Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 112/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2008-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 136 i 137
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie WSA Barbara Pasternak AWSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Protokolant: Joanna Obrał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia [...] r. znak: [...] orzekł o odmowie zwrotu działek nr [...] o pow. 0,1587 ha, nr [...]o pow. 0,0494 ha i nr [...] o pow. 0,0189 ha, położonych w obrębie [...] jednostki ewidencyjnej [...], odpowiadających części byłej parceli [...] .kat. [...] na rzecz M. G., R. G., E. G. i H. S. i o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu działki nr [...] o pow. 0.1040 ha położonej w obrębie [...] jednostki ewidencyjnej [...] , odpowiadającej części b. parceli [...] kat. [...].

W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, że M. G., R. G. (działający imieniem własnym oraz E. G.), J. K. (działająca w imieniu własnym i H. S.) wystąpili w dniu [...] r. do Urzędu Miasta [...] z wnioskiem o zwrot byłej parceli gruntowej [...]kat. [...] położonej byłej gminie katastralnej [...]

W wyniku przeprowadzonego postępowania Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] orzekł o odmowie zwrotu działek nr [...] o pow. 0,1587 ha, [...] o pow. 0,0494 ha i [...] o pow. 0,0189 ha. położonych w obr. nr [...] jedn. ewid. [...], odpowiadających części byłej parceli [...].kat. [...] b.gm.kat. [...] na rzecz: M. G., R. G., E. G. i H. S. i o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu działki nr [...] o pow. 0.1040 ha w obr. [...] jedn. ewid. [...], odpowiadającej części byłej parceli [...] .kat. [...]. gm. kat. [...]

Od wyżej decyzji wniesiono odwołanie i Wojewoda [...] decyzją z [...] r. nr [...] uchylił ww. zaskarżoną decyzję z [...] r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji wskazując, że właściwym w sprawie organem nie może być Prezydent Miasta [...], bowiem przedmiotowe działki są własnością gminy Miasto [...].

Wojewoda [...] jako organ właściwy wyznaczył Starostę Powiatu [...].

Starosta [...] w uzasadnieniu swojej decyzji z dnia [...] r. ustalił następujący stan faktyczny: prawomocnym orzeczeniem Województwa [...] z dnia [...] 1929 r. [...] wywłaszczono na cele rozszerzenia lotniska [...] w gm. kat. [...] między innymi. parcelę [...].kat. [...]o pow. 0.3416 ha, położoną w b.gm.kat. [...] stanowiącą własność W. G. W trakcie przeprowadzonego postępowania nie odnaleziono powyższego orzeczenia, ale fakt wywłaszczenia został ustalony w oparciu o znajdujący się w aktach sprawy odpis wniosku Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej w [...] Wydział I Administracyjny [...] z dnia [...].1930 r. do Sądu o oznaczenie odszkodowania za wywłaszczone grunty w tym na rzecz W. G. oraz dokument oznaczony jako "podział parcel gruntowych wywłaszczonych pod rozszerzenie lotniska [...] w gminie katastralnej [...] z dnia [...].1933 r., a także informację z [...] gm.kat. [...] .

Podstawę wskazanego wniosku stanowiły powołane w nim przepisy ustawy z dnia 18 lutego 1878 r. o wywłaszczeniu w celu budowania i utrzymania ruchu w ruchu kolei żelaznych (Dz. Ustaw Państwa dla Królestw i Krajów w Radzie Państwa Reprezentowanych, Dz. U. z 1878 r. Nr 30).

Organ pierwszej instancji ustalił, że na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego dla dzielnicy [...] z dnia [...] 1961 r. sygn. akt. [...] spadek po W. G. nabyli G. G. w 1/5 części oraz H. S. i M. G. po 2/5 części. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z [...] 1991 r. sygn. akt [...] spadek po G. G. nabyli E. G. i R. G. po 1/2 części.

Na podstawie dokumentacji geodezyjnej zgromadzonej w przedmiotowej sprawie parcela [...] kat. [...] o pow. 0,3416 ha b.gm.kat. [...] odpowiada działkom nr [...] o pow. 0,1040 ha, nr [...] o pow. 0,1587 ha, nr [...] o pow. 0,0494 ha i nr [...] o pow. 0,0189 ha, położonym w obr. nr [...] jedn. ewid. [...] . Działka nr [...] o pow. 0,1040 ha została zwrócona na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z [...] 1997 r. nr [...].

W dniu [...].2002 r. została przeprowadzona rozprawa administracyjna na miejscu położenia nieruchomości połączona z oględzinami wnioskowanej do zwrotu nieruchomości. W trakcie rozprawy ustalono, że działki nr [...][...] i [...] stanowią część byłej zajezdni MPK, z ułożonymi płytami betonowymi, w części wyasfaltowanej na działkach znajdują się również zniszczone nieczynne słupy oświetleniowe.

Organ wskazał, iż zgodnie z art. 136 ust. 3 o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z poźn. zm.) "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ". Według art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość uznaje się za zbędą na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli po upływie 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo gdy pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Organ I instancji stwierdził, że w tej sprawie poza sporem jest powszechnie znana okoliczność, że lotnisko [...] w [...] funkcjonowało przed wybuchem II wojny światowej i służyło potrzebom [...] Pułku [...] (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie-Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie z dnia 13 marca 2001 r., sygn. akt. II S.A/Kr 1988/00 (nie publ.). Początki lotniska w [...] sięgają lat 19[...]-19[...], w tym czasie dowództwo [...] wojsk stacjonujących w [...] zajęło 55 ha ziemi we wsi [...] i utworzyło na niej pole wzlotów, w pobliżu którego rozlokowano [...] Eskadrę Lotniczą. W 1918 roku lotnisko przejęły władze polskie, które na początku zorganizowały ośrodek szkoleniowy, a w 19[...] roku został utworzony na lotnisku w [...][...] Pułk Lotniczy, który stacjonował tu do wybuchu II wojny światowej.

W roku 19[...] powstało na wojskowym [...] w [...] trzeci w [...], po [...] i [...],[...] port lotniczy. Dotychczasowe lotnisko wyłącznie [...], stało się obiektem wojskowo-cywilnym, przy czym władza zarządzająca obszarem lotniska pozostała w rękach wojska.

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Starosta [...] wskazał, iż w tej sprawie zasadnicze znaczenie ma ustalenie, czy wnioskowana do zwrotu parcela [...].kat. [...] o pow. 3416 m2 b.gm.kat. [...] rzeczywiście weszła w obszar funkcjonującego lotniska jako element jego infrastruktury, czy też od początku była zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jako "poszerzenie lotniska [...] w gm.kat. [...]" i nie została zużyta na ten cel.

Jednocześnie zauważono, że zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2001 r. sygn. akt. II SA/Kr 1988/00 wydanym w sprawie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, nie jest konieczne wykazanie, że na działce realizowane były inwestycje budowlane służące lotnisku, czy instalowane urządzenia techniczne dla jego obsługi. Infrastrukturę lotniska stanowić może także teren niezabudowany i nie nasycony urządzeniami, o ile jego obszar wolny od zabudowy jest niezbędny do korzystania z lotniska zgodnie z charakterem potrzeb, którym lotnisko ma służyć. Prawdziwość tego twierdzenia zdaniem sądu nie wymaga wiadomości specjalnych, gdyż podlega weryfikacji w świetle zasad doświadczenia życiowego.

Przeprowadzone postępowanie przez organ pierwszej instancji pozwoliło temu organowi ustalić, że przede wszystkim w szczątkowym zakresie zachowały się akta archiwalne, a jedynymi materiałami dowodowymi, które wskazują na przeznaczenie nieruchomości w procesie wywłaszczenia są: odpis wniosku Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej nr [...]. z [...].1930 r. do Sądu o oznaczenie odszkodowania za wywłaszczone grunta, pokwitowanie wypłaty odszkodowania za przejęte na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości oraz wykaz podziału parcel gruntowych w gm.kat. [...]. Dokumenty te wskazują, że m.in. parcela [...] kat. [...] gm. kat. [...] wchodziła w kompleks nieruchomości, które zostały wywłaszczone na cele rozszerzenia lotniska [...] w gm. kat. [...]

