Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 937/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 lutego 2021 r. sygn. akt III SA/Łd 932/20 w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 25 lutego 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 932/20, oddalił skargę R. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2020 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

Wnioskiem z [...] czerwca 2020 r. R. K. wystąpił o umorzenie należności z tytułu zaległych składek. Z przedłożonej wraz z wnioskiem dokumentacji wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Osiąga stały miesięczny dochód z tytułu otrzymywanego świadczenia emerytalnego w kwocie 3.495,56 zł brutto; 325 zł brutto z tytułu zatrudnienia na 1/8 etatu w [....] (córka wnioskodawcy) oraz 250 zł pochodzący z innych źródeł. Prowadzona przez stronę działalność gospodarcza jest zawieszona od 2017 r. Jako jedyne stałe wydatki związane z utrzymaniem wykazał koszty leczenia w wysokości 500 zł miesięcznie, związane z stwierdzoną u niego chorobą wieńcową oraz podejrzeniem nowotworu prostaty. Ponadto, jak wynika ze złożonego oświadczenia wnioskodawca nie posiada żadnego majątku ruchomego, nieruchomości, czy też innych wierzytelności pozwalających na zaspokojenie należności. Poza zaległościami z tytułu składek posiada zobowiązania o charakterze publicznoprawnym (podatki), jak i cywilnoprawnym tytułem zaciągniętych kredytów w instytucjach bankowych oraz u osób fizycznych, w łącznej kwocie przekraczającej 4.000.000,00 zł. Otrzymywane świadczenie emerytalne w ¼ części jest przedmiotem zajęcia komorniczego (około 800 zł miesięcznie), a nadto co miesiąc uiszcza kwotę 250 zł tytułem kosztów sądowych.

Ze złożonego w dniu [...] września 2020 r. pisma wynika, że wszystkie pojazdy zarejestrowane na stronę, zgodnie z danymi Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, zostały zajęte przez komornika sądowego w roku 2016. Obecnie skarżący przebywa w mieszkaniu córki. Mieszkanie to jest przedmiotem egzekucji komorniczej.

Decyzją z [...] września 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, ust. 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 266; dalej: u.s.u.s.), odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 392.443,82 zł, w tym:

- składek na ubezpieczenia społeczne za okresy 02-09/2015, 01/2016-09/2017 w łącznej kwocie 330.064,85 zł obejmującej wyliczone na dzień [...] czerwca 2020 r. odsetki od zaległych składek, od składek finansowanych w części przez ubezpieczonych oraz koszty upomnienia;

- składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy 04-09/2015, 01/2016 – 09/2017 w łącznej kwocie 33.780,63 zł obejmującej wyliczone na dzień [...] czerwca 2020 r. odsetki od zaległych składek, od składek finansowanych w części przez ubezpieczonych oraz koszty upomnienia;

- składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy 04-09/2015, 01-04/2016 w łącznej kwocie 28.598,34 zł obejmującej wyliczone na dzień [...] czerwca 2020 r. odsetki od zaległych składek oraz koszty upomnienia oraz:

na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365; dalej: rozporządzenie z 2003 r.) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 34.975,14 zł, w tym:

- składek na ubezpieczenia społeczne za okresy 02-09/2015, 01/2016-09/2017 w łącznej kwocie 24.727,51 zł obejmującej wyliczone na dzień [....] czerwca 2020 r. odsetki od zaległych składek oraz koszty upomnienia;

- składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy 04-09/2015, 01/2016 – 09/2017 w łącznej kwocie 10.247,63 zł obejmującej wyliczone na dzień [...] czerwca 2020 r. odsetki od zaległych składek oraz koszty upomnienia.

Rozpatrując przedmiotowy wniosek Zakład Ubezpieczeń Społecznych w pierwszej kolejności odniósł się do kwestii ewentualnego przedawnienia ciążących na stronie należności oraz możliwości przyznania jej, jako przedsiębiorcy wsparcia w ramach pomocy de minimis, pod kątem spełnienia przesłanek określonych w art. 107 ust. 1 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. W powyższym zakresie organ stwierdził, iż wobec wszczętego i pozostającego w toku postępowania egzekucyjnego obejmującego przedmiotowe składki, jak również w związku z zawarciem w dniu [...] stycznia 2016 r. układu ratalnego (zerwanego przez stronę) objęte wnioskiem należności nie uległy przedawnieniu. Ponadto organ stwierdził, iż ewentualnie przyznana skarżącemu pomoc de minimis poprzez umorzenie należności z tytułu składek nie przekroczyłaby ustalonego w przepisach pułapu 200.000 Euro.

