Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 58/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 67a § 1, art. 71a § 1 i 9, art. 89 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 10 § 1, art. 7 i art. 77
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), Sędziowie WSA Beata Machcińska, Wojciech Organiściak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 lipca 2016 r. sprawy ze skargi Fundacji A w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: K.p.a.) oraz art. 17, art. 18 i art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U z 2014 r. poz. 1619 ze zm.; dalej: u.p.e.a. lub ustawa egzekucyjna), po rozpatrzeniu zażalenia dłużnika zajętej wierzytelności Fundacji A w K., na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] Nr [...], którym organ określił wysokość uznanej i nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności w kwocie [...] zł należnej B w B., zajętej zawiadomieniami z dnia 10 lutego 2014 r. nr [...] oraz [...] – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny i prawny.

Organ I instancji (organ egzekucyjny) prowadzi wobec B w B. (dalej: zobowiązany) postępowanie egzekucyjne m.in. na podstawie własnych tytułów wykonawczych oraz tytułów wykonawczych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. Inspektorat w T.

Zawiadomieniami z dnia 10 lutego 2014 r. organ dokonał zajęcia prawa majątkowego zobowiązanego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu niezapłaconych faktur przez Fundację A w K. (dalej: Fundacja, dłużnik zajętej wierzytelności lub skarżący). Zawiadomienia o zajęciu ww, wierzytelności zostały doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 13 lutego 2014 r. (k. 59), po czym pismami z dnia 13 marca 2014 r. organ egzekucyjny wystosował do dłużnika zajętej wierzytelności ponaglenia w sprawie złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 89 § 3 pkt 1 u.p.e.a. dotyczącego uznania zajętych wierzytelności.

Pismem z dnia 20 marca 2014. Fundacja zawiadomiła o istniejących wierzytelnościach, jednak nie określiła ich wysokości. Poinformowała jednocześnie. że w ich sprawie podejmie rozmowy z zobowiązanym w celu polubownego rozwiązania zaistniałej sytuacji. Z kolei zobowiązany w piśmie z dnia 9 kwietnia 2014 r. zawiadomił organ egzekucyjny, że zadłużenie Fundacji wynosi [...] zł i wynika z faktur wystawionych w okresie od 31 grudnia 2011 r. do 2 lipca 2012 r.

W związku z uchylaniem się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej kwoty organ egzekucyjny pismem z dnia 10 czerwca 2014 r. zwrócił się do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. o przeprowadzenie na podstawie art. 71a § 1 ustawy egzekucyjnej kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego w Fundacji. W dniu 18 lipca 2014 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w B. (pismo z dnia 18 lipca 2014 r.) protokół z kontroli przeprowadzonej w dniu 17 lipca 2014 r., z którego wynika, że Fundacja (dłużnik zajętej wierzytelności) posiada wobec zobowiązanego zaległe wierzytelności w kwocie [...] zł.

Postanowieniami z dnia [...] oraz z dnia [...] organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych Naczelnika Urzędu Skarbowego w B., jako bezskuteczne, lecz kontynuuje postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych dotyczących przedmiotowej sprawy.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z dnia [...] określił Fundacji wysokość zajętej, uznanej i nieprzekazanej wierzytelności w kwocie [...] zł.

