Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 671/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 30 ust. 2  pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 7, 8, 11, 77, 107
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 166 poz 1 Art. 11-16 oraz 67-69
law: Rozporządzenie  Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia  społecznego (Tekst mający znaczenie dla EOG i dla Szwajcarii).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie: SWSA Ewa Michna ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 marca 2021 r. sprawy ze skargi S. K-Y. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 kwietnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości i zasad zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokat M. K. wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 30 kwietnia 2020 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Wojewody z dnia 12 lutego 2020 r., nr [...] o ustaleniu wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych S. K. – Y. (dalej: skarżąca).

Podstawę prawną decyzji stanowił art. 23a ust. 9, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 2b, ust. 5 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020, poz. 111, dalej jako "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2020, poz. 256, dalej: "k.p.a.").

Z powyższej decyzji wynika następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Prezydent Miasta decyzją z [...] 2016 r., znak: [...] przyznał S. K. – Y. prawo do świadczenia rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego, na jej wiosek z 30 września 2016 r., na dziecko N. Y. Świadczenie to zostało skarżącej wypłacone.

Następnie Prezydent Miasta decyzją nr [....] z [...] 2018 r., uchylił własną decyzję z [...] 2016 r., o przyznaniu S. K. – Y. prawa do świadczenia rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko N. Y. oraz przekazał akta do organu właściwego do wydawania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczania społecznego - Wojewody.

Wojewoda decyzją z dnia 12 lutego 2020 r., nr [...], orzekł o ustaleniu wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych skarżącej decyzją Prezydenta Miasta z [...] 2016 r., znak: [...], w kwocie 868,00 zł za okres od 01.11.2016 r. do 31.05.2017 r. wg tabeli (pkt I) oraz o ustaleniu zasad ich zwrotu (pkt II).

Wojewoda podniósł, że przeprowadził czynności wyjaśniające w sprawie wniosku strony z 30.09.2016 r., ustalając, że w okresie 01.11.2016 r. do 31.10.2017 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, z czego w okresie od 10.11.2016 r. do 31.05.2017 r. ustawodawstwo brytyjskie ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa, natomiast w okresie od 01.06.2017 r. do 31.10.2017 r. ustawodawstwo polskie ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa.

Organ podniósł, że wobec braków formalnych wniosku, wystąpił do instytucji zagranicznej z zapytaniem o dochód pana H. Y. W dniu 1 sierpnia 2018 r. instytucja brytyjska potwierdziła aktywność zawodową pana H. Y. na terenie Wielkiej Brytanii oraz poinformowała o braku danych dotyczących dochodów uzyskiwanych przez w.w. Następnie, wobec braków wniosku i ich nieuzupełnienia przez skarżącą, Wojewoda pozostawił wniosek z 30 września 2016 r. o przyznanie świadczeń rodzinnych na dziecko N. Y. za okres od 01.11.2016 r. do 31.05.2017 r. bez rozpoznania, wskazując, że skarżąca została pouczona o skutkach nieuzupełnienia braków formalnych.

Instytucja brytyjska poinformowała w dniu 2.10.2019 r., że skarżąca nie kwalifikuje się do otrzymania świadczeń rodzinnych w Wielkiej Brytanii za wskazane w decyzji okresy. Odnosząc się do stanowiska prezentowanego przez stronę w postępowaniu o zwrot świadczeń, w którym wskazała ona na brak kontaktu z byłym mężem oraz brak możliwości uzyskania żądanych przez organ zaświadczeń, Wojewoda wskazał, że z przedłożonego do akt wyroku Sądu Okręgowego Wydział XI Cywilny - Rodzinny z dnia 9 kwietnia 2018 r. (sygn. [...]) wynika, iż dopiero od dnia 1 maja 2018 r. w skład rodziny przestał wchodzić H. Y., natomiast w momencie składania przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia, był częścią rodziny. Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ I instancji odwołał się również do decyzji SKO z dnia [...] 2019 r. (nr [...]).

