Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 654/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2019-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 § 2 o.p.,  art. 70 § 1 o.p
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Woźniak Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.), Sędzia WSA Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi R. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w S. z dnia 10 maja 2019 r. nr [...], II. uchyla postanowienie P. P. S..A.. z dnia 11 kwietnia 2019 r. nr [...] i poprzedzające je postanowienie z dnia 19 grudnia 2018 r. nr [...] III. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego R. S. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym w sprawie postanowieniem z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...], [...], po rozpoznaniu sprawy

na skutek zażalenia R. S. (dalej: "zobowiązany" lub "skarżący"), wniesionego na postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał

w mocy postanowienie organu I instancji.

Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny sprawy.

Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w S. (organ egzekucyjny) prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] lipca 2018 r. wystawionego przez [...] (wierzyciela), obejmującego należności z tytułu opłat abonamentowych za okres od stycznia

2013 r. do marca 2018 r. Odpis ww. tytułu wykonawczego wraz z odpisem zawiadomienia o zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej doręczono w dniu [...] września 2018 r.

Pismem z dnia [...] września 2018 r. zobowiązany złożył zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej podnosząc nieistnienie obowiązku związane z wyrejestrowaniem odbiorników przy jednoczesnej zmianie miejsca zamieszkania, przedawnienie obowiązku z uwagi na upływ 3-letniego terminu przedawnienia oraz brak wymagalności obowiązku w związku z nieotrzymaniem zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego. Do pisma dołączono akt notarialny z dnia [...] sierpnia 2007 r. rep. A [...], potwierdzenie wymeldowania skarżącego z dniem [...] sierpnia 2007 r. z lokalu pod adresem: S., [...] pismo skarżącego z dnia [...] października 2004 r. skierowane do [...] w S..

Postanowieniem z dnia [...] września 2018 r. nr [...] organ egzekucyjny zawiesił prowadzone postępowanie egzekucyjne, a następnie wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska w zakresie podniesionych zarzutów.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] [...] we W. uznał zarzuty za nieuzasadnione. Następnie, [...] w B. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy powyższe postanowienie.

Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w S., po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, postanowieniem z dnia [...] maja 2019 r. uznał zarzuty nieistnienia, przedawnienia oraz braku wymagalności obowiązku za nieuzasadnione.

W zażaleniu na powyższe postanowienie, skarżący wnosząc o jego uchylenie i uwzględnienie wniesionych zarzutów oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Powołując się na mające zastosowanie w sprawie przepisy art. 18, art. 33

oraz art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.) – dalej: "u.p.e.a.", organ odwoławczy wskazał, że stanowisko wierzyciela odnośnie zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a. jest wiążące zarówno dla organu egzekucyjnego, jak i dla odwoławczego organu egzekucyjnego, sprawującego jednocześnie nadzór nad egzekucją administracyjną. W konsekwencji, dyrektor izby administracji skarbowej właściwy w sprawie nie jest uprawnionym do ingerowania w treść stanowiska wyrażonego przez wierzyciela na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a.

Odpowiadając na zarzut dotyczący naruszenia art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. odnośnie braku wymagalności obowiązku, organ odwoławczy wskazał, że wierzyciela w wyniku dokonanej oceny przedstawionej argumentacji powiązał go z zarzutem nieistnienia obowiązku, bowiem o braku wymagalności obowiązku decyduje inna kategoria zdarzeń, niż wskazana w uzasadnieniu do wniesionego zarzutu. Natomiast zarzut dotyczący niedopełnienia przez [...] obowiązku wynikającego z rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, w ocenie wierzyciela nie może być rozpatrywany jako zarzut braku wymagalności.

Zdaniem wierzyciela, w sprawie nie zaistniały żadne okoliczności decydujące o braku wymagalności obowiązku.

Odnosząc się z kolei do zarzutu przedawnienia obowiązku organ odwoławczy wyjaśnił, iż jak wskazano w stanowisku wierzyciela, organ egzekucyjny w 2018 r. skutecznie zajął świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego, w związku z czym bieg terminu przedawnienia został przerwany. Tym samym zobowiązanie nie uległo przedawnieniu, wobec czego wniesiony zarzut jest nieuzasadniony.

Odnosząc się natomiast do zarzutu nieistnienia obowiązku, organ odwoławczy wskazał, że wierzyciel stwierdził, iż rejestracja odbiorników RTV w sprawie została dokonana na dane osobowe i adresowe zobowiązanego, tj. R. S. [...]. Zarejestrowanie odbiornika, bez jego późniejszego wyrejestrowania stanowi natomiast wystarczającą przesłankę do istnienia, wynikającego z ustawy, obowiązku dokonywania opłat abonamentowych (aktualnie jest to ustawa dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych). W sprawie wierzyciel stwierdził, iż nie dysponuje dokumentem potwierdzającym wyrejestrowanie przez zobowiązanego odbiorników RTV.

