Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1787/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant referent stażysta Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2019 r. sprawy ze skarg A. D., A. B. i Gminy S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] lipca 2018 r. nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2016 r. nr [...] w części dotyczącej działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu K. W., jednostka ewidencyjna S., pochodzącej z majątku ziemskiego "Dobra Ziemskie K. W. i Z.", stwierdził, że działka ta podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 5 ze zm.) oraz utrzymał w mocy w/w decyzję w części dotyczącej działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu K. W., jednostka ewidencyjna [...], pochodzących z majątku ziemskiego "Dobra Ziemskie K. W. i Z.". m

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

A. D. oraz A. B. wnioskiem z [...] maja 2001 r. (sprecyzowanym pismem z [...] marca 2003 r.) zwróciły się o wydanie decyzji stwierdzającej, że dwór położony na działce [...] (obecnie w wyniku podziału są to działki nr [...],[...],[...],[...] i [...]) w miejscowości K. W. wraz z otaczającym go parkiem - nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wojewoda [...] decyzją z [...] lipca 2003 r. stwierdził, że będący przedmiotem wniosku zespół pałacowo-parkowy podpada w całości pod działanie w/w dekretu.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] kwietnia 2012 r. uchylił w/w decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Wojewoda [...] decyzją z [...] marca 2016 r. stwierdził, że działki ewidencyjne nr [...],[...] i [...] nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 6 września 1944 r. (pkt 1) oraz że działki ewidencyjne nr [...] i [...] podpadały pod działanie w/w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Zdaniem organu pierwszej instancji między działkami, które nie zostały przejęte na cele reformy rolnej, a pozostałą częścią majątku nie istniał związek funkcjonalny. Natomiast związek taki istniał w przypadku pozostałych dwóch spornych działek.

Odwołania od powyższej decyzji wnieśli Wójt Gminy S. (w części dotyczącej działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...]) oraz A. D. i A. B. (w części dotyczącej działki ewidencyjnej nr [...]). Decyzja z [...] marca 2016 r. nie została zaskarżona w części dotyczącej działek nr [...] i nr [...].

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując sprawę przytoczył treść art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89 (OTK z 1990 r., z. 1, poz. 26), w której wyjaśniono pojęcie nieruchomości ziemskiej oraz stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne odnoszące się do pojęcia związku funkcjonalnego podkreślając, że aktualnie jednolicie prezentowany jest pogląd o znaczeniu związku funkcjonalnego zespołu dworsko-parkowego z gospodarstwem rolnym, jako niezbędnej przesłance dla uznania, iż rezydencja właściciela nieruchomości ziemskiej przeszła na rzecz Państwa w myśl dekretu o reformie rolnej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że z księgi hipotecznej [...] K. W. dotyczącej "Dóbr Ziemskich K. W. i Z." wynika, że ostatnim właścicielem majątku przed przejęciem na cele reformy rolnej był A. D. (wnioskodawczynie A. D. i A. B. są jego jedynymi następczyniami prawnymi, co wynika z załączonych do akt sprawy postanowień spadkowych). Z opisanej w niej nieruchomości znacjonalizowano 173,5 ha, o czym mowa jest w samej księdze oraz w zaświadczeniu Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia [...] lipca 1946 r. nr [...], które dodatkowo jako podstawę prawną przejęcia wymienia art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r.

Jak ustalił organ pierwszej instancji na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (plan gruntów ośrodka z majątku K. W. z 1945 r., protokół w sprawie przekazania resztówki majątku K. W. spisany [...] października 1945 r., oględziny zespołu dworsko-parkowego z [...] października 2015 r.), będący przedmiotem postępowania zespół dworsko-parkowy od strony północno-zachodniej graniczył z częścią folwarczną majątku, od strony wschodniej z gruntami parafii w K. W., natomiast od południa znajdowały się nieruchomości należące do Dyrekcji Kolejowej w R. Na spornym gruncie znajdowały się stary dwór (w części zachodniej) i nowy dwór (w części wschodniej).

