Postanowienie WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 1005/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2013-02-12 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do grudnia 2007 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

W dniu 21 stycznia 2013r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką, którego miesięczny dochód stanowi kwota [...] zł netto zł z tytułu zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący oświadczył, że z dniem 31 października 2012 zaprzestał wykonywanie działalności gospodarczej, a w listopadzie zarejestrował się jako osoba bezrobotna. Kwota jaką skarżący miesięcznie przeznacza na utrzymanie to ok. [...] zł (czynsz, energia elektryczna, gaz, woda telefon, środki czystości i wyżywienie). Strona oświadczyła, że posiada nieruchomość gruntową o pow. 0[...] ha na której został ustanowiona hipoteka przymusowa. Nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych.

Zarządzeniem z dnia 24 stycznia 2013r. Referendarz sądowy wezwał stronę

do nadesłania dokumentów obrazujących jej sytuację finansową.

W odpowiedzi wnioskodawca przedłożył odpis zeznania podatkowego za 2011r. z którego wynika, że w tym okresie osiągnął dochód w kwocie [...] zł, tytuł wykonawczy z dnia [...] 2012r. wystawiony na kwotę należności głównej [...] zł, fakturę za wodę ([...] zł), kserokopię pisma Spółdzielni informującego o wysokości czynszu w kwocie [...] zł, fakturę za telefon ([...] zł), pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego o dokonaniu wyceny zajętych ruchomości (trzy samochody oraz wózek widłowy), decyzję Starosty I. z dnia [...] 2013r. potwierdzającą fakt zarejestrowania wnioskodawcy jako osoby bezrobotnej, bilans z prowadzonej w 2012r. działalności gospodarczej skarżącego z którego wynika, że za ten okres strona uzyskała dochód w kwocie [...] zł. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że zamieszkuje z żoną, z którą ma rozdzielność majątkową oraz córką która jest na utrzymaniu męża. Strona oświadczyła, że nie może przedłożyć wyciągów z rachunków bankowych z powodu blokad na kontach bankowych. Skarżący wskazał również, że jedyne pieniądze jakie posiadał kwota [...] zł zostały zajęte przez Prokuraturę w B..

Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje:

W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270) – zwana dalej p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04).

Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. orzeczenie NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt I OZ 468/11).

Przenosząc powyższe ogólne rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnienie nie pozwala na stwierdzenie, że skarżący nie dysponuje środkami, których nie mógłby przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z przedłożonych dokumentów (zeznanie podatkowe za 2011r. oraz bilans firmy za 2012r.) wynika, że skarżący prowadził dochodową działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. W 2011r. skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął dochód w kwocie [...] natomiast w 2012 w kwocie [...]zł. Zauważyć należy, że postępowanie dotyczące podatku od towarów i usług i wynikające stąd koszty sądowe związane są z przedmiotem prowadzonej działalności gospodarczej. Wskazać również należy, że działalność skarżącego przynosiła znaczny przychód natomiast sam fakt ponoszenia dużych kosztów prowadzenia działalności nie oznacza braku środków finansowych. Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą takiej aktywności nastawionej na zysk i nie ma podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Podmioty gospodarcze samodzielnie ponoszą konsekwencje swoich decyzji ekonomicznych.

Ponadto w ocenie orzekającego wniosek skarżącego obarczony jest dwoma istotnymi lukami. Wnioskodawca został mianowicie zobowiązany do przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez siebie oraz przez osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a nie poprzestać na gołosłownym oświadczeniu. Skarżący w ogóle nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych. Wyciągi miały natomiast obrazować wszelkie operacje dokonywane na tych rachunkach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Dotyczyło to zarówno transakcji obciążeniowych na tych rachunkach (czyli wydatków, środków, które wypływają z tych kont), jak również i transakcji uznaniowych (czyli wpływów na te rachunki bankowe). Jest to w rzeczywistości bardzo istotny brak wniosku o prawo pomocy. Wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy zwłaszcza wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej (por. NSA w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2011 r., I FZ 249/11, LEX nr 896209).

Faktem jest, że skarżący wskazał, że jego rachunek bankowy został zajęty w toku postępowania egzekucyjnego. Jednakże zajęcie rachunku bankowego nie stanowi przesłanki wystarczająco usprawiedliwiającej niewykonanie zobowiązania w zakresie nadesłania wyciągów z rachunków bankowych. Zajęcie konta nie oznacza przecież samo przez się braku jakichkolwiek operacji na tym koncie. (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 24 kwietnia 2010r., I SA/Sz 232/10, LEX nr 785399). Tym bardziej, że jak wynika z nadesłanych dokumentów strona prowadziła do końca października 2012r. działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze.

Druga istotną luką jest brak informacji na temat możliwości płatniczych żony skarżącego. Wnioskodawca wskazał, że od grudnia 2011r. ma rozdzielność majątkową z żoną jednakże nie przedłożył jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego powyższą okoliczność. Nie mniej wyjaśnić należy, że zgodnie art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2012r. poz. 788) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Potwierdza to również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na względzie powyższe przyjąć zatem należy, że wysokość osiąganych przez żonę skarżącego dochodów, jej sytuacja majątkowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. W ocenie orzekającego, dopiero zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Uchylenie się wnioskodawcy od obowiązków nałożonych na niego w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czyli uchylenie się od udzielenia żądanych informacji, jest w istocie przeszkodą, wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez skarżącego zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 128/12).

Wskazać również nalezy, że strona w oświadczeniu z dnia 01 lutego 2013. wskazał, że dysponowała kwotą [...]zł która została zajęta przez prokuraturę w B.. Na powyższą okoliczność strona nie przedłożyła stosownego dokumentu potwierdzającego ten fakt. Ponadto pełnomocnik strony w piśmie z dnia 01 lutego 2013r. wskazał, że przedkłada dwadzieścia tytułów wykonawczych. Tymczasem jak wynika z nadesłanych dokumentów przedłożył tylko jeden tytuł wykonawczy z dnia [...]2012r. w którym określono należność główną na kwotę [...]zł.

Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych niniejszego postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04). W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych oraz możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych.

W konsekwencji, w niniejszej sprawie brak jest podstaw uwzględnienia wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy, co musiało skutkować oddaleniem wniosku.

Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 2 i art. 258 §1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.