Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 321/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 116 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Olesińska Sędziowie sędzia WSA Urszula Wiśniewska sędzia WSA Tomasz Wójcik (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 lipca 2022 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] orzekł o solidarnej z podatnikiem odpowiedzialności E. K. (dalej także: Skarżąca, Strona), jako byłego członka zarządu A. (dalej także Spółka), pełniącego funkcję w okresie kiedy upływał termin płatności zobowiązań w podatku od towarów i usług za miesiące: czerwiec 2017 r., od sierpnia 2017 r. do grudnia 2017 r., styczeń 2018 r., luty 2018 r., za powstałe wskutek nieuregulowania tych zobowiązań zaległości podatkowe w łącznej wysokości [...] zł, za należne odsetki za zwłokę naliczone do dnia wydania ww. decyzji w łącznej wysokości [...] zł oraz koszty postępowania egzekucyjnego za miesiące: czerwiec 2017 r., od sierpnia 2017 r. do listopada 2017 r., styczeń 2018 r., luty 2018 r. w łącznej kwocie [...]zł.

Wskutek wniesionego odwołania decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej orzeczenia o solidarnej z podatnikiem odpowiedzialności E. K., jako byłego członka zarządu A. pełniącego funkcję w okresie kiedy upływał termin płatności zobowiązań w podatku od towarów i usług za miesiące: czerwiec 2017 r., od sierpnia 2017 r. do grudnia 2017 r., styczeń 2018 r., łuty 2018 r., za powstałe wskutek nieuregulowania tych zobowiązań koszty postępowania egzekucyjnego za miesiące: październik 2017 r. w wysokości [...] zł i listopad 2017 r. w wysokości [...] zł i orzekł o solidarnej z podatnikiem odpowiedzialności E. K., jako byłego członka zarządu A. pełniącego funkcję w okresie kiedy upływał termin płatności zobowiązań w podatku od towarów i usług za miesiące: czerwiec 2017 r., od sierpnia 2017 r. do grudnia 2017 r., styczeń 2018 r., luty 2018 r., za powstałe wskutek nieuregulowania tych zobowiązań koszty postępowania egzekucyjnego za miesiące: październik 2017 r. w wysokości [...] zł i listopad 2017 r. w wysokości [...] zł, natomiast w pozostałej części utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy.

W uzasadnieniu w pierwszej kolejności wyjaśnił, że z uwagi na wejście w życie w dniu 20 lutego 2021 r. ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553 ze zm.)., która wprowadziła nowy system naliczania, poboru i rozliczania kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego lub wierzyciela, zaszła konieczność uchylenia decyzji organu I instancji w części dotyczącej orzeczenia o solidarnej z podatnikiem odpowiedzialności Skarżącej, jako byłego członka zarządu A. za powstałe wskutek nieuregulowania zobowiązań koszty postępowania egzekucyjnego za październik 2017 r. w wysokości [...] zł i listopad 2017 r. w wysokości [...] zł. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] dokonał ponownej weryfikacji wysokości kosztów egzekucyjnych i przy piśmie z dnia [...] lutego 2022 r. załączył przeliczenie kosztów egzekucyjnych, z których wynika, że koszty powstałe z tytułu zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za miesiące; październik i listopad 2017 r. należy ograniczyć do wysokości odpowiednio; [...] zł i [...] zł. Uwzględniając powyższe, w niniejszej sprawie należało przedmiotowe koszty postępowania egzekucyjnego za październik 2017 r. w kwocie [...]zł pomniejszyć o kwotę [...]zł oraz za listopad 2017 r. w kwocie [...]zł pomniejszyć o kwotę [...]zł. Natomiast koszty egzekucyjne wskazane w decyzji organu pierwszej instancji dotyczące podatku od towarów i usług za miesiące; czerwiec, sierpień, wrzesień i grudzień 2017 r., styczeń i luty 2018 r. wyliczone zostały zgodnie z art. 7, art. 8, art. 9 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553 ze zm.).

Następnie kierując się treścią art. 116 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm.), Dyrektor Izby Administracji Skarbowej rozważył pozytywne i negatywne przesłanki przeniesienia na Skarżącą odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe Spółki z tytułu podatku od towarów i usług za czerwiec, od sierpnia do grudnia 2017 r., styczeń i luty 2018 r., odsetki za zwłokę oraz koszty postępowania egzekucyjnego.

Organ odwoławczy stwierdził, że materiał dowodowy zgromadzony w trakcie prowadzonego przez organ pierwszej instancji postępowania wykazał, że Skarżąca pełniła funkcję Prezesa zarządu Spółki od [...] grudnia 2016 r. Organ podał, ze zgodnie z § 18 umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z dnia [...] grudnia 2016 r., powołano jednoosobowy Zarząd Spółki, to jest Prezesa Zarządu w osobie Skarżącej, tj. E. D. K., uprawnionej do samodzielnego reprezentowania Spółki (akt notarialny Repertorium A Nr [...]). Niniejsze znalazło odzwierciedlenie w postanowieniu Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydział Gospodarczy z dnia [...] stycznia 2017 r. sygnatura sprawy [...]. W dniu [...] lipca 2018 r. Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników A. podjęło między innymi uchwałę Nr [...] w zakresie odwołania Skarżącej z zarządu Spółki oraz z funkcji Prezesa zarządu Spółki. Natomiast uchwałą Nr [...] Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników A. postanowiło powołać do zarządu Spółki na funkcję Prezesa zarządu Spółki A. M.. Zgodnie zaś z danymi ujawnionymi w Informacji odpowiadającej odpisowi pełnemu z Rejestru Przedsiębiorców numer [...], według stanu na dzień [...] lutego 2022 r. wynika, że Skarżąca nadal jest wpisana jako osoba pełniąca funkcję Prezesa zarządu w A.

