Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 633/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 51 ust. 1 pkt 1, ust. 7
journal: Dz.U. 2016 poz 290
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity
article: art. 139
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 6 ust. 4 pkt 3, ust. 5 pkt 4, ust. 6
journal: Dz.U. 1997 nr 132 poz 877
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 7 października 1997 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle rolnicze i ich usytuowanie.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2016 r. sprawy ze skarg D. N., D. K. i W. K. na decyzję W. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] 2016 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki oddala skargi


UZASADNIENIE

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. (dalej w skrócie: "Inspektor Powiatowy" lub PINB w K.) decyzją z [...] 2016 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 w nawiązaniu do art. 51 ust. 7 oraz art. 83 ust. 1, art.81 ust. 1 pkt 2, art. 80 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2016 r, poz. 290) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016, poz. 23, dalej: k.p.a.), w związku z zakończeniem przeprowadzonego postępowania administracyjnego w sprawie budowy budynku gospodarczego, obejmującego część inwentarską i część składową oraz budowę płyty obornikowej i zbiornika na płynne nieczystości zwierzęce, urządzeń technicznych związanych z budynkiem gospodarczym, realizowanych na działkach gruntu oznaczonych w: ewidencji gruntów i budynków, numerami: [...]; w miejscowości Z. gm. K., nakazał inwestorowi – D. J. N. wykonanie rozbiórki:

- podziemnego zbiornika na płynne nieczystości zwierzęce o wymiarach dł. 8, 25 m; szer. 2,65 m; pojemności 18,7 m3, usytuowanego na działce ozn. nr [...],

- płyty obornikowej o wymiarach 12 m x 6 m, usytuowaną na działce ozn. nr: 182,

w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostę K. w miejscowości Z. gm. K..

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ omówił dotychczasowy przebieg postępowania wszczętego z urzędu, w związku z informacją zawartą w piśmie W. K. z 20 kwietnia 2007 r.

Organ wyjaśnił m.in., iż D. J. N. w oparciu o decyzję Starosty [...] z dnia [...] 2006 r., znak: [...], o pozwoleniu na budowę budynku gospodarczego (inwentarsko-składowego), przystąpiła do budowy budynku oraz płyty obornikowej i zbiornika na płynne odchody zwierzęce. Wykonano:

- budynek gospodarczy obejmujący część inwentarską i składową, na działce ozn. nr [...],

- płytę obornikową w kształcie trapezu o wymiarach: a = 12, 51 m, b = 10, 00 m, h = 23, 80 m na działce [...], bezpośrednio przy granicy z działką 183;

- zbiornik na płynne odchody zwierzęce o długości 8, 25 m; szerokości 2, 65 m; pojemności 18, 7 m3, na działkach nr [...].

Organ wyjaśnił, iż inwestor realizując budowę budynku gospodarczego dokonał powiększenia powierzchni płyty obornikowej z 2,5 m x 4,0 m [10 m2] do 12 5 m x 6 m [75 m2], powiększenia pojemności zbiornika z: 10m3 do 18,7m3 oraz zmiany usytuowania zbiornika na płynne nieczystości zwierzęce, w stosunku do ustaleń i warunków określonych w administracyjnej decyzji pozwolenia na budowę z dnia 13 kwietnia 2006 r. Natomiast zmiana usytuowania polegała na tym, że zatwierdzony projekt zagospodarowania terenu przewidywał lokalizację zbiornika wraz z płytą obornikową na działce nr ewid.[...], oddalonych od działki W. i D.. K. o 4,0 m.

Dalej Inspektor Powiatowy wyjaśnił, iż Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia 6 czerwca 2008 r., znak: [...], stwierdził nieważność decyzji Starosty [...] z dnia [...] 2006 r., znak: [...], o pozwoleniu na budowę.

W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ nadzoru budowlanego ustalił, że:

1. budynek gospodarczy, obejmujący część inwentarską i część składową usytuowany jest w całości na działce nr ewid.[...], stanowiącej własność Inwestora;

2. zbiornik na płynne odchody zwierzęce usytuowany jest częściowo (4, 25 m jego długości) na działce ozn nr ewid:[...], stanowiącej własność Inwestora oraz częściowo (4, 00 m jego długości) jest na działce ozn. nr ewid:[...], dla której właściciel jest nieustalony;

3. płyta obornikowa o wymiarach 6 m x 12 m, usytuowana jest na działce nr ewid.[...], stanowiącej własność inwestora; lecz jej krawędź wschodnia przebiega wzdłuż granicy z działką nr ewid.[...], dla której właściciel jest nieustalony.

