Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 992/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 3 ust. 1 i 3, art. 41 ust. 4, ust. 6
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
article: art. 11a
journal: Dz.U. 2012 poz 404
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Matan Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant St. sekr. sąd. Agnieszka Rogowska-Bil po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2013 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 16 grudnia 2010 r. B.P. wniósł skargę do Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. na nieumieszczenie go w wykazie pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych i nieopłacenie za niego składki na Fundusz Emerytur Pomostowych. W uzasadnieniu skargi zaznaczył, że od dnia 21 sierpnia 1986 r. jest pracownikiem KW S.A. Oddział KWK "A na stanowisku konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla - elektromonter bezpośrednio na przeróbce mechanicznej węgla. Wyjaśnił, że na postawie dotychczasowo obowiązujących przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8, poz. 43 z późn. zm.) zajmowane przez niego stanowisko było zaliczane do pracy w szczególnych warunkach. Obecnie pracodawca sporządził ewidencję pracowników wykonujących takie prace, w oparciu o art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. nr 237, poz. 1656 z późn. zm.), jednak nie umieścił go w tej ewidencji. Ponadto podniósł, że przeprowadzone w zakładzie pracy badania pod katem wydatku energetycznego na jego stanowisku pracy budziły wiele zastrzeżeń i nie zostały udostępnione.

Po wszczęciu postępowania i przeprowadzeniu kontroli u pracodawcy – Kompanii Węglowej SA Oddział Kopalnia Węgla Kamiennego "A" w B.,której przedmiotem były kwestie związane z umieszczeniem wybranych pracowników w wykazie stanowisk i w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (protokół nr rej. [...]), inspektor pracy decyzją z dnia [...] r., nr rej. [...], odmówił nakazania umieszczenia pracownika B.P. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Wskutek wniesionego odwołania, decyzją z dnia [...] r. o nr rej. [...], Okręgowy Inspektor Pracy w K.uchylił powyższą decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, ze względu na konieczność przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego. Z protokołu kontroli nie wynikało bowiem, czy objęto nim problematykę wystąpienia wszystkich czynników ryzyka pracą wykonywaną przez odwołującego.

Po przeprowadzeniu u pracodawcy kolejnej kontroli (protokół nr rej. [...]) decyzją z dnia [...] r., nr rej. [...], inspektor pracy odmówił nakazania umieszczenia pracownika B. P. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Organ wyjaśnił, że ustalenia kontroli pozwalają przyjąć, iż wykonywania przez pracownika praca nie spełnia określonych w ustawie o emeryturach pomostowych kryteriów wykonywania pracy bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla czy też wykonywania bardzo ciężkich prac fizycznych. Podkreślono nadto, że o umieszczeniu pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach nie decyduje nazwa stanowiska, a rzeczywisty charakter wykonywanych prac.

Od decyzji tej wniesiono również odwołanie, a po jego rozpatrzeniu Okręgowy Inspektor Pracy w K. decyzją z dnia [...] r., nr rej. [...], uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie stwierdzając naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Uznał jednocześnie, że w sprawie zachodzi konieczność ponownego przeanalizowania rodzaju i charakteru prac wykonywanych przez B. P.

W wyniku następnej kontroli przeprowadzonej u pracodawcy (protokół nr rej. [...]) inspektor pracy decyzją z dnia [...] r., nr rej. [...], odmówił nakazania umieszczenia pracownika B.P. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, stwierdzając jak dotychczas, że praca wykonywana przez tego pracownika nie jest pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu o czym stanowi załącznik nr 1 pkt 1 do ustawy o emeryturach pomostowych. Ponadto zaznaczył, że w wykazie stanowisk pracy , na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie umieszczono stanowiska dozorcy przeróbki mechanicznej, na którym skarżący wykonuje prace od 1 marca 2010 r., nie przedstawiono także wyników pomiarów wydatku energetycznego na tym stanowisku.