W zażaleniu Fundacja domagała się uchylenia postanowienia organu I instancji i wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Powołując się na pismo z dnia 20 marca 2014 r. wyjaśniła, że w związku z umową zawartą z C S.A., należność wynikająca z faktur została przeznaczona na sfinansowanie remontu ośrodka wypoczynkowego [...] w G., tym samym kwota [...] zł nie stanowiła przysporzenia do majątku Fundacji, ale poniesienia wydatków na remont objęty umową z C S.A. Aktualnie Fundacja jest na etapie wszczęcia sporu sądowego o zwrot nakładów poniesionych na ośrodek wypoczynkowy, należący do C S.A. Organ zaś zaniechał ustalenia tej okoliczności. Gdyby organ dążył do ustalenia stanu faktycznego w sposób prawidłowy, a także dopuszczał do udziału w postępowaniu skarżącą i informował ją o podejmowanych czynnościach, byłby w posiadaniu dowodów świadczących o tym, że wierzytelność ze wzajemnej współpracy z dłużnikiem i z C jest sporna. Ponadto zarzuciła organowi, że przed zamknięciem postępowania, zakończonego wydaniem zaskarżonego postanowienia organ nie zawiadomił skarżącej o prawie zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym, do czego zobowiązuje art. 10 § 1 K.p.a.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Wskazał, że zgodnie z art. 89 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności zostało dokonane w dacie doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomień o zajęciu, czyli 13 lutego 2014 r. W rozumieniu tego przepisu dłużnik zajętej wierzytelności traci z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej, wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania należnej kwoty organowi egzekucyjnemu. Powołując art. 67a § 1 u.p.e.a. przypomniał, że organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, to dłużnik jest zobowiązany przekazać organowi egzekucyjnemu kwoty wynikające z zajętej wierzytelności. Powołując się na protokół kontroli z dnia 17 lipca 2014 r. wskazał, że Prezes Zarządu Fundacji potwierdził, iż zaległe wierzytelności należne zobowiązanemu wynoszą [...] zł. Dłużnik zajętej wierzytelności został poinformowany, że jeżeli nie zgadza się z ustaleniami kontroli może zgłosić w ciągu 14 dni odpowiednie wyjaśnienia lub zastrzeżenia w formie pisemnej. Takich wyjaśnień jednak Fundacja nie złożyła. Oznacza to, że dłużnik zajętej wierzytelności był zobligowany do przekazania na rzecz organu egzekucyjnego należności wynikających z faktur w wysokości [...] zł.

Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że załączone do zażalenia dowody przelewów pochodzą z lat 2011-2012, natomiast protokół kontroli potwierdzający istnienie wierzytelności zobowiązanego sporządzony został w dniu 17 lipca 2014 r. Wzajemne relacje i roszczenia wynikające ze stosunków zobowiązaniowych, mimo że skuteczne między stronami takich stosunków, nie wywołują skutków prawnych na gruncie toczącego się postępowania egzekucyjnego. Stanowisko to jest zgodne z poglądami wyrażonymi w orzeczeniach sądów administracyjnych. Stosunek łączący wierzyciela i zobowiązanego z organem egzekucyjnym jest stosunkiem publicznoprawnym, a nie cywilnoprawnym.

Odnosząc się do zarzutu zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, wyjaśnił, że organ egzekucyjny nie odmawiał stronie udostępnienia akt sprawy, lecz ta nie przejawiała woli zapoznania się z nimi. Odwołując się do art. 18 u.p.e.a. podał, ze określona w art. 10 K.p.a. zasada czynnego udziału strony w postępowaniu nie znajduje zastosowania w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym (por. wyrok NSA z 23 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 168/10).

W skardze Fundacja (reprezentowana przez radcę prawnego) wskazała na:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 71a§ 9 ustawy egzekucyjnej poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, że skarżąca bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności, podczas gdy roszczenie dłużnika względem skarżącej uległo przedawnieniu;

lI. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1) art. 7, 77, 80 K.p.a. .w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej:

a) poprzez pominięcie przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia okoliczności wskazanych przez skarżącą w odpowiedzi na zawiadomienie z dnia 20 marca 2014 r. dotyczących sposobu rozliczenia należności względem dłużnika,

b) poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania Prezesa Zarządu skarżącej a w efekcie ustalenie stanu faktycznego w sposób niepełny i nieprawidłowy,

c) polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy należność skarżącego względem dłużnika została rozliczona i w jaki sposób,

d) polegające na ustaleniu, że skarżąca bezpodstawnie uchyla się od wpłaty zajętej wierzytelności, w sytuacji, gdy przeczy temu zebrany w sprawie materiał dowodowy;

2) art. 80 K.p.a. w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodu z protokołu kontroli z dnia 17 lipca 2014 r. i ustalenie, że skarżąca uznała wierzytelność w kwocie [...] zł;

3) art. 10 § 1 K.p.a. w z. z art. 18 ustawy egzekucyjnej poprzez niezapewnienie skarżącemu jako stronie prawa do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i ustosunkowaniu się do niego i zgłoszenia nowych wniosków dowodowych mogących stanowić podstawę do wydania rozstrzygnięcia odmiennego niż zapadłe;

4) art. 124 § 2 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia faktów, które organ uznał za udowodnione, a którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej skutkiem czego przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego postanowienia jest utrudnione;

5) art. 124 § 2 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej poprzez brak wyjaśnienia przepisów, na których organ oparł się wydając zaskarżone postanowienie;

6) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 144 K.p.a. poprzez jego zastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, pomimo istnienia przesłanek do jego uchylenia.