Organ podał, że Spółka w złożonych w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w T. deklaracjach dla podatku od towarów i usług (VAT-7) za czerwiec 2017 r., sierpień 2017 r., wrzesień 2017 r., październik 2017 r., listopad 2017 r., grudzień 2017 r., styczeń 2018 r., luty 2018 r., zadeklarowała kwotę podatku podlegającego wpłacie do urzędu skarbowego odpowiednio w wysokości: [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł. Kwota zobowiązania w podatku od towarów i usług za czerwiec 2017 r. uległa zmniejszeniu do kwoty [...]zł z uwagi na wpłatę własną Spółki w dniu: [...] września 2017 r. ([...] zł), która została zaksięgowana na należność główną w wysokości [...] zł, odsetki za zwłokę - [...] zł i koszty upomnienia - [...] zł, [...] września 2017 r. ([...] zł) należność główna - [...] zł i odsetki za zwłokę - [...] zł oraz w wyniku prowadzonej egzekucji, gdzie uzyskaną kwotę [...]zł, zaksięgowano na należność główną -[...] zł i odsetki za zwłokę - [...] zł. Kwota zobowiązania w podatku od towarów i usług za grudzień 2017 r. uległa zmniejszeniu do kwoty [...]zł w wyniku prowadzonej egzekucji, która została zaksięgowana na należność główną w wysokości [...] zł, odsetki za zwłokę - [...] zł, koszty postępowania egzekucyjna - [...] zł i koszty upomnienia - [...] zł. Biorąc pod uwagę obowiązujące w okresie powstania przedmiotowych zobowiązań podatkowych przepisy zawarte odpowiednio w art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2017 r., poz. 1221 ze zm.) – dalej: "u.p.t.u." – i art. 12 § 5 Ordynacji podatkowej, należny podatek od towarów i usług za czerwiec 2017 r. winien być uiszczony do dnia [...] lipca 2017 r., za sierpień 2017 r. do dnia [...] września 2017 r., za wrzesień 2017 r. do dnia [...] października 2017 r., za październik 2017 r. do dnia [...] listopada 2017 r., za listopad 2017 r. do dnia [...] grudnia 2017 r., za styczeń 2018 r. do dnia [...] lutego 2018 r., za luty 2018 r. do dnia [...] marca 2018 r., zaś po upływie tego terminu niezapłacona kwota podatku stała się zaległością podatkową, stosownie do art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, odnosząc się do podniesionej przez Skarżącą okoliczności zawieszenia jej w czynnościach Prezesa zarządu Spółki w dniu [...] czerwca 2017 r. na podstawie uchwały Nr [...] Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki z dnia [...] czerwca 2017 r., zauważył, że nie może ona stanowić przesłanki zwalniającej Skarżącą z odpowiedzialności za wymienione zaległości podatkowe Spółki. Pełnienie funkcji członka zarządu jest bowiem funkcją dobrowolną, a charakter prawny tej funkcji oznacza nie tylko obowiązek wykonywania czynności zarządzających, ale oznacza też zwiększony zakres odpowiedzialności, w tym odpowiedzialności za skutki działań kierowanej spółki. Organ podkreślił, że decyzję o pełnieniu funkcji członka zarządu (Prezesa zarządu) Skarżąca podjęła dobrowolnie, co wynika wprost z oświadczenia z dnia [...] grudnia 2016 r. o wyrażeniu zgody na powołanie do zarządu Spółki podpisanego przez Skarżącą. Natomiast zawieszenie w pełnieniu funkcji członka zarządu Spółki wywiera skutki, ale wyłącznie w relacji wewnętrznej do Spółki. Organ odwoławczy nie podzielił również opinii Skarżącej, że odpowiedzialnością za zaległości podatkowe Spółki należy obarczyć osoby, które w czasie zawieszenia Skarżącej w pełnieniu funkcji członka zarządu Spółki były odpowiedzialne za niniejsze zaniechanie. Organ wyjaśnił, że dobrowolne oddanie zarządzania Spółką, w tym w zakresie realizacji zobowiązań podatkowych, osobom spoza zarządu, nie zwalnia Skarżącej jako Prezesa zarządu ani z obowiązków wynikających z pełnienia funkcji w tym organie, ani od odpowiedzialności za ich niedopełnienie. Zdaniem organu z powyższego wynika, że nie zachodzą wątpliwości, co do spełnienia przesłanki określonej w art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którą odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 Ordynacji podatkowej powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. Jednocześnie organ zaznaczył, że odsetki za zwłokę na dzień wydania decyzji organu pierwszej instancji orzekającej o odpowiedzialności Skarżącej wynoszą łącznie [...] zł i nie wystąpiły przerwy w naliczaniu odsetek za zwłokę.

Organ odwoławczy wskazał, że w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny podjął szereg czynności takich jak: próba dokonania czynności egzekucyjnych w siedzibie Spółki, dokonanie zajęć wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego Spółki, dokonanie zajęć innej wierzytelności pieniężnej, zgłoszenie zaległości podatkowych Spółki do Krajowego Rejestru Sądowego, wyjawienie majątku Spółki, pozyskanie informacji o nowych rachunkach bankowych Spółki, pozyskanie informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców - CEPiK, z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych Ministerstwa Sprawiedliwości, z systemu WRO-System, z Krajowego Rejestru Sądowego, w celu ustalenia praw i składników majątkowych Spółki. Dyrektor opisał podejmowane czynności egzekucyjne oraz dochodzone należności i wskazał, że postanowieniami z dnia [...] maja 2018 r. oraz [...] marca 2019 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku zobowiązanego A. na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących przedmiotowe zobowiązania podatkowe.

W świetle powyższego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej potwierdził stanowisko organu pierwszej instancji przedstawione w zaskarżonej decyzji w przedmiocie bezskuteczności egzekucji prowadzonej z majątku Spółki, której wykazanie jest warunkiem wstępnym procedowania w zakresie orzeczenia o odpowiedzialności Skarżącej za przedmiotowe zaległości podatkowe, stosownie do treści powołanego przepisu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej.

