Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 459/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1-2, art. 3 pkt 2a, art. 3 pkt 23, art. 4 ust. 1-2, art. 5 ust. 1, art. 5 ust. 4-4c
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) Sędzia WSA Alina Dominiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 listopada 2020 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 24 marca 2020 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia 14 stycznia 2020 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 14 stycznia 2020 r., nr [...] Wójt Gminy K., na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - dalej powoływanej jako "k.p.a.") w zw. z art. 3, art. 5, art. 6, art. 20, art. 24, art. 25 ust. 1, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., w skrócie - "u.ś.r.") oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2018 r., poz. 1497), uchylił prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego przyznane decyzją z dnia 30 października 2019 r., nr [...] oraz odmówił E. G. prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego w okresie od dnia 1 listopada 2019 r. do dnia 31 października 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że E. G. (zwana dalej "stroną") złożyła wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na córkę A. G. Decyzją z dnia 30 października 2019 r., nr [...] przyznano stronie wnioskowane świadczenie na dziecko na okres od dnia 1 listopada 2019 r. do dnia 31 października 2020 r. Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 u.ś.r. zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł, a w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764 zł. Organ wskazał, że na dochód rodziny za 2018 r. składa się stypendium socjalne - 4.920 zł, podzielone przez 12 miesięcy = 410 zł/m-c. Dnia 3 czerwca 2019 r. B. G. podjął zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia i uzyskał z tego tytułu dochód za miesiąc lipiec 2019 r. w wysokości 149 zł. Dochód na podstawie, którego przyznano świadczenia rodzinne wyniósł 559 zł miesięcznie, podzielony przez 3 członków rodziny, czyli w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł: 186,33 zł.

Dnia 23 grudnia 2019 r. strona dostarczyła zaświadczenie o dochodzie i zatrudnieniu, z którego wynika, że jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę od 20 września 2019 r. i osiągnęła dochód z tego tytułu za miesiąc październik 2019 r. w wysokości 1.627,91 zł (art. 3 pkt 24 lit. c u.ś.r.). W związku z powyższą informacją organ wszczął z urzędu postępowanie administracyjne o zmianę lub uchylenie ostatecznej decyzji administracyjnej. W toku postępowania ustalono, że miesięczny dochód rodziny po dodaniu dochodu uzyskanego, wynosi 2.186,91 zł, podzielony przez 3 członków rodziny, czyli w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 728,97 zł. i przekracza kryterium określone w art. 5 u.ś.r. Przy zastosowaniu art. 5 ust. 3a tej ustawy ustalono, że kryterium dochodowe w rodzinie wynosi 2.022 zł (3 x 674 zł = 2.022 zł). Kwota przekroczenia kryterium dochodowego dla całej rodziny wynosi: 164,91 zł (2.186,91 zł - 2.022 zł = 164,91 zł). Przysługujące świadczenia zgodnie z art. 5 ust. 3b to kwota 95 zł. W tym przypadku nie ma zastosowania art. 5 ust. 3 i 3a u.ś.r., gdyż kwota przekroczenia kryterium dochodowego jest wyższa niż przysługujące świadczenie wyliczone zgodnie z art. 5 ust. 3b u.ś.r. W konsekwencji organ uchylił ww. decyzję przyznającą świadczenia i odmówił prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do niego w okresie od dnia 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r.

Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że jej dochód wynikający z przyznanego stypendium socjalnego w kwocie 410 zł miesięcznie winien zostać uznany za dochód utracony. Dochód, po uwzględnieniu utraty kwoty 410 zł, wynosi 1.776,91 zł i podzielony na trzy osoby w rodzinie wynosi 592,30 zł miesięcznie, nie przekracza zatem kryterium dochodowego.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 24 marca 2020 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji jako zgodną z prawem.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji, podzielając ustalenia organu I instancji stwierdził, że strona w dniu 23 grudnia 2019 r. dostarczyła zaświadczenie o wysokości uzyskiwanego dochodu i zatrudnieniu. Z dokumentu tego wynika, że strona jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę od dnia 20 września 2019 r. i osiągnęła dochód z tego tytułu za październik w wysokości 1.627,91 zł. Dochód ten został uznany za dochód uzyskany i po jego dodaniu dochód rodziny wynosił 2.186,91 zł, co na osobę w rodzinie stanowiło 728,97 zł. Ten dochód przekroczył kryterium dochodowe, które dla trzyosobowej rodziny wynosi 2.022 zł, a mianowicie 674 zł na osobę.

