Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 516/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 188, art. 203 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia del. WSA Grażyna Staniszewska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 listopada 2018 r., sygn. akt IV SA/Wr 405/18 w sprawie ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżony wyrok w całości; II. uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] marca 2018 r., nr [...]; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] na rzecz skarżącej I. S. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 listopada 2018 r., sygn. akt IV SA/Wr 405/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższy wyrok został wydany w oparciu o następujące ustalenia faktyczne

i prawne.

Postępowanie administracyjne w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego wszczęte zostało wnioskiem I. S. z dnia [...] grudnia 2017 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem - B. S. (ur. [...] kwietnia 2000 r.), legitymującym się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na trwałe, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz ze wskazaniem stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji, co wynikało z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] maja 2016 r., [...] zmienionego wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...][...] X Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2017 r., sygn. akt. [...] oraz zmienionego wyrokiem Sądu Okręgowego [...] IX Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2017 r., sygn. akt [...].

Decyzją z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z upoważnienia Wójta Gminy [...] (dalej GOPS) odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem z uwagi na brak związku między sprawowaną przez stronę opieką nad niepełnosprawnym synem, a niepodejmowaniem zatrudnienia. Według ustaleń organu I instancji, pomoc skarżącej ogranicza się do przygotowania posiłków dla syna oraz do pomiaru cukru w nocy, kiedy syn śpi. Tym samym opieka nie odbiega od standardowych czynności osób wspólnie zamieszkujących. Poza tym organ zauważył, że syn skarżącej codziennie (5 razy w tygodniu) jest poza domem około 8-9 godzin, potrafi samodzielnie zbadać sobie poziom cukru, a także ustawić pompę insulinową na odpowiednią dawkę, samodzielnie dojeżdża do szkoły [...] ze stacji kolejowej w [...], do której jest dowożony przez skarżącą.

Na skutek złożonego przez stronę odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia [...] maja 2018r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach decyzji organ wskazał, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności z którego wynika, że osoba niepełnosprawna wymaga zarówno stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji, jak również wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia pozostają w bezpośrednim związku przyczynowo- skutkowym ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Dalej organ II instancji wskazał, że bezspornie syn strony jest osobą niepełnosprawną wymagającą zarówno stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jak również stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Za sporny uznano natomiast charakter sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawnym synem. Organ przyznał, że ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (DZ.U. z 2018 r. poz. 2220) dalej w skrócie określana jako u.ś.r., w słowniku wyjaśnień ustawowych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu tej ustawy musi ona być stała, lub długoterminowa co oznacza, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Organ odwoławczy nie kwestionował okoliczności, że strona codziennie wspiera syna, troszczy się o jego zdrowie i prawidłowy rozwój psychofizyczny. Nie zmienia to jednak faktu, że wsparcie to nie polega na zapewnianiu synowi stałej, całodobowej opieki i pielęgnacji rodzącej konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem organu opieka, jaką strona zapewnia w chwili obecnej niepełnosprawnemu synowi nie jest opieką, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. a jest to zwykła pomoc świadczona synowi regularnie, ale nie stale i całodobowo. Strona wspierając syna nie towarzyszy mu w ciągu całego dnia, nie jest stale obecna w zaspokajaniu przez syna potrzeb dnia codziennego. Według organu, zakres wskazywanej przez stronę opieki i pomocy nie odbiega w chwili obecnej od typowych powinności spoczywających na rodzicach troszczących się o swoje dzieci. Zdaniem Kolegium z akt sprawy oraz treści odwołania nie wynika również, aby strona ze względu na stan zdrowia syna musiała dowozić mu posiłki do szkoły, czy też w inny sposób towarzyszyć mu stale, długotrwale lub choćby często podczas pobytu w szkole. W ocenie organu , także z załączonej do odwołania dokumentacji medycznej nie wynika, aby strona odbywała w chwili obecnej bardzo częste wizyty lekarskie z synem lub by był on często hospitalizowany. W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że czynności sprawowane przez stronę w zakresie opieki i pielęgnacji niepełnosprawnego syna - czas i sposób sprawowania opieki i pielęgnacji - nie powodują obecnie konieczności rezygnacji przez nią z pracy lub innego zatrudnienia.

Decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której skarżąca zarzuciła organom naruszenie: art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz § 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności i art. 7 i 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego uzasadnienia. Skarżąca wskazała na czynności, które wykonuje, a które zostały pominięte w uzasadnieniu decyzji oraz ustaloną orzeczeniem Sądu Okręgowego [...] [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby jej synowi oraz konieczność stałego współudziału opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W toku postępowania skarżąca powołała się na opinie biegłej sądowej z dnia [...] maja 2017 r. oraz dokumentację znajdującą się w [...] Oddziale NFZ i złożyła dokumentację medyczną syna. Na rozprawie skarżąca dodatkowo podniosła, że w jej ocenie organ niedokładnie opisał czynności pielęgnacyjne jakie wykonuje przy synu w nocy.