Przechodząc do rozpoznania przesłanek "negatywnych", które — jeśli zostaną skutecznie wykazane przez członka zarządu, przeciwko któremu skierowane zostało postępowanie — uwalniają go od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki organ podał, że okolicznością determinującą odstąpienie od orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki byłby fakt złożenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości. Przy czym wykładni pojęcia "właściwego czasu" do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości osoby prawnej należy dokonywać z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2020 r. poz. 1228 ze zm.). W przedmiotowej sprawie wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki nie został złożony, co wynika z informacji Sądu Rejonowego w [...] Wydział Gospodarczy zawartej w piśmie z dnia [...] października 2019 r.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zauważył, że oprócz zaległości objętych przedmiotowym postępowaniem, tj. w podatku od towarów i usług za czerwiec 2017 r., za sierpień 2017 r., za wrzesień 2017 r., październik 2017 r., listopad 2017 r., grudzień 2017 r., styczeń 2018 r. i luty 2018 r., jak wynika z listy zaległości sporządzonej na dzień [...] grudnia 2021 r. - Spółka posiada zaległości podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za: kwiecień 2017 r. ([...] zł), maj 2017 r. ([...] zł), czerwiec 2017 r. ([...] zł), lipiec 2017 r. ([...] zł), sierpień 2017 r. ([...] zł), wrzesień 2017 r. ([...] zł), październik 2017 r. ([...] zł), listopad 2017 r. ([...] zł), grudzień 2017 r. ([...] zł). W niniejszym przedmiocie Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. wydał decyzję z dnia [...] listopada 2020 r. orzekającą o odpowiedzialności podatkowej płatnika Spółki A. za pobrane od podatnika, a niewpłacone organowi podatkowemu zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za miesiące od kwietnia 2017 r. do grudnia 2017 r. oraz określił należność z tytułu pobranych od podatnika, a niewpłaconych przez płatnika zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych od miesiąca kwietnia do miesiąca grudnia 2017 r. Zatem, mając na względzie art. 11 ust. 1 i ust. 1a ustawy Prawo upadłościowe, Spółka utraciła zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych w wyniku nieuregulowania względem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu pełnienia funkcji płatnika za kwiecień 2017 r. (termin płatności upłynął [...] maja 2017 r.).

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, w opinii Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, Skarżąca jako członek zarządu (Prezes) winna rozważyć, nie później niż w terminie 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, tj. do dnia [...] września 2017 r., zgłoszenie w sądzie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, bowiem opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekroczyło trzy miesiące (tutaj: [...] sierpnia 2017 r.). Podsumowując, organ odwoławczy stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie wypełniona została pierwsza z przesłanek określonych w art. 11 ust. 1 Prawo upadłościowe, tj. niewykonywanie wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

W ocenie organu odwoławczego Skarżąca nie wskazała również okoliczności świadczących o braku winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. Organ wyjaśnił, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż o przesłance "braku winy", o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b Ordynacji podatkowej w sytuacji niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości można mówić jedynie wtedy, gdy członek zarządu spółki, przy zachowaniu wszelkiej należytej staranności podczas prowadzenia jej spraw, wniosku takiego nie złożył z przyczyn od niego niezależnych. Dyrektor zauważył, że kwestia złożonego przez Stronę dokumentu w postaci uchwały Nr [...] Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z dnia [...] czerwca 2017 r. w sprawie zawieszenia Skarżącej jako Prezesa zarządu w czynnościach została już rozstrzygnięta. Natomiast powołana przez Stronę ciężka choroba psychiczna wywołana sytuacją rodzinną i osobistą, zdaniem organu, w tym przypadku nie może stanowić okoliczności potwierdzającej brak winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił, że nie neguje sytuacji zdrowotnej Skarżącej i co do zasady podziela pogląd, że zaburzenia psychiczne mogą stanowić przesłankę, która uniemożliwia zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie. Jednakże wyjaśnił, że skuteczne odwołanie się do tej przeszkody przeniesienia odpowiedzialności wymaga wykazania dwóch okoliczności, mianowicie, że zaburzenia psychiczne mają rzeczywiście charakter tego rodzaju, że mogły wpływać na treść i zakres podejmowanych przez członka zarządu czynności, po wtóre, że miały miejsce w czasie właściwym dla zgłoszenia tego wniosku.

Dyrektor stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie wykazano, aby zaburzenia psychiczne Strony były tego rodzaju, że wpływały na czynności prze nią podejmowane. Organ podkreślił, że przy tego rodzaju argumentacji to Strona (jej pełnomocnik) powinna wskazać stosowne dowody. Dyrektor podał, że treści przedłożonych przez Stronę dokumentów nie wynika jednak, czy leczenie w gabinecie psychoterapii miało jakikolwiek wpływ na zdolność podejmowania decyzji. Ponadto organ podkreślił, że Strona posiadała w okresie, w którym winien zostać złożony wniosek o ogłoszenie upadłości, jak też w okresie powstania zaległości podatkowych pełną zdolność do czynności prawnych, zatem była w stanie kierować swym postępowaniem, a dokonane przez nią czynności prawne są ważne.

Podsumowując, w ocenie organu drugiej instancji okoliczności na które powołuje się Strona, dotyczące jej złego stanu zdrowia psychicznego, nie usprawiedliwiają braku winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości. Tezę tę potwierdza, zdaniem organu m.in. pełna zdolność do czynności prawnych, dobrowolne przyjęcie funkcji członka zarządu, choć zważając na swoje problemy zdrowotne Strona mogła odmówić jej przyjęcia. Miała też możliwość rezygnacji z jej pełnienia. Według Dyrektora, istotnym jest, że z materiału dowodowego nie wynika, aby stan zdrowia Strony w okresie pełnienia funkcji Prezesa zarządu był na tyle poważny, że uniemożliwiał jej podjęcie działań weryfikujących stan finansów Spółki. W okolicznościach niniejszej sprawy prawidłowo zatem organ pierwszej instancji ocenił, że skoro w okresie pełnienia przez Skarżącą funkcji w zarządzie Spółki zachodziły przesłanki ogłoszenia jej upadłości, a wniosek o ogłoszenie upadłości nie został złożony, brak zgłoszenia rzeczonego wniosku we właściwym czasie był spowodowany winą członka zarządu, co daje podstawę do przeniesienia na Stronę odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki.