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Niezależnie od powyższego wniosła o dopuszczenie dowodów, które nie zostały przeprowadzone na etapie postępowania przed organami obu instancji:

1) faktur VAT nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] na okoliczność dat wymagalności roszczeń wynikających z poszczególnych faktur, terminu przedawnienia roszczeń, wygaśnięcia wierzytelności zajętej przez organ,

2) umowy nr [...] z dnia 1 czerwca 2011 r.,

3) kserokopii wydruków z rachunków skarżącej na okoliczność wpłat na rachunek dłużnika,

4) zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego przysługującego dłużnikowi z dnia 27 maja 2008 r.,

5) potwierdzenie przelewu z dnia 15 lipca 2008 r. na kwotę [...] zł na okoliczność przekazania organowi podatkowemu kwoty zajętej wierzytelności.

Wyjaśniła, że przeprowadzenie tych dowodów na etapie postępowania przed organami nie było możliwe z uwagi na brak zapewnienia stronie aktywnego udziału w sprawie. W uzasadnieniu zawarła rozwinięcie podniesionych zarzutów z powołaniem się na orzecznictwo sądów administracyjnych. Przede wszystkim wskazała, że skarżąca nie uchyla się bezpodstawnie, gdyż zarzutem, na który może się powołać w stosunku do swojego wierzyciela jest przedawnienie roszczeń. Roszczenie z najpóźniej wystawionej faktury przedawniło się w sierpniu 2015 r. Zarzuciła także nieprzeprowdzenie własnego postępowania przez organ odwoławczy i nieuwzględnienie pisma skarżącej z dnia 20 marca 2014 r.

Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej P.p.s.a.) – podlegało postanowienie określające wysokość uznanej i nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności, w kwocie [...] zł należnej zobowiązanemu, zajętej zawiadomieniami z dnia 10 lutego 2014 r.

Stan faktyczny sprawy jest poza sporem. Przedmiot sporu ogranicza się do ustalenia, czy organ egzekucyjny prawidłowo ustalił, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności czy też organ dokonał błędnej wykładni art. 71a § 9 ustawy egzekucyjnej.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 71a § 9 ustawy egzekucyjnej, który stanowi, iż jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Z kolei stosownie do art. 71a § 1 ustawy egzekucyjnej organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2 (zastrzeżenie to nie odnosi się do niniejszej sprawy).

Analiza treści art. 71a § 1 u.p.e.a. prowadzi więc do wniosku, że warunkiem wydania postanowienia o określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności, jest łączne wystąpienie dwóch przesłanek:

- przeprowadzenie kontroli mającej na celu ustalenie istnienia wymagalnej wierzytelności, obciążającej dłużnika, wobec którego dokonano zajęcia tejże wierzytelności,

- bezpodstawne uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu.

Wprawdzie egzekucja z wierzytelności pieniężnych jest tylko jednym ze środków egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, a jej zasadniczym celem jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku o charakterze pieniężnym przez dłużnika, to jednak skuteczność prawną zajęcia wierzytelności, rodzącej obowiązek przekazania wynikającej z niej kwoty pieniężnej przez dłużnika organowi egzekucyjnemu, należy oceniać przez pryzmat jej istnienia i wymagalności. Zadaniem zatem organu jest ustalenie, z wykorzystaniem instrumentu kontroli, o którym mowa w art. 71a § 1 i § 9 ustawy egzekucyjnej, czy rzeczywiście dłużnik obowiązany jest do zapłaty określonej kwoty. Brak jest bowiem podstaw do żądania od dłużnika przekazania kwoty, która nie istnieje jako wierzytelność bądź jest sporna.

Na etapie skargi pełnomocnik skarżącej podniósł zarzut przedawnienia zajętych wierzytelności. W jego ocenie skarżącej nie można zarzucić bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności, bowiem najpóźniej wystawiona faktura przedawniła się w sierpniu 2015 r.; przedawnienie stanowi okoliczność prawną, która umożliwia skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela. Niezależnie od podniesionego zarzutu podniósł, że skarżąca w latach 2007-2012 regulowała swoje wymagalne zobowiązania; w niniejszej sprawie dłużnik nie dochodził tej wierzytelności, bowiem strony zgodziły się na zamianę świadczeń.

Zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Według § 2 tego przepisu zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny na mocy § 3 tego przepisu:

1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:

a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,

b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania,

c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność;

2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem;

3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1.

Warunkiem skuteczności dokonanej czynności egzekucyjnej (zajęcia egzekucyjnego) zmierzającej do zastosowania egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych jest dopełnienie przez organ egzekucyjny obowiązków wynikających z art. 67 § 1 u.p.e.a. tj. wystawienie zawiadomienia o zajęciu, zawierającego elementy wyszczególnione w tym przepisie, w tym wskazanie osoby zobowiązanego w sposób umożliwiający jego identyfikację, a ponadto oznaczenie zajmowanej wierzytelności pieniężnej. W myśl art. 67a § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Zatem, skoro organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, to dłużnik jest zobowiązany przekazać organowi egzekucyjnemu kwoty wynikające z zajętej wierzytelności.

Postanowienie wydawane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Celem tego postępowania, które musi być poprzedzone czynnościami kontrolnymi, o których mowa w art. 71a § 1-7 u.p.e.a., jest jedynie ustalenie okoliczności czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał jej zajęcia. W przypadku stwierdzenia zaistnienia tych okoliczności, poprzez wydanie postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a., następuje konkretyzacja obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu. Przepis ten stanowi podstawę prawną do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności albo części tej wierzytelności. Odpowiedzialność z tego tytułu może być realizowana wobec dłużnika zajętej wierzytelności także w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji, a podstawą wystawienia tytułu wykonawczego w tym zakresie jest właśnie postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a.

Należy się zgodzić ze skarżącą, że w ugruntowanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu – w rozumieniu ww. przepisu – mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.) – por. m.in. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I FSK 984/06, LEX nr 364771. Zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną a nie faktyczną.

W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy bezspornym jest, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności skarżącej zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowego z dnia 10 lutego 2014 r., które zostało doręczone skarżącej w dniu 13 lutego 2014 r. wraz z prawidłowym wezwaniem i pouczeniem. Wezwanie dotyczyło podania w terminie 7 dni, czy skarżąca uznaje zajęte wierzytelności, z jakiego powodu odmawia oraz w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajęte wierzytelności.

Z dniem 13 lutego 2014 r. organ egzekucyjny wstąpił w prawa i obowiązki zobowiązanego (skarżącej). Jeżeli zatem w tej dacie zajęte wierzytelności nie były wymagalne lub były przedawnione, zobowiązany chcąc skutecznie uchylić się od zajęcia, winien wykazać (w terminie 7 dni) te okoliczności, istniejące na dzień zajęcia tej wierzytelności. Organ egzekucyjny, co już wskazano, zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, natomiast fakt zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego nie zmienia charakteru stosunku prawnego tylko między dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym, w którego miejsce wstępuje organ egzekucyjny.

W niniejszej sprawie skarżąca nie odpowiedziała na otrzymane zajęcie wierzytelności. W dniu 18 marca 2014 r. otrzymała ponaglenie organu egzekucyjnego (z rygorem nałożenia kary pieniężnej). Reagując dopiero na ponaglenie (w piśmie z dnia 20 marca 2014 r.) podała, że należności z płatności tytułu faktur wynikających z zawartej umowy przekazała w dniu 3 września 2012 r. Jednocześnie nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów potwierdzających zapłatę, wskazując w dalszej części pisma na wzajemne rozliczenia stron. Natomiast w ostatnim zdaniu tego pisma podaje, że "w sprawie zaległych wierzytelności Fundacja podejmie rozmowy z Dyrekcją Zakładu Działalności Gospodarczej przy B w celu polubownego rozwiązania (bezgotówkowego) zaistniałej sytuacji". Skarżąca w piśmie tym zaprzecza sama sobie, wskazując w pierwszym zdaniu o spełnieniu świadczenia, zaś w ostatnim zdaniu o podjęciu rozmów w celu jego polubownego załatwienia, przyznając zarazem, że wierzytelność ta istnieje (nie wskazała natomiast jej wysokości). Słusznie organ zwraca uwagę na pismo zobowiązanego z dnia 9 kwietnia 2014 r., w którym zaprzeczył, że skarżąca uregulowała zadłużenie wynoszące [...] zł.