W odniesieniu do wskazania zobowiązanego, że nie rejestrował on odbiorników RTV pod aktualnym adresem zamieszkania, organ odwoławczy wskazał, że na podstawie danych zgromadzonych w bazie PESEL wierzyciel ustalił aktualny adres zameldowania zobowiązanego oraz dokonał aktualizacji danych na potrzeby wystawienia skierowanego upomnienia. Wierzyciel stwierdził, iż nie dysponuje dokumentem potwierdzającym wyrejestrowanie przez zobowiązanego odbiorników RTV.

Odnosząc się do podniesionego przez zobowiązanego faktu związanego z nieotrzymaniem zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego organ odwoławczy wskazał na wyjaśnienia wierzyciela zgodnie którymi przesyłka zawierająca zawiadomienie zobowiązanego o nadaniu numeru identyfikacyjnego [...] nigdy nie została przekazana jako zwrotna, tym samym przyjęto, że zawiadomienie zostało przesłane skutecznie. W ocenie wierzyciela, przesłanie przez [...] zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego w zwykłej przesyłce listowej bez potwierdzenia odbioru na adres zgodny z dokonaną przez zobowiązanego rejestracją odbiorników RTV, co miało miejsce w niniejszej sprawie, czyniło zadość określonym wymogom.

Niezależnie od przedstawionego stanowiska wierzyciela organ odwoławczy stwierdził, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] nie istnieje. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie sposób wywieść daty przesłania zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, ani nawet samego faktu jego przesłania, co wprost świadczy o tym że zobowiązany nie został zawiadomiony o nadaniu mu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, tym samym brak jest podstaw do uznania że po stronie zobowiązanego powstał obowiązek uiszczania opłat abonamentowych. W sprawie na podstawie przedstawionych dokumentów nie sposób przyjąć, że wierzyciel wykonał względem zobowiązanego obowiązek informacyjny, bowiem nie przedstawił wiarygodnego dowodu np. nadania przesyłki, tym samym nie wykazał, że wysłał, a nie tylko wygenerował zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego z systemu komputerowego. Wierzyciel słusznie wskazał, że na gruncie postępowania administracyjnego ma w pełni zastosowanie zasada, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W związku z tym udowodnienie dokonania faktu przesiania zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru spoczywa na wierzycielu, który, w ocenie organu odwoławczego, obowiązkowi temu nie sprostał.

Mając jednak na względzie wynikające art. 34 § 4 u.p.e.a. wiążące dla organu egzekucyjnego oraz organu II instancji stanowisko wierzyciela, organ odwoławczy uznał wniesione zarzuty za nieuzasadnione.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, w celu uwzględnienia wniesionych zarzutów, a w konsekwencji o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Nadto, wniósł o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

Skarżący zarzucił naruszenie art. 33 § 1 u.p.e.a. poprzez brak udowodnienia istnienia obowiązku zapłaty, a także art. 7 i art. 8 k.p.a. z uwagi na to, że organ egzekucyjny nie prowadził postępowania w sposób szczegółowy i dokładny, nie badał czy stosowne zawiadomienie o nadaniu numeru identyfikacyjnego zostało stronie doręczone lub przynajmniej czy zostało wysłane na adres strony.

W ocenie skarżącego [...] nie dopełniła obowiązku poinformowania skarżącego o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego abonenta oraz że niewłaściwe jest twierdzenie, że potwierdzenie doręczenia zawiadomienia nie jest wymagane dla potwierdzenia tego faktu. Brak doręczenia zawiadomienia nie wywołuje skutecznego złożenia oświadczenia, o czym mówi art. 61 § k.c.

Zdaniem strony naruszono również art. 7 k.p.a. wierzyciel nie postarał się o zweryfikowanie czy ww. zawiadomienie zostało faktycznie do strony wysłane, nie wystąpił o przedstawienie wyciągu z książeczki korespondencyjnej [...] celem weryfikacji czy korespondencja na którą się powołuje została wysłana.

Skarżący podniósł, że w 2004 r. wyrejestrował odbiorniki RTV (pismo z [...] października 2004 r. złożono przy piśmie obejmującym zarzuty). Nadto w 2007 r. wymeldował się i sprzedał mieszkanie w S. przy [...] Po wyrejestrowaniu odbiorników i wyprowadzeniu się z ww. adresu, nigdy nie rejestrował innych odbiorników radiowych czy też telewizyjnych pod jakimkolwiek innym adresem, więc brak jest jakiejkolwiek podstawy, aby obciążać go opłatami abonamentowymi.

