Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 622/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 9, art. 77 § 1, art. 136 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 27 ust. 1, art. 100, art. 103, art. 116 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 504
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)
article: art. 119 pkt 2, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Asesor WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 czerwca 2022r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 czerwca 2022 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania M. C., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia 1 lutego 2022 r., [...], którą odmówiono przyznania odwołującej się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem W. C..

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy.

Wnioskiem z dnia 26 listopada 2021 r. (data wpływu do organu: 1 grudnia 2021 r.) M. C. wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem W. C.. Do wniosku zostało dołączone między innymi orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 7 października 2020 r., nr [...], którym W. C. został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności do 31 października 2023 r. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 9 lipca 2018 r. Ponadto do wniosku dołączono decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 marca 2021 r., [...], o waloryzacji emerytury M. C. do wysokości [...] zł miesięcznie.

Decyzją z dnia 1 lutego 2022 r., [...], Burmistrz odmówił przyznania M. C. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem W. C. (k. [...]–[...] akt adm. I instancji). W uzasadnieniu wskazno, że M. C. mieszka z mężem W. C. oraz dwójką dorosłych dzieci (synem oraz córką wychowującą niepełnosprawne dziecko), a także że wnioskodawczyni pobiera emeryturę. Sprawowanie opieki przez M. C. nad mężem zostało potwierdzone w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 10 grudnia 2021 r. Organ I instancji zaznaczył, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm., dalej "u.ś.r.") M. C. należy do osób zobowiązanych do alimentacji i ma prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przy spełnieniu pozostałych przesłanek. Organ podkreślił, że niepełnosprawność W. C. powstała od dnia 9 lipca 2018 r., czyli po ukończeniu przez niego 70. roku życia. Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Wskazano, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., odnośnie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r., fakt powstania znacznej niepełnosprawności po ukończeniu 18. lub 25. roku życia nie może stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wprawdzie do dnia wydania decyzji nie zostały podjęte prace legislacyjne zmierzające do usunięcia niekonstytucyjnych przepisów, jednak stanowiska samorządowych kolegiów odwoławczych i utrwalona już linia orzecznicza sądów administracyjnych uzasadnia przyznanie świadczenia osobom, które spełniają warunki do jego przyznania, a jedyną wątpliwość stanowi moment powstania niepełnosprawności osoby, nad którą wnioskodawca sprawuje opiekę.

Burmistrz wskazał również, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Powołując się na orzecznictwo Burmistrz wskazał, że ustalenie prawa do emerytury nie stanowi negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile uprawniony zawiesi prawo do emerytury. W przypadku osób pobierających rentę lub emeryturę i jednocześnie ubiegających się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, przyznanie tego ostatniego możliwe jest w przypadku przedstawienia przez Wnioskodawcę organowi prowadzącemu postępowanie w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego decyzji o zawieszeniu wypłaty świadczeń rentowych, przy spełnieniu pozostałych warunków do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty i eliminuje negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pismem z dnia 6 grudnia 2021 r. M. C. została poinformowana o możliwości złożenia wniosku do organu rentowego w sprawie zawieszenia emerytury. Wnioskodawczyni nie przedstawiła jednak decyzji o zawieszeniu wypłaty świadczenia emerytalnego, wobec czego jest to przesłanka uniemożliwiająca wydanie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne.

Pismem z dnia 9 lutego 2022 r. M. C., reprezentowana przez adwokata M. Ż., odwołała się od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wnosząc o jej uchylenie i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (k. [...]–[...] akt adm. II instancji). Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1) art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą świadczenia emerytalnego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu wskazano, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) orzekł, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. – w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności – jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przełożyło się na ukształtowanie, nowego stanu prawnego. W obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny. W odniesieniu do drugiej z podstaw odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., zaznaczono, że M. C. pobiera świadczenie emerytalne, gdyż dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiły jej skuteczne ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem kwestia jej wyboru, ale sytuacja wymuszona okolicznościami. Należy również zauważyć, iż z treści oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika jednoznacznie intencja wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego. Z prezentowanego w orzecznictwie poglądu wynika, że nie można akceptować stanowiska, "przymuszania" obywatela do wystąpienia o świadczenie mniej korzystne, na skutek wydania przepisów niekonstytucyjnych, których negatywne skutki godzące w stabilność sytuacji prawnej zagwarantowanej ostateczną decyzją administracyjną nie zostały przez prawodawcę należycie wyeliminowane.