Skarżąca nie wskazała na żadną okoliczność prawną, która umożliwiłaby jej skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela. Skutkowało to zleceniem przez organ egzekucyjny przeprowadzenia kontroli u dłużnika wierzytelności, którą wykonał w dniu 17 lipca 2014 r. pracownik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K.. W jej toku reprezentujący skarżącą prezes zarządu w złożonych wyjaśnieniach potwierdził, że Fundacja posiada wobec zobowiązanego zaległe wierzytelności w kwocie [...] zł; jednocześnie oświadczył, że ostatnia wpłata na rzecz zobowiązanego była dokonana w dniu 3 września 2012 r. Z protokołu (podpisanego przez prezesa zarządu) wynika, że został pouczony w trybie art. 71a § 7 u.p.e.a., że "jeżeli nie zgadza się z ustaleniami zawartymi w protokole, może zgłosić niezwłocznie do protokołu odpowiednie wyjaśnienia lub zastrzeżenia albo w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia przedłożyć je w formie pisemnej." Skarżąca nie skorzystała z uprawnień wynikających z wymienionego przepisu.

W aktach sprawy znajduje się także kserokopia wezwania do zapłaty z dnia 7 sierpnia 2014 r. kierowana przez pełnomocnika zobowiązanego do Fundacji; wynika z niej kwota należności głównej w wysokości [...] zł. W odpowiedzi, reprezentujący skarżącą prezes zarządu wskazując na wymienione w wezwaniu faktury, podaje, że zostały przekazane na rachunek zobowiązanego a jednocześnie informuje, że wierzytelność ta jest zajęta a Fundacja jest zobowiązana do przekazywania wszystkich kwot na rachunek Urzędu Skarbowego (pismo z dnia 18 sierpnia 2014 r.).

Na etapie zażalenia skarżąca złożyła kserokopie potwierdzeń przelewów dokonanych na rzecz zobowiązanego dotyczących płatności dokonanych w latach 2011-2012. Z dokumentów tych nie wynika by dotyczyły zajętej wierzytelności. Ponadto rację ma organ, że przeczą ustaleniom poczynionym w toku kontroli. Skarżąca nadto podniosła, że aktualnie jest na etapie wszczęcia sporu sądowego o zwrot nakładów poniesionych na ośrodek wypoczynkowy należący do C SA.

Fakt zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego nie zmienia charakteru stosunku prawnego między dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym, w którego miejsce wstępuje organ egzekucyjny. Podstawą zaś do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu – w rozumieniu art. 71a § 9 u.p.e.a. – mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.). Jeżeli natomiast w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty (art. 71a § 9).

Tryb kontroli przewidzianej w art. 71a u.p.e.a. wiąże się z udostępnieniem organowi egzekucyjnemu dokumentów i informacji niezbędnych do przeprowadzenia kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego (§ 3). W rozpoznawanej sprawie dłużnik zajętej wierzytelności nie przedstawił żadnych dokumentów a reprezentujący ją prezes zarządu potwierdził istnienie wierzytelności. Zachowany został w toku postępowania wymóg przeprowadzenia czynności kontrolnych w obecności dłużnika zajętej wierzytelności lub osoby odpowiedzialnej za realizację zajęcia (§ 4 art. 71a).

Uruchomienie trybu kontroli przewidzianej omawianej przepisem przewiduje dla dłużnika zajętej wierzytelności szczególne uprawnienie; jeżeli nie zgadza się on z ustaleniami zawartymi w protokole, może zgłosić niezwłocznie do protokołu odpowiednie wyjaśnienia lub zastrzeżenia albo w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia przedłożyć je w formie pisemnej (§ 7 ww. przepisu). Ustalenia kontroli, w tym brak wyjaśnień i zastrzeżeń dłużnika zajętej wierzytelności powoduje, że organ egzekucyjny – w przypadku stwierdzenia, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od jej przekazania – wydaje postanowienie w trybie § 9 tego przepisu. Należy zwrócić przy tym uwagę na niekonsekwentne stanowisko skarżącej (przedstawione już wyżej), która nie zaprzecza istnieniu zajętej wierzytelności, jednocześnie stara się wykazać jej spełnienie.