Organ następnie ustalił, że świadczenie zostało wypłacone w oparciu o decyzję wyeliminowaną z obrotu prawnego za okres koordynacji było świadczeniem nienależnym. Powołał się na art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., który stanowi, że świadczeniem nienależnym są świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 u.ś.r., za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

Skarżąca w odwołaniu od decyzji organu I instancji wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania. Zarzuciła decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego oraz postępowania. Wskazała, że złożyła wszystkie wymagane dokumenty, a jedynie nie mogła wykazać, jakie są dochody jej byłego męża. W tych okolicznościach, w ocenie skarżącej niewłaściwe było pozostawienie jej podania bez rozpoznania, a żądanie przedstawienia dokumentów, których strona nie posiada stanowi nadużycie. Wskazała, że z byłym mężem nie ma kontaktu od 2015 roku i nie ma wiedzy o jego życiu. Odwołująca podniosła również, że organ wskazał jako podstawę rozstrzygnięcia art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., podczas gdy z uzasadnienia wyraźnie wynika, że świadczenie jest nienależne ze względu na nieuzupełnienie przez skarżącą braków formalnych wniosku i pozostawienie go bez rozpoznania, a nie przysługiwanie jej świadczenia rodzinnego w innym państwie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło przepisy mające zastosowanie w sprawie, a to: art. 23a ust. 9 i art. 30 ust.1 i ust. 2 pkt 3, ust. 2b, ust. 5, ust. 7 i ust. 8 u.ś.r.

W ocenie organu II instancji, skarżąca nie zakwestionowała ustaleń stanowiących podstawę pozostawienia wniosku z dnia 30.09.2016 r. bez rozpoznania, czyniąc to dopiero w odpowiedzi na informację o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Świadczenie zostało skarżącej wypłacone w oparciu o decyzję, która została wyeliminowana z obrotu prawnego za okres koordynacji systemów ubezpieczenia społecznego. Decyzja ta nie została zaskarżona i stała się ostateczna, pozostaje w obrocie prawnym i wywołuje określone skutki prawne. W ocenie Kolegium spełnione są zatem przesłanki art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. dla uznania pobranych przez skarżącą świadczeń za nienależnie pobrane, ponieważ zostały wypłacone na podstawie decyzji, która została następnie uchylona.

Kolegium wyjaśniło ponadto, że zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r., organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależne świadczeń łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła decyzji SKO naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania, tj.:

- art. 23 ust. 4 u.ś.r. polegające na jego błędnej wykładni poprzez uznanie, iż obowiązkiem strony było przedstawienie zaświadczenia o dochodach byłego męża aktualnych na 23 października 2018 r., a brak przedłożenia tego zaświadczenia stanowi brak formalny wniosku, podczas gdy strona nie miała możliwości wykazania dochodów byłego męża, z którym od wielu lat nie miała żadnego kontaktu,

- art. 24a ust. 2 u.ś.r. polegające na błędnej wykładni poprzez uznanie, iż brak możliwości wykazania przez stronę dochodów byłego męża stanowi brak formalny wniosku, podczas gdy brak takiej możliwości wykazania opisanych faktów nie stanowi braku formalnego wniosku,

- art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 u.ś.r. polegające na jego błędnej wykładni poprzez uznanie, że przyznane stronie świadczenie było świadczeniem nienależnym, podczas gdy strona nie została pouczona, ani nie miała świadomości, że pobrane przez nią świadczenie w przyszłości zostanie stronie odebrane,

- art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. polegające na jego błędnej wykładni poprzez uznanie, że przyznane stronie świadczenie było świadczeniem nienależnym podczas, gdy zgodnie z ustaleniami organu, stronie nie przysługiwało świadczenie rodzinne w innym państwie.

