Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 137/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 237 par. 1 pkt 2 i 3
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: art. 145a par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U. 2002 nr 132 poz 1115
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.
article: art. 92 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Szczepan Prax Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2010 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w T. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy, na podstawie art. 104 §1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz w oparciu o art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r., Nr 122, poz. 851 ze zm.), Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. stwierdził u G. L. chorobę zawodową - przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołaną sposobem wykonywania pracy, pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, wymienioną w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). W uzasadnieniu organ administracyjny podniósł, że wskazane wyżej schorzenie zostało u strony rozpoznane przez dwie kompetentne placówki medyczne, to jest Poradnię Chorób Zawodowych w S. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., które wydały w tej kwestii orzeczenia lekarskie odpowiednio: z dnia [...], nr [...] oraz z dnia [...], nr [...]. Równocześnie zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwolił na ustalenie związku przyczynowego pomiędzy omawianym schorzeniem a warunkami, w jakich pracowała wyżej wymieniona. Z kart oceny narażenia zawodowego z dnia [...] oraz z dnia [...] wynika bowiem, iż podczas zatrudnienia w różnych zakładach pracy w okresie od [...] roku do chwili obecnej wykonywała czynności w wymuszonej pozycji ciała, powtarzalne i połączone z przeciążeniem kończyn górnych w stawach nadgarstkowych.

Odwołanie od powyższej decyzji z dnia [...] wniósł radca prawny H. M., działający jako pełnomocnik pracodawcy - Spółki "A" w T.. W jego treści podniósł zarzut naruszenia zarówno prawa materialnego (§2 ust. 1 i 2, §6 ust. 1 i 2 oraz §8 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r.) jak i przepisów postępowania, w tym między innymi art. 7 i art. 77 §1 K.p.a oraz art. 80 i art. 138 §2 tego Kodeksu, poprzez niedopełnienie obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, pozwalającego na obiektywną ocenę stanu zdrowia G. L. w celu ustalenia przyczyn powstania choroby i ewentualnego jej związku z pracą na rzecz tego podmiotu. Zdaniem odwołującego się, stwierdzenia choroby zawodowej dokonano w oparciu o niepełne dochodzenie epidemiologiczne i lakoniczne orzeczenia lekarskie, bez wyeliminowania pozazawodowych przyczyn powstania zdiagnozowanego schorzenia, to jest między innymi występowania u badanej zwyrodnienia kręgosłupa. Pełnomocnik odwołującego się dodał, że organ administracji nie dopełnił w jego ocenie obowiązku zebrania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, pozwalający na dokładne wyjaśnienie sprawy. Mając na względzie powyższe zażądał uchylenia kwestionowanej decyzji i orzeczenia o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, ewentualnie uchylenia tego aktu i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.

Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 K.p.a., Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie stanowiące przedmiot odwołania.

W uzasadnieniu zaakcentował, że do stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest orzeczenie przez kompetentną placówkę służby zdrowia istnienia występującego schorzenia jako choroby zakwalifikowanej do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych a nadto wykazanie związku przyczynowego pomiędzy środowiskiem pracy i rozpoznaną chorobą, a mianowicie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał to schorzenie istniało w czasie i w miejscu pracy, w związku z wykonywanym zawodem. Zdaniem organu odwoławczego przesłanki te zostały w sprawie zachowane. W toku postępowania prawidłowo bowiem ustalono, że sposób wykonywania pracy na stanowiskach zajmowanych przez G. L. był związany z obciążeniem, powtarzalnością motoryczną ruchów i monotypią w zakresie stawów nadgarstkowych obu rąk. Tym samym w okresie od [...] roku do chwili obecnej pracowała ona w warunkach ryzyka powstania przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy, pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Lekarze orzecznicy dwóch kompetentnych placówek diagnostycznych w swoich opiniach wydanych w oparciu o wyniki badań klinicznych oraz konsultacji ortopedycznej i neurologicznej stwierdzili przy tym, że w rozwoju schorzenia znaczącą rolę odegrał sposób wieloletniego wykonywania przez stronę pracy związanej z monotypią ruchów i przeciążeniem obu nadgarstków.

Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ drugiej instancji wywiódł, że dla uznania danego schorzenia za chorobę zawodową wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie choroby. Nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w danym wypadku warunki takie ją spowodowały. Nie wyłącza to wprawdzie możliwości wykazania, że pomimo pracy w warunkach narażających na chorobę, jej powstanie w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, nie związanych z wykonywaniem zatrudnienia, jednak nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażenia zawodowego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik Spółki "A" w T. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie wydanie orzeczenia o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego a mianowicie §2 ust. 1 i 2, §6 ust. 1 i 2 oraz §8 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na jego wynik, w szczególności art. 138 §1 i §2 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, pomimo nie uzupełnienia dochodzenia epidemiologicznego, art. 7, art. 77 §1 i art. 107 §3 K.p.a., poprzez nie zgromadzenie pełnego materiału dowodowego pozwalającego na obiektywną ocenę stanu zdrowia G. L. i przyczyn wystąpienia u niej ewentualnych schorzeń, jak również art. 80 K.p.a., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i oparcie się na orzeczeniach lekarskich, które zostały sporządzone bez wymaganego uzasadnienia. Podniósł bowiem, że decyzję wydano w oparciu o niepełną dokumentację medyczną, bez przeprowadzenia stosownych badań pozwalających na stwierdzenie, czy u strony nie występuje schorzenie samoistne w postaci zwyrodnienia kręgosłupa dające identyczny wynik badania EMG, opierając się zamiast tego o opinie lekarskie, które zostały wykonane "blankietowo" i nie dają podstawy do stwierdzenia, że sporna choroba ma charakter zawodowy. W tym zakresie uznał, iż wspomniane orzeczenia nie wyjaśniają wszystkich istotnych okoliczności, a tym samym orzekający w sprawie organ sanitarny powinien wezwać do ich uzupełnienia lub zwrócić się do jednostki II stopnia o dodatkową konsultację.

W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska i powołał się na argumentację analogiczną do zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2009 r. (sygn. akt IV SA/Gl 955/08) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł o oddaleniu skargi. W uzasadnieniu podniósł, iż w sprawie jest poza sporem, że G. L. w latach od [...] do [...] będąc zatrudnioną w różnych zakładach pracy, w tym między innymi w Sp "A" w T., na stanowisku szwaczki (lata [...]-[...]) wykonywała czynności w wymuszonej pozycji ciała, powtarzalne i połączone z przeciążeniem kończyn górnych w stawach nadgarstkowych, stwarzające potencjalne ryzyko powstania choroby zawodowej. Ponadto pracownica ta w toku postępowania była badana w dwóch jednostkach medycznych, to jest w Poradni Chorób Zawodowych w S. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. (orzeczenie lekarskie z dnia [...], nr [...]) oraz w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (orzeczenie lekarskie z dnia [...], nr [...]), w wyniku czego lekarze orzecznicy obu placówek diagnostycznych stwierdzili istnienie u wyżej wymienionej choroby zawodowej w postaci obustronnego zespołu cieśni nadgarstka pochodzenia zawodowego.

W tym stanie rzeczy Sąd wywiódł, że organ sanitarny był związany ustaleniami dwóch wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich, które odpowiadają warunkom opinii w rozumieniu art. 84 §1 K.p.a., zatem nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie miał podstaw do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia G. L. kształtuje się odmiennie niż obrazują to wyniki badań, w oparciu o które orzeczenia te wydano.

Równocześnie Sąd zaznaczył, że wbrew zarzutom skargi, tylko lekarze orzecznicy mogą wystąpić o uzupełnienie dokumentacji, w trybie §6 ust. 2 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. w przypadku, gdy ich zdaniem, zakres informacji zwartych w istniejącej dokumentacji jest niewystarczający. Zdaniem lekarzy wydających orzeczenia w rozpatrywanej sprawie takie uzupełnienie było zbędne, wobec czego nie można na etapie skargi czynić im takiego zarzutu i żądać uzupełnienia dokumentacji medycznej z lat [...] - [...] oraz wyników badań przeprowadzonych u G. L..

