Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1236/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-03-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 1 pkt 7
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 34, art. 59, art. 60 par. 1, art. 168 lit. b
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Grzegorz Granieczny (spr.), Beata Kozicka, Protokolant Izabela Maj - Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2011 r. sprawy ze skargi A S.A. w K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej A S.A. z siedzibą w K. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta G., działając jako wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym, w oparciu o wystawione przez siebie tytuły wykonawcze z dnia [...] r. o nr [...],[...],[...] oraz [...] wszczął w dniu 13 listopada 2009 r. wobec A S.A. w K. postępowanie egzekucyjne, którego przedmiotem było zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku od nieruchomości za 2004 r.

W wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych, uzyskano od dłużnika zajętej wierzytelności — B Spółka z o.o. środki na pokrycie dochodzonej w egzekucji należności w wysokości [...] zł.

W piśmie z dnia 19 listopada 2009 r. A zgłosiła zarzuty na prowadzone na podstawie w/w tytułów wykonawczych postępowanie egzekucyjne. A podniosła zarzut nieistnienia w części obowiązku, spowodowanego nieuwzględnieniem w treści tytułów wykonawczych przerwy w naliczaniu odsetek oraz błędu formalnego tytułów wykonawczych, polegającego na wskazaniu w każdym z tytułów, iż dochodzone zobowiązanie podatkowe wynika ze złożonej deklaracji a nie z decyzji organu podatkowego.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta G. uznał zgłoszone zarzuty za uzasadnione i umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne. Następnie w dniu 30 listopada 2009 r. i w dniu 1 grudnia 2009 r. zwrócił otrzymane w wyniku egzekucji środki odpowiednio w wysokości [...] zł oraz [...] zł.

W dniu 15 grudnia 2009 r. Prezydent Miasta G. wszczął kolejne postępowanie egzekucyjne w oparciu o wystawione przez siebie tytuły wykonawcze z dnia [...] r. nr [...],[...],[...] oraz [...]. Przedmiotem tego postępowania stało się to samo zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku od nieruchomości za 2004 r.

Podjęte w wyniku egzekucji administracyjnej czynności skutkowały następnie uzyskaniem przez Prezydenta Miasta G. środków w wysokości [...] zł. Pismem z dnia 21 grudnia 2009 r. A zgłosiła kolejne zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne podnosząc, że objęte egzekucją administracyjną zobowiązanie wygasło już wcześniej wskutek pozyskania przez organ egzekucyjny środków z B Spółka z o.o.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta G. oddalił zgłoszone zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny wskazał w uzasadnieniu, że w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuły wykonawcze z dnia [...] r. nr [...],[...],[...] i [...] zwrócił wszystkie środki pieniężne przekazane przez dłużnika zajętej wierzytelności. Organ zaznaczył, że zwrot ten miał miejsce w następstwie uznania zarzutu za uzasadniony przed podziałem kwoty uzyskanej z egzekucji, w związku z czym nie nastąpiło zaksięgowanie wyegzekwowanych kwot na rachunku wierzyciela, a tym samym nie nastąpiło wygaśnięcie zaległych należności.

W zażaleniu na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego A wniosła o jego uchylenie w całości i umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuły wykonawcze z dnia [...] r.

Zdaniem A, w rozpatrywanej sprawie kluczowe było rozważenie, czy wskutek uznania zasadności zarzutów zgłoszonych wobec egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] r., zaistniały podstawy prawne do zwrotu całości uzyskanych w egzekucji środków a ponadto, czy wobec dokonanego zwrotu tychże środków wystąpiły przesłanki do ponownego wystawienia tytułów wykonawczych w dniu [...] r.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r.