Decyzją z dnia 28 czerwca 2022 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji (k. [...]–[...] akt adm. II instancji). W uzasadnieniu Kolegium uznało za nietrafny zarzut dotyczący zastosowania normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ pierwszej instancji wyraźnie w uzasadnieniu wyjaśnił, że "stanowiska samorządowych kolegiów odwoławczych i utrwalona już linia orzecznicza sądów administracyjnych uzasadnia przyznanie świadczenia osobom, które spełniają warunki do jego przyznania, a jedyną wątpliwość stanowi moment powstania niepełnosprawności osoby, nad którą wnioskodawca sprawuje opiekę". Powodem utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji jest niespełnienie przez M. C. przesłanki opisanej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Treść tego przepisu wprost wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie posiadającej ustalone prawo do emerytury. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Musi więc istnieć związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Sprawowanie opieki musi zatem wiązać się z zaprzestaniem z tego powodu wykonywania zatrudnienia i utratą wcześniej uzyskiwanych dochodów z pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter subsydiarny, częściowo rekompensujący utracony zarobek osoby aktywnej uprzednio zawodowo i ma zastąpić dochód ze świadczenia pracy, której nie może podjąć opiekun. Pobieranie emerytury w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne nie może przemawiać za przyznaniem tego świadczenia. Taki model świadczeń rodzinnych wyklucza z grona beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego osoby pobierające zaopatrzenie emerytalne, które jest świadczeniem pewnym i stabilnym, odmiennie niż świadczenie pielęgnacyjne, stanowiące element systemu zabezpieczeń społecznych. Ustawodawca założył, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu z emerytury powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest możliwy zatem zbieg obu tych świadczeń ani ich wzajemna kompensata.

Kolegium podkreśliło, że dostrzega, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest także inny pogląd wskazujący, że w przypadku emerytury powszechnej możliwe jest dokonanie wyboru świadczenia korzystniejszego dla strony – świadczenia pielęgnacyjnego albo emerytury. W niniejszej sprawie M. C., pomimo wezwania z dnia 6 grudnia 2021 r. w sprawie ewentualnego zawieszania prawa do emerytury, do dnia wydania decyzji nie przedłożyła decyzji o zawieszeniu prawa do emerytury. Kolegium podziela jednak w tym zakresie tę linię orzecznictwa sądów administracyjnych, która opowiada się za ścisłym, literalnym rozumieniem normy określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Treść tego przepisu wprost wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie posiadającej ustalone prawo do emerytury.

W skardze z dnia 10 sierpnia 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. C. wniosła o uchylenie opisanej wyżej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza [...], zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym (k. [...]–[...] akt sądowych). Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1) art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną;

2) art. 77 § 1 w zw. z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm., dalej "K.p.a.") poprzez niezebranie pełnego materiału dowodowego w sprawie, tzn. uznanie, że wezwanie strony do zawieszenia przysługującego jej prawa do emerytury wystosowane do niej przez Burmistrza, które nie zawierało zapewnienia strony o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu przez nią prawa do emerytury było właściwym wywiązaniem się przez ten organ z ciążącego na nim obowiązku, co miało istotny wpływ na wynik postępowania w sprawie, gdyż strona nie mogła w sposób niezagrażający jej interesowi wybrać korzystniejszego dla niej finansowo świadczenia;

3) art. 136 § 1 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której Burmistrz w niewłaściwy sposób wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku informacyjnego, czego skutkiem z kolei było zebranie niepełnego materiału dowodowego w sprawie, co w istotny sposób wpłynęło na rozstrzygnięcie w sprawie, ponieważ strona pozbawiona została przysługującego jej prawa wyboru świadczenia jakie chce pobierać.

