Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 373/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2009-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędzia WSA Grzegorz Gocki Protokolant sekretarz sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 października 2009 r. sprawy ze skargi S.B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 kwietnia 2009r., nr 13/UM/2009 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 8 października 2008 r. S. B. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Nysie o umorzenie należności z tytułu składek, uzasadniając swoją prośbę ciężką sytuacją materialną i rodzinną, oraz wskazując na fakt, iż zadłużenie powstało w wyniku nieuczciwości wielu kontrahentów, z którymi współpracował. Stwierdził, iż zanim został oszukany, przez szereg lat prowadzenia działalności wywiązywał się ze swoich zobowiązań uiszczając w terminie należności podatkowe oraz wymagane składki ubezpieczeniowe. Wskutek oszukańczej działalności niektórych kontrahentów, wnioskodawca zmuszony był do pokrycia strat klientów z własnych środków. W tym celu zmuszony był do zaciągnięcia wielu kredytów i popadł w pułapkę kredytową. Dodatkowo, w kolejnych pismach wnioskodawca przedstawił swą sytuację rodzinną i majątkową. Oświadczył, że we wspólnym gospodarstwie domowym przebywa pięć osób, z tego dochód osiągają jego żona – B. B. w wysokości 2.300,00 zł brutto, jej syn – M. J. w kwocie 1.200,00 zł netto, a on zaś wykonuje jedynie prace dorywcze, uzyskując dochód w różnej wysokości. Na ich utrzymaniu pozostaje brat żony – T. Z. (osoba bezrobotna) i małoletnia wnuczka – A. J.(uczęszczająca do szkoły podstawowej), nad którą opiekę prawną sprawuje jej matka – M.J.

Decyzją z dnia 18 lutego 2009 r. Nr 33/ UM/2009 Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w łącznej wysokości 27.500,88 zł, w tym:

- na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: II 2003r., II 2005r., V, X, XII 2006r., IV 2007r. w łącznej kwocie 20.450,67 zł, w tym z tytułu składek w kwocie 13.546,67 zł, odsetek liczonych do 08.10.2008r. w kwocie 6.904,00 zł.,

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres: IV 2003r. – VII 2004r., IX 2004r., II, IX 2005r, V 2006r, II – IV 2007r., V 2008r. w łącznej kwocie 5.891,21 zł, w tym z tytułu składek w kwocie 3.938,21 zł oraz odsetek liczonych do 08.10.2008r. w kwocie 1.953,00 zł.,

- na Fundusz Pracy za okres: V 2003r. – VII 2004r., IX 2004r. – II 2005r., V, X 2006r., II, IV 2007r. w łącznej kwocie 1.159,00 zł, w tym z tytułu składek w kwocie 771,00 zł oraz odsetek liczonych do 08.10.2008r. w kwocie 388,00 zł.

Organ uznał, że w stosunku do wnioskodawcy nie nastąpiła całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 z późn. zm.), określanej dalej jako u.s.u.s. Podkreślił, iż dłużnik korzystał już z instytucji rozłożenia zaległości na raty. W 2008 r. został zawarty układ ratalny (umowa nr 7/2008), jednak w związku z niedotrzymaniem warunków, Zakład zawiadomił zobowiązanego o jej rozwiązaniu.