Skarżący podkreślił, że przez dziesięć lat tj. aż do 2014 r. nie otrzymał żadnego pisma, wezwania do zapłaty od wierzyciela. Z powyższego należy wnioskować, że [...] otrzymała pismo wyrejestrowujące odbiorniki. Tym bardziej niezasadne jest zatem żądanie po tylu latach zapłaty.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł

o uznanie skargi za zasadną.

Organ odwoławczy wskazał, że rozstrzygnięcie sprawy zdeterminowane było ostatecznym postanowieniem w przedmiocie stanowiska wierzyciela, dlatego wniesione zarzuty zgodnie stanowiskiem wierzyciela zostały uznane

za nieuzasadnione. Jednakże, w ocenie organu odwoławczego wysłanie zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego na nieaktualny adres zobowiązanego nie pozwala przyjąć, że wierzyciel dopełnił obowiązku przesłania tego dokumentu, a tym samym nie wykazał istnienia obowiązku zobowiązanego z tytułu opłaty abonamentowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.)

- dalej: "p.p.s.a", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane

w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie,

z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zaś w myśl art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Z treści ww. przepisów wynika zatem możliwość objęcia sądową kontrolą legalności nie tylko zaskarżonego aktu (w niniejszej sprawie - postanowienia),

ale również wszystkich innych aktów lub czynności, które zostały wydane w ramach tego samego stosunku administracyjnoprawnego, ponieważ użyty w obu tych przepisach termin "sprawa" występuje w znaczeniu materialnym, a nie procesowym. Wniosek ten znajduje uzasadnienie w treści art. 135 p.p.s.a., który nakazuje sądowi zastosowanie przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku

do aktów lub czynności wydanych lub podjętych "we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga". Granice tej sprawy administracyjnej wyznaczają bowiem zakres sądowej kontroli działalności administracji publicznej, o której stanowi art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), która to kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

W sprawie, organy egzekucyjne prowadzą postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego na podstawie wystawionego przez [...] (wierzyciel) tytułu wykonawczego z dnia [...] lipca 2018 r. obejmującego należności z tytułu opłat abonamentowych za okres od stycznia 2013 r. do marca 2018 r.

Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje w terminie

7 dni od dnia doręczenia mu tytułu wykonawczego prawo do zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku

z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;

4) błąd co do osoby zobowiązanego;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa

w art. 15 § 1;

8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27,

a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.

Na wstępie wskazać należy, że choć w piśmie z dnia [...] września 2018 r. inicjującym postępowanie w przedmiocie zarzutów zobowiązany nie przypisał podstawy prawnej zarzutów z art. 33 § 1 u.p.e.a., to jednak z analizy treści ww. pisma wynika, iż jego intencją było wniesienie zarzutów opartych na przesłankach wymienionych w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Powyższe wynika z faktu, że w piśmie tym kwestionuje w istocie istnienie obowiązku w związku z wyrejestrowaniem odbiorników w 2004 r., a także niedoręczeniem zawiadomienia o numerze identyfikacji, a także jednocześnie jego przedawnienie. Należy przy tym wskazać, że wierzyciel zasadnie powiązał wskazany przez zobowiązanego zarzut braku wymagalności obowiązku z zarzutem nieistnienia obowiązku. Zarzut dotyczący niedopełnienia przez [...] obowiązku wynikającego z rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, nie może być bowiem rozpatrywany jako zarzut braku wymagalności.

Stosownie do art. 34 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela

w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa

w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca

(§ 1). Organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione – o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego (§ 4).

W sprawie organ egzekucyjny nie był wierzycielem, a więc stosownie do treści wyżej wskazanych przepisów był zobowiązany do uzyskania stanowiska wierzyciela

w przedmiocie zgłoszonych zarzutów i był tym stanowiskiem związany.

Jak wskazano już wcześniej, wierzyciel uznał zgłoszone przez skarżącego zarzuty za niezasadne. Dokonana przez wierzyciela ocena, jako wiążąca, stała się podstawą

do wydania przez organ egzekucyjny postanowienia o niezasadności zarzutów,

a następnie postanowienia organu odwoławczego, utrzymującego w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W tym miejscu należy wskazać, że o ile stanowisko wierzyciela determinowało treść rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego oraz organu drugiej instancji, to sąd, rozpoznając skargę na postanowienie tego organu, musi dokonać samodzielnej oceny stanowiska wierzyciela, zgłoszonych przez skarżącego zarzutów, a więc zbadać, czy wierzyciel prawidłowo uznał, że będące przedmiotem postępowania egzekucyjnego zobowiązanie istniało, czy poddawało się egzekucji administracyjnej,

a następnie przejść do oceny prawidłowości rozstrzygnięć organów egzekucyjnych. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych

(por. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., II GSK 1490/10, Lex nr 1113723; wyrok NSA z dnia 11 marca 2011 r., II FSK 1904/09, Lex nr 992243; wyrok NSA z dnia

28 października 2008 r., II FSK 1006/07, Lex nr 515958; wyrok NSA z dnia 4 lutego 2011 r., II GSK 216/10, Lex nr 992340; postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2011 r., Lex nr 952777; wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2009 r., II FSK 466/08, Lex nr 549018), co zostało wyrażone w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 17 września 2014r., II GSK 1140/13; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 stycznia 2015 r.,

I SA/Gl 1274/14, Lex nr 1643312).