Jednocześnie organ odwoławczy podniósł, że kwestią sporną było przyjęcie, że dochód miesięczny w kwocie 420 zł (stypendium) uzyskiwany do dnia 30 czerwca 2018 r. nie stanowi dochodu utraconego. W myśl art. 3 pkt 23 lit. 1 u.ś.r., utrata dochodu - oznacza utratę dochodu spowodowaną utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 209 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. W ocenie Kolegium, przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Jak wynika bowiem z akt sprawy i ustaleń organu, strona otrzymywała socjalne stypendium studenckie, a nie doktoranckie. Stypendium to przyznane zostało jej decyzją Wydziałowej Komisji Stypendialnej Wydziału Filologicznego Uniwersytetu [...] z dnia 24 października 2017 r. od dnia 1 października 2017 r. do dnia 28 lutego 2018 r. oraz drugą decyzją od dnia 1 marca 2018 r. do dnia 30 czerwca 2018 r.

Zatem nie ma podstaw do stwierdzenia, że dochód z tytułu wskazanego wyżej stypendium socjalnego uzyskany w 2018 r. stanowił dochód utracony. Strona nie uzyskiwała bowiem stypendium doktoranckiego lecz socjalne stypendium studenckie.

W myśl art. 3 pkt 1c u.ś.r. dochodem są stypendia doktoranckie przyznane na podstawie art. 209 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1668, z późn. zm.), stypendia sportowe przyznane na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. z 2019 r. poz. 1468, 1495 i 2251) oraz inne stypendia o charakterze socjalnym przyznane uczniom lub studentom. Oznacza to, że stypendium socjalne jakie uzyskała strona stanowi dochód podlegający uwzględnieniu za 2018 r. i nie ma podstaw do przyjęcia, że stanowi on dochód utracony.

E. G. zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji.

Strona zarzuciła obu decyzjom naruszenie:

art. 5 ust. 1 u.ś.r. poprzez odmowę przyznania zasiłku rodzinnego, mimo że dochód rodziny w przeliczeniu na jedną osobę nie przekracza albo nieznacznie przekracza kwotę 674 zł;

art. 5 ust. 4b u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że w przypadku planowania uzyskiwania stałego, zaplanowanego dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym, na który jest przyznawane świadczenie rodzinne, ale z jednoczesnym udowodnieniem, że dochód ten będzie uzyskiwany wyłącznie przez część tego roku kalendarzowego, to należy przyjąć, że dochód ten wystąpi przez cały okres, na który jest przyznawane świadczenie i założyć, że wystąpi on przez wszystkie miesiące a nie tylko część tego okresu;

art. 3 ust. 23 lit. b u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że utrata stypendium przez skarżącą, nie stanowi utraty dochodu w rozumieniu powołanego artykułu.

W ocenie skarżącej, organy dokonały błędnej wykładni art. 3 pkt 23 u.ś.r., uznając, że stypendium socjalne przyznawane do 2018 r. nie może być uznane za dochód utracony. Powtórzyła, że uzyskane przez nią stypendium socjalne winno być uznane za dochód utracony. Na poparcie swojego stanowiska zacytowała m.in. fragmenty uzasadnienia wyroku WSA w Szczecinie z dnia 13 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 318/19, w którym wskazano, że przyjęcie, iż kwota stypendium socjalnego, w sytuacji zaprzestania jej pobierania stanowi dochód, który podlega wliczeniu, pozostaje w sprzeczności z intencją ustawodawcy, gdyż prowadzi do nieuprawionego zawężenia kręgu potencjalnych beneficjentów zasiłku rodzinnego, a w konsekwencji niezaspokojenia potrzeb dzieci w zakresie adekwatnym do aktualnej sytuacji finansowej rodziny. Trudno przyjąć, aby rodzic mógł pokryć potrzeby dziecka ze środków, których już nie uzyskuje. Zdaniem Sądu, utrata omawianego dochodu powinna być rozpatrywana w ramach przesłanki utraty stypendium dla bezrobotnych przewidzianej w art. 3 pkt 23 lit. b u.ś.r. Przedstawiona wykładnia pozwala na urzeczywistnienie dochodów rodziny do jak najbardziej zbliżonych w dacie składania wniosku i nie narusza słusznego interesu strony, celu ustawodawcy, jak i zasady równości wyrażonej w art. 7 Konstytucji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko oraz podnosząc, że wskazane w uzasadnieniu skargi orzeczenia nie mogą odnieść skutku w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co nastąpiło:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, to jest nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi przepisami prawa, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") wynika, że w wypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a.