Zakład ocenił wniosek pod kątem możliwości umorzenia należności z uwagi na wystąpienie przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W powyższym zakresie organ stwierdził, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt, 1, pkt 2, pkt 4, pkt 4a i pkt 4b u.s.u.s. Ponadto mając na uwadze fakt, iż skarżący nadal posiada status przedsiębiorcy, uzyskuje stałe dochody z tytułu wypłacanego świadczenia emerytalnego i wykonywanej pracy zawodowej oraz z innych źródeł, jak również uwzględniając prowadzone w stosunku do strony postępowanie egzekucyjne Zakład uznał, iż w sprawie nie wystąpiły również pozostałe przesłanki całkowitej nieściągalności, wymienione w art. 28 ust. 3, 5 i p u.s.u.s.

Wobec powyższego organ uznał, że w sprawie brak jest możliwości umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Następnie odnosząc się do kwestii umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 2003 r. Zakład wskazał, iż w myśl powołanego art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Odnosząc powyższe do niniejszego stanu faktycznego, ZUS stwierdził, iż osiągany przez stronę stały miesięczny dochód w łącznej kwocie ponad 3.100 zł netto, pomimo dokonywanych potrąceń komorniczych w kwocie 873,89 zł, znacznie przekracza minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego, wynoszące w I kwartale 2020 r. 1.232,47 zł. Ponadto poza zadłużeniem z tytułu składek strona posiada inne zadłużenia na znaczne kwoty, które częściowo są regulowane w drodze egzekucji komorniczej. Niemniej jednak w ocenie organu ciążące na skarżącym zadłużenie, w tym o charakterze cywilnoprawnym, nie przemawia za umorzeniem należności składkowych, które mają charakter należności publicznoprawnych. Tym samym zdaniem organu brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r., bowiem konieczność regulowania przedmiotowych należności nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tym bardziej, że spłata zadłużenia może nastąpić w ramach układu ratalnego przystosowanego do możliwości płatniczych strony.

Zdaniem organu w sprawie brak jest także podstaw do umorzenia należności w oparciu o przesłankę wymienioną w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 2003 r., bowiem skarżący nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Natomiast, co do przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż nie neguje istnienia po stronie skarżącego przywoływanych schorzeń, niemniej jednak zastosowanie tej podstawy umorzeniowej jest możliwe jedynie w sytuacji, gdy przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, uniemożliwia zobowiązanemu uzyskiwanie dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący, zgodnie z oświadczeniem jest osobą samotną i pomimo różnych dolegliwości zdrowotnych jest czynny zawodowo. Wobec powyższego w sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia istnienia przedmiotowej przesłanki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalając skargę skarżącego wskazał, że w art. 28 ust. 1 u.s.u.s., ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Wyliczenie w powyższym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

W § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki, w tym gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Uwzględniając powyższe regulacje, w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej.

Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. zebrał cały materiał dowodowy i dokonał jego prawidłowej oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi.

Zdaniem Sądu I instancji, nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi naruszenia art. 7,77, i 80 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. ZUS nie podważał wiarygodności informacji podanych przez stroną, dotyczących jej sytuacji zdrowotnej i majątkowej. Prawidłowo wskazał, że wysokość dochodów, nawet po uwzględnieniu egzekucji komorniczej, znacznie przekracza minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego. Minimum to w dacie wydawania decyzji wynosiło 1.264 zł. (v. informacja Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z dnia [...] lutego 2021 r.). Organ zasadnie przyjął, że zaległe składki nie mogą być uregulowane jednorazowo. Przedstawił jednak możliwość dokonania ich spłaty w formie układu ratalnego, uwzględniającego aktualną sytuację życiową skarżącego. Skarżący mimo problemów zdrowotnych nadal pracuje, otrzymuje świadczenie emerytalne, a ponadto osiąga dochody z innego źródła.

W ocenie WSA, organ przeprowadził wnikliwą analizę interesów dłużnika i Funduszy Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie Sądu trafnie przyjął, iż umorzenie składek naruszałoby interes funduszy i stanowiło uprzywilejowanie skarżącego względem innych ubezpieczonych rzetelnie wypełniających obowiązki płatnicze wobec ZUS. Zdaniem sądu niezasadne jest stanowisko wyrażone w skardze, iż za umorzeniem zaległości przemawia dysproporcja pomiędzy aktualnymi dochodami strony, a wielkością jej zobowiązania składkowego. Wskazana dysproporcja nie należy do przesłanek przewidzianych w u.s.u.s. i Rozporządzeniu uzasadniających umarzanie zaległych składek.