Wobec powyższego organ odwoławczy przyjął, iż Skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanki egzoneracyjnej określonej w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b Ordynacji podatkowej. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził również, że w realiach niniejszej sprawy Strona nie wykazała, aby zaistniała kolejna przesłanka egzoneracyjna przewidziana w art. 116 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. W toku prowadzonego przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] postępowania podatkowego nie Skarżąca przedłożyła bowiem żadnego dowodu potwierdzającego istnienie rzeczywistego, umożliwiającego zaspokojenie zaległości podatkowej mienia Spółki, pomimo iż Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] w postanowieniu z dnia [...] października 2021 r. o wszczęciu postępowania podatkowego w sprawie orzeczenia o solidarnej ze Spółką odpowiedzialności Skarżącej jako byłego członka zarządu Spółki za jej zaległości, poinformował ją o możliwości wskazania przesłanek do zwolnienia z tej odpowiedzialności.

Reasumując, zdaniem organu odwoławczego, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] w sposób prawidłowy zbadał przesłanki pozwalające na zgodne z art. 116 Ordynacji podatkowej orzeczenie o odpowiedzialności Strony jako byłego członka zarządu A. . za zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące: czerniec 2017 r., od sierpnia 2017 r. do grudnia 2017 r., styczeń 2018 r. i luty 2018 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego. Oceniając podjęte przez organ pierwszej instancji czynności Dyrektor stwierdził, że organ ten prawidłowo wskazał, że zaległości podatkowe powstały w czasie, gdy Strona pełniła funkcję członka zarządu oraz wykazał bezskuteczność egzekucji wobec majątku dłużnika. Ponadto, w sprawie nie wystąpiły przesłanki uwalniające Stronę od tej odpowiedzialności, określone w przepisie art. 116 § 1 pkt 1 i 2 Ordynacji podatkowej.

Skarżąca zaskarżyła do tut. Sądu w całości decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2022 r. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła:

1) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieuznaniu przez organ podatkowy uchwały Spółki A. z dnia [...] czerwca 2017 r. w przedmiocie zawieszenia w wykonywaniu czynności członka zarządu przez Skarżącą, przez co organ podatkowy błędnie orzekł w decyzji o solidarnej odpowiedzialności Skarżącej wraz ze Spółką,

2) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na błędnym przyjęciu, iż brak wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym o zawieszeniu Skarżącej w czynnościach członka zarządu świadczy o fakcie, że Skarżąca nadal pełniła swoją funkcję w kontrolowanym okresie, a co za tym idzie możliwa jest odpowiedzialność solidarna Skarżącej wraz ze Spółką,

3) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na tym, że organ podatkowy błędnie uznał, iż uchwała o zawieszeniu w czynnościach członka zarządu wywołuje skutek tylko i wyłącznie wewnątrz Spółki, a nie ma skutku na zewnątrz,

4) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) i b) Ordynacji podatkowej, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której Skarżąca bez swojej winy nie zgłosiła wniosku o ogłoszenie upadłości oraz nie miała możliwości zgłoszenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości z powodu ciężkiej choroby psychicznej oraz niesprawowania funkcji członka zarządu w kontrolowanym okresie z powodu zawieszenia w czynnościach,

5) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej, poprzez uznanie, że Skarżąca pełniła funkcję członka zarządu w czasie powstania zaległości podatkowych w sytuacji, w której jednoznacznie wynika z uchwały Spółki A. , że w niniejszym okresie Skarżąca była zawieszona w czynnościach członka zarządu.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2022 r.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej: jako "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy podać, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm., dalej: "ustawa COVID-19"). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia [...] lipca 2022 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] lipca 2022 r. (k. 50 akt sądowych). Wcześniej Skarżąca została poinformowany także o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem internetowym oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma. Wobec tego, że tylko Skarżąca wyraziła wolę uczestnictwa w rozprawie zdalnej, to nie było podstaw do odstąpienia od skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa.

W pierwszej kolejności, choć kwestia ta nie objęta zarzutami skargi, mając na uwadze art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, w świetle przepisów art. 7-10 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553 ze zm.), w zakresie skorygowania wysokości kosztów egzekucyjnych, za które odpowiedzialność ponosi Skarżąca.

Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia czy organ zasadnie uznał, że Skarżąca ponosi odpowiedzialność jako członek zarządu A. za jej zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług.

Zgodnie z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzeczenia o odpowiedzialności Skarżącej za zaległości podatkowe Spółki) za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. z 2016 r. poz. 1574, 1579, 1948 i 2260) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 oraz art. 52a powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu (§ 2).

Przyjmuje się, że powinnością organu podatkowego jest wykazanie, że osoba, na którą ma zostać przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe spółki kapitałowej pełniła funkcję członka zarządu w czasie, kiedy upływał termin płatności zobowiązań podatkowych oraz że egzekucja z majątku spółki okazała się nieskuteczna.

Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, iż [...] grudnia 2016 r. została zawiązana Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością A. (akt notarialny Repertorium A Nr [...]; k- 44-45 akt admin.). Wszystkie sprawy nie zastrzeżone w umowie dla Zgromadzenia Wspólników, stosownie do § 17 umowy spółki, należą do kompetencji Zarządu Spółki, który może być jednoosobowy lub wieloosobowy. Zgodnie z § 18 umowy, powołano jednoosobowy Zarząd Spółki, to jest Prezesa Zarządu w osobie tj. E. D. K. uprawnionej do samodzielnego reprezentowania Spółki. Powyższe znalazło odzwierciedlenie w postanowieniu Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydział Gospodarczy z dnia [...] stycznia 2017 r. sygn. akt [...], którym postanowił wpisać Spółkę do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS: [...] (por. k. 68-70 akt admin.). Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników A. w dniu [...] lipca 2018 r. podjęło między innymi uchwałę Nr [...] w zakresie odwołania Skarżącej z zarządu Spółki oraz z funkcji Prezesa zarządu Spółki. Jednocześnie uchwałą Nr [...] Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników A. postanowiło powołać do zarządu Spółki na funkcję Prezesa zarządu Spółki A. M.. Zgodnie jednak z danymi ujawnionymi w Informacji odpowiadającej odpisowi pełnemu z Rejestru Przedsiębiorców numer KRS [...], według stanu na dzień [...] lutego 2022 r. wynika, że Skarżąca nadal jest wpisana jako osoba pełniąca funkcję Prezesa zarządu A.