B.P. zaskarżając również i tą decyzję wniósł o nakazanie pracodawcy - Kompanii Węglowej S.A. Oddział Kopalnia Węgla Kamiennego "A" umieszczenia go w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Zaznaczył, że do dnia 28 lutego 2010 r. pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku konserwator maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla – elektromonter, a obecnie, tj. od dnia 1 marca 2010 r. zajmuje stanowisko dozorcy. Następnie zawarł polemikę ze stanowiskiem inspektora pracy, co do tego, że stanowisko przez niego zajmowane nie spełnia kryterium pracy bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla. Wskazał, że organ powołując się na wyjaśnienia zespołu problemowego Komisji Trójstronnej ds. ubezpieczeń społecznych z dnia 11 marca 2010 r. nie zwrócił uwagi na dalszy ciąg wyjaśnień zespołu, gdzie widnieje zapis: "Prawidłowa kwalifikacja stanowisk pracy może być dokonana praktycznie jedynie przez pracodawcę, ponieważ wymaga min. analizy zakresu obowiązków pracownika, wyników oceny ryzyka zawodowego na jego stanowisku pracy i przede wszystkim znajomości charakterystyki pracy wykonywanej przez pracownika."

Następnie odwołujący zauważył, że stanowisko konserwatora maszyn i urządzeń Przeróbki Mechanicznej Węgla w oddziałach Kompanii Węglowej zostało uzupełnione przez pracodawcę aneksem do załącznika nr 1 do Uchwały Zarządu KW SA. nr [...] z dnia [...] r., co skutkowało wykonaniem badań wydatku energetycznego na w/w stanowiskach w kwietniu 2010 r. W dniu 3 kwietnia 2012 r. podczas zapoznawania się z materiałem zgromadzonym w postępowaniu, inspektorowi przedstawione zostało stanowisko co do pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze. Podczas przedstawiania argumentów przykładowo podane zostało stanowisko - konserwator maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla - ślusarz, które zostało uznane przez pracodawcę jako praca bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla. Dlatego niezrozumiałe jest, dlaczego organ pierwszej instancji dąży do udowodnienia, że stanowisko konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla - elektromonter nie jest związane z pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla.

Decyzją z dnia [...] r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 404), Okręgowy Inspektor Pracy w K., po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że w myśl art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych płatnik składek (pracodawca) jest obowiązany prowadzić:

- wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;

- ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2.

Natomiast w myśl art. 41 ust. 6 tej ustawy w razie nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy. Organy Państwowej Inspekcji Pracy w razie wniesienia takiej skargi na podstawie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.

Organ odwoławczy powołał się następnie na treść art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych stwierdzając, że na jego podstawie uznanie pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach i tym samym na nakazanie umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wymaga spełnienia łącznie dwóch warunków. Pierwszy to wykonywanie pracy określonego rodzaju i w określonych warunkach, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy, którym towarzyszą czynniki ryzyka; a drugi to - ujęcie wykonywanej pracy w wykazie prac w szczególnych warunkach zamieszczonym w załączniku nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych, przy czym pkt 1 ww. załącznika, odnoszący się do pracowników zakładów przeróbczych, definiuje te prace jako: prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu.

Tym samym niespełnienie choćby jednego z powyższych warunków uniemożliwia nakazanie umieszczenia pracownika we wskazanej ewidencji.

Dlatego też efektywny wydatek energetyczny, a także bardzo duże obciążenie statyczne wynikające z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała związane z wykonywaniem pracy nie może być wystarczającą przesłanką umożliwiającą wydanie pozytywnej dla pracownika decyzji.

Natomiast analiza rodzaju czynności wykonywanych przez B.P. wykazała, że zarówno jego praca na stanowisku konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla - elektromontera, jak również na stanowisku dozorcy Oddziału Elektrycznego Maszyn i Urządzeń na Powierzchni nie może być zakwalifikowana jako praca bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu.

W ocenie organu odwoławczego określenie "prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej surowców" należy rozumieć jako wykonywanie czynności związanych z przetwarzaniem surowca lub produktów przejściowych w wyrób lub produkt finalny. Do prac wykonywanych bezpośrednio przy przeróbce można zaliczyć dostarczanie materiałów (surowców) lub półproduktów do stref obróbki itp. Z dokonanych ustaleń wynika, że praca odwołującego wykonywana na stanowisku konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla - elektromontera polegała na utrzymaniu ruchu elektrycznego maszyn, urządzeń i wyposażenia zakładu przeróbczego, konserwacji i remontach urządzeń i wyposażenia elektrycznego zakładu przeróbczego. Czynności obecnie wykonywane mają natomiast charakter kontrolno - nadzorczy i organizacyjny.

