Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 180/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16a ust. 1i 2, ust. 8 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
article: art. 11 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2012 poz 1548
law: Ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2014 r. sprawy ze skargi D. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] 2013 r. nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania D. L. od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] 2013 r. nr [...] o odmowie przyznania D. L. specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką M. R., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło, iż wnioskiem z 30 lipca 2013 r. D. L. wystąpiła o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieka nad matką M. R.. Do wniosku dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 21 października 2011 r. przyznające M. R. na stałe znaczny stopień niepełnosprawności, datowany od 31 sierpnia 2011 r. Organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] v2013 r. Prezydent Miasta K. odmówił D. L. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, podając, iż zgodnie z obowiązującym od 1 stycznia 2013 r. art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1456), dalej: u.ś.r., specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia nie zrezygnowała z pracy. Ponadto organ I instancji stwierdził, że strona przekroczyła kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji D. L. wskazała, że posiadała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, uzyskane decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia [...]2012 r. na stałe. Wskazała, iż na mocy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U> z 2012 r. poz. 1548) odebrano jej to prawo, sprzecznie z zasadą zaufania do państwa i prawa oraz zasadą ochrony praw nabytych wynikającymi z art. 2 oraz art. 32 ust. 1 w zw. z art. 69 Konstytucji RP. Wyjaśniła, że jest osobą bezrobotną z własnego wyboru, gdyż zrezygnowała z zatrudnienia, aby sprawować opiekę nad bliska osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, niemogącą samodzielnie egzystować. Podkreśliła też, że w dniu 24 czerwca 2013 r. Rzecznik Praw Obywatelskich skierował wniosek do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. z przepisami Konstytucji, których naruszenie odwołująca zarzuca.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję SKO w K. powołało przepis art. 16a ust. 1 i 2 u.ś.r., a następnie stwierdziło, że dochód rodziny osoby sprawującej opiekę na osobę wymagającej opieki osiągnięty w 2011 r. wyniósł 26.079,26 zł, co w przeliczeniu na osobę wyniosło 724,42 zł miesięcznie i tym samym oznacza przekroczenie ustawowego progu dochodowego o kwotę 101,42 zł. Ponadto Kolegium wskazało, że w okresie od 20 czerwca 2003 r. o 31 lipca 2008 r. D. L. posiadała prawo do renty rodzinnej z tytułu niezdolności do pracy, a w okresie od 27 listopada 2008 r. do 16 czerwca 2010 r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Decyzją z dnia 15 listopada 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. odmówił przyznania jej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, a Sąd Okręgowy w K. V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie D. L. od tej decyzji. Organ odwoławczy podał, że strona od 31 sierpnia 2011 r. do 30 czerwca 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką. Niepełnosprawność matki strony – M. R., jak wynika z orzeczenia – powstała od 31 sierpnia 2011 r., co oznacza, że od tego momentu matka D. L. stała się osobą wymagającą opieki. W związku z tym, zdaniem Kolegium pomiędzy zakończeniem zatrudnienia (gotowością podjęcia zatrudnienia) do 16 czerwca 2010 r., a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką nie wystąpił związek przyczynowy. Istotą specjalnego zasiłku opiekuńczego jest bowiem zrekompensowanie osobie opiekującej się osobą niepełnosprawną rezygnacji z aktywności zawodowej poprzez wypłatę określonej kwoty. W ocenie Kolegium strona nie zrezygnowała zaś z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawną matką.

D. L. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., podnosząc zarzuty tożsame do przedstawionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Ponadto podważyła ustalenia organu odwoławczego jakoby jej matka stała się osobą niepełnosprawną dopiero od 31 sierpnia 2011 r. Wskazała, iż jej matka zachorowała po śmierci swej córki w 2005 r. Opiekował się nią jej mąż (ojciec skarżącej), a skarżąca będąc na rencie też mu w tym wówczas pomagała. Wyjaśniła, że w dniu 15 kwietnia 2010 r. jej ojciec dostał udaru mózgu i od tego dnia, aż do dnia dzisiejszego skarżąca opiekuje się chorą mamą. Ojciec zmarł zaś 11 maja 2010 r. Dodała, że zaraz po śmierci ojca nie starała się zasiłek opiekuńczy, ponieważ nie wiedziała, że ma do tego prawo. Jej zdaniem krzywdzące są zarzuty organu odwoławczego, iż opiekuje się matką by otrzymać zasiłek opiekuńczy. Nadto skarżąca nawiązała do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., którym stwierdzono, że ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. zabierająca opiekunom zasiłki opiekuńcze od 1 lipca 2013 r. jest niezgodna z art. 2 Konstytucji RP.

