Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1094/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 77 par. 1,  art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 24 ust. 5b
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędziowie WSA Wojciech Gapiński, Beata Machcińska (spr.), Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M.W. (dalej: "skarżący" lub "zobowiązany") jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej: "organ") wydana w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za osobę prowadzącą działalność gospodarczą.

Stan sprawy przedstawia się następująco.

1. W dniu 10 lutego 2017 r. do organu wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie wszystkich zaległości powstałych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu skarżący wskazał na konieczność całodobowej opieki nad przewlekle chorą matką i związaną z tym niemożność wykonywania działalności gospodarczej i opłacania składek. Do wniosku załączył: karty informacyjne leczenia swej matki z lat 1997, 2002, 2003, 2006 i 2016, zaświadczenia urzędu skarbowego o wysokości własnych dochodów za lata 2012-2015, a także postanowienia komorników sądowych o bezskuteczności egzekucji prowadzonej do jego majątku. Z kolei w dniu 28 lutego 2017 r. (w odpowiedzi na wezwanie organu) skarżący przedstawił: oświadczenie wskazujące, że wnioskuje o udzielenie pomocy de minimis w postaci umorzenia należności z tytułu składek, wypełniony formularz oświadczenia przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy de minimis w bieżącym roku podatkowym oraz w dwóch poprzedzających latach podatkowych, a także wypełniony formularz oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości.

2. Decyzją z dnia [...] organ odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek za okres od września 2006 r. do grudnia 2016 r. w łącznej wysokości 160.423,22 zł, w tym:

– składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości 73.113,37 zł,

– składek na ubezpieczenia zdrowotne w wysokości 30.070,69 zł,

– składek na Fundusz Pracy w wysokości 3.891,16 zł oraz

– odsetek za zwłokę w wysokości 53.348 zł naliczonych na dzień 10 lutego 2017 r. (dzień wpływu wniosku o umorzenie).

Organ uznał, że skarżący nie wykazał, by w jego przypadku zostały spełnione przesłanki uregulowane w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.), następnie powoływanej w skrócie: u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 pkt 1-3 – wydanego na podstawie jej art. 28 ust. 3a – rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w szczególności ze złożonych przez niego oświadczeń i dokumentów nie wynika, by spłata należności (np. w ramach układu ratalnego) uniemożliwiła zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych jego i jego rodziny, a opiekę nad schorowaną matką musiał sprawować samodzielnie, skoro wraz z nimi mieszka jego brat. Za nie mniej istotne organ uznał spostrzeżenie, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą. Zaakcentował też, że umorzone postępowania egzekucyjne dotyczą innych zobowiązań, a postępowanie zmierzające do wyegzekwowania spornych należności pozostaje w toku.

3. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zobowiązany wyraził przekonanie, że przedłożone postanowienia komorników sądowych o umorzeniu prowadzonych wobec niego postępowań egzekucyjnych w sposób jednoznaczny wskazują na brak majątku, który pozwalałby mu na uregulowanie zaległych składek, a fakt, że dotyczą one innych zobowiązań jest nieistotny. Jednocześnie podkreślił, że o braku dochodów przesądzają przedstawione zaświadczenia urzędu skarbowego za lata 2012-2016 (zaświadczenie za rok 2016 dołączył do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Z kolei zaprezentowana dokumentacja medyczna dowodzi konieczności sprawowania całodobowej opieki nad matką. W tym kontekście wyjaśnił, że jego brat mieszka ze swą rodziną i matkę odwiedza okazjonalnie. Zaznaczył też, że trudno uznać, by schorowana kobieta w podeszłym wieku była w stanie samodzielnie egzystować.