W ocenie Sądu organ odwoławczy trafnie podniósł, że stwierdzenie choroby zawodowej wymaga wystąpienia przesłanek określonych w §2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r., a więc rozpoznania schorzenia ujętego w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem jej wykonywania. Bezspornie w celu ustalenia istnienia w środowisku pracy G. L. czynnika szkodliwego, mogącego wywołać chorobę zawodową, organ inspekcji sanitarnej obowiązany był przeprowadzić dochodzenie epidemiologiczne. Dochodzenie to wykazało, że strona w latach [...] - [...] pracowała w warunkach ryzyka powstania przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy, pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. Zdaniem Sądu zostało ono prawidłowo uzupełnione i w sposób dostateczny wyjaśniono kwestię narażenia wyżej wymienionej na monotypię ruchów i przeciążenie obu nadgarstków w okresie zatrudnienia w skarżącej Spółce w związku z zajmowanymi u nich stanowiskami pracy. Organ odwoławczy zbadał wszechstronnie okoliczność narażenia G. L. podczas pracy w tej Spółce w związku z kolejno zajmowanymi stanowiskami pracy, co wynika wprost z przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego i jego uzupełnienia, dlatego brak jest podstaw do kwestionowania jego wyników pomimo przeciwnego w tym zakresie stanowiska zaprezentowanego w skardze. Powyższe okoliczności, mogły pozwolić organowi odwoławczemu na dokonanie samodzielnej oceny zebranego i uzupełnionego w sprawie materiału dowodowego, w tym również orzeczeń lekarskich oraz wyciągnięcie końcowych wniosków, które znalazły wyraz w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się natomiast do twierdzeń skarżącej o naruszeniu w postępowaniu administracyjnym art. 80 K.p.a., poprzez oparcie się na orzeczeniach lekarskich, które zostały wykonane "blankietowo" bez wymaganego uzasadnienia, a więc w istocie zarzutów kwestionujących orzeczenia (opinie) Sąd stwierdził, iż tego rodzaju zarzuty nie mogą być przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu. Do kognicji sądu administracyjnego nie należy bowiem badanie prawidłowości i zasadności tych opinii (wyjaśnienie kwestii medycznych), ale kontrola zgodności zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem poprzez zbadanie, czy organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny, nie naruszając przy tym przepisów procedury administracyjnej, w tym także, czy w sposób wyczerpujący zebrały cały materiał dowodowy oraz czy właściwie go oceniły.

W tej sytuacji, biorąc jednocześnie pod uwagę powołane wyżej orzeczenia lekarskie, które jednoznacznie wskazują na zawodową etiologię rozpoznanego u G. L. schorzenia, Sąd uznał, że organy sanitarne zasadnie przyjęły, iż w jej przypadku zaistniały podstawy do stwierdzenia choroby zawodowej i wbrew zarzutom zawartym w skardze nie naruszyły one reguł prowadzenia postępowania dowodowego określonych w art. 7 i art. 77 K.p.a. prawidłowo ustalając istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, zaś wniosek tych organów wyprowadzony z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykracza poza swobodną ocenę dowodów (art. 80 K.p.a.).

Pełnomocnik Spółki "A" w T. zakwestionował powyższy wyrok składając skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W jej treści zarzucił wspomnianemu orzeczeniu naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię:

- §2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, poprzez przyjęcie, iż do stwierdzenia choroby zawodowej wystarczające jest zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych, znajdującym się w rozporządzeniu oraz wykonywanie pracy w warunkach narażenia na jej powstanie, a wydanie przez jednostki orzecznicze obu stopni jednobrzmiących orzeczeń, nawet na podstawie niepełnego materiału dowodowego, przesądza wykazanie w sposób bezsporny lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba ma charakter zawodowy,

- §6 ust. 1 i 2 wskazanego rozporządzenia, polegające na przyjęciu, iż wydanie przez jednostki orzecznicze orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej na podstawie niepełnego materiału dowodowego, nie zawierającego pełnej dokumentacji medycznej i nie wypełnienie przez lekarzy dyspozycji przepisu ust. 2 tego przepisu, stanowi jego odpowiednie zastosowanie;