- art. 30 ust. 1 u.ś.r. polegające na orzeczeniu zwrotu świadczenia, podczas gdy przyznane stronie świadczenie nie było świadczeniem pobranym nienależnie,

- art. 107§1 pkt 4 k.p.a. poprzez wskazanie jako podstawy prawnej decyzji art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. podczas, gdy organy wprost przyznały, że świadczenie było nienależne z powodu nieuzupełnienia braków formalnych wniosku, przy tym stronie nie przysługiwało świadczenie rodzinne w innym państwie,

- art. 7 oraz 77§1 k.p.a. poprzez przeniesienie ciężaru dowodu na stronę postępowania, podczas gdy ciężar dowodu spoczywa na organie, stąd organ powinien przeprowadzić dowód z urzędu na okoliczność mającą znaczenie dla sprawy, a jeśli okoliczność ta nie może zostać udowodniona, organ nie powinien obciążać negatywnymi konsekwencjami z tym związanymi,

- naruszenie art. 7, 7 oraz 81a k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie powstałych co do stanu faktycznego wątpliwości, których nie dało się usunąć na niekorzyść strony,

- naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 8 k.p.a. poprzez wydanie decyzji niekorzystnej dla strony wyłącznie ze względu na fakt niewykazania dochodów byłego męża, podczas gdy strona nie miała możliwości spełnić żądania organu w tym zakresie.

W uzasadnieniu skargi, skarżąca wskazała, że nie polega na prawdzie twierdzenie zawarte w zaskarżonej decyzji, iż nie kwestionowała ustaleń organu I instancji aż do momentu wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia wysokości oraz zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, ponieważ od początku była w kontakcie z organem I instancji. Wyjaśniała organowi sytuację braku możliwości przedstawienia dokumentów określających wysokość dochodów byłego męża, z którym nie ma żadnego kontaktu, pozostają w konflikcie. W uzasadnieniu skargi podniosła ponadto, że mąż porzucił rodzinę w 2015 r., a wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2018 r. Sąd Okręgowy Wydział XI Cywilny - Rodzinny orzekł rozwód z wyłącznej winy H. Y.

W oparciu o wskazane zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości oraz o zobowiązanie organu I instancji do wydania w określonym terminie decyzji o przyznaniu świadczenia rodzinnego stronie za okres od 1 listopada 2016 r. do 31 maja 2017 r., ewentualnie o uchylenie obu decyzji w całości oraz o umorzenie postępowania.

W toku postępowania, pismami z dnia 9 grudnia 2020 r. oraz 13 stycznia 2021 r. pełnomocnik skarżącej, podtrzymał stanowisko wyrażone w skardze, w tym także wniosek o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącej.

W odpowiedzi na skargę Kolegium, nie widząc podstaw do zmiany rozstrzygnięcia w trybie autokontroli, wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością jej uchylenia. Z uwagi na to, że analogicznymi uchybieniami dotknięta jest również decyzja wydana przez organ I instancji, należało uchylić również decyzję Wojewody, działając w oparciu o art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Sąd stwierdza, że sprawa S. K. – Y. była już rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w odniesieniu do żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1.06.2017 do 31.10.2017 r. Sąd z urzędu stwierdza, że decyzja SKO, do której odwołał się organ I instancji w uzasadnieniu decyzji, została uchylona przez WSA w Krakowie wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2020 r. wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji (sygn. III SA/Kr 1176/19 CBOSA).

Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podziela argumentację przyjętą w powołanym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Oceniane w przedmiotowej sprawie decyzje obu organów obarczone są wadami powodującymi konieczność ich eliminacji z obrotu prawnego, naruszają bowiem przepisy art. 7 k.p.a., 8 §1 i2 k.p.a., 11 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Lektura uzasadnień decyzji zapadłych w niniejszej sprawie prowadzi do wniosku, że organy przedwcześnie uznały za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne przyznane i wypłacone skarżącej na dziecko N. Y.