Tym samym w związku z brakiem akt wywłaszczeniowych ustalenie przeznaczenia i stanu zagospodarowania obszaru lotniska po wywłaszczeniu nastąpiło na podstawie studium przemian historycznych i architektoniczno-krajobrazowych terenów dawnego lotniska [...] w [...] opracowanym przez Instytut Architektury i Krajobrazu Politechniki [...] (pod redakcją prof. dr hab. inż. arch. M. L. oraz dr inż. arch. K. W.), monografii "Cywilnego portu lotniczego [...]" M. M. pozyskanej z Archiwum Akademii Ekonomicznej w [...] (Zakład Geografii Ekonomicznej WSE w [...],[...] 1962 r.) oraz fotografii lotniska [...]obejmujące okres lat 1914-1949, a pochodzących ze zbiorów własnych Muzeum Lotnictwa Polskiego w [...] oraz Archiwum Dokumentacji Mechanicznej w [...]

Zgodnie ze studium przemian historycznych i architektoniczne- krajobrazowych terenów dawnego lotniska [...] w [...] opracowanym do roku 1931 zakończono realizacje stałego [...] portu lotniczego wraz ze standardowym hangarem stalbetonowym w południowo-wschodnim rejonie lotniska, natomiast w latach 1931-1939 rozpoczęto m.in. budowę płyt postojowych przed hangarami oraz realizację obwodowych dróg komunikacyjnych. W ww. okresie nastąpiła budowa kotłowni i hamowni silników, garaży, urządzeń południowej rampy kolejowej, a także wyposażenie lotniska w szereg urządzeń i instalacji nawigacyjnych.

W załączeniu graficznym do studium w skali 1:5000 wskazano lokalizacje obiektów, które były zrealizowane w latach 1925-1931 na terenie lotniska. Do tych obiektów należały m.in. hangar stalbetonowy i zespół [...] (poz. [...]). Z porównania mapy ewidencyjnej tego terenu z załącznikiem graficznym do studium wynika, że działki nr [...], nr [...]i nr [...] stanowiły obszar niezabudowany, znajdując się w niewielkiej odległości hangaru dworca cywilnego [...] , przez który biegła droga kołowania od dworca lotniczego do pola wzlotów. Z drogi tej korzystały wszystkie samoloty przylatujące i odlatujące, a przy sprzyjających warunkach meteorologicznych starty odbywały się wprost z płyty hangarowej (M.M., Monografia cywilnego portu lotniczego [...]). Usytuowanie tych nieruchomości w pobliżu hangaru i zespołu [...] świadczy o tym, że obszar ten miał być niezabudowany, wyznaczający przestrzeń niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania lotniska i znajdujących się na nim obiektów (poz. [...]). Potwierdzeniem takiego stanu są informacje zawarte w monografii M.M. poświęconej w całości portowi lotniczemu [...] w której wskazano, że Ministerstwo Komunikacji po uzgodnieniu planu z władzami [...], przystąpiło w roku 1929 do budowy na nowo nabytych polach w [...] - nowoczesnego portu lotniczego, którego koszt wyniósł około [...] zł. Podstawowym budynkiem portowym był ówcześnie żelbetowy hangar o długości 53 m i 37 m głębokości, przed hangarem znajdowała się płyta betonowa o szerokości 40 m. Teren portu lotniczego był ogrodzony, a dojście do niego prowadziło drogą asfaltową od ul. [...] Port lotniczy miał również połączenie z linią kolejową.

Powyższe ustalenia potwierdzają, w ocenie organu pierwszej instancji, fotografie cywilnego dworca portu lotniczego [...] (tj. hangaru stalbet. I zespołu [...] ") z 1932 roku zamieszczone w powyższej pracy. Zdjęcia te wyraźnie pokazują sposób zagospodarowania przedmiotowego terenu przed dniem [...] 1939 r. Na podstawie fotografii pochodzących ze zbiorów własnych Muzeum Lotnictwa Polskiego w [...] obejmujących okres lat 1914 - 1939 r. ustalono także, iż lotnisko [...] istniało przed rokiem 1939 jako lotnisko [...] i komunikacyjne o nawierzchni trawiastej.

Dla określenia zasięgu lotniska oraz ustalenia, czy wnioskowane do zwrotu nieruchomości wchodziły rzeczywiście w skład obszaru stanowiącego lotnisko, pozyskano ze zbiorów archiwalnych Biblioteki [...], Atlas Lotnisk Polskich opracowany w Ministerstwie Komunikacji przy współudziale Wydziału Aerofotogrametrycznego P.L.L.Lot. Powyższy atlas zawiera szczegółowe dane dotyczące lotniska w [...] oraz mapę lotniska w skali 1:20000 według stanu z [...] 1932 r. W celu naniesienia granic lotniska określonych w wyżej wymienionym atlasie na aktualną mapę ewidencyjną zlecono biegłemu dr hab. K. T. opracowanie opinii na temat, odtworzenia przebiegu granicy lotniska w [...] na mapie ewidencji gruntów i budynków. Zgodnie z rysunkiem nr [...] stanowiącym fragment przedmiotowej opinii będące przedmiotem postępowania działki nr [...] nr [...] i nr [...] w obr. nr [...], jedn.ewid. [...] m. [...] w całości znajdują się w granicach lotniska w [...], uwidocznionego w Atlasie Lotnisk Polskich z 1932 r.

Starosta [...] zauważył, że obowiązujące w tym czasie przepisy prawa lotniczego tj. rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 14 marca 1928r. o prawie lotniczem (Dz. U. z 1928 r. Nr 31, poz. 294) przewidywały obowiązek ogrodzenia terenu lotniska. Stosownie do art. 21.(1) powołanego wyżej rozporządzenia "Przez lotnisko rozumie się powierzchnię odgraniczoną na lądzie lub wodzie, przeznaczoną i przy stosowaną do przylotu, postoju i odlotu statków powietrznych". Zgodnie z tymi uregulowaniami lotnisko [...] było ogrodzone, co potwierdza dołączony do akt sprawy materiał fotograficzny pochodzący ze zbiorów Muzeum Lotnictwa Polskiego w [...] oraz Archiwum Dokumentacji Mechanicznej w [...]. Ogrodzenie najstarszej części terenu lotniska tj. od strony północno-zachodniej widoczne jest na zdjęciu wykonanym w dniu [...]1922 r. oraz na zdjęciach z 1925 r. tj. z budowy polskiego hangaru żelbetonowego oraz od strony zespołu koszar lotniczych (fot. [...] i [...]). Fotografia przedstawiająca zbombardowany hangar nr [...] w zespole tzw. "[...]" znajdującego się przed fortem "[...]" obrazuje ogrodzenie terenu lotniska od strony południowo-zachodniej (fot. [...] z 1939 r.). Z kolei ogrodzenie lotniska od strony północnej uwidacznia zdjęcie nr [...]. Natomiast zdjęcie z [...]1937 roku przedstawiające samolot pasażerski [...] "[...]" przed częścią cywilną lotniska ([...]) bezspornie pokazuje, że teren lotniska ogrodzony był również od strony południowo-wschodniej (fot. [...]).