Organ wskazał ponadto, że zgodnie z przedłożonym przez Skarżącą w dniu [...] grudnia 2021 r. do akt sprawy protokołem Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki z dnia [...] czerwca 2017 r. (por. k. 371-372 akt admin.) porządek obrad dotyczył:

1. Otwarcia Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników,

2. Wyboru Przewodniczącego,

3. Zatwierdzenia porządku obrad Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników,

4. Podjęcia uchwał w sprawie udzielenia zgody na zbycie udziałów,

5. Wolnych wniosków,

6. Zamknięcia obrad.

Jednakże adnotacja w zakresie punktu 4 obrad tyczyła się uchwały Nr [...] w sprawie zawieszenia Skarżącej jako Prezesa zarządu w czynnościach. Podobna sytuacja miała miejsce w przypadku protokołu Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki z dnia [...] sierpnia 2018 r. (por. k. 368-369 akt admin.), w którym punkt 4 obrad dotyczył podjęcia uchwał w sprawie udzielenia zgody na zbycie udziałów, zaś adnotacja odnosiła się do przedmiotu odwieszenia Skarżącej jako Prezesa zarządu w czynnościach. Powołana uchwała Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. (por. k. 368 akt admin.) została podjęta przez wspólników (A. F. i T. B.), którzy w dniu [...] sierpnia 2018 r. zawarli umowy sprzedaży udziałów Spółki z kupującym: S. (por. k. 92-95, 270-272 akt admin.). Przeniesienie na kupującego zbywanych udziałów nastąpiło z dniem zawarcia niniejszych umów - pkt 3.1 umowy (por. k. 92, 94 akt admin.). Poza tym w dniu [...] lipca 2018 r., czyli w okresie zawieszenia Skarżącej w czynnościach Prezesa zarządu Spółki, działając jako zarząd Skarżąca odwołała prokurę samoistną w Spółce dla T. B. (por. k. 85, 269 akt admin.) i A. F. (por. k. 268 akt admin.) oraz ustanowiła prokurę samoistną w Spółce dla K. M. (por. k. 86 akt admin.).

W kontekście zarzutów skargi wymaga oceny, czy zasadne jest stanowisko organów podatkowych, które przyjęły, że Skarżąca pełniła funkcję członka zarządu Spółki w czasie, w którym powstały zaległości podatkowe będące przedmiotem orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności.

Zdaniem Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę użyte w art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej sformułowanie pełnienie obowiązków członka zarządu oznacza, że odpowiedzialność członka zarządu uzależniona jest od pełnienia tej funkcji, a nie jedynie faktycznego wykonywanie obowiązków członka zarządu. Przesłanka ta z racji wykładni systemowej winna być ustalana w oparciu o obiektywnie istniejące kryteria - spełnienie formalnych warunków "pełnienia funkcji członka zarządu". Przepis art. 116 Ordynacji podatkowej w żadnym miejscu nie używa bowiem formuły "faktyczne pełnienie funkcji członka zarządu", a jedynie "pełnienie funkcji członka zarządu". Tę zaś funkcję określona osoba pełni od momentu jej powołania (art. 201 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, Dz.U. z 2017 r. poz. 1577 ze zm.) – dalej: "k.s.h." – do momentu wygaśnięcia jej mandatu (art. 202 § 1-3 k.s.h.), jej śmierci, rezygnacji albo odwołania (art. 202 § 4 k.s.h.). Członek zarządu ma przy tym pełne prawo do złożenia rezygnacji z tej funkcji w każdym czasie (art. 202 § 5 k.s.h. w związku z art. 746 § 2 Kodeksu cywilnego). Podejmując się pełnienia funkcji członka zarządu (przyjmując wybór do wiadomości) osoba ta nabywa prawo, ale także obowiązek prowadzenia spraw spółki (art. 208 § 2 k.s.h.). Jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych "pełnienie obowiązków członka zarządu" rozumieć należy jako posiadanie formalnych uprawnień członka zarządu za konkretny okres, niezależnie od tego, czy obciążony odpowiedzialnością członek zarządu faktycznie zajmował się interesami podmiotu, w którym był członkiem zarządu. Sformułowanie: "pełnienie obowiązków" nie wiąże się w tym przypadku z faktycznym wykonywaniem tych obowiązków (por. wyroki NSA z dnia: 11 października 2018 r., sygn. akt I GSK 1865/18, 7 sierpnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2060/16 i 11 grudnia 2018 r., sygn. akt I FSK 57/17; publ. CBOSA, por. także S. Babiarz, [w:] S. Babiarz i inni, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2017, s. 809, a także R. Mastalski, [w:] B. Adamiak i inni, Ordynacja podatkowa. Komentarz 2017, Unimex, str. 635).

Tutejszy Sąd dostrzega, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, (w tym w powołanych w skardze), prezentowany jest pogląd, że dla ustalenia, że dana osoba pełniła funkcję członka zarządu spółki konieczna jest ocena, czy dana osoba faktycznie wykonywała funkcje członka zarządu spółki. Należy jednak zwrócić uwagę, że pogląd ten nie jest formułowany jako podważenie ustalenia opartego na formalnie poprawnych zapisach w Krajowym Rejestrze Sądowym czy też innych dokumentach stwierdzających powołanie danej osoby do pełnienia funkcji członka zarządu spółki i brak jej odwołania. W orzeczeniach tych chodzi jednak o sytuacje, w której dana osoba, pomimo że formalnie nie pełni funkcji członka zarządu spółki, faktycznie jednak funkcje członka zarządu spółki wykonuje. Zatem prawidłowa wykładnia art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej powinna prowadzić do wniosku, że ustalenie na podstawie zapisów w Krajowym Rejestrze Sądowym lub na podstawie innych istotnych w tym zakresie dokumentów, że dana osoba pełniła funkcję członka zarządu spółki w znaczącym dla rozstrzygnięcia sprawy okresie jest wystarczające dla przyjęcia zaistnienia przesłanki orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki określonej w art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej Badanie we wskazanej powyżej sytuacji, czy dana osoba faktycznie tę funkcję wykonywała nie mieści się w dyspozycji powołanego wyżej przepisu.

