Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 331/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 9,
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 17 października 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska Protokolant asystent sędziego Marcin Olejniczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2012 roku sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta [...] na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.), art. 30 ust. 1, 7, 8, 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), po ponownym rozpatrzeniu wniosku, odmówił T. K. umorzenia kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 grudnia 2007 r. do 31 marca 2011 r. oraz orzekł o rozłożeniu na 48 rat spłaty kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za wskazany okres w wysokości 6120,00 zł wraz z odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w wysokości 1762,57 zł, łącznie stanowiącą kwotę w wysokości 7882,57 określając jednocześnie sposób spłaty. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] orzeczono o konieczności zwrotu przez T. K. nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 grudnia 2007 r. do 31 marca 2011 r. w kwocie 6120,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 1326,57 zł, co łącznie stanowiło kwotę w wysokości 7446,57 zł. Od dnia 23 kwietnia 2011 r. do dnia wydania decyzji zostały doliczone ustawowe odsetki w wysokości 436,00 zł. Wobec powyższego kwota do zwrotu wynosi 6120,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie 1762,57 zł, co łącznie stanowi kwotę w wysokości 7882,57 zł. Dalej organ wskazał, że decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] orzeczono o odmowie umorzenia kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Od decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wniosła T. K.. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję z dnia [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ I instancji podniósł, że materialno-prawną podstawą rozpoznania sprawy stanowił art. 30 ust. 9 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych może umorzyć w całości lub w części kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, rozłożyć spłatę kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na raty lub odroczyć termin płatności, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Organ I instancji ustalił, że T. K. mieszka z córką J. R., jednakże prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Zgodnie z oświadczeniem z dnia 4 sierpnia 2011 r. zameldowana jest w mieszkaniu strony również wnuczka. Źródłem utrzymania strony jest przyznane świadczenie z ZUS, które zgodnie z decyzją z dnia [...] wynosi 1601,35 zł netto miesięcznie. Organ dodał, że stałe miesięczne, podstawowe wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, ustalone na podstawie rachunków, jakie ponosi strona tj. opłata za czynsz, energię elektryczną oraz gaz to kwota w wysokości ok. 538,00 zł (czynsz- 464,47 zł, energia elektryczna- 52,95 zł, gaz- 20,09 zł). Opłaty te ponosi w całości T. K.. W odniesieniu do oświadczenia strony, że opłaca rachunki za telefon, ubezpieczenie oraz telewizję [...] w łącznej wysokości 125,30 zł miesięcznie, organ wskazał, że rozpatrując podanie o ulgę w spłacie zadłużenia wziął pod uwagę jedynie podstawowe wydatki związane z utrzymaniem mieszkania (tj. czynsz, energia elektryczna oraz gaz). Organ podkreślił, że wszystkie pełnoletnie osoby zamieszkujące wraz ze stroną oraz u niej zameldowane powinny partycypować w ponoszonych opłatach mieszkaniowych, gdyż są współodpowiedzialne za stan (tak finansowy jak i techniczny) zajmowanego lokalu. Organ wskazał nadto, że strona ponosi również opłatę w wysokości 77,71 zł miesięcznie za codzienny pobyt w Środowiskowym Domu Samopomocy [...] Towarzystwa Alzheimerowskiego oraz opłatę za obiady w wysokości ok. 115,00 zł miesięcznie, korzysta też z pomocy opiekunki z Agencji Usługowo-Opiekuńczej [...] i z tego tytułu ponosi koszt w wysokości ok. 100,00 zł miesięcznie. Miesięcznie T. K. przeznacza kwotę w wysokości ok. 270,00 zł na zakup leków. Powyższa kwota wyliczona została na podstawie przedstawionych przez stronę faktur za leki, choć w podaniu z dnia 3 sierpnia 2011 r. wskazała ona, że przeznacza na zakup leków kwotę w wysokości 314,45 zł miesięcznie. Organ stwierdził, że sytuacja zdrowotna i materialna