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji, Sąd dopatrzył się naruszenia prawa, skutkującego koniecznością jej eliminacji z obrotu prawnego w oparciu o przesłanki określone w art. 145 § 1 p.p.s.a.

Skarga podlega uwzględnieniu.

Przedmiotem kontroli sądowej E. G. (dalej jako - "skarżąca") uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium odwoławczego w [...] z dnia 24 marca 2020r., utrzymującą w mocy decyzję z dnia 14 stycznia 2020 r., Wójta Gminy K., którą uchylił prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku przyznane decyzją własną z dnia 30 października 2019 r. i odmówił przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego prawa. Materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej powoływanej również jako - "ustawa"), w tym art. 32 ust. 1 zgodnie, z którym organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

Przed przystąpieniem do rozważań należy podnieść, że organ pierwszej instancji decyzją własną z dnia 30 października 2019 r., nr [...] przyznał skarżącej - tylko - zasiłek rodzinny wnioskowany na jej córkę A. G. Zatem wadliwie organ uchylił i odmówił prawa nie tylko do zasiłku rodzinnego ale również dodatków do zasiłku rodzinnego, które nie zostały skarżącej przyznane.

Stosownie do art. 2 pkt 1 ustawy, świadczeniami rodzinnymi są zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego.

Zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka (art. 4 ust. 1 ustawy).

Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy, prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się. Zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w tym przepisie ustawy, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty określonej w art. 5 ust.1 tej ustawy.

Dochód rodziny - oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2), zaś dochodem członka rodziny stosownie do treści art. 3 pkt 2a ustawy, jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c.

Przepis art. 5 ust. 4 do 4c reguluje tryb postępowania w sytuacji utraty, bądź uzyskania dochodu. W przypadku utraty dochodu m.in. przez członka rodziny w roku kalendarzowy poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (art. 5 ust. 4 ustawy).

W świetle definicji legalnej zawartej w art. 3 pkt 1 ustawy za dochód uważa się po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e i 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 2032, ze zm.) pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, b) dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym:

- stypendia doktoranckie przyznane na podstawie art. 209 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (...) oraz inne stypendia o charakterze socjalnym przyznane uczniom lub studentom.

Natomiast zgodnie z treścią art. 3 pkt 23 ustawy utrata dochodu - oznacza utratę dochodu spowodowaną:

a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego,

b) utratą zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,

c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej, renty socjalnej lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. poz. 303),

f) wykreśleniem z rejestru pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 16b ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 oraz z 2018 r. poz. 650 i 858) lub art. 36aa ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, z późn. zm.),

h) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

i) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych;

j) utratą świadczenia rodzicielskiego,

k) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,

l) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 209 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (...).

Okoliczności faktyczne sprawy pozostawały poza sporem.