Organ odwoławczy wskazał, że nowy dwór zlokalizowany jest na obecnej działce ewidencyjnej nr [...]. Wprawdzie z wykonanej przez geodetę uprawnionego A. P. mapy stanu ewidencyjnego nieruchomości przedstawionego na kompilacji planu rozparcelowanego majątku K. W. pow. M. Reforma Rolna rok 1945 oraz aktualnej mapy ewidencji gruntów jednostki ewidencyjnej Słaboszów wynika, że nowy dwór położony był na dwóch działkach, tj. nr [...] oraz nr [...], jednak użyty przez geodetę wspomniany plan rozparcelowanego majątku jest jedynie szkicem, na którym nie została podana skala. W tym wypadku – zdaniem organu - bardziej miarodajne są inne dokumenty prowadzące do wniosku, że budynek nowego dworu to obecnie siedziba Gminnej Biblioteki Publicznej w S. (wcześniej szkoła podstawowa), który zlokalizowany jest w całości na działce nr [...].

Minister zaznaczył, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...] lipca 1950 r. [...] w sprawie wyłączenia z resztówki K. W. działki z budynkiem mieszkalnym na rzecz szkoły publicznej. Ponadto ze sporządzonego [...] lipca 1950 r. protokołu zdawczo-odbiorczego w sprawie wyłączenia od parcelacji wspomnianej działki wynika, że budynkiem przeznaczonym na szkołę publiczną jest nowy dwór ("Pałac murowany z cegły kryty dachówką paloną o wymiarach 17,40 na 20 metrów"). Dowodzi tego również sporządzone [...] sierpnia 1965 r. sprawozdanie Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. [...], w którym odnotowano, że "działkę gruntu i budynek mieszkalny (b. dwór) użytkuje miejscowa szkoła podstawowa". O tym, że w budynku dworku usytuowana została szkoła podstawowa, a obecnie mieści się Gminna Biblioteka Publiczna w swoim odwołaniu z dnia [...] marca 2016 r. podniósł obecny właściciel tej nieruchomości - Wójt Gminy S. Potwierdzają to również zeznania A. D. w trakcie dokonywanych [...] października 2015 r. oględzin. Zdaniem organu nie ma więc wątpliwości, że budynek dawnego dworku w całości usytuowany jest na działce nr [...]. W związku z pismem Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] sierpnia 1945 r. Nr [...] dokonano protokolarnego opisu majątku K. W. (protokół z [...] sierpnia 1945 r.), z którego wynika, że nowy dwór pełnił funkcję budynku mieszkalnego, stanowiącego siedzibę byłego właściciela A. D.

Organ odwoławczy wskazał, że na planie gruntów ośrodka z majątku K. W., sporządzonym w 1945 r. przez mierniczego C. K., bezpośrednie otoczenie nowego dworu oznaczone zostało jako park. O parku wspomina w swoich zeznaniach także świadek J. D., sąsiad właściciela majątku (protokół z [...] października 2012 r.). Z kolei A. D. w trakcie przesłuchania stwierdziła, że nie był to wielki park spacerowy, "tylko kilka drzew, w tym starodrzewie". Podczas oględzin dokonanych [...] października 2015 r. uściśliła, że "nie było urządzonych alejek, to był ogród wypoczynkowy, miał on zbyt małą powierzchnię by urządzać tutaj wielki park". Park o powierzchni 1 ha wymienia również sporządzony [...] kwietnia 1950 r. protokół w przedmiocie planu właściwego zagospodarowania resztówki K. W.

Zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi prowadzi to do wniosku, że działka nr [...] nie była stricte rolnicza (stojący na niej budynek nie miał charakteru inwentarskiego, a park nie był wykorzystywany do działalności w produkcji rolniczej). Oznacza to, że przy ocenie jej podpadania pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej niezbędne jest ustalenie istnienia związku funkcjonalnego.