Dodatkowo dowód ogrodzenia lotniska może stanowić fotografia wraku jednego z samolotów wykonana na lotnisku po katastrofie w [...] 1931 r. na której widać wyraźnie drewniany płot okalający teren (fot. [...]). Tym samym zgromadzony w sprawie materiał fotograficzny stanowi wystarczającą podstawę do uznania, iż lotnisko [...] przed wybuchem II wojny światowej faktycznie funkcjonowało w granicach oznaczonych na wyżej wskazanej mapie Atlasu Lotnisk Polskich z 1932 r., tj. na terenach objętej wnioskiem o zwrot działki będącej przedmiotem postępowania. Dokonanie takich ustaleń co do usytuowania wnioskowanych do zwrotu nieruchomości, celu wywłaszczenia i terminu jego realizacji oraz zgromadzonych w sprawie dowodów nie zachodzi żadna z przesłanek zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, określonych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli H. S., E. G. R. G., M. G. oraz J. K. W odwołaniu tym podniesiono, że zebrany w sprawie materiał nie pozwala na stwierdzenie, iż cel wywłaszczenia tj. rozszerzenie lotniska [...] Pułku Lotniczego w [...] został zrealizowany w terminie 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, a przynajmniej rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia. Postępowanie zakończono wydaniem decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jedynie w oparciu w całości o dowody pośrednie, niepewne lub wieloznaczne, bądź też błędnie zinterpretowane. Odwołujący podnieśli również, że w podobnej sytuacji organ I instancji wydawał już decyzje o zwrotach nieruchomości leżących w bliskim sąsiedztwie, a wywłaszczonych tym samym orzeczeniem.

Wojewoda [...] decyzją z [...] .2007 r. znak [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że istotą postępowania powinno być ustalenie, czy w stosunku do wywłaszczonej nieruchomości, objętej wnioskiem o jej zwrot, zaistniały przesłanki zbędności, określone w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten ustanowił dwa warunki, których zaistnienie umożliwiało dokonanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Wojewoda [...] stwierdził, że z uwagi na znaczny upływ czasu, działania wojenne w latach 1939-1945, przekształcenia ustrojowe, zaprzestanie wykorzystywania nieruchomości na cele lotniska i likwidację tego obiektu w roku 1963 oraz ze względu na wojskowy i zarazem [...] charakter inwestycji - pozyskane w sprawie dowody mają często charakter opracowań historycznych, a ponadto materiał ten jest niekompletny i niemożliwy do odtworzenia w pełnym zakresie. Zgromadzony materiał dowodowy pozwala jednak na dokonanie oceny przesłanek zbędności określonych w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami i orzeczenie w tym zakresie.

W ocenie organu odwoławczego poza sporem pozostaje fakt, że wywłaszczenie parceli l.kat. [...] b.gm.kat. [...] nastąpiło prawomocnym orzeczeniem Województwa [...] z dnia [...] 1929 r. na cele rozszerzenia lotniska [...] w gm. kat. [...]. Stan ten wynika z powołanych przez organ pierwszej instancji dokumentów.

Wnioskowane przez odwołujących do zwrotu działki znajdują się w granicach wywłaszczonych parcel, wchodziły w skład lotniska i były wykorzystywane na jego potrzeby. Wynika to z opracowania sporządzonego przez dr.hab. K. T. z Zakładu Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu [...] w [...] 2003 r., w którym odtworzył on przebieg granicy lotniska, zaznaczonej na obecnej w Atlasie Lotnisk Polskich mapie lotniska w skali 1:20000 według stanu z [...] 1932 r. na mapie ewidencji gruntów i budynków.

Odpowiadając na formułowane przez odwołujących tezy na temat niskiej wartości dowodowej zebranych w sprawie materiałów i zawartych w nich ogólnikowych danych, Wojewoda [...] podkreślił, że analizując zagadnienie związane z przesłanką zbędności opartą na upływie okresu 7 lat od daty wywłaszczenia, koniecznym było zwrócenie uwagi na specyfikę niniejszej ustawy. Wynika ona w pierwszej kolejności ze znacznego upływu czasu od wywłaszczenia i związanego z tym faktem braku dokumentów związanych z inwestycją. Ponadto na uwadze należy mieć specjalny charakter inwestycji stanowiącej cel wywłaszczenia, a polegającej na budowie lotniska [...]. Te okoliczności nie zwalniają organu administracji od dokładnej analizy materiału dowodowego i ustalenia niezbędnych dla sprawy okoliczności, jednak wspomniana wyżej specyfika sprawy i zebrane w niej materiały dowodowe nie pozwalają na precyzyjne ustalenie konkretnych inwestycji poczynionych na przedmiotowej nieruchomości i dokładnego czasu ich rozpoczęcia. W tym kontekście, poczynione w sprawie przez organ I instancji ustalenia Wojewoda [...] ocenił jako wystarczające zwłaszcza, że przepis art. 75 § 1 K.p.a. wyraźnie wskazuje, iż jako dowód należy dopuścić wszystko, do może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Do roku 1931 zakończono realizację stałego [...] portu lotniczego wraz ze standardowym hangarem stalobetonowym w południowo-wschodnim rejonie lotniska i tą okoliczność w dostateczny sposób wykazano w studium przemian historycznych i architektoniczno-krajobrazowych terenów dawnego lotniska [...] w [...], opracowanym przez Instytut Architektury Krajobrazu Politechniki [...] (pod red. prof. dr hab. inż. arch. M. L. oraz dr inż. arch. K. W).

Niezasadnym jest zarzut odwołujących, iż fakt zrealizowania [...] portu lotniczego był celem zupełnie innym, niż określone w decyzji wywłaszczeniowej "rozszerzenie lotniska [...] Pułku Lotniczego", ponieważ w świetle zebranych w sprawie dowodów budowa lotniska o charakterze cywilnym nastąpiła w ramach infrastruktury lotniska [...] i po uzgodnieniu tej inwestycji z odpowiednimi władzami [...], a ponadto nawet obsługa techniczna lotniska [...] była zapewniona przez [...]. Tym samym pod względem rodzajowym nie nastąpiło odstąpienie od zamierzonego celu wywłaszczenia zwłaszcza, że rozbudowa lotniska [...] nastąpiła w zwartym kompleksie. W bezpośrednim sąsiedztwie obiektów [...], które wymagały rozbudowy, znajdowały się obiekty lotniska [...] - to skutkowało koniecznością ich przeniesienia na obrzeża zasadniczego lotniska [...]. Tym samym przeniesienie tych obiektów i wywłaszczenie nieruchomości pod ich realizację było spowodowane rozbudową lotniska wojskowego i dlatego tak został sformułowany został cel wywłaszczenia.

Wojewoda [...] stwierdził, że fakt zrealizowania na parceli [...] kat. [...] i parcelach sąsiednich obiektów infrastruktury portu lotniczego o charakterze [...] był spowodowany realizacją znacznie większej inwestycji polegającej na rozbudowie lotniska [...] i w związku z tym nie można traktować tego faktu w oderwaniu od całości inwestycji, jak sugerują w odwołaniu odwołujący.

Z porównania mapy ewidencyjnej tego terenu z załącznikiem graficznym do studium wynika, że działki nr [...], nr [...] i nr [...] stanowiły obszar niezabudowany, znajdujący się w niewielkiej odległości od hangaru dworca cywilnego [...], przez który biegła droga kołowania od dworca lotniczego do pola wzlotów. Z drogi tej korzystały wszystkie samoloty przylatujące i odlatujące, a przy sprzyjających warunkach meteorologicznych starty odbywały się wprost z płyty hangarowej (M.M., Monografia cywilnego portu lotniczego [...]).

Wojewoda [...] w pełni podzielił stanowisko organu I instancji który stwierdził, iż usytuowanie tych nieruchomości w pobliżu hangaru i zespołu [...]" oraz w bezpośrednim otoczeniu drogi świadczy o tym, że obszar ten miał być niezabudowany, wyznaczając przestrzeń niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania lotniska i znajdujących na nim obiektów - tym samym ww. parcela wchodziła w skład infrastruktury lotniska zapewniając jego prawidłowe działanie.

