Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 29/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-03-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i ust. 3 a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Sędziowie WSA Bożena Pindel, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2018 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] NIP: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, ZUS) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej: k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, dalej: u.s.u.s.) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...]

o odmowie umorzenia należności p. B. M. (dalej: strona, wnioskodawczyni, skarżąca) z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2007 r. do września 2007 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek – [...] zł, a z tytułu odsetek na dzień 2 maja 2017 r. – [...] zł.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia na wstępie wskazano, że we wniosku

o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała, że wnosi o umorzenie "rzekomego" zadłużenia gdyż nie zgadza się z tym, że składki nie zostały opłacone. Oświadczyła, że stwierdzenie po prawie 10 latach, iż w systemie nie odnotowano wpłat jest nie do sprawdzenia, gdyż tego typu wpłaty są przechowywane w systemach bankowych i pocztowych przez 5 lat. Dodatkowo zaznaczyła, że obecnie na dwie osoby na życie i opłaty pozostaje suma 1480 zł, co oznacza, że "żyjemy w skrajnej nędzy i nie stać nas nawet na leczenie". Natomiast "urzędnicy którzy mają wydać orzeczenie o umorzeniu nie rozumieją co to jest kataklizm - utrata całego dorobku życia". Ponadto wniosła, aby wziąć pod uwagę to, że strona oraz jej mąż są osobami starszymi i schorowanymi.

W dalszych wywodach zaskarżonej decyzji podano, że strona prowadziła działalność gospodarczą i w trakcie jej wykonywania nie opłaciła składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zaległości te zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym. Postanowieniem z [...] r. postępowanie egzekucyjne zawieszono na okres od 18 stycznia 2017 r. do 18 marca 2017 r. z uwagi na złożone odwołanie od decyzji o odmowie umorzenia zadłużenia. Następnie decyzją z dnia [...] r. została wyrażona zgoda na uchylenie zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego do czasu zakończenia postępowania w sprawie umorzenia należności lub rozłożenia go na raty. W dniu 19 stycznia 2017 r. strona zwróciła się o rozłożenie na raty należności z tytułu składek, w dniu 17 marca 2017 r. została wyrażona zgoda na spłatę zadłużenia w 12 ratach miesięcznych. Strona nie podpisała umowy i i zakwestionowała sposób rozpatrzenia jej wniosku. W dniu 11 kwietnia 2017 r. została wyrażona zgoda na raty na warunkach zaproponowanych przez stronę, tj. 55 rat, lecz strona również nie zgłosiła się do podpisania umowy.

Dalej organ II instancji podał, że strona pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1430,28 zł, natomiast świadczenie emerytalne męża wynosi brutto 3074,74 zł, do emerytury przysługuje dodatek pielęgnacyjny w kwocie 209,59 zł. Strona nie korzysta z pomocy społecznej.

W ramach możliwości złożenia nowych dokumentów, które mogą mieć wpływ na wynik sprawy strona złożyła pismo z dnia 5 września 2017 r., w którym ponownie wniosła o umorzenie zaległości w oparciu o złożone już dokumenty oraz przedłożyła wynik badania przeprowadzonego w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w R. oraz w Klinice Okulistycznej w K., które świadczą o pogarszającym się stanie zdrowia. Złożyła także wynik badania rezonansu magnetycznego stawu kolanowego, które wykonano u strony w dniu [...] r. oraz kartę informacyjną Izby Przyjęć z dnia [...] r. [...] Uniwersytetu Medycznego w K., z której wynika, że strona została poddana badaniu okulistycznemu.

Dodatkowo ponownie powołała się na trudną sytuację finansową.

W dalszych wywodach zaskarżonej decyzji wskazano, że należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność należności została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. i ma ona miejsce, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność miesięcznego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2017 r. poz. 201, z późn. zm.);

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z przyczyn oczywistych w niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. również nie zachodzą, gdyż nie prowadzono postępowania upadłościowego ani likwidacyjnego prowadzonej przez stronę działalności. Zaległość w płatności składek przekracza kwotę wskazaną w art. 28 ust. 3 pkt 4 a u.s.u.s.

Nadto, zdaniem organu, nie można stwierdzić, aby zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Należności, których dotyczy rozpatrywany wniosek objęto egzekucją, która została skierowana do świadczenia emerytalnego, a następnie zawieszona do czasu zakończenia postępowania w sprawie umorzenia zaległości lub rozłożenia ich na raty. Oznacza to, że świadczenie emerytalne może zostać ponownie zajęte i można prowadzić z niego skuteczną egzekucję.

Wobec powyższego organ II instancji stwierdził, że nie zachodzą przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i umorzenie zaległości na tej podstawie.