W uzasadnieniu podniesiono, że zgodnie z dominującą linią orzeczniczą osoba uprawniona do emerytury może wybrać, jakie świadczenie chce pobierać. Wyboru takiego może dokonać poprzez złożenie do właściwego organu, na podstawie art. 103 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 504 z późn. zm., dalej "u.e.r."), wniosku o zamieszenie wypłaty przysługującego jej świadczenia emerytalno-rentowego. W przypadku przedłożenia przez stronę decyzji w przedmiocie zawieszenia prawa do emerytury możliwe będzie przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Informacja o możliwości zawieszenia prawa do świadczenia emerytalno-rentowego powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Skarżąca nie tylko powinna mieć możliwość wyboru świadczenia jakie chce pobierać, ale również powinna zostać przez organ poinformowana o spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz o tym, iż aktywnie pobierane przezeń prawo do świadczenia emerytalno-rentowego jest jedyną przeszkodą stojącą na drodze do przyznania jej prawa do wnioskowanego świadczenia. Wezwanie strony do zawieszenia prawa do świadczenia emerytalno-rentowego bez zapewnienia, iż prawo to stanowi ostatnią przeszkodę na drodze przyznania jej wnioskowanego świadczenia nie powinno być uznawane za prawidłowe wywiązanie się z ciążącego na organie administracji obowiązku informacyjnego określonego w art. 9 K.p.a. Skarżąca zawieszając wypłatę jedynego swojego źródła utrzymania musi być pewna, że następnie przyznane jej zostanie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, aby miała możliwość dalszego funkcjonowania. Wobec stanu faktycznego sprawy nie można uznać, że wezwanie Burmistrza było zgodne z powyższym. Z wezwania wynikało, że na przeszkodzie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stoi nie tylko pobierana przez stronę emerytura, ale również niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., a więc przesłanka momentu powstania niepełnosprawności. Ponadto skarżąca podniosła, że zakres sprawowanej przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem uniemożliwiał i nadal uniemożliwia jej podejmowanie jakiegokolwiek zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej nawet w częściowym wymiarze czasu pracy. M. C. jest osobą w "wieku poprodukcyjnym", uprawnioną do pobierania emerytury, ale nie jest osobą niezdolną do pracy. Brak jest orzeczenia stwierdzającego takie okoliczności, zatem gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną miałaby ona możliwość podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Zatrudnienie takie może być przez skarżącą podejmowane mimo uprawnienia do emerytury.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko (k. [...]–[...] akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest to, czy M. C. spełnia przesłanki do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem W. C. w sytuacji, gdy ma ona ustalone prawo do emerytury.

Okolicznością niesporną jest to, że M. C. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, a także jest jedną z osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 1359) ciąży obowiązek alimentacyjny względem wymagającego opieki męża. Poza sporem pozostaje również fakt, że W. C. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, której powstanie – zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 7 października 2020 r., nr [...] – datuje się od 9 lipca 2018 r.

W tym miejscu Sąd wyjaśnia dla jasności – z uwagi na to, że ta kwestia była zgłaszana przez organ pierwszej instancji w toku postępowania – iż w sprawie nie można stwierdzić negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, należy stwierdzić, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez znaczenia pozostaje data powstania niepełnosprawności. Z dniem 23 października 2014 r. art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis uznany za niekonstytucyjny nie może stanowić podstawy wydania decyzji odmownej.