Z ustaleń organu wynikało, iż wnioskodawca w okresie od 15.02.2000r. do 01.10.2008r prowadził działalność gospodarczą pod firmą - agent ubezpieczeniowy F.H.U.W. S.B. Obecnie wnioskodawca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w Nysie, jako osoba poszukująca pracy i w celu uzyskania kwalifikacji podlegająca szkoleniu. Organ ustalił, iż rodzina wnioskodawcy posiada stałe źródło dochodu. Wynagrodzenie otrzymuje żona wnioskodawcy – B. B. w wysokości 2.300,00 zł brutto (1772,27 zł netto), jej syn – M. J. w kwocie 1.200,00 zł netto, jak i sam płatnik, wykonując prace dorywcze (uzyskując dochód w różnej wysokości). Na podstawie dostarczonych przez dłużnika dokumentów organ stwierdził, iż łączna miesięczna kwota wydatków na prowadzenie gospodarstwa domowego wynosi około 508,73 zł. Organ podkreślił przy tym, iż mimo trudnej sytuacji finansowej wnioskodawca ponosił wydatki, które nie mogły być uznane za niezbędne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji (koszty polis ubezpieczeniowych dwóch wnuczek, T.Z. i małżonków, koszty opłat za Cyfrowy Polsat). Nadto wskazał, że wydatki związane z członkami rodziny żony (brat i wnuczka) są wyłącznie dobrą wolą zobowiązanego i jego żony, gdyż nie wynikają one z ustalonego obowiązku alimentacyjnego.

Organ stwierdził również, iż dłużnik wraz z żoną zaciągnęli w siedmiu bankach kredyty i pożyczki i według oświadczenia płatnika średnia miesięczna rata wszystkich kredytów wynosi około 1.600,00 zł. Wnioskodawca posiada również inne zobowiązania, tj. wobec klientów firmy [...] na kwotę 26.000,00 zł., Sądu Rejonowego w Kielcach na kwotę 5.306,41 zł., trzy zajęcia komornicze - spłacane po 50,00 zł. miesięcznie. Nadto S. B. w związku z nieuregulowaniem należności otrzymał szereg wezwań do zapłaty.

Jednocześnie ustalono, że wnioskodawca nie korzystał i nadal nie korzysta ze świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej., jest właścicielem samochodu osobowego marki Volkswagen Passat (rok prod. 1996), zaś jego żona jest właścicielką nieruchomości położonej w G.

Organ przeanalizował sprawę również pod kątem umorzenia zadłużenia, ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej wskazując, na treść § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) zgodnie, z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku :

- gdy, opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dokonując oceny możliwości płatniczych S. B. organ doszedł do przekonania, że jego młody wiek, posiadany majątek w postaci ruchomości, nie korzystanie ze świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej, dochody rodziny (w tym osiągane przez wnioskodawcę z pracy dorywczej), jak również możliwość przekwalifikowania zawodowego i podjęte w tym kierunku działania, uzasadniają odmowę umorzenia powstałej zaległości. Dodatkowo organ podkreślił, iż zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdził, że zaległości zostały spowodowane zdarzeniami losowymi, na które zobowiązany nie miał bezpośrednio wpływu i które były niezależne od sposobu jego postępowania, co mogłoby stanowić podstawę do ewentualnego udzielenia przedmiotowej ulgi.

Odnośnie podnoszonego argumentu nieuczciwości kontrahentów, z którymi dłużnik współpracował, organ wyjaśnił, że prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą winien być świadomy ponoszenia ryzyka i liczyć się z negatywnymi konsekwencjami podjęcia takiej decyzji. Skoro umorzenie z tytułu składek jest instytucją nadzwyczajną, to tym samym wypadki gospodarcze muszą posiadać również tę samą cechę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, rozpatrując sprawę, obowiązany jest wskazać, że udzielenie ulgi w postaci umorzenia jest wyjątkiem, a jej zastosowanie winny uzasadniać szczególne nadzwyczajne okoliczności. Powszechnie obowiązującą zasadą jest opłacenie należności z tytułu składek w prawidłowej wysokości i określonym ustawowo terminie. W ocenie Zakładu, umorzenie należności z tytułu składek w niniejszej sprawie naruszałoby konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości. Stawiałoby to płatnika w uprzywilejowanej pozycji względem płatników rzetelnie wywiązujących się ze swoich ustawowych obowiązków.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. B. powtórnie wskazał na trudną sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną dołączając szereg informacji i danych statystycznych dotyczących alkoholizmu czy bezrobocia.

Decyzją nr 13/UM/2009 z dnia 29 kwietnia 2009 roku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję nr 33/UM/2009 z dnia 18 lutego 2009r.

