szkolne w wysokości około 100,00 zł. W okresie od sierpnia do października 2012 r. skarżąca poniosła koszty leczenia w wysokości około 200,00 zł. Wnioskodawczyni pozostawała w leczeniu z rozpoznaniem zapalenia płuc, gruźlicy, natomiast w maju 2008 r. miała stan przedzawałowy. Mąż skarżącej jest leczony psychiatrycznie ze względu na stany lękowe, próby samobójcze i załamanie nerwowe. Ustalono, że mąż płatniczki, od grudnia 2012 r. prowadzi działalność gospodarczą, z której będzie prawdopodobnie uzyskiwał dochody w wysokości 1.500,00 zł.

Organ przytoczył treść art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia wykonawczego a także wskazał na uznaniowy charakter decyzji umorzeniowych. Według ZUS-u, w sytuacji skarżącej nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 u.s.u.s., gdyż Wnioskodawczyni nie posiada obecnie ujawnionych źródeł dochodu, nie pracuje, nie pobiera świadczeń rentowych i nie prowadzi od stycznia 2013 r. działalności gospodarczej. Ponadto nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, jako osoba bezrobotna, co oznacza, zdaniem organu, że strona nie wykorzystuje wszystkich form aktywnego poszukiwania zatrudnienia. Wnioskodawczyni jest za to w posiadaniu majątku nieruchomego, który może być przedmiotem zabezpieczenia spłaty należności składkowych poprzez ustanowienie na nim hipoteki przymusowej, co w konsekwencji zapobiegnie przedawnieniu należności składowych. Ponadto w aktualnie prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie stwierdzono całkowitego braku majątku, z którego możliwe byłoby egzekwowanie należności, a egzekucja jest skuteczna.

Zdaniem organu, nie zostały spełnione również przesłanki określone w § 3 rozporządzenia wykonawczego, ponieważ skarżąca nie wykazała, że spłata zaległych składek spowoduje trwałe zagrożenie dalszej egzystencji poprzez niezapewnienie minimum socjalnego oraz spowoduje, że nie będzie dysponowała wraz z najbliższą rodziną środkami finansowymi pozwalającymi na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych. Organ obliczył, że po potrąceniu wskazanych kosztów utrzymania, środki będące do dyspozycji rodziny kształtują się na poziomie około 850 zł. W ocenie organu, dochód ten nie jest wysoki, jednakże pozwala na wygospodarowanie chociażby minimalnej kwoty, zwłaszcza w perspektywie zwiększenia dochodów z wykonywanej aktywności zawodowej. Wzięto też pod uwagę, że wnioskodawczyni jest obciążona również innymi zobowiązaniami, w związku jednak z tym, że zobowiązania te reguluje częściowo teściowa wnioskodawczyni, jej budżet domowy odciążony jest w chwili obecnej od ich spłaty. Ponadto posiadanie i spłata innych zobowiązań, z pominięciem spłaty zobowiązań składkowych, prowadziłoby do nieuprawnionego ich uprzywilejowania. ZUS zauważył, że wnioskodawczyni nie wskazała na niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych czy zaległości w regulowaniu bieżących rachunków. Pomimo niskiego dochodu dyspozycyjnego przypadającego na członka rodziny (tj. 500 zł na osobę), sytuacja materialna nie stwarza konieczności sięgania po pomoc finansową z opieki społecznej. Zdaniem organu, trudności finansowe wnioskodawczyni są przejściowe i rokują poprawę, zwłaszcza że ma ona możliwość podjęcia bądź własnej aktywności zawodowej, bądź podjęcia pracy na podstawie umowy o pracę czy umów cywilnoprawnych. Ponadto w przypadku wygranej sprawy sądowej z producentem wadliwych maszyn, strona odzyska środki finansowe, które również będą mogły zostać przeznaczone na spłatę zaległych zobowiązań wobec ZUS. Według organu, nie bez znaczenia dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni pozostaje okoliczność posiadania przez nią majątku nieruchomego, który może stanowić zabezpieczenie spłaty należności składkowych, a w przyszłości również zaspokojenie roszczeń.

W opinii organu, zdarzenia losowe, na które powołała się wnioskodawczyni dotyczyły prowadzenia działalności tartacznej zakończonej w lipcu 2009 r. i nie miały wpływu na powstanie zaległości składkowych. Zadłużenie w ZUS-ie obejmuje, bowiem okres od września 2010 roku i dotyczy działalności wykonywanej w zakresie ruchomych placówek gastronomicznych, a więc brak jest związku przyczynowego pomiędzy stratami materialnymi poniesionymi w wyniku nadzwyczajnego zdarzenia a koniecznością opłacania należności z tytułu składek (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia).

