Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 3616/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4, art. 64 par. 6
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Sobocha, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Olesińska, sędzia WSA Piotr Przybysz (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi R.A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz R.A. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. (zwany dalej: "organem egzekucyjnym") wszczął postępowanie egzekucyjne wobec R.A. (zwanego dalej: "Skarżącym") na podstawie własnego tytułu wykonawczego z dnia 26 października 2015r. nr [...], obejmującego zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych z kapitałów pieniężnych i odpłatnego zbycia praw majątkowych za 2011r., w kwocie należności głównej 321.694 zł. Podstawą prawną wydania przedmiotowego tytułu wykonawczego jest decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W. nr [...] z dnia [...] marca 2015r.

Organ egzekucyjny celem wyegzekwowania należności objętej ww. tytułem wykonawczym, dokonał zawiadomieniem z dnia 29 października 2015r., wydanym na podstawie art. 80 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016r., poz. 599 ze zm.) - zwanej dalej: "u.p.e.a.", zajęcia prawa majątkowego Skarżącego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, które skierował do [...]. Zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało doręczone Skarżącemu w dniu 6 listopada 2015r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności wskazane zawiadomienie zostało doręczone w dniu 29 października 2015r.

Następnie pismem z dnia 13 listopada 2015r. Skarżący wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a., wskazując na niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 12 u.p.e.a.

Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 25 listopada 2015r. zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Skarżącego na podstawie ww. tytułu wykonawczego z dnia 26 października 2015r. Następnie zawiadomieniem z dnia 25 listopada 2015r. organ egzekucyjny poinformował dłużnika zajętej wierzytelności o wstrzymaniu realizacji zajęcia wierzytelności. Natomiast pismem z dnia 26 listopada 2015r. organ egzekucyjny poinformował [...] o zmianie wysokości zajęcia z powodu uregulowania należności głównej wraz z odsetkami. Jednocześnie wskazał, iż zawiadomienie o wstrzymaniu realizacji zajęcia pozostaje w mocy.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015r. organ egzekucyjny uznał za niezasadne zarzuty wniesione przez Skarżącego w piśmie z dnia 13 listopada 2015r.

Skarżący wniósł następnie pismem z dnia 21 grudnia 2015r. zażalenie na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego wydane w przedmiocie jego zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego w administracji. Dyrektor Izby Skarbowej w W. (zwany dalej: "organem nadzoru") po rozpatrzeniu powyższego zażalenia postanowieniem z dnia [...] stycznia 2016r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego. Skarżący zaskarżył powyższe postanowienie organu nadzoru wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 11 lutego 2016r. poinformował [...] o wznowieniu realizacji zajęcia wierzytelności, uzasadniając to wydaniem przez organ nadzoru ostatecznego postanowienia z dnia [...] stycznia 2016r. w sprawie zgłoszonego przez Skarżącego zarzutu. Następnie zawiadomieniem z dnia 18 lutego 2016r. organ egzekucyjny poinformował [...] o uchyleniu zajęcia, wskazując na uregulowanie przez Skarżącego należności.

Następnie Skarżący pismem z dnia 10 marca 2016r. złożył wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, zaś organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2016r. określił koszty egzekucyjne powstałe w wyniku prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułu wykonawczego z dnia 26 października 2015r.

Skarżący zaskarżył powyższe postanowienie organu egzekucyjnego wnosząc zażalenie, w którym zarzucił naruszenie następujących przepisów:

1) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., poprzez naliczenie opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego od całkowitej kwoty zaległości podatkowej z odsetkami, tj. 439.601,46 zł, pomimo zajęcia wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego w wysokości 5.781,83 zł,

2) art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez naliczenie opłaty manipulacyjnej od całkowitej kwoty zaległości podatkowej z odsetkami w kwocie 439.601,46 zł, pomimo zajęcia wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego w wysokości 5.781,83 zł.

Organ nadzoru po rozpatrzeniu powyższego zażalenia postanowieniem z dnia [...] czerwca 2015r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi egzekucyjnemu. W uzasadnieniu zauważył, że organ egzekucyjny w osnowie zaskarżonego postanowienia określił koszty egzekucyjne powstałe w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o ww. tytuł wykonawczy z dnia 26 października 2015r. w wysokości 20.594,30 zł, zaś w uzasadnieniu tego postanowienia wyliczył koszty egzekucyjne na kwotę 26.376,10 zł. Biorąc powyższe organ nadzoru stwierdził, że nie jest dopuszczalne rozstrzyganie o części uprawnień lub obowiązków strony w osnowie postanowienia, a o pozostałej części w uzasadnieniu.

