Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 700/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 7. art. 8, art. 9, art. 77 par. 1 i art. 79a
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c , art. 135, art. 200 i 205  par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdzejko WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 listopada 2022 r. przy udziale prokuratora Prokuratury Okręgowej w Krakowie – D. J. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 31 stycznia 2022 r., znak: SKO-NP-4115-513/21, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz skarżącego S. P. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez S. P., zwanej dalej skarżącą, decyzją z dnia 31 stycznia 2022 r., znak: SKO-NP.-4115-513/21, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ł. z dnia 22 lipca 2021 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką B. P.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 22 lipca 2021 r., znak: [...], Wójt Gminy Ł. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że córka, wymagająca opieki, legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. z dnia 18 listopada 2015 r. o zaliczeniu jej do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność istnieje od urodzenia, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 29 września 2015 r. Orzeczenie zostało wydane na czas określony do dnia 31 grudnia 2023 r.

Powodem odmowy przyznania świadczenia jest okoliczność, że skarżąca otrzymuje emeryturę z KRUS, co wyklucza ją z grona osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła skarżąca, zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ust. 1 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wskazało, że z zebranego w sprawie materiału wynika, że skarżąca wnioskiem z dnia 21 czerwca 2021 r. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad córką, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. z dnia 18 listopada 2015 r. o zaliczeniu jej do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność istnieje od urodzenia, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 29 września 2015 r. Orzeczenie zostało wydane na czas określony do dnia 31 grudnia 2023 r.

Dodało, że w aktach sprawy znajduje się także decyzja KRUS w N. o waloryzacji emerytury skarżącej z dnia 20 marca 2021 r., zgodnie z którą skarżąca począwszy od dnia 1 marca 2021 r. otrzymuje zwaloryzowane świadczenie emerytalne w wysokości 1101,56 zł (netto) miesięcznie. Mając na względzie treść cytowanego wyżej przepisu prawa, a to przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych Kolegium stwierdziło, że skarżąca wypełnia negatywną przesłankę do wydania decyzji odmawiającej przyznanie jej świadczenia. W tym zakresie Kolegium podzieliło pogląd NSA wyrażony w wyrokach z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2950/15 oraz z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2950/15.

Podało, że w rozpoznawanej sprawie literalna treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie budzi wątpliwości, ponieważ zgodnie z treścią spornego przepisu przesłanką negatywną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie prawa do emerytury. Przesłanką negatywną jest ustalone prawo do emerytury, zatem prawodawca nie warunkował występowania tej negatywnej przesłanki od tego, czy osoba pobiera to świadczenie i w jakiej wysokości ono przysługuje osobie uprawnionej. Stosownie zaś do postanowień art. 7 Konstytucji RP – organy administracji obowiązane są do podejmowania działań na podstawie i w granicach obowiązującego prawa.

W uzasadnieniu wyroków sądów administracyjnych zapadłych na gruncie analogicznych stanów faktycznych (wnioskodawca świadczenia pielęgnacyjnego posiada prawo do emerytury) akcentuje się twierdzenie, że wykładnia literalna przedmiotowego przepisu doprowadza do niemożliwych do akceptacji z punktu widzenia zasad równości i sprawiedliwości rezultatów. Argumentacji takiej Kolegium nie podzieliło.

Kolegium wyjaśniło, że świadczenie pielęgnacyjne w swojej konstrukcji wywodzi się od zasiłku stałego z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnych, normowanym w ustawie z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej w którym to akcie wpierw w art. 27 ust. 3, a następnie w art. 27 ust. 1 zamieszczono stosowne regulacje. Z chwilą przyjęcia ustawy o świadczeniach rodzinnych z 2003 r. konstrukcję zasiłku stałego z ustawy o pomocy społecznej implementowano do ustawy o świadczeniach rodzinnych i nadano jej nową nazwę "świadczenie pielęgnacyjne". Rozwiązanie takie wynikało w szczególności z tego, że pozycja ustawy o świadczeniach rodzinnych jest inna niż ustawy o pomocy społecznej, ponieważ ustawa o świadczeniach rodzinnych zaliczana jest do zabezpieczenia społecznego dającego większe gwarancje prawne przy ubieganiu się o jego przyznanie, niż ma to miejsce w ramach pomocy społecznej, w której elementem dominującym jest uznanie administracyjne.