Końcowo organ stwierdził, że dolegliwości, na które powołała się wnioskodawczyni nie uniemożliwiały jej całkowicie podejmowania aktywności zawodowej i uzyskiwania dochodów w wysokości pozwalającej na opłacenie należności składkowych. ZUS podkreślił, że ani wnioskodawczyni, ani jej mąż nie dysponują orzeczeniami o stopniu niepełnosprawności czy niezdolności do pracy, a zatem należy uznać, że są osobami zdolnymi do pracy i posiadającymi możliwości wypracowania dochodów własną pracą w wysokości umożliwiającej spłatę długu, zwłaszcza że mąż wnioskodawczyni prowadzi aktualnie działalność gospodarczą.

Od powyższej decyzji I. M.-P. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. (dalej: WSA w K.). W skardze podniosła zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez jego niewłaściwą wykładnię oraz przepisów postępowania, tj. art. 7, 8, 77 § 1, 107 § 3 k.p.a. Skarżąca zarzuciła organowi przewlekłość postępowania i dowolność rozstrzygnięcia. Stwierdziła, że brak jest jakichkolwiek dokumentów i ustaleń w jej sprawie, o czym świadczy chociażby fakt, że organ powołał się w decyzji na fakt zajęcia w sierpniu 2012 r. rachunku bankowego skarżącej, podczas gdy do zajęcia de facto nie doszło, gdyż w marcu bank wypowiedział stronie umowę rachunków bankowych. Zdaniem skarżącej, środki pieniężne pozostające do dyspozycji rodziny są dramatycznie niskie, a dodatkowo z powodu długiej i mroźnej zimy mąż skarżącej osiągnął od stycznia do marca dochód w wysokości 988,83 zł miesięcznie. I. M.-P. wytknęła też organowi niekonsekwencję, podnosząc, że z jednej strony, w potencjalnym odszkodowaniu ZUS dopatruje się szansy na spłatę zadłużenia, z drugiej zaś traktuje to zdarzenie, jako przyszłe i niepewne, uniemożliwiające zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Skarżąca wskazała też, że gdyby posiadany przez nią dom miał się stać środkiem zaspokojenia organu rentowego, to nie miałaby gdzie z rodziną mieszkać. I. M.-P. nie zgodziła się ponadto z organem, że problem wadliwych maszyn nie ma wpływu na fakt zadłużenia, gdyż jej zdaniem, jest on bezpośrednią przyczyną stanu finansowego, w jakim obecnie się znajduje.

Odpowiadając na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie.

WSA w K. oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz.270, dalej: p.p.s.a.).

W uzasadnieniu wyroku, po przytoczeniu przepisów znajdujących w sprawie zastosowanie oraz omówieniu uznaniowego charakteru podjętej decyzji, Sąd I instancji uznał za prawidłowe stanowisko organu, że w stosunku do skarżącej nie można mówić o spełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności. WSA w K. wskazał, że zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Zdaniem Sądu I instancji, analiza powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że żadna z wymienionych przesłanek nie ma zastosowania względem skarżącej. Sąd w szczególności zaznaczył, że organ ustalił, iż skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości w Z. przy ul. F., nie korzysta z pomocy społecznej, nie ponosi stałych kosztów leczenia, nie orzeczono wobec niej stopnia niepełnosprawności czy niezdolności do pracy a prowadzona w stosunku do niej egzekucja jest skuteczna. Za istotną Sąd I instancji uznał okoliczność zaakcentowaną przez organ, że skarżąca nie zdecydowała się na zarejestrowanie, jako osoba bezrobotna i nie poszukuje aktywnie pracy, mimo że stan jej zdrowia pozwala na podjęcie pracy. Według Sądu, powyższe okoliczności powodują, że możliwe jest dokonanie zabezpieczenia hipotecznego, a w ramach podejmowanych czynności egzekucyjnych uzyska się kwoty wystarczające na pokrycie zadłużenia składkowego i kosztów egzekucyjnych, zatem nie ma mowy o całkowitej nieściągalności. WSA w K. wskazał także, że przeprowadzona przez Sąd analiza stanowiska organu dotyczącego odmowy umorzenia wskazanych należności w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego prowadzi do wniosku, że organ podjął wszelkie możliwe kroki w kierunku ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej skarżącej (wystąpił do wielu instytucji z wnioskami o udzielenie stosownych informacji dotyczących m.in. stanu posiadania skarżącej, źródeł i wysokości dochodów itp.). Według Sądu I instancji, prawidłowo organ rentowy analizował przesłanki określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z §3 ust. 1 rozporządzenia jedynie w odniesieniu do odsetek od należności składkowych opłacanych przez skarżącą na własne ubezpieczenie, albowiem przepisy te nie mają zastosowania do odsetek za zwłokę od składek odprowadzanych za pracowników w części finansowanej przez płatnika i przez ubezpieczonego. Zdaniem WSA w K., nie zasługują na uwzględnienie podnoszone przez skarżącą argumenty dotyczące niepowodzeń w zakresie prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, gdyż nie mogą one stanowić przesłanki umorzenia należności składkowych. Sąd I instancji stwierdził, że w sprawach dotyczących kwestii umarzania zaległych należności składkowych istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności. Ponadto wskazał, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS. Zdaniem Sądu, są to okoliczności niemające wpływu na treść rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia zaległości składkowych. Według WSA w K., skoro organ ustalił, że skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości, nie wykazuje problemów z bieżącymi płatnościami, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, to zastosowanie instytucji umorzenia w tej sytuacji byłoby przedwczesne. Odwołując się do wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji podkreślił, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