Jak ustalił organ odwoławczy - płatnik S.B. prowadził w okresie od 15 lutego 2000r. do 1 października 2008r. pozarolniczą działalność gospodarczą jako agent ubezpieczeniowy F.H.U.W. S.B. i nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 47 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zalegając z zapłatą należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w ogólnej kwocie 27.500,88 zł.

W uzasadnieniu wydanej decyzji Prezes ZUS wskazał na treść art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisy wykonawcze dotyczące umarzania należności z tytułu składek. Podkreślił przy tym, iż stosownie do art. 28 ust. 2 powołanej ustawy podstawową przesłanką uzasadniającą umorzenie należności z tytułu składek, jest ich całkowita nieściągalność. Ustawodawca w art. 28 ust. 2 ustawy określił w sposób enumeratywny przypadki, gdy mamy do czynienia z całkowita nieściągalnością, a mianowicie dotyczy to takich sytuacji, gdy :

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności , następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów - Ordynacja podatkowa,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

6. naczelnik urzędu skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z kolei zgodnie z artykułem 28 ust. 3a w/w ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Dokonując analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego Prezes ZUS doszedł do przekonania, że w przypadku S. B. nie można mówić o całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Pokreślił przy tym, że wobec dłużnika nie wdrożono postępowania egzekucyjnego, a S. B. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w N. Centrum Aktywizacji Zawodowej i Wspierania Przedsiębiorczości w G. jako osoba poszukująca pracy i w celu uzyskania kwalifikacji podlega szkoleniu. Jak wynika z pism strony, w domu stanowiącym własność jego żony zamieszkuje pięć osób, z tego dochód uzyskują jego żona – B. B. w wysokości 2.300 zł brutto (1772,27 zł netto), jej syn – M.J. w kwocie 1.200,00 zł netto, jak i sam płatnik, wykonując prace dorywcze (osiąga dochód w różnej - niesprecyzowanej wysokości). Wnioskodawca wskazał również, że na ich utrzymaniu pozostaje brat żony – T.Z. i jej wnuczka – A. J.(uczęszcza do szkoły podstawowej). Jak ustalono B. i S. B. wcześniej stanowili dla A.J. rodzinę zastępczą, jednak aktualnie dziecko znajduje się pod prawną opieką matki – M. J.

Z dostarczonych do wniosku dokumentów wynika, iż łączna miesięczna kwota kosztów utrzymania gospodarstwa domowego wynosi około 576,05 zł. Nadto S. B. wskazał, iż posiada Cyfrowy Polsat i ponosi z tego tytułu wydatki w wysokości 87,80 zł., a także wraz z żoną opłaca dodatkowo polisę ubezpieczeniową dwóch wnuczek w kwocie ogółem 100,00 zł miesięcznie, oraz polisę żony, swoją i jej brata w łącznej kwocie 108,00 zł. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dłużnik zmienił oświadczenie w sprawie wydatków i wskazał, że polisy ubezpieczeniowe dzieci i Cyfrowy Polsat opłaca M.J., który przeznacza również część środków finansowych na opłatę gazu, wody i energii. W związku z powyższym, kwota polis ubezpieczeniowych małoletnich i kwota dotycząca opłacania Cyfrowego Polsatu nie powinna znaleźć się w wydatkach przedstawionych do wniosku z dnia 01.10.2008r.

Nadto ustalono, że dłużnik wraz z żoną zaciągnęli w kilku bankach kredyty oraz pożyczki i według oświadczenia wnioskodawcy średnia miesięczna rata wszystkich kredytów wynosi około 1.600,00 zł. Wnioskodawca posiada również zobowiązania wobec klientów firmy [...] na kwotę 26.000,00 zł., Sądu Rejonowego w Kielcach na kwotę 5.306,41 zł. oraz obciążają go trzy zajęcia komornicze, które spłacane są w kwocie 50,00 zł. miesięcznie. Otrzymał też szereg wezwań do zapłaty.