Dalej wyjaśniono, że gdy nie zachodzi całkowita nieściągalność ZUS może umorzyć należności, jeśli stwierdzi, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego dłużnik nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Umorzeniem z tego powodu można objąć należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Możliwość ta wynika z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego na tej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie). Do szczególnych sytuacji określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia zalicza się przypadki:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnosząc się do powyższych, określonych przez prawodawcę okoliczności wskazano, że skoro strona nie prowadzi już działalności gospodarczej, a zatem przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie zachodzi. W postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek, jak i razem z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie przedstawiła także żadnych dokumentów, które potwierdziłyby sytuację przewidzianą w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

W tym miejscu organ II instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 7 i 77 k.p.a. zadaniem Zakładu jest podjęcie wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Wykonanie tego obowiązku nie jest jednak możliwe bez współudziału strony postępowania, która powinna udowodnić, że w jej przypadku zachodzą przesłanki do umorzenia należności zgodnie z powołanym rozporządzeniem. Oznacza to, że jeśli strona nie udokumentuje w sposób wiarygodny okoliczności, na którą się powołuje, organ może wyciągnąć wobec niej negatywne konsekwencje.

Odnosząc się do przedłożonej w toku postępowania dokumentacji medycznej wskazano, że potwierdza ona, iż strona jest osobą schorowaną. Okoliczność ta nie pozbawia jednak wnioskodawczyni możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, gdyż strona utrzymuje się z emerytury, a świadczenie to jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia. Omawiana przesłanka ma – jak podkreślono - zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu, a zatem nie zachodzi w niniejszej sprawie.

Nadto, w ocenie ZUS, w niniejszej sprawie nie zachodzi także sytuacja opisana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Z ustaleń ZUS wynika, że obecnie strona posiada stałe źródło dochodu, tj. emeryturę w wysokości 1.430,28 zł, gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem, który również pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 3074,74 zł brutto oraz otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 209,59 zł. Małżonkowie ponoszą stałe koszty utrzymania z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 270 zł oraz koszty leczenia w wysokości 500 zł miesięcznie. Nadto spłacają zobowiązania cywilnoprawne z tytułu zaciągniętych kredytów, których miesięczna łączna kwota wynosi 2494,07 zł, przy czym nie udokumentowano jakichkolwiek zaległości w terminowych regulowaniu tych zobowiązań. Przedstawione dane dotyczące uzyskiwanych dochodów i wykazanych wydatków utwierdzają w przekonaniu, że sytuacji finansowej wnioskodawczyni nie można uznać za zagrażającą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Suma dochodów wnioskodawczyni i jej małżonka przekracza kwotę minimum socjalnego, która zgodnie z danymi Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 31 marca 2017 r. dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1817,78 zł. Małżonkowie nie korzystają ze świadczeń pomocy społecznej, która udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo złej sytuacji materialnej. Korzystanie z takiego wsparcia potwierdza, iż sytuacja materialna osoby zobowiązanej jest trudna. Spłata zadłużenia nie powinna wpłynąć na znaczne pogorszenie sytuacji materialnej, zwłaszcza gdy nastąpi w systemie ratalnym na dogodnych warunkach dostosowanych do aktualnej sytuacji finansowej.

W konkluzji organ II instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek oraz nie zachodzą szczególne okoliczności umorzenia w przypadku niestwierdzenia całkowitej nieściągalności.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca podniosła, że obecnie pozostaje z małżonkiem w bardzo trudnej sytuacji materialnej, bowiem w pożarze domu mieszkalnego i garaży stracili cały dorobek życia wraz z dokumentami, co potwierdzili załączonymi do skargi kserokopiami. Nadto stale pogarsza się stan zdrowia skarżącej i jej męża. U skarżącej konieczne jest przeprowadzenie endoprotezowania stawu kolanowego. Termin nieodpłatnego zabiegu wyznaczono dopiero na dzień 5 grudnia 2033 r., a wcześniejszy zabieg kosztuje 17.000 zł, na co skarżąca nie ma środków. Mąż skarżącej jest inwalidą ze względu na wzrok, leczy się psychiatrycznie, wymaga stałej opieki lekarskiej i pielęgnacyjnej.

Nadto skarżąca zwróciła uwagę, że rzekome zadłużenie dotyczy okresu sprzed rozpoczęcia kolejnej działalności gospodarczej, w której nie wykazywano żadnych zaległości z poprzedniej działalności. Ostatnia działalność została zlikwidowana bez zadłużeń i dziwne jest, w ocenie strony, że po 9 latach od zakończenia pierwszej działalności wykryto zadłużenie. Wyjaśniła także, iż nie jest w stanie udowodnić dokonanych wpłat, gdyż całość dokumentacji spłonęła w 2014 r. Podniosła także, iż egzekucję rozpoczęto [...] r., czyli po 9 latach. [...] r. minęło

10 lat, w związku z czym sprawa powinna zostać umorzona ze względu na przedawnienie.