Natomiast instytucja zawieszenia członków zarządu zarówno w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jak i w spółce akcyjnej uregulowana jest w art. 220 k.s.h. Stanowi on, że umowa spółki może rozszerzyć uprawnienia rady nadzorczej, przyznając jej prawo do zawieszania z ważnych powodów poszczególnych lub wszystkich członków zarządu. Zawieszenie w czynnościach nie jest równoznaczne z odwołaniem ale ma na celu okresowe uniemożliwienie realizacji funkcji organu w sferze prowadzenia spraw i reprezentacji. W wyniku zawieszenia, jak zasadnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, członek zarządu nie traci swojego statusu. Zawieszenie w czynnościach może być na określony czas, po którym członek zarządu powróci do pełnienia funkcji (gdy zostaną wyjaśnione wszelkie wątpliwości będące źródłem zawieszenia).

Dodać jeszcze należy, że dla odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki nie ma znaczenia czy członek wykonywał swoje obowiązki sam czy działał przez ustanowionego pełnomocnika. Członek zarządu jest odpowiedzialny za prowadzenie spraw spółki, powinien zatem orientować się w bieżącym stanie jej finansów, winien mieć wiedzę co do sposobu jej funkcjonowania, zawieranych transakcji, a także kontrahentów spółki. Członek zarządu spółki powinien być także należycie zorientowany co do stanu majątkowego spółki i ciążących na niej zobowiązaniach tak, by nie doprowadzić do naruszenia obowiązków wynikających z obowiązujących przepisów prawa, w tym przepisów podatkowych oraz do sytuacji zadłużenia spółki czy stanu jej niewypłacalności. W sytuacji, gdy dana osoba podejmuje się prowadzenia spraw spółki, to robi to z pełną świadomością, wobec czego brak jest podstaw do wykazywania w postępowaniu dowodowym, że nie znała kondycji finansowej spółki, czy nie miała wpływu na regulowanie należności, ponieważ nie miała dostępu do środków finansowych spółki. Osoba podejmująca się piastowania funkcji członka zarządu powinna zdawać sobie sprawę, że charakter prawny tej funkcji oznacza nie tylko obowiązek wykonywania czynności zarządzających, ale także odpowiedzialność za sprawy spółki.

Reasumując, organy zasadnie przyjęły że spełniona została przesłanka pełnienia przez Skarżąca funkcji członka zarządu w czasie powstania zaległości. Nie budzi bowiem wątpliwości, że decyzję o pełnieniu funkcji członka zarządu (Prezesa zarządu) Skarżąca podjęła dobrowolnie, co wynika wprost z oświadczenia z dnia [...] grudnia 2016 r. o wyrażeniu zgody na powołanie do zarządu Spółki podpisanego przez Stronę (por. k. 56 akt admin.). Natomiast zawieszenie w pełnieniu funkcji członka zarządu Spółki, jak przyjął organ, wywiera skutki, ale wyłącznie w relacji wewnętrznej do Spółki. Ponadto jak wynika z zebranego materiału dowodowego w okresie "zawieszenia" Skarżąca wykonywała obowiązki prezesa zarządu Spółki. W świetle poczynionych wyżej wywodów brak jest również podstaw do zaakceptowania stanowiska Skarżącej, że odpowiedzialnością za zaległości podatkowe Spółki należy obarczyć osoby, którym w czasie zawieszenia Skarżącej w pełnieniu funkcji członka zarządu Spółki powierzono prowadzenie wszelkich spraw spółki.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo uznał także, że w sprawie została wykazana przesłanka bezskuteczności egzekucji z majątku spółki. Stwierdzenie bezskuteczności egzekucji ustala się na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2008 r., sygn. akt II FPS 6/08). Zatem o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego, w rozumieniu art. 116 Ordynacji podatkowej nie musi przesądzać wyłącznie umorzenie postępowania egzekucyjnego. Mogą za tym przemawiać inne działania organu egzekucyjnego, niekoniecznie zakończone postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Muszą one jednak nie pozostawiać żadnych wątpliwości co do tego, że egzekwowana wierzytelność nie może być zaspokojona z jakiejkolwiek części majątku spółki (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lutego 2007 r., sygn. akt II FSK 233/06 i wyrok Sądu Najwyższego z 23 marca 2012 r., sygn. akt II UK 152/11).

Potwierdzeniem bezskuteczności egzekucji prowadzonej wobec spółki, są znajdujące się w aktach sprawy postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] maja 2018 r. (por. k. 210 akt admin.) i z dnia [...] marca 2019 r. (por. k. 262 akt admin.) o umorzeniu prowadzonego wobec spółki postępowania egzekucyjnego.

Tym samym, organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w rozpoznawanej sprawie doszło do spełnienia dwóch pozytywnych przesłanek pozwalających na wydanie orzeczenia w przedmiocie odpowiedzialności Skarżącej.

W orzecznictwie podnosi się również, że w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu, organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki ogłoszenia upadłości. Tylko bowiem niezłożenie wniosku o upadłość w terminie (w tzw. czasie właściwym w rozumieniu ustawy upadłościowej) czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie przepisu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej Do powyższego wniosku, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 10 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FPS 3/09, prowadzi wnioskowanie a contrario: skoro członek zarządu nie odpowiada, jeśli we właściwym czasie zgłoszono upadłość, to odpowiadać może tylko wtedy, kiedy upadłości we właściwym czasie nie zgłoszono. Z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też, kiedy ponosi winę za jego niewypełnienie. W każdym natomiast przypadku należy ustalić, że taki obowiązek w ogóle na członku zarządu ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony. W powyżej wykazanej uchwale NSA podkreślił, że odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki upadłościowe. W tym zakresie należy odwołać się przepisów prawa upadłościowego.

Zgodnie z treścią art. 10 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2022, poz. 1520) – dalej: "u.p.u." – upadłość ogłasza się wobec dłużnika, który stał się niewypłacalny. Z kolei zgodnie z treścią art. 11 ust. 1 i art. 11 ust. 1a u.p.u., dłużnik jest niewypłacalny jeśli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Z kolei z art. 11 ust. 2 u.p.u. wynika, że dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące. Jak stanowi natomiast przepis art. 21 ust. 1u.p.u., dłużnik jest obowiązany nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Jeżeli dłużnik jest osobą prawną lub inną jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1 spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami (art. 21 ust. 2 u.p.u.).