Sporządzony [...] lutego 1945 r. protokół w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku K. W. nowy dwór charakteryzuje jako budynek mieszkalny. Funkcję mieszkalną tego budynku potwierdza świadek J. D., który zeznał, że w nowym dworze mieszkali właściciele (protokół z przesłuchania świadka z [...] października 2012 r.) oraz że przyjmowano w nim gości. Podobnie A. D. i A. B. oświadczyły w trakcie przesłuchania, że w nowym dworze mieszkały wraz z najbliższą rodziną (rodzeństwo i rodzice) oraz pokojówką (protokół z przesłuchania świadka z [...] lutego 2013 r.). A. D. w trakcie oględzin nieruchomości dodała, że "we dworze nie mieszkali pracownicy rolni". Z kolei w/w protokolarnym opisie majątku K. W. (protokół z [...] sierpnia 1945 r.) odnotowano, że nowy dwór pełnił funkcję budynku mieszkalnego, stanowiącego siedzibę byłego właściciela A. D. Dodatkowo wykonano dokładny jego szkic z zaznaczeniem charakteru każdej z jego izb (parter składał się z 8 pokoi, salonu, łazienki i holu, natomiast na piętrze znajdowało się 6 pokoi, hol, strych oraz toaleta). Na planie tym nie zostało odnotowane istnienie w budynku np. biura lub kantorku.

Minister podkreślił, że nie ma żadnego dowodu, który pozwalałby na konkluzję, że działka nr [...] wykorzystywana była w produkcji rolniczej. Z dokumentów i zeznań świadków jednoznacznie wynika, że budynek nowego dworu wraz z otaczającym go parkiem spełniał funkcje mieszkaniowe i rekreacyjne (wypoczynkowe), nie były na niej zlokalizowane żadne zabudowania gospodarcze, ani jakiekolwiek obiekty czy infrastruktura związana z prowadzeniem działalności rolniczej. W takiej sytuacji nie można mówić o występowaniu związku funkcjonalnego pomiędzy dworem i jego najbliższym otoczeniem, a pozostałą częścią gospodarczą majątku ziemskiego "Dobra Ziemskie K. W. i Z.". Działka nr [...] nie podpadała zatem pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

Organ zaznaczył, że na działce nr [...] umiejscowiony był tzw. stary dwór. W sporządzonym [...] lutego 1945 r. protokole w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku K. W. mowa jest o "starym domu długości 60 x 8 metrów". Minister przytoczył szczegółowo zeznania świadka J. D. oraz wnioskodawczyń A. D. i A. B. odnoszące się do kwestii zamieszkania rządcy i sposobu sprawowania zarządu nad cały majątkiem podkreślając, że są one istotne bowiem żaden zgromadzony w trakcie postępowania dokument nie odnotowuje osobnego, innego budynku przeznaczonego na rządcówkę (ma to znaczenie przy ustalaniu związku funkcjonalnego), albo który mógłby spełniać taką rolę poza starym dworem. Budynku takiego nie ma w protokole spisanym [...] października 1945r. w sprawie przekazania resztówki majątku K. W. Spółdzielni Samopomoc Chłopska w M., który zawiera szczegółowy opis budynków znajdujących się w przejętym majątku (wylicza ich szesnaście). Nie ma go też w protokolarnym opisie majątku K. W. z [...] sierpnia 1945 r., sporządzonym na prośbę Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 sierpnia 1945 r. Ponadto na planie gruntów ośrodka z majątku K. W., sporządzonym w 1945 r. przez mierniczego C. K., najbliższe otoczenie starego dworu oznaczone zostało jako ogrody owocowo-warzywne, które zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej były użytkami rolnymi (w przepisie tym wyszczególniono grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe).

Zdaniem Ministra z zebranych dokumentów wynika, że działka nr [...] wykorzystywana była m.in. do celów administracyjnych i mieszkalnych pracownika pełniącego funkcję zarządcy folwarku. Siedziba ta znajdowała się w bezpośredniej bliskości części gospodarczej majątku (zlokalizowanej na działkach graniczących od północy z działką nr [...]). Charakterystyka budynku starego dworu i terenu wokół niego uzasadnia określenie jako funkcjonalnie powiązanego z częścią gospodarczą przejętego na cele reformy rolnej majątku. Ponadto ta część nieruchomości była wyraźnie oddzielona murem, co wynika z zeznań świadków, od części, w której znajdował się nowy dwór, w którym mieszkał właściciel z rodziną.