Także fakt niespłacenia zobowiązań przez kontrahentów skarżącego nie stanowi przesłanki umarzania składek. ZUS nie jest uprawniony do badania przyczyn niepowodzeń strony w prowadzonej działalności gospodarczej. Jest natomiast zobowiązany ustalić, czy sytuacja finansowa skarżącego uzasadnia przyznanie mu wnioskowanej ulgi. ZUS prawidłowo przyjął, że aktualna sytuacja finansowa strony umożliwia spłatę zaległości składkowych w drodze prowadzonej egzekucji, bądź po zawarciu układu ratalnego.

Skarżący złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Nadto skarżący oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie umorzenia składek przez organ pomimo ziszczenia się przesłanek ustawowych i oparcie decyzji uznaniowej na dowolnych kryteriach;

2. naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS z 31 lipca 2003 r. przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że sformułowania "mogą być umarzane" i "Zakład może umorzyć" zawarte w powołanych przepisach oznaczają w istocie dowolność w zakresie podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych i tym samym uznanie decyzji organu za zasadną, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy, w szczególności z trudnej sytuacji materialnej i osobistej Skarżącego wynika, że w sprawie zaistniały przesłanki w pełni uzasadniające umorzenie należności.

W uzasadnieniu podano argumenty na poparcie zarzutów postawionych w petitum wniesionego środka zaskarżenia.

Organ nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 p.p.s.a). NSA jako sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonymi przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Niniejsza skarga kasacyjna, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, albowiem skarżący kasacyjnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a organ w ustawowym terminie nie zawnioskował o jej przeprowadzenie.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi nie są trafne.

Z podniesionych zarzutów kasacyjnych oraz ich uzasadnienia wynika, że wnoszący skargę kasacyjną kwestionuje niewłaściwe zastosowanie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (usus) i pozostającego z nim w związku § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu ubezpieczeń społecznych (dalej: rozporządzenie) polegające na odmowie umorzenia składek przez organ pomimo ziszczenia się przesłanek ustawowych i oparcie decyzji uznaniowej na dowolnych kryteriach. Skarżący kasacyjnie podkreśla, że w obecnej trudnej sytuacji materialnej znalazł się niezależnie od swojej woli (nielojalni kontrahenci). Ponadto akcentuje, że organ pominął zupełnie wiek, stan zdrowia oraz możliwości majątkowe skarżącego, co nie zostało prawidłowo ocenione przez Sąd I instancji, który stwierdził, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Według strony skarżącej, przy kwocie zadłużenia przewyższającej 300.000 zł i kwocie emerytury skarżącego, która podlega zajęciu nie będzie on w stanie spłacać nawet w małej części, co powinno skutkować umorzeniem zaległości, gdyż interes publiczny nie zostanie w istotny sposób naruszony poprze brak spłaty , gdyż na chwilę obecną możliwe do ściągnięcia kwoty nie zaspokajają należności ZUS nawet w małej części.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższej argumentacji, która była przedstawiona również w skardze do WSA, nie sposób podzielić.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei szczegółowe zasady umarzania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek reguluje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z treścią § 3 ust. 1pkt 1 ww. aktu wykonawczego, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z brzmienia tego przepisu wynika, że uzasadnione przypadki, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., są związane ze zdarzeniami losowymi i z sytuacją życiową zobowiązanego. Chodzi tu o zdarzenia wyjątkowe, a nawet drastyczne, powstałe z przyczyn całkowicie obiektywnych, niezależnych od dłużnika. Celem umorzenia należności z tytułu składek są zatem względy socjalne, a nie ułatwienie mu prowadzenia dalszej działalności.