4. Decyzją z dnia [...] organ utrzymał w mocy swą decyzję z dnia [...], niemniej jednak w wyniku skargi złożonej przez skarżącego ta decyzja drugoinstancyjna została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 21 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 914/17. W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że ocena zasadności wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek wymaga uprzedniego przesądzenia kwestii ich wymagalności, czego w rozpatrywanym przypadku zabrakło. Orzeczenie to uprawomocniło się w dniu 4 stycznia 2018 r. W dniu 6 lutego 2018 r. jego odpis wraz z uzasadnieniem i stwierdzeniem prawomocności oraz aktami administracyjnymi sprawy doręczono organowi.

5. Zaskarżoną (w rozpatrywanym przypadku) decyzją z dnia [...], nr [...] organ, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. - Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), następnie powoływanej w skrócie: k.p.a., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swą decyzję z dnia [...].

Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii wymagalności należności, których umorzenia skarżący się domaga, organ zwrócił uwagę na brzmienie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. z uwzględnieniem jego nowelizacji w okresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy. W tym kontekście odnotował, że termin przedawnienia należności z tytułu składek wynosił 5 lat (w stanie prawnym obowiązującym do końca 2002 r.; tak też, począwszy od dnia 1 stycznia 2013 r., jest obecnie) oraz 10 lat (w tzw. międzyczasie, to jest w latach 2003-2012), przy czym do przedawnienia, którego bieg rozpoczął się (i nie zakończył) przed dniem 1 stycznia 2012 r. zastosowanie znajduje okres pięcioletni liczony od dnia 1 stycznia 2012 r. (a nie: od dnia wymagalności należności).

Organ wskazał również na treść art. 24 ust. 5b u.s.u.s. przesądzającego o tym, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Mając to na względzie, ustalił, że taką pierwszą czynnością w rozpatrywanym przypadku był moment doręczenia skarżącemu zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości przedmiotowej zaległości, które zostało zakończone wydaniem decyzji w tym przedmiocie i wszczęciem, na jej podstawie, postępowania egzekucyjnego. Doręczenie to miało miejsce:

1) w dniu 8 marca 2011 r. – w odniesieniu do należności za okres od września 2006 r. do sierpnia 2010 r.;

2) w dniu 9 grudnia 2016 r. – względem należności za okres od września 2010 r. do października 2016 r.;

3) w dniu 16 lutego 2017 r. – wobec należności za listopad i grudzień 2010 r.

W konsekwencji, zdaniem organu, w dacie wydania decyzji pierwszoinstancyjnej przedmiotowe należności były wymagalne, a tym samym dopuszczalne było orzekanie w kwestii zasadności wniosku skarżącego o ich umorzenie.

Z uwagi na powyższe organ wskazał, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji w piśmie z dnia [...] zasygnalizował skarżącemu możliwość przytoczenia okoliczności faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie, a w dalszej kolejności wystosował do niego zawiadomienie z dnia [...] o możności złożenia wyjaśnień, przeglądania zgromadzonej dokumentacji oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Pisma te nie spotkały się jednak z żadną reakcją skarżącego. Jedynie w dniu 31 stycznia 2018 r. skarżący złożył kolejny wniosek o umorzenie zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy należnych do końca 2017 r., do którego załączył kolejną kartę informacyjną leczenia swej matki, tym razem: z początku 2018 r.

Prezentując w dalszej kolejności poczynione ustalenia, organ wskazał, że działalność gospodarczą pod nazwą "[...]" skarżący prowadzi nieprzerwanie od dnia [...] i z tego tytułu w latach 2014 i 2015 nie osiągnął dochodów, natomiast w roku 2016 dochód ten wyniósł 457,78 zł. Wspomniał też, że skarżący nie zadeklarował innych źródeł dochodów. Jednocześnie zauważył, że – zgodnie ze złożonym oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym – skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z matką, która wymaga całodobowej opieki, i bratem, przy czym jedynie matka uzyskuje dochód (ze świadczenia emerytalnego) w kwocie 3.192,72 zł. Uwadze organu nie umknęło też odnotowanie, że – we wspomnianym oświadczeniu – wysokość stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżący określił na 916,31 zł, zaliczając do nich czynsz (746,31 zł) i koszty leczenia (170 zł), natomiast w skardze na decyzję z dnia [...] oznajmił, że wydatki te kształtują się na poziomie 1.473,72 zł i obejmują czynsz (1.108,31 zł) oraz opłaty za gaz (104,32 zł) i energię elektryczną (261,09 zł), a dodatkowo ponosi jeszcze koszty zakupu leków na receptę w wysokości 170 zł oraz bez recepty w kwocie 100 zł. Ponadto skarżący zwrócił uwagę na posiadanie zobowiązań pieniężnych (w nieokreślonej wysokości) z tytułu zaciągniętych kredytów, które nie są spłacane i stanowią przedmiot bezskutecznie prowadzonych przeciwko niemu egzekucji, jak również oznajmił, że w jego dyspozycji nie pozostają żadne wartościowe składniki majątkowe czy wierzytelności.