Rozpoznając skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu nie stwierdził, aby przeprowadzone w sprawie postępowanie obarczone było wadami wynikającymi z naruszenia przepisów postępowania, bądź przepisów prawa materialnego skutkującymi konieczność uchylenia decyzji. W ocenie Sądu ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organy obu instancji wyprowadziły merytorycznie uzasadnione i logiczne wnioski, będące wynikiem swobodnej oceny dowodów. Z kolei odnosząc się do zarzutów nakierowanych na materialną treść rozstrzygnięcia Sąd zauważył, że w rozpatrywanej sprawie organy obu instancji odmówiły skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem ze względu na brak związku między sprawowaną przez skarżącą opieką, a niepodejmowaniem zatrudnienia. Za prawidłowe uznał Sąd przyjęcie w badanej sprawie, że syn skarżącej legitymuje się wymaganym do przyznania skarżącej prawa do doświadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami do opieki wyraźnie określonymi w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd wskazał, iż syn skarżącej przebywa codziennie (5 dni w tygodniu) poza domem około 8-9 godzin. Samodzielnie dojeżdża do szkoły ze stacji kolejowej, do której jest dowożony przez matkę, potrafi samodzielnie zbadać sobie poziom cukru, ustawić pompę insulinową na odpowiednią dawkę. Z ustaleń organów obu instancji wynika, że skarżąca codziennie wspiera syna, troszczy się o jego zdrowie i prawidłowy rozwój psychofizyczny poprzez przygotowywanie odpowiednio zbilansowanych posiłków, dbałość o ich spożywanie przez syna o odpowiedniej porze, umożliwienie mu dotarcia do szkoły poprzez odwożenie na stację kolejową, odbywanie w razie potrzeby wizyt u lekarzy specjalistów, wykonywanie nocnych pomiarów cukru. Ponadto jak wykazała strona na etapie postępowania sądowoadministracyjnego istotną część czasu zajmuje skarżącej dbanie o funkcjonalność i utrzymanie sprawności sprzętu medycznego, który jest niezbędny do życia syna (pompa insulinowa, zbiorniczki, wkłucia).

Sąd wyjaśnił, iż kwestią sporną w analizowanej sprawie pozostaje nie zakres, lecz charakter sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawnym synem, a właściwie jego ocena pod kątem spełnienia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem. Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Sąd zauważył, iż u.ś.r. nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie( por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15). Z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować, tak jak w rozpatrywanej sprawie, niepodejmowanie pracy.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. , nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku rodzica względem dziecka, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA).

Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Natomiast w sytuacji , gdy dziecko samodzielnie dojeżdża do szkoły średniej i jest poza domem co najmniej 8 godzin w dni powszednie, taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką jest co najmniej zachwiany albo nie istnieje.

Sąd uznał, iż w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech określonych w tym przepisie przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz pozostawanie skarżącej i jej syna w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Zdaniem Sądu organy obu instancji trafnie uznały, że odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki, a mianowicie brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki. Według Sądu organy prawidłowo oceniły, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad synem. Okoliczność pozostawania niepełnosprawnego syna przez znaczną część tygodnia, bo przez pięć dni w tygodniu po około 8-9 godzin dziennie poza faktyczną opieką skarżącej, nie koliduje bowiem z możliwością podjęcia przez nią zatrudnienia przez nią (np. w niepełnym wymiarze czasu pracy) lub innej pracy zarobkowej. Opieki nad niepełnosprawnym synem skarżąca nie wykonuje bowiem całodobowo przez 7 dni w tygodniu. Podany przez skarżącą czas świadczenia przez nią osobistej opieki nad synem nawet z uwzględnieniem szeroko opisanego w skardze i pismach procesowych oraz przytoczonego na rozprawie w dniu 8 listopada 2018 r. zakresu prac, obejmujący de facto popołudnia, dni wolne od nauki szkolnej i czas choroby syna, nie przekreśla bowiem możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem Sądu przepis art.17 ust.1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej, a z taką sytuacją nie mamy do czynienia w analizowanym przypadku.

Sąd podkreślił przy tym, że w stanie gotowości do zapewnienia dziecku opieki poza godzinami nauki w szkole oraz podczas dni wolnych od nauki i w czasie choroby dziecka pozostaje każdy rodzic samotnie wychowujący dziecko w wieku szkolnym, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Sąd stwierdził, iż opieka sprawowana nad nastoletnim synem przez skarżącą, nie jest na tyle absorbująca, że uniemożliwia jej jakąkolwiek aktywność zawodową w ramach powołanej już definicji art. 3 pkt 21 u.ś.r., skoro w dniach powszednich (od poniedziałku do piątku) syn samodzielnie uczęszcza do liceum.