Zdaniem organu ze sporządzonej przez uprawnionego geodetę mapy sytuacyjno-wysokościowej w skali 1:1000, datowanej na 16 lipca 2007 r., oraz ze sporządzonego szkicu podczas kontroli dokonanej przez pracowników Inspektoratu Powiatowego w dniu 17 października 2008 r. wynika, iż płyta obornikowa usytuowana na działce o numerze ewidencyjnym: 182, o wielkości 12,5 mx 6,0 m = 75 m2 oraz zbiornik na płynne odchody zwierzęce o poj. 18,7m3; odpowiadają wielkością urządzeniom koniecznym do zapewnienia przewidywanej obsługi zwierząt w ilości do 24 DJP; przyjmując, że na 1 DJP potrzeba 2,5 m2 płyty.

Dalej wyjaśniono, iż inwestor mimo stosownego wezwania oraz zawieszenia postępowania na okres 5 miesięcy, nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego posiadanie przez nią tytułu prawnego do dysponowania nieruchomością położną na działce nr [...] na cele budowlane. Jak wynika z ustaleń organu nadzoru, nieruchomość ozn. nr [...], której właściciel jest nieustalony, stanowi teren, na której zlokalizowana jest część zagrody siedliskowej. Jak wynika z wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt I C [...], część działki [...] zlokalizowana na odcinku między nieruchomościami 182 i 185 jest we władaniu D. J. N.. Jest bezsporne że inwestor włada tym terenem jako posiadacz samoistny. Jednakże posiadanie samoistne jest stanem faktycznym, a nie tytułem prawnym. Nie może więc stanowić o tytule prawnym inwestora do nieruchomości. Działka nr [...] stanowi wyodrębnioną geodezyjnie nieruchomość o odrębnym statusie prawnym (o nie ustalonym prawie własności), innym niż pozostałe nieruchomości (dz. nr [...]), na których inwestor prowadzi gospodarstwo rolne. Stanowi więc odrębną nieruchomość sąsiednią w rozumieniu przepisów określających warunki sytuowania obiektów i urządzeń budowlanych w szczególności pod kątem zachowania wymaganych przepisami odległości w stosunku do granic działek sąsiednich. Analiza lokalizacji i w konsekwencji legalizacji obiektów budowlanych wykonanych przez inwestora musi uwzględniać odległości w stosunku do granicy działki nr [...], jako odległości od granicy działki sąsiedniej. Stanowi o tym analiza i wnioski odnoszące się do odległości od granicy tej działki urządzeń zrealizowanych przez inwestora.

Inspektor powiatowy stwierdził, iż nie ulega wątpliwości, iż inwestor realizując budynek gospodarczy, obejmujący część inwentarską i składową, dokonał istotnego odstępstwa od udzielonego pozwolenia na budowę. Jednak z uwagi na fakt, iż z obrotu prawnego została wyeliminowana decyzja o pozwoleniu na budowę w trybie stwierdzenia nieważności, w rozstrzygnięciu sprawy nie mogą mieć zastosowania przepisy art. 51 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego. Zatem rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić w trybie zastosowania przepisów art. 51 ust. 1 pkt 1 lub pkt 2 Prawa budowlanego.

W ocenie organu wybudowany zbiornik na płynne odchody zwierzęce, z uwagi na lokalizacje pokrywy i wylotów wentylacyjnych wobec granicy działki sąsiedniej, nie spełnia wymogów określonych w § 6 ust. 4 pkt 3 rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 07 października 1997 r., w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle rolnicze i ich usytuowanie. Również płyta do składowania obornika została zlokalizowana wobec granicy z sąsiednią działką nr [...] niezgodnie z § 6 ust. 4 pkt 5 powołanego rozporządzenia. Nie został również spełniony warunek z § 6 ust. 6 tego rozporządzenia.

Zdaniem Inspektora Powiatowego skoro D. J. N. nie przysługuje tytuł prawny pozwalający na stwierdzenie, iż legitymuje się ona prawem do dysponowania również działką nr [...] na cele budowlane, to nie można uznać, iż część działki [...], na której i przy której zlokalizowane są ww. urządzenia budowlane, tworzy teren zagospodarowania, o którym mowa w decyzji nr [...] Wójta Gminy K. z dnia 27 maja 2014r. nr [...], ustalającej warunki zabudowy na działkach 182, 183, 185 w m. Zalesie gm. K..

Odwołania od powyższej decyzji wnieśli D. J. N. oraz Wiesław i D. K..

D. J. N. podniosła, iż przedmiotowa inwestycja zgodna jest z ustaleniami decyzji Wójta Gminy K. z dnia 27 maj 2014r. nr [...] o warunkach zabudowy. Podkreśliła, iż zbiornik na płynne nieczystości odchody zwierzęce znajduje się na terenie jej gospodarstwa i jest zgodny z przepisami budowlanymi. Podkreśliła, iż działka nr [...] znajduje się we władaniu jej rodziny od prawie 30 lat, a za około rok stanie się jej właścicielem przez zasiedzenie. Podkreśliła, iż postępowanie trwa 9 lat, a ona w cały czas działa w dobrej wierze i zaufaniu do właściwych organów państwa.