Przystępując w tej sytuacji do przedstawienia motywów swej kwalifikacji, organ za niewątpliwe uznał niewystąpienie w przypadku skarżącego przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4a i 4b u.s.u.s. Za niespełnione uznał również wymogi opisane w punktach 3, 5 i 6 tego artykułu, wskazując, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, przedstawione przez niego kserokopie postanowień o umorzeniu egzekucji dotyczą innych zobowiązań, a postępowanie zmierzające do wyegzekwowania spornych należności okazało się częściowo skuteczne, albowiem dotychczas uzyskane zostały wpłaty egzekucyjne na łączną kwotę 1.130 zł.

W ocenie organu, w sprawie nie wystąpiły również okoliczności wyszczególnione we wspomnianym wcześniej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 tego aktu nie zaistniała z przyczyn oczywistych. Nie została również spełniona okoliczność wskazana w jego punkcie 1, ponieważ z przedłożonej dokumentacji nie wynika, by regulowanie zadłużenia w dłuższej perspektywie czasowej mogło pozbawić skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nie zasługuje przy tym na uwzględnienie argumentacja wskazująca, że decydujące w tym względzie znaczenie ma trwający obecnie brak środków finansowych pozwalających na spłatę zadłużenia. Nie jest również przesądzające to, że skarżący ma liczne zobowiązania cywilnoprawne. Dostrzec bowiem trzeba, że należności publicznoprawne korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia, a ich przedwczesne umorzenie byłoby niedopuszczalne. Poza tym z pola widzenia nie można tracić faktu, że ciężar ponoszenia kosztów utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego i kosztów leczenia ponosi także sama matka skarżącego figurująca w przedłożonych fakturach jako ich odbiorca, natomiast skarżący nieprzerwanie prowadzi działalność gospodarczą. Fakt, że skarżący nie zaprzestał ani nie zawiesił wykonywania tej działalności, przy jednoczesnym uwzględnieniu, że obowiązek opiekowania się matką spoczywa także na jego bracie, przesądzają zarazem o tym, że w jego przypadku nie doszło również do spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia.

6. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący podniósł, że decyzja organu z dnia [...] została wydana na podstawie błędnej oceny bieżącego stanu faktycznego i błędnej interpretacji niepodważalnych faktów potwierdzonych dokumentacją wydaną przez urząd skarbowy i stosowną dokumentacją medyczną. Ponadto wskazał, że młodszy brat ma rodzinę, prowadzi dom, wychowuje nastoletnią córkę i nie ma możliwości zajmować się chorą matką, która wymaga nieustannej opieki. Wyraził również przekonanie, że stwierdzenie, iż wydane przez kilku komorników sądowych rozstrzygnięcia o umorzeniu egzekucji nie są żadnym dowodem w sprawie dobitnie dowodzi braku logicznego uzasadnienia i nieodpartym czyni wrażenie dążenia przez organ do odmownego załatwienia wniosku niezależnie od powołanych okoliczności. Oznajmił też, że woli mieć zarejestrowaną działalność gospodarczą i nie osiągać żadnych dochodów (przedsiębiorca nie ma wszak takiego obowiązku) niż figurować jako bezrobotny.

