Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1918/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4, art. 184 oraz art. 204 pkt. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 8 ust. 1, art. 41 pkt. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2294/10 w sprawie ze skargi W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 marca 2011 r, sygn. akt I SA/Wa 2294/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że zaskarżoną decyzją z dnia 7 października 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie po rozpoznaniu odwołania W. K. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy B. [...] września 2010 r. w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na naprawę trzech maszyn do pisania, zakup zamka do szafy w przedpokoju, odkupienie mieszkania i jego oddłużenie.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – organ przytaczając treść art. 39 ustawy o pomocy społecznej stwierdził, że decyzja o przyznaniu pomocy społecznej w formie zasiłku celowego mieści się w sferze uznania administracyjnego. Nadto wskazał, że orzekając w tym przedmiocie, organ kieruje się kryterium finansowym i osobistym wnioskodawcy, jak również aktualnymi możliwościami finansowymi Ośrodka Pomocy Społecznej. Biorąc powyższe kryteria pod uwagę, organ odwoławczy stwierdził, że rozstrzygnięcie organu I instancji nie przekroczyło granic uznania administracyjnego, a cele wskazane w podaniach W. K. o przyznanie zasiłku celowego i specjalnego bezzwrotnego zasiłku na naprawę trzech maszyn do pisania, zakup zamka do szafy w przedpokoju, odkupienie mieszkania i jego oddłużenie słusznie nie zasługują na uwzględnienie.

Skargę na powyższą decyzję wniósł W. K. podnosząc, że jest niezadowolony z treści tego orzeczenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przytaczając treść art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.; dalej: "ustawa"). Sąd wskazał, że przyznanie zasiłku celowego, uzależnione jest od wysokości dochodu osiąganego przez osobę zainteresowaną; natomiast przyznanie świadczenia na podstawie art. 41 powołanej ustawy może nastąpić w szczególnie uzasadnionych przypadkach, nawet gdy osiągany dochód przekracza kryterium dochodowe.

Sąd wskazał, iż dochód W. K. przekracza kwotę 477 zł, co oznacza, że skarżący nie spełnił kryterium dochodowego do przyznania prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, tj. do wnioskowanego zasiłku celowego. Organ uznał również, że ww. nie spełnia także warunków do przyznania specjalnego zasiłku celowego.

Ponadto Sąd stwierdził, że z konstrukcji art. 41 powołanej ustawy wynika, że decyzja podejmowana przez organ administracji na podstawie tego przepisu zależy od uznania administracyjnego. Nie oznacza to jednak, że organ administracji może podejmować decyzję w sposób dowolny, jest bowiem związany z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 i 77 § 1 k.p.a., jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej. Oznacza to, że organ nie ma obowiązku automatycznego przyznania osobie zainteresowanej takiego świadczenia, a zwłaszcza w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej.

Ponadto uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielanie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o taką pomoc.

Sąd podzielił stanowisko Burmistrza Gminy B. wyrażone w decyzji z dnia 6 września 2010 r., że skarżący nie spełnia kryterium dochodowego do przyznania zasiłku celowego, a permanentne zadłużanie mieszkania nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 powołanej ustawy.

Sąd podkreślił, iż pomoc społeczna jest instytucją stosowaną subsydiarnie, w sytuacji niemożności samodzielnego przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, tym bardziej, że skarżący jest objęty stałą pomocą opieki społecznej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł W. K., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu.

Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając:

1) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo że organ II instancji nie wypełnił obowiązku podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela,

2) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 77 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi wynikające z braku ustalenia, że organ II instancji (podzielając ustalenie organu I instancji) naruszył art. 77 k.p.a., ponieważ nie zebrał i nie zbadał wszystkich okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy wszechstronnie i dokładnie, w szczególności nie dokonał ustaleń czy wnioskowany zasiłek nie mógł być przyznany w celu ekonomicznego usamodzielnienia wnioskodawcy,

3) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 39 ust. 2 w zw. z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej polegającą na przyjęciu, iż zasiłek celowy nie przysługuje na naprawę zamka w szafie, bowiem nie mieści się on w ramach pomocy społecznej, podczas gdy zasiłek celowy przyznawany jest na cele związane z naprawami w mieszkaniu, do których należy naprawa zamka w szafie,

4) naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 43 ust. 1 w zw. z art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, podczas gdy wystąpienie o zasiłek może dotyczyć ekonomicznego usamodzielnienia się – podjęcia pracy, a okoliczność zbadania zastosowania tego przepisu przez organy administracji winien ustalić Sąd I instancji.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów nieopłaconej w całości pomocy prawnej z urzędu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że organy naruszając art. 7 k.p.a. przyjęły jedynie literalne brzmienie wniosku skarżącego, nie skupiając się na kryteriach dochodowych skarżącego oraz fakcie, że w subiektywnym odczuciu organów wnioskowane przez skarżącego cele nie są niezbędną potrzebą bytową. Organy nie wyjaśniły rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Ponadto w ocenie skarżącego organy naruszyły art. 77 k.p.a. bowiem wydały rozstrzygnięcie nie dokonując zebrania materiału dowodowego istotnego w sprawie, zaś Sąd I instancji nie zwrócił uwagi na te uchybienia.

Skarżący stwierdził, iż Sąd I instancji błędnie przyjął, że mimo przekroczenia kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej nie spełnia przesłanek do przyznania mu specjalnego zasiłku celowego. Organy administracji błędnie odmówiły skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku celowego, mimo iż jego potrzeba mieściła się w katalogu wymienionym w art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaś błędnie uznał, iż organy administracji w tym zakresie dokonały prawidłowych ustaleń, co doprowadziło w efekcie do błędnej interpretacji postanowień art. 39 ust. 2 w zw. z art. 41 ustawy o pomocy społecznej i z uwagi na tę błędną interpretację zostało naruszone prawo materialne.

Ponadto zarówno organy, jak i Sąd przyjęły, iż skarżący domaga się jedynie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy, natomiast nie zwróciły uwagi, iż zasadnym byłoby skorzystanie z możliwości jakie przewiduje art. 43 ustawy. Przyjęcie bowiem, iż skarżący domaga się przyznania zasiłku celowego na naprawę trzech maszyn do pisania jako niezbędnej potrzeby bytowej jest błędne. W przedmiotowej sprawie potrzeba naprawy trzech maszyn do pisania mogła wyniknąć z chęci ekonomicznego usamodzielnienia się W. K..

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym podlegała oddaleniu.

Przede wszystkim niezasadne są zarzuty dotyczące zaakceptowania przez Sąd I instancji naruszeń, które doprowadziły do braku istotnych ustaleń faktycznych w sprawie i uniemożliwiły załatwienie sprawy zgodnie z interesem społecznym i interesem skarżącego. Sąd I instancji zasadnie bowiem uznał, że organ dysponował stosownym materiałem dowodowym pozwalającym na prawidłowe rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego. Bezsporne w sprawie jest, iż dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). W tej sytuacji skarżący mógłby uzyskać jedynie specjalny zasiłek celowy stosownie do art. 41 pkt 1 ww. ustawy. Przepis ten stanowi, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi. Słusznie Sąd I instancji przyjął, iż organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego uznając, że sytuacja skarżącego, a przede wszystkim cel na jaki miałby ten zasiłek być przyznany nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w powołanym przepisie. Sąd szczegółowo stanowisko swoje uzasadnił. Nie bez znaczenia jest okoliczność, iż skarżący pozostaje pod opieką ośrodka i uzyskuje różne świadczenia z pomocy społecznej. W stanie faktycznym i prawnym sprawy zasadnie uznano, iż nie ma podstaw do zastosowania powołanego art. 41 pkt 1 ww. ustawy o pomocy społecznej.

Nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia przepisu art. 43 ust. 1 w zw. z art. 41 pkt 2 cyt. ustawy. Zgodnie z przepisem powołanego wyżej przepisu art. 43 ust. 1 gmina może przyznać pomoc w formie pieniężnej lub rzeczowej w celu ekonomicznego usamodzielnienia. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej organ nie miał wątpliwości co do charakteru zgłoszonego przez skarżącego żądania i nie istniała potrzeba wyjaśnienia czy żądanie to zmierza do przyznania stosownej pomocy w celu ekonomicznego usamodzielnienia. Jak wynika z akt sprawy skarżący nie oczekiwał pomocy w takiej formie. Zwłaszcza że pomoc ta obwarowana jest szeregiem warunków nie tylko co do przyznania, ale również zwrotu zasiłku celowego na ten cel. Ponadto zwrócić należy uwagę na fakt, iż skarżący domagał się zasiłku celowego, który nie podlega zwrotowi, tj. zasiłku celowego przyznawanego stosownie do art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W tej sytuacji brak było podstaw do wyjaśnienia kwestii charakteru żądania zgłoszonego przez skarżącego.

Z tych wszystkich względów uznając, iż skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. Natomiast o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeka, zgodnie z kompetencją, wojewódzki sąd administracyjny.