Uprawnienia [...] do wystawiania tytułów wykonawczych

i egzekwowania realizacji obowiązku wnoszenia opłat abonamentowych, wynikają wprost z przepisu art. 7 ust. ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm.) – dalej: "u.o.a.", a zatem nie budzi wątpliwości, że skoro jej uprawnienia opierają się na ustawowo sformułowanym obowiązku, to [...] jest uprawniona do prowadzenia egzekucji administracyjnej w zakresie realizacji obowiązku wnoszenia opłat abonamentowych.

Przywołać przy tym należy stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który

w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08 (opubl. OTK-A

z 2010 r. Nr 3, poz. 22), stwierdził, że mimo, iż obowiązek uiszczania abonamentu nie należy do zakresu administracji rządowej, przepis art. 3 u.p.e.a. nie stanowi przeszkody prowadzenia egzekucji administracyjnej opłat abonamentowych. [...]. jest wierzycielem i egzekucja nieuiszczonego abonamentu jest prawnie możliwa, gdyż ustawa o opłatach abonamentowych z dnia 21 kwietnia 2005 r., jako lex specialis, ma pierwszeństwo przed przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. [...] nie ustala wysokości należności z tytułu niezapłaconego abonamentu, bo wysokość ta i obowiązek zapłaty wynikają wprost z przepisów ustawy.

Odnosząc się do istoty sporu, a zatem co do nieistnienia obowiązku skarżącego z tytułu nieuiszczonej opłaty abonamentowej RTV za okres od stycznia 2013 r. do marca 2018 r., konieczne było odwołanie się do przepisów ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. Nr 85, poz. 728 ze zm.) – dalej: "u.o.a.". Przed wejściem w życie wskazanej ustawy zasady uiszczania opłat abonamentowych uregulowane były, w obecnie uchylonym, rozdziale 7 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 1993 r., Nr 7, poz. 14 ze zm.).

Stosownie do treści art. 2 ust. 1 u.o.a., za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Domniemywa się przy tym, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika.

Z kolei, jak stanowi art. 5 ust. 1 u.o.a., odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, zarejestrowaniu w placówkach pocztowych operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. Po zarejestrowaniu odbiornika RTV, uiszczenie opłaty abonamentowej jest obowiązkiem, który wynika z mocy samego prawa, zatem dla jego realizacji nie jest konieczna konkretyzacja w drodze indywidualnego aktu administracyjnego (decyzji administracyjnej) – ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010 r., pkt 3.3.4. uzasadnienia.

W dniu 13 grudnia 2007 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 187, poz. 1342) – dalej: "rozporządzenie z dnia 25 września 2007 r.". Zgodnie z § 5 ust. 2 tego rozporządzenia operator publiczny w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia.

W sprawie w pierwszej kolejności wypada zauważyć, że z akt sprawy nie wynika data rejestracji odbiornika(ów) RTV na dane osobowe i adresowe skarżącego tj. R. S. [...]. Skarżący nie kwestionuje faktu zarejestrowania odbiorników, podnosi jednak zarzut wyrejestrowania odbiorników RTV z powyższego adresu z jednoczesnym zwrotem książeczki RTV w 2004 r. (pismo skarżącego skierowane do Urzędu Pocztowego nr [...] w S. z dnia [...] października 2004 r.). W aktach sprawy brak jest dowodu doręczenia powyższego pisma organowi. Wierzyciel w swoim stanowisku wskazuje natomiast, że powyższe pismo nie mogło odnieść skutku z uwagi na niezłożenie go na odpowiednim formularzu.

Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że zgodnie z obowiązującym w 2004 r. wydanym - na podstawie delegacji wynikającej z ww. ustawy o radiofonii i telewizji – rozporządzeniem Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U., Nr 70, poz. 338 ze zm.) posiadacz książeczki radiofonicznej jest obowiązany powiadomić urząd pocztowy o zmianie nazwiska, miejsca stałego pobytu (siedziby), zagubieniu lub zniszczeniu książeczki oraz o zaprzestaniu używania odbiornika (§ 4 rozporządzenia). Wbrew jednak twierdzeniom wierzyciela w ww. rozporządzeniu, a także zastępującym je rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2005 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. nr 141, poz. 1190) nie zawarto wymogu zgłaszania danych na odpowiednich formularzach. Ponadto, ww. przepisach nie określono procedury postępowania, a także ewentualnych dokumentów wydawanych abonentowi w przypadku wyrejestrowania odbiornika.

