Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1164/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1 i ust. 1b
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: Art. 7, 77 par. 1 , 80 i 107  par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki (spr.) WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant specjalista Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Zaskarżaną przez E. P. (dalej skarżąca) decyzją z dnia 28 sierpnia 2019 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), utrzymało w mocy w całości decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2019 r., znak: [...], odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem – M. P. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało uruchomione na skutek wniosku skarżącej, który jak wynika z akt administracyjnych, wpłynął do organu w dniu 28 czerwca 2019 r.

Organ pierwszej instancji - Burmistrz Miasta i Gminy decyzją z dnia [...] 2019 r., znak: [...], orzekł o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem – M. P. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu tej decyzji wskazał na treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m. in. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności:

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Organ pierwszej instancji podniósł, że z przedłożonej dokumentacji wynika, iż ojciec skarżącej legitymuje się aktualnym orzeczeniem o niepełnosprawności, o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym także wskazano, że wymaga on konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ponadto skarżąca złożyła także orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 29 maja 2019 r., z którego z kolei wynika, że ojciec skarżącej został uznany za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Ponadto ustalono, że pozostaje on w związku z małżeńskim, a żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślono, że z ustaleń dokonanych podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z ojcem M. i matką K. oraz synem M. Ojciec jest osobą leżącą z uwagi na paraliż. Stan zdrowia bezsprzecznie wymaga stałej pomocy osób trzecich. Pracownik socjalny stwierdził, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania całodobowej opieki nad ojcem M. oraz obecnie również nad matką K. z uwagi na złamanie przez nią kości udowej lewej.

Organ pierwszej instancji uznał zatem, że skarżąca nie spełnia warunków do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na ojca.

Zdaniem organu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy).

Orzeczenie orzecznika ZUS z dnia 29 maja 2019 r. nie wskazuje jednak daty powstania niepełnosprawności, wskazano w nim jedynie "nadal".

W ocenie więc organu brzmienie art. 17 ust. 1b, który obowiązuje nadal, wywołując skutki prawne, gdyż orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., potwierdzające jego niekonstytucyjność, ma jedynie charakter sygnalizacyjny, nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Brzmienie tego przepisu wskazuje w ocenie organu na konieczność odmowy uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, w każdej sytuacji, gdy osoba nad którą ma być sprawowana opieka, legitymuje się niepełnosprawnością, która powstała po ukończeniu 18 roku życia, jak również w sytuacji w której data tej niepełnosprawności nie została w samym orzeczeniu wskazana. Drugą zaś przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było to, że nie przysługuje ono, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy). Z uwagi na fakt, że małżonka K. P. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to świadczenie to nie mogło być skarżącej przyznane.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca, wnosząc o jej uchylenie i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazała, że nie zgadza się z twierdzeniem organu, iż nie ciąży na niej w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny względem ojca. Podniosła, że organ odmawiając przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powołuje się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli na czas powstania niepełnosprawności, bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1l Konstytucji. Przedstawiła argumentację dotyczącą zasadności zastosowania powyższego wyroku TK w przedmiotowej sprawie. Ponadto podniosła, że dotychczas opiekę nad ojcem sprawowała wraz z matką, jednak z uwagi na fakt, iż matka w czerwcu 2019 r. przeszła poważne złamanie kości udowej, nie jest w stanie zajmować się mężem. Ponadto wyjaśniła, że mama będzie ubiegać się o ustalenie stopnia niepełnosprawności również z uwagi na przeszłość onkologiczną. Odwołująca podkreśliła, że w chwili obecnej jest jedyną osobą, która może zapewnić opiekę rodzicom.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy w całości decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia SKO, działające jako organ odwoławczy przywołało treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wskazało, że zgodnie z tym przepisem "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka.

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 201 Ir.o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. -Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, póz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".

Zatem, zdaniem Kolegium, przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są: sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymagającym stałej pielęgnacji i niepodejmowanie z tego powodu pracy.

Kolegium stwierdziło, że celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód, wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, wobec którego obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obydwie te kategorie osób rezygnują, w związku z realizacją tego obowiązku z podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia.