Kolegium podniosło, iż zastosowanie w niniejszej sprawie miała zasada legalizmu, wyrażona w art. 6 ustawy – kodeks postępowania administracyjnego. Stosując tę zasadę Prezydent Miasta G. wobec ujawnienia niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej, nie mógł postąpić w inny sposób, jak tylko dokonać zwrotu pieniędzy ściągniętych w toku tej egzekucji. Skoro bowiem środki pieniężne zostały uzyskane w postępowaniu wszczętym i prowadzonym z naruszeniem prawa, to nie do pogodzenia z zasadą legalizmu oraz państwa prawnego byłoby przyjęcie, że środki te mogą zostać przejęte przez organ egzekucyjny z przeznaczeniem na wygaszenie dochodzonego zobowiązania podatkowego. SKO stwierdziło, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawierały regulacji wprost nakazujących zwrot wyegzekwowanych kwot w rozpatrywanej sytuacji, niemniej jednak obowiązek takiego zwrotu był konsekwencją obowiązywania w postępowaniu egzekucyjnym zasady legalizmu.

Organ następnie podniósł, iż umorzenie postępowania w związku ze stwierdzeniem zasadności zarzutów nie odbiega w swym charakterze od umorzenia egzekucji w związku z wystąpieniem okoliczności, wskazanych w art. 60 § 1 ustawy egzekucyjnej. Regulacja zawarta w powyższym przepisie oznacza zaś, że z chwilą umorzenia postępowania egzekucyjnego dochodzi do przywrócenia stanu sprzed wszczęcia egzekucji.

Organ nadzoru podniósł również, że nienależnie wyegzekwowane kwoty podatku nie stanowią jego nadpłaty lecz wierzytelność o charakterze cywilnoprawnym. Dlatego, zdaniem organu, kwoty ściągnięte w toku egzekucji administracyjnej wszczętej i prowadzonej niezgodnie z prawem nie mogą być traktowane jako pieniądze ściągnięte tytułem przymusowego wykonania obowiązku lecz jako bezpodstawne wzbogacenie. W konsekwencji Prezydent Miasta G. wraz z umorzeniem postępowania i upadkiem dokonanych czynności obowiązany był zwrócić całość wyegzekwowanych kwot. Organ egzekucyjny zdaniem SKO nie mógł, w zaistniałej sytuacji, uzyskanych w toku egzekucji środków potraktować jako pochodzących z dobrowolnej wpłaty i dokonać ich zaliczenia według reżimu z art. 62 i 55 § 2 Ordynacji podatkowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A S.A. wniosła o uchylenie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 168 b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zobowiązany może dochodzić odszkodowania od organu egzekucyjnego lub wierzyciela, a jeżeli wierzycielem jest obce państwo - od organu wykonującego, na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej lub postępowania zabezpieczającego. Z kolei w myśl art. 415 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Zdaniem skarżącej, w świetle przytoczonych regulacji prawnych obowiązek zwrotu pobranych w egzekucji administracyjnej kwot rozpatrywany musi być w kontekście poniesionej przez zobowiązanego szkody. Mając zatem na względzie zasadę legalizmu, organ egzekucyjny obowiązany był do zwrotu uzyskanych w toku egzekucji środków, lecz jedynie w takim zakresie, w jakim pobranie tych środków wyrządziło skarżącej szkodę. Nie jest przy tym sporna okoliczność, że dochodzone w egzekucji administracyjnej zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku od nieruchomości należnego za 2004 r. ciążyło na A S.A. W konsekwencji pozbawienie jej środków finansowych z przeznaczeniem na pokrycie przedmiotowego zobowiązania podatkowego nie może być postrzegane jako wyrządzenie szkody. Trudno bowiem uznać, aby szkoda taka została poniesiona wskutek uregulowania wymagającego zapłaty zobowiązania.

Zdaniem skarżącej, w niniejszej sprawie obowiązek zwrotu środków ograniczał się jedynie do zwrotu tej części pobranych środków, jaka przypadała na kwotę nienależnych odsetek. Poza tym, ze względu na treść art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej, zachodziła też konieczność zwrotu pobranych kosztów egzekucyjnych. Poszerzenie natomiast obowiązku zwrotu powyższych kwot na całość uzyskanych w egzekucji środków nie znajduje ani żadnego oparcia prawnego, ani też nie wpisuje się w podnoszoną przez SKO zasadę legalizmu. Stąd też obowiązek organu egzekucyjnego ograniczał się jedynie do zwrotu części nienależnej pozyskanych w wyniku egzekucji środków, nie zaś do zwrotu ich całości.