Dopiero w ww. rozporządzeniu Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w § 4 wprowadzono obowiązek zgodnie z którym o zmianie danych zawartych we wniosku, o którym mowa w § 2 ust. 2, a także o zgubieniu lub zniszczeniu obydwu dowodów zarejestrowania odbiorników, o których mowa w § 3, oraz o zaprzestaniu używania odbiorników użytkownik niezwłocznie powiadamia operatora publicznego poprzez złożenie w placówce operatora publicznego "Formularza zgłoszenia zmiany danych", którego wzór określa załącznik nr 3 do rozporządzenia.

W świetle okoliczności przedstawionych przez skarżącego nie można zatem wykluczyć, że skarżący w 2004 r. rzeczywiście wyrejestrował odbiornik RTV. Strona wskazała bowiem na okoliczności uprawdopodobniające wyrejestrowanie jak również na okoliczność późniejszego wymeldowania się z mieszkania, jak i jego sprzedaży. Wierzyciel przedstawiając swoje stanowisko wskazał natomiast, że nie ma odnotowane by skarżący wyrejestrował się, ale nie ma też żadnej informacji w jaki sposób wierzyciel to ustalenie poczynił. Z akt nie wynika w jaki sposób przechowywane są przez wierzyciela dowody wyrejestrowania czy też dane abonentów. Nie wskazano czy w tym zakresie prowadzone są rejestry, ewidencje oraz w jaki sposób wprowadzane są tam dane wykreślanych abonentów. Nadto, nie wskazano także na jakich dowodach oparto twierdzenie, że skarżący rzeczywiście istnieje jako zarejestrowany abonent (w jakiej bazie danych znajduje się ta informacja). Te informacje umożliwiłyby dokonanie oceny czy stanowisko wierzyciela jest prawidłowe i na jakiej podstawie zostały poczynione ustalenia. Ze stanowiska wierzyciela można wnioskować, że jedynym dokumentem umożliwiającym wykazanie wyrejestrowania odbiornika RTV, jest dokument który powinien posiadać abonent, a do tego posiadać ten dokument bezterminowo.

Sąd co do zasady podziela prezentowane w orzecznictwie poglądy, że strona na okoliczność wyrejestrowania odbiornika musi przedłożyć dowody. Sąd nie kwestionuje, że dowód wyrejestrowania odbiornika byłby dowodem świadczącym o tej okoliczności. Jednakże, z żadnych przepisów nie wynika, że abonent jest zobowiązana bezterminowo przechowywać dokument (dowód) wyrejestrowania odbiornika, w szczególności, że z obowiązujących do 2007 r. przepisów nie wynika, że powinien był otrzymać podobny dokument. W sprawie należy zatem uwzględnić okoliczność, że od 2004 r. wierzyciel nie reagował w jakikolwiek sposób na nieuiszczanie opłat abonamentowych, co przy jednoczesnej zmianie miejsca zamieszkania skarżącego, a także niewykazania prawidłowego poinformowania o nadaniu numeru identyfikacyjnego – należy uznać za usprawiedliwione przeświadczenie o skutecznym wyrejestrowaniu odbiornika, a w konsekwencji braku obowiązku uiszczania opłat abonamentowych.

W sprawie konieczne jest bowiem podkreślenie, że zgodnie z § 5 ust. 2 rozporządzenia z dnia 25 września 2007 r., jeżeli w chwili wejścia w życie tego rozporządzenia, a więc w dniu 13 grudnia 2007 r., skarżący był zarejestrowanym abonentem telewizyjnym, to w nieprzekraczalnym terminie następnych 12 miesięcy operator publiczny miał obowiązek nadać mu indywidulany numer identyfikacyjny i zawiadomić go o tym pisemnie. Z upływem tego terminu dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej przestawały stanowić dowód zarejestrowania odbiornika, stosownie do § 5 ust. 1 ww. rozporządzenia.

