Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 564/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancji
Powołane przepisy: article: art.145 § 1 pkt 8, art.156 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art.193
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska (spr.) Sędziowie NSA Anna Łukaszewska - Macioch NSA Jolanta Rajewska Protokolant asystent sędziego Iwona Ścieszka po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. K., J. K., P. K., P. K., Ł. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1583/09 w sprawie ze skargi G. K., J. K., P. K., P. K., Ł. K. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2009 r., [...], 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz G. K., J. K., P. K., P. K., Ł. K. solidarnie kwotę 777 (siedemset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 listopada 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1583/09, oddalił skargę G. K., P. K., Ł. K., P. K. i J. K. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. Minister Gospodarki odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1966 r., stwierdzającego przejście na własność Państwa przedsiębiorstwa: [...].

W uzasadnieniu tej decyzji Minister Gospodarki wskazał, że decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosku spadkobierców H. K., stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Skupu nr [...] z dnia [...] marca 1955 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. [...]. Wniosek spadkobierców H. K. o stwierdzenie nieważności dotyczył również orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...]marca 1966 r.

Orzeczenie to dotyczyło stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa: [...] i wydane zostało na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz.U. Nr 11, poz. 37). Minister powołując się na art. 2 tej ustawy wskazał, że przejęcie przedsiębiorstwa na własność Państwa na podstawie powołanej ustawy następowało z mocy samego prawa, a dotyczyło tych przedsiębiorstw, które pozostawały pod zarządem państwowym ustanowionym na podstawie dekretu z dnia [...] grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego. Skoro zatem wydane zostało zarządzenie Ministra Skupu z dnia [...] marca 1955 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad wskazanym przedsiębiorstwem i pozostawało ono w obrocie prawnym, to bezsprzecznie istniała przesłanka do wydania przez Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości orzeczenia z dnia [...] marca 1966 r. Wobec powyższego orzeczenie to nie pozostawało w sprzeczności z przepisami art. 2 i art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r.

Stwierdzenie natomiast nieważności zarządzenia Ministra Skupu przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2007 r., czyli uznanie go za nieważne z mocą ex tunc, nie skutkuje przypisaniem wady rażącego naruszenia prawa decyzji wydanej na podstawie decyzji uznanej za nieważną, czyli w niniejszej sprawie – orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1966 r. Powołując się natomiast na uchwałę NSA w Warszawie z dnia 9 listopada 1998 r., sygn. akt OPK 4/98 Minister Gospodarki stwierdził, że powyższa okoliczność może być jedynie rozważana w ramach dyspozycji art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowania, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.

Końcowo organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie można uznać, by badane orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, tj. takim, które pozostawało w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa i miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Minister Gospodarki nie stwierdził również, aby orzeczenie to naruszyło pozostałe przesłanki z art. 156 K.p.a.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Gospodarki nie znalazł podstaw do zmiany własnej decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. i decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. utrzymał poprzednią decyzję w mocy. W uzasadnieniu tej decyzji wskazał, że dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy nie ma znaczenia, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Skupu z dnia [...] marca 1955 r. W dacie bowiem wydania orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1966 r. istniał bowiem stan prawny zgodny z przesłankami ustawy, na podstawie której decyzja ta została wydana. Orzeczenie to zgodne było z ówczesnym porządkiem prawnym i miało oparcie w stanie faktycznym. Nie można zatem przypisać orzeczeniu Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1966 r. wady rażącego naruszenia prawa lub wady polegającej na wydaniu orzeczenia bez podstawy prawnej na zasadzie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Gospodarki wnieśli G. K., P. K., Łukasz K., P. K. oraz J. K.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę stwierdzając, że nie można przypisać zaskarżonej decyzji Ministra Gospodarki naruszenia prawa skutkującego jej uchyleniem.

W ocenie Sądu Minister Gospodarki dokonał prawidłowej oceny legalności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1966 r. stwierdzającego przejście na własność Państwa przedsiębiorstwa: [...], wydanego na podstawie art. 2 oraz art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym. Jak wywiódł Sąd, z art. 2 ustawy o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym wynika, że przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa następowało z mocy samego prawa, a dotyczyło tych przedsiębiorstw, które pozostawały pod zarządem państwowym ustanowionym na podstawie dekretu z dnia [...] grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego. W niniejszej sprawie zarządzeniem Ministra Skupu nr [...] z dnia [...] marca 1955 r. ustanowiono przymusowy zarząd państwowy nad powyższym przedsiębiorstwem. Zarządzenie to, w świetle przepisów dekretu z dnia [...] grudnia 1918 r., stanowiło dowód objęcia przedsiębiorstwa zarządem państwowym. Zatem w dniu orzekania przez Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości spełniona była przesłanka z art. 2 ustawy o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, warunkująca przejście przedsiębiorstwa z mocy prawa na własność Państwa. Powyższe świadczy o tym, że w chwili wydawania orzeczenia przez Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości, tj. w dniu [...] marca 1966 r. nie pozostawało ono w oczywistej sprzeczności z przepisami art. 2 i art. 9 ust. 2 ustawy uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym.