7. W odpowiedzi organ, reprezentowany przez pełnomocnika, stwierdził brak podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi, uznawszy ją za bezzasadną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Sąd, w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, dalej "p.p.s.a"), rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym zastosowania w sprawie).

Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, podkreślić należy, że sprawa zainicjowana wnioskiem skarżącego o umorzenie zaległych składek była już przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 21 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 914/17 uchylił decyzję ZUS z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Z tego względu kluczowe znaczenie dla oceny legalności obecnie kontrolowanego aktu ma treść art. 153 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Jak podkreśla się w orzecznictwie, użyty w ww. przepisie zwrot "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu wiąże ten sąd" oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji podatkowej. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Obowiązek ten oznacza również brak możliwości formułowania nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym przez sąd poglądem (por. wyroki NSA: z 25 kwietnia 2014 r., II FSK 1276/12; z 22 października 2014 r., II FSK 2472/12; z 4 października 2016 r., I FSK 450/15 - dostępne, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Tak więc dokonana przez sąd ocena prawna traci moc obowiązującą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2012 r., II FSK 1328/10).

WSA w Gliwicach w ww. wyroku stwierdził, że "w rozpatrywanej sprawie zaległości skarżącego na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy dotyczą okresu lat 2006 – 2016. Stąd też istotne dla wyniku sprawy było ustalenie, czy i kiedy doszło do przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Tymczasem w zaskarżonej decyzji, jak wskazano wcześniej, zagadnienie to nie zostało wyjaśnione w stopniu pozwalającym na jednoznaczne przyjęcie, że zaległe składki są wymagalne. W tym stanie rzeczy Sąd nie miał możliwości weryfikacji, czy w badanej sprawie nastąpił upływ czasu skutkujący przedawnieniem. Zdaniem Sądu, niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności skarżącego z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza bowiem, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia. Naruszenia te, w ocenie Sądu, mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ponownie rozstrzygając sprawę, powinien przede wszystkim wyjaśnić i wykazać w decyzji to, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czy też nie, a w konsekwencji co w istocie jest przedmiotem sprawy".

ZUS, w zaskarżonej decyzji stwierdził, iż zadłużenie z tytułu składek za okres od 09/2006 do 12/2016 na dzień wydania decyzji z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek nie było przedawnione i mogło być przedmiotem postępowania w sprawie. Argumentował, że w myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu od dnia doręczenia skarżącemu zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości przedmiotowej zaległości, które zostało zakończone wydaniem decyzji w tym przedmiocie i wszczęciem, na jej podstawie, postępowania egzekucyjnego. Doręczenie to miało miejsce:

1) w dniu 8 marca 2011 r. – w odniesieniu do należności za okres od września 2006 r. do sierpnia 2010 r.; decyzja określająca zadłużenie uprawomocniła się dniem 9 lutego 2017 r.;

2) w dniu 9 grudnia 2016 r. – względem należności za okres od września 2010 r. do października 2016 r.; decyzja określająca zadłużenie uprawomocniła się dniem 26 stycznia 2018 r.;

3) w dniu 16 lutego 2017 r. – wobec należności za listopad i grudzień 2010 r.; decyzja określająca zadłużenie wydana została w dniu [...].

Postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte zaś: w dniu [...] - w celu wyegzekwowania należności z tytułu składek za okres od 09/2006 do 08/2010, w dniu [...] – w celu wyegzekwowania należności z tytułu składek okres od 09/2010 do 10/2016, w dniu [...] w celu wyegzekwowania należności z tytułu składek okres od 11/2016 do 12/2016.

Stanowisko ZUS w kwestii przedawnienia jest błędne.

Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W orzecznictwie wskazuje się, że czynnością zmierzającą do ściągnięcia należności jest wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ oraz inne czynności, np. skierowanie do strony upomnienia, z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają do ściągnięcia należności (zob. wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 stycznia 2012 r., I SA/Lu 721/11, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 19 lipca 2014 r., I SA/Sz 637/16).