Jednocześnie, użytkownicy odbiorników RTV, którzy dokonali rejestracji odbiorników na podstawie przepisów wykonawczych wynikających z ustawy o radiofonii i telewizji z dnia 29 grudnia 1992 r. oraz z wcześniejszych uregulowań prawnych, poprzedzających ustawę o opłatach abonamentowych, pozostali abonentami zobowiązanymi do uiszczenia opłat abonamentowych (za wyjątkiem osób, które dopełniły formalności zwolnienia od opłat lub wyrejestrowania). W § 3 rozporządzenia z dnia 25 września 2007 r. prawodawca wskazał, że dowodem zarejestrowania odbiorników (z zastrzeżeniem § 5 przytoczonego wyżej) jest: 1) wniosek o rejestrację odbiorników radiofonicznych lub telewizyjnych, o którym mowa w § 2 ust. 2, lub 2) zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych lub telewizyjnych, o którym mowa w § 2 ust. 4.

Należy podkreślić, że realizacja przez [...] powiadomień wynikających z § 5 ust. 2 rozporządzenia z dnia 25 września 2007 r. miała istotne znaczenie. [...] miała przesłać do wszystkich zarejestrowanych abonentów zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego abonenta wraz z pięcioma odcinkami spersonalizowanych formularzy polecenia przelewu/wpłaty gotówki wraz z numerem rachunku bankowego dedykowanego wpłatom RTV (osiem ostatnich cyfr tego rachunku stanowiło indywidualny numer identyfikacyjny abonenta) oraz dwa druki zamówienia na spersonalizowane formularze polecenia przelewu/wpłaty gotówki. Powyższa okoliczność jest zatem wypełnieniem ważnego obowiązku informacyjnego nałożonego przez przepisy na wierzyciela.

Takie stanowisko znajduje potwierdzenie m.in. w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 września 2004 r. wydanego w sprawie o sygn. K 2/03 (OTK ZU nr 8/A/2004, poz. 83), co do charakteru abonamentu RTV. Abonament został wymieniony na pierwszym miejscu wśród przychodów mediów publicznych

(art. 31 ust. 1 pkt 1 ustawy o radiofonii i telewizji), przeto sądzić można, że ustawodawca uznaje go za najważniejsze źródło ich finansowania. Abonament

to przy tym "przymusowe, bezzwrotne świadczenie publicznoprawne, służące realizacji konstytucyjnych zadań państwa". Jest to danina publiczna, różna od innych danin wskazanych w art. 217 Konstytucji przez swój celowy charakter,

"nie stanowiąca dochodów państwa o charakterze stricte budżetowym". Zapewnić

ma ona zarówno organowi władzy publicznej - Krajowej Radzie Radiofonii i Telewizji, jak i mediom publicznym stabilność i przewidywalność wydatków na realizację misji publicznej. Skutkiem traktowania abonamentu jako daniny publicznej są rygory

w zakresie jego wprowadzenia (wyłącznie ustawą), a także obowiązek jawnego

i kontrolowanego publicznie wykorzystywania płynących z niego dochodów. Wszystkie elementy konstrukcyjne, przesądzające o ciężarze materialnym tej daniny, należą do tzw. materii ustawowej. Zarazem abonament, mając charakter publicznoprawny i będąc dochodem publicznym, podlega zasadzie wyłączności władzy ustawodawczej w kształtowaniu dochodów i wydatków państwa. Z drugiej strony jest abonament rodzajem daniny publicznej niebędącej podatkiem, a jedynie "zbliżonej do podatku". Nie jest on opłatą w klasycznej postaci, lecz ma charakter daniny publicznej związanej z możliwością korzystania z publicznych mediów i stanowi dochód celowy pozabudżetowy, przeznaczony na finansowanie misji publicznej.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy, wskazać należy,

że w sprawie nie sposób przyjąć, iż wierzyciel wykonał względem skarżącego obowiązek informacyjny wynikający z § 5 ust. 2 rozporządzenia z dnia 25 września 2007 r. Nie kwestionując stanowiska zgodnie z którym dla skutecznego zawiadomienia strony o nadaniu jej numeru indentyfikacyjnego nie jest niezbędne dokonanie tego zawiadomienia w formie przesyłki ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, wskazać należy, że doręczenie takie powinno być dokonane na prawidłowy adres strony.