W oparciu o powołane przepisy organ odwoławczy stwierdził, że wniosek o ogłoszenie upadłości spółki powinien był zostać złożony do dnia [...] września 2017 r. tj. w terminie 30 dni od dnia w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości spółki (opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań przekroczyło 3 miesiące). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że oprócz zaległości objętych przedmiotowym postępowaniem tj. w podatku od towarów i usług za czerwiec 2017 r., sierpień 2017 r., wrzesień 2017 r., październik 2017 r., listopad 2017 r., grudzień 2017 r., styczeń 2018 r. i luty 2018 r. (por. k. 385, 406 akt admin.), jak wynika z listy zaległości sporządzonej na dzień [...] grudnia 2021 r. (por. k. 386 akt admin.) - Spółka posiada zaległości podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za: kwiecień 2017 r. ([...] zł), maj 2017 r. ([...] zł), czerwiec 2017 r. ([...] zł), lipiec 2017 r. ([...] zł), sierpień 2017 r. ([...] zł), wrzesień 2017 r. ([...] zł), październik 2017 r. ([...] zł), listopad 2017 r. ([...] zł), grudzień 2017 r. ([...] zł).

W świetle powyższego, jak zasadnie przyjął organ, Spółka, mając na uwadze art. 11 ust. 1 i ust. 1a u.p.u., utraciła zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych w wyniku nieuregulowania względem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu pełnienia funkcji płatnika za kwiecień 2017r. (termin płatności upłynął [...] maja 2017 r.). Niewykonywanie wymagalnych zobowiązań nie musi się odnosić do wszystkich zobowiązań dłużnika, nie ma też znaczenia ich charakter, tzn. czy są to zobowiązania cywilnoprawne czy publicznoprawne, jak również z tym, że nieregulowanie wymagalnych zobowiązań nawet o niewielkiej wartości oznacza niewypłacalność w rozumieniu art. 11 u.p.u. Stan niewypłacalności może powstać już z chwilą nieuregulowania w terminie określonym ustawą lub umową pierwszego zobowiązania.

W ocenie Sądu, nie budzi wątpliwości, że w odniesieniu do spółki została spełniona – we wskazanej przez organ dacie – przesłanka wszczęcia postępowania upadłościowego, o której mowa w art. 11 ust. 1 u.p.u. Zaznaczyć przy tym należy, że przesłanka i data niewypłacalności spółki zostały ustalone w sposób prawidłowy w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

Skarżąca nie wskazała również okoliczności świadczących o braku jej winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. Brak winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość może być odnoszony jedynie do wyjątkowych sytuacji, w których członek zarządu nie ma wiedzy co do rzeczywistej sytuacji w zakresie płacenia zobowiązań przez spółkę z uzasadnionych (obiektywnie) przyczyn i przy dołożeniu należytej staranności nie może tej wiedzy uzyskać albo podjąć stosownych działań (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt II UK 265/10). Sąd przyjmuje za własny wyrażany w orzecznictwie pogląd, że członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości spółki jedynie wtedy, gdy wykaże, że nie przewidywał i nie mógł w żaden sposób z przyczyn obiektywnych - przewidzieć, że zaistniała w spółce sytuacja finansowa wymagała zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości bądź wszczęcia postępowania układowego w celu zapewnienia ochrony interesów jej wierzycieli przed niewypłacalnością. Profesjonalizm wymagany od członka zarządu spółki kapitałowej, a także wynikająca z niego podwyższona staranność, pozwala na przyjęcie, że jest on obowiązany kontrolować sytuację w spółce przynajmniej z taką uwagą, która pozwala na zorientowanie się, że jest ona niewypłacalna i że należy wystąpić z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. (por. wyrok WSA w Warszawie z 25 listopada 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 57/20).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy podkreślić należy, że Skarżąca miała legitymacją formalną (prawną) do pełnienia obowiązków członka zarządu Spółki w czasie upływu terminu płatności zobowiązań podatkowych, bowiem obowiązki te Skarżąca pełniła od [...] grudnia 2016 r. do [...] lipca 2018 r. (por. k. 44-45, 75 akt admin.). Tym samym ponosi odpowiedzialność za przypisane w sprawie zaległości podatkowe Spółki wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi, stosownie do art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej Organ odwoławczy zasadnie wskazał, że podejmując się piastowania funkcji członka zarządu Skarżąca powinna zdawać sobie sprawę, że charakter prawny tej funkcji oznacza obowiązek wykonywania czynności zarządzających (obowiązek wykonywania powierzonych zadań), co zostało wyraźnie wskazane w art. 201 § 1 i art. 208 § 2 k.s.h. Natomiast zgodnie z art. 293 § 2 k.s.h., członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przy wykonywaniu swoich obowiązków powinien dołożyć szczególnej staranności będącej wynikiem zawodowego charakteru i w czasie trwania mandatu stale monitorować dokumentację spółki i stan jej finansów. Od zarządu spółki kapitałowej, na którym ciąży obowiązek prowadzenia spraw spółki, oczekiwać należy kompetencji, podwyższonej staranności i umiejętności przewidywania skutków podejmowanych decyzji gospodarczych, również w zakresie dopuszczalnego ryzyka ekonomicznego. Natomiast, jeśli pojawiły się przeszkody uniemożliwiające staranne wypełnianie obowiązków Skarżąca jako członek zarządu powinna bezzwłocznie zapewnić właściwe realizowanie czynności członka zarządu poprzez, np. zrezygnowanie z pełnionej funkcji. Tylko w takiej sytuacji mogłaby uniknąć ewentualnej solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, która powstała z tytułu samego pełnienia obowiązków członka zarządu. Zagadnienie zawieszenia Skarżącej jako Prezesa zarządu w czynnościach na podstawie uchwały Nr [...] Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z dnia [...] czerwca 2017 r. (por. k. 371 akt admin.), zostało opisane i rozstrzygnięte wyżej.