Skarżąca nadmieniła również, że jest płatnikiem ZUS od 1968 r, a jej mąż od 1962 r. i nigdy nie mieli żadnych zadłużeń w opłacaniu należności wobec ZUS. W przeszłości małżonkowie prowadzili działalność gospodarczą, w związku z czym opłacali podwójną składkę na ubezpieczenie zdrowotne.

Wobec powyższej argumentacji strona wniosła o "wydanie postanowienia o umorzeniu rzekomego długu".

Do skargi dołączono kserokopie szeregu dokumentów obrazujących sytuację skarżącej i jej małżonka.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał w całości dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi, wskazując w szczególności, że pożar domu zamieszkiwanego przez stronę nie mógł być uwzględniony w niniejszej sprawie ze względu na treść § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., gdyż skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej, a nadto pożar nie miał żadnego wpływu na nieopłacenie składek za lipiec, sierpień i wrzesień 2007 r. Wyjaśniono także, że organ rentowy dokonał sprawdzenia wpłat w Komputerowym Systemie Informatycznym ZUS i nie potwierdzono dokonania wpłat tytułem należności objętych niniejszym postępowaniem.

Na rozprawie w dniu 28 marca 2018 r. małżonek skarżącej, działając jako jej pełnomocnik, wnosił i wywodził jak w skardze. Podkreślił, że małżonkowie stracili dorobek całego życia w pożarze domu w 2014 r. Zostali bez środków do życia, nie uzyskali żadnej pomocy od państwa, musieli zadłużyć się, aby gdziekolwiek zamieszkać. Nie stać ich na spłatę zadłużenia w ratach po 20 zł, bo i tak kupują najtańsze produkty żywnościowe. Oboje są osobami bardzo schorowanymi, więc nie mogą podjąć żadnego dodatkowego zatrudnienia. Nie mają nikogo, kto byłby w stanie wspomóc ich finansowo. Dodatkowo pełnomocnik skarżącej podniósł, że ZUS upomniał się o składki po 9 latach. Oświadczył, że były one opłacone przez skarżącą, ale z uwagi na pożar utraciła ona dowody tych wpłat dokonywanych na poczcie albo do banku. Instytucje te przechowują taką dokumentację tylko przez 5 lat i aktualnie nie można jej już odzyskać.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga okazała się uzasadniona.

Kontroli Sądu - na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: P.p.s.a.) podlegała decyzja organu odwoławczego z dnia [...] r., którą utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. o odmowie umorzenia należności skarżącej z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2007 r. do września 2007 r. w łącznej kwocie 1133,17 zł.

Wniosek skarżącej inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie podlegał rozpatrzeniu w oparciu o art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., a także w kontekście art. 28 ust. 3 a tej ustawy oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Na mocy art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Warunek ten nie musi być spełniony jedynie w odniesieniu do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, w odniesieniu do których ustawodawca dopuszcza w uzasadnionych przypadkach możliwość umorzenia także pomimo braku całkowitej nieściągalności. "W przypadku wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego, który był jednocześnie płatnikiem tych składek, organ stosuje art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i bada, czy zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności składek, a w przypadku stwierdzenia, że nie występuje całkowita nieściągalność, bada sprawę pod kątem istnienia przesłanek, czy zobowiązany wykazał, że opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny" (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 44/12, LEX nr 1310089, wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu wyroki, niezależnie od podawanej numeracji systemu LEX, dostępne także w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymienione są enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Stanowi je m.in. sytuacja, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności (pkt 3), stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (pkt 5), a także stan, w którym oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6).

Stany faktyczne uzasadniające umorzenie należności, mimo niestwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, wskazane są przykładowo w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stanowi on, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczona regulacja nie pozostawia wątpliwości, że zastosowanie uznania administracyjnego, w ramach którego organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia poprzedzone być musi szczegółowym przeanalizowaniem ujawnionych przez stronę danych dotyczących jej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej. Treść przywołanego przepisu wskazuje jednocześnie, że ustalenia, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę. Skoro bowiem przepis stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., to znaczy, że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1416/10, z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 685/11 oraz z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11).

W ocenie składu orzekającego dokonana przez organ analiza sytuacji materialnej i osobistej skarżącej w kontekście rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. okazała się nie dość wnikliwa. Wspomniane rozporządzenie określa przykładowo, a nie enumeratywnie przesłanki umorzenia zaległości wobec ZUS, wymieniając wśród nich stan, w którym opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Taka konstrukcja omawianego przepisu, w którym prawodawca zaniechał enumeratywnego określenia przesłanek umorzenia, wskazuje, że dopuścił uwzględnienie wniosku strony także w innych sytuacjach niż opisane § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia. Nakazuje to organowi indywidualne rozpatrywanie każdego przypadku z uwzględnieniem szerokiego spectrum okoliczności.