Odpowiadając na zarzuty odwołania Okręgowy Inspektor Pracy wskazał, że kontroli organów Państwowej Inspekcji Pracy podlega ewidencja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP. Natomiast organy te nie mają prawnych podstaw do dokonywania wiążących ustaleń czy badań w zakresie wykazywania, czy określone stanowisko spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk prowadzonym w oparciu o przepis art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy (wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1969/10).

Organ odwoławczy również podkreślił, że w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych o kwalifikowaniu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie decyduje nazwa stanowiska pracy, lecz charakter prac wykonywanych przez pracowników aspekcie zapisów art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Wskazał także, że w załączniku nr 1 do Uchwały Zarządu KW S.A. nr [...] z dnia [...] r. nie umieszczono stanowiska wykonywanego przez B.P. od dnia 1 marca 2010 r.

Organ odwoławczy dodał, że w świetle ustawy o emeryturach pomostowych bez znaczenia pozostaje argument, iż stanowisko zajmowane przez odwołującego się było zaliczane do pracy w warunkach szczególnych na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach B.P. stwierdził, że nie zgadza się z konkluzją zawartą w zaskarżonej decyzji, jakoby praca wykonywana przez niego nie była i nie może być utożsamiona z pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla kamiennego. W ocenie skarżącego stanowisko organu stanowi naruszenie art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych oraz Załącznika nr 1 pkt 1 do tej ustawy. Zaznaczył, że w jego sytuacji zostały spełnione przywołane w odwołaniach wyjaśnienia zespołu problemowego Komisji Trójstronnej ds. Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 marca 2010 r. dotyczące kryteriów określających pracę bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla. Jednocześnie wbrew twierdzeniom organu wyjaśnienia Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 maja 2010 r. nie zawierają postanowień, które wskazywałoby, że praca elektromontera nie może zostać uznana jako praca bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla.

Zdaniem skarżącego zaskarżona decyzja nie zawiera uzasadnienia faktycznego zgodnie z przepisami k.p.a. Organ nie wskazał, co w jego ocenie nie jest pracą utożsamianą jako praca bezpośrednia przy przeróbce mechanicznej węgla. Zdaniem skarżącego nie do przyjęcia jest stwierdzenie, że bez znaczenia dla sprawy pozostaje argument, że przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze zaliczały stanowisko konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla - elektromontera do pracy w warunkach szczególnych. W ocenie skarżącego stanowi to naruszenie zasad i wykładni przepisów ustawy o emeryturach pomostowych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z regulacją art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, iż jej przedmiotem jest ocena prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny ocenia czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z regulacją z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., decyzja ta podlega uchyleniu w całości lub w części, jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie natomiast do treści art. 134 § 1 wskazanej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd obowiązany jest wziąć pod uwagę z urzędu wszelkie naruszenia w postępowaniu administracyjnym przepisów prawa materialnego i procesowego, jeśli mogły mieć wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia.

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wyżej przytoczonych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z przyczyn w niej wskazanych.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że stosownie do treści art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 ze zm.) płatnik składek jest obowiązany prowadzić:

1) wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;

2) ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2.

W przypadku nieumieszczenia pracownika w ewidencji o której mowa w pkt 2 wyżej wskazanego przepisu pracownikowi temu służy skarga do państwowej inspekcji pracy zgodnie z treścią art. 41 ust. 6 omawianej ustawy. Kompetencje właściwych organów w tym zakresie normuje natomiast ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 404). Zgodnie z art. 11a właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.

Wskazany przepis art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych reguluje obowiązek płatnika składek na Fundusz Emerytur Pomostowych umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których przewidziany jest obowiązek opłacania składek na właśnie Fundusz Emerytur Pomostowych. Z przepisu tego wynika, że podmiotem uprawnionym do zakwalifikowania danego rodzaju pracy, do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze jest płatnik składek, a więc pracodawca.