Podniósł także zarzut naruszenia prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, to jest:

- art. 62 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., poprzez zaniechanie skompletowania dokumentów niezbędnych do rozpoznania sprawy, to jest kompletnej dokumentacji medycznej oraz właściwie sporządzonych ocen narażenia zawodowego w pozostałych zakładach pracy,

- art. 106 §3 i §5 powołanej ustawy w związku z art. 233 §1 i 231 K.p.c., przez niezastosowanie i dokonanie oceny złożonych w sprawie dokumentów w sposób przekraczający granice swobodnej oceny dowodów,

- art. 3 §1 i art. 141 §4 w związku z art. 145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz z art. 7, art. 75 §1, art. 77 §1, art. 80 i art. 84 k.p.a., poprzez sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, będącą wynikiem braku skontrolowania, czy stan faktyczny został ustalony przez organ administracji zgodnie ze stanem rzeczywistym,

- art. 151 w związku z art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., poprzez bezzasadne oddalenie skargi, pomimo naruszenia przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. §8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (...) oraz art. 7, art. 75 §1 i art. 77 §1 art. 80 i art. 84 k.p.a.,

- art. 135 p.p.s.a., poprzez nie zastosowanie przewidzianych ustawą środków, w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga.

Mając na uwadze powyższe strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Wyrokiem z dnia 18 listopada 2009 r. (sygn. akt II OSK 1348/09) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 kwietnia 2009 r. i przekazał sprawę tutejszemu Sądowi do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu Sąd drugiej instancji zaakcentował, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt P 23/07 (OTK-A 2008, nr 5, poz. 82) orzekł, iż:

I. 1) art. 237 §1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, oraz

2) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115)

- są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

II. Przepisy powołane w części I tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego ogłoszony został w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 lipca 2008 r. (Dz. U. Nr 116, poz. 740), wobec czego utrata mocy obowiązującej wskazanych w tym orzeczeniu przepisów nastąpiła z dniem 2 lipca 2009 r.

W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że zaskarżona decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] nr [...] wydana została na podstawie przepisów cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. już po ogłoszeniu wspomnianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tymczasem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznając skargę w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisów, które uznane zostały za niezgodne z Konstytucją stwierdził, że rozstrzygnięcie to nie narusza prawa i oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Zdaniem Sądu drugiej instancji powyższa ocena nie zasługuje na aprobatę. Sąd administracyjny obowiązany jest bowiem uwzględnić orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana zaskarżona decyzja. W orzecznictwie powszechnie przyjmowany jest przy tym pogląd, że sąd może, a nawet powinien, odmówić zastosowania przepisu prawa (także przepisu rozporządzenia) niezgodnego z Konstytucją RP również w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej tego przepisu orzeczonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (tak Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach: z dnia 28 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1435/08, Lex nr 507802, z dnia 9 kwietnia 2009 r., sygn. akt II OSK 28/09, niepubl. i z dnia 11 maja 2009 r. sygn., akt II OSK 115/09, niepubl.).

W dalszej części uzasadnienia swojego orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07 przepisy całego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., na podstawie których została wydana zaskarżona decyzja utraciły domniemanie konstytucyjności od samego początku, to jest od dnia ich wejścia w życie. Powstała więc nowa sytuacja prawna, którą Sąd pierwszej instancji obowiązany był wziąć pod uwagę przy kontroli tej decyzji. Norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną, w konsekwencji więc wydana na takiej podstawie decyzja uznana być powinna za wadliwą. Odroczenie utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. nie stało na przeszkodzie, aby Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę odmówił ich zastosowania, mając m.in. na uwadze art. 145 §1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. i art. 145a §1 K.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny dodał, że zgodnie z treścią wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2007 r. (OSNP 2008, nr 5-6, poz. 61), odroczenie na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza, że przepis uznany za niezgodny z Konstytucją musi być stosowany do daty wskazanej przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Na wstępie należy podnieść, że zgodnie z art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie.