W tym kontekście wskazać należy, że odnośnie pożaru, jaki strawił dorobek całego życia skarżącej i jej małżonka organ stwierdził jedynie, skądinąd zasadnie, że sytuacja ta nie jest objęta regulacją zawartą w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Stanowi on, że umorzenie zaległości może nastąpić w razie poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Bez wątpienia, jak słusznie wskazano w odpowiedzi na skargę, wspomniany pożar z 2014 r. nie miał wpływu na nieopłacenie składki w poszczególnych miesiącach 2007 r. Nie był także okolicznością, wobec której opłacenie zaległości składkowych uniemożliwiłoby stronie prowadzenie zakończonej już działalności gospodarczej. Niemniej jednak wskazać należy, że wspomniane nadzwyczajne, całkowicie niezależne od woli strony, tragiczne w skutkach zdarzenie zmusiło stronę do zaciągnięcia kredytu, co prowadzi do wniosku, że w niniejszej sprawie zadłużenie strony z tego tytułu i spłacanie należności cywilnoprawnych ma szczególne przyczyny.

Jednocześnie zanegować należy twierdzenie organu odwoławczego, że przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. zachodzi jedynie w przypadku, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu, a więc nie może zaistnieć u osoby pobierającej emeryturę. Wspominany przepis stanowi, że Zakład może umorzyć należności w razie przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Rozpatrując wniosek strony inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie należało, zdaniem składu orzekającego, rozważyć także wywołaną stanem zdrowia i zaawansowanym wiekiem ewentualną niemożność "dorobienia" do niewielkiej emerytury, którą skarżąca pobiera w kwocie 1430,28 zł.

Należy zgodzić się z organem odwoławczym, że korzystanie ze świadczeń pomocy społecznej z reguły potwierdza trudną sytuację materialną osoby, której przyznawane jest takie wsparcie. Niemniej zauważyć jednak należy, że "sytuacja, w której spłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa (korzystanie z pomocy społecznej) nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest zgodna również z interesem publicznym" (por. m.in. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 października 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 379/14, LEX nr 1647241).

Podkreślenia także wymaga, że w sprawach zainicjowanych wnioskiem o umorzenie zaległości wobec ZUS, zwłaszcza u osób, które - tak jak skarżąca - zakończyły aktywność zawodową ze względu na wieki stan zdrowia "nie chodzi o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Ogólne i w sposób hipotetyczny wskazanie przesłanek podjęcia rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia, w oparciu o przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), nie może zostać uznane za uzasadnione" (por. m.in. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 588/16, LEX nr 2154997).

Jak więc wykazano powyżej konieczna jest ponowna ocena sytuacji materialnej i osobistej skarżącej w kontekście otwartego katalogu okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości nie uznanych za całkowicie nieściągalne.

Wskazać w tym miejscu należy (za wyrokiem NSA z dnia 30 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/2006, LEX nr 321267), że prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie co do oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładni zastosowanych przepisów i oceny przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), realizowanej na mocy art. 107 § 3 powołanego aktu prawnego. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Celem jest doprowadzenie stron do przekonania o trafności wydanego rozstrzygnięcia i uniknięcie w ten sposób wykonania decyzji z zastosowaniem środków przymusu. Nie ulega też wątpliwości, że "zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego, powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia" (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/2001, LEX nr 116545).

Podkreślenia jednocześnie wymaga, że, jak już była mowa, decyzje dotyczące umorzenia zaległości wobec ZUS wydawane są w oparciu o tzw. uznanie administracyjne, w ramach którego ustawodawca pozostawił organowi wybór pomiędzy równoważnymi rozstrzygnięciami. Wskazana specyfika rozstrzygania spraw związanych z umorzeniem zaległości determinuje także zakres sądowej kontroli decyzji uznaniowych. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje przede wszystkim samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, w ramach którego organ musi wnikliwie zbadać i precyzyjnie ustalić czy zaistniały przesłanki warunkujące umorzenie zaległości. Sąd administracyjny nie jest natomiast uprawniony do wydania rozstrzygnięcia o umorzeniu zaległości, o co skarżąca wnosiła w skardze. Nie leży także w kompetencjach Sądu zobowiązanie organu do umorzenia zaległości skarżącej.

Nie przesądzając zatem wyniku sprawy, Sąd stwierdził konieczność ponownej, wnikliwej oceny sytuacji materialnej i osobistej skarżącej pod kątem okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości nie uznanych za całkowicie nieściągalne.

Wyczerpana została przesłanka uchylenia zaskarżonej decyzji w zaskarżonej w części w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i zobowiązania właściwego organu, aby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy uwzględnił powyższą argumentację

i wynikające z niej zalecenia.