strony w istocie nie jest łatwa. Uznał jednak, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń nie może rodzić przekonania, że trudna sytuacja dochodowa i zdrowotna zwalnia osoby pobierające świadczenia z obowiązków nałożonych przez ustawodawcę lub powoduje brak konsekwencji w przypadku ich niedopełnienia. Żądanie zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń nie może być zdaniem organu postrzegane jako dodatkowa uciążliwość czy kara, ale jako prosty zwrot świadczeń, które w sposób nienależny znalazły się w posiadaniu strony. Organ uznał za bezsporne, że strona nienależnie pobrała zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 grudnia 2007 r. do 31 marca 2011 r., bowiem za ten okres pobrała zarówno zasiłek pielęgnacyjny jak i dodatek pielęgnacyjny. Umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń byłoby sprzeczne z ogólnie przyjętym interesem społecznym i nagradzałoby wnioskodawców, którzy pobierali świadczenia, a byli pouczeni o braku prawa do ich pobierania. Organ uznał, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że w niniejszej sprawie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie kwoty z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Mając na względzie uzasadniony interes wierzyciela, a także fakt, iż jednorazowa wpłata przekracza możliwości finansowe strony, organ uznał, że zachodzą przesłanki uzasadniające rozłożenie kwoty powstałego zadłużenia na raty.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła T. K. wnosząc o jej uchylenie i umorzenie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Odwołująca się wyjaśniła, że decyzja orzekająca o konieczności zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego uzasadniona została tym, iż w dniu 23 marca 2011r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. wpłynęło pismo z ZUS informujące, iż od dnia 1 grudnia 2007r. jest ona uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego przy emeryturze, zgodnie zaś z art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odmawiająca umorzenia kwoty nienależnie pobranego zasiłku jest jej zdaniem nietrafna, bowiem jest starszą i bardzo schorowaną osobą. Zauważyła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchylając poprzednią decyzję o odmowie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń podniosło, iż strona ze względu na swój wiek i stan zdrowia nie ma żadnych szans na podjęcie zatrudnienia i poprawienie tym samym swojej sytuacji materialnej. Wręcz przeciwnie wobec realnej możliwość pogorszenia stanu zdrowia jej sytuacja materialna może stać się trudniejsza na skutek zwiększonych wydatków na leki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyraziło również opinię, iż odmowa umorzenia kwoty zasiłku pielęgnacyjnego może spowodować niemożność samodzielnego zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych przez stronę oraz życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jej zdaniem organ musi ustalić czy wszystkie okoliczności dotyczące osoby zobowiązanej, obejmujące również stan rodzinny, wskazują na to, że pomimo dokonania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia osoba zobowiązana będzie w stanie samodzielnie zaspokoić niezbędne potrzeby swoje oraz swojej rodziny. Mimo, że decyzja podejmowana na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest decyzją uznaniową, to uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy. W przedmiotowej sprawie organ l instancji niewłaściwie ocenił okoliczności takie jak stan zdrowia, wiek i sytuacja dochodowa strony, co uznać trzeba za niedopuszczalną dowolność w jej załatwieniu. Dokonanie zwrotu nienależnego świadczenia spowoduje bowiem, że nie będzie ona w stanie zaspokajać swoich niezbędnych potrzeb i żyć w warunkach odpowiadających godności człowieka. T. K. podniosła, że zaskarżona decyzja organu l instancji została wydana z pominięciem opinii i wskazówek wyrażonych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Stwierdziła, że kwoty wskazanej w decyzji nawet w ratach nie jest w stanie spłacić bez uszczerbku dla swoich usprawiedliwionych potrzeb. Wyjaśniła, że pobierała przyznane świadczenie w postaci zasiłku pielęgnacyjnego nienależnie w sposób zupełnie nieświadomy i niezawiniony, bowiem decyzja o jego przyznaniu została wydana na czas nieokreślony, a organ przyznający świadczenie nie pouczył jej, w jakiej sytuacji świadczenie to przestanie być należne. W tej sytuacji nie można żądać od strony by sama czuwała nad tym, czy powołane do tego organy należnie, czy tez nie wypłacają jej przyznane świadczenie. Wbrew temu, co twierdzi organ l instancji żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w przedmiotowej sprawie stanowi w istocie karę wymierzaną stronie. Jej zdaniem organ obarcza stronę odpowiedzialnością i konsekwencjami wynikającymi, czy to ze złego obiegu informacji między instytucjami, czy też ich opieszałości, a być może nawet błędu urzędnika.