Zgodnie z orzeczeniem z dnia 29 kwietnia 2013 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności – M. P., został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, symbol przyczyny niepełnosprawności "10-N". W orzeczeniu tym widnieje również informacja, że niepełnosprawność istnieje od grudnia 2012 r. Jak stanowi przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Niemniej Kolegium zwróciło uwagę na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku wskazał, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa, Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Niestety nasz ustawodawca do dnia wydania niniejszej decyzji nie "poprawił" ww. stanu prawnego w kierunku naszkicowanym przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego.

Kolegium zwróciło uwagę na liczne orzeczenia sądów administracyjnych, które stoją zgodnie na stanowisku, że pomimo niezmienionego stanu prawnego (tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych] sądy te - wprost i bezpośrednio, a organy administracji publicznej pośrednio w pełni powinny stosować się do kierunku trybunalskiej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ustawy. Przykładowo należy powołać się na treść wyroków Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w: w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15. z dnia 16 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 434/15 i z dnia 24 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 327/15. w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt U SA/Go 818/14. w Poznaniu z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 969/14. w Białymstoku z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 1022/14. w Łodzi z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 1034/14. w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15. w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14. z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 3139/14, w Gdańsku z dnia 17 września 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 551/15. w Rzeszowie z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 1029/14. dostępne na www.cbois.nsa.goy.pll.

Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane wart. 17 ust. 1 ustawy przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2a świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Kolegium brzmienie powyższego przepisu nie może budzić wątpliwości co do tego, że ustawodawca uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom niż matka, ojciec czy opiekun faktyczny dziecka, które nie podejmują lub rezygnują z pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, od tego czy na osobach tych ciąży wobec osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym (m.in. wyrok NSA z dnia z dnia 13 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1339/14) zwraca się uwagę na kategoryczne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stwierdza, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Należy w tym miejscu przywołać wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r. (sygn. akt P 23/05), w którym stwierdzono, że prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego., który sprowadza się do obowiązku dostarczania środków utrzymania (niekiedy także środków wychowania) i obciąża krewnych w linii prostej (zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym - jak podkreślał Trybunał - kolejność zobowiązanych.

W ślad za stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego Sąd (w wyżej wymienionym wyroku NSA) wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne stanowi pomoc państwa przeznaczoną dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek małżonka do wzajemnej pomocy współmałżonkowi wyprzedza obowiązek alimentacyjny osób wymienionych w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (m.in. zstępnych). Obowiązek ten powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero przy spełnieniu się określonych prawem przesłanek i jest to wówczas jej własny obowiązek (a nie cudzy przez nią wypełniany). Sąd powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w z dnia 18 lipca 2012 r. sygn. akt I OSK 198/12 wskazujący, że o ile z uwagi na konstytucyjne zasady równości czy sprawiedliwości społecznej może okazać się celowym - w danym stanie faktycznym -przyjęcie, że uprawnionym do otrzymania omawianego świadczenia jest jeszcze inna -niż wymienione expressis verbis w ustawie - kategoria członków szeroko rozumianej rodziny (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07), o tyle nie ma takiego uzasadnienia w stosunku do zmiany porządku kolejności nabywania obowiązku alimentacyjnego przez krewnych osoby uprawnionej do pomocy. To nie rodzina bowiem decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa. Sąd zwrócił uwagę na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2727/12, że ujęta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, odnosząca się do krewnych osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegaliby się o świadczenie pielęgnacyjne (lub już je otrzymują) w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim ma uzasadnienie w przekonaniu ustawodawcy, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co ustawodawca skorygował nowelizacją z dnia 19 sierpnia 2011 r., będącą wynikiem sygnalizacji Trybunału Konstytucyjnego, zawartej w postanowieniu z dnia 1czerwca 2010 r., S 1/10 (OTK-A 2010/5/54).

Jak słusznie wskazał organ pierwszej instancji, uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych "otwiera się" zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, a więc kiedy nie jest możliwe wypełnianie przez niego we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego." a 2012 r., sygn. akt I OSK 2389/11; 14 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2409/11).