Ustosunkowując się do zarzutu o zwrocie innych działek w innych postępowaniach, organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzja o zwrocie innych działek została wydana na podstawie obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późń. zm.).

Decyzję Wojewody [...] wydaną w tej sprawie doręczono M. G. [...] r. i dnia [...] 2008 r. wniósł on na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organy administracji naruszyły art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 K.p.a. Podniesiono, że w obowiązującym stanie prawnym organ pierwszej instancji wydawał już decyzje o zwrotach nieruchomości wywłaszczanych tym samym orzeczeniem Województwa z [...] 1929 r. pod rozbudowę lotniska [...] Pułku Lotniczego w [...] leżących w bliskim sąsiedztwie nieruchomości, których zaskarżoną decyzją odmówiono zwrotu, np. w 2000 r. zwrócono działkę nr [...] obręb [...] jed. ewid. [...] m. [...] na podstawie dołączonej do skargi kopii decyzji znak [...] uznając, iż zwracana działka stała się ona zbędną, bowiem nie zostały wykonane prace związane z realizacją celu wywłaszczenia dotyczącego budowy lotniska. Tym samym błędnie Wojewoda [...] wskazał na odrębny stan prawny obowiązujący w dacie zwrotu innych działek znajdujących się z pobliżu działek objętych tą sprawą.

To zaś prowadzi do zasadności zarzutu o naruszeniu konstytucyjne chronionej zasady równości wobec prawa, zgodnie z którą obywatele, których prawna i faktyczna sytuacja wobec organów administracji jest zbliżona, mogą oczekiwać, iż zostaną wobec nich podjęte decyzje o podobnej, jeśli nie tożsamej, treści. Organ administracji może na podstawie decyzji zróżnicować sytuację obywateli w zakresie pewnej określonej grupy stosunków tylko na podstawie konkretnie sformułowanych przesłanek wynikających z niewątpliwie różnej sytuacji faktycznej, wyraźnego nakazu prawa lub ze względu na interes publiczny, przemawiający za odmiennym potraktowaniem poszczególnych obywateli.

Skarżący podniósł, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 13.03.2001 r. wydanym w analogicznej sprawie - dla wykazania użycia nieruchomości na cele wywłaszczenia jako było rozszerzenia lotniska [...] Pułku Lotniczego w [...] - stwierdził, że nie jest konieczne wykazanie, że na danej działce realizowane były inwestycje budowlane służące lotnisku, czy instalowane urządzenia techniczne do jego obsługi. Wystarczającym było wykazanie, że dany teren nienasycony żadnymi urządzeniami, jako obszar wolny od zabudowy, był niezbędny do korzystania z lotniska zgodnie z charakterem potrzeb, którym lotnisko ma służyć. Świadczyłoby o tym np. usytuowanie nieruchomości wewnątrz ogrodzonego obszaru lotniska. Ponieważ w sprawie, w której zapadł ww. wyrok zgromadzony zbliżony materiał dowodowy jak w tej sprawie, tym samym uzasadniony jest zarzut naruszenia art. 7 i 77 K.p.a.

Skarżący w swojej skardze podniósł, iż informacje zawarte w "studium historyczne i architektoniczno-krajobrazowe terenów dawnego lotniska [...] w [...] oraz wytyczne urbanistyczne dla zachowania terenów lotniska (między ulicami [...],[...],[...]) wraz z koncepcją adaptacji pasa startowego", tak co do ich precyzji, jak i powoływania poszczególnych dat czy okresów, są zasadniczo dosyć ogólnikowe i nieprecyzyjne. Często są to sformułowania arbitralnie, bez wskazania konkretnego źródła dowodowego, na podstawie którego stawiane są kolejne tezy, chętnie podchwycane przez organy orzekające. Tym samym wnioski wynikające z takich tez nie mogą być podstawą do uznania za udowodniony fakt rozszerzenia lotniska[...] Pułku Lotniczego w [...] o tereny objęte wywłaszczeniem w 1929 r., w tym działek będących przedmiotem tej sprawy.

Studium to stanowi jedynie koncepcję architektoniczną, a jego część historyczna służy jedynie określeniu cech warunkowych lub sygnalnych dla celów urbanistycznych i w związku z tym studium to nie może stanowić istotnego dowodu w sprawie. Takie samo znaczenie należy przypisać powoływanemu wydawnictwu Acta Aeronautica Muzeum Lotnictwa Polskiego w [...] (pełny tytuł: "[...] Lotnisko [...] Od ogrodu dla [...] do [...] Parku [...]"), autorstwa K. W. z 2002 r., które powiela jedynie w swej części opisowej tezy zawarte we wcześniej stworzonym studium i podobnie należy ocenić monografię cywilnego portu lotniczego [...] autorstwa M. M.

W ocenie skarżącego organy administracji popełniły szereg innych błędów i tak: powołano się na sformułowania zawarte w studium, iż w latach 1931-1939 rozpoczęto m. in. budowę płyt postojowych przed hangarami oraz realizację obwodowych dróg komunikacyjnych, a także budowę kotłowni i hamowni silników, garaży, urządzeń południowej rampy kolejowej, abstrahując od jego ogólnikowości, bowiem odnosi się ono do hangarów oznaczonych jako [...],[...],[...] i [...] (Tom I; Zarys historii (...) str. [...]; faza [...], a nie indywidualnie do hangaru posadowionego na wywłaszczonym gruncie oznaczonym jako [...] . Również wyposażenie lotniska w szereg urządzeń i instalacji nawigacyjnych w powołanym okresie jest zapewne prawdą, lecz absolutnie nie wskazano na rejony lotniska, które były wyposażane w te urządzenia i tym samym ta teza nie może stanowić podstawy ustaleń w przedmiotowej sprawie.

Powoływana przez organy administracji droga kołowania w istocie istniała i łączyła hangar z polem wzlotów, jednak mając na uwadze stosowane w tym okresie praktyki oszczędnościowe, zapewne za wspomnianą drogę kołowania posłużyła dawna parcela drogowa [...] pokrywająca się obecnie z inna działką geodezyjną nie objętą wnioskiem.

Skarżący zarzucił organom administracji dokonanie dowolnej, wyrywkowej oceny dowodów, często opartej na błędnym przejmowaniu nie udowodnionych w prawem przewidziany sposób tez i manipulowaniu nimi dla osiągnięcia z góry założonego, brzmieniowo logicznego efektu i taka praktyka może być uznana za niedbałą analizę przydatności zgromadzonego materiału i dowolną, odbiegającą od istniejącego stanu faktycznego jego ocenę.

Ocena mapy z Atlasu Lotnisk Polskich wg. stanu z 1932 r. musi być uzależniona nie tylko od schematycznego jej nałożenia na współczesną mapę geodezyjną, co zapewne zostało wykonane zgodnie z zasadami sztuki, ale i od głębszej analizy tego, co w istocie przedstawia. W ocenie skarżącego obrys południowo-wschodniej części lotniska był nieforemny i skomplikowany, pełen uskoków i załamań nie dlatego, że określał on jego kształt, ale odzwierciedlał istniejący w 1932 r. stanu własności nieruchomości Skarbu Państwa.

Taki wniosek nasuwa się po zestawieniu charakterystycznego z uwagi na ułożenie długich i wąskich działek, kształtu obszaru wywłaszczonego orzeczeniem Województwa z 1929 r. z terenem zaznaczonym w atlasie. Widać to jeszcze dokładniej po nałożeniu przebiegu "granic lotniska" na mapę ewidencji gruntów i budynków. Widoczne przesunięcia wynikają zapewne z powołanych w opracowaniu niedokładności popełnionych przy sporządzaniu mapy Atlasu Lotnisk Polskich (mapa z Atlasu Lotnisk Polskich obarczona jest błędem jeśli chodzi o osnowę matematyczną - opinia na temat odtworzenia granicy lotniska w [...] na mapie ewidencji gruntów i budynków).