U podstaw uchylenia ww. decyzji i odmowy przyznania skarżącej prawa do zasiłku rodzinnego legło przekroczenie kryterium dochodowego. Skarżąca w odwołaniu (jak i w skardze) wywodziła, że dochód wynikający ze stypendium socjalnego w kwocie 410 zł miesięcznie, który uzyskiwała będąc studentką, powinien zostać uznany za dochód utracony i nie powinien być wliczony do dochodu jej trzyosobowej rodziny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej w skrócie jako -"Kolegium") w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji trafnie podniosło, że kwestię sporną w niniejszej sprawie było czy stypendium uzyskiwane przez skarżącą stanowi dochód utracony. Przy czym, Kolegium nieprecyzyjne wskazało wysokość tego stypendium 420 zł ("dochód miesięczny w kwocie 420 zł uzyskiwany przez odwołującą się"), zamiast 410 zł. Jednocześnie prawidłowo Kolegium ustaliło, że skarżąca otrzymywała socjalne stypendium studenckie (nie zaś stypendium doktoranckie). Jak wynika bowiem z akt administracyjnych sprawy, skarżącej decyzjami z dnia 24 października 2017 r. Wydziałowej Komisji Stypendialnej Wydziału Filologicznego Uniwersytetu [...], nr [...] oraz nr [...] przyznano stypendium socjalne w kwocie 410 zł od dnia 1 października 2017 r. do dnia 28 lutego 2018 r., a następnie od dnia 1 marca 2018 r. do dnia 30 czerwca 2018 r. (stypendium zostało przyznane tylko na okres 9-ciu miesięcy). Należy też zaznaczyć, że organ pierwszej instancji wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi, nie poczynił w tym zakresie, a mianowicie charakteru (rodzaju) otrzymywanego przez skarżącą stypendium jakichkolwiek ustaleń. Przy czym, nie budzi wątpliwości, że przyznane skarżącej stypendium socjalne na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 2183, ze zm.) stanowiło - rodzaj pomocy materialnej dla studentów.

Z dniem 1 października 2018 r. weszła natomiast w życie ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, o czym mówi art. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r., poz. 1668). Zgodnie z przepisem art. 169 pkt 3 ustawy wprowadzającej, z dniem wejścia niniejszej ustawy, traci moc ustawa z dnia 25 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym. W nawiązaniu do stanowiska reprezentowanego przez Kolegium w odpowiedzi na skargę, dotyczącego zmiany stanu prawnego, na tle którego zapadły powołane w skardze wyroki sądów administracyjnych, to należy zauważyć, że wejście ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie oznacza, że formy pomocy materialnej, a także stypendialnej przewidziane dla studentów czy doktorantów w poprzedniej ustawie o szkolnictwie wyższym, przestały istnieć. W roku akademickim 2018/2019 zarówno studenci, jak i doktoranci, mogli się ubiegać o pomoc materialną, zakwaterowanie i wyżywienie, o których mowa w art. 173 i art. 199 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, na zasadach dotychczasowych (art. 270 ust. 1 i 2 ustawy wprowadzającej).

Jednocześnie ustawodawca wskazał, że studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na zasadach dotychczasowych, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2023 r. (art. 279 ust. 1 ustawy wprowadzającej). Uczestnicy zaś stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 mogą nadal otrzymywać stypendium doktoranckie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 tej ustawy (art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej). Zachowali oni również prawo do zatrudnienia na uczelni bez ograniczeń, jakim podlegają doktoranci podporządkowani nowemu reżimowi prawnemu, mogą oni także korzystać z różnorakich form pomocy finansowej. Aktualnie więc funkcjonują obok siebie dwa odrębne systemy kształcenia doktorantów, którym przysługują stypendia przewidziane w odrębnych regulacjach prawnych.

Przechodząc do dalszych rozważań, to w konsekwencji dokonanego ustalenia, że skarżącej przysługiwało socjalne stypendium studenckie, Kolegium przyjęło, że jego utrata nie stanowi zdarzenia, o którym mowa w art. 3 pkt 23 lit. l ustawy, nie jest ono dochodem utraconym oraz podlega zaliczeniu do dochodu rodziny.