W odpowiedzi SKO w K. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania K. D. L. specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką M. R..

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta K. stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.).

Zgodnie z przepisem art.16a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio (ust. 2).

Rozpoznając przedmiotową sprawę organy orzekające odmawiając D. L. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego stwierdziły, że po pierwsze skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem opieki nad niepełnosprawną matką, a po wtóre dochód jej rodziny przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania tegoż świadczenia. Organy uzasadniając okoliczność braku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą wskazały, że w okresie od 20 czerwca 2003 r. do 31 lipca 2008 r. D. L. posiadała prawo do renty rodzinnej z tytułu niezdolności do pracy, a następnie w okresie od 27 listopada 2008 r. do 16 czerwca 2010 r. była osobą bezrobotną zarejestrowaną w PUP w O.przy czym w okresie od 5 grudnia 2008 r. do 4 grudnia 2009 r. posiadała prawo do zasiłku. Decyzją z dnia [...] 2011 r. ZUS Oddział w O.odmówił jej przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, która to decyzja została utrzymana przez sąd Okręgowy w K. V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Przedstawiając okres bezpośrednio poprzedzający złożenie przez D. L. wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego (wniosek ten został złożony 30 lipca 2013 r.) Kolegium wyjaśniło, że w okresie od 31 sierpnia 2011 r. do 30 czerwca 2013 r. skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką.

Zaznaczyć należy, że ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. wprowadzone zostały do ustawy o świadczeniach rodzinnych bardzo istotne zmiany, powodujące między innymi wyodrębnienie z kręgu osób, którym do 31 grudnia 2012 r. przysługiwało uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osób, które w dalszym ciągu uprawnione są do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego oraz osób, które po 1 stycznia 2013 r. ubiegać się mogą o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Zasadniczą przesłanką rozgraniczającą te dwa rodzaje świadczeń rodzinnych, jest - jak wynika z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych - data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje bowiem, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Powyższe oznacza, iż w przypadku gdy niepełnosprawność powstała później osobom, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, przysługiwać może wyłącznie specjalny zasiłek opiekuńczy.

Wprowadzając w miejsce świadczenia pielęgnacyjnego (istniejącego do 31 grudnia 2012 r.) dwie różne instytucje ustawodawca, nie tylko odmiennie je nazwał i zróżnicował ich wysokość, lecz nadto w różny sposób określił w art. 16a i art. 17 znowelizowanej ustawy, kryteria ich przyznawania i przesłanki negatywne skutkujące niemożnością ich uzyskania.

Na gruncie niniejszej sprawy szczególnego znaczenia nabierają dwie różnice pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym, a specjalnym zasiłkiem opiekuńczym. Pierwszą przesłanką różnicującą oba świadczenia jest kwestia rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby występującej o przyznanie świadczenia. Ustawodawca w art. 16a ust. 1 u.ś.r. przewidział, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje – po spełnieniu pozostałych wymogów – osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z kolei w art. 17 ust. 1 u.ś.r. określono, że świadczenie pielęgnacyjne osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że krąg osób uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego wprowadzonego od 1 stycznia 2013 r. został zredukowany jedynie do osób, które rezygnują z pracy celem opieki nad niepełnosprawnym bliskim, wyłączono zaś osoby, które nie podejmują pracy w tym celu.

Drugą cechą różnicującą w aktualnym na dzień wydania zaskarżonej decyzji stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne od specjalnego zasiłku opiekuńczego, jest uzależnienie przysługiwania drugiego z tych świadczeń od spełnienia kryterium dochodowego (art. 16a ust. 2 u.ś.r.), przy jednoczesnym braku jakichkolwiek kryteriów dochodowych odnośnie osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne.

Mając powyższe różnice zważyć należy, że miały one kluczowe znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Pierwszym z powodów odmowy przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego było stwierdzenie, że nie zrezygnowała ona z pracy (choć jej nie podejmowała ze względu na posiadane przed 1 lipca 2013 r. świadczenie pielęgnacyjne), drugim zaś – przekroczenie progu dochodowego uprawniającego do tego zasiłku.