Z uzasadnienia decyzji nie wynika w ogóle dlaczego organy uznały, że w sprawie zachodzi przypadek określony w art. 23a ust. 5 u.ś.r., do którego odwołuje się art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. wskazany przez organy I i II instancji jako podstawa decyzji. Skoro z informacji uzyskanych od instytucji brytyjskich wynika, że we wskazanym w decyzji okresie skarżącej nie przysługiwały świadczenia rodzinne w Wielkiej Brytanii, trudno znaleźć uzasadnienie dla twierdzenia, że nienależność świadczeń wynika z faktu uprawnienia do świadczeń w innym państwie. Uwypuklenia wymaga w tym miejscu, że użyte w art. 23a ust. 5 i 6 u.ś.r. pojęcie "podleganie ustawodawstwu innego państwa" należy rozumieć w taki sposób, że wojewoda w celu ustalenia faktu i okresu podlegania temu ustawodawstwu przez osobę uprawnioną lub członka jej rodziny - musi zbadać sam te okoliczności. W szczególności zaś powinien wyjaśnić, z jakich świadczeń dana osoba może skorzystać lub korzysta w państwie obcym. W dalszej kolejności organ ten przystępuje do zbadania, które unijne przepisy dotyczące ustawodawstwa mają zastosowanie, zgodnie z ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 11-16 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE L 2004.166) i szczególnymi normami dotyczącymi świadczeń rodzinnych, między innymi na podstawie art. 67-69 tego rozporządzenia (por. szerzej wyrok WSA w Lublinie z 7 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Lu 82/19, publ. CBOSA), z których wynika, że zgodnie z przepisami rozporządzenia o zbiegu świadczeń można mówić w sytuacji, gdy w tym samym okresie, w odniesieniu do tych samych członków rodziny, na podstawie ustawodawstw różnych państw członkowskich udzielane są świadczenia.

Zgodnie z art. 107 k.p.a. organ powinien wyjaśnić podstawę prawną decyzji, tymczasem zachodząca sprzeczność pomiędzy podstawą rozstrzygnięcia a jej uzasadnieniem, w którym wskazano, że wniosek o przyznanie świadczeń został pozostawiony bez rozpoznania, stanowi naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Każda decyzja, która nakłada na obywatela (tu skarżącą – osobę samotnie wychowującą dziecko, niezamożną) obowiązek zwrotu pobranych świadczeń (tu rodzinnych) na podstawie legalnej decyzji organu państwa (decyzja Prezydenta Miasta z [...] 2016 r., znak: [...]) powinna wyjaśniać zarówno skarżącej, jak i kontrolującym to postępowanie administracyjne organom i sądom powód takiego rozstrzygnięcia. Obowiązek taki, wynikający z art. 107 § 3 k.p.a., skorelowany jest z naczelną zasadą postępowania administracyjnego określoną w art. 11 k.p.a. - zasadą przekonywania, która statuuje obowiązek organów administracji publicznej wyjaśniania stronom zasadności przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

Tymczasem, z akt sprawy wynika, że wniosek skarżącej z 30 września 2016 r. o przyznanie świadczeń rodzinnych nie został przez organ I instancji w ogóle rozpoznany merytorycznie. Został pozostawiony bez rozpoznania z wskazaniem braku dostarczenia dokumentów wykazujących dochody męża skarżącej, który w 2015 r. opuścił rodzinę i zaprzestał nie tylko jej finansowego wspierania, ale także kontaktów z nią. W tej sytuacji wydaje się, że organ nakłada na skarżącą obowiązek, któremu nie jest w stanie sprostać. Wojewoda w uzasadnieniu decyzji wskazał, iż instytucja brytyjska, do której zwrócił się o informacje, poinformowała organ, że H. Y. był aktywny zawodowo w Wielkiej Brytanii, jednak nie dysponuje informacjami na temat wysokości uzyskiwanych przez niego zarobków. W tej sytuacji, organ powinien bądź samodzielnie próbować w dalszym ciągu uzyskać te dokumenty, bądź w braku możliwości ich zdobycia, rozpoznać sprawę kierując się słusznym interesem strony, na jej korzyść. Za niedopuszczalne należy uznać przerzucenie ciężaru uzyskania na skarżącą dokumentów, których nie można było uzyskać od organów państwa aktywności zawodowej H. Y. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że skarżąca nie ma ani faktycznych, ani prawnych możliwości ich uzyskania. Z treści art. 79a § 1 k.p.a. wynika, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Potrzeba starannego i merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej jest również konsekwencją ustalenia przez Wojewodę, że skarżącej nie przysługiwało prawo do żadnych świadczeń w świetle ustawodawstwa brytyjskiego.