Należy podkreślić, że wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy na które strona zwraca uwagę w niniejszej skardze. Odzwierciedleniem tego jest treść zaskarżonej decyzji, w której organ drobiazgowo odnosi się do poszczególnych kwestii w tym związanych z: wiekiem skarżącego (skarżący kasacyjnie jest emerytem), jego przychodami z tytułu emerytury oraz pracy dodatkowej, którą wykonuje w firmie córki, stanem zdrowia strony w tym kosztami jego leczenia, zobowiązaniami finansowymi a także składnikami majątku strony. Uwzględnia także okoliczność, że skarżący jest wierzycielem niesolidnego kontrahenta strony. Powyższe potwierdza, że organ wnikliwie zbadał okoliczności istotne z punktu widzenia możliwości płatniczych zobowiązanego w aspekcie realnych i faktycznych możliwości spłaty zadłużenia bez zagrożenia jego egzystencji. Dokonał też ich analizy zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Organ podjął przy tym wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Te wszystkie okoliczności zostały również dostrzeżone przez WSA w Łodzi, który w zaskarżonym wyroku przytoczył konkretne dane a także w ich aspekcie przedstawił ocenę prawidłowości decyzji poddanej kontroli sądowoadministracyjnej. Mając to na uwadze, ponowienie dotychczasowej argumentacji aktualnie w skardze kasacyjnej bez refleksji odnoszącej się do wywodów Sądu I instancji zawartych w uzasadnieniu wyroku, prowadzi do wniosku, że w istocie strona prowadzi ogólną polemikę z dokonaną przez WSA oceną. NSA w obecnym składzie podziela pogląd wypowiedziany w wyroku tego Sądu z dnia 17 stycznia 2018r. sygn. akt II GSK 2937/17 (opubl. LEX nr 2473640): Naczelny Sąd Administracyjny (...) sprzeciwia się interpretacji art. 28 ust. 3a i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. prowadzącej do przyjęcia, że przedsiębiorca, który nie wywiązywał się z obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne doprowadzając do kumulacji należności, może uniknąć spłaty zaległości z tego tylko powodu, że powołał się na niewysokie dochody i związaną z tym dysproporcję między tymi dochodami a zaległościami.

Niewątpliwie sytuacja finansowa skarżącego kasacyjnie jest trudna, co przyznaje zarówno organ, jak i Sąd I instancji. Dodatkowo, bez wątpienia trudne dla strony jest zaakceptowanie takiego stanu rzeczy w sytuacji, gdy sam jest wierzycielem innej firmy do kwoty, która zaspokoiłaby zadłużenie skarżącego wobec ZUS-u. Tym niemniej nie można zgodzić się z poglądem strony skarżącej, że interes publiczny nie zostanie w istotny sposób naruszony w sytuacji umorzenia zaległych składek. Odnosząc się do tego argumentu należy na wstępie ponownie wskazać, że ze względu na zastosowaną w omawianym przepisie konstrukcję uznania administracyjnego ZUS, ważąc interes wnioskodawcy i systemu ubezpieczeń społecznych, może odmówić udzielenia umorzenia lub ulgi nawet w kwalifikującym się do nich przypadku, a jedynym warunkiem jest przeprowadzenie w sposób rzetelny postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie decyzji odmownej. Do tego należy zauważyć, że sprawy o umorzenie należności z tytułu składek zostały wyłączone z kognicji sądów powszechnych, które mogły zmienić decyzję ZUS, i zostały przekazane sądownictwu administracyjnemu, którego kontrola ogranicza się do badania zgodności z prawem przeprowadzonego przez ZUS postępowania administracyjnego. W przypadku umorzenia należności sformułowane zostały bardzo restrykcyjne kryteria, ograniczające korzystanie z niego do sytuacji, gdy należności z tytułu składek są niemożliwe do ściągnięcia, oraz do sytuacji, gdy ich zapłata przez osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą zagrażałaby bytowi zobowiązanego i jego rodziny. Tych jednak przesłanek na gruncie rozpoznawanej sprawy nie stwierdzono. Jak już powiedziano, omawiany przepis ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi o uznaniowym charakterze decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Oznacza to, że ustawodawca pozostawił organowi swobodę co do kierunku rozstrzygnięcia przy ziszczeniu się przesłanek umorzenia należności. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej jak i interes publiczny (zob.: wyrok z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06). Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, przeprowadzone ustalenia i ich ocena dają podstawę, by twierdzić, że interes indywidualny i interes publiczny były przez organ należycie rozumiane i należycie wyważone. Należy bowiem wskazać, że podstawowym przychodem systemu finansowego ubezpieczeń społecznych są składki na ubezpieczenia społeczne, które są przeznaczane na wypłatę świadczeń ubezpieczeniowych. Finanse ubezpieczeń społecznych skoncentrowane są głównie w ramach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego dysponentem jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. FUS nie jest jednak funduszem w pełni autonomicznym, ponieważ jego przychody nie wystarczają na pokrycie wydatków na świadczenia, stąd konieczność (będąca pochodną gwarancyjnej funkcji państwa) kierowania dotacji z budżetu państwa. NSA w wyroku z 18 maja 2011 r. sygn. akt II GSK 540/10 (opubl. CBOSA) trafnie wskazał, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, a umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni.

Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając w granicach skargi kasacyjnej, uznał przedstawione w niej zarzuty za nieusprawiedliwione i z tego względu, na podstawie art. 184 p.p.s.a, skargę kasacyjną oddalił.