Zgłaszając zarzuty wobec prowadzonego postępowania egzekucyjnego skarżący kategorycznie stwierdził, że w 2008 r. nie otrzymał spornego zawiadomienia, bowiem jak wyjaśnił w sierpniu 2007 r. zmienił miejsce zamieszkania i nie mieszka już pod adresem na który według wierzyciela skierowano ww. pismo. Na dowód powyższego skarżący przedłożył umowę sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu oraz potwierdzenie wymeldowania z lokalu w którym znajdowały się odbiorniki RTV w związku z którymi naliczono sporną opłatę abonamentową. Jednocześnie, w aktach sprawy, znajduje się jedynie duplikat zawiadomienia z dnia [...] lipca 2008 r. o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych lub telewizyjnych ([...]) wystawiony na podstawie danych przechowywanych w systemie na adres: R. S. [...] S.. Wierzyciel wyjaśnił przy tym, że przesyłka nie została mu zwrócona jako niedoręczona. Wskazane przez wierzyciela wyjaśnienia i dowody są niewystarczające. Nie tylko bowiem nie dowodzą, że przesyłka z pismem informacyjnym została skarżącemu doręczona, ale również, że została nadana w urzędzie pocztowym. Wierzyciel przedłożył dowód, który sam sporządził i to w sposób, który nie pozwala zweryfikować przedstawionego przezeń stanowiska. Wierzyciel nie dysponuje dowodem nadania przesyłki, a w każdym razie w toku postępowania administracyjnego takiego dowodu nie przedstawił. Tym samym, chociaż, żaden przepis ustawy abonamentowej nie wymaga aby obowiązek informacyjny był realizowany przy pomocy przesyłek rejestrowanych – listów poleconych, to jednak w przypadku sporu ciężar dowodu doręczenia pisma spoczywa na stronie spełniającej obowiązek informacyjny.

Zauważyć przy tym wypada, że zarówno w zarzutach jak i w skardze skarżący podnosi, że przedmiotowe zawiadomienie o numerze identyfikacji otrzymał w marcu 2014 r. przy okazji otrzymania innej korespondencji od wierzyciela. Skarżący nie określił jednak bliżej otrzymanego dokumentu, natomiast w wyjaśnieniach organów nie odniesiono się do powyższej kwestii. Jednakże, nie można nie zauważyć, że okoliczność sprzedaży mieszkania w sierpniu 2007 r. obala domniemanie płynące z art. 2 ust. 1 u.o.a., że – w okresie objętym spornym tytułem wykonawczym – pod adresem na który według wierzyciela skierowano zawiadomienie o którym mowa w § 5 ust. 2 rozporządzenia z dnia 25 września 2007 r., skarżący posiadał odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu.

Z powyższych powodów – na podstawie art. 134 i 135 p.p.s.a. - konieczne było uchylenie postanowień [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. i [...] grudnia 2018 r.) zawierających stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów oraz zaskarżonych w sprawie postanowień organów egzekucyjnych obu instancji z dnia [...] czerwca 2019 r. i z dnia [...] maja 2019 r. Wprawdzie organy egzekucyjne podporządkowały się regule związania stanowiskiem wierzyciela przewidzianej w art. 34 § 1 u.p.e.a., jednakże z uwagi na stwierdzenie, że wierzyciel w swoim stanowisku dopuścił się naruszenia przepisów prawa w ramach sprawy objętej skargą na postanowienie organu egzekucyjnego, konieczne było także uchylenie postanowień organów egzekucyjnych obu instancji.

Postępowanie organów w niniejszej sprawie skutkowało naruszeniem zasad prowadzenia postępowania przez organy administracji publicznej przewidzianych przepisami k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., a w szczególności art. 6 k.p.a., zgodnie z którym organy działają na podstawie przepisów prawa (która to zasada wywodzi się z zasady przewidzianej w art. 7 Konstytucji RP), i oznacza, że działanie organu administracji zostanie zakwalifikowane jako niezgodne z prawem zarówno wówczas, gdy zostało podjęte niezgodnie z obowiązującym prawem, jak i wówczas, gdy nie było podstawy prawnej do danego działania (por. druga teza wyroku NSA

z 17 maja 1996 r., III SA 535/95, "Serwis Podatkowy" 1998, nr 11, s. 71).

Tym samym naruszono pozostałe zasady prowadzenia postępowania, w tym zasadę zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.)

Dla porządku należy również wskazać, że w treści pisma stanowiącego zarzuty wobec postępowania egzekucyjnego, skarżący podniósł również kwestię terminu przedawnienia opłat z tytułu abonamentu RTV. W ocenie strony skarżącej do przedawnienia tego typu opłat stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące należności okresowych, a więc trzyletni okres przedawnienia. Z poglądem tym nie zgodził się wierzyciel wywodząc, że do opłat z tytułu abonamentu RTV zastosowanie mają przepisy Ordynacji podatkowej.

Jak już wskazano powyżej opłata abonamentowa w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego jest daniną publiczną. Sąd rozpoznający sprawę podziela pogląd zaprezentowany w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 30 lipca 2012 r.,

sygn. akt I SA/Gl 210/12, w którym wskazano, że ustalenia Trybunału pozwalają przenieść rozważania dotyczące opłaty za abonament na grunt prawa daninowego, a konkretnie podstawowego dla tej materii aktu prawnego rangi ustawowej, jakim jest ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Przepis art. 2 o.p. regulujący zakres jej stosowania przewiduje w § 2, że jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej, przepisy działu III stosuje się również do opłat oraz innych niepodatkowych należności budżetu państwa, do których ustalenia lub określenia uprawnione są inne organy, niż wymienione w § 1 pkt 1 ustawy (§ 1 pkt 1 odnosi się do organów podatkowych). Przepis ten ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie, gdyż opłata za abonament jest opłatą, o której w nim mowa, a brak jest przepisów odrębnych, stanowiących inaczej.