Zauważyć również należy, że instytucja pozostawienia podania bez rozpoznania w trybie art. 64 § 2 k.p.a. odnosi się do takich braków formalnych wniesionego podania, które powodują jego prawną bezskuteczność, a więc niemożność w ogóle wszczęcia postępowania administracyjnego. Do takich braków należą: brak adresu wnioskodawcy i niemożność jego ustalenia (art. 64 § 1) oraz brak innych wymagań co do treści pisma (art. 64 § 2), jak niezałączenie dokumentu pełnomocnictwa w oryginale lub urzędowo potwierdzonym odpisie (art. 33 § 3), czy niepodpisanie podania wniesionego pisemnie (art. 63 § 3) (por. szerzej wyrok NSA z 22 października 2019 r., sygn. akt II OSK 1641/19, publ. CBOSA).

Zaznaczyć należy, że regulacja zawarta w art. 24a u.ś.r. dotyczy przypadku kiedy strona składa wniosek, który organ uznaje za niezupełny i wzywa ją do uzupełnienia braków w wyznaczonym terminie. Tymczasem w przypadku skarżącej okoliczności wyglądały zupełnie inaczej- skarżąca miała przyznane świadczenie wychowawcze na podstawie ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta (a zatem organ ten przyznał je i wypłacał na postawie ustalenia, że złożony przez skarżącą wniosek jest kompletny), która została uchylona z powodu zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z aktywnością członka rodziny poza granicami kraju. Wojewoda ponownie rozpatrując sprawę wezwał skarżącą do uzupełnienia stwierdzonych braków (po prawie 3 latach po złożeniu wniosku), skarżąca wówczas była już po rozwodzie z mężem i nie miała żadnych możliwości uzyskania żądanych dokumentów.

W tym kontekście zastanawia również, że Prezydent Miasta, stosując te same przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, przyznał skarżącej prawo do wnioskowanych świadczeń rodzinnych i wypłacił je. Dlatego Wojewoda powinien w sposób szczególny wykazać, że skarżącej świadczenia te nie należą się. Zamiast tego, pozostawił jej wniosek bez rozpoznania i uznał przyznane jej wcześniej świadczenia za nienależne. Postępowanie organów narusza zasadę budowania zaufania obywateli do państwa, ponieważ w niezmienionym stanie faktycznym i prawnym, organ ponownie rozpatrujący wniosek, dopatrzył się w nim braków nie podnoszonych w poprzednim postępowaniu przez Prezydenta Miasta. Zgodnie natomiast z orzecznictwem, zmienność poglądów prawnych wyrażonych w decyzjach organów administracji w odniesieniu do tego samego adresata, wydanych na tle takich samych stanów faktycznych, ze wskazaniem tej samej podstawy prawnej decyzji i bez bliższego uzasadnienia takiej zmiany stanowi naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa (wyrok NSA w Łodzi z 8.04.1998 r., I SA/Łd 652/97, ONSA 1999/1, poz. 27).

Mając na względzie powyższe uwagi, wobec braku dokumentu mającego wpływ na merytoryczne rozpatrzenie sprawy, stanowiącego element stanu faktycznego – tu dochody męża - organ nie mógł pozostawić podania bez rozpoznania. Taki sposób rozpoznania sprawy, jak to uczynił Wojewoda, jest również sprzeczny z zasadą prymatu merytorycznego rozpoznania sprawy, nad rozpoznaniem jej w sposób formalny. Oznacza to, że organy rozpoznające sprawę powinny kierować się potrzebą doprowadzenia do merytorycznego jej zbadania, jak i dotrzymania wszelkich starań, by sprawa obywatela, zwłaszcza z zakresu pomocy społecznej, mogła być załatwiona zgodnie z jego wnioskiem i potrzebami w tym zakresie. W sytuacji, gdy już raz zostało przyznane świadczenie, a decyzja uchylona organ powinien ją rozpoznać merytorycznie, a nie pozostawić bez rozpoznania z powodu niedostarczenia przez skarżącą dokumentów, których nie miała możliwości uzyskać. Obowiązek merytorycznego załatwienia sprawy decyzją, wynika także z przepisów art. 23 a u.ś.r.