Kolegium wskazało, że z akt przedmiotowej sprawy wynika, że żona wymagającego opieki ojca skarżącej – K. P. - nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niemniej w zarówno z wywiadu środowiskowego oraz ze złożonego oświadczenia wynika, że w chwili obecnej jest po zabiegu ortopedycznym związanym ze złamaniem w czerwcu 2019 r. kości udowej. Jak wynika to z przedłożonej do akt sprawy karty leczenia szpitalnego, po zabiegu wskazane jest okresowe poruszanie się z wykorzystaniem balkonika. Ponadto z akt sprawy wynika, że P. K. P. w przeszłości leczyła się onkologicznie (2015 r.), niemniej nie posiada ustalonego stopnia niepełnosprawności. Kolegium w tym miejscu wskazało, że znane mu jest orzecznictwo sądowoadministracyjne, gdzie podkreśla się, że w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie tej opieki sprawować z uwagi na wiek lub stan zdrowia, to nie jest wymagane posiadanie znacznego stopnia niepełnosprawności, aby o świadczenie pielęgnacyjne nad rodzicem mogła się starać osoba mająca obowiązek alimentacyjny w dalszej kolejności. Niemniej należy zauważyć, że K. P. w chwili obecnej ma 66 lat, zatem nie można przyjąć, iż wiek stanowi przeszkodę w opiece nad mężem. Natomiast stan zdrowia, choć przejściowo, nie daje możliwości pełnej opieki nad mężem (stan po złamaniu kości udowej), to nie można wskazać, że całkowicie ją uniemożliwia. Także przebyta kilka lat temu choroba nowotworowa również nie wyklucza K. P. z kręgu osób mogących sprawować opiekę nad niepełnosprawnym mężem, co potwierdza również fakt, iż do czasu zabiegu ortopedycznego taką opiekę nad mężem sprawowała (oczywiście z pomocą córki). Kolegium wskazuje także, że jednym z podstawowych warunków przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt rezygnacji, bądź niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności.

Z art. 17 ww. wynika, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przez którą rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Omawiana ustawa nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust, 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13.publ: http://orzeczenia.nsa.gov.pl. dalej jako: "CBOSA"). Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować, tak jak w rozpatrywanej sprawie, niepodejmowanie pracy.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa wart. 17 ust, 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por, wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r.. I OSK 2454/11. CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że ojciec skarżącej wymaga całodobowej opieki z uwagi na stan zdrowia, a córka – skarżąca- taką opiekę sprawuje. Niemniej Kolegium wskazuje, że skarżąca nie wykazała, że nie podejmuje zatrudnienia, bądź z niego zrezygnowała z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem (np. świadectwo pracy potwierdzające rezygnację z zatrudnienia). Ponadto Wnioskodawczyni wskazała w oświadczeniu z dnia 28.06.2019r., że jest matką 22 miesięcznego dziecka. Z doświadczenia życiowego wiadomym jest, że sprawowanie opieki nad 22 miesięcznym dzieckiem jest na tyle absorbujące że nie ma możliwości dodatkowego całodobowego sprawowania opieki nad osobą leżącą całkowicie zależną od osób trzecich.

Zatem, oceniając całość zebranego materiału dowodowego w sprawie, Kolegium stwierdza, że brak jest podstaw do przyznania P. E. P. świadczenia wychowawczego, niemniej nie z uwagi na brzemiennie art. 17 ust. 1b, który jest przepisem niekonstytucyjnym (co Kolegium wyjaśniło wyżej), lecz z uwagi na brak spełniania pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia wychowawczego.

Kolegium podkreśliło zatem, że ma świadomość trudnej sytuacji życiowej Odwołującej, jednakże w przedmiotowej sprawie przyznanie wnioskowanego świadczenia byłoby sprzeczne z jednoznacznym brzmieniem powoływanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, co z kolei stanowiłoby podstawy do sformułowania zarzutu rażącego naruszenia prawa przez organ.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się skarżąca i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Zarzuciła w niej w szczególności, że przy wydawaniu kwestionowanej decyzji doszło do naruszenia przepisów postępowania – artykułów : 7, 77 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i przyjęcie, iż zgromadzony materiał dowodowy przesądza, że w sposób świadomy nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad ciężko chorym ojcem oraz, że zgromadzony materiał dowodowy nie przesądza, iż matka skarżącej nie jest i nie będzie w stanie sprawować opieki nad ojcem z uwagi na ciężki stan zdrowia i przebytą chorobę onkologiczną. Podniosła, że nie zgadza się z wysuniętymi przez SKO wnioskami. Uważa, że zabrakło obiektywnego spojrzenia na całokształt materiału dowodowego, zgromadzonego w sprawie. Zarzuciła organowi dowolne i pozbawione racjonalnego uzasadnienia działanie. W jej ocenie ten materiał, potwierdzony w osnowie wywiadu środowiskowego, potwierdził właśnie, że to na jej osobie, z uwagi na ciężki stan zdrowia matki, spoczywa ciężar sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad ojcem. Podkreśliła, że stan zdrowia matki uległ zmianie z chwilą, gdy uległa ona wypadkowi i zaprzestała sprawowania opieki nad ojcem skarżącej.

