Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1342/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Odrzucono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 2 i 3, art. 58 par. 1 pkt 1, par. 3, art. 145, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28, art. 29, art. 66  ust. 4, art. 83 ust. 1,2,4, art. 87 ust. 4
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 105
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U. 2008 nr 163 poz 1016
law: ROZPORZĄDZENIE PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym  wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa  Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1342/10 | | POSTANOWIENIE Dnia 4 listopada 2010r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Sędziowie: WSA Stanisław Grzeszek (spr.), WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Daniel Marzec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2010 r., sprawy ze skargi "Z" Sp. z o.o. w K., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 7 czerwca 2010 r. Nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku o zwrot nadpłaty z tytułu nienależnie opłaconych składek na rok 2001, postanawia I. odrzucić skargę, II. zwrócić stronie skarżącej z kasy tut. Sądu uiszczony wpis w kwocie 4689, 00 zł (cztery tysiące sześćset osiemdziesiąt dziewięć złotych 00/100).


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 15 marca 2010r. płatnik składek na ubezpieczenie społeczne Z. sp. z o. o. w K. wezwała Zakład Ubezpieczeń Społecznych do uregulowania na wskazany rachunek bankowy należności w łącznej kwocie 1.129. 243,32 zł (w tym należności głównej w kwocie 468.857,32 zł i odsetek w kwocie 660.386,00 zł ) z tytułu składek za rok 2001.

Decyzją z dnia 21 kwietnia 2010r. nr [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat [...] umorzył postępowanie zapoczątkowane wskazanym wnioskiem stanowiącym wezwanie do zapłaty. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 24 ust. 6a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity - Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) nienależnie opłacone składki podlegają zaliczeniu przez Zakład z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku - na poczet przyszłych składek, przy czym w myśl art. 24 ust. 6d w/w ustawy - nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wpływu wniosku. Równocześnie art. 24 ust. 6e tej ustawy stanowi, że jeżeli nienależnie opłacone składki nie zostaną zwrócone w terminie określonym w ust. 6d, podlegają oprocentowaniu w wysokość równej odsetkom za zwłokę pobieranym od zaległości podatkowych. Organ zwrócił jednak uwagę, że w dniu 8 maja 2008r. weszła w życie ustawa z dnia 28 marca 2008r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 67, poz. 411), która wprowadziła zmiany do ustawy systemowej, a to wprowadzając 10 letni okres na dochodzenie od ZUS zwrotu nienależnie opłaconych składek. Przepis ten nie ma jednak zastosowania do należności, których termin na dochodzenie zwrotu uległ przedawnieniu na dzień wejścia w życie wymienionej ustawy. Tymczasem termin na dochodzenie nienależnie opłaconych składek za 2001r., których dotyczy wniosek (miesiące: od lutego 2001r. do maja 2001r.) upłynął w 2006r. -odpowiednio za miesiąc luty 2001r. - 15 marca 2006r., marzec 2001r. - 15 kwietnia 2006r., kwiecień 2001r. - 15 maja 2006r. oraz maj 2001r. - 15 czerwca 2006r., a więc przed wejściem w życie nowelizacji.

W odwołaniu od tej decyzji Spółka zażądała uchylenia rozstrzygnięcia tej treści oraz orzeczenia zgodnie z żądaniem wniosku. W uzasadnieniu odwołania wskazano, że dnia 6 października 2003r. J. Z. wniósł do Sądu Okręgowego V Wydział Ubezpieczeń Społecznych odwołanie do decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 4 września 2003r. wnosząc o jej zmianę i uznanie, iż w okresie od 1 października 1992r. do 31 grudnia 2001r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu jako pracownik z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w Z. sp. z o.o., przy czym uczestnikiem tego postępowania była również odwołująca się Spółka. Odwołaniem tym został wszczęty proces dochodzenia zwrotu nienależnie opłaconych składek. Postępowanie przed sądem zakończyło się wyrokiem, który uprawomocnił się dnia 10 grudnia 2007r. W wyroku tym Sąd stwierdził, że J. Z. był zatrudniony na umowę o pracę w Spółce i z tego tytułu podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu. Zakończenie przedmiotowej sprawy było konieczne dla uwzględnienia roszczenia Z. sp. z o.o. o zwrot nadpłaty składek za rok 2001. W konsekwencji roszczenie Spółki o zwrot nadpłaty składek za rok 2001 nie uległo przedawnieniu, a stosuje się do niego już po nowelizacji termin dziesięcioletni.