Wnioskodawca nie korzystał i nadal nie korzysta ze świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej. Z informacji o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2005r. wynika, że przychód w 2005r. wyniósł 30.787,69 zł., a koszty uzyskania przychodu zamknęły się kwotą 42.313,22 zł. Podobnie wyglądała sytuacja w 2006r.,w którym przychód wyniósł 45.024,45 zł, a koszty uzyskania przychodu wyniosły 54.006,40 zł. Natomiast w 2007r. S.B. osiągnął dochód w kwocie 9.156,71 zł. Ustalono też, że zobowiązany posiada samochód osobowy marki Volkswagen Passat (rok prod. 1986), a jego żona jest właścicielką nieruchomości położonej w G., dla której w Sądzie Rejonowym w Prudniku prowadzona jest Księga Wieczysta o nr 34412.

Analizując sytuację materialną wnioskodawcy Prezes doszedł do przekonania, że całokształt zgromadzonego materiału dowodowego nie pozwala na umorzenie zadłużenia. Płatnik, składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie podniósł nowych okoliczności, które miałyby wpływ na podjęcie innej decyzji przez organ odwoławczy. W szczególności, zdaniem Prezesa, ryzyko prowadzonej działalności gospodarczej obciąża prowadzącego taką działalność. Prezes podkreślił, że skoro umorzenie z tytułu składek jest instytucją nadzwyczajną, to tym samym wypadki gospodarcze muszą posiadać tę samą cechę. Zgromadzony materiał nie potwierdził, iż zaległości w opłacaniu składek i innych należności zostały spowodowane zdarzeniami losowymi, na które zobowiązany nie miał bezpośrednio wpływu i które były niezależne od sposobu jego postępowania, co mogłoby stanowić podstawę do ewentualnego udzielenia przedmiotowej ulgi.

Wprawdzie dłużnik przedłożył dokumenty dotyczące jego sytuacji zdrowotnej, jednak zdaniem Prezesa ZUS choroba wnioskodawcy nie stanowi przesłanki, która uzasadniałaby umorzenie należności z tytułu składek, bowiem nie jest on osobą niezdolną do wykonywania pracy, czy też do prowadzenia działalności gospodarczej.

Organ podkreślił przy tym, iż już od lutego 2003r. S.B. przestał wywiązywać się z obowiązków zapłaty należności wynikających z ubezpieczenia społecznego.

Analizując wydatki wnioskodawcy Prezes podkreślił, że wydatki związane z członkami rodziny żony S. B. wynikają wyłącznie z dobrej woli małżonków, a nie z obowiązku alimentacyjnego, przy czym A. J. została przez Sąd oddana pod opiekę matki, która powinna ponosić koszty jej utrzymania. Ponadto Prezes zauważył, iż organ I instancji słusznie wskazał, że opłacanie ubezpieczenia A.J. jak i pozostałych członków rodziny, nie jest obowiązkowe, a pokrywanie kosztów Polsatu Cyfrowego wskazuje na potencjalne możliwości finansowe zobowiązanego. Strona składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wycofała się z tych twierdzeń i wskazała, że wydatki te pokrywa M. J., dodatkowo pokrywając część opłat za wodę, gaz i energię.

Dodatkowo Prezes podkreślił, że udzielenie ulgi w postaci umorzenia jest wyjątkiem, a jej zastosowanie winny uzasadniać szczególne nadzwyczajne okoliczności. Ponieważ w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określonych w art. 28 ust. 2 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 o systemie ubezpieczeń społecznych i nie stwierdzono nieściągalności w postępowaniu egzekucyjnym, zdaniem Prezesa umorzenie należności z tytułu składek w niniejszej sprawie naruszałoby konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości i stawiałoby płatnika w uprzywilejowanej pozycji względem płatników rzetelnie wywiązujących się ze swoich ustawowych obowiązków. Organ podzielił przy tym argumentację Zakładu Ubezpieczeń, podkreślając, iż płatnik nie podniósł we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy żadnych nowych argumentów, a zatem młody wiek płatnika, posiadanie ruchomości, nie korzystanie ze świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej, dochody rodziny (w tym osiągane przez wnioskodawcę z pracy dorywczej), jak również możliwość przekwalifikowania zawodowego i podjęte w tym kierunku działania, uzasadniają odmowę umorzenia powstałej zaległości.