Równolegle z zasiłkiem stałym osobom chcącym sprawować opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem przysługiwała możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę z tego tytułu, po spełnieniu wymogów wynikających z regulacji zamieszczonych w przepisach dotyczących rent i emerytur . W konsekwencji wiązanie przedmiotowego świadczenia wyłącznie z ustawą o świadczeniach rodzinnych jest błędem, ponieważ świadczenie to przechodziło przeobrażenia, aż przybrało obecną formę, która - jak można wnioskować - nie jest jej ostatecznym kształtem.

W ocenie Kolegium fakt zróżnicowania wysokości świadczeń emerytalnych i świadczeń z szeroko rozumianego zaopatrzenia społecznego nie może leżeć u podstaw rozstrzygnięć podejmowanych przez organy administracji publicznej, ponieważ oba systemy są od siebie niezależne i rządzą się własnymi regulacjami.

System emerytalno-rentowy podlega innym regułom, które przesądzają o wysokości otrzymywanego świadczenia aniżeli system zabezpieczenia społecznego. W szczególności kluczową rolę w systemie emerytalno-rentowym odgrywa liczba lat zatrudnienia oraz wysokość osiąganego wynagrodzenia, natomiast świadczenie pielęgnacyjne jako element wsparcia społecznego ustalane jest w sposób arbitralny przez organ władzy ustawodawczej. W tym zakresie zarówno adresat działań organu administracji publicznej, jak i sam organ nie dysponują żadną możliwością indywidualnego kształtowania wysokości tego świadczenia, albowiem wynika ona wprost z treści normy prawnej. W konsekwencji brak jest podstaw do porównywania tych dwóch świadczeń, ponieważ stanowią one element dwóch różnych elementów składowych zabezpieczenia społecznego.

W przywołanym przepisie wymienia się obok emerytury świadczenie przedemerytalne oraz zasiłek przedemerytalny, których wysokość jest również jest niższa niż świadczenia pielęgnacyjnego i ustalana w drodze obwieszczenia przez Radę Ministrów. To zdaniem organu wskazuje na jednoznaczną w tym zakresie wolę ustawodawcy, który świadomie zamieścił to świadczenie w tym przepisie

i kwestionowanie tej woli nie należy do organów administracji publicznej.

W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie - podsumowując powyższe wywody - brak było podstaw do zakwestionowania decyzji organu pierwszej instancji albowiem takie orzeczenie organu administracji byłoby wprost sprzeczne z treścią przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Odnosząc się do argumentacji podnoszonej przez skarżącą Kolegium wskazało, że brak jest podstaw prawnych do przyznania skarżącej świadczenia w wysokości różnicy pomiędzy otrzymywanym świadczeniem emerytalnym, a wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła Kolegium naruszenie przepisów:

- art. 17 ust. 5 pkt i lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną córką;

- art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 79 a k.p.a. przez niepoinformowanie przez organ strony przed wydaniem decyzji o konieczności zawieszenia pobieranej przez skarżącą emerytury jako jedynej negatywnej przesłanki do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę SKO w Nowym Sączu podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wobec wniosku pełnomocnika skarżącej, zawartego w skardze i postanowień art. 119 § 2 P.p.s.a.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl natomiast art. 17 ust. 5 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli m. in. osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznaje w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Przy czym, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, orzekł w części, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – matka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad córką, legitymującym się orzeczeniem zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności.