Natomiast ustosunkowując się do zarzutów strony formułowanych zarówno na etapie postępowania administracyjnego jak i sądowoadministracyjnego Sąd wskazał, że zarówno treść załączonej do skargi opinii psychologiczno -sądowej z dnia [...] maja 2017 r. jak i pozostałych opinii w postaci Informacji Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w PZPO w [...] oraz dokumentacja medyczna w postaci kart informacyjnych z przebytego leczenia szpitalnego, z wyjątkiem wyników badań okulistycznych, stanowi powielenie dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych tej sprawy. Zdaniem Sądu z przedłożonych ponownie opinii psychologicznych nie wynikają nowe okoliczności faktyczne, np. wskazujące na to, że dla efektywności i utrzymywania dobrego (stabilnego) stanu zdrowia syna skarżącej, niezbędna jest obecność jego matki podczas prowadzonych zajęć w szkole, czy też że syn - z uwagi na stan zdrowia - wymaga indywidulanego toku nauczania. Sąd dodał, iż wbrew zarzutom skarżącej z literalnego brzmienia kwestionowanej decyzji, jak i odpowiedzi na skargę nie sposób wywnioskować, że organ neguje wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawnym synem skarżącej , określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu, jak też niesporny udział matki w procesie leczenia, wychowania, kształcenia, dbałości o kondycję psychiczną syna.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku WSA we Wrocławiu wywiodła I. S., zaskarżając wyrok w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy sądowi I instancji.

W skardze kasacyjnej strona zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy to jest art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię pojęcia opieki oraz nieprawidłową subsumpcję stanu faktycznego pod normę prawną tj. że opieka sprawowana przez I. S. nad synem nie stanowi opieki w rozumieniu art. 17 ust 1 u.ś.r., a w konsekwencji nieprzyznanie świadczenia I. S., która zrezygnowała z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad B. S.

2) naruszenie art. 1 §1 i 2 p.p.s.a w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit c p.p.s.a w zw. z art. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organu II instancji, mimo że decyzja ta została wydana bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego w szczególności nierozpoznaniu wpływu czynności, które podejmuje matka I. S. na możliwość podjęcia przez nią pracy zarobkowej, w szczególności wstawania w nocy co półtorej - dwie godzinny w celu pomiaru cukru, wspierania syna w każdym aspekcie i częstego odbierania go że szkoły, gdy małoletni źle się czuje, zawożenia do lekarzy, odbywania szkoleń w zakresie obsługi niezbędnego sprzętu medycznego, udzielania synowi ciągłego wsparcie psychologicznego oraz pomocy w każdej sytuacji, gdy małoletni jej wymaga, w procesie leczenia, wychowania, kształcenia, nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu medycyny pracy na okoliczność czy czynności podejmowane przez matkę umożliwiają jej podjęcie pracy zarobkowej, niezwrócenie się do [...] Oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia we [...], ul. [...][...] o nadesłanie historii zdrowia i choroby, odpisu karty oraz udzielonych świadczeń B. S. oraz wskazania placówek w których się leczył i dopuszczenie dowodu z nadesłanych dokumentów, pomimo wniosku strony.

Skarżąca wskazała, iż syn posiada wiele współistniejących schorzeń: insulinożerną cukrzycę typu 1, astmę, alergię pokarmową, barykardię serca, niedoczynność tarczycy, Hasimoto, które wymagają ciągłego współudziału skarżącej w życiu jej syna.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, to jednak w tej sprawie na wstępie należało odnieść się do zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię. Sposób rozstrzygnięcia sprawy determinowała bowiem przedstawiona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku interpretacja powołanego przepisu ustawy.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje rodzicom, innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują oni z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, względem którego ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obydwie te kategorie osób, w związku z realizacją tego obowiązku, rezygnują z podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia.

W badanej sprawie bezsporną pozostaje okoliczność, że skarżąca sprawuje opiekę na nad synem B. S., który legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności trwale wraz ze wskazaniami konieczności trwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (punkt 7) oraz konieczności stałego współdziałania opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji (punkt 8). Treść orzeczenia o niepełnosprawności B. S. wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] maja 2016 r, zmienionego wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...] Wydział X Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2017 r. sygn. akt [...] oraz zmienionego wyrokiem Sądu Okręgowego [...] IX Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2017 r. sygn. akt [...]. B. S. cierpi na cukrzycę typu 1, astmę, alergię pokarmową, barykardię serca, niedoczynność tarczycy, chorobę Hoshimoto. Stan zdrowia w.w. wymaga stałej kontroli poziomu cukru we krwi, a nadto wymaga kontroli rodzaju i ilości przyjmowanych pokarmów, które powinny być odpowiednio dobrane i zbilansowane. Stan zdrowia syna skarżącej wymaga również systematycznych i bieżących konsultacji lekarskich. Opieka nad niepełnosprawnym synem sprawowana jest przez skarżącą. B. S. kontynuuje naukę w liceum ogólnokształcącym [...], w związku z czym przez około 8 godzin w dni powszednie przebywa poza domem. Okoliczności te są w sprawie bezsporne. W ocenie Sądu i inst., aprobującej stanowisko organów orzekających w sprawie, sprawowana przez skarżącą opieka nad synem nie wyczerpuje znamion pojęcia opieki określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem nie jest to opieka sprawowana stale w rozumieniu w.w. przepisu. Okoliczność pozostawania niepełnosprawnego syna przez znaczną część tygodnia, bo przez 8 godzin w ciągu pięciu dni w tygodniu, poza faktyczną opieką skarżącej, w ocenie Sądu I inst,. nie koliduje z możliwością podjęcia przez skarżącą zatrudnienia (w niepełnym wymiarze czasu pracy) lub innej pracy zarobkowej. Opieki nad synem skarżąca nie sprawuje bowiem całodobowo przez 7 dni w tygodniu. Zdaniem Sądu I inst. przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r należy stosować do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, a w badanej sprawie z taką sytuacją nie mamy do czynienia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty skargi kasacyjnej miały uzasadnione podstawy, ponieważ zaskarżony wyrok Sądu I inst. zapadł z naruszeniem przepisów prawa procesowego polegającym na nieprawidłowej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i zastosowanie art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Charakter oraz zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym synem B. S., w kontekście art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie może zostać prawidłowo określony bez uwzględnienia treści orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] maja 2016 r, zmienionego wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...] Wydział X Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oraz zmienionego wyrokiem Sądu Okręgowego [...] IX Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.

Sąd zwraca uwagę, że w powyższych orzeczeniach, z powodu stwierdzonych u B. S. schorzeń chorobowych uznano go za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym oraz wskazano na konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wobec treści orzeczeń, oczywistym jest, że B. S. jako osoba niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej opieki, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, że opiekę w zakresie w określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności sprawuje matka niepełnosprawnego dziecka, czyli skarżąca. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była dla organów orzekających w sprawie wiążąca. Już z jego treści wynikał charakter i zakres opieki sprawowanej nad B. S. W okolicznościach danej sprawy postępowaniem wyjaśniającym należało objąć ustalenia co do faktycznie sprawowanej opieki przez osobę, która wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Rolą organów administracyjnych było zatem ustalenie czy osoba wnioskująca o przyznanie danego świadczenia znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęcie w sprawie stanowiska, zgodnie z którym skarżąca która sprawuje opiekę zgodnie z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności czyli opiekę o charakterze stałym i długoterminowym oraz jako opiekun niepełnosprawnego dziecka współdziała na co dzień w procesie jego leczenia rehabilitacji i edukacji (co w sprawie nie zostało podważone) może ponadto podjąć zatrudnienie lub pracę na innej podstawie, pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.

Wskazać należy, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki. Wskazany przepis wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała. Odnosząc się do stanowiska prezentowanego w zaskarżonym wyroku podnieść należy, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie podważa twierdzeń skarżącej o sprawowaniu przez nią opieki w sposób stały oraz długotrwały pomimo tego, że niepełnosprawny syn skarżącej w dni powszednie przez ok. 8 godzin dziennie przebywa poza domem. Wykonywanie przez opiekuna w tym czasie czynności związanych z zapewnieniem stabilnego stanu zdrowia dziecka (których szczegółowy opis strona przedstawiła w trakcie postępowania), w ocenie Sądu również stanowi opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem.

W wyroku wydanym w sprawie sygn. akt I OSK 3946/2018 NSA wskazał, że art. 17 ust. 1 u.ś.r nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę powyższy pogląd podziela.

Podnieść w tym miejscu należy, że prezentowane tu stanowisko nie pozostaje w sprzeczności z przywołanym w zaskarżonym wyroku orzecznictwem sądowym. Dla ustalenia czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka.

Z powyższych względów zarzuty skargi kasacyjnej okazały się zasadne. Zaskarżony wyrok Sądu I inst. oddalający skargę wydany został z naruszeniem przepisów prawa procesowego, polegającym na błędnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, przy czym stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 145 §1 pkt 1 "c" p.p.s.a. oraz z naruszeniem prawa materialnego, polegającym na błędnej wykładni i zastosowaniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., przy czym stwierdzone naruszenie miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 "a" p.p.s.a. Stwierdzone naruszenia przepisów prawa uzasadniały uchylenie zaskarżonego wyroku w całości. Uchyleniu podlegały również wydane w sprawie decyzje organów obydwu instancji, które zapadły z naruszeniem przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i zastosowanie art. 17 ust. 1 u.ś.r., oraz procedury administracyjnej, tj. art. 7 oraz art. 80 kpa.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 188 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.