Tym samym w ocenie organ charakterystyka działki nr [...] wskazuje na jej gospodarczo-rolny charakter, wykorzystywanie do celów administracyjnych i mieszkalnych pracownika pełniącego funkcję zarządcy majątku właścicieli, w związku z czym nadawała się ona do przejęcia na cele reformy rolnej.

Odnosząc się do działki nr [...], która zlokalizowana jest na północny-wschód względem nowego dworu (działki nr [...]), na planie rozparcelowanego majątku K. W. pow. Miechów Reforma Rolna rok 1945, Minister wskazał, że ta część majątku oznaczona jest jako ogród. Podobnie na planie gruntów ośrodka z majątku K. W., sporządzonym w 1945 r. przez mierniczego C. K., miejsce to oznaczone zostało jako ogrody owocowo-warzywne.

W trakcie przesłuchania A. D. stwierdziła, że za parkiem (działką nr [...]) był ogród warzywny. Zarówno A. D., jak i A. B., każda z nich wykonała własnoręczny szkic zespołu dworsko-parkowego, który stanowi załącznik do protokołu z przesłuchania stron postępowania w dniu [...] lutego 2013 r. Na szkicach tych na północ od starego dworu usytuowały one odpowiednio: ogród warzywny (A. D.) albo sad i ogród, drzewa owocowe (A. B.). Ponadto w trakcie oględzin w terenie w dniu [...] października 2015 r. A. D. oznajmiła, że "działka [...] powstała niedawno. Nie było jej przed II wojną światową. Teren ten wraz z tzw. kopcem stanowił obszar ogrodu dworskiego".

Organ odwoławczy zaznaczył, że zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, użytkami rolnymi były grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Niewątpliwie ówczesny sposób zagospodarowania działki nr [...] (oraz graniczących z nią sąsiednich, m.in. nr [...]) klasyfikuje ją jako użytek rolny. Działka ta podlegała zatem przejęciu na cele reformy rolnej. Jej stosunkowo niewielka powierzchnia nie oznacza, że stanowiła odrębną część od całego gospodarstwa, tym bardziej, kiedy weźmie się pod uwagę jej bezpośrednie sąsiedztwo z budynkami gospodarczymi. Tym samym zdaniem Ministra decyzja Wojewody [...] w zakresie działki nr [...] jest wadliwa i podlega uchyleniu. Organ odwoławczy szczegółowo odniósł się ponadto do zarzutów podnoszonych w złożonych odwołaniach uznając, że są one bezzasadne.

Skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wniosły A. D. i A. B. oraz Gmina S.

A. D. i A. B. zaskarżyły powyższą decyzję w części dotyczącej działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...] z wyłączeniem działki nr [...], zarzucając zaskarżonej decyzji:

1. rażące naruszenie prawa materialnego tj.:

- Preambuły Konstytucji RP, "tak radykalnie odcinającej się od gorzkich doświadczeń z czasów, gdy podstawowe wolności i prawa człowieka były w naszej Ojczyźnie łamane", art. 2, art. 5, art. 7 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 87, art. 21, art. 64, art. 9, art. 91 i art. 95 ust. 1, art. 8, art. 21 ust. 1 i art. 64 Konstytucji RP, poprzez wydanie rozstrzygnięcia naruszającego podstawowe, konstytucyjne zasady i wartości demokratycznego państwa prawnego, jakim jest Rzeczpospolita Polska - poprzez oparcie decyzji na wykładni dekretu rażąco naruszającej określony w/w przepisach porządek prawny RP oraz jednolite, utrwalone orzecznictwo sądowoadministracyjne, uwzględniane obecnie w orzecznictwie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a obszernie cytowane w pismach skarżących. Nadto przez zastosowanie nieznajdującego żadnego uzasadnienia prawnego, a naruszające przepisy dekretu oraz przepisy Konstytucji RP nieznanego dekretowi pojęcia związku funkcjonalnego, co stanowi naruszenie zarówno przepisów dekretu, jak i przepisów Konstytucji RP, a to art. 2 /państwo prawne/, art. 7 /zasada legalizmu - działania na podstawie i w granicach prawa/, art. 6 /zasada praworządności/, art. 31 ust. 3/ zasady ograniczania praw i wolności tylko ustawą i w wypadkach określonych w tym przepisie/, art. 9, art. 87, art. 91 i art. 95 określających, co stanowi źródła prawa w RP.