W. i D. K. w swoim odwołaniu wnieśli o usunięcie całej płyty obornikowej, nie tylko z działki [...] Podnieśli, iż płyta obornikowa łączy się w całość - od działki [...] poprzez działkę [...] do działki [...] Na całej powierzchni składowany jest obornik i nie można tego nazywać utwardzeniem gruntu.

Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej w skrócie: "Inspektor Wojewódzki" lub WWINB) decyzją z 15 lipca 2016 r., nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekając w tym zakresie co do istoty sprawy, na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane nakazał D. J. N. (jako inwestorowi) rozbiórkę:

1. podziemnego zbiornika o wymiarach 8,25 m x 2,65 m na płynne nieczystości zwierzęce posadowionego na działkach nr [...] położonych w miejscowości Z., gm. K.,

2. płyty obornikowej o wymiarach 12 m x 6 m usytuowanej na działce nr [...] wraz z okalającym ją z trzech stron murem o wysokości od 0,25 m do 0,7 m, istniejącym na tej działce,

3. utwardzenia powierzchni gruntu działki nr [...], istniejącego na wysokości płyty obornikowej, o której mowa powyżej w pkt 2,

4. muru o wysokości 0,7 m istniejącego na działce nr [...] od południowej strony utwardzenia, o którym mowa powyżej w pkt 3, a wykonanego jako przedłużenie muru otaczającego płytę obornikową istniejącą na działce nr [...],

5. muru o wysokości 0,25 m istniejącego na działce nr [...], od północnej strony utwardzenia, o którym mowa powyżej w pkt 3, a wykonanego jako przedłużenie muru otaczającego płytę obornikową istniejącą na działce nr [...].

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, iż zgodne z aktualnym orzecznictwem sądów administracyjnych ustalenia faktyczne dotyczące prawa dysponowania przez inwestora, właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego nieruchomością na cele budowlane są wręcz konieczne, by stwierdzić przesłanki zastosowania art. 51 ust. 1 Prawa budowlanego. Niedopuszczalna jest bowiem taka interpretacja art. 51 ust. 7 Prawa budowlanego, według której roboty budowlane wykonane bez wymaganego pozwolenia na budowę mogą być uznane za zgodne z prawem w sytuacji, gdy inwestor nie wykazał prawa do dysponowania oznaczoną nieruchomością na cele budowlane

Z ustaleń organu wynika, iż o ile D. N. jest właścicielem działek nr [...], przez co legitymuje się ona prawem do dysponowania tymi nieruchomościami na cele budowlane, o tyle bezspornie nie legitymuje się ona takim prawem w odniesieniu do trzeciej z działek, na której wykonano roboty budowlane objęte zakresem postępowania, tzn. działki nr [...]. Bez znaczenia pozostaje, iż inwestor spodziewa się w niedalekiej przyszłości zasiedzenia tej nieruchomości, jak też okoliczność, iż jest jej posiadaczem samoistnym. Podkreślono przy tym, że umożliwiono inwestorowi wystąpienie do sądu powszechnego ze stosownym wnioskiem o rozwiązanie tego zagadnienia. Jednak inwestor nie złożyła stosownego wniosku do sądu powszechnego mimo upływu terminu określonego w postanowieniu PINB w K. z dnia 13 października 2015 r.

Dalej organ odwoławczy stwierdził, iż w tej sytuacji niedopuszczalne jest zalegalizowanie jakichkolwiek robót budowlanych wykonanych na działce [...], tj.: robót budowlanych związanych z: 1) wykonaniem podziemnego zbiornika na płynne nieczystości zwierzęce (gnojowicę), 2) betonowego utwardzenia terenu (które jest wykorzystywane - jak jednoznacznie wynika ze zdjęć ogólnodostępnych w Internecie (Google maps, Geoportal) - również do składowania obornika), 3) muru o wysokości 0,7 m (od południowej strony tego utwardzenia) oraz muru o wysokości 0,25 m (od północnej strony tego utwardzenia), wykonanego jako przedłużenie muru otaczającego płytę obornikową (i stanowiącego część tej płyty) istniejącą na działce nr [...]. Powyższe zdaniem Inspektora Wojewódzkiego uzasadniało uchylenie decyzji organu I instancji i merytoryczne orzeczenie w tym zakresie.

Dalej stwierdzono, iż Inspektor Powiatowy prawidłowo odniósł możliwość legalizacji pozostałych robót budowlanych w odniesieniu do wymogów określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 7 października 1997 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle rolnicze i ich usytuowanie. Wskazano, iż w świetle przepisów tego rozporządzenia lokalizacja otworu zbiornika na zwierzęce nieczystości płynne od granicy działki [...] uniemożliwia legalizację tej części zbiornika, która zlokalizowana jest na działce nr [...]. Również lokalizacja płyty na gnojownicę wraz z otaczającym ją murem na działce [...] względem działki [...], jest niezgodna z przepisami technicznymi § 6 ust. 5 pkt 4 powołanego rozporządzenia. Brak jest podstaw do zastosowania w tym wypadku przepisu § 6 ust. 6, warunkującego lokalizację takiego urządzenie w granicy działki sąsiedniej.

