Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 712/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2021-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono orzeczenie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.17 ust.5 pkt 1 lit.a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art.8, art.9, art.79a
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art.135, art.145§1 pkt 1 lit.c, art.200,art.205,art.210
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...]r., nr [...], II. zasądzą od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego M.L. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] października 2020r. M.L. zwrócił się do Wójta Gminy o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką W.L., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, istniejącej od [...] września2006 r., wydanym na stałe.

Decyzją z dnia [...] października 2020 r. Nr [...] Wójt Gminy odmówił przyznania M.L. wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak spełnienia ustawowej przesłanki dotyczącej wieku w jakim powstała niepełnosprawność. Organ wskazał na przepis art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako u.ś.r.), zgodnie z którym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest powstanie niepełnoprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później, niż do ukończenia 25 roku życia.

W wyniku odwołania wniesionego przez pełnomocnika strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2020r. znak: [...] uchyliło zaskarżoną decyzję, przekazując sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Kolegium stwierdziło, iż w sprawie zostały spełnione przesłanki pozytywne w zakresie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego i wskazało na aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych dopuszczające możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku osób mających ustalone prawo do renty, z zastrzeżeniem konieczności dokonania przez stronę wyboru świadczenia. Wobec powyższego SKO zobowiązało organ I instancji do zbadania przesłanek z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i po ich pozytywnym zweryfikowaniu nałożyło na organ obowiązek wezwania strony do złożenia stosownych dokumentów (decyzje ZUS) umożliwiających wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości wraz z odpowiednim pouczeniem.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji pismem z dnia [...] grudnia 2020r. poinformował stronę o możliwości złożenia wniosku o wstrzymanie wypłaty renty i wezwał stronę do złożenia powiadomienia w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, czy złożyła wniosek do ZUS o wstrzymanie wypłaty renty.

W dniu 22 stycznia 2021r. do organu wpłynęło pismo strony, w którym oświadczyła, iż wymaganie organu, aby w pierwszej kolejności złożył wniosek o wstrzymanie wypłaty renty przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niego stawia go w trudniej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę, co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymanego. Strona ponadto poinformowała, że nie złoży wniosku o wstrzymanie wypłaty renty do momentu uzyskania potwierdzenia, że spełnia wszystkie pozostałe przesłanki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Wójta Gminy, decyzją Nr [...] z dnia [...] lutego 2021r. odmówił przyznania M.L. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad W.L. Jako podstawę swojego rozstrzygnięcia organ powołał art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej jako k.p.a.), art. 17, art. 20, art. 23 ust. 1-4, ust. 4aa, ust 5a-5c, art. 24, art. 26 ust. 1 u.ś.r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że osoba wymagająca opieki W.L. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niepełnosprawność istnieje od [...] września 2006 r. Orzeczenie wydane zostało na stałe. Z wywiadu środowiskowego z dnia [...] października 2020r., wynika, iż M.L. sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. Ponadto organ I instancji ustalił, że osoba wymagająca opieki nie pozostaje w związku małżeńskim oraz, że na osobę wymagającą opieki inna osoba nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego, zasiłku dla opiekuna, natomiast ma ustalone prawo do renty z tytułu wypadku przy pracy, nie jest zatrudniona ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej.

W związku z wystąpieniem w przedmiotowej sprawie negatywnej przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającej na tym, że wnioskodawca jako osoba, która sprawuje opiekę, ma ustalone prawo do renty, organ uznał, iż brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Jednocześnie organ dodał, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało uzależnione od spełnienia dodatkowego wymogu, w świetle którego niepełnoprawność u osoby wymagającej opieki musi powstać nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później, niż do ukończenia 25 roku życia. Warunek ten nie został zdaniem organu I instancji spełniony, na co wskazuje przedłożone do akt orzeczenie o stopniu niepełnosprawności W.L., u której niepełnosprawność datuje się od 2006r. tj. od 64 roku życia, co stanowi negatywną przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 nie oznacza usunięcia kryterium wieku powstania niepełnosprawności jako przesłanki warunkującej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Według organu art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest przepisem niekonstytucyjnym, lecz nie jest zniesiony, zatem organ był zobowiązany orzec zgodnie z jego treścią.