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 8 oraz ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity, Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z normą zawartą w art. 30 ust. 9 organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Organ stwierdził, że ustawodawca jako zasadę przyjął zwrot należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, natomiast wyjątek stanowi umorzenie tej należności. Podkreślił, że zgodnie z normą wynikającą z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ I instancji może umorzyć, ale nie ma obowiązku umorzenia wierzycielowi kwot nienależnie pobranych świadczeń i to do tego organu należy ocena sytuacji rodzinnej i możliwości zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Wyjaśnił, że Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] orzekł zwrocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego przez T. K.. Decyzja ta stała się ostateczna, bowiem strona nie złożyła od niej odwołania, złożyła jedynie w organie I instancji wniosek o umorzenie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, wskazując na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Organ I instancji po zbadaniu sytuacji rodzinnej i majątkowej decyzją z dnia [...] odmówił T. K. umorzenia kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Od decyzji T. K. złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., które decyzją z dnia [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując na rozważenie możliwości umorzenia lub rozłożenia na raty zadłużenia ze względu na wiek strony, ciężką chorobę oraz ponoszone wydatki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy zaskarżona decyzja pozostaje w zgodzie z obowiązującymi przepisami. Kolegium wskazało, że umorzenie zaległości dłużnika jest sytuacją nadzwyczajną, zatem wszelkie ulgi udzielane mogą być jedynie w wyjątkowych i szczególnie uzasadnionych przypadkach. Organ wyjaśnił, że T.K. mieszka razem z córką J. R., w lokalu zameldowana jest także wnuczka M. R.. T. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i ponosi opłaty związane z mieszkaniem w całości, a źródłem jej utrzymania jest świadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 1601,35 zł. netto miesięcznie. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania to kwota w wysokości około 538,00 zł miesięcznie (czynsz 464,47 zł miesięcznie, energia elektryczna 52,95 zł miesięcznie i gaz 20,09 zł. miesięcznie). Ponadto, T. K. wydaje około 270,00 zł miesięcznie na zakup leków (wydatki potwierdzone fakturami), za codzienny pobyt w Środowiskowym Domu Samopomocy [...] Towarzystwa Alzheimerowskiego ponosi opłatę w wysokości 192,71 zł (pobyt + obiady) oraz korzysta z pomocy opiekunki z Agencji Usługowo-Opiekuńczej [...] koszt wysokości 100,00 zł miesięcznie. Stałe miesięczne wydatki T. K. stanowią więc kwotę około 1100,71 zł Organ podkreślił, że zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477,00 zł natomiast kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynikające z ustawy o świadczeniach rodzinnych wynosi 504,00 zł na osobę w rodzinie, a zatem dochód T. K. w wysokości 1601,35 zł netto na osobę przekracza zarówno kryterium dochodowe wynikające z ustawy o pomocy społecznej jak i z ustawy o świadczeniach rodzinnych. T. K. po odliczeniu podstawowych wydatków takich jak czynsz, energia elektryczna, gaz, zakup leków, opłaty z tytułu codziennego pobytu w Środowiskowym Domu Samopomocy [...] Towarzystwa Alzheimerowskiego oraz opłaty ponoszonej w związku z korzystaniem z opiekunki pozostaje około 500,00 zł na codzienne wydatki. Wskazał, że we wskazanych wyżej wydatkach mieści się także koszt zakupu obiadów. Sytuację strony uznał za niewątpliwie trudną, ale nie jako szczególną czyli taką, która uniemożliwia spłatę nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w niskich ratach. Zdaniem organu zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" należy interpretować biorąc pod uwagę fakt, iż co do zasady do świadczeń rodzinnych uprawnione są jedynie osoby o niewysokich dochodach, spełniające kryterium dochodowe. Kryterium niepełnosprawności nie może natomiast stanowić samoistnej podstawy uznania, że w sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności w rozumieniu art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego organ I instancji w sposób wyczerpujący przeprowadził postępowanie dowodowe oraz zgromadził wszelkie niezbędne dokumenty związane z sytuacją rodzinną i dochodową T. K., nadto nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Jednorazowa wpłata zdaniem organu przekracza możliwości finansowe T. K. i dlatego rozłożenie zadłużenia na raty uznał za zasadne. Stwierdził, że spłata rat jest możliwa w przypadku T. K., bowiem posiada ona stałe źródło dochodów, a nadto jej sytuacja finansowa może ulec poprawie poprzez partycypowanie w kosztach utrzymania mieszkania przez osoby mieszkające z nią wspólnie. W związku z tym, że T. K. nienależnie pobrała zasiłek pielęgnacyjny, bowiem pobierała dodatek pielęgnacyjny, to zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny jej nie przysługiwał, a strona zobowiązana jest do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Dodał też, że ustawa oświadczeniach rodzinnych została znowelizowana ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z dnia 29 września 2011 r., Nr 205, poz. 1212), jednakże zgodnie z brzmieniem art. 3 ustawy sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła T. K., zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów sądowych. Skarżąca podtrzymała argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji I instancji, a nadto wskazała, że poprzez uznanie przez organ II instancji zasadności rozłożenia spłaty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego na raty, a w konsekwencji uznanie sytuacji skarżącej za sytuację szczególną, niezasadne jest przyjęcie, że w przypadku skarżącej nie ma podstaw do umorzenia nienależnie pobranego zasiłku. Sytuacja jej jest bowiem, jak uznało to również Samorządowe Kolegium Odwoławcze, szczególna, co stanowi przesłankę umorzenia. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, skarżąca podniosła, że organ winien wziąć pod uwagę nie tylko jej miesięczny dochód, ale również wiek i stan zdrowia. Skarżąca wyjaśniła, że cierpi na chorobę Alzheimera, leczy się również na cukrzycę i ze względu na swój zły stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie egzystować, potrzebuje stałej opieki. Sytuacja zdrowotna skarżącej generuje dość wysokie wydatki, w szczególności z uwagi na wzrost cen m.in. leków. Wskazała, że jej wydatki stanowią łącznie kwotę ok. 853,00 zł miesięcznie. Zdaniem skarżącej rozstrzygnięcia w sprawie zostały oparte na błędnych wyliczeniach co do wysokości ponoszonych przez nią miesięcznych wydatków. Z otrzymywanej co miesiąc emerytury, oprócz wydatków na zakup leków, opłaty za opiekunkę oraz pobyt w Środowiskowym Domu Samopomocy [...] Towarzystwa Alzheimerowskiego o łącznej wysokości ok. 853,00 zł miesięcznie, ponosi wydatki związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości ok. 538 zł miesięcznie (czynsz 464,47 zł, energia elektryczna 52,95 zł, gaz 20,09 zł), ale również ponosi wydatki na telefon, ubezpieczenie oraz telewizję w łącznej wysokości 125,30 zł, których to wydatków Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wzięło pod uwagę. Miesięczne wydatki skarżącej wynoszą zatem ok. 1.306,00 zł, a nie 1.100,71 zł jak przyjęło Kolegium, a na codzienne wydatki pozostaje jej kwota w wysokości ok. 85 zł, a nie ok. 500 zł. Kwota ta jest przeznaczana przez na zakup niezbędnych środków higienicznych oraz jedzenia. W świetle obecnej sytuacji finansowej i bytowej skarżącej nałożenie obowiązku zwrotu 165,00 zł miesięcznie tytułem spłaty kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego jest zatem jej zdaniem niezasadne. Skarżąca zarzuciła organowi dokonanie niewłaściwej oceny okoliczności sprawy. Podniosła, że wbrew twierdzeniom Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie mieszka razem z córką J. R. ani też z wnuczką M. R.. Istotnie M. R. jest zameldowana w lokalu skarżącej, mimo to na stałe mieszka poza [...].