WWINB zaznaczył także, iż z punktu widzenia przepisów powołanego rozporządzenia, żadnych wątpliwości nie budzi usytuowanie budynku gospodarczego (tj. obory) na działce nr [...], jak też wykonane na tej działce betonowe utwardzenie (stanowiące przedłużenie utwardzenia części powierzchni działki nr [...]), Odnosząc się do treści odwołania państwa D. i W. K. organ odwoławczy stwierdził, iż inaczej niż w przypadku utwardzenia części powierzchni działki nr [...] - nie istnieją żadne dowody pozwalające na przyjęcie, iż ta utwardzona część działki nr [...] wykorzystywana jest jako płyta obornikowa.

Reasumując organ odwoławczy stwierdził, iż:

1. ze względu na brak prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane niemożliwe jest "zalegalizowanie" w tym przypadku robót budowlanych wykonanych przez inwestora na działce nr [...], tj. robót budowlanych związanych z wykonaniem:

a) podziemnego zbiornika na płynne nieczystości zwierzęce (gnojowicę),

b) betonowego utwardzenia terenu (wykorzystywanego również do składowania obornika),

c) muru o wysokości 0,7 m (od południowej strony tego utwardzenia) oraz muru o wysokości 0,25 m (od północnej strony tego utwardzenia) wykonanego jako przedłużenie muru otaczającego płytę obornikową (i stanowiącego część tej płyty) istniejącą na działce nr [...], ponadto

2. niedopuszczalne jest też "zalegalizowanie" drugiej części zbiornika na płynne nieczystości zwierzęce usytuowanego na działce nr [...] z uwagi na naruszenie przepisów rozporządzenia, a naruszenie tych przepisów wyklucza także dopuszczalność "legalizacji"

3. płyty obornikowej (wraz z murem okalającym ją z trzech stron) wykonanej na działce nr [...],

4. żadnych natomiast zastrzeżeń nie budzi istnienie na działce nr [...] budynku gospodarczego (obory) oraz betonowego utwardzenia części terenu tej działki (stanowiącego przedłużenie utwardzenia części terenu działki nr [...]).

W konsekwencji uznano, iż obowiązkiem WWINB w niniejszej sprawie jest zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji PINB w K. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez objęcie zakresem nakazu rozbiórki wszystkich robót budowlanych wykonanych przez inwestora na działce nr [...], czyli na działce, w stosunku do której nie legitymuje się on prawem do dysponowania nią na cele budowlane.

Na zakończenie Inspektor Wojewódzki podkreślił, iż zastosowanie art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 7 Prawa budowlanego i nakazanie rozbiórki części obiektu budowlanego (a ściślej: urządzeń budowlanych z tym obiektem związanych), oznacza "zalegalizowanie" pozostałych (tj. nieobjętych treścią wydanego nakazu) robót budowlanych stanowiących przedmiot tego postępowania administracyjnego (tj. robót budowlanych wykonanych na działce nr [...], a związanych z budową budynku gospodarczego (obory) oraz betonowym utwardzeniem części powierzchni tej działki).

Skargi na powyższą decyzję wnieśli D. N. ora D. i W. K..

D. N. zrzuciła naruszenie przez organ odwoławczy zasady dwuinstancyjności, orzekania w zgodzie z kierunkiem odwołania skarżącego i z uwzględnieniem przesłanek praworządności oraz słusznego interesu obywatela. Zdaniem skarżącej organ odwoławczy rażąco przekroczył swoje kompetencje wydając decyzję, która nie dość, że rozstrzygnęła na niekorzyść odwołującej, to jeszcze wyszła poza ramy zarówno decyzji I instancji, jak i odwołania. Organ odwoławczy nie powinien orzekać w zakresie innym, niż to uczynił przed nim organ I instancji, także jeżeli chodzi o przedmiot postępowania. Nie może wychodzić poza zakres oskarżonej odwołaniem decyzji. Inspektor Wojewódzki ma za zadanie ocenić decyzję organu I Instancji, uczynić to na skutek wniosku strony, a nie samodzielnie (z urzędu) i bez jakiegokolwiek udziału stron rozstrzygać w większym stopniu o istocie rozpatrywanej sprawy. Zaznaczono, ze decyzja organu odwoławczego nakłada na skarżącą większe, drastyczniejsze obowiązki niż decyzja Inspektora Powiatowego.