Po rozpoznaniu odwołania strony, decyzją z dnia [...] maja 2021r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 17, art. 23, art. 32 ust. 2 u.ś.r. z uwzględnieniem art. 66 ust. 1 pkt 28a, art. 81 ust. 8 pkt 9b ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (j.t. Dz. U. 2019 r., poz. 1373, ze zm.), art. 6 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. 2020 r., poz. 266, ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Na wstępie SKO uznało za błędne stanowisko organu I instancji wskazujące na niespełnienie przez stronę warunku określonego w art. 17 ust. 1 b u.ś.r., bowiem po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13, który wszedł w życie z dniem publikacji, tj. z dniem 23 października 2014r. - w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1 b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Odnosząc się do wskazanej przez organ I instancji drugiej negatywnej przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 5 pk 1 lit. a u.ś.r. SKO wskazało, iż strona ma przyznaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych rentę z tytułu wypadku przy pracy. Zatem istota problemu w niniejszej sprawy polega na konieczności wyjaśnienia, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymaga załatwienia odmownego w każdym przypadku, gdy strona posiada prawo do jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Kolegium wskazało w tym zakresie, iż zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 przywołany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny uznał, że sytuacja faktyczna oraz prawna opiekunów mających ustalone prawo do renty, lecz rezygnujących z dalszego zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wskazuje na podobieństwo do sytuacji opiekunów, którzy nie mają przyznanego prawa do renty, lecz również rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W świetle tych okoliczności wyłączenie przez ustawodawcę możliwości uzyskania przez opiekuna-rencistę świadczenia pielęgnacyjnego, a przez to również obarczenie rodziny osoby niepełnosprawnej kosztami związanymi z opieką nad tą osobą oraz pozbawienie w tym zakresie niepełnosprawnego członka rodziny pomocy socjalnej, stanowi nieproporcjonalne i nieuzasadnione różnicowanie. Utrata mocy zaskarżonego przepisu u.ś.r. nastąpiła po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ odwoławczy wyjaśnił, iż pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających rentę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że z powodu sprawowania opieki opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej. Sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest bowiem tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Wobec powyższego dokonując analizy w jaki sposób wnioskowane przez Stronę świadczenie winno być wypłacane, SKO podzieliło stanowisko, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa.

Powyższe stanowisko jak podało SKO zostało wyrażone we wcześniejszej decyzji organu z dnia [...] grudnia 2020r., którą uchylono decyzję Wójta Gminy z dnia [...] października 2020r. Kolegium podało, iż organ I instancji uwzględniając stanowisko wyrażone w ww. decyzji SKO, wezwaniem z dnia [...] grudnia 2020r., wezwał M.L., do złożenia stosownego oświadczenia powiadamiającego organ czy strona złożyła wniosek o wstrzymanie wypłaty renty. Ponadto organ I instancji wypełniając swój obowiązek poinformował stronę o możliwości złożenia wniosku do ZUS o wstrzymanie wypłaty renty. W odpowiedzi M.L. oświadczył, iż nie złoży wniosku o wstrzymanie wypłaty renty do momentu uzyskania potwierdzenia, że spełnia wszystkie pozostałe przesłanki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Kolegium na podstawie przedłożonego materiału dowodowego uznało, iż nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego stronie, z uwagi na pobieraną rentę, mimo, iż sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. Jednocześnie Kolegium uznało zarzuty odwołującego za nieuzasadnione.