I. M.-P. zaskarżyła powyższy wyrok WSA w K. skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a to:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi, a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organu, pomimo iż w niniejszej sprawie organ dokonał nieprawidłowej oceny całego materiału dowodowego, poprzez przyjęcie, że skarżąca nie wykazała, że spłata zaległych składek spowoduje trwałe zagrożenie dalszej egzystencji - niezapewnienie minimum socjalnego oraz spowoduje, że nie będzie ona dysponowała wraz z najbliższą rodziną środkami finansowymi pozwalającymi na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych, obliczając przy tym, że środki będące do dyspozycji 3-osobowej rodziny wynoszą 850 zł na miesiąc. Według skarżącej kasacyjnie, Sąd I instancji podzielił stanowisko organu dokonującego oceny pozbawionej przesłanek logicznego rozumowania, w której uznał, iż powyższa kwota nie jest wysoka, jednak pozwala na wygospodarowanie z niej środków do zapłaty zaległych składek;

2) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wybiórcze przedstawienie stanu sprawy, brak odniesienia się do szeregu zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności do wskazanych błędów w ustaleniach organu dotyczących m.in. rzekomego zajęcia rachunku bankowego skarżącej przez komornika w 2013 roku, podczas gdy skarżąca przedstawiła dowód w postaci wypowiedzenia umowy rachunku bankowego, które miało miejsce rok wcześniej w 2012 r., przemilczenie przez Sąd podniesioną przez skarżącą zmianę okoliczności w postaci pomniejszenia dochodów dotychczas uzyskiwanych z działalności jej męża z kwoty 1500 zł na kwotę 988 zł miesięcznie, brak odniesienia się Sądu do oceny przez organ sytuacji skarżącej, jako jedynie przejściowych trudności i wskazywanie istnienia potencjalnej możliwości poprawy sytuacji skarżącej w przyszłości, podczas gdy jak Sąd sam podkreślił, należy wziąć pod uwagę aktualną sytuację materialną i rodzinną skarżącej. Według wnoszącej skargę kasacyjną ogólnikowe uzasadnienie wyroku oddalającego skargę pozbawia stronę informacji o przesłankach, które wpłynęły na rozstrzygnięcie.

II. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego:

1) art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia wykonawczego przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że przesłankami negatywnymi w przedmiocie umorzenia zaległych składek, jest fakt bycia przez skarżącą współwłaścicielką nieruchomości, niewykazywanie problemów z bieżącymi płatnościami, niekorzystanie z pomocy opieki społecznej, gdy tymczasem ustawodawca w przywołanych przepisach nie określił takich negatywnych przesłanek, jako wyłączających zastosowanie instytucji umorzenia należności składkowych. Ponadto, naruszenie powyżej wskazanych przepisów polegające na przyjęciu, że katalog przesłanek warunkujących umorzenie opłacenia zaległych składek jest zamknięty, w sytuacji gdy ustawodawca używając sformułowania "w szczególności", przesądził o tym, iż jest on otwarty i mieścić się w nim powinny wszystkie sytuacje, które powodowałyby, że opłacenie składek stwarzałoby ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Organ nie skorzystał z prawa udzielenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej.

Stosownie do treści art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna oparta została na obu prawem przewidzianych podstawach - tj. zarówno na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, jak i na zarzucie naruszenia przepisów postępowania. Przy tak sformułowanych zarzutach kasacyjnych w pierwszej kolejności należy ustalić treść przepisu prawa materialnego, gdyż ona warunkuje zakres i granice postępowania wyjaśniającego.

Błędna wykładnia polega na mylnym zrozumieniu treści określonego przepisu prawa.