Decyzją z dnia 7 czerwca 2010r. nr [...]Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie. Uściślając stan faktyczny sprawy organ przypomniał, że sporne świadczenia zostały wykazane w złożonych przez spółkę deklaracjach rozliczeniowych : za luty 2001r. - identyfikator dokumentu 01.02.2001 (data nadania do Zakładu - 13 marca 2001r.), za marzec 2001r. - identyfikator 01.03.2001 (data nadania do Zakładu - 13 kwietnia 2001 r.), za kwiecień 2001 r. - identyfikator 01.04.2001 (data nadania do Zakładu - 15 maja 2001r.), za maj 2001r. - identyfikator 01.05.2001 (data nadania do Zakładu – 8 czerwca 2001r.). Jednocześnie wskazano, że na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc do 15 dnia następnego miesiąca.

W ocenie Prezesa ZUS nie zasługuje na uwzględnienie twierdzenie, że proces dochodzenia od Zakładu przez płatnika składek nadpłaconych należności za rok 2001 rozpoczął się od daty 10 grudnia 2007r.. Przedmiotowa nadpłata wynika bowiem z dokumentów rozliczeniowych dotyczących i przekazanych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w 2001r. Zatem od jej powstania do dnia wydania przez Zakład we wrześniu 2003r. decyzji, na którą powołuje się Spółka upłynęły ponad dwa lata, w czasie których płatnik składek mógł zwrócić się do Zakładu z wnioskiem o ich zwrot. Ostatecznie termin złożenia przedmiotowego wniosku upłynął dla należności za luty 2001r. – 15 marca 2006r., marzec 2001r. - 15 kwietnia 2006r., kwiecień 2001r. - 15 maja 2006r. oraz maj 2001r. - 15 czerwca 2006r. to jest po upływie 5 lat od dnia powstania nadpłaty. Ponadto kwota należności – 468.857,32 zł, wykazana we wniosku o zwrot została wyliczona przez płatnika na podstawie korekt dokumentów rozliczeniowych za rok 2001, które zostały przekazane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w 2007r. Korekty dotyczyły wypłaconych świadczeń dla J. Z. jak również innych zgłoszonych przez spółkę ubezpieczonych, a przy tym korekty te zostały złożone przed wydaniem przez Sąd Apelacyjny wyroku w sprawie decyzji ZUS z dnia 4 września 2003r. Złożenie tych dokumentów nie miało jednak wpływu na fakt powstania nadpłaty, a jedynie na zmianę jej wysokości. Wprawdzie wspomniana już ustawa z dnia 28 marca 2008r., która weszła w życie w dniu 8 maja 2008r. wprowadziła 10 letni okres na dochodzenie od ZUS zwrotu nienależnie opłaconych składek, jednakże termin na dochodzenie nienależnie opłaconych składek za 2001r., których dotyczy wniosek upłynął jeszcze przed wejściem w życie nowelizacji. Wobec powyższego nadpłata z tytułu składek za rok 2001 podlega zaliczeniu na poczet bieżących i przyszłych składek.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Spółka zażądała uchylenia obu wymienionych wyżej decyzji. W uzasadnieniu wskazano, że termin przedawnienia na dochodzenie zwrotu nienależnie zapłaconych składek wynosił pięć lat od dnia opłacania składki. Jednakże w przedstawionym stanie faktycznym bieg terminu uległ zawieszeniu z dniem 6 października 2003r., a to w oparciu o przepis art. 24 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ponieważ tego dnia została podjęta pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności z tytułu składek. Bez podjęcia tej czynności, tj. bez prawomocnego stwierdzenia przez sąd, że J. Z. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu, niemożliwe było dochodzenie zwrotu nadpłat. Kontynuowanie procesu egzekwowania składek możliwe było zatem dopiero po uprawomocnieniu się wyroku sądu, co miało miejsce 10 grudnia 2007r.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Obowiązkiem Sądu w pierwszej kolejności było zbadanie dopuszczalności skargi polegające na ustaleniu, m.in., czy mieści się ona w katalogu spraw należących do właściwości sądu administracyjnego. W przypadku stwierdzenia braku kognicji sądu do rozpoznania sprawy skarga podlega odrzuceniu, stosownie do art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Zgodnie z treścią art. 3 § 2 w/w ustawy, kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje oraz inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej. W myśl § 3 powołanego przepisu, sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego stała się decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych składek na ubezpieczenie społeczne w 2001r.