- art. 8 Konwencji o Ochronie Podstawowych Praw i Wolności Człowieka i art. 1 Protokołu nr 1 do w/w Konwencji oraz opartego na w/w Konwencji orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w S.

2. naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 6, art. 7 kpa oraz art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa, poprzez błędną ocenę nie w pełni zgromadzonego materiału dowodowego z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów poprzez niewyjaśnienie istoty sprawy w kwestii czasookresu zamieszkiwania przez zarządcę w tzw. "starym dworze", kwestii charakteru i funkcji zajmowanego przez zarządcę lokalu w tzw. "starym dworze", pominięcie zeznań wnioskodawczyń o charakterze i przeznaczeniu działki nr ew. [...], a w konsekwencji poprzez błędne ustalanie, że działka nr ew. [...] była obszarem ogrodów owocowo – warzywnych, zabudowanym budynkiem, z którego sprawowany był zarząd majątkiem, a zatem miała charakter gospodarczy i była wykorzystywana na potrzeby części folwarcznej, stanowiąc o istnieniu związku funkcjonalnego tego obszaru z resztą majątku o charakterze rolnym, dowodząc na przydatność tej działki dla celów określonych w art. 1 ust. 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

W uzasadnieniu skargi skarżące przytoczyły argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...], z wyłączeniem działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu K. W. oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w części dotyczącej działki nr [...], a także o zasądzenie kosztów postępowania

Gmina S. zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. obrazę prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy, wskutek niewłaściwego uznania, że działka o nr ew. [...], na której położony był dwór w K. W. nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, ponieważ nie występował związek funkcjonalny pomiędzy dworem i jego najbliższym otoczeniem, a pozostałą częścią majątku ziemskiego "Dobra Ziemskie K. W. i Z.",

2. naruszenie przepisów wyznaczających ogólne zasady prowadzenia postępowania administracyjnego tj. art, 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, wskutek niewłaściwej oceny materiału dowodowego sprawy.

W uzasadnieniu skargi skarżąca Gmina przytoczyła argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji przez stwierdzenie, że zespół dworsko - parkowy w K. W., gmina S. posadowiony na dz. nr ew. [...], podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, ewentualnie o uchylenie przedmiotowej decyzji w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z 24 października 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1788/18 na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) postanowiono połączyć sprawy o sygnaturach akt I SA/Wa 1787/18 (ze skargi A. D. i A. B.) i I SA/Wa 1788/18 (ze skargi Gminy S.), w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić pod jedną sygnaturą akt I SA/Wa 1787/18.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik.

Kontrolowaną decyzją z 30 lipca 2018 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2016 r. w części dotyczącej opisanej w tej decyzji działki ewidencyjnej [...] i w tej części orzekł, że wskazana działka podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, oraz utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w części dotyczącej działek nr ewidencyjny [...] i [...] dokonując oceny, że działka nr [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) tegoż dekretu, zaś działka nr [...] podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Zarzuty skargi, jak i wskazany w skardze zakres zaskarżenia ww. decyzji, odnosi się do tej części rozstrzygnięcia w jakiej organ orzekający w sprawie uznał, że dz. nr [...] i nr [...] podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Z przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu wynika, że na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego - jeżeli ich rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa i przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 13 września 1944 r.