Zdaniem Sądu nieprawidłowe jest stanowisko Kolegium, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego winien zostać załatwiony odmownie w każdym przypadku, gdy strona posiada już prawo do jednego ze świadczeń wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W niniejszej bowiem sprawie, zarówno Kolegium uznało, że skoro skarżąca pobiera emeryturę z KRUS, to okoliczność ta, z uwagi na treść wskazanego wyżej przepisu, wykluczała dopuszczalność uwzględnienia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką.

Zauważyć należy, że na gruncie cytowanego wyżej przepisu, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wypowiadane były niejednolite poglądy odnośnie wzajemnej zależności między uprawnieniem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a ustalonym już prawem do innego świadczenia, wskazanego w tym przepisie (emerytury, renty). Jeden z poglądów opowiadał się za ścisłym, literalnym rozumieniem normy zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy i wskazuje, że już sama treść tego przepisu wprost wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie posiadającej ustalone np. prawo do renty, w tym, renty rolniczej (por. np. wyrok WSA w Poznaniu z 10 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Po 765/21). W orzecznictwie prezentowane było także przeciwne stanowisko, za którym opowiada się skład orzekający w niniejszej sprawie. W ramach tego poglądu akcentuje się potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej analizowanego przepisu, wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, gdyż proces wykładni prawa nie może ograniczać się tylko do dyrektyw językowych. Zauważa się, że zastosowanie dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała NSA składu 7 sędziów z 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09). Ta linia orzecznicza zwraca uwagę na kontekst historyczny pojawienia się art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w systemie prawa. W dacie bowiem uchwalenia ustawy o świadczeniach rodzinnych, wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa, niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym, wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat, jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w omawianej jednostce redakcyjnej przepisu, wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia. Ta relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie jest już znacznie wyższe (w 2021 r. 1971 zł, w 2022 r. 2119 zł) od najniższej emerytury. W ramach przedstawianego poglądu akcentuje się, że intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy otrzymuje już inne wyższe świadczenie. Podkreśla się zatem, że odczytanie znaczenia tej regulacji w obecnych realiach, jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej (zob. wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19). O ile zatem treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych we wskazanym przepisie (np. do emerytury, czy renty), to uznać należy, że taka, literalna tylko wykładnia tego przepisu naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zwracano uwagę, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (zob. np. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia: 9 marca 1988 r., sygn. akt U 7/87, 6 maja 1998 r., sygn. akt K 37/97, 20 października 1998 r., sygn. akt K 7/98, z 17 maja 1999 r., sygn. akt P 6/98, 4 stycznia 2000 r., sygn. akt K 18/99, 18 grudnia 2000 r., sygn. akt K 10/00 z 21 maja 2002 r., sygn. akt K 30/01, z 28 maja 2002 r., sygn. akt P 10/01, z 18 marca 2014 r., sygn. akt SK 53/12). W rozpatrywanym przypadku sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zaś zróżnicowana w ten sposób, że te osoby, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, zostały pozbawione prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jednocześnie, osobom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy, umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody, niż wymienione w tych dwóch przepisach. Jak podkreślał Trybunał Konstytucyjny, wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach (por. np. wyroki z dnia: 23 listopada 2010 r., sygn. akt K 5/10, 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt P 41/09, 18 czerwca 2013 r., sygn. akt K 37/12, 5 listopada 2013 r., sygn. akt K 40/12 i 17 czerwca 2014 r., sygn. akt P 6/12). Zaznaczyć trzeba, że wypowiadając się odnośnie do zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych, Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r. (sygn. K 38/13) wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych i podniesione w skardze, że nie można znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne (zob. np. wyroki NSA z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19 i z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20). Należy bowiem mieć na względzie, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających m.in. emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, opiekun potencjalnie nie może podjąć innej pracy zarobkowej (poza gospodarstwem), którą mógłby wykonywać (por. rozważania na wstępie), gdyby nie musiał zajmować się osobą niepełnosprawną.

Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że prawidłowa, prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub rentowego. W powołanych wyrokach podkreśla się, że regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy emerytalnej, zgodnie z którym, w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 ustawy czy art. 96 ustawy emerytalnej), wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Również ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników w art. 33 ust. 1 normuje zbieg uprawnień wskazując, że uprawnionemu przyznaje się jedno świadczenie - wyższe lub wybrane przez uprawnionego. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy, jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec tego, należy dokonywać takiej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która pozwoli na realizację konstytucyjnych zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Rezultatem takiej wykładni będzie umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalnego (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 829/21). Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (tak m.in. NSA w wyroku z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20). O ile więc emerytura jest prawem niezbywalnym, to uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku emerytury wybór taki można zrealizować przez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 34 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia ulega zawieszeniu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych, a zatem zgodnie z art. 103 ust. 3 ustawy emerytalnej. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować, co wynika z art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Uwzględniając powyższe rozważania Sąd uznał, że Kolegium dokonało niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i w sposób nieuprawniony utrzymało w mocy wadliwe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, co miało wpływ na wynik sprawy. Sama bowiem okoliczność ustalenia prawa do emerytury i jej pobieranie przez skarżącą, nie powinna jeszcze wykluczać możliwości dokonania wyboru korzystniejszego (wyższego) świadczenia, gdy postępowanie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest właśnie fakt pobierania emerytury z KRUS.

Zdaniem Sądu, to że skarżąca była reprezentowana w postępowaniu administracyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika, nie zwalniało organów administracji z obowiązku należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 2 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 370/21, CBOSA), choćby przez wezwanie pełnomocnika do zajęcia w tym zakresie jednoznacznego stanowiska informując o kierunku ewolucji orzecznictwa sadów administracyjnych, zwłaszcza, że jeszcze pełnomocnik, we wniosku z dnia 27 lipca 2021 r. przedstawił, kierunek prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 lit a ustawy.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organy administracji nie wywiązały się w sposób należyty z ciążących na nich obowiązków informacyjnych wynikających z art. 9 i art. 79a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), czym w konsekwencji naruszyły również art. 7, 8 i 77 § 1 k.p.a. Tym samym zarzuty skargi w powyższym zakresie uznać należy za zasadne. Stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. skutkuje koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z obrotu prawnego.

W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organów będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej w zakresie wykładni art. 17 ust. 1, 17 ust. 1b oraz 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, stosownie do postanowień art. 153 P.p.s.a.. W sprawie konieczne będzie zatem przeprowadzenie merytorycznych ocen i analiz zmierzających do weryfikacji wszystkich normatywnych przesłanek przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W zależności od ustaleń poczynionych w powyższym względzie, organy administracji zobowiązane będą rozważyć, czy zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny uzasadnia możliwość przyjęcia, iż skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub go nie podejmuje. Zatem kwestia spełniania przez skarżącą przesłanek do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje otwarta i winna podlegać badaniu w ponownie prowadzonym postępowaniu. Gdy natomiast postępowanie wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku skarżącej i jedyną przeszkodą będzie pobieranie emerytury, wówczas organ powinien poinformować skarżącą o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie tej emerytury i uzależnić przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia dowodu na wstrzymanie jej wypłaty (por. wyrok NSA z dnia 8 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 1726/21). Organ będzie miał w tej materii na względzie, aby ewentualne przejście skarżącej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych było płynne, tak, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej, niezbędnego dla życia świadczenia nawet przez krótki czas (por. rozważania NSA na temat konieczności koordynacji działań organów, wyrok z dnia 24 marca 2021 r. sygn. akt I OSK 2810/20).

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 200 i 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w punkcie II sentencji wyroku. Na koszty te składały się jedynie - oplata za czynności adwokata w wysokości 480 zł, stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1, lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r,. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.) zasądzoną tytułem zwrotu kosztów postępowania.