W ocenie Sądu, doręczenie skarżącemu zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zaległości z tytułu składek, jest czynnością zmierzającą dopiero do określenia wysokości zaległych składek, a nie czynnością zmierzającą do ich ściągnięcia, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Zatem opisane przez ZUS czynności nie doprowadziły – w myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s. - do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności skarżącego z tytułu składek.

Natomiast zgodnie z art. 24 ust. 5f u.s.u.s. w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Jednakże w sprawie, z uwagi na treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji, nie sposób uznać, że opisane przez ZUS czynności są tymi, o których mowa w ww. art. 24 ust. 5f u.s.u.s.

Należy podkreślić, iż ZUS, choć powołuje się na powyższe okoliczności, które w jego ocenie skutkowały zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek w oparciu o art. 24 ust. 5b u.s.u.s., to ich nie dokumentuje. W aktach sprawy brakuje bowiem zarówno zawiadomień o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości przedmiotowej zaległości, jak i decyzji określających ich wysokość. Nie dołączono także dokumentów dotyczących samego postępowania egzekucyjnego, pomimo, że w zaskarżonej decyzji wskazano, iż zostało wszczęte w 2017 i 2018 r. i wyegzekwowano od skarżącego 1.130,00 zł. Organ, nie dołączając do akt dokumentów, na które się powołuje w zaskarżonej decyzji, dopuścił się naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie bowiem do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Sąd podziela pogląd wyrażony przez WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 27 września 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 536/17, że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Wniosek dotyczący okoliczności faktycznych (w tym przypadku okresu za który na skarżącym ciąży jeszcze obowiązek opłacenia składek) powinien być bowiem oparty na dowodach zdobytych przez organ i przezeń sprawdzonych. Istotnym naruszeniem tej zasady byłoby orzekanie na podstawie danych znanych osobiście organowi, ale niemających oparcia w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy (E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty wzory, formularze, Warszawa 1970, s. 155, i powołane tam orzeczenia NTA, który np. w orzeczeniu z dnia 1 kwietnia 1924 r., L. rej. 516/23, ZW 348, stwierdził, że niemożność stwierdzenia w aktach administracyjnych okoliczności decydujących dla oceny legalności orzeczenia stanowi wadliwość postępowania; analogicznie A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex 2014, Komentarz do art. 80, teza 4). Także w orzecznictwie akcentuje się, że nie jest dopuszczalne, aby organ administracyjny prowadzący postępowanie administracyjne w określonym zakresie dokonywał oceny i mocy dowodowej dokumentów wchodzących w skład materiału dowodowego sprawy w trybie pozaprocesowym, tj. poza prowadzonym przez ten organ postępowaniem administracyjnym i przyjmował, że nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy albo przeciwnie, opierał na nich rozstrzygnięcie. Takiej analizy materiału dowodowego organ powinien dokonać zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w prowadzonym postępowaniu administracyjnym i wynik tej analizy, łącznie z oceną zebranych dowodów, przedstawić w uzasadnieniu aktu, który kończy postępowanie administracyjne w danej instancji.

Rozpatrując sprawę ponownie, ZUS zastosuje się do oceny prawnej wyrażonej przez Sąd i ponownie rozważy, czy choćby część z należności składkowych nie uległa aby przedawnieniu, co w konsekwencji może spowodować, że orzekanie o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności przedawnionej jest bezprzedmiotowe. Powołując się zaś na instytucje przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych, odniesie je do poszczególnych należności i dołączy do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego Sąd nie orzekł, ponieważ skarżący nie wykazał, że działając osobiście i będąc zwolniony ustawowo od uiszczenia wpisu (art. 239 § 1 pkt 1 lit. e. p.p.s.a.), poniósł wydatki wskazane w art. 205 § 1 p.p.s.a.