Niezasadnie organy administracji powołują się na zdjęcie nr [...] jako dowód stwierdzający okoliczność, iż teren lotniska (bliżej nieokreślony, bez odniesienia do działek objętych decyzją o odmowie zwrotu) był ogrodzony zgodnie z wówczas obowiązującymi przepisami. Pod zdjęciem tym widnieje podpis "samolot pasażerski [...] "[...]" przygotowany do lotu na lotnisku [...] ([...] 1937 r.)". Z tego zdjęcia organ wywodzi nie udowodnioną niczym tezę, że zdjęcie to przedstawia samolot "przed częścią cywilną lotniska (Port [...])" co "bezspornie pokazuje, że teren lotniska ogrodzony był również od strony południowo-wschodniej". W istocie nie da się tego ustalić, który to rejon lotniska pokazuje zdjęcie nr [...] (brak takiej informacji w podpisie pod zdjęciem), a pozostały materiał dowodowy jest niewystarczający by ustalić, czy w istocie ogrodzenie od strony południowo-wschodniej istniało, a jeśli tak to czy działki będące przedmiotem decyzji o odmowie ich zwrotu leżały w granicach ogrodzenia czy poza nim.

Takie rozumowanie prowadzi do błędnej konstatacji, że wszelkie tereny stanowiące własność Skarbu Państwa i funkcjonujące pod szeroko pojętym lotniskiem w [...], a w szczególności objęte orzeczeniem Województwa z [...] 1929 r. o wywłaszczeniu kompleksu gruntów na cel rozszerzenie lotniska [...] Pułku Lotniczego w [...] bez względu na to czy były ogrodzone, funkcjonalnie były związane z lotniskiem [...] czy nie, powinny zostać uznane za wywłaszczone zgodnie z celem orzeczenia o wywłaszczeniu.

Skarżący podniósł również, że znaczna ilość terenu położona w niedalekim sąsiedztwie zabudowań lotniska nie mogła być wykorzystywana nawet jako tzw. wolny przelot, bo dla osiągnięcia takiego celu, zgodnie z obowiązującym wówczas prawem lotniczym, wystarczające było ograniczenie prawa własności, a nie jej całkowite wywłaszczenie, a tym bardziej jako pole wzlotów. Tereny zabudowane, zgodnie z ówczesnymi kanonami budowy lotnisk, były tak sytuowane w stosunku do pola wzlotów, by można było racjonalnie rozmieścić na nich wszystkie potrzebne dla lotniska budynki, urządzenia i instalacje oraz, co ważne, by leżały w kierunkach najrzadziej panujących wiatrów w danej miejscowości (starty i lądowania powinny się odbywać "pod wiatr"). Samotne umiejscowienie jednego hangaru z wysokim 25 metrowym kominem w części oddalonej od innych zabudowań wydaje się wobec powyższego mało racjonalne, z uwagi na znaczne przez to ograniczenie tzw. wolnych przelotów z i w kierunku południowo-wschodnim. Wątpliwość tą rozwija obraz niemieckich inwestycji dokonanych w czasie okupacji, polegających na ukazaniu najkorzystniejszego kierunku pasa wzlotów (zach.-wsch.) znajdującego się w znacznej odległości od przedmiotowych nieruchomości (pas betonowy). Logiczna ocena tego stanu rzeczy nasuwa wniosek, że hangar był pierwszą, ale nie jedyną inwestycją, która była planowana na południowy wschód od pola wzlotów, czyli w miejscu najmniej korzystnym dla wolnych przelotów startów i lądowań.

Tym samym posadowienie jednego obiektu, relatywnie wysokiego, jak na warunki najbliższego otoczenia pola wzlotów, wskazuje raczej na pierwszy etap większej inwestycji planowanej w tym rejonie, która być może nie była kontynuowana z uwagi na kryzys lat 30-tych. Tym samym tereny wywłaszczone w 1929 r. pozostały bezużyteczne dla lotniska do czasu okupacji a nawet później, kiedy to jedynie częściowo zostały wykorzystane, ale ta rozbudowa objęła zaplecza wokół hangaru poza działkami będącymi przedmiotem tej sprawy.

Tym samym skarżący wskazał, iż mimo zebrania znacznego materiału dowodowego, nie dokonano jego właściwego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji powołano szereg zebranych dokumentów, które okazują się być nieprzydatne w danej sprawie. Żadne z powołanych przez organy administracyjne dokumentów nie poddano wyczerpującej ocenie jako dowodów w tej sprawie. Wszystkie one odnoszą się jedynie do okoliczności istnienia ogrodzenia w niektórych rejonach lotniska, natomiast żadne z nich nie odnosi się do terenu będącego przedmiotem orzekania. Zapewne postąpiono tak z uwagi na jego nieprzydatność dla rozstrzygnięcia, a ich powołanie bez właściwego rozpatrzenia miało stwarzać pozory uzasadnienia dla wydanej decyzji.

Organy pominęły okoliczność, że hangar wraz z otoczeniem oznaczony w studium jako [...] był wykorzystywany na cele lotnictwa cywilnego jako [...] port lotniczy [...] Faktem jest, że wszelkie opracowania i dokumenty zebrane w sprawie, jeśli odnoszą się do rodzaju zagospodarowania szeroko pojętego terenu wywłaszczonego orzeczeniem Województwa z 1929 r., zawierają informację o funkcjonowaniu tam w pełnym zakresie portu [...], nigdzie natomiast nie wspominają o jakichkolwiek urządzeniach czy obiektach mogących chociażby sugerować wykorzystywanie przedmiotowego terenu przez [...] Pułk Lotniczy w [...] , który mieścił się w obiektach zachodniej części lotniska.

Nie wzięto pod uwagę i tego, że według niektórych źródeł cywilny port lotniczy w [...] podlegał Ministerstwu Komunikacji, które dokonywało inwestycji na jego terenie, a nie władzom [...]. Celem natomiast wywłaszczenia z 1929 r. było rozszerzenie lotniska [...] (obronność państwa) i tym samym zupełnie czym innym była rozbudowa lotniska [...], a czym innym rozbudowa lotniska [...].

Kolejnym błędnym założeniem w ocenie dowodów jest poszukiwanie wyjaśnienia stanu faktycznego wywłaszczonych nieruchomości istniejącego w okresie od wywłaszczenia do 1939 r. Zgodnie z brzmieniem art. 137 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany. Ponieważ nie stwierdzono, aby w tej sprawie istniała jakiejkolwiek decyzja o ustaleniu lokalizacji lub podobna, tym samym należało skupić się na ustaleniu stanu do roku 1936, to jest do końca 7 roku od daty wywłaszczenia. Organy administracji posługują się fotografią nr [...] pochodzącą z [...] 1937 r., co zgodnie z obowiązującym stanem prawnym i upływem 7 lat eliminuje ją jako dowód w przedmiotowej sprawie.