A podniosła, że środki pieniężne w części, w jakiej nie wymagały zwrotu, nie były jej należne. Nie mogło to jednak oznaczać, że niejako na nowo powstało zobowiązanie podatkowe w rozpatrywanym podatku, lecz że wskutek błędnego zwrotu pobranego w egzekucji podatku doszło do bezpodstawnego wzbogacenia. W wyniku dokonanych zwrotów A pozyskała środki niewątpliwie jej nienależne. Okoliczność ta sama w sobie nie mogła jednak oznaczać, że organ egzekucyjny uprawniony był do ich odzyskania przeprowadzając ponownie egzekucję administracyjną. Roszczenie o zwrot bezpodstawnie uzyskanych korzyści, jakie miało miejsce w tym przypadku, ma zdaniem skarżącej charakter cywilnoprawny i nie mieści się w katalogu enumeratywnie wymienionych obowiązków, które według art. 2 ustawy egzekucyjnej mogą być przedmiotem egzekucji.

A nie zgodziła się z poglądem wyrażonym przez SKO, zgodnie z którym wskutek zastosowanego i zrealizowanego zajęcia wierzytelności w B Spółka z o.o. nie doszło do wygaszenia ciążącego na niej zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości. Pogląd taki zdaniem skarżącej uchybia treści art. 59 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej, z którego wynika, że zobowiązanie wygasa na skutek samego przejęcia prawa majątkowego w postępowaniu egzekucyjnym, a nie dopiero w wyniku podziału uzyskanych w toku egzekucji środków i ich właściwego zaksięgowania. Zatem, skoro Miastu G. należny był podatek od nieruchomości dochodzony w toku postępowania egzekucyjnego, pobrane w wyniku egzekucji na ten cel środki nie mogą być traktowane w kategoriach bezpodstawnego wzbogacenia wykluczającego możliwość ich zaliczenia na poczet tego podatku.

A wskazała, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych zobowiązanie podatkowe, które raz wygasło wskutek ziszczenia się jednej z okoliczności enumeratywnie wymienionych w art. 59 § 1 Ordynacji podatkowej, nie może następnie wygasnąć po raz wtóry w związku ze ziszczeniem się kolejnej okoliczności przewidzianej w tym przepisie. Dlatego też zastosowane przez Prezydenta Miasta G. środki egzekucyjne, w wyniku których zostały pozyskane środki z B Spółka z o.o. przesądziły, że dochodzony w egzekucji podatek od nieruchomości należny za 2004 r. wygasł bezpowrotnie bez względu na późniejsze zdarzenia. Oznacza to, że sam fakt zajęcia i realizacji prawa majątkowego przysługującego A S.A. od ww. Przedsiębiorstwa w świetle art. 59 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej spowodował, że wygasło rozpatrywane zobowiązanie podatkowe. Późniejszy zwrot otrzymanych środków pozostaje bez jakiegokolwiek znaczenia, gdyż przepisy Ordynacji podatkowej nie przewidują, aby wygasłe zobowiązanie podatkowe mogło w jakimkolwiek przypadku powstać na nowo.