Jak podkreślił Sąd, stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Skupu z dnia [...] marca 1955 r. ustanawiającego przymusowy zarząd nad przedmiotowym przedsiębiorstwem nastąpiło dopiero decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] listopada 2007 r. O ile stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej oznacza uznanie danej decyzji za nieważną od samego początku, tj. od dnia jej wydania, to jednak nie musi skutkować przypisaniem wady rażącego naruszenia prawa decyzji wydanej na podstawie decyzji uznanej za nieważną.

Z powiązania art. 9 ust. 2 z art. 2 ustawy o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym i z art. 2 dekretu z dnia [...] grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego wynika, że właściwy minister zobowiązany był wydać orzeczenie stwierdzające przejście przedsiębiorstwa z mocy prawa na własność Państwa, o ile przedsiębiorstwo to było objęte zarządzeniem o ustanowieniu zarządu państwowego, a nie nastąpił jego zwrot w trybie określonym w ustawie z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym. Z akt sprawy nie wynika, aby przedsiębiorstwo [...] przed dniem [...] marca 1966 r. zostało zwrócone byłemu właścicielowi. Orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1966 r. stanowiło zatem potwierdzenie stanu prawnego, jaki zaistniał z mocy samego prawa na dzień 8 marca 1958 r., tj. na dzień wejścia w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym. Zarządzenie Ministra Skupu z dnia [...] marca 1955 r. ustanawiające przymusowy zarząd nad przedmiotowym przedsiębiorstwem było dla Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości wiążące i jednocześnie wystarczające dla stwierdzenia zaistnienia ustawowej okoliczności z art. 2 ustawy z o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, tj. objęcia przedsiębiorstwa zarządem państwowym. Istniejący związek zależności prawnej między powyższymi orzeczeniami wyklucza, zdaniem Sądu, dopuszczalność przypisania wady rażącego naruszenia prawa z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. orzeczeniu Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1966 r. o przejściu na własność Państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa, wskutek stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Skupu z dnia [...] marca 1955 r. ustanawiającego przymusowy zarząd państwowy nad tym przedsiębiorstwem decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2007 r. Oceniając bowiem legalność decyzji w trybie art. 156–158 K.p.a. bada się stan faktyczny i prawny z chwili wydania tej decyzji. Sąd podzielił pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 1996 r., sygn. akt III ARN 21/96, iż jest to sytuacja, którą można i należy rozwiązać we właściwym dla niej trybie wznowienia postępowania. Stosownie bowiem do art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. wznawia się m.in. postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję, która została następnie uchylona (także wyeliminowana z obrotu prawnego na skutek stwierdzenia nieważności).

Końcowo Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, iż naruszony został art. 107 § 3 K.p.a. Organ orzekający ustosunkował się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powołując orzecznictwo sądowoadministracyjne oraz poglądy uznawane przez doktrynę prawa, potwierdzające prawidłowość podjętego przez organ rozstrzygnięcia.

W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku G. K., P. K., Ł. K., P. K. i J. K. podnieśli zarzuty naruszenia przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) poprzez utrzymanie w mocy decyzji administracyjnej dotkniętej istotnymi wadami prawnymi, tj. wydanej z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.,

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. poprzez przyjęcie, że przepis ten stanowi podstawę do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej orzeczeniem Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1966 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa Przedsiębiorstwa[...],

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez przyjęcie, że przepis ten nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1966 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa Przedsiębiorstwa: [...],

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/, art. 3 § 1 i 2 P.p.s.a. w związku z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), art. 184 i art. 32 Konstytucji RP, a także art. 7 i 8 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie, że w sprawie zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2009 r. organ orzekający zobowiązany był do przestrzegania ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady praworządności, słusznego interesu obywateli, jak również zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa,

5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/, art. 3 § 1 i 2 P.p.s.a. w związku z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, art. 2 Konstytucji RP, poprzez nieuwzględnienie faktu, iż w sprawie zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2009 r. organ orzekający poprzez określoną interpretację przepisów zamknął drogę skarżącym do dokonania zwrotu bezprawnie przejętego przez Państwo Polskie mienia.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje.