Rozważania te dla rozpatrywanej sprawy o zwrot nienależnie pobranych świadczeń mają to znaczenie, że decyzje w tej sprawie podjęte zostały przedwcześnie, co uzasadnia zarzut naruszenia art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, 107 § 3 k.p.a. Uchylenie przez Prezydenta Miasta w dniu [...] 2018 r. własnej decyzji z [...] 2016 r. przyznającej świadczenia rodzinne i przekazanie sprawy organowi właściwemu, miało ten skutek, że organ ten winien ponownie, jako organ właściwy sprawę rozpoznać. Dopiero merytoryczna ocena tego wniosku, który wcześniej został przez Prezydenta uwzględniony, mogłaby doprowadzić do ewentualnych ustaleń dotyczących nienależnie pobranych świadczeń.

Wojewoda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że z informacji przekazanych przez instytucję brytyjską wynika, że skarżąca nie kwalifikuje się do otrzymania świadczeń rodzinnych w Wielkiej Brytanii, w związku z tym, organ powinien ustalić czy strona spełnia wymogi przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na gruncie ustawodawstwa polskiego. Okoliczność ta, wskazuje na potrzebę merytorycznego a nie formalnego załatwienia sprawy. Ponieważ organ I ustalił, że skarżąca nie uzyskała świadczeń rodzinnych w innym państwie, niedopuszczalne było poprzestanie na pozostawieniu wniosku bez rozpoznania i nie podjęcie przez organ merytorycznego rozpoznania sprawy. Zwłaszcza, że poprzednio na podstawie tego samego wniosku świadczenie zostało skarżącej przyznane, a skutkiem formalistycznego podejścia organów (pozostawienie bez rozpoznania bez zbadania czy strona spełnia wymogi przyznania świadczenia) może skutkować nałożeniem na stronę obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Błędy postępowania przed organem I instancji powielone zostały w całości przez organ odwoławczy – SKO. Jak słusznie podnosi się w orzecznictwie, zakres postępowania odwoławczego nie jest węższy, niż zakres postępowania przed organem pierwszej instancji, a organ odwoławczy ma nie mniejsze w tym względzie obowiązki (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z 26 października 2009 r., sygn. akt II SA/Bd 626/09, CBOSA). Zgodnie z art. 140 k.p.a. organ odwoławczy jest tak samo, jak organ I instancji związany przepisami art. 7 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 k.p.a. (zob. wyrok WSA z 26 maja 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 1862/08, CBOSA). Postępowanie administracyjne jest bowiem postępowaniem dwuinstancyjnym, co oznacza, że każda sprawa będąca przedmiotem rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przed organem I instancji podlega, na skutek złożenia środka zaskarżenia, ponownemu rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu w pełnym zakresie przed organem II instancji. Istotą zaś postępowania odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy.

Dodatkowo, decyzja organów I i II instancji wskazuje na niewłaściwą podstawę prawną tj. art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., w świetle którego za nienależne uznaje się świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; podczas gdy w przedmiotowej sprawie z ustaleń dokonanych przez organy I i II instancji wynika, że skarżącej nie przysługiwały żadne świadczenia w Wielkiej Brytanii. Zarówno zatem rozstrzygnięcie, jak i całe uzasadnienie decyzji jest wadliwe, bowiem odnosi się do innych regulacji prawnych. Wadliwość ta, już sama w sobie, powoduje uchylenie zaskarżonej decyzji SKO i poprzedzającej ją decyzji Wojewody.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji wyda odpowiednie orzeczenie po merytorycznym rozpatrzeniu i zakończeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącej z 30 września 2016 r. o przyznanie wskazanych w nim świadczeń rodzinnych, stosując powyższe wskazania Sądu, a tok przeprowadzonego postępowania i proces myślowy organu, jak i analiza przepisów krajowych oraz unijnych znajdzie odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu decyzji.

Wniosek o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony nie mógł zostać uwzględniony ponieważ w świetle art. 106 § 3 p.p.s.a. jest on niedopuszczalny.

W tym stanie sprawy Sąd uchylił zaskarżone decyzje organów obu instancji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.

O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.).