Odnosząc się do wywodów organu nadzoru na temat art. 60 § 1 ustawy egzekucyjnej A wyraziła wątpliwość, czy powyższy przepis może mieć zastosowanie w przypadku, gdy postępowanie egzekucyjne jest umarzane na podstawie art. 34 § 4 tej ustawy, a nie na podstawie jej art. 59 § 1 pkt 1—8 lub 10. A zaakcentowała, że skoro umorzenie postępowania następuje ze skutkiem ex nunc, a nie ze skutkiem ex tunc, to samo w sobie nie rodzi ono obowiązku zwrotu środków uzyskanych przed umorzeniem. Z zebranych w sprawie dokumentów wynika tymczasem, że B Spółka z o.o. realizowało zajętą wierzytelność A S.A. w terminach jej wymagalności, tj. w okresie od dnia 12 listopada 2009 r. do dnia 27 listopada 2009r. Tymczasem umorzenia postępowania egzekucyjnego Prezydent Miasta G. dokonał dopiero po tym okresie, wprowadzając w dniu 2 grudnia 2009 r. do obiegu prawnego postanowienie z dnia [...] r. nr [...]. Wynika z tego, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło już po wygaszeniu zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości za 2004 r. Skoro wywołało ono jedynie skutek ex nunc, to pozostało bez znaczenia dla wygaszenia zobowiązania jako mającego miejsce przed umorzeniem postępowania.

Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w pełni argumentację, zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 z późniejszymi zmianami), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami), dalej w skrócie: P.p.s.a. wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W rozpatrywanej sprawie zasadniczy przedmiot sporu stanowi kwestia, czy ściągnięcie środków finansowych w toku postępowania egzekucyjnego, które zostało następnie umorzone na skutek rozpatrzenia przez organ egzekucyjny zarzutów zobowiązanego, powoduje wygaśnięcie zobowiązania podatkowego, będącego przedmiotem egzekucji. Sporne jest również zagadnienie, czy zastosowanie w niniejszej sprawie powinny mieć przepisy, dotyczące obowiązku zwrotu pobranych od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych oraz obowiązku naprawienia szkody.

Na wstępie rozważań nad zasadnością zaskarżonego postanowienia należy wskazać, że zgodnie z art. 59 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.), zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek:

1) zapłaty;

2) pobrania podatku przez płatnika lub inkasenta;

3) potrącenia;

4) zaliczenia nadpłaty lub zaliczenia zwrotu podatku;

5) zaniechania poboru;

6) przeniesienia własności rzeczy lub praw majątkowych;

7) przejęcia własności nieruchomości lub prawa majątkowego w postępowaniu egzekucyjnym;

8) umorzenia zaległości;

9) przedawnienia;

10) zwolnienia z obowiązku zapłaty na podstawie art. 14m.

Zgodnie natomiast z art. 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. – o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego.

Art. 59 § 1 pkt 3 ustawy egzekucyjnej stanowi z kolei, że postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa.

Zgodnie z treścią art. 64 c § 3 ustawy egzekucyjnej, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela, z zastrzeżeniem § 3a.

Z kolei zgodnie z art. 168 b ustawy egzekucyjnej, zobowiązany może dochodzić odszkodowania od organu egzekucyjnego lub wierzyciela, a jeżeli wierzycielem jest obce państwo - od organu wykonującego, na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej lub postępowania zabezpieczającego.

W rozpatrywanej sprawie, wskutek umorzenia postępowania egzekucyjnego postanowieniem z dnia [...] r. [...], co nastąpiło na podstawie art. 59 § 1 pkt 3 ustawy egzekucyjnej, zwrócone zostały skarżącej w całości środki finansowe, uzyskane w toku egzekucji.

Należy w tym miejscu zauważyć, że co do zasady, następstwem umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 3 ustawy egzekucyjnej - w sytuacji gdy organem egzekucyjnym nie jest wierzyciel - staje się zwrot kwoty wyegzekwowanej lub wpłaconej dobrowolnie. W tym przedmiocie organ egzekucyjny nie wydaje postanowienia, gdyż nie przewiduje tego żaden przepis ustawy egzekucyjnej. Zwrot wspomnianej kwoty stanowi przy tym czynność materialnotechniczną. Jeżeli organem egzekucyjnym jest wierzyciel, będący organem podatkowym, ewentualne zaniechanie zwrotu otrzymanej kwoty może być rezultatem różnych okoliczności, w tym m.in. zaliczenia jej na inne zobowiązania (por. wyrok NSA z dnia 28 maja 2008 r., sygn. akt II FSK 485/07, opubl. w bazie LEX pod nr 471289).