W uzasadnieniu podniesionych zarzutów skarżący wskazali, że pomimo niekwestionowanego związku materialnoprawnego pomiędzy wskazanymi orzeczeniami przyjąć należy, iż stwierdzenie nieważności jednego z orzeczeń musi skutkować stwierdzeniem nieważności drugiego. Uwzględniając bowiem zasadę, iż stwierdzenie nieważności decyzji ma skutki ex tunc, nie da się obronić tezy, że drugie z orzeczeń nacjonalizacyjnych nie było obarczone wadą prawną. Powyższe wynika z następującego schematu: stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego powoduje, iż w dacie wydania późniejszego orzeczenia w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa danego przedsiębiorstwa i jego mienia – przedsiębiorstwo to nie było objęte prawnie obowiązującym przymusowym zarządem państwowym. W tej sytuacji pierwsza z decyzji nacjonalizacyjnych nie może mieć oparcia w dyspozycji art. 2 i art. 9 ustawy o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym. W rezultacie również orzeczenie w sprawie przejścia na własność Państwa danego przedsiębiorstwa i jego mienia ex lege – jako wydane bez podstawy prawnej – kwalifikuje się do stwierdzenia jego nieważności na zasadzie określonej w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Dodatkowo autor skargi kasacyjnej wskazał, że stosownie do art. 141 § 4 P.p.s.a. sąd sporządzając pisemne uzasadnienie treści wyroku powinien był zamieścić chociażby skrótową informację, dlaczego nie uwzględnił zarzutu sformułowanego w skardze a dotyczącego prawnej niemożliwości dochodzenia przez skarżących zwrotu mienia. Na rozprawie pełnomocnik skarżących wprost wskazał, że taki sposób interpretacji narusza zasady demokratycznego państwa prawa sformułowane w art. 2 ustawy zasadniczej. Niestety, w uzasadnieniu wyroku brak jest na ten temat jakiejkolwiek informacji. Pomimo wymogów z art. 141 § 4 P.p.s.a. Sąd nie zawarł w tej kwestii żadnego stanowiska.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wprawdzie skarga kasacyjna opiera się na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, to stwierdzić należy, iż faktycznie zarzuty te odnoszą się do prawa materialnego. Sprowadzają się bowiem do zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji odnośnie braku przesłanek nieważności określających w art. 156 § 1 K.p.a., a więc przesłanek zawartych wprawdzie w Kodeksie postępowania administracyjnego, ale mających charakter materialny. To uchybienie formalne skargi kasacyjnej nie pozbawia możliwości jej merytorycznego rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W związku z tym stwierdzić należy, iż skarga kasacyjna ma usprawiedliwioną podstawę.

Zagadnieniem wymagającym rozstrzygnięcia w związku z podniesionymi zarzutami jest ustalenie, w jakiej relacji pozostają wobec siebie oba wymienione wyżej akty administracyjne i jaki wpływ na obowiązywanie orzeczenia o przejściu przedsiębiorstwa na własność państwa ma stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad tym przedsiębiorstwem. Chodzi w szczególności o przesądzenie, czy stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem stwarza przesłankę do stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejściu tego przedsiębiorstwa na własność państwa, czy też stanowi podstawę do wznowienia postępowania w tej sprawie.

Bezsporne jest, iż zarządzenie Ministra Skupu z dnia [...] marca 1955 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedmiotowym przedsiębiorstwem zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 1 ust. 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz.U. Nr 21, poz. 67). Konsekwencją tego jest stwierdzenie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. nieważności zarządzenia z dnia 10 marca 1955 r., na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Analizując z kolei orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1966 r. stwierdzające przejście przedsiębiorstwa na własność państwa należy wskazać, że podstawę prawną tego orzeczenia stanowił art. 9 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. wyznaczający kompetencję właściwego ministra do wydania orzeczenia o przejściu przedsiębiorstwa na własność państwa, w związku z art. 2 tej ustawy, który przesądził, że przedsiębiorstwa pozostające w dniu wejścia w życie tej ustawy pod zarządem państwowym ustanowionym na podstawie dekretu z dnia [...] grudnia 1918 r. przechodzą z mocy prawa na własność państwa, chyba że nastąpi ich zwrot w trybie określonym w tej ustawie. Z przytoczonego brzmienia przepisów ustawy wynika, że orzeczenie stwierdzające przejście przedsiębiorstwa z mocy prawa na własność państwa ma charakter decyzji administracyjnej deklaratoryjnej, potwierdzającej jedynie skutek prawny, jaki wywołało wejście w życie uregulowania zawartego w art. 2 ustawy.