Pracownikowi, który nie został umieszczony w takiej ewidencji przysługuje środek ochrony, którym jest skarga do Państwowej Inspekcji Pracy składana w trybie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych. Konsekwencją wniesienia skargi, którą organy Inspekcji uznają za zasadną, jest wydanie nakazu zgodnie z wyżej wskazanym art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Możliwość stosowania przez organy środków unormowanych we wskazanym przepisie wyznaczona została natomiast przepisami ustawy o emeryturach pomostowych. Właściwość ta została ograniczona w zasadzie do spraw, w których kwalifikacja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie jest sporna. Nie wymaga weryfikacji stanowiska pracy, w oparciu o kryteria wynikające z przepisów ustawy o emeryturach pomostowych. Inaczej rzecz ujmując należy wskazać, że wydanie nakazu umieszczenia danego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez Inspektora Pracy możliwe jest wówczas, gdy dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, natomiast pracownik zajmujący takie właśnie stanowisko w zakładzie pracy nie został przez pracodawcę uwzględniony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W pozostałym bowiem zakresie ustawa o emeryturach pomostowych przyjęła zasadę właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz sądów powszechnych w sprawach między innymi emerytur pomostowych, co z kolei ogranicza zakres kompetencji Inspekcji Pracy do spraw wyżej wskazanych. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 866/12, wyrok z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 573/12 dostępne w CBOSA) takie wyznaczenie granic właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Państwowej Inspekcji Pracy wynika z regulacji zawartej w ustawie z dnia 02 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447 ze zm.). Zgodnie bowiem z treścią art. 10 ust. 1 tejże ustawy przedsiębiorca może złożyć do właściwego organu administracji publicznej lub państwowej jednostki organizacyjnej wniosek o wydanie pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej oraz składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie. Udzielenie interpretacji następuje w drodze decyzji, od której przysługuje odwołanie. Odwołanie od decyzji wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych służy do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanych orzeczeniach zaakcentował, że właściwość sądu pracy i ubezpieczeń społecznych wskazywana jest również przez Sąd Najwyższy w szeregu postanowień, między innymi w postanowieniu z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II UK 113/11, gdzie Sąd Najwyższy stwierdził, że w sprawach z odwołania od decyzji organu rentowego w przedmiocie interpretacji co do zakresu i sposobu stosowania przepisów z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie właściwy jest sąd powszechny – sąd pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Również Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt I OPS 4/12 wskazał, że sprawy o emerytury pomostowe oraz sprawy dotyczące obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, do których mają zastosowanie przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy z dnia 17 stycznia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a także przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art. 25 i 40 ustawy o emeryturach pomostowych). Z uwagi na właściwość organów rentowych i sądów powszechnych w sprawach regulowanych w ustawie o emeryturach pomostowych oraz z uwagi na charakter ewidencji, o której mowa w jej art. 41 ust. 4 pkt 2 przyjęto, że organy PIP w postępowaniu o nakazanie pracodawcy umieszczenie pracownika w ewidencji lub wykreślenie pracownika z ewidencji nie mogą dokonywać samodzielnych ustaleń co do tego, czy określone stanowisko pracy jest stanowiskiem, gdzie praca wykonywana jest w szczególnych warunkach lub jest to praca o szczególnym charakterze.

W konsekwencji przywołanej uchwały, którą związany jest także Sąd orzekający w niniejszej sprawie, na zasadzie art. 269 § P.p.s.a., jest ukształtowanie takiej linii orzeczniczej, wedle której o tym, że pracownik spełnia lub nie spełnia warunku do nabycia prawa do emerytury pomostowej nie może rozstrzygać wpis do ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, ani decyzja administracyjna organów Państwowej Inspekcji Pracy, wydana na podstawie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Oznaczałoby to bowiem, że o spełnieniu przez pracownika jednego z warunków nabycia prawa do emerytury pomostowej rozstrzygają organy PIP oraz w razie wniesienia skargi – sądy administracyjne. Nie ulega zaś wątpliwości, że decyzje administracyjne wydawane przez organy PIP w tych sprawach nie są objęte właściwością sądów powszechnych (por. wyroki NSA: z dnia 21 grudnia 2012 r. sygn. akt I OSK 567/12, z dnia 28 grudnia 2012r. sygn. akt I OSK 582/12 i I OSK 650/12, a także z 4 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 908/12, wszystkie publikowane w CBOSA).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać przyjdzie, że słusznie organ odwoławczy wskazał, że brak jest podstaw do przyjęcia właściwości organów Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie dokonywania kontroli wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Nie mogą zatem dokonywać ustaleń, czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w wykazie stanowisk prowadzonym w oparciu o regulacje art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy.