Ponadto skarżąca zanegowała stanowisko organów, iż nie posiada prawa do dysponowania działką nr [...] na cele budowlane. Stwierdziła, iż w jej przypadku nie jest możliwe naruszenie praw osób trzecich, bowiem ze wszystkich ustaleń faktycznych w sprawie wynika bezsprzecznie, że jest ona samoistnym posiadaczem działki nr [...] (od prawie 30 lat), który zamierza ją zasiedzieć, a przede wszystkim, że nie ma ona właściciela. Zarząd Dróg Lokalowych już nie istnieje, a Gmina nie rości sobie praw do tej nieruchomości. Nie jest to też droga publiczna. Nadto, nie ma racji organ odwoławczy, że przy prowadzeniu tego postępowania chodzi wyłącznie o aktualny stan prawny, a nie o ten najbardziej prawdopodobny. W ramach badania posiadania prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane powinno się uwzględniać także, czy inwestor może nabyć tytuł prawny, z którego takie prawo będzie wynikało. Choćby dlatego doszło do zawieszenia niniejszego postępowania, ale zakreślony przez organ I instancji termin był zbyt krótki, by skutecznie wystąpić do sądu cywilnego.

Organ odwoławczy nie wyjaśnił także dlaczego przez 10 lat nie była wydawana decyzja rozbiórkowa, a nastąpiło to dopiero teraz. Skarżąca zakwestionowała także aktualność materiału dowodowego w postaci protokołu oględzin z 2014 r. oraz nieznanych jej zdjęć z internetu, na których organ oparł swoje twierdzenia dotyczące składowania obornika na działce [...]

Skarżąca zakwestionowała nadto ustalenia organu odwoławczego dotyczące muru, o którym mowa w pkt 2, 4 i 5 zaskarżonej decyzji. Jest to mur wzmacniający płot, który nie podlega rozbiórce, a nie część płyty obornikowej. Organ odwoławczy sam sobie zaprzecza, ponieważ raz uznaje, że jednolite na całym obiekcie utwardzenie to płyta obornikowa (działka nr [...]), a potem, że jednak tylko utwardzenie (działka nr [...]).

D. i W. K. w swojej skardze podnieśli, iż zaskarżona decyzja powinna objąć nakazem rozbiórki także płytę obornikową wraz z murem na działce [...], graniczącej z należącą do nich działką [...]. Zalegalizowanie płyty daje prawo inwestorowi do składowania tam obornika, co de facto ma miejsce. Obornik był usuwany jedynie z okazji kontroli obiektu przez pracowników inspektoratu nadzoru budowlanego.

Skargi zarejestrowane zostały pod sygnaturami akt II SA/Po 633/16 i II SA/Po 634/16. Postanowieniem z dnia 22 września 2016 r. Sąd skargi połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. akt II SA/Po 633/16.

Odpowiadając na skargi Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje;

Skargi nie zasługiwały na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Kontrolując zaskarżone orzeczenie z punktu widzenia powyższych zasad, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa.

Zasadniczą kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest prawidłowość orzeczenia przez organ nadzoru budowlanego nakazu rozbiórki na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane, przy czym decyzją PINB w K. nakazano skarżącej rozbiórkę podziemnego zbiornika na płynne nieczystości zwierzęce usytuowanego na działkach nr [...] oraz płyty obornikowej usytuowanej na działce nr [...], w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostę K., w miejscowości Z. gm. K.. Z kolei decyzja organu II instancji (WWINB) rozszerzyła zakres tego rozstrzygnięcia poprzez objęcie nakazem rozbiórki również utwardzenie powierzchni gruntu działki nr [...], istniejące na wysokości płyty obornikowej, muru o wysokości 0,7 m istniejącego na działce nr [...] od południowej strony utwardzenia, muru o wysokości 0,25 m istniejącego na działce nr [...], od północnej strony utwardzenia, o którym mowa powyżej w pkt 3, a wykonanego jako przedłużenie muru otaczającego płytę obornikową istniejącą na działce nr [...]. Odnosząc się w tym miejscu do zarzutu skarżącej, iż organ II instancji naruszył zasadę reformationis in peius bowiem orzekł na niekorzyść odwołującej się wyjaśnić należy, iż zakaz reformationis in peius działa jedynie w odniesieniu do strony odwołującej się. W sytuacji, gdy odwołania złożyły strony o sprzecznych interesach i żądania odwołań są przeciwstawne, zagadnienie reformationis in peius nie powstaje, skoro uwzględnienie żądania jednej ze stron (decyzja na korzyść strony) jest równoznaczne z nieuwzględnieniem żądania innej strony (decyzja na niekorzyść strony) – zob. Lex Komentarze do art. 139 k.p.a., za M. Jaśkowska, teza 3. Na gruncie rozpatrywanej sprawy taka sytuacja wystąpiła, bowiem odwołanie od decyzji organu I instancji poza skarżącą D. N. złożyli również skarżący D. i W. K.. W tych okolicznościach zarzut skargi D. N. dotyczący naruszenia przez organ II instancji przepisu art. 139 k.p.a. jest chybiony. Wobec prowadzenia postępowania legalizacyjnego w sprawie obiektów zrealizowanych przez D. N. w związku z uzyskanym decyzją z dnia 13 kwietnia 2006 r. pozwoleniem na budowę budynku gospodarczego (inwentarsko-składowego), a przekraczających zakres tego pozwolenia, organ II instancji był uprawniony do wydania decyzji w odniesieniu do wszystkich urządzeń budowlanych związanych z tym budynkiem.