W skardze na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skarżący przedstawił przyczyny powstania problemów finansowych spowodowanych współpracą z nieuczciwymi kontrahentami, tragedią rodzinną (choroba i śmierć syna), jego kłopotami zdrowotnymi, problemami alkoholowymi pozostającego na utrzymaniu żony T. Z. oraz tzw. "pułapką kredytową" wynikającą z konieczności spłacania kredytu kolejnym kredytem. Nadto skarżący podniósł, iż wskazywane okoliczności, które doprowadziły do powstania zaległości, wynikały ze zdarzeń losowych i były niezależne od jego działania czy winy. Stwierdził, iż od września 2008 jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Skarżący podkreślił, iż organ bezzasadnie, nie biorąc pod uwagę całości przedstawionych dokumentów, odmówił uwzględnienia wniosku. Skarżący nie zgodził się z poglądem organu, iż to on ma ponosić ryzyko nieuczciwości byłych kontrahentów. Szczegółowo przedstawił okoliczności współpracy z firmami, przez które został oszukany. Polemizując ze stanowiskiem organu, iż nie ma obowiązku alimentacyjnego wobec T.Z. i A.J. skarżący przedstawił szczegółowo trudną sytuację rodzinną. Szwagier T.Z. (wiek 60 lat) jest osobą bezrobotną, uzależnioną od alkoholu. Z racji wieku jak i choroby nie podejmuje już żadnej próby leczenia, nie odbiera też żadnych korespondencji zmuszającej go do podjęcia leczenia. Wobec faktu, iż szwagier nie ponosi żadnych kosztów utrzymania domu, którego jest w 1/3 współwłaścicielem i ma tytuł do dożywotniej służebności domu, skarżący zmuszony jest w całości płacić za prąd, wodę, gaz i za czynsz. Po śmierci syna, w wyniku postanowienia Sądu Rejonowego w Prudniku skarżący z żoną został rodziną zastępczą dla wnuczki. Obecnie dziecko znajduje się pod prawną opieką matki. Podkreślił ponadto, że wielokrotnie w roku 2008 jak i na początku 2009 starał się o pomoc z OPS, której mu odmówiono. Podstawą odmowy było stwierdzenie, iż syn M. pozostaje we wspólnym gospodarstwie i w wyniku połączenia jego dochodów z dochodami żony skarżącego, dochód rodziny nie kwalifikował się do pomocy. Skarżący odniósł się również do kwestionowanych wydatków na polisy ubezpieczeniowe i abonament. Podniósł, iż posiadał ubezpieczenie (ze składką 36,00 zł) gwarantujące m.in. świadczenie szpitalne, jednakże wskutek niewywiązania się z płatności składek umowa ubezpieczenia została rozwiązana. Natomiast polisy ubezpieczeniowe wnuczek wykupił w okresie, gdy z żoną stanowili dla nich rodzinę zastępczą, jednakże polisy te zawsze były opłacane z pieniędzy PCPR z Nysy. Wskazał również, iż umowę z Polsatem Cyfrowym zawarł w listopadzie 2002 r., tj. jeszcze przed wymagalnością składek, natomiast w czasie, gdy pojawiły się trudności finansowe, opłacanie abonamentu do Polsatu Cyfrowego przejął młodszy syn.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego tylko i wyłącznie z punktu widzenia jej legalności, czyli pod względem jej zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - dalej [p.p.s.a.], zaskarżona decyzja ulec winna uchyleniu, gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. W niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził takich naruszeń, które powodowałyby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