Niewątpliwie sprawy i czynności jakie podejmuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) objęte są zakresem działania administracji publicznej. Na taki charakter wskazuje m.in. przepis art. 66 ust. 4 ustawy, w świetle którego w zakresie prowadzonej działalności, o której mowa w art. 68-71, Zakładowi przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej.

Powyższe sugerowałoby właściwość sądu administracyjnego w sprawach ubezpieczeń społecznych, który to sąd sprawuje kontrolę administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Jednakże badając właściwość sądów administracyjnych w sprawach rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na wstępie trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 177 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów. Unormowanie to jest w doktrynie i orzecznictwie powszechnie rozumiane w ten sposób, iż dla przyjęcia kompetencji sądu powszechnego nie jest niezbędna pozytywna norma ustawowa przewidująca taką kompetencję. Wystarcza brak ustawy, która ustanawiałaby kompetencję innego sądu. I odwrotnie, dla przyjęcia właściwości sądu szczególnego (np. sądu administracyjnego) konieczne jest istnienie w systemie prawa szczególnego przepisu rangi ustawowej, który wskazywałby na taki sąd, jako właściwy do rozpoznania danej sprawy.

Z kolei z art. 184 Konstytucji RP wynika, że właściwość sądów powszechnych w sprawach dotyczących administracji publicznej musi mieć umocowanie w ustawach szczególnych. Przyjąć zatem należy, iż zamiarem ustawodawcy było stworzenie domniemania kompetencji sądów administracyjnych w sprawach kontroli administracji publicznej. Domniemanie to zostało potwierdzone w treści art. 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Natomiast według definicji zawartej w art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.), sprawami cywilnymi sensu largo są sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, a także inne sprawy (w tym z zakresu stosunków o charakterze publicznoprawnym), do których na podstawie ustaw szczególnych stosuje się przepisy tego kodeksu. Na gruncie przytoczonej definicji rozróżnić należy zatem sprawy cywilne w znaczeniu materialnoprawnym, to jest wynikające ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, które pozostają nimi niezależnie od tego, jaki organ jest właściwy do ich rozpoznania, oraz sprawy cywilne w znaczeniu formalnym, wynikające z innych stosunków prawnych (sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz określone jako "inne sprawy"), które nie będąc sprawami cywilnymi ze swej istoty, uzyskują taki charakter na skutek poddania ich rozpoznaniu przez sądy powszechne (nie zaś sądy administracyjne) na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Oznacza to, iż nie każda sprawa dotycząca działalności administracji publicznej w rozumieniu art. 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może być rozpoznana przez sąd administracyjny. Jeżeli bowiem będzie istniał przepis szczególny, w myśl którego właściwy będzie sąd powszechny to charakter sprawy - czy jest to sprawa cywilna, czy administracyjna - będzie miał drugorzędne znaczenie. (por. postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2006r., sygn. akt II GSK 84/06).

W ocenie Sądu takim przepisem szczególnym jest art. 83 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl tego przepisu Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności:

1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych,

2) przebiegu ubezpieczeń,

3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek,

3a) ustalenia wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru

4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych,

5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Od decyzji wydanej przez Zakład, a także w przypadku niewydania decyzji w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku, przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.