Zważywszy na to stwierdzić należy, iż kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie miała, pominięta przez organy orzekające, a podnoszona przez skarżącą w odwołaniu od decyzji organu I instancji i skardze na decyzję SKO w K. z dnia 12 listopada 2013 r., okoliczność związana ze skutkami wydania przez Prezydenta Miasta K. decyzji z dnia [...] 2012 r. o przyznaniu D. L. od 31 sierpnia 2011 r. na stałe świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką M. R. i następnie wygaśnięcia tej decyzji z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), dalej: ustawa zmieniająca. Wskazać bowiem należy, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r. (sygn. akt K 2713, Dz. U. 2013 r., poz. 1557) stwierdził, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Wyrok ten w ocenie Sądu zasadniczo wpływa na sytuację prawną skarżącej, bowiem uznano nim za niekonstytucyjne przepisy ustawy zmieniającej, pozbawiające z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013 r. osoby dotychczas pobierające świadczenie pielęgnacyjne.

Z akt niniejszej sprawy wynika tymczasem, że skarżąca miała przyznane prawo do tegoż świadczenia przed 1 lipca 2013 r., a przyznane jej od dnia 31 sierpnia 2011 r. na stałe.

W świetle przepisów art. 190 ust. 3 i ust. 4 Konstytucji RP wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność określonego przepisu ustawy z Konstytucją, wprowadza z dniem ogłoszenia tego wyroku w trybie art. 190 ust. 2 Konstytucji zakaz stosowania niekonstytucyjnego przepisu ustawy także w postępowaniu sądowoadministracyjnym wszczętym i niezakończonym prawomocnie przed ogłoszeniem tego wyroku. Pamiętać należy, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego ma moc powszechnie obowiązującą w tym sensie, że oddziałuje ono na wszelkie toczące się w chwili jego ogłoszenia postępowania sądowe i administracyjne. Zasadą jest, że orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem jego ogłoszenia w stosownym dzienniku i z tym właśnie dniem - o ile jest ono orzeczeniem negatywnym - niekonstytucyjny przepis traci moc obowiązującą, a zatem nie może być stosowany przez sądy i organy administracyjne w sprawach wszczętych przed dniem ogłoszenia orzeczenia, a nie rozstrzygniętych do tego dnia (por. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wyd. Prawnicze LexisNexis 2008, s.41-64). W dniu 16 grudnia 2013 r. sentencja wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 27/13 została opublikowana w Dzienniku Urzędowym poz. 1557, a zatem art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy zmieniającej od tego dnia utraciły swoją moc obowiązującą. Skarga w niniejszej sprawie złożona została dnia 10 stycznia 2014 r., a do wyrokowania przez Sąd doszło 15 maja 2014 r., a więc po ogłoszeniu wyżej przywołanego wyroku Trybunału.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, który to pogląd podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, dany akt normatywny (przepis prawny) uznany za niekonstytucyjny musi być kwalifikowany jako mający moc obowiązującą do dnia ogłoszenia wyroku Trybunału, to jednak nie powinien być zastosowany przez sąd w konkretnej sprawie ze względu na fakt wiążącego wszystkich adresatów (art. 190 ust. 1) uznania przez Trybunał Konstytucyjny, że pozostaje on w sprzeczności z Konstytucją RP, gdyż sprzeczność ta z reguły istnieje od samego początku, to jest od daty wydania danego aktu normatywnego, bądź wejścia w życie przepisu prawnego, których domniemanie konstytucyjności zostało przez Trybunał obalone (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2009 r., II OSK 179/09, Lex nr 507638, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 26 listopada 2013 r., III AUa 443/13, Lex nr 1409161, Lex nr 1409161; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2013 r., II UK 156/13, Lex nr 1396413).

Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 września 2013 r. (sygn. akt II FSK 1964/13, Lex nr 1375594), zgodnie z którym jeżeli w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego zapadnie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności normy, na której oparto decyzję administracyjną, istnieje konieczność uchylenia takiej decyzji (por. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyd. 2, Warszawa 2010, s. 50-51). W innym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przepis uznany przez Trybunał za niekonstytucyjny ma taki charakter od samego początku, tj. od dnia jego wejścia w życie. Fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego podjętego na podstawie niekonstytucyjnego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008 r., II OSK 1745/07, Lex nr 357511).