W art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2007r. nr 11, poz. 74) przewidziano możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; gdy nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; gdy wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Wymienione należności mogą być również umarzane, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z mocy § 3 pkt 1 wskazanego rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Podkreślić jednocześnie należy, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust.1, ust. 2 i ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia, mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym, bowiem ustawodawca w ust. 1 art. 28 wyraźnie wskazuje, że należności te "mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład". Sformułowanie "mogą być umarzane" znalazło się także w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. Oznacza to, że organ przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru przy podejmowaniu decyzji i nawet gdy spełnione zostaną przesłanki warunkujące umorzenie należności, organ może, ale nie musi ich umorzyć. Zakład ma bowiem, stosownie do wskazanych przepisów możliwość umorzenia, ale nie ma obowiązku umorzenia należności. Odwołać się w tym miejscu wypada do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285). Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust.3 u.s.u.s., może, ale nie musi umorzyć zaległości.

W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji ogranicza się do zbadania, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Zatem Sąd bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w myśl, której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego zwanej dalej k.p.a.). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art.80 k.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art.10 k.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 §3 k.p.a., w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości.

Pokreślić jednocześnie należy, iż organ powinien wnikliwie rozważyć kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z instytucji umorzenia oraz ewentualne okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia jej właściwa kontrolę ze strony sądu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2715/08 i wyrok z dnia 17 września 2009r. sygn. akt V SA/Wa 226/09 - dostępne w Internecie; wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2003 r., sygn. akt I SA 1320/01, wybór LEX nr 137809).

Zatem sądowa kontrola legalności takiej decyzji sprowadza się do oceny prawidłowości przeprowadzonego postępowania oraz badania formalnego decyzji, a nie oceny zasadności jej wydania. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z kpa oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast Sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż wnioskiem o umorzenie objęto należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek na te ubezpieczenia. Zatem organy weryfikując możliwość umorzenia składek prawidłowo odniosły się zarówno do przesłanki całkowitej nieściągalności, jak i przesłanek wynikających z treści §3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy podkreślając, iż w rozpatrywanej sprawie przesłanka całkowitej nieściągalności nie występuje. Skarżący wraz z rodziną faktycznie znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, jednak z przedstawionych przez stronę dowodów wynika, że pomimo dużego zadłużenia realizowane są częściowo spłaty, w tym na poczet wierzycieli, którzy prowadzą postępowania egzekucyjne (trzy zajęcia komornicze, które spłacane są w kwocie 50,00 zł. miesięcznie). Wprawdzie skarżący obecnie zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w Nysie Centrum Aktywizacji Zawodowej i Wspierania Przedsiębiorczości w Głuchołazach, jako osoba poszukująca pracy i w celu uzyskania kwalifikacji podlegająca szkoleniu, to jednak nie pozostaje bez środków utrzymania, a nawet osiągał dochody z pracy dorywczej. Jak wynika z pism strony, w domu stanowiącym własność jego żony zamieszkuje pięć osób, z tego dochód uzyskują jego żona – B.B. w wysokości 1772,27 zł netto oraz jej syn – M.J.w kwocie 1.200,00zł netto. Na ich utrzymaniu pozostaje brat żony – T.Z. i wnuczka żony – A. Ju., dla której B. i S. B. stanowili wcześniej rodzinę zastępczą. Jednak obecnie Sąd oddał dziecko pod opiekę matki, a zatem przy braku obowiązku alimentacyjnego organ prawidłowo podkreślił, że pomoc w utrzymaniu wnuczki oraz brata B. B. ma całkowicie dobrowolny charakter. Z dostarczonych do wniosku dokumentów wynika, iż łączna miesięczna kwota kosztów utrzymania gospodarstwa domowego wynosi około 576,05 zł. Ustalono też, że zobowiązany posiada samochód osobowy marki Volkswagen Passat (rok prod. 1986), a jego żona jest właścicielką nieruchomości położonej w Głuchołazach, dla której w Sądzie Rejonowym w Prudniku prowadzona jest Księga Wieczysta o nr 34412. Wprawdzie organ I instancji w ślad za wnioskiem S. B. i jego oświadczeniami przyjął, iż dodatkowo ponosi on koszty związane z opłatą polis wnuczek i członków rodziny oraz związane z posiadaniem Cyfrowego Polsatu, to jednak po dodatkowych wyjaśnieniach skarżącego na etapie postępowania odwoławczego, organ II instancji uwzględnił w wydanej decyzji informację dotyczącą ponoszenia części tych kosztów przez M.J., który partycypuje także w części kosztów gazu, wody i energii elektrycznej. Fakt posiadania innych zadłużeń, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych, nie przesądza o całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust.2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W zaskarżonej decyzji organ prawidłowo przyjął, że zebrany materiał dowodowy nie wykazał całkowitej nieściągalności, gdyż skarżący nie spełnia przesłanek warunkujących nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 wskazanej ustawy.