Kwestia ciężkiej choroby psychicznej, wywołanej sytuacją rodzinną i osobistą, na którą powołuje się Skarżąca, w tym przypadku nie może stanowić okoliczności potwierdzającej brak winy Strony w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że organ drugiej instancji nie zanegował sytuacji zdrowotnej Skarżącej i co do zasady podzielił pogląd, że zaburzenia psychiczne mogą stanowić przesłankę, która uniemożliwia zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie. Rzecz jednak w tym, że skuteczne odwołanie się do tej przeszkody przeniesienia odpowiedzialności wymaga wykazania dwóch okoliczności, mianowicie, że zaburzenia psychiczne mają rzeczywiście charakter tego rodzaju, że mogły wpływać na treść i zakres podejmowanych przez członka zarządu czynności, po wtóre, że miały miejsce w czasie właściwym dla zgłoszenia tego wniosku. Skarżąca w rozpatrzonej sprawie nie udowodniła, że jej zaburzenia psychiczne były tego rodzaju, że wpływały na podejmowane przez nią czynności. Przy czym należy podkreślić, że przy tego rodzaju argumentacji to Skarżąca powinna wskazać stosowne dowody. Organ podatkowy nie jest ani obowiązany ani przede wszystkim uprawniony do inicjowania działań nakierowanych na ustalenie stanu zdrowia (w tym zdrowia psychicznego) Strony postępowania, co zresztą w demokratycznym państwie prawa wydaje się być rzeczą oczywistą.

W zakresie udokumentowania choroby psychicznej i jej ewentualnego wpływu na zdolność podejmowania przez Skarżącą decyzji w zakresie zarządu Spółką, Skarżąca przedłożyła: wyrok Sądu Rejonowego w Toruniu Wydział XII Karny z dnia 5 września 2014 r., sygn. akt XII W 953/14 (por. k. 410 akt admin.), wyrok nakazowy Sądu Rejonowego w Toruniu Wydział XII Karny z dnia 10 marca 2015 r., sygn. akt XII W 3424/14 (por. k. 420 akt admin.), protokół Sądu Rejonowego w Toruniu Wydział XII Karny z dnia 12 października 2016 r. (por. k. 414-419 akt admin.) i 14 listopada 2016 r. sygn. akt XII W 3424/14 (por. k. 411-413 akt admin.), wyrok Sądu Rejonowego w Toruniu Wydział XII Karny z dnia 14 listopada 2016 r., sygn. akt XII W 3424/14 (por. k. 421 akt admin. - ww. dokumenty dotyczą dokuczliwego złośliwego niepokojenia Skarżącej przez obwinioną J. D. P.-K.) oraz zaświadczenie z dnia [...] stycznia 2022 r. (por. k. 409 akt admin.), że Skarżąca w okresie od maja 2017 r. do lipca 2018 r. regularnie uczęszczała do prowadzonego przez W. S.-G. gabinetu na psychoterapię. Jednak, jak słusznie wskazał organ, z treści powołanych dokumentów nie wynika jednak, czy leczenie to miało jakikolwiek wpływ na zdolność Skarżącej do podejmowania decyzji. Materiały te odnoszą się do pomawiania i umieszczania nieprawdziwych informacji na portalach społecznościowych, w celu złośliwego dokuczania Skarżącej przez obwinioną J. D. P.-K.. W zaświadczeniu wskazano, jaki zespół zdiagnozowano u Skarżącej (DDA) i czym się objawiał. Nie stwierdzono jednak wprost, że Skarżąca z tego powodu miała ograniczoną zdolność do podejmowania jakichkolwiek czynności. Strona posiadała w okresie, w którym winien zostać złożony wniosek o ogłoszenie upadłości, jak też w okresie powstania zaległości podatkowych pełną zdolność do czynności prawnych, zatem była w stanie kierować swym postępowaniem, a dokonane przez nią czynności prawne są ważne. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt II CSK 435/16) występowanie objawów choroby psychicznej nie jest równoznaczne z niezdolnością do świadomego i swobodnego podjęcia decyzji i wyrażenia woli. Już w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 1960 r., sygn. akt I CO 25/60 Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż osoba pełnoletnia nieubezwłasnowolniona ma pełną zdolność procesową, chociażby była chora psychicznie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt II CSK 36/12). Dlatego, w ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że okoliczności na które powołała się Skarżąca, dotyczące jej złego stanu zdrowia psychicznego, nie usprawiedliwiają braku winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości. Tezę tę wzmacnia szereg argumentów, na które wskazano wyżej, tj. pełna zdolność do czynności prawnych, dobrowolne przyjęcie funkcji członka zarządu, choć zważając na swoje problemy zdrowotne Skarżąca mogła odmówić jej przyjęcia. Miała też możliwość rezygnacji z jej pełnienia. Istotnym jest, że z materiału dowodowego nie wynika, aby stan zdrowia Skarżącej w okresie pełnienia funkcji prezesa zarządu był na tyle poważny, że uniemożliwiał jej podjęcie działań weryfikujących stan finansów Spółki. Podkreślić ponownie należy, że w dniu [...] lipca 2018 r., czyli w okresie zawieszenia Skarżącej w czynnościach Prezesa zarządu Spółki, Strona działając jako zarząd odwołała prokurę samoistną w Spółce dla T. B. (por. k. 85, 269 akt admin.) i A. F. (por. k. 268 akt admin.) i ustanowiła prokurę samoistną w Spółce dla K. M. (por. k. 86 akt admin.).

W świetle powyższego Sąd za prawidłowe uznał stanowisko organu, że skoro w okresie pełnienia przez Skarżącą funkcji w zarządzie Spółki zachodziły przesłanki ogłoszenia jej upadłości, a wniosek o ogłoszenie upadłości nie został złożony, brak zgłoszenia rzeczonego wniosku we właściwym czasie był spowodowany winą członka zarządu, co dało podstawę do przeniesienia na Skarżącą odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki.

Zdaniem Sądu, w sprawie niniejszej Skarżąca nie wykazała również zaistnienia przesłanki egzoneracyjnej, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej Słusznie wskazał organ odwoławczy, że majątek spółki, o którym mowa w tym przepisie musi stanowić mienie konkretne i rzeczywiście istniejące oraz umożliwiające przeprowadzenie egzekucji zaległości podatkowych w znacznej części.

W świetle powyższego, należało uznać, że wydając zaskarżoną decyzję organ nie dopuścił się naruszeń wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, prawidłowo oceniony przez organ odwoławczy był wystarczający dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Wobec niezasadności podniesionych w skardze zarzutów, mając na uwadze, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

T. Wójcik A. Olesińska U. Wiśniewska