W uzasadnieniu zarzutu naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia wykonawczego przez błędną wykładnię wnosząca skargę kasacyjną podnosi, że Sąd I instancji niezasadnie przyjął, iż umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne może dotyczyć sytuacji zbliżonych do przesłanek z art. 28 ust.3 u.s.u.s., tj. w sytuacji gdy istnieje całkowita nieściągalność należności. Skarżąca kasacyjnie podnosi, że zwrot "w szczególności" oznacza, iż w zakresie ww. przepisu rozporządzenia mieszczą się wszystkie przypadki, które będą spełniały warunki w nim określone. Taka konstrukcja przepisu zobowiązuje ZUS do szczególnie wnikliwej oceny sytuacji zobowiązanego pod kątem przesłanek warunkujących umorzenie. Według I. M.-P., prawidłowa wykładnia tego przepisu powinna pójść w kierunku wyjaśnienia, co można uznać za podstawowe potrzeby rodziny w danym przypadku i czy pozbawienie jej mieszkania nie jest właśnie spełnieniem przesłanki wynikającej z tego przepisu.

Odnosząc się do powyższego zarzutu w pierwszej kolejności wskazać należy, że problematykę umorzenia należności z tytułu składek reguluje art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzenie wykonawcze. W myśl art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, w myśl którego należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W świetle § 3 rozporządzenia wykonawczego, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Nie ulega zatem wątpliwości, że w art. 28 ust. 1–3 u.s.u.s. ustawodawca dopuścił możliwość umorzenia w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek, jeżeli zachodzi ich całkowita nieściągalność, natomiast w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek – przesłankę całkowitej nieściągalności zastąpiono istnieniem ich ważnego interesu przemawiającego za koniecznością umorzenia należności. Niewątpliwie do płatników składek na ubezpieczenie społeczne zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacenia składek na swoje ubezpieczenie społeczne. Przy umarzaniu nieopłaconych przez nich należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz zawsze ocenia niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (por. wyroki NSA: z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 650/08 niepubl., z dnia 25 sierpnia 2010 r. sygn. akt II GSK 724/09 treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ )

Wbrew zarzutom skarżącej, Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni przepisów wskazanych w pkt II.1 petitum skargi kasacyjnej.

Zarówno organ, jak i Sąd I instancji uwzględnił, że decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ma charakter uznaniowy. W rozpatrywanej sprawie, dopiero po stwierdzeniu braku przesłanki całkowitej nieściągalności, organ przystąpił do analizowania sprawy i rozważania możliwości umorzenia należności pod kątem zaistnienia szczególnych przypadków, które zostały określone w przepisie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust.1 pkt 1-3 rozporządzenia wykonawczego. Organ ocenił niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla wnioskodawczyni i jej rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, uwzględnił jej stan majątkowy i sytuację rodzinną. Wskazał m.in., że pomimo deklarowanego przez skarżącą niskiego dochodu (1500 zł miesięcznie) I. M.-P. nie korzysta z pomocy finansowej ośrodka pomocy społecznej, nie podejmuje również pracy zarobkowej, pomimo że nie wykazała, aby stan jej zdrowia (lub jej najbliższych) uniemożliwiał podjęcie zatrudnienia przynoszącego dochody pozwalające na regulowanie należności. Działanie organu należy ocenić, jako prawidłowe, a więc Sąd I instancji zasadnie je zaaprobował. Należy przy tym podkreślić, że organ przed podjęciem decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych dokonuje oceny możliwości płatniczych zobowiązanego w aspekcie realnych i faktycznych możliwości uzyskania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia, a nie potencjalnych i niepewnych. Niewątpliwie, na gruncie rozpatrywanej sprawy, okoliczność niezarejestrowania się skarżącej w Urzędzie Pracy potwierdza słuszność wniosków wyprowadzonych przez organ, że umorzenie należności na obecnym etapie postępowania byłoby przedwczesne i niecelowe, podobnie należy ocenić argumentację organu dotyczącą możliwości odzyskania w przyszłości przez skarżącą środków finansowych od producenta wadliwych maszyn. Skarżąca, podnosząc omawiany zarzut kasacyjny, kładzie nacisk wyłącznie na kwestię posiadanego przez nią domu, obciążonego zresztą hipoteką, o czym jest mowa w decyzji. Pomija natomiast pozostałe okoliczności wskazywane przez organ na uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Tymczasem należy mieć na uwadze, że umorzenie zaległych należności składkowych powoduje, iż wierzyciel daniny publicznej (ZUS) definitywnie rezygnuje z całości przysługującego mu świadczenia. W niniejszej sprawie skarżącej kasacyjnie nie udało się skutecznie zanegować, że wyjaśnienia i ustalenia organu w sposób jednoznaczny wskazują, że istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej gospodarstwa domowego skarżącej. Należy podkreślić, że Sąd I instancji, w ślad za organem, nie poprzestał jedynie na matematycznym zestawieniu wydatków i dochodów skarżącej, ale zawarł w uzasadnieniu analizę sytuacji finansowej wnioskodawczyni i jej rodziny.