Określenie "w szczególności", użyte w omawianym przepisie, wskazuje przy tym jednoznacznie, iż katalog indywidualnych spraw związanych z zabezpieczeniem społecznym, które powinny być załatwiane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w formie decyzji, od której przysługiwać będzie odwołanie do sądu powszechnego, ma charakter otwarty (por. J. Wantoch-Rekowski: Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 27 maja 2002r., sygn. akt III AUz 186/02, OSA 2003, z. 4, poz. 80).

Wyjątek w tym zakresie stanowią sprawy wymienione w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten dotyczy decyzji o charakterze uznaniowym - spraw umorzenia należności z tytułu składek oraz przyznania świadczeń w drodze wyjątku. Tylko ten zakres przedmiotowych spraw został poddany kognicji sądownictwa administracyjnego, przy czym dodatkowo należy wyjaśnić, że wyłącznie sprawy z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczące umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28-29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, mocą rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016) zostały przekazane wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.

Przenosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy stwierdzić należy, że jakkolwiek Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję na podstawie art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego (umorzenie postępowania), to z uwagi na przedmiot - zwrot nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, sprawa ta w znaczeniu materialnoprawnym bezspornie mieści się w otwartym katalogu spraw wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych załatwianych w formie decyzji, od których przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego.

Zdaniem Sądu zasadnicze znaczenie dla określenia właściwości sądu (powszechnego, czy administracyjnego) ma przedmiot sprawy, a nie charakter decyzji (decyzja procesowa bądź merytoryczna), ani też tryb w jakim decyzja została wydana. Przyjęcie przeciwnego poglądu opowiadającego się za poddaniem kontroli rozstrzygnięć organów dotyczących tego samego stosunku prawnego sądownictwu powszechnemu, bądź administracyjnemu, tylko z uwagi na rodzaj wydanej decyzji lub tryb prowadzonego postępowania, byłoby nie do pogodzenia z wykładnią systemową aktu prawnego, zasadą spójności systemu prawa oraz z założeniem o racjonalności ustawodawcy (por. postanowienie WSA z dnia 7 października 2010r., sygn. akt II SA/Sz 560/10, postanowienia NSA: z dnia 9 września 2010r., sygn. akt I OSK 1424/10; z dnia 5 grudnia 2008r., sygn. akt I OSK 1852/07; z dnia 24 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1373/08; z dnia 25 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 420/08).

Nie może budzić też żadnych wątpliwości, że żądanie Spółki o zwrot nadpłaconych składek na ubezpieczenie społeczne nie mieści w grupie spraw (przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne) wymienionych w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które zostały poddane kontroli sądowoadministracyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 listopada 2008r., sygn. akt II GSK 487/08 wskazał, że "na tle przepisu art. 87 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w myśl którego kontroli sądownictwa administracyjnego podlega decyzja ZUS przyznająca świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzja odmawiająca przyznania takiego świadczenia, a także decyzja w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, nie powinno być wątpliwości, co do tego, że od pozostałych decyzji ZUS przysługuje prawo wniesienia odwołania do sądu powszechnego, co szczególnie odnosi się do decyzji w przedmiocie ustalenia wymiaru składek i ich poboru (art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych)". Powyższe stanowisko, Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela i przyjmuje do zastosowania w przedmiotowej sprawie.

Strona skarżąca składając odwołanie do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a następnie skargę do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Krakowie zastosowała się do błędnego pouczenia zawartego w decyzjach organów obydwu instancji. Jednakże należy podkreślić, ze błędne pouczenie nie może kształtować właściwości sądu administracyjnego, a w konsekwencji nie może prowadzić do merytorycznego rozpoznania przez sąd administracyjny skargi wniesionej w sprawie, która nie podlega jego kognicji.

W tym stanie rzeczy skargę, jako niepodlegającą kognicji sądu administracyjnego, należało odrzucić, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O zwrocie uiszczonego wpisu orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w/w ustawy.