Z powyższego wynika, że pomiędzy orzeczeniem o przejściu przedsiębiorstwa na własność państwa a zarządzeniem o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad tym przedsiębiorstwem zachodzi konieczny związek – pozostawanie w obrocie prawnym zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego stanowi dla orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na własność państwa warunek konieczny tak w momencie wejścia w życie ustawy (8 marca 1958 r.) jak i na etapie orzekania przez właściwego ministra o nacjonalizacji przedsiębiorstwa, a także w czasie pozostawania orzeczenia w obrocie prawnym. Stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu zarządu przymusowego, ze względu na skutek eliminacji tego zarządzenia od dnia jego wydania (ex tunc), prowadzi do sytuacji, w której brak jest materialnej przesłanki pozostawania przedsiębiorstwa w zarządzie przymusowym państwa. Powoduje to stan rażąco sprzeczny z art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. odpowiadający przesłance określonej w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. i skutkuje stwierdzeniem nieważności orzeczenia o przejściu przedsiębiorstwa na własność państwa.

Taka ocena prawna skutkuje brakiem możliwości zastosowania do decyzji opartej o stan prawny wywołany decyzją, której nieważność następnie stwierdzono, przepisu art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a., jako ewentualnej podstawy wyeliminowania z obrotu prawnego i to niezależnie od spornego zagadnienia, czy stwierdzenie nieważności decyzji może być uznane za należące do hipotezy normy zawartej w art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. Skoro decyzja stwierdzająca nieważność znosi skutki zakwestionowanej decyzji z mocą ex tunc, to stan wywołany decyzją nieważną uważać należy, w sensie materialnym, za nigdy nieistniejący. W myśl art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Pomiędzy decyzją organu administracji, a inną decyzją musi istnieć związek przyczynowy, na który wskazuje zwrot "w oparciu". Związek ten można zobrazować jako sekwencję działań prawnych organu administracyjnego, zgodnie z którą jedna decyzja lub orzeczenie sądu stanowi podstawę wydania innej decyzji. Ta druga decyzja zależna jest od pierwszej, przy czym wydanie drugiej decyzji nie jest możliwe bez wydania pierwszej. Decyzja druga jest decyzją pochodną (zależną), w tym sensie, że organ czerpie wiedzę o stosunkach prawnych lub faktycznych z orzeczenia lub z decyzji innego organu i opierając się na nich orzeka o uprawnieniach stron. Przykładem takiego ciągu działań jest proces inwestycyjny. W razie braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, wydanie decyzji o pozwoleniu na budowę musi być poprzedzone wydaniem decyzji o warunkach zabudowy terenu lub decyzji o lokalizacji inwestycji celu publicznego (patrz: M. Jaśkowska, op.cit., s. 724–725; Czesław Martysz [w:] G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Tom II, Lex 2007, s. 267; Krzysztof Sobieralski, Praktyczne problemy wznowienia postępowania administracyjnego, PRESSCOM Sp. z o.o., Wrocław 2005, s. 98; wyrok NSA z dnia 10 października 2006 r., sygn. akt II GSK 156/06, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej Lex nr 276701). Taki związek nie zachodził między zarządzeniem Ministra Skupu z dnia 10 marca 1955 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem [...] a orzeczeniem Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1966 r. w sprawie przejścia na własność Państwa tego przedsiębiorstwa. Ta druga decyzja wydana została w oparciu o stan prawny będący skutkiem zarządzenia, a nie w oparciu o to zarządzenie.

Jak to już wskazano wyżej skutkiem prawnym stwierdzenia nieważności zarządzeń Ministra Skupu o ustanowieniu przymusowego zarządu jest brak przesłanki materialnej określonej w art. 2 ww. ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., a co za tym idzie przedmiotowe przedsiębiorstwo [...] w dniu wejścia w życie tej ustawy, nie pozostawało pod zarządem państwowym i w związku z tym orzeczenie o jego przejściu na własność Państwa rażąco naruszało art. 2 ww. ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. – co spełnia przesłankę z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Wskazać przy tym należy, iż pogląd taki jest już przyjęty w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w wyroku z dnia 3 listopada 2010 r. w sprawie I OSK 825/10; z dnia 9 grudnia 2010 r. sygn. akt I OSK 230/10; z dnia 5 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 342/10.

Prezentowane przez Sąd I instancji odmienne stanowisko w powyższej kwestii stanowiło naruszenie przepisów prawa materialnego i w związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny skorzystał z uprawnień wynikających z art. 188 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznając więc skargę stwierdzić należy, iż także Minister Gospodarki dokonał błędnej oceny co do istnienia przesłanki nieważności przedmiotowego orzeczenia prezentując pogląd zbieżny z poglądem Sądu I instancji.

W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i art. 193 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił wyrok Sądu I instancji i zaskarżoną decyzję Ministra Gospodarki. O zwrocie skarżącym kosztów postępowania sądowego za obie instancje orzekł na podstawie art. 200 i 203 pkt 1 ww. ustawy.