Naczelny Sąd Administracyjny za chybione uznał także zarzuty naruszenia przepisów procesowych (pkt I.1 i I.2 petitum skargi kasacyjnej).

Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2004 r., FSK 6/04, LEX nr 129933; wyrok NSA z dnia 26 lutego 2014 r., II GSK 1868/12, LEX nr 1495116).

W ocenie NSA, organy ZUS prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy oraz dokonały wszechstronnej oceny tych ustaleń, co znalazło potwierdzenie w uzasadnieniu decyzji. Z tego też powodu Sąd I instancji oddalając skargę nie naruszył art. 151 p.p.s.a., zatem dokonał poprawnie kontroli zaskarżonych rozstrzygnięć.

Zdaniem NSA organy poprawnie ustaliły, a Sąd I instancji trafnie zaakceptował ich stanowisko, że w sprawie I. M.-P. jedyną podstawą orzekania mogły być okoliczności wskazane w § 3 rozporządzenia wykonawczego, jednak i te warunki nie zostały spełnione przez wnioskującą o umorzenie, co zostało ustalone w postępowaniu administracyjnym. W tak ustalonym stanie faktycznym nie można podzielić stanowiska skargi kasacyjnej, które podnosi naruszenie przepisów k.p.a. w zakresie prawidłowości prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Tym samym zarzut skargi kasacyjnej oparty na tych naruszeniach należało uznać za nieusprawiedliwiony. Nie ulega wątpliwości, że sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej kasacyjnie jest trudna, jednak trafnie ustalono, że nie jest ona tego rodzaju, że może pociągnąć zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Jak już wyżej wskazano, organ dokonał wszechstronnej analizy sytuacji finansowej wnioskodawczyni i jej rodziny, słusznie nie poprzestając wyłącznie na matematycznych wyliczeniach dotyczących wydatków i przychodów. Tymczasem skarżąca kasacyjnie usiłuje podważyć prawidłowość stanowiska ZUS-u, wskazując jedynie na uzyskiwanie dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej przez męża skarżącej (po odliczeniu wydatków ok. 850 zł miesięcznie), co w świetle przedstawionych wyżej uwag jest nieprawidłowe.

Zdaniem NSA nietrafny jest również zarzut procesowy naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Strona skarżąca kasacyjnie twierdzi, że Sąd I instancji naruszając wskazane przepisy dokonał wadliwej kontroli decyzji oraz wybiórczo przedstawił stan sprawy. Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Zauważyć trzeba, że art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem, który określa wymogi formalne uzasadnienia wyroku. Postawienie takiego zarzutu mogłoby być skuteczne tylko wówczas, gdy uzasadnienie wyroku nie zawierałoby tych składników. Uzasadnienie wyroku będącego przedmiotem skargi kasacyjnej spełnia wymagania art. 141 § 4 p.p.s.a., ponieważ zawiera elementy wskazane w tym przepisie, natomiast brak akceptacji ze strony skarżącej dla ocen i argumentacji w nim prezentowanej nie może być traktowane jako naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. Z tego też powodu ten zarzut należało uznać za nietrafny. Podniesiona w ramach tego zarzutu argumentacja dotycząca zmniejszenia obecnych przychodów z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez męża skarżącej do kwoty 980 zł miesięcznie nie może odnieść pożądanego przez stronę skutku, gdyż WSA w K. oceniał zaskarżoną decyzję, w której ustalono, że przychód ten wynosi ok. 1500 zł miesięcznie. Powyższe ustalenie organu zostało natomiast poczynione na podstawie informacji uzyskanej wprost od skarżącej (v. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy). Przede wszystkim należy podkreślić, że sądy administracyjne nie dokonują ustaleń faktycznych, lecz kontrolują czy w toku postępowania administracyjnego ustaleń tych dokonano z poszanowaniem przepisów postępowania regulujących kwestie postępowania dowodowego. W tym stanie rzeczy podniesiony przez I. M.-P. zarzut braku odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do powyższego argumentu wskazanego przez stronę dopiero w skardze do WSA w K. nie może być skuteczny, ponieważ nie miało to żadnego wpływu na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe, skargę kasacyjną należało oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a.