Z przepisu nie wynika, iż ustalenie lub określenie opłaty ma być powiązane

z dwoma typami wydawanych w prawie podatkowym decyzji – deklaratoryjnej

lub konstytutywnej. Opłata ta ma przy tym niewątpliwie charakter przymusowy

i bezzwrotny, a jej wysokość i obowiązek uiszczenia wynika wprost z przepisów ustawy. Tym samym ustalenie lub określenie danej opłaty w rozumieniu tego przepisu jest również możliwe w drodze aktu normatywnego, takiego jak ustawa,

w której ustawodawca posłużył się pojęciem "opłaty".

Objęcie opłaty za abonament przepisem art. 2 § 2 o.p. oznacza, że do tej opłaty stosuje się przepisy działu III Ordynacji podatkowej. W rozpatrywanej sprawie oznacza to, że stosuje się także art. 70 § 1 o.p., który odnosi się do biegu terminu przedawnienia zobowiązania powstającego z mocy prawa. Pogląd ten znajduje tym bardziej uzasadnienie, że obowiązek ponoszenia tej daniny publicznej powstaje z mocy prawa, po wystąpieniu zdarzenia jakim jest rejestracja odbiornika. Wymaga przy tym zaakcentowania, że przepis art. 70 mieści się w dziale III Ordynacji podatkowej. Dział ten obejmuje od art. 21 do art. 119. W dziale tym umieszczony jest także rozdział poświęcony odsetkom za zwłokę (rozdział 6), z tego też powodu należy uznać, że odesłanie zawarte w art. 7 ust. 4 ustawy abonamentowej jest tylko dodatkowym odwołaniem się do przepisów tej ustawy, skoro z mocy art. 2 ust. 2 o.p., przepisy działu III mają zastosowanie także do opłat i niepodatkowych należności budżetu państwa.

W ocenie Sądu, przyjęcie, że art. 70 § 1 o.p. nie ma zastosowania do opłat abonenckich, przy jednoczesnym przesądzeniu o publicznoprawnym charakterze tej należności, a więc niemożliwości stosowania do tych opłat przepisów Kodeksu cywilnego, oznaczałoby, że opłaty te w ogóle nie przedawniałyby się. Takie jednak rozwiązanie byłoby niezgodne z ogólnymi uregulowaniami i pozostawałyby

w sprzeczności z zasadą określoności sytuacji prawnej podmiotów i stwarzałoby możliwość egzekwowania opłat wraz z odsetkami w nieograniczonym przedziale czasowym. Wymaga bowiem zaakcentowania, że upływ okresu przedawnienia powoduje wygaśnięcie należności, a więc unicestwienie jej bytu. Wygaśnięcie to niesie za sobą zarówno skutek materialny, jak i formalny. Materialny oznacza, że należność przestaje istnieć, a formalny (procesowy), że nie jest możliwe żądanie spełnienia świadczenia.

Reasumując, należy przyjąć, że opłata z tytułu rejestracji odbiornika radiowego lub telewizyjnego (abonamentu RTV) stanowi opłatę, o której mowa w art. 2 § 2 o.p., a to oznacza, że ma do niej zastosowanie art. 70 § 1 o.p., a więc że opłata ta przedawnia się po upływie pięciu lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin jej płatności.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy wierzyciel zobowiązany będzie ponownie przedstawić swoje stanowisko w ramach złożonych zarzutów z uwzględnieniem wskazań Sądu, w tym m.in. ponownie rozważy kwestię wyrejestrowania odbiorników RTV przez skarżącego w 2004 r. Rozważając kwestię istnienia spornego zobowiązania, wierzyciel powinien odnieść się również do problemu realizacji nałożonego na [...] ww. obowiązku informacyjnego tj. wykazać datę przesłania (lub doręczenia) skarżącemu zawiadomienia o nadaniu indywidulanego numeru identyfikacyjnego pod właściwym adresem, a także załączyć dowody, z których wynikałyby ww. daty. Po uzyskaniu stanowiska wierzyciela organ egzekucyjny zobowiązany będzie do ponownego rozpoznania zarzutów skarżącego.

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł o uchyleniu wskazanych powyżej postanowień na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 134 i 135 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania sądowego, Sąd orzekł na podstawie

art. 200 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącego kwotę [...]zł, na którą składa się uiszczony wpis od skargi.

Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są

na [...]