Omawiany dekret nie definiował przy tym pojęcia "nieruchomość ziemska". Takiej definicji nie zawierały również obowiązujące w dacie wejścia w życie dekretu, systemy prawne z zakresu prawa rzeczowego. W tej sytuacji wskazane pojęcie powinno zostać wyjaśnione z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do art. 1 ust. 2 dekretu, który ustala, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Na uwagę zasługuje również § 4 rozporządzenia, który wskazuje, że za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Dlatego rozstrzygając na podstawie § 5 rozporządzenia należy orzekać nie tylko w zakresie norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, ale również rozstrzygać kwestię, czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym (w części bądź w całości), a jeśli taką nie jest, to czy pozostawała w związku funkcjonalnym z nieruchomością ziemską.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie przy definiowaniu "nieruchomości ziemskiej" należy odwołać się do jej interpretacji przedstawionej w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89. W uchwale tej Trybunał Konstytucyjny wskazał, że poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem "ziemskie" prawodawca miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy. Analizując przepisy dekretu, jak i rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r., Trybunał wywiódł, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji rolniczej, zwierzęcej lub sadowniczej.

Mając powyższe na uwadze, rację należy przyznać Ministrowi, że działka obecnie oznaczona nr [...], która na planie rozparcelowanego majątku K. W. z 1945r. oraz na planie z tego samego roku , wykonanym przez mierniczego C. K. oznaczona była jako " ogród " i " ogrody owocowo-warzywne" , na której urządzony był ogród ,przydatna była do produkcji rolnej i realizacji jej celów z art. 1 ust. 2 dekretu. Istnienie na niej " ogrodu warzywnego" w okresie bezpośrednio poprzedzającym wejście w życie dekretu PKWN o reformie rolnej , niezależnie od przywołanych wyżej dokumentów potwierdziła w swoich wyjaśnieniach , w trakcie przesłuchania , zarówno A. D. jak i A. B., która z kolei opisała go jako " sad i ogród" . Rolniczy charakter tej działki , pomimo jej obecnie niewielkich gabarytów dokumentuje ponadto jej bezpośrednie usytuowanie względem pozostałych rolniczych części majątku , jednoznaczne pozostawanie poza zwartym kompleksem dworsko-parkowym oraz sąsiadowanie z zabudowaniami gospodarczymi .

Mając na uwadze całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, Sąd zwraca uwagę, że faktyczne przeznaczenie omawianej działki w dacie wejścia w życie dekretu o reformie rolnej oraz okoliczność, że wówczas nie była ona odrębną parcelą, lecz stanowiła element majątku służącego do produkcji rolnej prowadzi do wniosku, że była ona lub mogła być wykorzystana do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji rolniczej, zwierzęcej lub sadowniczej.

W tych okolicznościach zagadnienie, czy była to produkcja w ramach prowadzenia majątku, czy też owoce i warzywa służyły rodzinie, pracownikom i gościom właściciela, nie ma istotnego znaczenia dla sprawy (por. wyrok NSA z 21.06.2017 r., I OSK 2334/15, CBOSA). Nie wymagały zatem prowadzenia przez organy dodatkowych rozważań lub czynności wyjaśniających. Niezależnie bowiem od wyniku ewentualnych ustaleń w kwestii przeznaczenia warzyw i owoców na potrzeby rodziny i dworu, w okolicznościach kontrolowanej sprawy nie budzi wątpliwości przydatność (przynajmniej potencjalna) spornej parceli do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie, a w konsekwencji – zdatność na cele reformy rolnej.

Skoro zatem z akt sprawy wynika, że parcela w obrębie działki nr [...] stanowiła nieruchomość ziemską bezpośrednio przydatną rolniczo, to podlegała ona przejęciu na cele reformy rolnej.

Odnosząc się z kolei do parceli w granicach aktualnej działki nr [...], zgodzić się należało z organami orzekającymi w sprawie, że podlegała ona przepisom dekretu o reformie rolnej z tej przyczyny, że pozostawała w związku funkcjonalnym z częścią produkcyjną majątku.

Jak już wskazano powyżej, reforma rolna obejmowała bowiem nie tylko grunty o cechach typowo rolnych, ale też te, które wprawdzie nie były bezpośrednio przydatne do produkcji rolnej, lecz były konieczne do funkcjonowania części rolnej - były w związku funkcjonalnym z prowadzeniem gospodarstwa. Inaczej mówiąc, ten związek funkcjonalny należy rozumieć jako możliwość (bądź jej brak) prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie.