Ponieważ art. 137 u.g.n. wprost wskazuje na okoliczność braku rozpoczęcia prac związanych z realizacja tego celu lub braku zrealizowania celu wywłaszczenia i ich ustalenie wymusza na organie orzekającym wydanie decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości trzeba uznać za spełnione nie tylko wtedy, gdy materiał dowodowy jednoznacznie wskaże, że nieruchomość wykorzystana została na inny cel niż określony w orzeczeniu o wywłaszczeniu, ale także wtedy, gdy sposobu zagospodarowania z daty wywłaszczenia w ogóle nie da się ustalić ze względu na brak wiarygodnego i przekonującego materiału dowodowego. Tym samym skarżący skonstatował, że zebrany w sprawie materiał nie pozwala na stwierdzenie, że cel wywłaszczenia to jest "rozszerzenie lotniska [...] Pułku Lotniczego w [...]" został zrealizowany w terminie 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna lub przynajmniej w tym okresie rozpoczęto prace związane z realizacja celu wywłaszczenia.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Ustosunkowując się do zarzutów skargi podniesiono, że bezspornym jest wywłaszczenie przedmiotowych działek jak również i to, że wchodziły one w obszar funkcjonującego lotniska jako element jego infrastruktury. Budowa lotniska [...] nastąpiła w ramach lotniska [...] i to lotnisko [...] było zarządzanie przez [...]. Tym samym nie nastąpiła zmiana rodzajowa co do celu wywłaszczenia, którym istotnie była rozbudowa lotniska [...] Pułku Lotniczego. Tak właśnie sformułowano cel wywłaszczenia, wskazując, że rozbudowa lotniska musiała pociągnąć za sobą konieczność przeniesienia obiektów [...] na obrzeże lotniska [...]. Ponieważ przeniesienie obiektów cywilnego lotniska było spowodowane rozbudową lotniska [...] i stąd tak sformułowano cel wywłaszczenia. W związku z tym okoliczność, że na przedmiotowych działkach zrealizowano obiekty infrastruktury [...] portu lotniczego w związku z rozbudową lotniska [...] nie uzasadnia tezy o braku zagospodarowania wywłaszczonych działek zgodnie z celem wywłaszczenia z 1929 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarżący M. G. w dniu [...] r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]2007 r. znak [...], doręczoną skarżącemu [...] r. Skarga została zatem wniesiona z zachowaniem ustawowego 30-dniowego terminu.

Właściwym rzeczowo do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.).

Właściwość miejscowa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w tej sprawie wynika stąd, że Wojewoda [...], którego decyzja została zaskarżona, ma siedzibę w [...]. Z art. 13 § 2 P.p.s.a. wynika, że do rozpoznania sprawy właściwym miejscowo jest ten wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Zgodnie z § 1 pkt 5 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. z 2003 r. Nr 72, poz. 652 z późn. zm.) obszar właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie obejmuje obszar Województwa [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że skarga jest zasadna i dlatego uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

W ocenie Sądu w tej sprawie organy administracji zasadnie stosowały ustawę z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn zm.), zwaną dalej w skrócie "u.g.n.". Wprawdzie wywłaszczenie nieruchomości obejmującej obecnie, między innymi, działki nr [...],[...] i [...] nastąpiło na podstawie art. 171 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli (Dz.U. z 1928 r. Nr 23, poz. 202) oraz ustawy z dnia 18 lutego 1878 r. o wywłaszczeniu w celu budowania i utrzymywania w ruchu kolei żelaznych (Dz. U. P. austr. Nr 30), to niemniej w związku z brakiem innych uregulowań prawnych w takiej sytuacji znajduje zastosowanie u.g.n. w zakresie orzekania w przedmiocie zwrotu tak wywłaszczonych nieruchomości. W przeciwnym razie osoba, której nieruchomość została wywłaszczona na podstawie ww. aktów prawnych, pobawiona byłaby jakiejkolwiek ochrony prawnej w zakresie możliwości domagania się zwrotu nieruchomości i byłoby to niczym nie uzasadniona dyskryminacja takiej osoby w stosunku do osób, których nieruchomości zostałyby wywłaszczone na takie same cele na podstawie innych aktów prawnych.

Zgodnie z art. 136 ust. 1 i 3 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot takiej nieruchomości. Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W tej sprawie należało przede wszystkim ustalić, czy nastąpiło użycie wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w akcie (orzeczeniu) o jej wywłaszczeniu.

Tym samym najważniejsza i zarazem podstawową kwestią było wyjaśnienie celu wywłaszczenia, jaki miał miejsce na mocy decyzji (orzeczenia) Województwa z dnia [...] 1929 r. [...] o wywłaszczeniu kompleksu gruntów na cel rozszerzenia lotniska [...]. Wprawdzie w aktach sprawy nie ma samego orzeczenia z [...].1929 r., jednakże cel tego wywłaszczenia pośrednio wynika z innych dokumentów zebranych przez organy administracji. W szczególności wywłaszczenie ww. terenu na cel [...] ("rozszerzenie lotniska [...]") wynika z wniosku Oddziału Prokuratorji Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej do Sądu Powiatowego w [...] z [...] 1930 r. (data złożenia) numer [...] (akta postępowania administracyjnego, karty nr [...], tom [...]) oraz z podziału parceli gruntowych z 1933 r. (akta postępowania administracyjnego, karty nr [...], tom [...] oraz karty nr [...], tom [...]). Także żadna ze stron nie kwestionuje, że decyzja o wywłaszczeniu określała cel tego wywłaszczenia ściśle związany z rozbudową bądź rozszerzeniem lotniska [...].

Jednakże, jak trafnie podnosi to w skardze skarżący, na wywłaszczonych nieruchomościach nie powstało lotnisko [...], ani też nie nastąpiło na nim rozszerzenie istniejącego już lotniska wojskowego. Tak wywłaszczony teren nie służył żadnym celom [...] i w aktach sprawy nie ma żadnego dowodu wskazującego na jakikolwiek wojskowe znaczenie tego fragmentu lotniska (jego południowo-wschodniej części). Okoliczność, że w okresie II wojny światowej nastąpiło w tym kierunku poszerzenie lotniska wojskowego (dla celów [...]) w tej sprawie nie ma znaczenia.

Ze zgromadzonych materiałów (fragmentów opracować monograficznych), jak i map - w szczególności mapy z 1932 r. określającej położenie cywilnego portu lotniczego [...] (akta postępowania administracyjnego, karty nr [...] i nr [...], tom [...]) wynika, że obszar wywłaszczeń zlokalizowany w południowo-wschodniej części lotniska od co najmniej 1929 r. miał stanowić i stanowił teren lotniska [...]. Tam w szczególności przeniesiono prowizoryczny (tymczasowy) dworzec lotniczy z części północno-zachodniej lotniska w [...]. W 1931 r. ukończono budowę [...] dworca lotniczego w części południowo-wschodniej lotniska, wywłaszczonej celem zlokalizowania na niej części [...] lotniska.

Tym samym należy stwierdzić, iż mimo wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości na cele [...] (poszerzenie lotniska [...]) w istocie pierwotnym przeznaczeniem ww. działek było wybudowanie lotniska [...]. W odniesieniu do tej kwestii organy administracji stoją na stanowisku, że pierwotny cel (poszerzenie lotniska [...]) został zrealizowany, bo dzięki temu wywłaszczeniu [...] "pozbyło się" części [...] w północno-zachodniej części lotniska na rzecz jego części południowo-wschodniej i tym samym było to rozszerzenie terenu lotniska [...]. Poszerzenie lotniska [...] polegało więc na przeniesieniu części [...] tego lotniska, a przy tym część [...] lotniska była zarządzana przez [...] i korzystała z jego pomocy.

Sąd nie podziela takiej argumentacji, ponieważ nie jest ona uzasadniona w tej sprawie. Nie budzi wątpliwości, że celem wywłaszczenia było rozszerzenia lotniska [...]. Tym samym tak "poszerzone" lotnisko winno mieć również charakter [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w tej sprawie stoi na stanowisku, że cel wywłaszczenia nie może być domniemywany ani interpretowany w sposób dorozumiany. Nie ma tożsamości między wywłaszczeniem terenu na cele lotniska [...], a wywłaszczeniem na cele lotniska [...] lub na cele [...] istniejącego lotniska. Nie można twierdzić, że w istocie to poszerzenie lotniska [...] stanowiło budowę części [...] lotniska.