Z brzmienia art. 145 §1 przywołanej ustawy wynika natomiast, że w przypadku gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec wzruszeniu jedynie wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Trzeba w tym miejscu zaakcentować, że rozstrzygając w niniejszej sprawie Sąd jest z mocy art. 190 p.p.s.a. związany wykładnią prawa dokonaną w jej zakresie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 listopada 2009 r., mocą którego została mu ona przekazana do ponownego rozpoznania.

Dokonana w kontekście zaprezentowanych wyżej uregulowań kontrola legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała, że akt ten został wydany z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, a w konsekwencji nie może pozostać w obrocie prawnym.

Podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie ma okoliczność, iż decyzja stanowiąca przedmiot skargi została wydana w oparciu o unormowania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Należy bowiem podkreślić, że zarówno w stosunku do przepisów wspomnianego aktu wykonawczego jak i w odniesieniu do uregulowań, na podstawie których został on wydany (to jest wobec art. 237 §1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.), Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. wydanym w sprawie o sygn. akt P 23/07 (Dz. U. Nr 116, poz. 740) orzekł o niezgodności z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Równocześnie Trybunał określił, że wskazane w tym wyroku przepisy tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia jego ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, które nastąpiło w dniu 2 lipca 2008 r. Uregulowania stanowiące podstawę prawną zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji zapadłej w pierwszej instancji utraciły zatem moc z dniem 3 lipca 2009 r.

W świetle powyższego należy stwierdzić, że w sprawie zachodzi przesłanka uchylenia zaskarżonej decyzji. Stosownie bowiem do treści art. 145a §1 Kodeksu postępowania administracyjnego, orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego, na podstawie którego wydano decyzję, z Konstytucją, stanowi podstawę do żądania wznowienia postępowania. Z kolei po myśli art. 145 §1 pkt 1 lit. b) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Przyjmuje się przy tym, że podstawa wznowienia określona w art. 145a K.p.a. uzasadnia uchylenie decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny także wtedy, gdy wyrok Trybunału zapadł po podjęciu tej decyzji (por.: J. Zimmermann w glosie do wyroku NSA z dnia 6 stycznia 1999 r., sygn. akt III SA 4728/97, publ.: OSP zeszyt nr 1 z 2000 r., poz. 16).

Tym bardziej zasada ta musi znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie. Jakkolwiek bowiem zaskarżona decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. została wydana jeszcze w czasie obowiązywania zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny przepisów, to jednak nastąpiło to po wydaniu rzeczonego wyroku z dnia 19 czerwca 2008 r., a więc już po obaleniu domniemania ich zgodności z ustawą zasadniczą.

Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności art. 237 §1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy oraz wydanego na jego podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (...) z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP powoduje zatem, że omawiane przepisy nie mogą być uznane za prawidłową podstawę prawną wydanych decyzji administracyjnych. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Z cytowanej normy konstytucyjnej w zestawieniu jej z przywołaną wyżej treścią art. 145 a §1 K.p.a. wynika więc jednoznacznie, że skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną decyzji jest powinność uchylenia takiego rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z utrwalonym stanowiskiem judykatury, jest zasadą, że sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 1999 r., sygn. akt II SA 1027/99, publ.: Lex nr 46809; także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 21 czerwca 2006 r., III SA/Gd 282/06, publ.: Lex nr 203309). W konsekwencji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisów, które stanowiły podstawę prawną decyzji administracyjnych w postępowaniu sądowoadministracyjnym powinno przesądzać o uznaniu "naruszenia prawa" w samej decyzji administracyjnej.

Wobec odmowy zastosowania przepisów materialnych i procesowych stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji Sąd nie dokonał merytorycznej oceny tego aktu.

Ponownie rozpoznając sprawę [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. uwzględni nowy stan prawny ukształtowany w następstwie powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, czyli znowelizowane przepisy Kodeksu pracy, wprowadzone ustawą z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 825) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), przy czym należy zaznaczyć, że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne (§11 ust. 1 cytowanego aktu wykonawczego).

Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w związku ze stwierdzeniem przesłanki wymienionej w art. 145a §1 Kodeksu postępowania administracyjnego, działając na podstawie art. 132 i art. 145 §1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.