W art. 190 ust. 3 Konstytucji RP zawarta jest zasada wyłączenia z obrotu prawnego niekonstytucyjnego przepisu ustawy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego tą niekonstytucyjność. Nadto skoro według art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału jest podstawą do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wydaną przy zastosowaniu przepisu ustawy uznanego za niekonstytucyjny (art. 145a k.p.a.) i do uchylenia przez wojewódzki sąd administracyjny takiej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.) oraz do wznowienia postępowania w sprawie prawomocnie rozstrzygniętej wyrokiem sądu administracyjnego w oparciu o taki przepis ustawy (art. 272 § 1 p.p.s.a.), to także w toczącym się postępowaniu przepis taki nie może mieć już (od daty urzędowej publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego) zastosowania (por. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2009 r. sygn. I OSK 586/08, Lex nr 526408).

Z powyższych względów należy uznać, że w świetle przepisów art. 190 ust. 3 i ust. 4 Konstytucji RP wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność określonego przepisu ustawy z Konstytucją, wprowadza z dniem ogłoszenia tego wyroku w trybie art. 190 ust. 2 Konstytucji zakaz stosowania niekonstytucyjnego przepisu ustawy także w postępowaniu sądowoadministracyjnym wszczętym i niezakończonym prawomocnie przed ogłoszeniem tego wyroku.

Będące przedmiotem badania Trybunału przepisy art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. przewidywały, że osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Wydane zaś na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1. Trybunał Konstytucyjny we wspomnianym wyroku uznał, że wprowadzenie tych regulacji doprowadziło do naruszenia zasady ochrony praw słusznie nabytych oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa w odniesieniu do tej grupy osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, które jednocześnie nie spełniły przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.

Wprawdzie art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej nie stanowił podstawy prawnej wydanych w niniejszej sprawie decyzji, tym niemniej zważywszy, iż do końca czerwca 2013 r. skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne na matkę, a prawo podmiotowe do tego świadczenia uzyskała na stałe to na podstawie tego właśnie przepisu została ona następnie pozbawiona otrzymywanego uprzednio świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie z uwagi na fakt kontynuowania sprawowanej opieki, wystąpiła z wnioskiem o ponowne ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie godząc się z pozbawieniem jej nabytych praw podmiotowych co do przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego. Sytuacja faktyczna i prawna skarżącej jest na tyle klarowna, że oczywistym jest, iż kwalifikuje się ona do grupy adresatów omawianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

W związku z tym, chcąc ustalić, czy, a jeśli tak to w jaki sposób stwierdzona przez Trybunał niekonstytucyjność przepisów art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej mogła wpłynąć na prawa podmiotowe skarżącej, konieczne jest pogłębienie rozważań co do skutków prawnych komentowanego wyroku Trybunału z dnia 5 grudnia 2013 r.

W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał wskazał, iż jego wyrok nie tworzy ani roszczeń o wypłatę utraconych korzyści za okres po 30 czerwca 2013 r., ani nie daje podstaw do ubiegania się o nowe świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, które przewiduje obowiązująca ustawa o świadczeniach rodzinnych, bowiem wyrok ten dotyczył norm prawa intertemporalnego, które w dodatku zmaterializowały się już w dniu orzekania przez sąd konstytucyjny, a nie przepisów, które określały nowe przesłanki nabycia świadczeń. W rezultacie, w ocenie Trybunału zrealizowanie tego wyroku będzie wymagało zmiany prawa.

Argumentując to stanowisko Trybunał wskazał, iż zaskarżone przez Rzecznika Praw Obywatelskich przepisy zostały zamieszczone w ustawie zmieniającej, która znowelizowała ustawę z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych między innymi w części dotyczącej przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego. Regulowały one zatem wpływ ustawy zmieniającej na stosunki prawne powstałe i ukształtowane pod rządami dotychczas obowiązującej ustawy o świadczeniach rodzinnych, a ich problematyka odnosiła się do kwestii intertemporalnych (przejściowych).