Jednakże pomimo takiego stwierdzenia organy administracji przeprowadziły bardzo wnikliwie postępowanie dowodowe dokonując oceny warunków i charakteru pracy skarżącego pod kątem spełnienia kryteriów wskazanych art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, a także w pkt 1 załącznika nr 1 do tej ustawy do czego jednak, mając na uwadze wyżej zaprezentowaną interpretację przepisów nie były uprawnione.

W niniejszej sprawie istotny jest sporny charakter zakwalifikowania prac wykonywanych przez skarżącego na stanowiskach konserwator maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla - elektromonter w KW SA Oddział KWK "A" oraz dozorcy Oddziału Elektrycznego Maszyn i Urządzeń na Powierzchni u tego pracodawcy do prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, która wymaga rozstrzygnięcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych, a zatem naruszono przepisy regulujące właściwość organów Państwowej Inspekcji Pracy.

Zaakcentować również należy, że na gruncie obecnie obowiązujących regulacji prawnych o spełnieniu wymagań niezbędnych do nabycia uprawnień do emerytury pomostowej, a zatem również warunku w postaci pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, rozstrzyga organ rentowy, a w razie wniesienia odwołania sąd powszechny. To w toku tego właśnie postępowania ustala się, czy pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez wymagany okres. Inaczej rzecz ujmując przyjdzie stwierdzić, że prawo pracownika do emerytury pomostowej uzależnione jest od tego, czy pracownik ten przez wymagany okres w rzeczywistości wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, nie natomiast okoliczność, czy był on wpisany w ewidencji pracowników wykonujących takie prace.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko w tym zakresie wyrażone między innymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 587/12 zgodnie z którym prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych oraz wydawanie decyzji administracyjnych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach związanych z prowadzeniem ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze ma służyć jedynie dokumentowaniu faktu wykonywania takiej pracy. Natomiast umieszczenie pracownika lub nie w takiej ewidencji nie przesądza samo przez się, że pracownik ten spełnia lub nie spełnia warunku nabycia prawa do emerytury pomostowej. Dodatkowo wskazać należy, że przepisy ustawy o emeryturach pomostowych, w szczególności art. 41 ust. 1 pkt 2, 41 ust. 4 pkt 2 i ust. 6 mówią o pracownikach, za których przewidziany jest obowiązek opłacania składek, nie natomiast o pracownikach za których składki takie są przez płatnika odprowadzane. Pracownik za którego przewidziany jest obowiązek opłacania składek, to pracownik, który wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, lecz ocena spornych okoliczności w tym zakresie należy do właściwości organów rentowych oraz sądów powszechnych.

Dlatego przyjąć należy, że merytoryczny spór pomiędzy pracownikiem, a pracodawcą w kwestii oceny charakteru pracy wykonywanej na danym stanowisku pracy, w szczególności, czy praca ta ma charakter pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze jest w zasadzie sporem z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z jednej bowiem strony dotyczy obowiązków pracodawcy między innymi w postaci opłacania składek na FEP, a z drugiej strony uprawnień pracownika związanych z uzyskaniem prawa do emerytury pomostowej.

Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że organy Państwowej Inspekcji Pracy, do których wpłynęła skarga pracownika składana w trybie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych zobowiązane są do wszczęcia postępowania kontrolnego, które to postępowanie może zakończyć się wydaniem nakazu w trybie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, lecz jedynie wówczas, gdy dane stanowisko pracy zostało przez płatnika składek umieszczone w ewidencji natomiast pracownik, który spełnia wszystkie przesłanki do objęcia go wpisem ze względu na właśnie zajmowane stanowisko, wpisem do takiej ewidencji nie został objęty. W sytuacji natomiast, gdy po przeprowadzeniu kontroli ustalono, że stanowisko na którym zatrudniony jest pracownik wnoszący skargę nie zostało przez płatnika składek na FEP zamieszczone w wykazie stanowisk pracy na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wówczas Inspektor pracy winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. Podkreślić ponownie należy, że rola inspekcji pracy w tym zakresie ogranicza się jedynie do orzekania o istnieniu lub nieistnieniu naruszenia obowiązku pracodawcy o charterze ewidencyjno – sprawozdawczym.

Konkludując należy wskazać, że organy naruszyły wyżej omówione przepisy oraz art. 105 § 1 k.p.a., a naruszenia te miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy zatem obligowały Sąd do uchylenia skarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. Rolą organu odwoławczego będzie natomiast skorzystać z uprawnień, jakie daje mu regulacja zawarta w art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a.