Odnosząc się z kolei do przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podkreślić należy, iż zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ poczynił ustalenia w tym zakresie i doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał aby powstałe zaległości wynikały z sytuacji nadzwyczajnej i spowodowane były zdarzeniami losowymi, na które zobowiązany nie miał bezpośrednio wpływu i które były niezależne od sposobu jego postępowania, co mogłoby stanowić podstawę do ewentualnego udzielenia przedmiotowej ulgi. Prezes wskazał przy tym, iż udzielenie ulgi w postaci umorzenia jest wyjątkiem, a jej zastosowanie winny uzasadniać szczególne nadzwyczajne okoliczności, podkreślając jednocześnie, że ryzyko prowadzonej działalności gospodarczej obciąża prowadzącego taką działalność. Podkreślił przy tym, że powszechnie obowiązującą zasadą jest opłacenie należności z tytułu składek w prawidłowej wysokości i określonym ustawowo terminie, a umorzenie z tytułu składek jest instytucją nadzwyczajną, dlatego też okoliczności, które spowodowały zaległości i wskazywane są jako przyczyna zaległości przez skarżącego, muszą posiadać tę samą cechę. W przeciwnym przypadku umorzenie należności z tytułu składek w niniejszej sprawie naruszałoby konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości. Stawiałoby to płatnika w uprzywilejowanej pozycji względem płatników rzetelnie wywiązujących się ze swoich ustawowych obowiązków. Nadto Prezes wskazał, iż z dokumentów dotyczących zdrowia skarżącego nie wynika, aby był on osobą niezdolną do pracy, czy mającą dolegliwości zdrowotne ograniczające jego możliwości zarobkowe.

Zatem, organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawił okoliczności, które świadczą o tym, że odmawiając umorzenia składek, nie przekroczono granic swobodnego uznania. W ocenie Sądu organ odwoławczy, nie naruszył zasad prowadzenia postępowania, organ podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Dokonując oceny postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, Sąd jest zdania, że zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał ocenie materiał dowodowy sprawy, a zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Organy podjęły wszelkie niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego działania i wyjaśniły sytuację majątkową skarżącego i jego rodziny oraz rozważyły wszystkie okoliczności faktyczne sprawy. Zdaniem Sądu w uzasadnieniu decyzji odniesiono się do indywidualnej sytuacji skarżącego opisanej przez niego w trakcie postępowania administracyjnego, a wyciągniętym z poczynionych ustaleń wnioskom, nie można zarzucić dowolności. Skoro zatem organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał okoliczności, które świadczą o tym, że odmawiając umorzenia składek, nie przekroczono granic swobodnego uznania, to brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Reasumując należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, bowiem organ rozpatrzył całokształt zebranego materiału dowodowego i ocenił go w kontekście przesłanek umorzenia ujętych w powołanych przepisach prawa. Przed wydaniem decyzji umożliwił stronie zapoznanie i wypowiedzenie się do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Nadto podkreślić należy, że umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji wyjątkowych, szczegółowo określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i nawet gdy ponad wszelką wątpliwość zostanie ustalona całkowita nieściągalność należności bądź spełnione będą inne kryteria upoważniające do umorzenia , to ponieważ decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy, organ może odmówić ich umorzenia.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.