Wniosła więc o uchylenie decyzji organów obydwu instancji.

W odpowiedzi na sprzeciw SKO wniosło o jego oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez orzekające w tej sprawie organy o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego stanowił przepis art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych(t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Ponadto, w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Mając powyższe regulacje na względzie zasadnie podniosło orzekające w drugiej instancji SKO, że podstawą odmowy przyznania skarżącej żądanego świadczenia nie może być fakt, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okrasach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 300/19, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że powyższe zagadnienie było już wielokrotnie przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który - rozpoznając sprawy w analogicznych stanach faktycznych i prawnych - uznawał konieczność uwzględnienia wyroku Trybunału z dnia 21 października 2014 r. dla prawidłowej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. "Pozwala to na przyjęcie wniosku, że w tym zakresie ukształtowała się już utrwalona linia orzecznicza, do której też będą się odwoływały rozważania zawarte w dalszej części uzasadnienia (por. stanowisko ostatnio wyrażone w wyroku NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 8/19, dostępnym jw.)".

Stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, powoduje, że art. 17 ust. 1b od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału, nie może być zatem stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Konstytucja dopuszcza wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją (art. 190 ust. 4 Konstytucji RP). Tym bardziej należy zatem opowiedzieć się za niedopuszczalnością wydania orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej na podstawie przepisu, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją.

Kwestie te nie mogły więc stanowić przesłanek do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Prawdą jest, że wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z racji tej, iż jest wyrokiem zakresowym, to nie wywołuje on prostego skutku, określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, a więc utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Ten rodzaj wyroku Trybunału powoduje jednak konieczność zrekonstruowania normy prawnej na podstawie tych przepisów prawa, które pozostają zgodne z Konstytucją, przy wykorzystaniu odpowiednich reguł wykładni prawa - tak, aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.,

W tym więc względzie błędne było rzeczywiście stanowisko organu pierwszej instancji, co trafnie zauważyła także skarżąca.

Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W konsekwencji nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. np. wyroki NSA z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16 i 2 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2407/16, dostępne j.w.).

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela też dokonanej przez organy literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, sprowadzającej się do stanowiska, że niedopuszczalne jest przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że małżonek niepełnosprawnego ojca skarżącej – matka skarżącej, nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Trafnie podnosi bowiem WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Po 583/19; LEX nr 2733924, przywołując stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że: "w procesie wykładni prawa (...) sądowi nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy skonfrontujemy go z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej." (wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2014 r. sygn. II FSK 381/12, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Także i w niniejszej sprawie zdaniem Sądu orzekające organy nie zdekodowały prawidłowo normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wprawdzie organy uchwyciły istotę i cel świadczenia pielęgnacyjnego, ale błędnie połączyły je z treścią normy odczytanej z ww. przepisu. "W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje zaś wykładnia celowościowa i systemowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., w myśl której pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Do takiej wykładni prowadzi dekodowanie przepisu art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. łącznie z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23, 27 i 130)." Podzielić więc należy argumentację WSA w Poznaniu, zawartą we wskazanym już wyroku, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia i wzajemnej pomocy. Małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, co z kolei wynika z postanowień art. 27 k.r.o.. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. "Natomiast zgodnie z art. 130 k.r.o. obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Mając na uwadze przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz powołane przepisy k.r.o. w orzecznictwie przyjmuje się, a Sąd ów pogląd podziela, że skoro obowiązek alimentacyjny rozwiedzionego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych drugiego małżonka, to tym bardziej obowiązek zobowiązanego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych uprawnionego małżonka w czasie trwania małżeństwa."(wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Po 583/19).

Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, a nie osobie wymagającej opieki. Świadczenie to ma zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być zatem uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności (por. wyrok NSA z 19 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1622/15, wyrok WSA w Rzeszowie z 24 czerwca 2019 r., sygn. II SA/Rz 522/19, wyrok WSA w Białymstoku z 11 października 2012 r., sygn. II SA/Bk 642/12 i z 4 kwietnia 2013 r. sygn. II SA/Bk 987/12; wyrok WSA we Wrocławiu z 8 marca 2012 r., sygn. IV SA/Wr 848/11; wyrok WSA w Poznaniu z 13 czerwca 2012 r., sygn. II SA/Po 242/12, wyrok WSA w Olsztynie z 22 stycznia 2013 r., sygn. II SA/Ol 1391/12, dostępne j.w.).

Przy interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy więc stosować, jak zasadnie podniósł WSA w Poznaniu we wskazanym wyroku, wykładnię celowościową i systemową oraz prokonstytucyjną. .Zgodzić się też należy w pełni ze stanowiskiem WSA w Poznaniu, że "(...) odkodowanie z powołanego przepisu prawnego słusznego znaczenia normy prawnej nie może prowadzić do wypaczenia przyjętej przez ustawodawcę reguły, wedle której fakt pozostawania przez osobę wymagającą opieki w małżeństwie z osobą o stanie zdrowia niekwalifikującym się do uzyskania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza z zasady możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz krewnego (dziecka). Natomiast wbrew literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., sam fakt, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest przesądzający." Rację ma WSA w Poznaniu podnosząc, że istnieją bowiem takie sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. Chodzi tu o przypadki, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej faktycznie, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki.

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych rozumiany celowościowo umożliwia więc uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny, wymagający opieki, pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli (zob. wyrok WSA w Białymstoku z 11 października 2012 r., sygn. II SA/Bk 642/12 i z 4 kwietnia 2013 r. sygn. II SA/Bk 987/12, a także wyrok WSA we Wrocławiu z 19 lutego 2015 r., sygn. IV SA/Wr 924/14, wyrok NSA z 19 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1622/15, dostępne j.w.). Przyczyny obiektywne uniemożliwiające sprawowanie opieki przez współmałżonka, to jego stan zdrowia, czy wiek, zaś jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w dalszej i bliższej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać także formę świadczeń pieniężnych.

Przyznanie zatem świadczenia innemu członkowi rodziny nie może obejmować sytuacji, w których współmałżonek osoby wymagającej opieki ma obiektywna możliwość sprawowania opieki (pozwala mu na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawia jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia jakie są subiektywne tego powody, czy wynika to z relacji pomiędzy małżonkami, czy tez z innych przyczyn (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Go 254/19).

Powtarzając za WSA w Bydgoszczy (wyrok z dnia 24 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Bd 153/19; LEX nr 2657888) przekonywującą argumentację w tym zakresie przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1200/14 (LEX Nr 1989819) wskazując, że :"Negatywna przesłanka w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Otóż, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby, gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP. Zatem osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich."

W rozpatrywanej zatem sprawie orzekające organy naruszyły w ocenie Sądu przepisy postępowania – artykuły 7, 77 § 1, 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, zwanej dalej w skrócie k.p.a.) – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy. Błędnie bowiem oceniły materiał dowodowy, że matka skarżącej ma obiektywną możliwość sprawowania nad wymagającym tej opieki sparaliżowanym i leżącym ojcem skarżącej. Za kuriozalną w obliczu innych okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy uznać należało argumentację organów, że: "Niemniej należy zauważyć, że K. P. w chwili obecnej ma 66 lat, zatem nie można przyjąć, iż wiek stanowi przeszkodę w opiece nad mężem." Taka konstatacja sugeruje bowiem, że wiek np. 35 lat współmałżonka, który nie może się sprawnie poruszać i jest ciężko chory, oznacza w myśl rozumowania organów, iż ma on obiektywne możliwości sprawowania opieki nad sparaliżowanym współmałżonkiem. Skoro organy powołują się na doświadczenie życiowe, to zdaje się, że nie posiadają je w stopniu dostatecznym zważywszy na okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy. Z doświadczenia życiowego wynika bowiem wprost przeciwnie, mianowicie że osoba, której przyznano znaczny stopień niepełnosprawności i mało tego, która, jak wskazują akta jest sparaliżowana i leży, wymaga jednak podjęcia innych czynności związanych z jej pielęgnacją i higieną niż u innych osób legitymujących się także znacznym stopniem niepełnosprawności. Wymaga choćby podnoszenia ciała takiej osoby w celu wykonania zabiegów higienicznych. Nie można sobie więc wyobrazić obiektywną możliwość ich wykonywania nawet przez osobę, która jest w wieku 66 lat, ale której zalecono, jak wynika z karty leczenia szpitalnego (k. 18 akt administracyjnych) poruszanie się przy pomocy balkonika, tak by nie obciążać zoperowanej kończyny po złamaniu kości udowej i w dodatku jest ona po przebytej chorobie onkologicznej, nawet przyjmując postępy w wyleczeniu złamania i drugiej wskazanej choroby. Owszem, można było przyjąć, że okoliczności te mogły istnieć do wydania decyzji w pierwszej instancji. Jeżeli więc organ odwoławczy, miał w tym względzie jakiekolwiek wątpliwości, to powinien skorzystać uzupełniającego postępowania dowodowego i nakazać przeprowadzenie choćby aktualizacji wywiadu środowiskowego. Zakładając, że proces leczenia postępował, to nie ulega wątpliwości, że osoba po takim urazie nie może obciążać kończyn, a zwłaszcza tej, poddanej operacji i nie odzyska już, co zasadnie podniosła skarżąca, takiej sprawności czynności organizmu w tym wieku sprzed wypadku, co jest wystarczające do uznania braku obiektywnych możliwości sprawowania opieki.