Następnie organ egzekucyjny po ponownym rozpoznaniu sprawy, postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016r. określił koszty egzekucyjne powstałe w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o ww. tytuł wykonawczy z dnia 26 października 2015r. w wysokości 26.376,10 zł.

Skarżący zaskarżył następnie powyższe postanowienie organu egzekucyjnego wnosząc zażalenie w piśmie z dnia 23 sierpnia 2016r., w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zarzucił naruszenie:

1) art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia na podstawie uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niespełniający norm konstytucyjnych art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i w konsekwencji naliczenie opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego od całkowitej kwoty zaległości podatkowej z odsetkami, tj. 439.601,46 zł,

2) art. 2 Konstytucji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia na podstawie uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niespełniający norm konstytucyjnych art. 64 § 6 u.p.e.a. i w konsekwencji naliczenie opłaty manipulacyjnej od całkowitej kwoty zaległości podatkowej z odsetkami, pomimo zajęcia wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego w wysokości 5.781,83 zł.

W uzasadnieniu zarzutów podniesionych w zażaleniu Skarżący powołał się na poglądy wyrażone w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. SK 31/14.

Organ nadzoru po rozpatrzeniu powyższego zażalenia postanowieniem z dnia [...] września 2016r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego. Przytaczając motywy swojego rozstrzygnięcia organ nadzoru wskazał, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest zasadność przyjęcia przez organ egzekucyjny kwoty 439.601,46 zł jako podstawy do naliczenia kosztów egzekucyjnych. Organ nadzoru wyjaśnił, że stosownie do treści przepisu art. 64 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. Opłaty za czynności egzekucyjne organ egzekucyjny pobiera, jeżeli nie później, niż po upływie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego nadał w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012r. - Prawo pocztowe za pokwitowaniem lub doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego (art. 64 § 2 u.p.e.a.). Organ nadzoru zauważył też, że zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., za zajęcie innych, niż wymienione w pkt 2 i 3, wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych pobiera się opłatę w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności. Ponadto w myśl art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata ta wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak, niż 1 zł 40 gr. Organ nadzoru dodał również, że obowiązek uiszczenia opłat za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a.). W myśl natomiast art. 64 § 10 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie.

Biorąc powyższe pod uwagę organ nadzoru wskazał, że na ustalone w związku z tym postępowaniem egzekucyjnym koszty składała się: opłata manipulacyjna związana ze stosowaniem czynności egzekucyjnych oraz opłata za dokonanie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Zgodnie bowiem z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny zobowiązany był do przypisania kosztów egzekucyjnych za dokonaną zawiadomieniem nr [...] z dnia 29 października 2015r. czynność egzekucyjną związaną z zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego - w wysokości 5% egzekwowanej należności. Organ egzekucyjny zobowiązany był też pobrać opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, przy czym obowiązek zapłaty opłaty manipulacyjnej nie zależy od skuteczności podjętych przez organ egzekucyjny czynności, czy też w ogóle od podjęcia innej, niż doręczenie tytułu wykonawczego czynności egzekucyjnej.

Organ nadzoru zauważył następnie, że z akt sprawy wynika, iż zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało doręczone Skarżącemu w dniu 6 listopada 2015r., natomiast [...] zawiadomienie o zajęciu otrzymał w dniu 29 października 2015r. Powyższe oznacza zdaniem tego organu, że w niniejszej sprawie obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnej i opłaty manipulacyjnej, powstał w dniu 29 października 2015r., tj. z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności. Wobec tego, że zaległość na dzień 29 października 2015r. (tj. dzień zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego) wynosiła: 439.601,46 zł, z czego należność główną stanowiła kwota 321.694 zł oraz odsetki stanowiła kwota 117.907,46 zł, to w związku z powyższym opłata manipulacyjna wyniosła 4.396,014 zł (439.601,46 zł x 1%), natomiast wysokość opłaty za czynność egzekucyjną wyniosła 21.980,073 zł (439.601,46 zł x 5%). A zatem łączna wysokość kosztów egzekucyjnych po zaokrągleniu do pełnych dziesiątek groszy wynosi 26.376,10 zł.