Należy jednak podkreślić, iż zgodnie z cytowanym już wyżej art. 59 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części na skutek przejęcia własności nieruchomości lub prawa majątkowego w postępowaniu egzekucyjnym. W rozpatrywanej sprawie w toku egzekucji uzyskane zostały od dłużnika zajętej wierzytelności środki pieniężne, pokrywające wysokość dochodzonej należności, wynikającej z decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r. nr [...] (podatek od nieruchomości za rok 2004). Powyższe oznacza, iż wskutek przejęcia prawa majątkowego w toku postępowania egzekucyjnego zobowiązanie podatkowe ulega wygaśnięciu. Należy podkreślić w tym miejscu, co jest już ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż raz wygasłe zobowiązanie podatkowe nie może wygasnąć po raz kolejny (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2010 r., sygn. akt I FSK 1622/08, opubl. w bazie LEX pod nr 519179).

Tymczasem w rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny, będący jednocześnie wierzycielem, po umorzeniu postępowania egzekucyjnego postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] i zwróceniu uzyskanych środków pieniężnych, wszczął kolejne postępowanie egzekucyjne dotyczące tego samego zobowiązania podatkowego. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta G. oddalił zarzuty A S.A. na prowadzone postępowanie egzekucyjne, które dotyczyły nieistnienia obowiązku (art. 33 pkt 1 ustawy egzekucyjnej). Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie organu egzekucyjnego oddalające zgłoszone zarzuty, twierdząc, iż zobowiązanie podatkowe A nie wygasło na skutek wyegzekwowania środków pieniężnych w pierwotnym – następnie umorzonym – postępowaniu egzekucyjnym. Zdaniem SKO, wraz z umorzeniem prowadzonego postępowania egzekucyjnego i upadkiem dokonanych czynności organ obowiązany był zwrócić całość wyegzekwowanych kwot, a w związku z ich zwrotem nie zaistniał skutek wygaszenia zobowiązania podatkowego. Kolegium podniosło również, że kwoty ściągnięte w toku egzekucji administracyjnej wszczętej niezgodnie z prawem nie mogą być traktowane jako pieniądze ściągnięte tytułem przymusowego wykonania obowiązku.

Należy w tym miejscu podnieść, iż zaskarżone postanowienie SKO nie odniosło się w pełni do zarzutów A, zawartych w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. nr [...], przede wszystkim zaś do wyrażonego w zażaleniu poglądu, iż zastosowanie miał w niniejszej sprawie art. 59 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej, a zwrot środków dokonany ponad wynikający z przepisów obowiązek nie mógł oznaczać, że wygasłe zobowiązanie podatkowe powstało na nowo. Tym samym Kolegium nie odniosło się do kwestii zastosowania art. 59 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej w niniejszej sprawie oraz do związanego z tym problemu "odnowienia się" wygasłego zobowiązania. Kolegium wskazało jedynie, iż z punktu widzenia art. 59 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej (dotyczącego wygaśnięcia zobowiązania podatkowego wskutek zapłaty) zobowiązanie podatkowe nie wygasło, gdyż w wyniku umorzenia egzekucji nastąpił zwrot środków finansowych a organ egzekucyjny nie mógł potraktować uzyskanych w drodze egzekucji środków jako dobrowolnej wpłaty. Należy w tym miejscu zaakcentować, że pojęcie "wygaśnięcie zobowiązania" oznacza nie tylko sytuację, polegającą na dokonaniu wpłaty, ale również m. in. przejęcia własności nieruchomości lub prawa majątkowego w postępowaniu egzekucyjnym (tak wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II OSK 1602/06, opubl. w bazie LEX pod nr 420143). Ponadto, ściągnięcie zaległości podatkowej w drodze egzekucji administracyjnej mieści się w pojęciu zapłaty, która powoduje wygaśnięcie zobowiązania podatkowego, przy czym nie ma znaczenia, czy zapłata podatku nastąpiła dobrowolnie, czy w wyniku egzekucji, gdyż w każdym z tych przypadków następuje wygaśnięcie zobowiązania podatkowego (zob. wyrok NSA z dnia 27 lipca 2006 r., sygn. akt II FSK 1036/05; por. także wyrok NSA z dnia 22 października 2004 r., sygn. akt FSK 649/04, opubl. w bazie LEX pod nr 145507).