Sąd w pełni podziela ustalenia faktyczne poczynione w niniejszej sprawie przez organy, z których wynika, że pomiędzy terenem obejmującym dz. nr [...] na której posadowiony był tzw. stary dwór, a pozostałą częścią majątku taki związek funkcjonalny zachodził. Uwzględniając bowiem okoliczność, że na ww. działce znajdował się budynek starego dworu , który właściciel wraz z rodziną opuścił latem 1939r. przenosząc się do budynku dworu nowo wybudowanego, a w którym zamieszkali wysiedleńcy oraz zarządca, uznać należało, że w realiach niniejszej sprawy nie było możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez wskazanej nieruchomości i odwrotnie. Majątek o opisanych w treści decyzji gabarytach , prowadzący zróżnicowaną produkcję towarową z istoty rzeczy musiał być fachowo i sprawnie zarządzany, co wymuszało posługiwanie się przez właściciela kompetentną pomocą w tym zakresie. Warunkiem sine qua non jego funkcjonowania było zatem zatrudnienie zarządcy, którego zadaniem było codzienne , bieżące administrowanie całym kompleksem gospodarczym . Trafnie wskazał więc Minister, że kwestia faktycznego zamieszkania zarządcy w budynku starego dworu , na działce nr [...] pozostaje w bezpośrednim związku z dokonaniem oceny o jej funkcjonalnym powiązaniu z resztą majątku podlegającą reformie. Oznacza bowiem, że omawiana nieruchomość była wykorzystywana do celów mieszkalnych administratora majątku oraz , co istotne , do wykonywania czynności z tym związanych. Pogląd ten tym bardziej zasługuje na akceptację, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie potwierdza istnienia na terenie całego majątku, żadnej innej zabudowy, której przeznaczeniem byłoby ulokowanie rządcówki. W szczególności budynek o takim przeznaczeniu nie został wymieniony w protokole z dnia [...] w sprawie przekazania resztówki majątku K. W. Spółdzielni Samopomoc Chłopska w M. , chociaż zawiera on opis aż 16 budynków, ani także w dokonanym na zlecenie Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych opisie majątku z dnia [...]

Fakt zamieszkiwania rządcy w budynku starego dworu potwierdziła ponadto zarówno A. B. jak i A. D. Jego ulokowanie w bliskim sąsiedztwie zabudowań gospodarczych oraz na obszarze bezpośrednio przylegającym do wówczas uprawianych ogrodów owocowo-warzywnych, potwierdza zdaniem Sądu tezę, że charakterystyka budynku starego dworu i terenu wokół niego uzasadnia jego określenie jako funkcjonalnie powiązanego z częścią gospodarczą przejętego majątku.

Jako niezasadny Sąd ocenia zarzut , że w budynku dworu zarządca zamieszkiwał wraz z wysiedleńcami. Istotne jest bowiem przeznaczenie i charakter jego zamieszkiwania w budynku z uwagi na pełnione obowiązki. Bez znaczenia dla powyższej oceny jest także okoliczność ile izb i jak długo w nim zajmował, skoro fakt zamieszkiwania był aktualny w dacie wejścia w życie dekretu o reformie rolnej zaś wielkość części zajętej przez zarządcę nieruchomości nie ma adekwatnego wpływu na treść rozstrzygnięcia .

Zdaniem Sądu skargi wniesione na przedmiotową decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zarówno przez Gminę S. jak i A. D. oraz A. B., których skarga dotyczy rozstrzygnięcia co do działek nr [...] i [...], podlegają oddaleniu.

Skarżąca Gmina S. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz szeregu przepisów postępowania, tj. art. art. 7 , art. 8 , art. 77 § 1 , art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Zdaniem skarżącej Gminy przejęciu na cele reformy rolnej podlegały wszystkie budynki majątków ziemskich, w tym także dwory, co wynika m.in. z treści § 19 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz § 11 i § 44 rozporządzenia wykonawczego Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej , zwarzywszy, że treść § 11 nie wymienia zespołów pałacowo-parkowych przy wyliczeniu co nie podlega przejęciu od właścicieli ziemskich, a przepis § 44 pkt 3 stanowi, że zabudowania dworskie i przemysłowe nie podlegają podziałowi w trybie parcelacji.