Od powyższej decyzji M.L., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. zarzucając jej: naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,

Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie M.L. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zdaniem skarżącego rozpatrując przedmiotową sprawę organy poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust 5 pkt 1 lit a wyżej wymienionej ustawy i przyjęły, że skoro skarżący ma ustalone prawo do renty, to nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji wraz z uzasadniającą ją argumentacją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożyły: strona skarżąca oraz organ.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej zwana p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiot tak rozumianej kontroli stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r., którą organ odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Przeprowadzona przez Sąd ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazała, iż skarga jest uzasadniona choć z przyczyn nieco odmiennych niż wskazane w treści skargi.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonego aktu stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako u.ś.r.). Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności -jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w, pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przy czym od razu zaznaczyć należy, iż wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Przy czym wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 (który wszedł w życie w dniu 9 stycznia 2020 r., Dz. U. z 2019 r., poz. 1257) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów – rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Dalej Trybunał stwierdził, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, iż skarżący sprawuje opiekę nad wymagającą opieki matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności istniejącej od 2006 r. Nie było także kwestionowane, iż skarżący ma ustalone prawo do renty z tytułu wypadku przy prac, nie jest zatrudniony, ani też nie wykonuje innej pracy zarobkowej.

W tych okolicznościach sprawy organy odmówiły jednak skarżącemu prawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jako przyczynę wskazując ustalone prawo do renty skarżącego, stanowiącej negatywną przesłankę określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Przy czym zaznaczyć należy, iż organ I instancji poza stwierdzeniem wystąpienia w/w przesłanki negatywnej wskazał jeszcze na dodatkową przesłankę uniemożliwiającą w jego ocenie przyznanie wnioskowanego prawa, a mianowicie brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., czyli wiek w jakim powstała niepełnosprawność matki skarżącego (64 lata). Zdaniem organu I instancji mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 i stwierdzenia niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r., przepis ten obowiązuje i podlega stosowaniu. Organ odwoławczy, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, słusznie uznał stanowisko organu I instancji w tym zakresie za błędne, wskazując, iż po wyroku Trybunału z 21 października 2014 r., w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1 b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego SKO zaznaczyło, iż w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W tym zakresie należy uznać stanowisko SKO za prawidłowe, gdyż odmienna interpretacja art. 17 ust. 1 b u.ś.r. jest niedopuszczalna. Zauważyć należy jednak, iż w przedmiotowym postępowaniu SKO już w decyzji z dnia [...] grudnia 2020 r. uchylającej decyzję Wójta Gminy z dnia [...] października 2020 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (z uwagi na niespełnienie zdaniem organu I instancji prześni z art. 17 ust. 1 b u.ś.r.), choć nie wprost, ale w sposób dorozumiany wskazało, iż kryterium z art. 17 ust. 1 b u.ś.r. nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie. SKO zwróciło wówczas uwagę na konieczność dokonania przez organ I instancji analizy z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Zatem mimo już wcześniejszego uchylenia decyzji przez Kolegium oraz mimo treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego - K 38/13, organ I instancji ponownie w decyzji z 11 lutego 2021 r. stwierdził brak spełnienia przez stronę przesłanki z art. 17 ust. 1 b u..ś.r. Taka postawa organu, odmawiającego dwukrotnie uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który wyeliminował przy rozpoznawaniu wniosków o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego kryterium wieku w jakim powstała niepełnosprawność, budzi istotne zastrzeżenia i w ocenie Sądu jest niedopuszczalne.

Zatem okolicznością, która stała się w istocie przyczyną odmownego rozpoznania wniosku skarżącego w przedmiotowej sprawie, było ustalone prawo skarżącego do renty. Jednak zaznaczyć należy, iż odmiennie niż podniesiono w skardze, organ odwoławczy wskazał w zaskarżonej decyzji na prawidłową interpretację art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., uwzględniającą wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., zgodnie z którym cyt. przepis w zakresie w jakim stanowi że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytuł częściowej niezdolności do pracy jest niezgodny z Konstytucją. Tym samym Kolegium uznało, iż samo ustalenie prawa do renty nie stanowi przeszkody do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak w sytuacji kiedy osoba spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, może skorzystać z prawa do wyboru świadczenia korzystniejszego, składając wniosek o zawieszenie prawa do renty zgodnie z art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela taką interpretację i rozwiązanie, które też aktualnie jest akceptowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki NSA: z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20, z 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19, z 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20, z 18 sierpnia 2020 r., I OSK 766/20, z 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20, z 17 grudnia 2020 r., I OSK 2010/20, z 24 sierpnia 2020 r., I OSK 650/20, z 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19, z 24 listopada 2020 r., I OSK 1416/20, z 24 lutego 2021 r., I OSK 2478/20, z 27 maja 2021 r., I OSK 303/21, z 19 maja 2021 r., I OSK 190/21).