Materialną podstawą prawną wydania decyzji przez PINB w K., a następnie co do zasady utrzymaniu jej w mocy decyzją WWINB, było zastosowanie art. 51 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2016 r, poz. 290). W przepisie tym została określona procedura naprawcza stosowana do robót budowlanych wykonywanych w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę bądź w przepisach oraz robót budowlanych wykonywanych na podstawie zgłoszenia, jednak niezgodnie ze zgłoszeniem.

Stosownie do art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane przed upływem 2 miesięcy od dnia wydania postanowienia o którym mowa w art. 50 ust. 1, właściwy organ w drodze decyzji nakazuje zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego. Zgodnie z ust. 7 art. 51 - przepisy ust. 1 i 2 oraz ust. 3 stosuje się odpowiednio jeżeli roboty budowlane, w przypadkach innych niż określone w art. 48 albo w art. 49b, zostały wykonane w sposób, o którym mowa w art. 50 ust. 1. Artykuł 50 ust. 1 pkt 2 dotyczy między innymi robót budowlanych wykonanych w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź zagrożenie środowiska. Przepisy art. 51 znajdują zastosowanie również do robót budowlanych zakończonych, a wtedy wydanie decyzji, o których mowa w tym artykule nie jest ograniczone terminem. (zob. Komentarz do prawa budowlanego pod red. prof. Z. Niewiadomskiego, Wydawnictwo C.H. BECK, W. 2013 r., str 570 -571). W realiach przedmiotowej sprawy decyzją Wojewody Wielkopolskiego z dnia 6 czerwca 2008 r. nr [...]) z obrotu prawnego została wyeliminowana decyzja Starosty [...] z dnia 13 kwietnia 2006 r. o pozwoleniu na budowę przedmiotowego budynku gospodarczego inwentarsko-składowego, zatem organ prawidłowo przeprowadził postępowanie legalizacyjne w trybie art. 50 – 51 Prawa budowlanego.

Nakaz rozbiórki obiektu budowlanego jest najdalej idącą i najbardziej dolegliwą sankcją za naruszenie przepisów szeroko pojętego Prawa budowlanego i w związku z tym należy stosować ją jako ostateczność. Dlatego też stosując przepis art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane należy wcześniej rozważyć wszystkie inne możliwości przewidziane przez prawo, aby nakaz rozbiórki był ostatecznością i to tylko w takim zakresie, jaki jest niezbędny do przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Dopiero ustalenie przez organ nadzoru, iż przywrócenie obiektu budowlanego do stanu zgodnego z prawem jest niemożliwe uprawnia i zarazem obliguje organ do orzeczenia nakazu rozbiórki. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, bowiem o konieczności rozbiórki obiektów i urządzeń budowlanych wymienionych w zaskarżonej decyzji WWINB z dnia 15 lipca 2016 r. przesądziło ustalenie przez PINB w K., że inwestor nie legitymuje się prawem do dysponowania na cele budowlane działką nr [...]. Powyższe ustalenie obligowało organy nadzoru budowlanego do stwierdzenia braku możliwości zalegalizowania obiektów budowlanych posadowionych na tej działce, jak również zalegalizowania obiektów budowlanych zrealizowanych na działce nr [...] w odległościach od granicy z działką nr [...] nie spełniających wymogów określonych z przepisem § 6 ust. 4 pkt 3 rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 07 października 1997 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle rolnicze i ich usytuowanie (Dz.U. z 2014 r. poz. 81).