Wskazany zarzut nie zasługuje zdaniem Sądu na uwzględnienie.

Podkreślenia wymaga, że kwestia ta przesądzona została w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006r., sygn. akt I OPS 2/06, jednolicie prezentowany jest pogląd, że podpadanie części rezydencjalnych pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej jest możliwe, jednakże uzależnione jest to od istnienia tzw. związku funkcjonalnego z gospodarstwem rolnym, jako niezbędnej przesłance do uznania, że rezydencja właściciela nieruchomości ziemskiej przeszła na rzecz Skarbu Państwa, w myśl dekretu. W świetle oceny prawnej wyrażonej w orzecznictwie sądów administracyjnych, zasadne jest badanie istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy rezydencją a resztą nieruchomości, jako warunku podpadania zespołu palacowo-parkowego pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Oznacza to, że możliwe jest orzekanie odmiennie co do części rezydencjalnej i , że nie przechodziła ona automatycznie na rzecz Skarbu Państwa, jako część składowa przejmowanej nieruchomości ziemskiej.

Także podnoszona przez Gminę okoliczność, że pomiędzy zespołem dworsko-parkowym a częścią gospodarczą majątku zachodziły powiązania o charakterze finansowym, organizacyjnym i terytorialnym, nie ma istotnego znaczenia dla oceny występowania związku funkcjonalnego, o którym zgodnie z obowiązującym orzecznictwem sądów administracyjnych, nie mogą decydować m.in. powiązania podmiotowe, organizacyjne, finansowe i terytorialne.

Wbrew zarzutom Gminy, organ administracji dokonał zdaniem Sądu prawidłowej oceny całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

Oddaleniu podlega także skarga A. D. i A. B., które zarzuciły kontrolowanej decyzji naruszenie przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez wydanie rozstrzygnięcia naruszającego podstawowe, konstytucyjne zasady i wartości demokratycznego państwa prawnego i oparcie decyzji na wykładni dekretu rażąco naruszającej porządek prawny oraz zastosowanie "nie znajdującego żadnego uzasadnienia prawnego, a naruszające przepisy dekretu oraz przepisy Konstytucji nie znanego dekretowi pojęcia związku funkcjonalnego". Ponadto zarzuciły naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6 , art. 7 , art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.

Podkreślenia odnośnie powyższego podkreślenia wymaga, że Minister wydał zaskarżoną decyzję w oparciu o treść art. 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. obowiązującą w chwili jego wejścia w życie nie zaś obowiązującą od dnia [...] stycznia 1945r., po dokonaniu zmian w dekrecie.

Tym samym pogląd, że "organ II instancji nie powinien osadzać istoty swoich ustaleń na pojęciu tzw. związku funkcjonalnego" nie znajduje uzasadnienia w kontekście definicji związku funkcjonalnego zespołu dworsko- parkowego z gospodarstwem rolnym zawartej w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006r., sygn. akt I OPS 2/06 oraz orzeczeń sądów administracyjnych, dzięki którym wobec braku legalnej definicji związku funkcjonalnego , ustalenie co do występowania takiej zależności (między zespołem dworsko-parkowym a częścią gospodarczą) jest możliwe i znaczące dla rozpoznania sprawy.

Sąd podziela także pogląd organu, że zgłoszone przez skarżące zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania stanowią próbę wskazania błędnej oceny dowodów przez organ i przedstawienie ich własnej interpretacji.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, mając powyższe na uwadze uznać należało, że dz. nr [...] stanowiła część nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, natomiast dz. nr [...], pozostawała z tą nieruchomością ziemską w ścisłym związku funkcjonalnym. W tej sytuacji nie sposób zarzucić organowi naruszenia art. 1 ust. 2 i art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, jak i wskazanych w skardze przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego i ocena podniesionych przez skarżących zarzutów prowadzą zatem do przekonania, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i wskazują na bezzasadność skarg.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzył stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) oraz szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi kierował się przy jej rozstrzyganiu oraz uzasadnił swoje orzeczenie (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.).

Z powyższych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), skargi oddalił.