Mimo prawidłowej interpretacji cyt. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. SKO utrzymało w mocy jednak odmowną decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, iż skarżący został przez organ I instancji, zgodnie z wcześniejszymi wskazaniami organu odwoławczego zawartymi w decyzji z [...] grudnia 2020 r., wezwany do powiadomienia o złożeniu wniosku o wstrzymanie wypłaty renty oraz że w odpowiedzi strona oświadczyła, że nie złoży takiego wniosku do chwili uzyskania potwierdzenia spełnienia wszystkich pozostałych przesłanek do uzyskania świadczenia. W tych okolicznościach Kolegium lakonicznie stwierdziło, iż pobieranie przez stronę renty uniemożliwiło uwzględnienie wniosku.

Zwrócić należy uwagę, iż SKO wyraźnie wskazało w decyzji z [...] grudnia 2020r., iż organ I instancji ponownie rozpoznając sprawę winien wyjaśnić przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego poza negatywną z art. 17 ust. 5 lit. a u.ś.r., a następnie dopiero po pozytywnym zweryfikowaniu tych kwestii powinien wezwać stronę do złożenia stosownych dokumentów (decyzja ZUS) umożliwiających wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości wraz z odpowiednim pouczeniem, a dalej w zależności od wykonania przez odwołującego nałożonego obowiązku rozstrzygną sprawę. Interpretacja art. 17 ust. 5 lit. a u.ś.r. i stanowisko SKO zawarte w decyzji z [...] grudnia 2020 r., uznać należało za prawidłowe.

Jednakże w toku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji, od razu zwrócił się do strony z wezwaniem do złożenia stosownego oświadczenia powiadamiającego organ czy strona złożyła wniosek o wstrzymanie wypłaty renty, informując o możliwości złożenia go w ZUS o wstrzymanie wypłaty renty, które dostarczyć miał w ciągu 14 dni od doręczenia wezwania. Zauważyć należy, iż strona nie pozostawiła powyższego wezwania bez odpowiedzi, ale w terminie wskazanym przez organ złożyła pisma w którym podniosła, iż wymaganie organu aby w pierwszej kolejności złożyła wniosek o wstrzymanie wypłaty renty przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego stawia go w trudnej sytuacji i wprowadza stan niepewności oraz obawę czy uzyska świadczenie w miejsce już otrzymywanego i nie złoży wniosku o wstrzymanie renty do momentu uzyskania potwierdzenia ze spełnia wszystkie pozostałe przesłanki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. W reakcji na powyższe pismo organ pismem z dnia [...] stycznia 20201 r. , na podstawie art. 10 § 1 i art. 79a k.p.a.. zawiadomił stronę że w oparciu o zgromadzone dokumenty do złożonego wniosku organ zmierza do wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, po czym orzekł o odmowie przyznania świadczenia.