Organy administracji podniosły, że wywłaszczenie orzeczeniem z [...] 1929 r. nastąpiło na podstawie ustawy z dnia 18 lutego 1878 r. (Dz. U. P. austr. Nr 30) o wywłaszczeniu w celu budowania i utrzymywania w ruchu kolei żelaznych. Takie zastosowanie podstawy prawnej wywłaszczenia mogło nastąpić na podstawie art. 171 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli (Dz.U.z 1928 r. Nr 23, poz. 202). Zgodnie z tym przepisem do czasu wydania ogólno-państwowej ustawy o wywłaszczeniu nieruchomości ze względów wyższej użyteczności, wywłaszczenie w wypadkach, przewidzianych w tym rozporządzeniu, następuje: w Warszawie i w województwach: białostockiem, kieleckiem, lubelskiem, łódzkiem, nowogródzkiem, poleskiem, warszawskiem, wileńskiem i wołyńskiem w trybie przewidzianym w dekrecie z dnia 7 lutego 1919 r. w przedmiocie przepisów tymczasowych o wywłaszczeniu na użytek dróg żelaznych i innych dróg komunikacyjnych lądowych i wodnych oraz wszelkich urządzeń użyteczności publicznej (Dz. P. P. P. Nr 14, poz. 162), w województwach poznańskiem i pomorskiem - w trybie ustawy o wywłaszczeniu własności nieruchomej z dnia 11 czerwca 1874 r. (Zbiór Ust. Prus. str. 221). W województwach: krakowskiem, lwowskiem, stanisławowskiem i tarnopolskiem w trybie przewidzianym przepisami ustawy z dnia 18 lutego 1878 r. (Dz. U. P. austr. Nr 30) o wywłaszczeniu w celu budowania i utrzymywania w ruchu kolei żelaznych.

Tym samym to rozporządzenie o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli określało dopuszczalne cele wywłaszczenia, a tryb tego wywłaszczenia określała ww. ustawa z 18 lutego 1878 r.

Zgodnie zaś z art. 43 rozporządzenia o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli w drodze wywłaszczenia można było nabywać tereny, przeznaczone na cele określone w artykule 10 punkcie 1 lit. a, b i c oraz w artykule 11 lit. a, a także skrawki gruntów nie nadających się do zabudowania w myśl przepisów obowiązujących lub według planu zabudowania, o ile takie skrawki zostały utworzone przez linie zabudowania. Pomijając dopuszczalność wywłaszczenia skrawków terenów nie nadających się do zabudowania, to w 1929 r. celem wywłaszczeń mogła być:

1) budowa wszelkich arterii komunikacyjnych, razem z urządzeniami pomocniczymi (art. 10 pkt 1 lit. a i art. 11 lit. a rozporządzenia o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli);

2) budowa budynków, zakładów i urządzeń użyteczności publicznej (art. 10 pkt 1 lit. b rozporządzenia o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli),

3) budowa placów publicznych, skwerów, parków, ogrodów, placów sportowych i innych podobnych urządzeń, przeznaczonych do użytku publicznego (art. 10 pkt 1 lit. c rozporządzenia o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli).

Tym samym ww. przepisy nie zawierały żadnych przeszkód przed wywłaszczeniem na cele lotniska [...] jako arterii komunikacyjnej z urządzeniami pomocniczymi bądź urządzeniami przeznaczonymi do użytku publicznego. Gdyby więc zamierzano w [...] 1929 r. wywłaszczyć na cele budowy części [...] lotniska (lub lotniska [...]), to znalazło by zastosowanie takie właśnie rozstrzygnięcie w orzeczeniu o wywłaszczeniu. Należy również mieć na uwadze i to, że z dniem 18 maja 1928 r. (17 miesięcy przed wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu) weszło w życie rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 14 marca 1928 r. o prawie lotniczem (Dz. U. z 1928 r. Nr 31, poz. 294) które w art. 23 przewidywało możliwość wywłaszczenia terenu pod budowę lub powiększenie lotniska. Lotnisko [...] nie było zaś tożsamym z lotniskiem [...] i to wynikało wprost z obowiązujących wówczas przepisów. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministrów: Komunikacji i Spraw Wojskowych wydane w porozumieniu z Ministrami: Skarbu, Spraw Wewnętrznych, Spraw Zagranicznych oraz Przemysłu i handlu z dnia 25 kwietnia 1929 r. o szlakach powietrznych, wyznaczonych do lotu ponad obszarem państwa oraz o lotniskach otwartych dla żeglugi powietrznej zagranicznej i krajowej (Monitor Polski z 1929 r. Nr 220, poz. 514) lotniskiem paszportowo-celnym (cywilnym) otwartym dla żeglugi powietrznej krajowej i zagranicznej bez zastrzeżeń było lotnisko w [...] (jako jedno z [...] takich lotnisk w Polsce). Stosownie do § 5 rozporządzenia Ministra Komunikacji z 15 lutego 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrami Spraw Wojskowych i Spraw Wewnętrznych, zaś co do § 6 pkt 1 lit. a), § 17 punkt 2, § 66 lit. b i c i w porozumieniu z Ministrem Skarbu, a co do § 6 punkt 1 lit. b) i § 17, punkt 2 również w porozumieniu z Ministrem Opieki Społecznej, wreszcie co do § 66 lit. c) w porozumieniu z Ministrami Spraw Zagranicznych oraz Przemysłu i Handlu - o podziale lotnisk na kategorie oraz o warunkach zakładania, urządzania i korzystania z lotnisk oraz urządzeń pomocniczych (Dz. U. z 1934 r. Nr 18, poz. 142) dzielono lotniska na wojskowe, cywilne i wspólne (wojskowo-cywilne)]. Mając na uwadze ww. przepisy lotnisko [...] miało charakter lotniska o charakterze [...] i ta cecha [...] działalności tego lotniska obejmowała przede wszystkim jego część południowo-wschodnią.

Mając na uwadze tak określony cel wywłaszczenia, nie zrealizowano tego celu poprzez zagospodarowanie terenu "poszerzonego" lotniska z przeznaczeniem go na cele [...] i część południowo-wschodnia lotniska służyła celom [...].

Taki kierunek wykładni nie jest sprzeczny z zebranym materiałem dowodowym. Z "Atlasu Lotnisk Polskich", publikacji wydanej w 1933 r. wynika, że lotnisko [...] miało nie tyle charakter wspólny (wojskowo-cywilne), ile przede wszystkim charakter cywilny (akta postępowania administracyjnego, karty nr [...], tom [...]).

Nie można również pominąć i tej okoliczności, że na terenie działek nr [...][...] i [...] ani nie znajdowały się żadne urządzenia służące lotnictwu [...] (urządzenia pomocnicze), ani obecnie nie znajdują się na nim takie urządzenia. Ewentualne resztki asfaltu lub płyt betonowych są pozostałością po przedsiębiorstwie komunikacyjnym, które na tym terenie od lat [...]-tych ubiegłego wieku funkcjonowało, a które obecnie już nie korzysta z tych terenów. Ponadto twierdzenie o zarządzaniu częścią cywilną lotniska przez wojsko nie tylko że nie wynika z żadnego dokumentu, ale wręcz przeciwnie znajdujące się w aktach sprawy fragmenty monografii (akta postępowania administracyjnego, karty [...], tom [...]) wprost wskazują na cywilny charakter lotniska w jego południowo-wschodniej części i cywilną obsadę jego personelu. Żaden dokument nie potwierdza wojskowego zarządu lotniskiem cywilnym [...]

Sąd w tej sprawie akceptuje pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 marca 2006 r., sygn. akt I OSK 623/2005, opub. w LEX nr 198167, zgodnie z którym nie można mówić o wykorzystaniu nieruchomości na cel wywłaszczenia, jeżeli jej zagospodarowanie jest inne aniżeli było zamierzone (czyli wynikało z decyzji o wywłaszczeniu). W sytuacji zmiany (modyfikacji) celu wywłaszczenia, z więc gdy nieruchomość została zagospodarowana inaczej aniżeli to przewidywał cel wywłaszczenia, zwrot nieruchomości jest możliwy wtedy, gdy zagospodarowanie tak wywłaszczonego terenu jest nietrwałe, tj. tego rodzaju, że daje się usunąć.