Ponadto, zwrócić także należy uwagę, że art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych, sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się między innymi niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t. jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 511), w art. 4 ust. 1 stanowi z kolei, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2013 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t. jedn. Dz. U. 2018 r. poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu, wskazując w pkt 2, że konieczność sprawowania opieki - oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem.

W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3.

Wobec powyższego, rację ma WSA we Wrocławiu podnosząc w wyroku z dnia 12 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wr 479/18; Lex nr 2610858, że tylko i wyłącznie taki kontekst prawny, wynikający z przywołanych wyżej regulacji, powinny mieć na uwadze w tym wypadku organy przy ocenie zakresu i "adekwatności" opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności, a nie inne okoliczności.

Oczywiście, że posiadanie 22 miesięcznego dziecka może stanowić pewną przeszkodę w sprawowaniu opieki, ale zdaniem Sądu nie może niweczyć jej efektywnego sprawowania, a co najwyżej utrudniać, lecz przy odpowiednim zorganizowaniu i właściwemu zaplanowaniu i podziałowi czynności, jest to pod względem logistyki do opanowania z zagwarantowaniem bezpieczeństwa zarówno dla dziecka, jak i wymagającego opieki.

W żaden więc sposób nie można było w ocenie Sądu podzielić argumentacji organu odwoławczego, że skarżąca nie sprawuje opieki nad niepełnosprawnym ojcem w takim zakresie, który wykluczał jej podjęcie zatrudnienia.

Powtórnie podkreślić należy cel przedmiotowego świadczenia – częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. Po drugie, okoliczność, że świadczenie to ma być formą wsparcia rodziny i które nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym (a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, tóra się opiekują) zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Istotnie zatem przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 ustawy należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania, a przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Rzeczywiście więc chodzi tu o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

W związku z powyższym nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością opiekowanej osoby, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka. Skoro ojciec skarżącej jest sparaliżowany i leży, to Sąd nie ma wątpliwości, że zakres opieki wykonywanej przy osobie w takim stanie i ze znacznym stopniem niepełnosprawności odznacza się cechą stałej i długotrwałej opieki.

Organy skutecznie nie zdołały zatem wykazać istnienia poważnych wątpliwości poddających pod wątpliwość zakres sprawowanej przez skarżącą opieki., Wobec tego nie mogły w takim stanie rzeczy wydać negatywnego dla skarżącej rozstrzygnięcia powołując się jednocześnie na te okoliczności.

Organy winny zatem rozpoznać wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, badając, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy uwzględnieniu zakresu, w jakim art. 17 ust. 1b tej ustawy został uznany za niekonstytucyjny na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r.

Powyższe obrazuje w dostateczny sposób, że organy przy wydawaniu kontrolowanych decyzji dopuściły się naruszenia przepisów postepowania – artykułów: 7, 8, 77 § 1 i 80 oraz 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, jak i naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w stopniu mającym wpływ na wynik tej sprawy.

Skarga musiała więc wywrzeć zamierzony skutek.

Ustalenia zawarte w tym wyroku, zgodnie z postanowieniami art. 153 P.p.s.a. wiążą zatem orzekające organy.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), orzekł jak w sentencji wyroku.