W opisanych powyżej okolicznościach sprawy nie sposób uznać postępowania organów za prawidłowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych (w tym m.in. wyroki NSA z 16 kwietnia 2021r., I OSK 2852/20, z 17 grudnia 2020 r., I OSK 2010/20, z 24 sierpnia 2020 r., I OSK 650/20, z 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19, z 24 listopada 2020 r., I OSK 1416/20, z 24 lutego 2021 r., I OSK 2478/20, z 27 maja 2021 r., I OSK 303/21, z 19 maja 2021 r., I OSK 190/21 oraz WSA w Gdańsku z 28 stycznia 2021 r., III SA/Gd 858/20) podkreśla się, iż w sytuacji dopuszczenia możliwości dokonania przez stronę wyboru świadczenia korzystniejszego (renty czy emerytury) i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien poinformować stronę o takiej możliwości wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia wypłaty do renty, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń rentowych do systemu świadczeń rodzinnych. Zwraca się przy tym uwagę na konieczność takiej organizacji działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.

W rozpoznawanej sprawie organ I instancji , mimo że uprzednio SKO w decyzji z [...] grudnia 2020 r. zwróciło uwagę na konieczność zbadania w pierwszej kolejności spełnienia przez stronę przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, poza tą z art. 17 ust. 5 lit. a u.ś.r., od razu wezwał stronę do złożenia dokumentu potwierdzającego wstrzymanie wypłaty renty. Następnie zaś nie reagując na pismo strony z [...] stycznia 2021 r., poinformował stronę o zakończeniu postępowania i orzekł o odmowie przyznania świadczenia. Takie postępowanie zdaniem Sądu narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego określone w art. 7, 8, 9, 79a k.p.a. Organ administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym winien przede wszystkim stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego i czuwać, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, udzielając w tym celu niezbędnych wskazówek i wyjaśnień (art. 9 k.p.a.). Organy prowadzą posterowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. (art. 8). Z kolei w myśl art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Zdaniem Sądu prowadzone przez organy postępowanie nie spełniało wyżej opisanych wymogów, niewątpliwie nie było skierowane na budzenie zaufania do władzy publicznej i dbanie o interes strony, skoro strona wyraźnie zwróciła się o wskazanie jej czy spełnia przesłanki do przyznania świadczenia, żeby dopiero na podstawie ustaleń organu, mogła złożyć wniosek o zawieszenie wypłaty renty. W ten sposób nastąpiłoby bowiem usunięcie ostatniej negatywnej przesłanki uniemożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe pozwoliłoby stronie bezpiecznie zrezygnować z jednego świadczenia, żeby uzyskać świadczenie korzystniejsze. Dodać należy, iż obawy strony co do wcześniejszej rezygnacji z wypłaty renty przed uzyskaniem zapewnienia organu o spełnieniu pozostałych przesłanek ustawowych do uzyskania świadczenia, okazały się uzasadnione mając na uwadze, że w decyzji organu I instancji poza przesłanką pobierania renty jako przesłankę odmowy przyznania świadczenia organ I instancji wskazał dodatkowo na art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

W opisanych okolicznościach sprawy uznać zatem należało za przedwczesną odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Zatem ponownie rozpoznając sprawę organy zobowiązane będą wpierw dokonać wnikliwej analizy pod kątem spełnienia przez skarżącego przesłanek dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i dopiero w sytuacji pozytywnego wyniku tej weryfikacji , poza przesłanką z art. 17 ust. 5 lit. a (dotyczącą ustalonego prawa do renty), zgodnie z art. 10 i art. 79a k.p.a. poinformują stronę o wyniku w/w weryfikacji, a następnie mogą zwrócić się do strony z wezwaniem o przedłożenie dokumentu potwierdzającego wstrzymanie skarżącemu wypłaty renty. Tylko taka sekwencja czynności organów pozwoli na zapewnienie stronie dokonanie wyboru świadczenia korzystniejszego w sposób umożliwiający dla niej bezpieczny i uwzgledniający jej interes, bez obawy strony o ciągłość dostępu do środków finansowych.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy uwzględnią poczynione wyżej rozważania Sądu , kierując się zgodnie z art. 153 p.p.s.a. wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku.

Z uwagi na powyższe naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a.

O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i art. 210 p.p.s.a. Na zasądzone koszty w wysokości 480 zł składają się koszty zastępstwa procesowego określone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.).