Nadto, wskazać należy organowi nadzoru, iż nie zbadał on, kto dokonał zwrotu wyegzekwowanych w pierwotnym postępowaniu egzekucyjnym środków: czy dokonujący zwrotu działał jako wierzyciel, czy też jako organ egzekucyjny. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 60 § 1 ustawy egzekucyjnej, umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 tej ustawy, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności. Powyższa regulacja nie daje możliwości domagania się przez dłużnika zwrotu wyegzekwowanych należności, szczególnie w przypadku, gdy przekazane zostały one wierzycielowi (por. wyrok NSA O/Z w K. z dnia 27 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Ka 2456/99, Biuletyn Skarbowy nr 2001/3/26).

Wreszcie zauważyć należy, że uznając za prawidłowy zwrot całości wyegzekwowanych kwot organ nadzoru przyjął, iż obowiązek takiego zwrotu wynika z obowiązującej zasady legalizmu. Zdaniem organu, nie do pogodzenia z tą zasadą byłoby, aby środki pieniężne uzyskane w toku wadliwej egzekucji zaliczone zostały na poczet dochodzonego obowiązku. Należy jednak w tym miejscu podkreślić, iż żaden przepis ustawy egzekucyjnej nie przewiduje obowiązku zwrotu wyegzekwowanego podatku. Cytowany już wyżej art. 60 § 1 tej ustawy stanowi jedynie, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 ustawy, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności. Z kolei zgodnie z art. 64 c § 3 ustawy egzekucyjnej, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela, z zastrzeżeniem § 3a. Przepis powyższy traktuje zatem, jak słusznie zauważyła strona skarżąca, o obowiązku zwrotu jedynie pobranych kosztów egzekucyjnych w razie niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Reasumując, stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego zawiera uchybienia natury materialnej i procesowej, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy P.p.s.a., uzasadniające wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

Rozpatrując ponownie zażalenie A na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r., nr [...] Kolegium odniesie się szczegółowo do wszystkich kwestii, podniesionych przez zobowiązaną, w szczególności rozważy zastosowanie w niniejszej sprawie art. 59 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej. Kolegium zbada również, czy w świetle art. 59 § 1 pkt 1 oraz art. 59 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej zachodzi możliwość uznania, że zobowiązanie podatkowe A S.A., wyegzekwowane w drodze prowadzonej pierwotnie egzekucji administracyjnej (umorzonej postanowieniem organu egzekucyjnego z dnia [...] r. nr [...]) wygasło, a tym samym, czy zasadne było wszczęcie i dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuły wykonawcze z dnia [...]r. nr [...],[...],[...] oraz [...].

Organ drugiej instancji rozważy również znaczenie dla rozstrzyganej sprawy przepisu art. 60 ustawy egzekucyjnej w sytuacji, gdy organ egzekucyjny był równocześnie wierzycielem egzekwowanego we wcześniejszym postępowaniu egzekucyjnym obowiązku oraz organem podatkowym, stosującym przepisy Ordynacji podatkowej, w tym dotyczące wpłat zaliczanych na poczet zaległości podatkowych i przy uwzględnieniu faktu, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego jest następstwem a nie przyczyną wygaśnięcia, dochodzonego w ten sposób, zobowiązania (art. 59 Ordynacji podatkowej).

Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia.

Orzeczenie o kosztach oparte zostało na art. 200 w związku z art. 205 § 2 wyżej wymienionej ustawy.