W ocenie Sądu orzekającego powyższego poglądu Kolegium nie można podzielić, gdyż organ w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia oparł się jedynie na literalnej wykładni przepisu. Przyjęcie, że kwota stypendium socjalnego, w sytuacji jej nie otrzymywania stanowi dochód, w świetle innych sposobów wykładni pojęcia - dochodu utraconego - musi prowadzić do odmiennego wniosku. Takie też stanowisko reprezentowane jest wyrokach sądów administracyjnych powołanych w uzasadnieniu skargi, i tą linię orzeczniczą należy zasadniczo podzielić, mimo że nie wszystkie wyroki zapadły na tle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. I tak, WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 13 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 318/19, uznał - że przyjęcie, iż kwota stypendium socjalnego (otrzymanego przez studenta) "w sytuacji zaprzestania jej pobierania stanowi dochód, który podlega wliczeniu, pozostaje w sprzeczności z intencją ustawodawcy, gdyż prowadzi do nieuprawionego zawężenia kręgu potencjalnych beneficjentów zasiłku rodzinnego, a w konsekwencji niezaspokojenia potrzeb dzieci w zakresie adekwatnym do aktualnej sytuacji finansowej rodziny. Trudno przyjąć, aby rodzic mógł pokryć potrzeby dziecka ze środków, których już nie uzyskuje." Jednocześnie, zdaniem tego Sądu, utrata omawianego dochodu powinna być rozpatrywana w ramach innej przesłanki, a mianowicie "utraty stypendium dla bezrobotnych przewidzianej w art. 3 pkt 23 lit. b u.ś.r.". "Przedstawiona wykładnia pozwala na urzeczywistnienie dochodów rodziny do jak najbardziej zbliżonych w dacie składania wniosku i nie narusza słusznego interesu strony, celu ustawodawcy, jak i zasady równości wyrażonej w art. 7 Konstytucji". W uzasadnieniu swojego orzeczenia WSA w Szczecinie podzielił poglądy, jak i argumenty przytoczone w wyrokach: WSA w Opolu z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Op 612/17 i WSA w Białymstoku z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Bk 43/16, gdzie m.in. przyjęto, że interpretacja utraty dochodu w postaci "stypendium dla bezrobotnych", powinna być rozumiana funkcjonalnie, tj. obejmować świadczenia socjalne przyznawane, szeroko rozumianej grupie osób bezrobotnych. Należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2510/18, podzielił stanowisko WSA w Opolu wyrażone w ww. wyroku, uznając, że brak jakiegokolwiek aksjologicznego uzasadnienia, by utratę dochodu ograniczyć jedynie do utraty stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (art. 3 pkt 23 lit. l uśr w zw. z art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP). Rezultat językowej wykładni art. 3 pkt 23 uśr w zakresie, w jakim nie uwzględniono utraty stypendium socjalnego dla doktorantów pozostaje w sprzeczności z powszechnie akceptowanymi w Polsce wartościami moralnymi, leżącymi u podstaw kierowania pomocy do osób, które znajdując się w trudnej sytuacji materialnej, przyjmują na świat dziecko, przyczyniają się do odwrócenia niekorzystnych tendencji demograficzych (art. 18, art. 71 ust. 1 zd. 2 i ust. 2 Konstytucji RP...)".

Zdaniem Sądu orzekającego, omawiany przepis ustawy, powinien być wykładany prokonstytucyjnie, przy uwzględnieniu dyrektyw celowościowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że organy administracji oraz sądy powinny dokonywać wykładni przepisów ustawowych z uwzględnieniem wartości i zasad wynikających z przepisów Konstytucji RP. Oznacza to, że sądy i organy mają obowiązek interpretowania przepisów ustaw, nie poprzestając na dosłownym odczytaniu treści przepisów, lecz na nadaniu im takiego znaczenia, by rezultat wykładni był zgodny z zasadami przewidzianymi w Konstytucji RP i prawie międzynarodowym, wiążącym Polskę, oraz z ich aksjologicznym uzasadnieniem. Zgodnie z art. 18 Konstytucji RP rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie do art. 71 ust. 1 Konstytucji RP państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny (zd. 1); rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (zd. 2). Matka przed i po urodzeniu dziecka ma prawo do szczególnej pomocy władz publicznych, której zakres określa ustawa (art. 71 ust. 2 Konstytucji RP). Zgodnie z prokonstytucyjną metodą wykładni prawa w przypadku, gdy określony przepis daje kilka możliwości interpretacji należy przyjąć taki kierunek wykładni, który najpełniej odpowiada normom, zasadom i wartościom konstytucyjnym. Jest to obowiązek sądu, wynikający z zasady nadrzędności Konstytucji (art. 8 ust. 1 Konstytucji; postanowienie TK z 15 maja 2007 r., P 13/06; uchwała 7 Sędziów NSA z 13 listopada 2012 r., II OPS 2/12, ONSAiWSA 2013/2/23).

Literalne tylko odczytanie definicji legalnej pojęcia - utraty dochodu - nie uwzględnia przede wszystkim celu wprowadzenia do systemu prawnego ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Dlatego przy definiowaniu pojęcia - utraty dochodu - nie można pominąć celu, jakiemu ma służyć zasiłek rodzinny. Jak stanowi bowiem przywołany przepis art. 4 ust. 1 ustawy, zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Tym samym obowiązkiem organów administracyjnych, jak i sądu kontrolującego ich działania, było poszukiwanie takiej wykładni przepisów, która w sposób jak najpełniejszy pozwoli cel ten osiągnąć. Wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna w jak najpełniejszy sposób wpisać się w realizację tego celu i w możliwie najbardziej adekwatny sposób, poprzez uwzględnienie - zaistniałych zmian - odzwierciedlać aktualny poziom dochodów członków rodziny.