Na etapie skargi skarżąca złożyła plik dokumentów, wnosząc o przeprowadzenie dowodów z dokumentów. Twierdzenia skarżącej ponownie cechuje niekonsekwencja a nawet sprzeczność wnioskowania. Z jednej bowiem strony zauważa i podnosi przedawnienie roszczeń pomiędzy stronami umowy (roszczenie z najpóźniej wystawionej faktury przedawniło się w sierpniu 2015 r.) a z drugiej strony podnosi, że uregulowała swoje wierzytelności. Nie ma także znaczenia dla sprawy, że wcześniej dokonane przez organ egzekucyjny zajęcie wierzytelności (z dnia 27 maja 2008 r.) zostało przez skarżącą wykonane przez dokonanie zapłaty.

Stwierdzić zatem należy, że dłużnik zajętej wierzytelności nie przedstawił żadnych dowodów na poparcie twierdzenia, że zajęta wierzytelność jest sporna lub, że została zapłacona.

Dopiero prowadzenie postępowania przed sądem cywilnym i odpowiednie rozstrzygnięcie w tym przedmiocie mogłoby świadczyć o sporności świadczenia cywilnego (tj. zajętej w toku postępowania egzekucyjnego wierzytelności). To postępowanie cywilne prowadzone przez właściwy sąd powszechny a nie postępowanie egzekucyjne jest miejscem na ustalanie wskazywanych przez skarżącą ewentualnych rozliczeń (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2013 r., sygn. akt II FSK 2079/11; dostępny w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pomimo podniesienia zamiaru wszczęcia takiego sporu (na etapie zażalenia) nie zostało ono parte dotąd żadnymi dowodami (a nawet twierdzeniami). Odnieść należy przy tym wrażenie, że skarżąca usiłuje "przerzucić" ciężar wszelkich ustaleń w tym zakresie na organ egzekucyjny. Skoro skarżącej od dnia 13 lutego 2014 r. jest wiadome zajęcie wierzytelności, to miała możliwość podjęcia wszelkich działań zmierzających do wykazania swoich twierdzeń. W tym kontekście podkreślić należy, że brak jest podstaw do uznania, iż złożenie zeznań przez świadka – prezesa zarządu skarżącej w toku postępowania egzekucyjnego mogłoby zastąpić wzmiankowane wyżej postępowanie przed sądem cywilnym. Ponownie należy przy tym zaakcentować, że prezes zarządu zajął stanowisko w trakcie kontroli i nie skorzystał z przysługującego mu uprawnienia wynikającego z art. 71a § 7 ustawy egzekucyjnej (co podniesiono już wyżej)

Wobec tego nie można uznać za zasadne zarzuty naruszenia art. 7, art. 77, art. 80, art. 124 § 2 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.

Sąd nie znalazł także podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej dotyczącego dopuszczenia dowodów z dokumentów. Z art. 106 § 3 P.p.s.a. wynika wprawdzie możliwość przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z dokumentów, jednakże wyłącznie w przypadku, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Sąd administracyjny natomiast nie jest uprawniony do dokonywania ustaleń, które miałyby służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy. Nadto przeprowadzenie dowodu jest niezbędne jedynie wówczas, gdy bez określonego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istotnej w sprawie wątpliwości. Ponadto dopuszczenie nowego dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem Sądu. W realiach niniejszej sprawy, przeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi dokumentów było zbędne, bowiem Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji uznał za pełny i wystarczający materiał dowodowy zgromadzonym w postępowaniu przed organami administracji (art. 133 § 1 P.p.s.a.).

Skarżąca podniosła także w skardze, że przeprowadzenie dowodów na etapie postępowania przed organami nie było możliwe z uwagi na brak zapewnienia skarżącej aktywnego udziału w sprawie. Wyprowadziła z tego zarzut naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.

Stosownie do art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy K.p.a. Odpowiednie stosowanie przepisów innej ustawy oznacza, że w zależności od specyfiki konkretnej sytuacji, przedmiotu uregulowania i obszaru ewentualnego zastosowania, może wchodzić w rachubę stosowanie pełne, stosowanie z odpowiednimi modyfikacjami, bądź niestosowanie w ogóle określonych przepisów, do których odpowiedniego zastosowania odesłano (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2015 r., sygn. akt II FSK 2952/15, Lex nr 1999986).

Zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 K.p.a. może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Nie negując zatem konieczności stosowania przez organy administracji publicznej przepisów wiążącej je procedury, w tym także tych wskazanych w analizowanym zarzucie przepisów K.p.a., w konkretnej sprawie należy jednak nie tylko wyjaśnić, w czym uchybienie danego przepisu się objawiało, ale i wykazać, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Procedura ustanowiona w u.p.e.a., co do zasady, nie służy ustaleniu bądź określeniu obowiązków zobowiązanego, a przymusowemu wykonaniu tych obowiązków w drodze egzekucji. Zakres odpowiedniego zastosowania przepisów uzależniony jest od konkretnej kwestii powstałej w toku postępowania egzekucyjnego i w sytuacji, która nie jest wprost, bądź odmiennie uregulowana w ustawie egzekucyjnej. Podkreślić też należy, że w postępowaniu tym, przy pewnej ochronie praw zobowiązanego (tu: dłużnika zajętej wierzytelności), dominuje jednak interes wierzyciela.

Zdaniem Sądu przebieg niniejszego postępowania w żadnym jego stadium nie pozbawił skarżącej udziału w sprawie, a co za tym idzie możliwości składania wniosków dowodowych i zapoznania się z aktami sprawy. Powtórzyć w związku z tym należy, że skarżąca w dniu 13 lutego 2014 r. otrzymała zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego wraz z pełnym pouczeniem o przysługujących jej uprawnieniach a także wezwaniem związanym z tą czynnością egzekucyjną. Zatem już na tym etapie istniał nie tylko obowiązek złożenia stosownych wyjaśnień, ale również możliwość poparcia ich dokumentami świadczącymi o jego braku. Brak reakcji strony skutkował koniecznością wystosowania ponaglenia, na które została złożona przez stronę odpowiedź, także niepoparta jakimikolwiek dowodami, które mogłyby podlegać ocenie organu egzekucyjnego.

Następnym etapem postępowania było uruchomienie procesu kontroli. Wyżej akcentowano już aktywny udział w jej toku prezesa zarządu spółki. Raz jeszcze należy także wskazać, że w myśl ww. § 7 art. 71a u.p.e.a., jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności nie zgadza się z ustaleniami zawartymi w protokole, może zgłosić niezwłocznie do protokołu odpowiednie wyjaśnienia lub zastrzeżenia albo w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia przedłożyć je w formie pisemnej. Tym samym dłużnik ma możliwość działania przed wydaniem samego postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Adresatem tej normy prawnej jest tylko i wyłącznie dłużnik zajętej wierzytelności; może niezwłocznie złożyć wyjaśnienia lub zastrzeżenia albo w terminie 14 dni przedłożyć je w formie pisemnej. Brak reakcji strony również na tym etapie postępowania – pomimo udzielenia pouczenie w zakresie przysługujących dłużnikowi zajętej wierzytelności uprawnień – przy jednoznacznej wypowiedzi prezesa zarządu skarżącej, skutkuje uznaniem, że prawa strony w tym postępowaniu nie zostały naruszone. Już zupełnie na marginesie dodać należy, że protokół kontroli sporządzono w dniu 17 lipca 2014 r., zaś organ I instancji wydał postanowienie dopiero po ponad roku ([...]). Zauważyć także należy, że na etapie zażalenia skarżąca złożyła dokumenty, które były przedmiotem prawidłowo dokonanej oceny przez organ II instancji.

W niniejszej sprawie organy egzekucyjne przy wydawaniu zaskarżonych postanowień nie naruszyły obowiązującego prawa ustalając fakt bezpodstawnego uchylania się dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności przede wszystkim na podstawie materiału dowodowego sprawy, jak również o ustalenia protokołu kontroli. Postępowanie egzekucyjne w administracji jest specyficznym postępowaniem wykonawczym tytułów administracyjnych i nie przewiduje się w nim wielu rozwiązań przewidzianych w ogólnym postępowaniu administracyjnym rozstrzygającym o istocie materialnej sprawy.

Z tych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie było zgodne z prawem, a wobec nie stwierdzenia uchybień, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. i bezzasadności skargi Sąd orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 tej ustawy.