Jak wynika z akt sprawy, M. C. ma przyznane prawo do emerytury. Skarżąca korzysta z prawa do tzw. powszechnej emerytury, którą pobiera się w związku z osiągnięciem określonego wieku emerytalnego. W takiej sytuacji organy były zobligowane do odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. określono, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela w tym zakresie tę linię orzecznictwa sądów administracyjnych, która opowiada się za literalnym rozumieniem normy określonej w omawianym przepisie, we wszystkich przypadkach, gdy mamy do czynienia z pobieraniem przez osobę sprawującą opiekę emerytury powszechnej. Świadczy o tym nie tylko wynik wykładni językowej, ale również rezultaty wykładni funkcjonalnej i celowościowej. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia" lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Musi więc istnieć związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Sprawowanie opieki musi zatem wiązać się z zaprzestaniem z tego powodu wykonywania zatrudnienia i utratą wcześniej uzyskiwanych dochodów z pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter subsydiarny, częściowo rekompensujący utracony zarobek osoby aktywnej uprzednio zawodowo i ma zastąpić dochód ze świadczenia pracy, której nie może podjąć opiekun. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego utraconego dochodu i strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

W przypadku wcześniejszej emerytury przyznawanej na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149), istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (która była przesłanką przyznania emerytury dla opiekunów niepełnosprawnych dzieci) a opieką nad niepełnosprawnym.

Sytuacja kształtuje się odmiennie, gdy chodzi emeryturę powszechną. Emerytura przyznawana jest w związku z dożyciem przez osobę fizyczną określonego wieku i uzyskaniem przez nią określonego okresu ubezpieczenia – art. 27 ust. 1 u.e.r. Emerytura przyznawana jest na wniosek, a prawo do niej nabywa się z mocy ustawy (art. 100 i art. 116 ust. 1 u.e.r.). Świadczenie pielęgnacyjne ma natomiast, przynajmniej w części, zrekompensować brak dochodu z pracy zarobkowej osobie, która tej pracy nie może wykonywać, ponieważ musi opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie mogącym samodzielnie egzystować (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Cel ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i istota samego świadczenia pielęgnacyjnego zostały jasno zdefiniowane przez samego ustawodawcę już na etapie procesu legislacyjnego. W uzasadnieniu projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazano, że celem projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych była budowa nowego, wyraźnie odrębnego od systemu pomocy społecznej, "systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych", służących wspieraniu rodziny w realizacji jej funkcji, głównie opiekuńczej, wychowawczej i edukacyjnej. Wolą ustawodawcy było przeznaczenie świadczenia pielęgnacyjnego dla osób rezygnujących z aktywności zawodowej, by opiekować się dzieckiem. W projekcie ustawy wyraźnie wskazano też, że "za osoby korzystające z tej formy świadczenia rodzinnego opłacana będzie składka na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty tego świadczenia. Składka ta będzie, podobnie jak obecnie, opłacana przez okres niezbędny do uzyskania uprawnień emerytalnych. Nabycie prawa do emerytury wyklucza możliwość dalszego korzystania z tej formy świadczenia" (zob. uzasadnienie do projektu ustawy Sejmu RP IV kadencji o świadczeniach rodzinnych, druk nr 1555). Zdaniem Sądu intencje ustawodawcy co do adresata i istoty świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawiają wątpliwości. Wyrażoną wprost wolą ustawodawcy było zabezpieczenie osób sprawujących opiekę, które z tego powodu rezygnują z aktywności zawodowej – do czasu nabycia przez nie prawa do emerytury. W tym zakresie zatem wyniki wykładni przeprowadzonej przy użyciu dyrektyw językowych, systemowych i funkcjonalnych prowadzą do spójnego wniosku.

Norma wyrażona w art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r. reguluje zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury. Przepis ten nie może być zastępowany w orzecznictwie sądowym poprzez wykreowanie generalnej normy ustanawiającej w tego rodzaju sytuacji uprawnienie do wyboru świadczenia przez beneficjenta, gdyż stanowiłoby to zastrzeżone dla ustawodawcy działanie prawotwórcze.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.) oddalił skargę uznając, że wydane w sprawie decyzje nie naruszają prawa.

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.