W opinii Sądu w ramach prowadzonego od 2007 roku postępowania w sprawie budowy na działkach nr [...] w miejscowości Z. gm. K. budynku gospodarczego obejmującego część inwentarską i część składową, płyty do składowania obornika, zbiornika na płynne nieczystości zwierzęce, jak również urządzeń technicznych związanych z budynkiem gospodarczym, PINB w K. kilkakrotnie przeprowadził staranne kontrole i oględziny obiektów objętych postępowaniem, z których protokoły załączone są do akt sprawy, wraz z czytelnymi szkicami i dokumentacją zdjęciową. Organ w sposób prawidłowy określił zakres stwierdzonych nieprawidłowości, co zostało udokumentowane wynikami kontroli i znalazło odzwierciedlenie w wydanej decyzji. Ustalono, że inwestor realizując budowę budynku gospodarczego dokonał powiększenia powierzchni płyty obornikowej z 10 m2 do 75 m2; powiększenia pojemności zbiornika z: 10 m3 do 18,7 m3 oraz zmiany usytuowania zbiornika na płynne nieczystości zwierzęce, w stosunku do ustaleń i warunków określonych w administracyjnej decyzji pozwolenia na budowę z dnia 13 kwietnia 2006 r. Zbiornik na płynne odchody zwierzęce usytuowany jest częściowo (4, 25 m jego długości) na działce ozn nr ewid:[...], stanowiącej własność Inwestora oraz częściowo (4, 00 m jego długości) jest na działce ozn. nr ewid:[...], dla której właściciel jest nieustalony, podczas gdy zgodnie z projektem zagospodarowania powinien być posadowiony na działce nr [...], tak jak płyta obornikowa, która usytuowana jest na działce nr [...], stanowiącej własność inwestora; lecz jej krawędź wschodnia przebiega wzdłuż granicy z działką nr [...]. Inwestor zatem dokonał istotnego odstępstwa od udzielonego pozwolenia na budowę.

Z analizy dokumentacji geodezyjnej jednoznacznie wynika, iż inwestor część inwestycji zrealizował na działce nr [...], do której nie posiada tytułu prawnego. Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, iż bez znaczenia pozostaje, iż inwestor spodziewa się w niedalekiej przyszłości zasiedzenia tej nieruchomości, jak też okoliczność, iż jest jej posiadaczem samoistnym. Podkreślenia wymaga, iż w ramach prowadzonego postępowania umożliwiono inwestorowi wystąpienie do sądu powszechnego ze stosownym wnioskiem o rozwiązanie tego zagadnienia, jednak D. N. nie złożyła stosownego wniosku do sądu powszechnego i termin określony w postanowieniu PINB w K. z dnia 13 października 2015 r. upłynął. W tej sytuacji zarzut skargi inwestora odnośnie wyznaczenia zbyt krótkiego okresu na uzyskanie pozytywnego rozstrzygnięcia sądu powszechnego nie ma znaczenia dla oceny wydanych w sprawie rozstrzygnięć.

W tym miejscu należy również stwierdzić, że organy nadzoru budowlanego prawidłowo odwołały się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt II OPS 2/10, w której przyjęto, że niemożność zobowiązania inwestora do złożenia oświadczenia o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane nie oznacza, iż organ nadzoru budowlanego w postępowaniu naprawczym w ogóle nie może tego prawa badać w toku podejmowanych przez siebie czynności dowodowych. Brak jest bowiem podstaw do różnicowania pozycji inwestora w ten sposób, że w przypadku wystąpienia o pozwolenie na budowę musi on złożyć oświadczenie, pod groźbą odpowiedzialności karnej, o prawie dysponowania gruntem na cele budowlane, zaś w przypadku zrealizowania inwestycji bez takiego zezwolenia (w przypadkach innych niż określone w art. 48 Prawa budowlanego) organ zwolniony jest z badania tego aspektu sprawy. Nie może być bowiem tak, że osoba nieprzestrzegająca prawa jest w lepszej sytuacji prawnej i faktycznej, niż ta, która działała z poszanowaniem porządku prawnego. Należy dodatkowo podkreślić, że jako wyjątek od reguły określonej w art. 4 ustawy - Prawo budowlane, zgodnie z którą inwestor winien wykazać prawo do dysponowania gruntem na cele budowlane wprowadzono uproszczoną formę wykazania powyższego poprzez złożenie stosowanego oświadczenia, a inwestor może z tej formy skorzystać jedynie w sytuacjach wskazanych w ustawie. W każdym innym przypadku obowiązkiem inwestora jest wykazanie, że posiada prawo do zagospodarowania nieruchomości inwestycyjnej. Taki obowiązek jest zatem nałożony na inwestora również wtedy, gdy zaistnieje konieczność doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem w oparciu o art. 50-51 ustawy - Prawo budowlane. (por. wyrok NSA z 29.11.2016 r. sygn. akt II OSK 1311/14, opubl. Lex nr 2034048).

Z akt przedmiotowej sprawy jednoznacznie wynika, że inwestor nie dysponowała i nadal nie dysponuje prawem do dysponowania na cele budowlane działką nr [...]. Sąd podzielił w tej sytuacji stanowisko WWINB, iż niedopuszczalne jest zalegalizowanie jakichkolwiek robót budowlanych wykonanych na działce nr [...], tj.: robót budowlanych związanych z wykonaniem podziemnego zbiornika na płynne nieczystości zwierzęce, betonowego utwardzenia terenu które jest również wykorzystywane do składowania obornika, muru o wysokości 0,7 m od południowej strony tego utwardzenia oraz muru o wysokości 0,25 m od północnej strony tego utwardzenia, wykonanego jako przedłużenie muru otaczającego płytę obornikową (i stanowiącego część tej płyty) istniejącą na działce nr [...]. W opinii Sądu organ dla potwierdzenia ustalonego wcześniej stanu faktycznego mógł wykorzystać zdjęcia ogólnie dostępne na stronach internetowych Google maps, Geoportal .