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie natomiast do uregulowania art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala.

Na wstępie podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zasadą jest, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

Natomiast na podstawie art. 30 ust. 9 cytowanej ustawy, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z treści zacytowanego przepisu wynika, iż zasadnicze znaczenie ma wykładnia pojęcia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Bez wątpienia oceny tychże okoliczności należy dokonywać na gruncie stanu faktycznego danej sprawy. Nie ulega wątpliwości, że na pojęcie tych okoliczności składa się całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej, jak i życiowej wnioskodawcy. W orzecznictwie ugruntowany jest bowiem pogląd, iż rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organy administracji powinny dokonać oceny, czy sytuacja życiowa wnioskodawcy, w tym stan rodzinny, wiek, niepełnosprawność, stan zdrowia mieszczą się w ustawowym pojęciu "szczególnie uzasadnionych okoliczności".

Z powyższego przepisu wynika również, że decyzja w zakresie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest podejmowana w ramach uznania administracyjnego. Ponadto, stanowi wyjątek od zasady – wyrażonej w art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Wobec tego umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych może mieć miejsce wyjątkowo – w razie wystąpienia szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny.

W ramach oceny, czy w przedmiotowej sprawie wystąpiły wyżej wymienione "szczególne okoliczności" dotyczące sytuacji strony, organ odwoławczy podkreślił w motywach rozstrzygnięcia, że źródłem utrzymania skarżącej prowadzącej samodzielnie gospodarstwo domowe jest regularnie pobierane świadczenie z ZUS w wysokości 1601,35 zł netto. Dochód skarżącej znaczenie przekracza kryterium dochodowe wskazane w ustawie o świadczeniach rodzinnych, które nie jest wprawdzie wyznacznikiem zastosowania szczególnych instrumentów z art. 30 ust. 9 tej ustawy, niemniej jednak pozwala zakwalifikować sytuację materialną jako wymagającą pomocy. Jednocześnie organy, mając na względzie, by spłata nienależnie pobranego świadczenia nie pogorszyła sytuacji materialnej skarżącej, prawidłowo zastosowały przewidzianą również w art. 30 ust. 9 ustawy formę rozłożenia orzeczonej do zwrotu kwoty na 48 rat, w tym 47 rat po 165 zł miesięcznie, oraz ostatnią w kwocie 127,57 zł powiększoną o ustawowe odsetki. Organ wziął więc pod uwagę dochody skarżącej, konieczne wydatki, jej stan zdrowia, w tym niepełnosprawność, uznając na tej podstawie, że sytuacja skarżącej jest trudna i choć uniemożliwia jednorazową spłatę należności, to z uwagi na stałe źródło dochodu skarżąca ma możliwość dokonania spłat w ratach.

Jako prawidłowe ocenić zatem również należało, stwierdzenie przez organ na podstawie całokształtu ustaleń, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, uzasadniające umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzecznictwa – jak podkreślił również organ w zaskarżonej decyzji – użyty w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" należy interpretować biorąc pod uwagę fakt, iż co do zasady do świadczeń rodzinnych uprawnione są jedynie osoby o niewysokich dochodach, spełniające tzw. kryterium dochodowe. Nawet zatem sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich rodzin (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 687/11).

Rozpoznając w przedmiotowej sprawie wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, organ administracji przeprowadził wszechstronną ocenę w zakresie tego, czy wystąpiły wyżej wymienione "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" skarżącej.

W następstwie przeprowadzenia kontroli w zakresie zgodności z prawem decyzji organów obydwu instancji stwierdzić zatem należało, że ustalenia stanowiące ich podstawę, zostały przeprowadzone w oparciu o prawidłową ocenę zebranego w sposób kompletny materiału dowodowego, a zatem zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a.. Przy rozpoznaniu sprawy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania. Ponadto, nie stwierdzono przekroczenia granic uznania administracyjnego, które ma zastosowanie przy podejmowaniu decyzji w zakresie wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Wskazać też należy, że decyzja uznająca świadczenie pielęgnacyjne za nienależnie pobrane nie mogła podlegać kontroli przez Sąd w obecnym postępowaniu. Decyzja ta stała się ostateczna, w związku z czym poza oceną Sądu w niniejszej sprawie pozostało to, czy zachodziły podstawy do uznania świadczenia za nienależnie pobrane i w konsekwencji nakazanie ich zwrotu.

Mając na uwadze powyższe okoliczności stwierdzić należy, że decyzje organów obu instancji są prawidłowe, bowiem w przypadku skarżącej nie występują szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące rodziny, które dawałoby organom administracji podstawę do zastosowania wyżej cytowanego art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dlatego też, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

n.k-o.