W dniu orzekania przez Trybunał treść regulacji intertemporalnej zawartej w art. 11 ust. 3 została już "skonsumowana", a okres przejściowy zaplanowany na jej podstawie minął – wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich wpłynął do Trybunału 25 czerwca 2013 r., a wygaszenie decyzji administracyjnych przyznających świadczenie pielęgnacyjne nastąpiło po upływie 30 czerwca 2013 r., przedmiotem zaskarżenia do Trybunału nie były zaś przepisy prawa materialnego ustawy o świadczeniach rodzinnych określające przesłanki nabycia świadczenia pielęgnacyjnego, zmodyfikowane przez art. 1 pkt 4 i 5 ustawy zmieniającej.

Dalej Trybunał stwierdził, że kontrola przepisów intertemporalnych, kiedy przewidziane w nich czynności zostały zrealizowane, a nie materialnoprawnej podstawy odmowy przyznania nowych świadczeń, w zasadniczy sposób wpływa na potencjalne skutki wyroku Trybunału. Okoliczności badanej sprawy przesądzają, że jedynie w wypadku ewentualnego orzeczenia o niezgodności przepisów prawa materialnego (nieobjętych zaskarżeniem Rzecznika Praw Obywatelskich), osoby, których sytuacja została ukształtowana na ich podstawie, mogłyby skorzystać z instytucji sanacyjnych, o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji i operacjonalizujących tę normę odpowiednich regulacjach ustawowych. Wzruszenie aktów stosowania prawa po wyroku Trybunału o niezgodności normy intertemporalnej, zwłaszcza gdy przewidziany w jej treści mechanizm prawny zakładał wygaszenie decyzji administracyjnych ex lege, nie jest możliwe. W takich warunkach wykonanie negatywnego wyroku Trybunału zawsze będzie wymagało interwencji legislacyjnej ustawodawcy.

Do zrealizowania powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego doszło na skutek przyjęcia przez ustawodawcę ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z z 2014 r., poz. 567), dalej: u.u.w.z.o., która weszła w życie z dniem 15 maja 2014 r., a więc w dacie wydania niniejszego wyroku. W art. 1 tej ustawy wskazano, iż określa ona warunki nabywania oraz zasadny ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej do tego świadczenia pielęgnacyjnego. Zasiłek dla opiekuna przysługuje – jak określa art. 2 ust. 1 u.u.w.z.o. – osobie, jeżeli decyzja i przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. Zgodnie z art. 2 ust. 2 u.u.w.z.o. zasiłek dla opiekuna przysługuje:

1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.;

2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

Przy czym, co istotne z punktu widzenia skarżącej, która ma mocy niekonstytucyjnego przepisu art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej, utraciła od 1 lipca 2013 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zasiłek dla opiekuna za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy (14.05.2014 r.), przysługuje wraz z odsetkami ustalonymi w wysokości odsetek ustawowych, określonej przepisami prawa cywilnego i przysługują od dnia wejścia w życie ustawy (art. 2 ust. 3 i 4 u.u.w.z.o.).

Wyjaśniając, Sąd pragnie wskazać, że postępowanie w sprawie ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna organ ustalający prawo do świadczeń pielęgnacyjnych wszczyna na wniosek osoby ubiegającej się o zasiłek dla opiekuna. Wniosek ten może być złożony nie później niż w terminie 4 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, a więc do dnia 15 września 2014 r. (art. 5 ust. 1 u.u.w.z.o.). Jak stanowi zaś przepis art. 6 ust. 1 u.u.w.z.o. prawo do tego zasiłku ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Zasiłek dla opiekuna przysługuje w wysokości 520 zł miesięcznie (art. 4 u.u.w.z.o.).

Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję, jako wydanych bez uwzględnienia skutków prawnych niekonstytucyjnych przepisów ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmieniających ustawę o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (punkt I sentencji wyroku).

Zważywszy na zmianę stanu prawnego spowodowaną wejściem w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, ponownie rozpoznając sprawę o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, organy zobowiązane będą uzależnić swoje rozstrzygnięcie od tego, czy skarżącej zostanie przyznane – jeśli wystąpi o to ze stosownym wnioskiem – prawo do zasiłku dla opiekunów. W przypadku zaś, gdy D. L. zostanie przyznany zasiłek dla opiekunów, koniecznym będzie na podstawie art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. c) znowelizowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych odmówienie jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Sąd na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji (punkt II. sentencji wyroku).