Konsekwencją powyższego ustalenia jest konieczność objęcia nakazem rozbiórki obiektów i urządzeń zrealizowanych na działce inwestora nr [...]. W odniesieniu do tych obiektów zastosowanie mają bowiem wymogi określone przepisami ww. rozporządzenia z dnia 07 października 1997 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle rolnicze i ich usytuowanie. Wymogi określone w tym rozporządzeniu należy odnieść do zbiornika na płynne odchody zwierzęce usytuowanego na działkach nr [...], którego część istniejąca na działce nr [...], jak wykazano powyżej - musi zostać rozebrana. Pozostała część tego zbiornika istniejąca na działce nr [...] posiada pokrywę (co zostało uwidocznione w powykonawczej inwentaryzacji geodezyjnej z lipca 2007 r.) usytuowaną w odległości około 1m od granicy z działką nr [...]. Z treści § 6 ust. 4 pkt 3 rozporządzenia jednoznacznie wynika, iż odległość (mierzona od pokrywy bądź wylotu wentylacyjnego) zbiorników na płynne odchody zwierzęce powinna wynosić 4 m od granicy działki sąsiedniej. W świetle przepisów tego rozporządzenia lokalizacja otworu zbiornika na zwierzęce nieczystości płynne od granicy działki [...] (1m) uniemożliwia legalizację tej części zbiornika, która zlokalizowana jest na działce nr [...]. Również lokalizacja płyty na gnojownicę wraz z otaczającym ją murem na działce [...] względem działki [...], jest niezgodna z przepisami technicznymi § 6 ust. 5 pkt 4 powołanego rozporządzenia. Brak jest podstaw do zastosowania w tym wypadku przepisu § 6 ust. 6, warunkującego lokalizację takiego urządzenie w granicy działki sąsiedniej. Wskazać należy, iż zgodnie z § 6 ust. 5 pkt 4 rozporządzenia odległość płyt do składowania obornika powinna wynosić co najmniej 4m od granicy działki sąsiedniej, z tym zastrzeżeniem iż - wedle § 6 ust. 6 przywołanego rozporządzenia - dopuszcza się sytuowanie płyt do składowania obornika w odległości mniejszej niż ta określona w ust. 5 pkt 4 lub nawet na granicy działek, lecz tylko "w przypadku gdy będą przylegać do tego samego rodzaju budowli rolniczych na działce sąsiedniej". Jeśli zatem bezsporne jest, iż płyta obornikowa jest w tym przypadku wykonana wyłącznie na działce nr [...] przy granicy z działką nr [...], częścią tej płyty jest okalający ją z trzech stron mur o wysokości od 0,25 m do 0,7 m, a przy tym na działce sąsiedniej (tj. działce nr [...]) nie istnieje żadna przylegająca do tej płyty budowla tego samego rodzaju, to przedmiotowa płyta obornikowa powinna zostać wykonana w odległości nie mniejszej niż 4 m od granicy z działką nr [...]. Skoro nie spełnia ona tego wymogu nie może zostać w obecnej formie w ogóle zalegalizowana i musi ona podlegać rozbiórce wraz z okalającym ją z trzech stron murem wykonanym na działce nr [...].

Jednocześnie należy mieć na uwadze, że zastosowanie art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 7 Prawa budowlanego i nakazanie rozbiórki części obiektu budowlanego - urządzeń budowlanych z tym obiektem związanych, oznacza "zalegalizowanie" pozostałych, tj. nieobjętych treścią wydanego nakazu robót budowlanych, stanowiących przedmiot tego postępowania administracyjnego, tj. robót budowlanych wykonanych na działce nr [...], a związanych z budową budynku gospodarczego (obory) oraz betonowym utwardzeniem. Stanowisko wyrażone w tym zakresie w zaskarżonej decyzji jest prawidłowe i jest akceptowane przez sądy administracyjne. W konsekwencji skarga D. i W. K. domagających się objęciem nakazem rozbiórki obiektów zlokalizowanych na działce nr [...] nie mogła zostać uwzględniona.

Sąd nie dopatrzył się również zarzucanych naruszeń przepisów postępowania: art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., bowiem stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób, który nie budzi wątpliwości, a zebrany w sprawie materiał dowodowy jest kompletny i został prawidłowo oceniony. W toku postępowania strony miały również możliwość zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym oraz wypowiedzieć się, co do jego kompletności, wszelkich materiałów i zgłoszonych żądań w trybie art. 10 k.p.a. Jak wynika z powyższego bezzasadne okazały się zarzuty podniesione w obu rozpatrywanych skargach.

Z tych względów skargi wniesione w niniejszej sprawie należało oddalić, co Sąd uczynił działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718).