Organ nadzoru odnotował też, że ustawodawca w art. 64 § 1 pkt 4 jak i w § 6 u.p.e.a. wyraźnie wskazał, iż opłatę wylicza się od kwoty egzekwowanych należności, a nie wyegzekwowanych należności. Powyższa regulacja oznacza zatem, że zasadą jest pobieranie opłat niezależnie od tego, czy kwota została wyegzekwowana, czy też nie. Taka sytuacja będzie mieć miejsce w szczególności, gdy wprawdzie zostały podjęte czynności egzekucyjne, ale nie doprowadziły one bezpośrednio do ściągnięcia należności, natomiast zobowiązany wpłacił egzekwowaną należność bezpośrednio wierzycielowi. Biorąc powyższe pod uwagę organ nadzoru uznał, że organ egzekucyjny prawidłowo naliczył opłatę za zajęcie wierzytelności w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności ujętej w tytule wykonawczym i 1% opłaty manipulacyjnej kwot egzekwowanej należności, objętej tym tytułem wykonawczym, co łącznie dało kwotę 26.376,10 zł. Organ nadzoru wskazał też w tym miejscu na treść przepisu art. 80 § 2 u.p.e.a., który stanowi, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Powyższe oznacza w opinii tego organu, iż sam ustawodawca również tą normą wyraził zasadę, że koszty postępowania egzekucyjnego nie mają związku z efektywnością postępowania egzekucyjnego.

Końcowo organ nadzoru odnosząc się do zarzutów Skarżącego zawartych w jego zażaleniu i powołanego przez niego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. SK. 31/14, wskazał że ze sformułowania sentencji tego wyroku wynika m.in. stwierdzenie, że art. przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., w zakresie, w jakim nie przewiduje maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z art. 84 i art. 217 Konstytucji RP. W ocenie tego organu takie ujęcie niekonstytucyjności oznacza, że mamy do czynienia z wyrokiem stwierdzającym niekonstytucyjność pominięcia ustawodawczego. Organ wyjaśnił też, że pominięcie ustawodawcze to unormowanie niepełne - takie, które z punktu widzenia norm konstytucyjnych cechuje zbyt wąski zakres zastosowania, bądź też, które z uwagi na przedmiot oraz cel regulacji pomija treści dla niej istotne. Jednakże w orzecznictwie TK oraz w doktrynie prawa konstytucyjnego przewyższa pogląd, że skutkiem stwierdzenia niekonstytucyjności pominięcia prawodawczego jest jedynie zobowiązanie ustawodawcy do dokonania odpowiednich zmian w przepisach objętych kontrolą Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok dotyczący pominięcia ma zatem jedynie skutek zobowiązujący, a nie derogujący - nie powoduje on uchylenia niekonstytucyjnego przepisu, lecz obliguje ustawodawcę do uchwalenia odpowiedniej nowelizacji, usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną. W tej sytuacji zdaniem organu nadzoru, wyrok tego rodzaju nie wywołuje samoistnie żadnych skutków prawotwórczych, polegających na ustanowieniu nowej normy prawnej, pozwalającej na uczynienie zadość roszczeniom Skarżącego składającego jego zażalenie.

Skarżący zaskarżył następnie powyższe postanowienie organu nadzoru wnosząc skargę w piśmie z dnia 4 listopada 2016r., w której zarzucił naruszenie następujących przepisów:

1) art. 190 ust. 1 w zw. z art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 oraz art. 84 Konstytucji RP, poprzez uznanie, iż opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego naliczona przez organ egzekucyjny od całkowitej kwoty zaległości podatkowej z odsetkami w kwocie 439.601,46 zł, na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., została naliczona prawidłowo i w konsekwencji utrzymanie w mocy postanowienia organu egzekucyjnego, podczas gdy przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. został uznany przez Trybunat Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14 za niespełniający norm konstytucyjnych, a zatem nie mógł stanowić podstawy ustalenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego,

2) art. 190 ust. 1 w zw. z art. 2, w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, poprzez uznanie, iż opłata manipulacyjna naliczona przez organ egzekucyjny od całkowitej kwoty zaległości podatkowej z odsetkami w kwocie 439.601,46 zł na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a., pomimo zajęcia wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego w wysokości 5.781,83 zł, została naliczona prawidłowo i w konsekwencji utrzymanie w mocy postanowienia organu egzekucyjnego, podczas gdy przepis art. 64 § 6 u.p.e.a. został uznany przez Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku za niespełniający norm konstytucyjnych, a zatem nie mógł stanowić podstawy ustalenia opłaty manipulacyjnej,

3) art. 6 oraz art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016r., poz. 23 ze zm.) – zwanej dalej: "k.p.a.", w zw. z art. 18 u.p.e.a., w zw. z art. 190 ust. 1 w zw. z art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 oraz art. 84 Konstytucji RP, poprzez uznanie, iż koszty egzekucyjne naliczone przez organ egzekucyjny na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., zostały naliczone prawidłowo, podczas gdy przepisy te zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku za niespełniające norm konstytucyjnych, a zatem nie mogły stanowić podstawy prawidłowego wyliczenia kosztów egzekucyjnych, tym samym działanie organu nadzoru w świetle powszechnie obowiązującej mocy orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego stanowiło naruszenie podstawowych zasad prowadzenia postępowania przez organy administracji publicznej, tj. zasady legalizmu oraz zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej.