Tym samym w ocenie Sądu jeżeli można zwrócić wywłaszczoną nieruchomość mimo, że została ona w sposób nietrwały zagospodarowana na inny cel niż określony w decyzji o jej wywłaszczeniu, to tym bardziej można zwrócić wywłaszczoną nieruchomość, jeżeli w ogóle nie została ona zagospodarowania na cel wywłaszczenia. Niewątpliwe na działkach nr [...],[...] i [...]ani nie było, ani obecnie nie ma żadnych urządzeń. Od lat [...]-tych XX wieku nie funkcjonuje lotnisko[...] i od tego okresu teren ten w istocie nie był wykorzystywany na cele publiczne, poza częściowym i jego wykorzystywaniem przez przedsiębiorstwo komunikacyjne.

Skoro więc teren wywłaszczonej nieruchomości nie jest w żaden sposób wykorzystywany ani zagospodarowany na cele publiczne, a w tej sprawie wynika to ponad wszelką wątpliwość (np. z protokołu oględzin, akta postępowania administracyjnego, karta nr [...], tom [...]), to nie powinno być przeszkód przez jego zwrotem byłym właścicielom lub ich następcom prawnym. Instytucję wywłaszczenia należy rozumieć jako ingerencję w prawa właściciela bez jego zgody, ingerencję rozumianą jako danie swoistego "pierwszeństwa" celom publicznym nad celami indywidualnymi. Tym samym to cel publiczny, a ściślej to realizacja celu publicznego uzasadniała wywłaszczenie nieruchomości i jeżeli nie ma już tego właśnie celu (celu publicznego) do zaspokojenia, to tym samym dla właściciela publicznego (Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego) nie ma już uzasadnienia dalsze wykorzystywanie wywłaszczonej nieruchomości. Wywłaszczenie jest uzasadnione dopóty, dopóki trwa cel wywłaszczenia. Ponieważ w tej spawie już od ponad 40 lat w ogóle nie funkcjonuje lotnisko na tym terenie, tym samym nie można twierdzić, iż nadal winny być utrzymywane skutki wywłaszczenia, skoro "odpadł" cel, dla którego wywłaszczano dany teren.

Rację ma skarżący podnosząc, że organy administracji orzekały w sprawie zwrotu innych działek znajdujących się na tym terenie i wywłaszczonych w 1929 r. na cele lotniska [...]. W aktach sprawy znajduje się decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego z [...] 1997 r. orzekająca o zwrocie, między innymi, działek nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] (akta postępowania administracyjnego, karty nr [...] to, [...]) oraz decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] 2000 r. orzekająca o zwrocie działki nr [...] (akta sprawy, karty nr [...]) i decyzje te zawierają w swoich uzasadnieniach stwierdzenia o braku zrealizowania celu wywłaszczenia. Ze znajdujących się w aktach sprawy map wynika, że niektóre z już zwróconych działek sąsiadowały z działkami objętymi tą sprawą, mimo że tak zwracane działki również znajdowały się - porównując znajdujące się w aktach sprawy mapy - w obszarze lotniska. Ponieważ decyzję [...]1997 r. skierowano również do skarżącego, tym samym mógł on zasadnie twierdzić, iż dla niego nie jest w tej sprawie zrozumiałym odmienna interpretacja stanów faktycznych w obu sprawach. Ponadto organy administracji rozważając zwrot działek nie zwróciły uwagi i na to, że działki te ułożone są "podłużnie" i o ile działka nr [...] znajdowała się znacznie najbliżej tzw. "drogi kołowania" do pasa startowego, to inne działki były już w oddaleniu od tego pasa - zwłaszcza działka nr [...]

Ustosunkowując się do pozostałych zarzutów skargi należy stwierdzić, że częściowo nie są one zasadne.

Organy administracji podejmowały daleko idące próby odnalezienia dokumentacji dotyczącej wywłaszczenia i budowy lotniska obejmującego przedmiotowej działki (akta postępowania administracyjnego, karty nr [...],[...],[...][...],[...],[...],[...] tom [...]) z reguły jednak adresaci tych pism wskazywali na brak posiadania jakichkolwiek materiałów. Skopiowano dokumenty z zasobów Szefostwa Infrastruktury [...] Lotniczych z lat 1954 i następnych (akta postępowania administracyjnego, karta nr [...], tom [...]) które jednak mają niewielkie znaczenie dla tej sprawy. Można więc uznać, iż podjęto szereg działań zmierzających do odszukania wszystkich istotnych w tej sprawie dokumentów.

W aktach sprawy znajduje się pismo Szefa Wydziału Informacji Archiwalnej Centralnego Archiwum [...] z [...]2002 r. (akta postępowania administracyjnego, karta nr [...], tom [...] z treści którego wynika, że w tym Archiwum znajduje się kilkadziesiąt teczek dotyczących planów sytuacyjnych obiektów [...] na terenie [...]. Teczki te były przeglądane przez pracowników administracji i sporządzono z nich kopie najważniejszych dokumentów.

Można tylko podnieść, iż w zakresie gromadzenia materiału dowodowego dodatkowo należało skorzystać z informacji zawartej na karcie nr [...] (tom [...] akt postępowania administracyjnego), wskazującej o miejscu przechowywania dokumentacji związane z wykupem i wywłaszczeniem gruntów (Departament Budownictwa M.S. [...]) z podaniem sygnatury tych akt ([...] oraz jako główne akta [...]). Nie wiadomo, czy te dokumenty były objęte zainteresowaniem organów administracji.

Ponadto ze znajdującej się w aktach sprawy informacji Muzeum Lotniska Polskiego w [...] z dnia [...].2001 r., która zawiera wykaz działek będących w użytkowaniu lotniska nie wymienia ani działki nr [...] ani działki nr [...], ani nr [...] (akta postępowania administracyjnego, karty nr [...], tom [...]). Nie wiadomo więc, czy istotnie te działki były nawet wykorzystywane na potrzeby lotniska cywilnego. Nie wiadomo, czy zostały wykonane tzw. obwodowe drogi kołowania wymagane § 10 rozporządzenia Ministra Komunikacji z 26 listopada 1928 r. wydanego w porozumieniu z Ministrami: Spraw Wojskowych, Spraw Wewnętrznych oraz Przemysłu i Handlu o przepisach bezpieczeństwa ruchu statków powietrznych (Dz. U. z 1929 r. Nr 1, poz. 10). Z karty nr 83 (akta postępowania administracyjnego, tom II) wynika jedynie, że w latach 1931-1939 miała zostać rozpoczęta realizacja obwodowych dróg komunikacyjnych i ta okoliczność w ogóle nie była przedmiotem wyjaśnień.

Na karcie nr [...] (akta postępowania administracyjnego, tom [...]) znajduje się mapa obrazująca chronologię budowy lotniska (studium przemian historycznych terenów dawnego lotniska [...] w [...]), która nie została przez organy administracji zinterpretowana. Studium to obrazuje rozwój lotniska i budowę nowych obiektów w poszczególnych latach, jest jednak ona mało czytelna.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu w tej sprawie naruszono przepisy prawa materialnego.

Tym samym działając na podstawie art. 145 § 1 pkt a P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, ponieważ stwierdzono naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami).

Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. właściwy w tej sprawie organ pierwszej instancji ponownie prowadząc postępowanie powinien, w pierwszej kolejności ustalić mając na uwadze zaprezentowany w tej sprawie pogląd prawny, czy został zrealizowany cel wywłaszczenia określony w orzeczeniu o wywłaszczeniu i stosownie do tego podąć dalsze czynności.

O kosztach nie orzeczono w związku z brakiem wniosku skarżącego.

Mając powyższe na względzie, orzeczono jak w sentencji wyroku.