Tym samym Sąd orzekający w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 26 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1742/19 na tle analogicznych uregulowań ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.), której przepis art. 2 pkt 1, w poprzednio obowiązującym stanie prawnym odsyłały do definicji ustawowej dochodu w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto, utratę dochodu odnosiły również do utraty prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych oraz stypendium doktoranckiego (art. 2 pkt 19 lit. b, j tej ustawy).

Powyższe orzeczenie dotyczyło sporu związanego m.in. z stypendium socjalnym otrzymywanym przez studenta (dochód) oraz możliwości uwzględnienia utraty tego dochodu. Organy orzekające stwierdziły, że nie jest możliwe odliczenie tego rodzaju dochodu jako dochodu utraconego. NSA nie podzielił jednak tego stanowiska, uznając, że właściwa wykładnia przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zgodna z celem tej ustawy, powinna doprowadzić do stwierdzenia możliwości uznania - za utracony dochód - również socjalnego stypendium studenckiego.

"Nie ulega wątpliwości, że stypendium studenckie o charakterze socjalnym z zapomogą stanowi dochód podlegający uwzględnieniu przy obliczaniu spełnienia kryterium dochodowego dla przyznania świadczenia wychowawczego. Przepis art. 3 pkt 1 lit. c tiret 15 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi bowiem, że do dochodu rodziny zalicza się stypendia doktoranckie i habilitacyjne przyznane na podstawie ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz.U. z 2014 r., poz. 1852), stypendia doktoranckie określone w art. 200 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.), stypendia sportowe przyznane na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz.U. z 2014 r., poz. 715) oraz inne stypendia o charakterze socjalnym przyznane uczniom lub studentom. Zgodnie z treścią art. 2 pkt 19 lit. b ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci za utratę dochodu uznaje się wyłącznie utratę spowodowaną utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych. Natomiast, art. 2 pkt 19 lit. j tej ustawy przewiduje utratę stypendium doktoranckiego, określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.)."

Przy czym, Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się do wyroku NSA z dnia 19 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2631/19, który stwierdził, że przepis art. 2 pkt 19 lit. b ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci odnieść należy nie tylko do wymienionych w nim świadczeń socjalnych, ale także do niewskazanych wprost stypendium socjalnego dla doktorantów oraz stypendium szkolnego. Literalne odczytanie definicji legalnej pojęcia "utraty dochodu", traci z pola widzenia cel wprowadzenia do systemu prawnego ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Cel ów został przez ustawodawcę wyeksponowany w art. 4 ust. 1 ustawy i jest nim "częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych".

Podzielając w całości powyższe poglądy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że analogiczna sytuacja ma miejsce w przypadku stypendium o charakterze socjalnym przyznanego studentom, także niewymienionego wprost w przepisie art. 2 pkt 19 lit. b ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a stanowiącego również dochód określony w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 15 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zatem, również i w odniesieniu do socjalnego stypendium studenckiego powinien mieć zastosowanie przepis art. 2 pkt 19 lit. b ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał również, że stypendium socjalne powinno być traktowane jako forma zasiłku dla bezrobotnych, a tym samym utrata takiego dochodu mieści się w art. 3 pkt 23 lit. b ustawy.

W świetle dokonanych rozważań, w ocenie Sądu orzekającego, nie może budzić wątpliwości, że doszło w niniejszej sprawie do naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisów ustawy, wykluczającą możliwość uznania za dochód utracony stypendium o charakterze socjalnym przyznanego studentowi.

Wytyczne dotyczące dalszego postępowania w niniejszej sprawie, wynikają z dokonanych rozważań.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji będą zobligowane do ponownej analizy przesłanek warunkujących istnienie prawa do zasiłku rodzinnego (zmiana sytuacji dochodowej) z uwzględnieniem przedstawionej przez Sąd orzekający oceny prawnej i wykładni przepisów przeprowadzonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).