Wskazując na powyższe zarzuty Skarżący wniósł w swojej skardze o uchylenie zaskarżonego postanowienia organu nadzoru oraz poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że jego zdaniem stanowisko organu nadzoru jest błędne i narusza podstawowe normy konstytucyjne, jak również podstawowe zasady prowadzenia postępowania wynikające z Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący zauważył, że Trybunał Konstytucyjny stwierdził w wyroku z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14, że przepisy na podstawie których zostały wyliczone koszty egzekucyjne, tj. art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. są niezgodne z przepisem art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP. Skarżący odnotował też, że w kontekście stanu faktycznego niniejszej sprawy szczególnie istotne jest, iż za sprzeczne z zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego Trybunał Konstytucyjny uznał w powołanym wyroku obciążenie dłużnika pełną wysokością opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych i opłaty manipulacyjnej w wypadku dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela. Takie rozwiązanie, jak podkreślił TK, nie tylko nie motywuje do dobrowolnego spełnienia świadczeń dochodzonych w egzekucji, ale wykazuje wręcz cechy swoistej kary finansowej, nakładanej za zachowanie pożądane i zgodne z prawem.

Skarżący wskazał też, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy skutkiem stwierdzenia niekonstytucyjności tych przepisów przez Trybunał Konstytucyjny, jest obowiązek ich interpretowania przez organy państwowe oraz sądy w sposób zapewniający poszanowanie norm konstytucyjnych. W ocenie Skarżącego nie ulega wątpliwości, zwłaszcza biorąc pod uwagę powszechnie obowiązującą moc orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, że organ nadzoru był zobowiązany do uchylenia postanowienia organu egzekucyjnego, który oparł wyliczenie kosztów egzekucyjnych na przepisach u.p.e.a. uznanych za niezgodne z Konstytucją RP przez Trybunał Konstytucyjny. W ocenie Skarżącego, w przypadku stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny, że dany przepis jest niezgodny z Konstytucją, sądy i organy państwowe powinny bądź odmówić jego zastosowania, bądź zastosować taką jego wykładnię, która pozostawałaby w zgodności z normami konstytucyjnymi. W szczególności obowiązek ten - w świetle brzmienia przepisu art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne - w odniesieniu do organów państwowych wynika z zasady pogłębiania zaufania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz zasady legalizmu (art. 6 k.p.a.). W tym kontekście, w opinii Skarżącego, wywody organu nadzoru, co do zobowiązującego a nie derogującego skutku wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który jest adresowany do prawodawcy, są w istocie irrelewantne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W konsekwencji należy zdaniem Skarżącego uznać, że koszty egzekucyjne, wyliczone przy zastosowaniu mechanizmu określonego w przepisach u.p.e.a., uznanych przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP, nie mogą zostać uznane za ustalone w sposób prawidłowy. Na poparcie swojego stanowiska w sprawie Skarżący powołał się również na poglądy wyrażone w wymienionym przez siebie orzecznictwie sądów administracyjnych.

Organ nadzoru w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz uznając zarzuty skargi za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do obowiązującego, od dnia 15 sierpnia 2015r., nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Skargę należało uwzględnić.

Sąd ocenił jako trafny zarzut naruszenia wskazanych w niej przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z Konstytucją RP. Odnotować bowiem należy, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 28 czerwca 2016r., SK 31/14 uznał, iż art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

W rozpoznawanej sprawie organ I instancji ustalił wysokość kosztów egzekucyjnych naliczonych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na łączną kwotę 26.376,10 zł. Koszty egzekucyjne tytułem opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej zostały naliczone zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. przy przyjęciu odpowiednio stawek 5% kwoty egzekwowanej należności ujętej w tytule wykonawczym i 1% opłaty manipulacyjnej kwot egzekwowanej należności, objętej tym tytułem wykonawczym.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Wskazał jednakże, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określnego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Z uzasadnienia powyższego wyroku należy wyprowadzić zatem wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

W ponownym postępowaniu organ odwoławczy powinien dokonać ponownej oceny postanowienia organu I instancji z uwzględnieniem argumentów wyrażonych w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016r. Organ zwróci uwagę, że skutkiem wymienionego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, w tym opłat. Podstawa do takiego postępowania nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie zadaniem organu będzie określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji, mając na uwadze współmierność poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakład pracy w związku z wyegzekwowaniem należności do kosztów egzekucyjnych, jakimi faktycznie zostaje obciążona strona.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a., przy czym na koszty postępowania w kwocie 357 zł złożyły się uiszczony wpis od skargi w wysokości 100 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w kwocie 240 zł, określone na podstawie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 31, poz.153) i opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł).